(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Vitae Germanorum philosophorum: qui seculo superiori, et quod excurrit philosophicis ac ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



irf 



• 



yT 






r* 



..■*/ 






hirf 



, --■•. ^ 



h z-i-l 









p 






I. r 



■■», 
f 



t. 



t> 





IpiAAJi- ^)>^ (U-',^ 

f HILOSOPHORUM 

GERMANORUM 



\ 



MELCHIORE ADAMO 

concinnacas 

"»\^^ A JANI GRUTERI 

Trochaicum. 

^" Tj ^M tUiADA ME,fafcem m unum lucuUih ; 

ttr coUigis I 

K^Uttls ApoUtuares, ofcines^ PaUadU', 
^ueis adhucfuperbm efifohs Pegafi, ac bivertick 
^uosadhuccrebrisjufurris arhoresjugijonant. 
Du^^eorumitemintakUafloruUktapubUcai 
Inde vitas, indefcrifta ; non modo^ tuosfacis 
f^Uteis ApoUinares , O/cines^ PaUadiSf 
. ^ueis adhuc fkperbus tHfons Pegafiac bin/erticii 
: "£luosadhmcrebrisfufurrisarboresjugifonant\ 

InJolubiU at quo^ iUos demeriris vincuUt 
. ^uos modoper antra Pindi^per^ Daphnes Uureai 
Fax rapitfiicra Minerva^ ter trium^ virginum^ 
^uare ^ i/it dr tUi utrin^ profitentur publice^ 
Vitam item tuam Moneta Itteris fmaragdinis 
tJMkrmore aureo infmbendam,faScuiacj(u vi^ 
vert^ 

Orhe donec Itterato hoc noftro eruni fuperflites 
i^istes Apotitnarcs, Ofctnes^ P^Uadis. 

ILLVST. 



V 



>..J 



t 







igs5 



ILLFST. OENEROSJS, 



M A GNIFlCli 



A C 



T^OBILISSIMIS VIRlS, 

^fELCHIORI a RECHENBERd 

L. B. IN WAK.tE»tBERC, SlAVAj 

R o T )! N B u s. c i } Sactae Cs£ Maicft. 

Conniiatio : 

CHRISTOPHORO GEORGIO 

A B ER G , 

tu MiJtNDORFF & Cladh^j; Frei- 

"VTALD^ & BuRiC harreditario, 

irribunalis Glogovxci adfeflbri icgio: 

JOANNI A BERG IN HERN- 

DORFF ET ClADBN: 

TOBIiE DE BREGOSCHUT2 

ET ScHWAK^NisEE coghomcht6 
SC-ULTETO; 

Bellaquittiontij & Hirsfeldse Kasreditario: 

l^. Cdfar^ Majelt. conniiario & cqjjnmiC^ 
rario : 

S.PalatijComiti,Fi(ciq-,regijperSilefiam 
& Lulatiam infci iorcm P atr d no 

iii!GNIFlCl5 MVSAKVii F^K-: 
tonhm Ac Tromtoribus 

Cam culcu & obtcquio pcrpet. 

1. M. Q^D» D. e. 

IttEtCttlOR ADAMUS. 

):( » 




I HILOSOP H ORUM 

GERMANORUM 
' MELCHIORE ADAMO 

condnnacas 

Cc^ . S J A N I ,G R U T E R I 

Trochaicdm. 

^* TS 4^M tUiABA ME,fa/c€m m unum lucukn^ 

ttr coBigis 
K^littis ApoUtnareSr ofcints^ PaOadiSf 
^ueis adhucfupetbus eBfohs Pegafi, ac hivertick 
£^sadhuccrebrisjufurris ^^boresjugifinanti 
'Dunfjje^rumitemintahdlaflorultntafuhlicai i 
Ind^ wtas, indefcrifta ; non modo. tuosfacis "^ 
f^Uteis Afoffihares , Ofcines^ PoBadis^ \ 

^ueis adhuc fuferhus tHfons Pegafiac bi^verticii 1 

: "^uosadhuccrehrisfufurrisarboresjugifonant\ 
Injoluhili at qm^ illos demereris 'vinculot 

. ^uos modofer antra Pindi^per^ Dafhnes Uureai 
Fax rapitfacra Miner^vdy ter trium^ virginum^ 
^uare (jr ifii & tlli utrin^ frofitentur fuhlice^ \ 
Vitam item tuam Moneta Itteris finaragdinis \ 
<Jl4krmore aureo infmhendam,faScuiacjus vU j 
'vere^ 

Orhe donec Itterato hoc noftro erunt fuferflites 
i^istes AfoUtnares, Ofctnes^ PnUadis. 

iLLVSTm 



F 




\lLLFST. GENEROSJS, 

U A G ^IV lCli 



}* 



A C 



T^OBILISSIMIS riRIS. 

MELCHIORI a RECHENBERd 

L. B, IN WAR.tBMBERG, SlAVAj 

RoTiSNBURGi^ Sacras CsC Maicft. 

Confiliario : 

CHRISTOPkORO GEORGIO 

A B ER G , 
IN MlJtNDORFF & CtAbHN; FrEI- 

Vald^ & BuRiC harreditario, 
Tribunalis Glogovxci adfeflbri icgio: 

JOANNi A BERG IN HERN- 

DORFF ET ClADBN: 

TOBIiE DE BREGOSCHUT2 

ET SckwAK^NStE cogtiomchtd 
SC-ULTETO; 

Bellaqtiiitiontij & Hirsfeldse Kasreditario: 

l^. Cdfar^ Majelt. conHliarib & cc^miC' 
rario : 

S.PalatijComiti,Fi(ciq-,regifperSilefiam 
& Lulatiam infcriorcm P atr no 

Jii!GNIFICI5 yiVSA^B.Vyi FilF;-: 
XQnhm Ac Tromtoribus 

Cam culcu & obtcquio pcrper. 
1. M. Q^D» D. e. 

UttchlOK ADAkUS. 



^ 




I S T O L A 

t R A V I s s I M B remper i 

[ fententiofiflimoillo^fivffi 
\ cordati omncsfcriptucxi- 
^ fhmaruni:Hfe(/ir^fWAvW- 
[ tu$ihm : ut non frMfintts /#• 
lUTn iHiU , fed etiam dhUtdt i 
conJ^iSiHeoUmm. Nam, uc 
idcm air, t^^plures honosjuvtt : fi^ati* h- 
noruf» non e^ tpfis cadat: &i cxempla in u- 
rr^mq; parte&ji valere plurimum, velunui 
Flaceuf confirAac. dum ica de icie: 

in/uev^ptter optimtuhoc mt 
ytfugtrem, exePipiis •vitiorum qim^ nttsndt. 

Exemplis nirairum &r viicutcs curobble- 
ftationc implanrantur, benigncciuc foven- 
tur: & vitiacum pgdore exfltrpancur : fevc- 
rcqjvindicantur. 

Hocfine acompluCcuIls jamannisidmi- 
hi ftudio incer alia habui : uc G er man o- 
R u M vitas, rcs gcftas, (cripta, virtuccs, nec 
non& vitia,qui (upcrioreillo, &quod ex- 
cuirtt.feculo eruditxdoitrina: nomineflo* 
ruerunc; dequepoflieris nobis bene merid 
funt! uffde undepofrem.conquircrcmiac 
cercis vDluminibus,juxca difciplinarum ge- 
nera > obfcrvata tcmporum ferie , flylo 
iimplici ac compendiofo complc^erer»flE, 
rummatim>non in ocio Jovii Nuccciniano 
coagmcDtarem . PrriBwnigitur w/mmv 
Philosophis, &quiadeoSt Philo* 
x,oGiSiPofiTis, Okatoilibus, Hi> 

S T O II >• 



DlDICATORIA. 

STOklClS» M AT HEMATICIS» acfi 

qui alij intaliumcenfu^eftadngnacum: 4/- 
tirtm Medicis clinicis » & dcgancibus 
fhtrurgis: tertium Jureconsultis 8C 
PoLii ic isiukimumoic (upremum Thb- 
OLOGis cnbuicur : qui regnum C h r i« 
STi voceacquc icriptis propugnarunc 5e 
ptopagarunc. Verfaci quidem ance nos hoe 
inftadiofiierunc&alii: fed^quod modeftc 
dixetim» nec icaplene. nec hoc ordine. E- 
go iane hac quali quali opelia nihil aliud 
quarro» nifizcerni Numinisgloriam>acu-i 
iusbonicatehiboni &magni viri : ni(i Vir- 
nicis& Doditxnx exempla^ qu2t nobis ici- 
demearumrerumfincincencivumrniiicha- 
tiffimaspacrtae» quas maximam noftrt orcus 
parcem fibi vendicat^encomium & decus> (i 
£isficloqui> fempiternum. 

lUuftr.aucem V£STRi£ MAcNiF.^^^ac 
GsmErosit.^^ nomenprimo huic i^Hx- 
LosoPHoxuM volumini pra^fcribcre vi- 
fumeft : frimum uc pacrociniumiibrocon- 
cradencesTheoninosaiqsZoiloSyfi qui fu- 
curi func* invenirem : & audoricace Vc(lr4 
coinfhunirem. Deinde^ qua? vere princeps 
cftcaufiif ut pro bencficiis fiimmis, a fin* 
gulari munificencia magnifici iliius J.oa- 
CHlMi BERGfiKi> nuncci^ kyUiq^ &a 
IDcfinepisiobrervancia nunqua nominan- 
4i»in ftudia mea, quem nunquamvidic,ii« 
^Gxalillime pcofedis» aiiquaTn (alcem graci 

X 3 



l^i 



I 

Epistola 

iinimi cderemfignificanoriem^jQuaenim 
beros illc fuic piecace in Deum^» amore in 
ecclefias» in fchblas remq^ licerariam uni- 
verfam , non folum dum vixic ingenuos )a« 
vencS 9 honeftarum arcium ftudiis deditos 
ibis ftipendiis munificc tovic ; in Academia- 
tnm fpaciis excolendos curavic : exc^lcos 
& pra?paracos » vei ecclefiis verbo pafc^n- 
diss vcl fcholis difciplinsi regendis prxfe- 
cit, aliisqs pr^ficiendos commendavic; ve^* 
zum eciam uc perpecuum Rcipubl. Chriftiju 
DXi & S I L £ s I iE noftra? dulcitlim^ pacri^» 
id bcneficiumefroc: ceftamencumlegicime 
fecic.-grandcmpecuni^ vim alendiscenuio- 
ns forcun^ fludiofis colegavic : & difpofiD^ 
tioncm illam voluncacis fu^ fummi Magi-! 
ilracus Rodolphii. Augufbi adfenfu & 
jipprobacioneconfirmavic : Vos^?, Viri iU 
luflr. & magnif execucores cius pofl obi- 
tum fuum nominavic* Dignus cercejdignus 
hic heroSj &nucriciu5 ecclefiarum acquo 
ichoiarum, alcerqs if^^^y efli qui memo- 
ri^ cciebrecur immorcali : a quo immorca- 
liainccdefiam orchodoxam^in rem licera- 
xiamj inccnuioresomncs^mcrica. Nccdiu 
biumcfl ullum^ quinfan^ifrima&beaciifi* 
maeiusanima^ nunc non inElyfiis&fiAi'-^ 
tiis poecarum campis ; fed in concilio bea- 
Corum angclorum, acquc cIedorumhomi« 
num, sevum agac a^ccrnum : &, amaranci» 
s\a gloriiB coronai,lIuflriS|fummo criumphet 

gaudioi 



V.. 



— ■■»». 



DlDlCATORIA 

gaudio^ iDcerpriDcipes Jofias ecclefia; nii« 
cricios» incer Chnftianos Ebdemekchos: qui 
prophecas in nomine prophec^e recepe- 
runt: qui Eliis egencihus&/^r^i^/irvexacis 
fuhveneiiunc : auc uc MATonis verfu dicami 
quem AugnftinfUTXxcyxhi m Aeneide reperiri 
miracttri 

j^«/^/i/ mtmofes alios feceremerendo. 

Hichic efltdiviciarum maximus & veri(^ 
fiiQUstrudus: hocen:,in arcam De^ diYi« 
tiasiuasconferre: hoccft^fluxum & fragii» 
le bonum facere icmpicernum \ adeoq^ che- 
fauros fuos cuftodi Dno credere: ubi non 
furemtimca$> non rubiginem^ non cyran- 
ium. 

Quid jam , quse cerciq me loco ad hoc» 
quod feci> faciendum in vicarucquid dicam 
deVeftra» Viri iUuftr.&magnifici, fingUi» 
lorum (umma prxftancia ? quid de vircu- 
cum fplendore & magnificencia i quid de 
fingniaridodrinxrarifrima? copiaf quid de 
prolixa in iKeras ac licerarum culcores be- 
ncficencia f Voluminis hoc» non^piftola: 
argumencumeffec: & aiibi forcaffiseciama 
Dobisexequendum. Nunc iaciu^fueric» o- 
pinonreftiusvefecero; fi planchciccacue- 
ro; quam fi parce auc jemne laudaro: aucfor- 
teiiiud audire cogar ; quod cuidam virum 
excracontroverfiam egrcgiQ laudanci, alius 
hifce occinuic: eccjuk enimvero eumvituferAtl 

)=( 4 



•V 



Ir /'.' 



Epist^ Dedigat^ 

Accipice crgQ > Viri illuftres ac gcni 
fi^ Mxcenacesque mzgni^cu^Ccvi^nS^Bco 
ieaccipice>rcripcum hoc honoaoie con 
lio» honorumqs (uhfidio coiledum: qu< 
volo cfTe ceftem Bergerianorum mcricOi| . 
f um » mea^que m nohiliflimam acgenero^' 
liifimam familiam piecacisnunquamincec- 
moricura? pignus; fdcuemini mihi» 6 Mut 
farum anciftices > viros idos Germanos 
heic defcripcos: 

^^cspnor eitmiraiAi/iquens mirdbiitsr M'0i 
In qu$rumfUufusdoEtM thtAtrA (on^M^ 

SicDfius Iehova) y*^ Geacrolic."^ 
ti Magnific.^ > quam diuciflime ecclefiv 
^ reipuhi. Chriftianx conlervecf Haide^ 
bcrgapdt^.SepcembrJul. cId 1d cxy.. 



V. G. & (J^fdgn. 
Obfervans 



Melchiqr AuAuan^ 



I2{UEX 



<i' 




JNOaX EORyM,Q_VO- 

fLfM yiTAE HOC roLrMt- 

mm dtfcnkniilitr^jiixtt immtnm 

MtMrnm unmudiHm. 

JOan. Fauftns *1 _ 

loim.G».«nbtrB/'5'P'>P.pn»''440. Pag.. 

Ceoi^iusPutbachius 1462. die('AptiI. - 4 

ToaDBcs R.cgiomenunus 1470. j^ 

AleicaadciHcgius di^annuiQ t,\%\.&.„ w 

Kodolphm AgiicoU i4Sr.d.z8.Q^br, 13 

\7eflelus Gan&fonius 148 j>. ^t 

Pctrus Schottus 1491. 24 

Hendciu Bebelius ijoo. itS 

Jo2nnc« Naudctus i^^o.ciicitet d. 27 

ConiadiisCtltcs ifaS.die^ Fcbt. 19 

Joanoes Muimctius iji^.d-^' 0^br> jz, 

JMbcitus Cranizius 1517.^.7. Decembc. jj 

Rodolphus Langius (; ip. jf 

Joaanes Capnio ijii.d-jp.Junij. 37 

Cbtiftophoius Longoltus i <; 1 1. d.y.Sepc. 4^ 

Peiius MolelUnus i5!4.d.jp.Apiil. ^* J7 

Joaones Fiobenius 1 527. 6^ 

AlbeiiusDucetus i;zS.d.(?.ApiiI. 66 

Jo^ancs Cufpintanus i^i^. 71 

JoannesStoflcrus i^ji, d.itf.Febr, ' , 7$ 

Joannes Avencinus 15^4. d, ^.Jan. 75 

Heimannus Bufchius ijj^. 79 

Coniadus Goclenius tf ;5.d. 14. Januat. 80 

Joacb. f otcius Ringelbergius i^ji^.ciicitcc Si . 

y\ 5 



P*H ILOSOPHORUM. 

Era(inusR.ocerodamus 1535. d. 1 1 Iulij« - 

loanncs Secundus 153^. d. i. O Aob^ 

Joanncs Cario 1530. 

Eobanus HefTus if 40. d. 5. 0£l:obr« 

Simon Giynaeus 1 54 1 . d. i . Augaft. 

Alardus Amftelrodamus 1 54.1* 

Adrianus Barlandus 1542* ' iti 

Nicolaus Clenardus i ; 42» ixj 

NicoUus Copernicus 154)« xi^ 

Hieronymus Gemufacus 1 1 45. d. 1 9- lan. x 1 9 

loannesSchonerus 1 J47. d. 1 6. lan. i)i 

Beatus Rhenanus 1547. d.io.Maii^ .r-A.ijlL 

Bemhardus Zigler ij^z.d.i.Ian. 140 

Pecrus Apianus i552.d.ai.ApriL i^i 

Sebaftianus Miinfterus i^^i.d z^tMait* i^j 

Ipannes Marceilus 155^. d. a/. Decembr. 14;, 

loannes Rivius 1555 -d i.Iaa. X47 

Xyftus Beculeius 1/54, d. ip.Iun. x^o 

Qlympia Fulvia. i ^55. d. z.^.OcSt^^br. 161 

Valentinus Tro^edorfius 1 556. d. 1 6, April. 1^7 

loannes Sleidanus 1 55^. d. 3 1 . O^obr. x 76 

Pecrus Nannius I557,d.zi.lul. \ X78 

lacobus Micyiius 1558 d. zS.Ian. lyj^' 

Georgius Macropedius i J5S. menfe Iid* iS i 

CafparBrufchius 1559. i8z 

Philippus Melanchchon 13^0 d.ip.Apdl. 184 

loannes Sapidus 1 5 ^o. d. 8 , lun. z 05 

Pecrus Lofichius. 15^© d. ^.Novemb. zc6 

GeorgiusSabinus. i5^a.d.z.Decemb. 2zj 

Melchior Volmarius 15^1» ajz 

loannesScigelius i^^z.d. ii.Febr. z^4 

Henricu^Giareanus 15^^. d z8.Marcij 23^ 

Wolffgangus Lazius 15(^5. 240 

loannesOporinus i5(^8..d.6[. lulij. .. 242 

loannes Lonicerus 1 569. d. zo. luiii. 248 

Chnftophoru$\^irfungus 1571.^. z^Jan. 252 

Gcor- 



V4' 

s 



EEENqHUfb 

rgiusFabricius 1571. d.i5.IuL zfi 

himus Camerarius 2574. d. ij.April. z^k 

isVukcius ijyj.d.ji.Marrij. z66: 

ielmusCanterus ijyf.d. iS.Maih 271. 

iclmusXylander 157^. d.io.Fcbr. zig 

nrinus Ery thrxus i^^^.d* ip.Marrij. i^t 

rg. loachimus R.heticusi57(J, d.4^Dcc# 2p j 

bcrms Hortcnfius 1577. 255 

tinus Smctius circa annum 1579. 297 

nehus Valerius i y 7 8 . d. 11. Auguft., 2 j?8; 

mus Oswaid. Schrekenfiichs. 1575^., 19,9. 

mesHartungus ij^p.d.Kj. iunij. 300 

mcsStadias 1579.^.77. luniL ' 302 

ronymusWolfius i/8o,d8.061:ob.. 504 

asLoffiiis 1582. d.S'^uhi' jcjj 

^ertus Goirzius 15-85. d. 24. Martii. ^$^9 

isGuilielmus ijS^.d.io.Septcmbr^ J17 

inesSchoiTerus 1585.^. j.Iu^ J19 

usabHemming* 158^. ' ^ 322 

himusMcifterus ijS^.d.io.Febn 325 

hacl Beutherus 1 587. d. 2 7. dobr. j 1 8 

eiusTiara i^SSd.S.Febr. • j^a 

mcs Sturmius 158^, d.j^Marrii. 34^ 

ippusApanus l^Scj^^d. i^.Novcmb. 347 

trgiusTilcnus 1590. d.4. Martii. 354 
odemus FrifcWinus lypo. d.zp. Novcmb. 35^ 

mcsPofrelius 1591. d. 15* Auguft. 368 

imus R.udingerus i^pi.d.^.Dcccmib^ ' 372, 

luclHaiiandus i^pi.pridicPcntccpft. 373 

mcs Leonclavius 1593. 379 

mdusdeLafto ijpj.d.i^.Iunii 381 

rentiusLu4ovicus 15^4. d.i^.Aprll/ , 582 

ardusMcrcacor ly^^.d.i.Dcccmb. 392 

iricusPanralcon 1595.^.3. Martii. 39^ 

hacl ^Jcander 1595.^.2^. Aprii. 395 

cvicus Smidcnftec 1 5 9 5*. d • 3 1. luL 403 

Pctrus 



P H ILOSOPHORUM. 

Era(inusR.ocerodamus 1535. d. 1 1 Iulij« - 8^ 

loanncsSecundus ic^^.d.i.OAob^ lor 

Joanncs Cario 1558. ^^+j 

Eobanus Heffus 1 J40. d. 5. Oftobr, loyjj 

Simon Gcynaeus 1541.^. i.Augaft. , 118 

Alardus Amftelrodamus i54.i* 12.1 

Adrianus Barlandus 1542* 12.1 

Nicolaus Clenardus i ; 42» 1 13 

NicoUus Copernicus 1 5 4 3 . ^ 126 

Hieronymus Gemu&us 1 1 45. d. 1 9- lan. 129 

loannesSchonerus 1 147« d. 1 6, lan. i ) i 

Beatus Rhenanus 1547. d.io.Maii^ .ii.;ij2 

Bemhardus Zigler ij^z.d.i.Ian. 140 

Pecrus Apianus i^yi.d.ai.ApriL 141 

Sebaftianus Miinfterus 155 2. d. z^: Maiu 1 43 

Ipannes Marcellus i^j^.drz/.Decembr^ X4f 

loannes Rivius 1555 -d i.Ian. 147 

Xyftus Beculeius 1/54, d. ip.Iun. id^o 

Olympia Fuivia. ly^^.d.z.^.OcStobr. 161 

Valencinus Tro^edorfius 1 556. d. 1 6» April. 167 

loannes Sleidanus 1 55^. d. 3 1 . O^obr. 17^ 

PecrusNannius i557,d.zi.Iul. ( 17S 

lacobus Micylius 1558 d. 2 8. lan. 1 79' 

Georgius Macropedius i J5S. menfe luL iS z 

CafparBrufchius 1559. iSz 

Philippus MelanchchoQ 13^0 d.ip.Apdl. 1S4 

loannes Sapidus i5^o.d.8,Iun. 205 

Pecrus Loi^chius. 15^© d. ^.Novemb. zc6 

GeorgiusSabinus. 15(^0. d.z.Decemb. 2Z) 

Melchior Volmarius i5^i# ajz 

loannesScigelius i^^z.d.ii.Febr. Z{4 

Henricu^Giareanus i^^^.d zS.Marcij zj<f 

Wolf{gangus Lazius 15^5. Z40 

loannesOporinus i5(^8..d.6[. lulij. ... -242 

loannes Lonicerus i ^6^, d. 10. lulii. Z48 

Chnftophorus ^^irfungus 157 1 . d. z 5« Tao. Z5 2 

Geor- 



: 



f. 

EEENqHUfb 

GeorgiusFabricius 1571. d.i5.Iul. z^i 

loachimus Camerarius i^"'^. d. i^.April. zjk 

^ iBftusVukeius i^^j.d.ji.Marrij. i6(i 

' GuilielmusCanterus ijyf.d. iS.Mair. 271. 

; Guilielmus Xylander 157 6.d.io. Fcbr. z2q 

i Vdlcnrinus Ery thrxus 157 6. d* zp. Martij, z^ % 

.' Georg.loachimusR.heticusi57(J,d.4^Dcc, 2pj 

l Lattibcrt:us HorteRfius 1577. 255 

[ Martinus Smetius circa annum 157}. 297 

Cornelius Valcrius i y 7 8 . d. 1 1. Auguft.. ip9, 

Erafraus Oswaid. Schrekcnfiichs. 1575^., 29.P. 

loatnnesHartungus ij^^.d.Kj. iunij. 300. 

loannes Stadias ijT^^dw^. luniL ' 302 

Hieronymus Wolfius i/8o,d8.061:ob. 504 

LucasLofiius 1582. d..S»^ulfi' jcjj 

Hilbertus Golrzius i^-Sj.d.i^.Martii. '^ 3©9 

lanusGuilielmus ijS^.d.io.Septcmbr^ J17 

loanncs SchofTerus 1585.^. j.luL 319 

SixtusabHemraing* 158^. ^ 322 

loachimus Mciftcrus 1587. d. 10. Febrk ) 25 

Michacl Beutherus 1 587. d. 27. Odobr. j 1 8 

Pctreius Tiara i588,d.8.Febr. 34a 

loanncs Sturmius 158^, d. j» Marrii- 342 

Philippus Ap anus l^Scj^^d.i^.Novcmb. 347 

GcorgiusTilcnus 1 5 90. d.4. Martii. 3 j[4 
NicodemusFrifchlinus lypo.d.zp.Novcmb. ^jtf 

loanncsPoflrclius 1591. d. ij* Auguft. 368 

Efromus R.udingeru$ i|9i.d.2.Dccen?b. ' 372 

Samuel Haiiandus i^pi.pridicPcntccoft. 37J 

Joannes Leonclavius 1593. 379 

Orlandus de Laflo ijpj.d.i^.Iunii 381 

LaurcntiusLu4ovicus i jp^. d.i^.April.* . 582 

GcrardusMcrcacor ly^^.d.i.Deccmb. 392 

HcnricusPantalcon 1595.^.3. Martii. 39^ 

^ichael l^cander 1595.^.2^. April. 395* 

Harcvicus Smidcnftec i ; 9 5*. d . 3 1. lul. 403 

Petrus 



I. 



[ ^ 



P'h ilosophorum. 

Era(inusR.ocerodamus 1535.^. ii Iulij« - 8^ 

loanncs Secundus 153^. d. i. OAob^ 1 o i- 

Joannes Cario 1530. 104 

Eobanus Heffus 1 J40. d. 5. Oftobr, loy; 

Simon Gcynaeus 1 54 1 • d. i . Augaft. , 1 1 S 

Alardus Amftelrodamus 1541* 12^1 

Adrianus Barlandus 1542« izt 

Nicolaus Clenardus 1^42» 113 

NicoUus Copernicus 1543« 116 

Hieronymus Gemuracus 1 1 45. d. z 9- lan. x 1 9 

loannesSchdnerus 1 147« d. 1 6, lan. i ) i 

Beacus Rhenanus 1547. d.io.Maiiw . .i':Aiyz 

Bemhardus Zigler ij^z.d.i.Ian. 140 

Pecrus Apianus i552.d.ai.ApriL 141 

Sebaftianus Miinfterus i^^i.d. z3:Mait« 145 

Ipannes Marcelius i^j^.drz/Decembr^ X4f 

loannes Rivius 1553 -d i.Ian. 147 

Xyilus Beculeius 1/54, d. ip.Iun. 160 

Olympia Fuivia. ly^^.d.z.^.OcStobr. i6l 

ValencinusTro^edorfius 1556.^.1^. April. 167 

loannes Sieidanus 1 55^. d. 3 1 . O^obr. iy6 

PecrusNannius I557,d.zi.lui. | 17S 

lacobus Micyiius 1558 d.zS.Ian. 179' 

Georgius Macropedius i J5S. menfe luL 18 z 

CafparBmfchius 1559. iSz 

Philippus Meianchchon 13^0 d.ip.Apdl. 184 

loannes Sapidus i^i^o.d. 8,Iun. 205 

Pecrus Lo^ichius. ij6e d. ^.Novemb. zc6 

GeorgiusSabinus. i5^o.d.z.Decemb. iz^ 

Melchior Volmarius 15^1. ajz 

loannesScigelius i^^z.d. ii.Febr. Z{4 

Henricu^Giareanus 15^^. d z8.Marcij z^6 

Wolffgangus Lazius 15^5. 240 

loannesOporinus i5(^8..d.6[. lulij. .. .242 

loannes Lonicerus 1 569. d. 10. lulii. 248 

Chnftophorus^^irfungus 1571.^. z^Jan. 252 

Gcor- 



«0mmm 



EEENqHUfb 

jius Fabricius i ; 7 1 . d. 1 5 . lul. z^i 

imus Camcrarius 25^4. d. i^.April. zjk 

Vukcius iiyj.d.ji.Martij. z6(i 

rlmusCanterus ijyf.d. iS.Mair. 271. 

JmusXylander 1576. d.io.Fcbr. ziq 

itinus Erythrxus i^^^.d* ip.Martij, z^% 

g. loachimus ILheticusi^^eJ, d.^. Dec» zpX 

^crtusHortcRfius 1577. 255 

[nus Smetius circa annum 1579. 297 

ehus Valerius i y 7 8 . d. 1 1. Auguft.. 2 j?8: 

lus Oswaid. Schrekcnfiichs. 157^. 19,9. 

lesHartungus ij^^.d.Kj. lunij. 300. 

icsStadias ijT^rdi/^. luniL ' 30^ 

mymusWolfius i/8o,d8.061:ob. 504 

>Lo(Iius 1582. d.S'Iulii' }C3[ 

!rtusGohzius i^-Sj.d.i^.Martii. "^ 3©9 

iGuilielmus ijS^.d.io.Septcmbr^ J17 

lesSchofTerus 1585.^. j.Iul. jip 

sabHemraing* i^i6* 322 

limusMcifterus i^B^.d.io.Febrfc 325 

ael Beutherus 1 587. d. 27. Odobr. j 1 8 

iusTiara i588.d.8.Febr. J4a 

ics Sturmius 158^, d. j. Marcii. 34^ 

^pusApanus 1585^.4. i^.Novcmb. 347 

giusTilcnus 1590. d.4. Martii. 3j[4 
demus Frifchhnus lypo.d.zp.Novcmb. 35/f 

lesPofreHus 1591. d. ij. Auguft. 368 

nus R.udingerus ijpi.d.^.Dcccmib^ ' 371 

lelHaiiandus i^pi.pridiePcntccoft. 373 

icsLconcIavius 1593. 379 

idusdeLaffo ijpj.d.i^.Iunii 381 

jntius Ludovicus i jp^. d.i^.Aprll.* , 582 

rdusMcrcator ly^jf.d.i.Deccmb. 392 

icusPantalcoa ij 95.^.3. Martii. 39^ 

ael ^Jcander 1^95.^. z^. April. 395* 

vicus Smidcnftc 1 1 ; 9 5*. d . 3 1. luL 403 



Pni Loso^n okuh^ Pag^ 

PetrasOpmeerus ij^f.d. io«Novembr. 40^ 

Georgius Calaminus if^f.d. i.Dpcemb. 407! 
Lambercus Ludolfus Pichopanu 15^^. d. 25^. Ja< 

nuarij. 41 x 

Fridericus Sylburgius i^p^.d.i^ Fcbc 41 tf 

Pf crus Lindebergius 1/96 d. r6.Febr« 418 

Su0ridus Pecri 15 97. menfeFebr. 4^^ J 

FrancifcusRaphelcngius i^p/.d.zo^jul. 41} i 

Francifcui Modiu^ 159S. 4^^ i 

Abrahamus Orcelius 1598.^^29. Jun. 4Z9 i 

Laurencius Circierus 1598.^. zS.Julij. 4){ i 

HaldericusSchoberus ijpS d» 2. Odtobr. 437 

Conradus Oafypodius i^cQ.d, 22. April. 44I | 

CarolusUcenhouius K^oo.d.i.AugufL 441 

Paulus Meiiflus i^oz.d.). Febis 44^ 

Hermannus \(^icceleindus i ^o ) • d. 7. Febr, 4; | 

Meichior Junius 1604.^ 2,5. Jan. 455 

Eiias Pucicnius 1 6(^6. d. 9 Marcij^ 4/7 

Juftus Lipiius i(^o^.d«i5.Marci). ^6f 

Marcinus Crufiiis 1^07. d. i/. Febr. 481 

Macchasus Dreilerus i^o^.dj.Odobr* 495 

Joannes.Boc^ius i^op.d. i^.Jan. 497 
Barcholomxus Keckermannus i^op.d. 25. JuL 499 

Gregorius Berfmannus 16 tu d./« Odobr. /o) 

Rodolphus Snellius idi).d-i«Marrii. 507. 

Friderici s Taubmannus i5ij.d.24.Marcij. 509 

Toannes Caflelius i tf i ^ . d. 9 . A prii. /14 

Jacobus Ohriftman. 161 ^ . d. j ^ Junij« / 1 8 

Dom''nicus Baudius i5i$.d.iz.Augu(L ^iz 

Bonavencura Vuicanius . 1 ^14. 5 1 j« 



F I 2^ I S. 



ELEN- 



^- 



• ENCHUS NO- 

IN A EOKUM, QiJORUM 
heicvira?habentur,rccen(ensre- 
cundum Alphabccum» 

^dham. Ortelins 9^4if 

idrianus Barlandm tjti 

i Amjlelrodamus tzt 

is Cram^us gf 

\s Durerus is 

4er Hegius u 

B. 

Idmaus Ktckfrmannus 4pf 

Rbenanus t^t 

\r4m Zigkr t49 

\nxura Vulcanius s^i 

fs Vtenhovius 44^ 

' Brufchms tii 

Tfhorus Lengolius 4f 

ophorus 'Wirfungus tzs 

dus Celtis 9f 

dus DafjpoiUus 44i 

idus Goclenius Jo 

ius VaUrius t^i 

J>. 

musBaudius ^ s^t 

I. 

Tutfchtus \ 4f7 

us Hejfus I0S 

lus Roterodamus .« ^^* 

tus Of^ald Scbreckp^cbfius * 2ff 

ms Budingerus. 37 z 

T. 

ifius Modius 4tS 

'4fius Bjspbelengius 42S 

Iriderv 



3 



t^ H I EOSbf HORUM 

Triierlcus Sjlbur^m 

Wriimcus Tauhmannus 

a. 

"Smgtus Cdlaminut ; 
Hmgtm Vabricius 
^mgins Macropedius 
GmgHis Purbachius 
Gmgius loachimus Rbetkui 
Gmgius Sahinus 
Gmgius tiknus 
Girardus Mercatot 
Grtgorius Berfmannus 
Gutlielmus Canterus 
Guilielmus Xylander 6\ 

Bart^^icus Smidenfild. 
Henricus Bebelius 
Uenricus Glarednus 
Henricus Tantaleon . 
Hermannus Bufchius 
Hermannus Witekindul 
Hieronymus Gemufaus 
Hkronymus Wolfius 
Hubertus Goltziius 
Huldericus Schoberus 

l 
lacohus Chrifimannus 

lacohus MicjUus 
lanus Guilielmus 
loachimus Camerarius 
loachimus Meijlerus 
Ifdcbimus fortius RingelherffUi 
4oannes ^yentinus 
loantKs Bochius 
toannes Capnio 
toanpes Cario 
Uannes Cafclius 
loannts Cu^tnianus 



£ L B N C H a • 

fs TduJlHs i 

ts trobenius g^ 

ts Gunenberger ■ g 

nHartungus )oo 

ts LeoncUvius 379 

» Lonicerus ^248 

fsMarcellus /^5 

ts Miiller alias 'Reffdnmtanui $ 

ts Murmelius )V 

'.s Nauclerus 27 

is Oporinus 942 

ts Pojfelius 568 

fs Rivius §47 

n Sapidus aos 

tsSchonerus 131 

ts Schofferus ) 19 

ts Secundus 10 1 

tsSleidanus ^ >7^ 

ts Stadius ^ ) G2 

tsStigelius 234 

M Stofierus 75 

tsSturmius 54% 

lipfius 44s 

Vulteius ' II Z66 

mus Hortenfius 2^s 

trt. Ludolf Pttbopaus 4U 

ntius Circlerus 4 j ^ 

ntius Ludovicus ^ 39 & 
Loftus^ . J09 

nus Crufius T^t 

nusSmetius ^ ^^ a^y^ 

ms DreJierui *^ 4ps 

\or lunius S j^js 

lorVolmariuf 232. 

elBeutberus • ' 318 

tl Neander. ) 9; 

K. Ki^o- 



iPHitbkbf^tiokttiit» 



^taialuu trifcbtitiui 
Vfcelaus Clmariui 
^kdaui CpfemUul 

iOlympia TulvU M^atd 
Orlkndus dt Laffo 

*Pdutu$ Melifui 
fitreiusTtara 
fttrus Aftanus 
Petrus Lindebergiui 
Pehrus totichtui 
Tetrus MofeUaHui 
Tetrus ^annius 
Petrus Opfneerui 
ietrus Schottui 
Pbilippus Apianui 
Hiltppus Melancbthon^ 

Ikodotphus Agricotd 
iodolphus Langtus 
tiodolpbus SneUius 

Samuet lieitandus 
Sebafiianus Miinftertti 
Simon drjnaus 
Sixtus abfiemmingd 
Suffridu^ Fetri 

fkSKtinus Erythraus 
"•Valentixui Troced^us 

"^effehs Gransfortii^ 
^oiffgangus Laz4US 

Xjfiut ittuUius, 



P, 



h 



S* 



P. 



"^. 



JO 





6 aliqui J poitcndc- NomaMfdpt 
i«templocoiifinn,i-/''W toint- 



— _ . , ^ iHcUrturtnt 

lOANNES FAVSTVS, ./r„.,™i. 
lOANNES GVTTENBERG. 



OMINA haudij 

rej iaLnoliinnonvnoMempl 
tuinfciinus. Itacnim, Ttdefaciis nihil;*'' 
dicainus, D. oaMuim , MonorL-Iiix Ra- qutfartea. 
inanx confirmaiotivcro augcndi oininc, 
volence Scnatu , Auff$lii cojjnoiiien ad- 
fumfit: ficutcontra iugufluii,a\a\i omi- 
nofonoinineappeUatuscft • vltiinus in ' Annschri 
Dperaior. fii qitaibin' 

•haiiKiiWi, FMifiinmun fatalc nonabfurd^ gmttfimo, 
teni typographicam inucnit, vcl ■.tptuigtfnm 
ielicitcr abfoluit. Fuit^is Faufim ^'*'''">- 

diuino haud dubie iu- '"'"'»■"» Fait 



ItaiiS OcciJi 
Hactatio 
djxcrirr); quiptiinus 
faltcm inuc.itam^diu 
Geiman< 



ftinituagitatus, iu^enij (agacitate plus quamDaidalcaaut /*«*> typogrsi 
Cadmca, notiun» fcnbcndi genus adinucnit* (juam chalco- M- ^"''"■- 
graphiam,typogT3phiam,Gra:cSiaitemimprclforiame!£cu- * Ali^ui 
loriamveLatintnominamus. Paduinid.FnVmM lil. tux. Fufiumiie- 
guftoimperantc, fubannitin Chtifti miUefimuT{),quadtin- '"'"■W- 
gentefimum, quinquagelimuin. Verum hic fui^iiuortia "^JPff"* 1''"* 
Eiftotiarum. ^.^ quifMa- 

Alii enim, ijque nonpoftremx noKc hiftorici, *Tumni^>^»- 
GmttnltrgaB Atgentincnfi, cqucftrisor4jnisvij(i,j|(!ceptarfr* Suntiini 
kaoc artem ferunt, idque deecnnio inf?t^ani nempt^iiUefi- ^tiTum, 
mo, quadringentcfimo, quadragefimcW atqueficnarrant: /«-/«*' 5"' /i»- 
amtttn iUum cumfuo pucro .^ci/^wnrfdiumultumquederali w^»"' ««.v- 
atdficio cogiiaflei taDdCmcjj htctis velcopofitis, vctin alTeres f-pmt. 
tab«lasvcinfculptis,aftis(pecimenqualequaJccihibuitre: ei ^'«n.Gut- 
poftea opibus & confilio adiutores fuilfc Itannfa Sniifinm, ''^fr^- 
' A «.»- 



i V 1 T A 

loannmMidinlachitim, alios. Sunt e diuerfo, quialTeranti 
iMnn.Me"' Fsuftp, ^ Petn Sckeffero, de Geremheim, genero illius, cui vni- 
dinbnch» cam filiam Chriftinam defpondcrAt^hoc diuiniflimum mu- 
Titrtu nils inter fecretaadad^is omnibus <nwt^Qs*'^ iurisiurandi reli- 

Schiffir* gioneadfilentiifidem, aliquanti{perhabitumliterafq>infac- 
cillis clancuiuiti ih officinas importatas, rurfumque ita expor-, 
tatas : donec poftea decennio exado J^anjii minifter, lo^nnes 
ille Gnttenhergery in Germania vulgarit. Sed quicquid huius 
Primordia fit, id tamcn in confcllo anud omnes eft , Germanos artificij 
^mnsum mt- huius, nunquamfatislaudati, primos elfeaudores. Deinde 
tmmttnuia, &'hoc conftat, vt omnium aliarum rerum, ita & typographi- 
C3B artis tenuia initiofuifle exordia, qua: progreflu temporis 
magismagifquefueruntaudla a diuerfis & exculta. Namin- 
tcgras paginas inciderunt primum in lignum, deinde chartis 
commiferunt literas ibidem incifas & hterajprimumcligno 
fa<^2 funt j deindc ex orichalco, tandcm c ftanno. Et cum,vt 
Philofophus sdtyfteiliti^ fit inuentt^ atidere, qtiam inuentre : mu- 
T hBtrabhiA^^^^^^ illorum duum annis fequentibus adeoid artificijge- 
iJ> fitui ^^^ cxpoUucruntj vtquidin codefiderarihodiepoflit,neMo- 
w,tjJ!^. ' tt>us quidem facile inueniat. Vlderictti Han , quod nomen La- 
„ tmis * gallum gallmaceum lignmcat , nauone Germanus» 

• tr/ ->•— . formasliDrariasRomam,reminauditam,nec vnquamRoma- 

^ ntnCl^am . . r ' ' r r r -u r 

^ - wisvilam, circa annum lexagelimumiupramillenmumqua-r 

!•-• ^-*-^-- drincentcYimum intulifle fcrtur. Venetiis eandem occepcrunt 
fif 1 nMttcni t> i-rtTT o^*-,. « •- 

Galbun ^h- ^^"/^^ Hamman, dictus rierzog, & Octautant^^ Srotus^ vt etia- 

^gf^f num libri impreflH teftantur. Anno autem millefimo,quadrin- 

SuttttiBMls' gc'*^^^*^^^ feptuagefimo primo, Six tn R.ufiger, Argentorata 

^ oriundus Neapoli libros primuscepitexcudcfe. In Gallii 

€^. JV/ftf//i«*7f»/&» librariamiftamartemexcoluiti qua, vt C4«?- 

»— r- P^ni, Aprutini prarfulis, verfu vtar, 

iinion* * i .••#»*• r -9 • 

7 Girma Jmfrtmtttlleate, qftantumnonfcrt&ttftr anno, 

. . . Pcr Gcrmaniam autem paflim.cxercuerunt cam artificcs .; 

^F. ^ inplcrifque celcbrioribus vrbibus: ytAagxiHxlohan.Bcmler 

^".^ . * Biblia Latitvi cxcudit anno 14 66. EsHngac typographus fuit 

kih Siti.j^yj.fionrMdFiner: Vlmx drca cadc tcmpora loan.Zainer 

dy* Conram Dinckmuth : Coloniac Annoi4po. Henrictes Giuen- 

ti^^^^iltx eodcm anno Nicolatts Yiesler : Noribcrgae Antonitu 

{J[^tf^«rgt*. PetrusRamus cxcmplumhabuitofficiorum Cicc- 

OffidACici^ tonis, irfnrinbHrtlAJ^jipreflbrumj qui adfincm hancconti- 

fonit frimS nucrunt adfcriptionc : Pra/ens M.Tnliti clarijpmum opm loannes 

typis exfcri- puji, Moguntintti ciuity hon atramento plttmali, canna ntque areat^ 

fta. fd arte quadamptrpttUr^ manu ^ttri de Gemsheim, pueri meij fe* 

Honos typo-lJciter effeci, Finitum anno M, C C^CLXri quatta d''€ menfis u 

graphidhM' i.hu/trti. j 

ifitHt. Hnii-sartiipcritieraatprimumfUrtimoiri pfcclo; didtijf- 

qus 



■i 



TyPOGRAPHOK. PRiM. J 

ifljAc iffluebant > & magno acre opera eorum conduccbatur. i|>«#^ 




ipttleatiffimus. Sed?tinalijsctiamfitrebus,itahodicrna dic> Omrwitd- 
^cumimmcnfafitlibrorum copiajarshaecquoquc vcihffima vi- i*'''^»'«M* 
Uefcit: &pr«ccrlaborcsvixaliud typothccis& imprcflbribus ^***^ 
' nUd^um eih omni quorftu ad officiuarum dpmiuos ac biblio- 
-polasreduDdaiUc! 

; Csterum P^^^^omta Ldtti* itiaiorum rncmoHa) 8c pofl eum Ty^^tgrMpltlm 
k?«M/iM /0itfM4>hocinUcnto Gcrmanos fraudaie mald fidc co* inuentio 
kiatirunt. Lttdouicu^ cciam Gtiiccisr .in^ ^ in defcripcionc *lit4ndjtn^ 
inferioriS Germaniae> Harlemiin Hollandia typographiam ^;^ 
Ppnmuminucncam} Moguntiam indc cxpottatam inclarcicc- 
;i:ccepiire> vulgari fama Harlcmcnfium fcribit. H-idrinHtH 
litem lu»im in Batauia: * hiiloria> autorem eius qucBdant * ^aj^w 
^lAHTgntiutn loannen, > cognomento asdituunfi feu cuilodem 
l^arlemilaudat) verbofeque archetypi formam) cui titulus> 
h^Httitem faltttit fucrit) fibi vifumidcicribit. Qua dc re can^ 
didis le&oribus iudicium relinquimus. Illud admiratio&e ^ ^. 
; knaiorc dignum cil^quod hiiloria; Indiarum orientalium * tc- \.^^^^^,' 
%antar> apud Chinenfes cum typogr/tfhiam , tum torrftentariam ' ^TI*^. 
.ttnrc molta fecula cognitam viiirpatamque. Ica cnim inter ''•^'•^ *^ 




^iuiiinterillcs^qHimemoriartftterepoffiti quando eiuJmodi^Hi.' * vrtent^^ 
}gtutm inumtum fit apud ipfos, Habent Ubros excufos annu qftiic- J^^' * ^' 
Igentiefixcentis^s^e prtt^y qujim in Europa idinuentum fuit, Sunt ^"•''*''/« 
mbibihltothecA r-ftrttffimt, Hxc ille. Scdhinc cuincitur hoc ^*^ ^ntnfu 
daltem : vcrum cffe illud AriilotcHs pronunciacum : nihil *yP^^*e^^^ 
fprohibety eafdem attes a diuerfisy 'sjeleodem ^el eti^m dtuerfo tem^ p^'^** 

Ef#, titra^llam communicationemy inmniri^ Nos hoc artifi- . fp^^^^*^ 
um> vt virmagnusgrauitcrmonct) agnofcamus cilc* do^ DEIdoimim^ 
eum diuinitus gcncri humano communicatum ho%nefcen* 
,s mandi> vcl potius «tate iam cf&ti ac fatifcentis'itculo« 
ytrenafcentis in Eccleiiafinccrioris do<ftrinae, &aliaifejvq^ 
Eeilaiiarum artium iludia , prolatis in lucem e ccnebidr^ 
nis generis codicibus vctuilis > initruercnjur co pMfa fu* "^ 

ieftiie optimorum fcriptorum > qu^WmftfitaUnwital 

biiTii^i & fubieuaretur imbecillitas & ignauia hominum» 

ali languore torpefcentium. Grati «Aiam Vtamur tanto 

M muHerC) nonad obfcur^datnr ^ed illuilrandam D El EMquotn^d§ 

odam; nonad difiungendas> fedad cbpulandas Ecclefias. vtendttm* 

roium Yero> ttiaam aiti£cium Ihoc veliti populo D£I> 






4 V I T A 

,Tcl literis in Grxcia ac Latio florefccntibus , notum fui 
quammultiau^tores, quafacriqua profani, vel non iiiti 
aiirentprbrfum, velfaltcm non ita n^anci atque miitili ad 
- ^. perueniflent? Sedquerelamabrumpo,&cpit^rammate, i 

Setajttan, ^^fiutno Brand lureconfulto, in laudem pra^ftantif? ini^e hi 
jsrani* ept-^ ^^^ fcripto, materiam hanc finio. Carmen c(fb eius modi. 
grammatn * , ^ 

fypographM^ ^^*f^'^^^ if^g^nio RhenanAgentu, ^ me^ 

Lihrofumemetfitcopialargahiihu. 
Et qui diuitibu4 , ^ix ngt cbuenerat olfmy 

Nunc liber in tenui cemitur ejfe cafa ^ 
Cratia diieprimf^my mox impnjprihti^ aqua 

Gratiaiquorum opera hdc prima repertaviaefi, 
§lua doHos Utuit GrACos , Italosq^ peritos : 
Arsmua Germano ^enitinbingenio, 

"Wimpfeling c. ^f . Polydor. Virgil. 1. 2. cap. 7. Sabellic. 
Ennead. 10. Huldericus Mutius Chronic. German. lib. 
. Paulus Langius in Chronico Citizenfipag. 86/. Zwingo 
Theacro & ahi. 



^^ufau GEORGtVS PfRBACHlVS, ' 

37' 

Tatria ^ T T I C ad limites Bauarix & Auftrisc, anno a Chriftoi 

n4tali4» i- i to, millejimo, quaUringerttefimo^ 'vtupmotetttO, die tri^ 

mo Maij, hdrapoftmeridicm tertia, editus; quaeiat inge 

Inoontum ^ f<^licitate,atquc in Uterarum ftudio adfiduitatCjomncs quac 

St dia humanitatem ptrtincnt artes,quanquam afpero adhuc&n 

feculo, promptc haufe. Itaquc & Philofopliicis dodrinis ( 

ccliuiti & in Mathematicis omncsfibiai/>;;2.goy8$multisp£ 

fangis anteiuit. 

Doctt Vien" Exin Vignna AuRnxcum profeilio Mathcmatum otdii 

•^ ria ei fuiilet dcmandata : magna cum laude difcipUnas abfti 

fiorcs ibnnftaurauit i atque tandem tediuiuas a mortuis (p 

Tams Pttr^ fiin lu|em rcduxic. Fuitque magnum Purbachij cunc nonM 

bachii, f^ j^ii^j^raim apud noftrx nationis homines j y erum c tiam ^ 

pimmtio.fr eIt%os : ac ingenium eius & Galli & Itali admirati funt. N 

•^ admwit ^i^fn ^jw : vcrum & VrtUorici III. Augufti praedi 

in Pttrbacn&ii cxhitit munificeutia; Purbachitem Ladisk 

Pannonia; rex aftroliomu fibi c non mulcis dclcgic : turkati 

. rfiOT, CardinahsD.A:criadvincula, iufamiliain fuamr^ceji 

Bejfaricn iti v nice voluit : Purbachnm lojQnet Varadicniis EpifcopuS 6 

Ituitampel- micdilcxit j & Mathematicis, quibus dclcdabatur> fhMls 

lii:t /'«y**»- prxceptOiviiiopFauit. 

^htnm^ A^mdB.Jjartoneth vcri CardiuaJcm , qui lcgatum Vicni 

i 



PVRBACHII. 5 

f- fiibidtempus forte agebats magna inprimis in arftimatione 
«fthabitus., Hic ad luos rediturus , indignumque arbitratus 
I ta&tum ingenium apud noftros fubobrcurc agerc > fecum ia 
! ;4taliaiii> ftudiorum nempe tunc parentem> y t proficifci yellet> 
(tandemperfuafib. £rgodumaditerfeparat> D£0 itadifpo- 
' ^liente^ morbo y i£):us> y iam y niuerfx carnis ingreditur Vteimd 
Ai}ftriacorum> Sinno /exngefi/no fecundo, fupra miliefimMmqmM- PurhMch. 
inngentifimHm die tf<J?^«tf Aprilis, artatis trtgefimofiphmeiKli- »hitumdum 
itis poft fe difcipulis innumeris,quorum primus loannesKegto- miUtHr^m^' 
me^^tanw dfccrt^^^^ qui yfifft^i fe cius difcipulum deinceps rc- ritHTf 
ipfa luculence demonftrauic» vtimozdicemus. 

Reliquit urbmohiui yaria ingenij perfpicacis monumenta } Script/t, 
qux diligentia AmdreA Stihorii adpofterosperuenerunti inter Theoricd 

JmxthearicMPlanetarum cminent> opusyere infigncj quod & pUmtMrum^ 
aperiori> & noftrofeculo pailimpublica Academiarum audi- 
'^toria perfonat. Prudentiilime enim in epicomen contrazit 
Ptolomasi doc^rinam > dc omnium orbium cxleftium moti- 
busi ytPhilomachematicisadicum adintegras diipucacioncs 
patefacerec. Prodcftcnimadlongas & difficiles concroucr- Compenaia 
■fias afFcrrefummamnegociij ycluc argumencum. Acquc co- ^^^^^'^ffO» 
gnicis clemencis iftisj planccarum mocii.s cx cabulis,ad id com- fi^* 
pofitis> compucari facilc poifunc. Calciilauic & AlmanMch pro 
annispluribus: £ccitJphMras foli^a^ ; & alia inftrumentacom- 
plura. Dc reliquis yideancur bibliochcc«e. Vhiiippm MtUnch^ 
tbony Gefiteruein bibliotheca, Zwingermi ntheatrOy^ alii. 



lOANNES MVLLEAVS REG 1 0- o.i^yo,Mt. 

MO NT A NF S. 34.W4i.^/ 

quidzm ^o^ 

NAcuseftIohann.Mlillcrus> did;'as Rcgiomoncanus, in lunt. 
oppidoFrancia:> cui nomcn cll Monsrcgius.Parences PatriaRe^ 
ciu§ cradunt fuiflc honeftos, & faciilca tcs habuilfc mediocrcsi giomontani* 
Ytfunc rcsinnoilrisnniiiicipiisi vnde yccunquc^ibcroscdu- Parentes. 
care&erudircpotu;;r'ant. "^»^ 

Cum autejnrcs oftendac, jngcnfa f iimcrc impcciii i^ iquos 
i caeleftibus caufHs : opcra: prccium vi dccur, rccitari»tq ggftR> 

SMn lucem editus eft, & fiderum pofi.tum, qua; nafcgpti fuP 
mt. Natus igitur cft Rcgi^montat i yj,^ :irt^ji£«|j6m ^^'ThemM 9e- 
mcrandi rationcm, anno millefi^nOy qt t^dringentefimo ^Jtxto ^ nethliacum 
tricefimOi dicfixto Iunii,^«4y/i» hora t jjft nicridicm, minucd s.eoiomoit' 
daadrages. Tuic horofcopus x^. gra q.ls Scorpiij Sol, Luna, ^^^^^ 
Mars, & Mcrcuriusfimul iir^cmini s: quod fignum mini- 
me figniScat ferricarcm , ffed nacura.' n modcraram, docilcm. 



» V I T A 

. £f difdptinisldoneam t in qua cum & lumina conucnerint, 8c 
Mars> & Mercurius : fuit ingenium neque hebes ncque fe- 
gne, & bonitatem temperameritiaugent lupiterin Libra, & 
Venus in Cancro. Sed eruditi yident > qui pofitus vitas mini- 
tentur.. 

Fuciint autem laztafane naturse femina» fuerit ingenium 

y , m^ docile&acre: tamenfineaiHatudiuinb> nec tot tamque va* 

. riasartespenituspercipere, totlinguasdifcere> tantos perfer- 

'^ r ' xt labores difcendi , docendi> fahricandi machinas, fpe6tan- 

. ' diftellarum loca, fcribendi eruditiflimasenarrationes, euol- 

uendi tot labyrinthos> edendi tabulas tum fuas tumalienass 

item ephemerides :' haec iuquam omnia prarftarenonpotuif- 

* T^^^*^ta fet, prxfertim in tam * hrmt ^iu currtculo : nifi illa mentis & 

^fuatmor MV" pedtoris incendia D E VS & fouiflet & adiuuiflet: vt folet 

notum, £5" immbnfa bonitate ad reftituendas & conferuandas artes vi- 

^uod txcuf' IX neceflarias , in omni genere fubinde excitare & adiuuarc 

fiff artifices. Profefto D E I asterni, qui fons eft omnis fapien- 

tiae, bencficium cft artium & dodrinarum in genere huma- 

Jngen^ hoim no conferuatio* Vult autcm ad fuam liberalitatem medio- 

funttxco- crem etiamin nobis accederc diligentiam & fedulitatem: 

Und4. Tult non faftidio ac contemptu abijci fua munera, quod in 

parabola de ncgociantibus etiam in argumento grauiore fi- 




dem ^ occfifio^mutrfioperiu fummamgubtrntmt : (ed tamen mi-^ 
tifos eft concedere?if^titmn artem vidtltcet qoioque adiungendam 
ijfe. Vt in nauiJij^ti^tTipeftas dominatur : tamen nqn finc 
pciofiremigcs : w^:^a^^ nos dona diuinarcuerentcr habeamus 
& quantum poffumjbs oliligentia tucamur ac augeamus > vt 
fcriptumeft: hocflz^itiAtuTy ^tfiJelesfimw, 

Itaquc & Rcgiomontanus, ctfi ci Peus ingcnii & cprporifi 

yircs diiccnti ncceflariai dederat : tamen adiumenta nqn nc-r 

glcxit, nonvt multi voluptates aut diuitias fc<ftatus eft:Tc4 

pmnibus iifgcnii atquc animi viribus ad ftudia incubiiit» 

' "Ybique offliditos quaenuit > quorum fapicntia crudi;?tur : & 

quannnSpotuit luis laboribus artcs iUuftrauit. Poftquam 

l^^dia Re- J5himftpj|tria Crammaticcn didicit : pucr adhuc ycnit in A- 

fiomontanir^^^^^^T^^Sis^^v iifLU^ : vbi Dialefticcn 6c clcmenta Spharrir 

ca i\uiiil;me*95ipui? Scd natura, flagraqs difcendi cupi-. 

ditatc, rcquircbap huyis ftudii duccs> ac focios pulchcrrimi 

G. P^rbach. laboris : ^ ViennamWidicrat pro^cipuum cflc domicilium 

/M rtt,orKe- cius philofophia;. QmirtTn^jlftriamadmQdumadolcfccn^ 

tomont0ni' proficifcitur. Ibi inuc^iit (7. Purbachitem Bauarttm, ingc- 

niofiiCmuiT) yirilmi A: astatc ap autorit^te fiorcntcm. Hic 

, \ com- 



% " 



S.EGIOMONTANI. f 

; complezus Regiomontanum > cum natura; vim Bc volunta- 
tem adolefcentis contideralfet : noniblumhortator> fedet-* 
. iam dux fiiit in ipfa adyta racratiflima harum artium. Sic 
Thditm, Mitontm^ Hudoxum erudierunt facerdotes M^y- AffissAMii' 
ptij i Eusioxud Platonem. Sic antea ^tlas dicitur Orom kad^Uos 
nancdo^inam tradidifTQ: imotic longazui illi primis muti' pyopag^n- 
6i ccmporibus ^damy Nohay Sem, lojeph pofleris hanc do* tur. 
drinam tradiderunt> ac pofTcflio eius in i£gypto retcntaeft 
inde a lofephi ad Ptolom^u yfque setatem & aliquanto ampUus> 
plas duobus millibus annorum. 

Cumautem Regiomontano rummaefTet familiaritas cum 
Furbachio> & aihdua fententiarum collatio circiter decen* 
nium : multas obfcuras matcrias , v t fit tfiw it h/ i^^ftugf, 
illuflrant > yel obferuant motus, ac dcprehendunt > Martis 
motuin non congruere ad tabulas : fcd duorum nonnun- 
quam graduum crror^m ^fle. Xncipiunt igitur tabularum 
emendationem. 

Forte autem Bejfarion > vir Grarcus dodlrioa excellens> Bejjfario» le-^ 
cum cflec Cardinalis , tunc ad fridemum Imperatorem le- g/tttuadCH' 
gatus erac. Is cum de Ptolcmxi dod;rina Purbachium mul-Jkrem. 
ta fcifcitatus efl'ct> & dcxtcritatcm eius in explicando ad" 
miraretur : pctiuit ab eo, vt epitomen componeret eius libri, ' 

cui dculus efl , /tn^xti a-twTu^is. Id opus interruptum EpitomePur 
fliorte Purbachij Regiomontanus abfoluit : quia > vt ij^fe ^achii in ' 
nirrac> moriturus Purbachiusinterextremamandata idpeti- f^s^^n^ 

Ucrat. <ruu7ulir 

Qua in re valdcmirandum cft, tunc fineGraecisfontibus PtoUmiu. 
fencenciam eos ex illis Arabicae vcrfionis tenebris erucre po- 
tuiffe. Id vero fieri nequaquani potuiffet : nifi proptcr raa- 
gnum yfum in toto illo artium orbe> dcnipnftrationei eis 
Qbuia;& facilepcnctrabilcs fuiflent. Sed tamen hocipfum 
ppus Rcgiomontanus poflca Roma;,cum Grsece didiciflet, & 
Thconcm conuililfct, cnicadauit. Extat etiam epijlola Rt- EpiJteU Re-- 
gio9iQf>tan:y plciiapictatis, inqiia Purbachij praeceptoris mor- i'^^^^^'^^ 
tpmdcflct: &ciusingeniumit^priv(licat, vt onmbus artatis ^^ ?^^'. 
foacMathematicisaatcferat. a Putbachu, 

Incefreratauteiti vtrique cupiditas adcundae liTXft^Purba" 
(hio ^ Rtgiomontano: tum vt dodos viros, inter qtti^H3ifc> Grjw lin^ 
ftfr«Mi#,^audirent ; tum vt Grafcaehngua!, inquafontyearumi«^«'<'»i»* 
mium contineri fciebant, operam ( ^w A i j t jn^ tl !i ]|e maeum 
rutlingualoqucntcmintelligerent,ci^quehortatorB^^i0»3 
rtlccumprdiicifcerentur. Narrat ^giomontanus,feado- 
[pfccncein, cum vidcrct duos inoMii^mmos yiioSiPurbachi^ 
tm fj^ Francifum Afantuat^SSffin vcrfionibus Ptolemaci hx^ 
trc propfer infcitiam Gr;^'ca; UngUiic : valde doluiflc, quod 

^ A 4 fon: 






V I T A 



Lirsrc:- t :r-z-z cz- zirzLizr. ztzzij...ii i_:c.:i£:doItaliain ad- 
jp^»^^*'- ir;. M-'..l:j :.!:::.: liolfizini, :z vcr..on= dcunptionis Da- 
,•■-•=? •■''-'« ---'r: : : :. : i tnii :.r i il"::. Xi-Ti ju.r :.; :cxrj li: <« g*srji, qnz 



qnz 
r.ji*i-j;.-,- cf: rr.txzzs . 'b: :-r.».: il:-j i--rn:si v: ai Parauiuin Oc- 
-'•«* EZ«::k£.L:::r.D..z.:. ■:-::: : v^-::i:i::i:£:r:e>ir.uIrislocisfcit 
'Izzti- cziiL ::rztzi E.z:r.ir.i :'.z: Dmubii brachia. Simiii 
h iH". :: .-- i.:: c z e i i ijrip:: r ? i ^: c ?:,: -ra:i cU. Scd Purbachij 
czzLL.LZ.r. ct 'r.i,ZTtztczi~.i'jLZ .ic ir.czs ::r.niarjia antcucnit: 
cic ;;::z :":o luc:-sj"i;r. R^:::o:r-cn:aauai nioui:>vt facilius 



- , ^«^^. 



;/- 






Jti^ztmtK' Cc .r.::i:-.:: : ::::ur Bc,^Ar cTiirr. rei?'Jn:cm ::; Iialiam , cum 
; - . «1 tr ::ji~ lisr. r. c.-. j :c : ul i r: JClLir.o i r. .-^o i:* c j: t:. Rc \v.£ cum I ri^t- 
i« 7- zum Zj^k::: :z:rt zczzztSus cft : liilrji-i:i»: E:r:io:h^cas,qu2cma- 



^z: .: ::i: :i--r.:^i:c5 i£c::onc .-.::: »1122 :c c::. i unc oc diaio- 

T r-' '"^iA-^s ''i -■-"-: c:r.~i Cremcnc-*.:5 Tr.cc::cis;ciir:::. Aliquantopoft 

i, 7, 'in. ' ^ izzir. i.-r. :e conn:::: , t>: :u.-: c ?:a?.: S.Jir. cr r^s: ^ Tht9denis 

G-r.5.^ Gzzji^ir.u^.i cu: :ri G:i"cc lioccbjr. Hic nauauit ccrc- 

i:i--r. cr;ri:r.:r. Grxci*::':^"ci. imr.:us anno : :in:umqucdi- 

_: ;; :. ■ : ;: -:-_*> GrxcL fc::^crc: . v^ui iihuccx:an:; & cxpe- 

v.:.- V ::.'ir: ::: rli:lc:"crl::- G.xc:>?oi:c:. H:c c:iam Ptolomx- 

1 :r. ;: T-." con:> cor-.:r.wr.:i: ■ os con:cr:c cxc:: r hquanro poft 

/k i^r ' ; : -: - i:::\: .t- •■ Ffrrji^u v c n: : i n Ac .: .1 c ■r.:am tatMutK an: v bi a phi- 



.-. !::.!.i :.c-: :*::crjn:: 5c quo> liri icuir.xcur amicitiaproptcr 

:c :: ::i::.: :fci:on:ir. 5c ^ :::i::. r. 

/. ': ."cl-:." . .-.imrionc .AlrVic'-:^ ■ •»""^'^- •■^•^■» Bcilarion ci Grx- 

cii :c-!:-il::: ccr.:i!'.:: ic l\i;::o:r.on:.i:-.u? Vcncrias Anno 
Iji tttxniU' i^^^ H : : & !:'r :um dc ;?!•:. j*..:. :r..:^ni iilii^cnra courcripfic, 
u .t:tr E.i- lcT^ y:{\2ziz:':jiis 7 uadratur^ Cir:u! > c V: im Sta^Mt^ Ckufarjm dc- 
i:'.rKC'ti.T,i . ir.Qr.CzzihJFjizr-^^izMZ. Romam roitca rcdu: : vbi libros Grx- 
/-. : *K*m n- - .. ^ ^. t -jkr r>c -^::: • r-j f ^i ;r.an'j i s lcripu: pi nxit cnim litcra- 
^''- z^fti^ff^jF 5: vcnjltjrc &: fac:l::.i:c m.igni' parrim mac^na 

JrppiZ&nit' i^j-^r:":V:c:l:r:^: curauir. Hic & ccrramina c: cum TtJipt^vntto 
ft iw tifumt. , : ::7iir:\fc*i4^j!^^i^;^ h.::*.i; cin.i:;oncs , cum T hconcm rc- 
Itinnnm p:ehcriffiiln:: ^ncciTuSrcfctauit. 

AhfirU Pcra::ra:a I:a!:i rt i:l Vitnnmm : vbi c:u ioccrc ccpcrat : ra- 

'■'"• ir.cn tiuocarus .\ rc^c \irth'j.cc ^b cr^^vc.^ro ^rrii^onicnfi, 

^te£eA.Mt' j^jpnJK 2b .:rcq'ic ■>■ A.T?V^y^-.ic .^..f R-x cii.tjuci pv.n- 
UiAeuccm- f^Qr.tm a;ir;-.ii.r d^crvfi:!: -«r^v* H-fnuaruos i^.'- / tcs Hic& 
l*r. j^.^: ^. , ;'•:•'.. opoinftriiiv.cnia tabricAu;: «id ocuL;:anJos iv.o- 



REGIOMONTANI. 9 

r tns. Nam cpifcopi magna eratciuditioitihis difciplinis. £c 
^i rcx> Quamuis ncmo principum cius a:tatis bcllicofior crat : ta- 
f- men non crat rudis do^riua: dc motibus ccclcftibus. Et Re- 
\ " giumoncanum tanti tccit : vt crcbro ipfum crudirorum collo- 
[ quiorum caufa mcnlX'fux adhibcrct. N airant & grauillimo 
^; morbo fcruatum cifc Mathcmi^tici confilio. Nam cum Me- 
[i dicinullaminhumoribus caufun morbi dcprchcndcrcnt> ac MMibtmM* 
; animaduertidcnt j tantum mirificum cifc lauguorcm cordis^t ^'« <cnfiii§ 
'• . Mathcmaticus monuit , proptcr Kciipfin,quxminatafucrac ^torhUk** 
! rcgis yita: > hanc imbccillitaccm vircutum vitalium cxtitiircs wm nx 
' ncc caufam i n humori bus quxrcndam cllc : fcd tantiim cordis Msttkisf, 
;■ rires rebus fuauibus foucndas. It.i rc:: conualuic. 
^ ' £0 tcmporc Kcgiomontanus & cpifcopo illi tahultu dir§' TnhuU di^ 
Mionum confcripfit : quarum initia ctiamfi ab aUis fumfit : ta- riQi$ntim 
mcn ftiagna pars lucubtationis huius cfl ipfius propria. £c ti€giom§n* . 
hxc laborum communicatio iuflaj & laudc dignimma cft: tMm, 
priorcs artium («.niina tradcrc poftcris^ & poftcros ca fidcliccr 
•onfcruare & illuibare. 

£0 ipfo ccmporc rcx Pannonias Matthi/if bcllum mouit ad- 
aerfus Bohcmos : qua; rcs multarum vtcinarum rcgionum 
tranquillitatcm tiirbauit. Bohcmi partim Cafimirum, Polo- 
nia^rcgcm acccrfebant: partim rcgnmn duci Saxoniae Albcrto 
tradcrc conabantur : partim inuirabant Matthiam: qui> vc 
> crat acemmus>antcucrtit ca:tcros. Cuin jjritur Pannonia^Au- 

ftria>& tota vicinia> plcna: cfi^nt tun.uliuum: RcgiQmontartus^ Norihtrum 
tranquillam fcdtm ftudiisfuis quaTcns> anno 147 i.2^.?f i'«i'- comedit ob 
grrsic confcrt. In hac vrbc vt m.iJlct rcliquum Cux asrtatis con- y^^icos tU' 
fumercj ipfc has caufas rccitabat : rjHOilnru^ccs ibi cifcnt ido- fnnlttu* 
nei ad fabricandas machina3> huic arti ncccflarias : dcindc 
quoi pcr mcrcatores facilius in ahas rcj^ioncs inde litcras 
tranfmitterc pcilct. Cum cnim iampra:clarcinftruttusclfcc 
dod:rina>&: c.xtcrorum iudicia cxploraflct > &: fe>qaantum 
potuit> adMathcmataillultranda&propagandaprarparalfct: 
conftituerat) & vctcrcsfcriptores cdcrc > & fuas cnarrationes 
■ publicarc. Ad hmc rcm initruxit olHcinam t}}ipgiapliicam, Inftruit ojft* 
& nomcnclaturam propofuit liororum, quos Cij\turus erat> cinnm typO' 
qua: adhuc cxcat. Et quidcm aufpicato cxorfus ci^^^^ditionc graphicam. 
Ephcmeridum annorum triginta:fuitque tam ^rattJ^Tf^fe^co Ephsmerim 
temporc > vt fyigula cxempluria duodgiffM tf^r^.munga:^iis des Regto- 
vcndcrcntur> & quidcm appcterejj^fiiraB wuiiiki* f^cntium momani 
hominibus. Nemo Italus , Gallus j^Fannonius > Sarmata> aut quarts Vf»- 
Gcrmanu3 , fimiic cak-n Jarium vi^-rat.Vcncti ctiam in Gra:- dtta. 
ci.im inu;:hcbant. Cyclapj^sy?rtrri*Kint; qui hari:m artium ftu- AlmageftU 
diavclodcrunt, vcl cojucmnunt.Euidit& commenrarin fub- Pto'fmai 
li ''^'i\^CLi\\i^?;^^lyjo-£cciTulttlhohmxi}<:^K.\n\ .^hriagfiHrrt vo- c^v rti .^ /i- 

• " A f cnn . w tum. 



1 



lo V I T A 

cant. Quod opus Grascum i Beflarione Cardi<nale'i natione 
Gr2eco> acceptum, Noribergam attulit: vnde traditum eft t) - 
pographo. Id opus Beilarion tanti fecifle fertur : vt vhatota 
^ prouincia asftimare non dubitarit : quo4 iu epiflola nuncupa- 

toria ad Senatum Noribergenfem Ibachimus Camerariuste- 
llatus efl:. 

Sumtus autem ad inilruendam officinamtypographicam 
Bmuatdm pxaecipuc contulit Bernardm vrtdttrue i e cuius familia Wal- 
VVsb^ritt, teri funt > in Saxonia non ignoti : qui & facultates habebat 
^ , ampliffimas , & colebat doarinx coBlcftis ftudia. Inuitauit 

idem&aliorum multorum ciuium voluntates j vt has difd- 
plinas.deguftare & cognofcerc inciperent. Hxc feminaria 
Nifihmm - «uius dodtrinas primum N oribetgas (parfa funt. Qu^e vfque 
fisPhilorhih *dh«c tempora ea in vrbe magis harum artium ftiidia flo- 
tkmatieim ^^^^ * quam in plerifque Academijs. £t fapientiffimi Senatus 
coofilio ftipendium certum artium ftudiofis conftitutum cft: 
Ytadearum cognitionem iuuentus afluefiat. Ac poftea mul- 
torum ibi ftudia excitauit vir dodus Sc, honeitiffimus ICMn^ 
nes Schinertie. 
Rtgtmon- vide autem quantam rem molitus fit Regiomontanus. 
tMntfmfta, Nouas verfionesinftituit FtoUm^iym^gnx conftrudionis & 
Geographia;. Adornabat & fuaium emendationum confir- 
mationes. Obiter & aliae naturas opcra fcrutatur & patcfacit. 
VMportsqua InquiritquamaIt£vehanturfupraterramvapores:& mirabili 
tUikptfrtt folertia deprehendit) non amplius dueditim miUiarihuA Ctrma* 
titf.Mtn vt' 9titit eos ab horizontc diftarc. Legimus autem eo tempore 
htintfsr, duobus continuis annis 1 4 7 1. ac rurfus 1471. arfifle duos 
Duo etmttd cometas : quos tanta ficcitas fecuta eft 3 vt fiuminum & fon- 
ditchies een" tium vcna? exaruerint. N ominatim etiam narrant 3 niultorum 
ttnuie snnit. oppidorum conflagrationcmfccutam efle.Et dimicarunt in- 
ter fe de Bohemii Hungari & Poloni : & Mahometes Turci^ 
cus tyrannus in.Europa Walachiam occupauit jin AfiaTra- 
' pczuntinumregnum: vtaliaomittantur. 

Cum igitur Regiomontanus fciret > non fxpc duobus con- 
2)1 1^10 fg tinuis annis iji^nfos eflc cometas > & moueretur magnitudi* 
ttttttmtttdim ^^ €uentuun^ quifecuti erant : edidit mtrMndum epm de^ero 
utnetartfm, ^fi^JIU/^mdiut eomttMrum. Fuit eodem tcmpore Erfordias 
Af. Ch^ifiia' ▼JrJ^^Wvms in his difciplinis, M. Chrifiianut : cui quantum 
p^ Miiht- tnfccrjt Blu^Tiontanus » exeius cpiftola apparet > in qu^ 
tntft, Bfflr' ^cribi t » fe i^KientSmditSfS^ ^tiUumfcriptorum . hane ob eaujum 
libentius migrajfe Norihtrgati i ne proctd ah ipfo ahtjfet , quod ma^ 
tfiime ft ah eo adiuuariy (jr iuaicio ippttt eenfitrajj in multit mattriii 
^ti euptat. Laudandus niiT&fflN^mficis prasftantiffimi can- 
dor; quod alicnus fuit ab obtreftatioke , & a maleuolentia 
crga (ua: artis profeflbres : & quasfiuitiprQculduhio feri^ fui 

^ . pulccr- 



V 



KEGIOMONTANI. ii 

pulcerrimi laboris focios , & nmgni anificis ccnfuram. 

Grata fuerat i- omx inprimis cciitio Ephcmeridum : & viri 
dodH>qui eius ingenium&eruditioncm norant:in Italia.n 
eum retrahl cupicbant; vt iirui eius dodlrinapoffent. Hi funt 
hortatores > vt roncifcx Six^i^ eum Komam accerfat : & caufa u^^ ^^ 
recenfctur > qnod de emtndAt <•».# f4/e}^«rifdeliberationes fu- j^^^^y^ 
tuiae ellent. ktii autcm aegr6 patiebatur auellife Regiomonta- p^^gfigfg 
nus ab olHcina , & a Ptolcma:i editione^ & prxfagiens fuam ^iMUmonr 
monem>y narrant , quercbatur, fe grauatim hoc iter fufcipc- ff^^^^ 
re : vicit tamcn Pontificis autoritas. £t caufa propoiita crat> 
quae virum cupicntcm vtilitari communi feruire, mouebat. 
Sciunt enim omnes, quancum prodt , habei;c rationem anni 
re6b6 ordinatam & emendatam. Huic negotio tanto tamque 
vtili deefle noluit. Crcdibilc cft ctiam , eo minus abhorruiile 
ab hoc itinerc : quia expctcbat cruditorum colloquia, & inui- 
tabant eum billiothecse. 

Kcditigitur Romam: vbi ciim non diu fui(fet , monuuseft f^Ummtnrm 
anno* miUcfimo , quadringentcfimo & feptuagefimo. Quis * ^,-,- j ^. 7 7, » 
autem non doleat j tanto ingcnio non contigifle vitam lon- ^tBucholX^^ 
giorem , prxfcrrim molicnti res vtiliflimas ? Extin^bus cfl ff^i^m 
eaim ciimiam ingrcflus eflcc * quartum & trigefimum an- i^go. ^/ 
num. Fama ef):, vcnenum ci datum cfle a Trtipt^^omns (iliis, Crentxhiim, 
quia & vcrfionem Ptolcmari t.ixaucrat , & errata in commen- « ^n^ ^T j^ 
tario&rcprehcnfiones Thconis rcfutaucrat. Ac gcnefis non y^fn^^x* 
folum homincm /B<oV»«t» fii^nificat;fedetiamingcnuum& i||-^^i^ r^^ 
pugnacem. Quarefortafliseilinguaelibertasnocuit.Sedquo- ^^^ ^a . 
quo modo cxcinftus fit; mors immaturafuit, ac etiamnum lu- M§nilRm$m 
gend^ ; proptcrca quod iis operibus , quas iam inchoarat > ca* i^fyfjiti^ ' 
fcnduni cil. 

NonprsBtcreundumefl autcm,qu&d ad tantam eruditio- y*^^^ 
nem , & ad aiias virtutcs adiunxit pietatem erga Deum • ^c vt _ . ' 
Tcra agnicione eum & inuocationc colctct 3 ncuumTefiAmin' -^ _ l 
tum intcerum Graecc fua manu elecantiinm^ defcripfit: quem r- * 'V ^ 
codicem MeUfnhthsnt Sthcnerus inter alia eius monumenta-', ^ .^ 
monflrauit. Et confentancum efl , talcs viros , ^i vbiquc ve- ^ ^* 
ftigiadiuinitatisimpreirarerum natur» videntMfepropter c- 
ruditioncm attente confiderant : his teflimoniis;;^yi ipouc- ^^^^^ **** 
ri, vtmultofirmiusflaniant, huncmundumabxt Jnamt^tc)*^^ ^ 
architedtatrice conditum cfle & gubwnari ; qugjgxjflios hofJli-: ^^J^f^^ 
t alicnos ab hocfludioconfide^Si3uafnmult>^iUu *"* 



pes , alicnos ab hoc fludio confidcjSiSuammuik^ illuflria ^W- 
vcfligia D B I in natura. Equidcm p; 1 mens non potefl non co- 
horrefcere, quod cum tam multis tyftimoniis veriflimc pflenr 
dat D E v s fe prppc adeift.i^fij^ebitorcm ac iudicem effe om- 
nium noflrarum adicjnum : tamen eum pcdora noflra lan- 
gui4iiismetttunt, & nun ardentfiducia eius. Quaqua te vcrti? 

inh^c 






12. V I T A 

in hac tota rcrum natura^ vel cocli figuram > motus , & harm o- 
niam cum clemcntis confiderans, vel mirandam artcm in opi- 
ficio aoftri corporis , & tcrrx foccunditatem intiicns : oido in 
omnibus rebus clamitat j efle mentem xtemam architcdlatri- 
cem. Etharcagnofcendaell^vtfeinEcclefiapaceFccit. Quod 
ciim fcccrit Regiomontinus» nunc eum exiftimemus, & in 
ipfo D £ o cernere ideam totiusmundi, & caufas, curhoc mo- 
, do omnia conditafint : & coram a{picere coelcdia corpora y 8c 
fxpc cum primis patribus de inuentione harum aruum , & 
ipiorum obferuationibus , tanquam wfA<ptXoTo(pus ^[cifTimc 
. colloqui,&Deumautorcmcelebrare. 

SthuethuM BibliothecamRcgiomontani Walterus ille ciuis Noriber- 
^^gumoM' genfis, de quo antea , redemit : quo monuo allcruari reliquias 
^MmdJ^M/' Senatus ibidem cuYauit : ex quibus vir dodtiflimus Schonerus 
tir$9mtM, quajdam vtiha fcripta edidit : fcd plura aUa & longc vtiliora 
haberemus j nifi trifti fatoautor ante tempus extindtus cflet. 
Ext^fnoi.tUclmfinit.MsUnchthonis, 



KyiLEXAND ER HEGIVS. 

^ormt thu ALbxanDerHegivs \C^eftphalus fuit , in diocccfi 

M. 1 4 8 3. £\ Monafterienfi cx pago Hcck propc Horftmariam , na- 

fHf^^'^ . tus. Prajceptorem naftus eft Rodolphum Agruoidm , linguarum 

JH^ ^pt-, Sc fcientiaruiii omnium eruditum virum j cuius magiftri non 

^ ' rL ^^g^^^^^^P^c cxftititdifcipulus. LudoDaucntrienfi,omnium 

Hiffm ichO' ^^ aetate in illis gentibus ccleberrimo , prarfedbus , triginfa ipfis 

r^^ ann^s magnacumlaude cumrcxit. Namipfp docentcibi , illa 

inn^t prsfi' fchola, ante Monaftcrienfcm , velut feminarium fuit politio- 

^l^' . .. ^^^ Htcrarum & linguarum 3 quas illius alumni , Ers,mM Re- 

I "rHJ f^^^^^^^Ui» lohMfnis Murmelnuy f/ermM»ntu Torrentintis , Hor" 

UtHjchoU, f^nfff,^ Bufchim , lohannis CMfz- ita lulinctnfis , ConrMdua Gocle^ 

MM6 Psidobornenps ^lttcobm Montanus Spirenfis , loun. Peringius» 

Gerardus Liftrius , Mtttthdus Frijfcmius , & alii 3 longc latcque, 

in tota Germa|^a & Belgico propagarunt. Dc Erafmo quod 

Jl ^ihUiM ^^^^^frisBcoptigit,hocmcmoriadignumcft.Venitahquan- 

^J^ do RodalphmfptcoU in Hegij fcholam : ibi cum ei difcipulo- 

Mfm prM* rum^flMWccius monftralfct: prxtulit R»'iolphus Erafmi- 



•'^ ' '-mfcirrinMEjicxtcrispropter inucntionis acumcn,orationis 

!tiJJl!»i!7?tU^ofculos apte interfperfosjeoquc 

adeo dcledatuscft, vtaccLrfitoadfeErafmo,dixerit.X« erit 

otiw magnus\ quod omen e<Lw tmnime f fetln . Facit huius Hc- 

Vidi Qi» tn gij i^(yii Yi^o in loco epiftoljr|HnJJ_honorificam mentioncin 

vitMAgri'- Er.innus. ^^V 

'^^*' hl oc D tsid Chytrdus confirmat; Aleytndrum HfgturK & Rom 

^" do thum 



H £ G 1 1. 15 

rf; / h*'m tnnjnium , Monafterienfium ac "^eflphaloruin pri- AltM.H^m 
iTios fuiffe 5 qiii in Gcrmaniapocmatis elcgantibus cditis clari tfRtd^lfk. 
fuaxcatetucruntj&mcliorcmdifccndiordincm^&puriorcm LMnpm §x 
Latinx oracionis formam monllrarunt. 1 antacnim clcgantia ^ytfiphmlk 
Kcgius vctcrum cxpreffitdiccndillylumj vtEraiini iudicio>ii f^toi UtsrM^ 
dtht carmini titulusj in autore facilc crraucris > ncc alius.in y^m mfiMt" 
ptolii fuit,nccGra:carumlitcrarumignarus. rator$s. 

idcmHcgiusadc6fuit^*Afl^eaJ»;j,vt ctiam tum,cumRc- Higuntfsdif 
€Voicm{cliola:Daucntricnllsagerct,nondcdccori iibi duxc- t^dtfctndL 
ric, cx ngricola, qua: ignorarct,aut dc quibus dubitarct,lcilci- 
tari ac difccrc 5 farpius ctiair. rogarc , vt litcris fuis limam adhi- 
berct. Fecic id Rudolphus candidc,&, qua firit mpdcftia, can- 
dem ccnfuram ab Hcgio pctiit. Hxplicat ipfi Agricolain cpi- 
ftoia quaviam j quid intcr */;.#ift// & h.flricmn, lit difcriminis, 
itcuiqaid/»«r/'< <• , & vndcdicta: tumquid/c*rr«,^4rrt/ir «*,»«- 
buio^ f.epii j vudc edh^e'W<2>' dicatur: K\\\i6.aurora , quid Sfrjpera, 
quid t^gvum ■ffcr , d.x Jis: docct , rc(^ius dici : vt plura pAHcU 
c ^'pl' ti.ir , quam \tpiurA heu.httft compltdmt 3 monet , Latinius 
dici: r,.ra ^t.it"Jt<jifa»irurr/ter*'pUfrcd!turnt:Quiim^uantotem'* 
po*e, &c. Vndc rumardorproficicndi , tum candor in commu- 
nicando, & aiiimorum,ftudiorumqucfocictaselucct. 

Sciipfit multa , qua: maxima ex partc dicuntur poft cius ScriptM Mt^ 
mortcm prodijflc , vcl inuito illo cdita cifc : vt funt diiUroi gii. 
mdi- yjtn' , .i/>: & /j^ruw.**/. ad fandos,quse in bi- 
bliothcca a Gcfnero rcccufcncur, Confedtus fcnio iacerdos eft 
fatilus >. aucntria:. ntcr alias virtuccs , quibus a l) b o ornacus 
fuic , cclci.uacur cius libcralicas in paupcrcs fcholafticos : quos 
& opc & opcra pro virili iuUic. Hx tp;jLU yj^rt^gu, (^ Ci&y- 



RO DO LP HVS AGRICOLA. o ^^t^, 

ACn.xJariim rai^.iliaapiid l niiGsintcrhonoracioresicm- d.z%.QQ$h. 
pcr haoi L .. ; lc x \\<\c vir inconiparabilis RodolphUfi Agri- atat. 41. 
cj oii^^inwiii duxicpiopc* v roningam, nobirNjnillamFrifio- memf. 1, 
ti'm mc:cropoJijiiciica.:nnumi4 42. natus,ibiikmque edu- ^Pagontme 
c..:..s. "«'.-jP^j^ ffiBafft» 

Liipfainlvin.ia iiaiidobfcura-.ni-^eiiij ac memoj^a* fpc<?|tii- datbm miU 
na idi/.ic: citm Ij )ul!ii& c!.au?> \^;ii-.-j^d^$ittte<^clcdaTI:& ^^^w^-^^^ 
i. ..ti':iiiarMJi-i q;cAjuc l.b.nd^inef-a LwlbuticnslTngua fcHci ninga dfi. 
<. • .M cxpi-ijML:s.'i;. 1 ucr.ulmodu-iMnhKlumhccrarium mif- Suffria. 
1. .1 ; •■-..n lolum coa:tanLOS , v^i \\A criain iinilcos nacu maiorcs ^ducatst A* 
ai;.:. = .Uop.a;cu:ri: :irjty\ ItfdiiragiJi-.Tjfiquisignauia: cardi- g^icota. 
tacisi.'] .tcar«:ucnduse*'i>:c, Rodolpu. ..ia>:riLaccm,ftudium, di- Stt^dia fyft* 
h^cnciam iJii ob ocul*js poncicc. lix ingitum 

y' -^ Breui 



i 



t4 V 1 T A 

Breui itaqae in Grammaticis taQtiim profecitj vt fxxccfiQ'' 

ris iudicio aptus )iabexetur > qiii ad Academiam aliquam celc-* 

Zsw m t9 i m briorem mitteretur. Eo tempbre LoH^nn , quae cft \ rabantiac 

AeMdmm primaria ciuitas , bonx artes > vocatis adhoc amplis ftipendiis 

wWri. do^^iflimis quibusque Philofopliiae profclibiiuus miro ftu- 

dio docebantur. Practerea adolelcentum mores ingenti cura 

formabantur ca rationei vt propius ad fcueritatem > quam ad 

indulgentiamaccederetur.Q^rcfadum eft, vt tota fere fe- 

cunda Germania>Yna cum bona Gallias bclgica: parte,cum 

adolcfcentes Lntau B^rifinfum , & Colon** - j , ■ /, $hA licentius 

lafciuiusque viuere didici(lent,indc auocatos Louanium^tan- 

quam ad quoddam bonorum morum , folidxquc eruditionis> 

emporium mittendos cenfcret. 

'A^wMU Venit ergo & ^grtiou Louanium , nomcnque dedit inter 

mittUur, ^^^ > ^^ ^^ pardagogio , vt loquebantnr tunc ^ )cAbt , deinde 

FtUoms inltituebantur. ir^^c vix dialcdticcs elementa degu- 

ftarat)& mox commiJicones,ftupentibuspr2Eccptoribus,prac- 

uenere caspit. Quaja magiftris audiebat i non tanciim memo- 

riae, fedliteris etiam commendabat. Puer euim di Jiccratiilud 

Ciceronis: Sty^um ejfs tifiir/mrn dicniii mM^ tirt-m ^rant tum 

Louanii nonnulli , qui Latinaj didionis puritatcni amare ca?- 

Simitigmiri perant. His fcRodolphusfato quodam fimiliarius adiunge- 

erMioHU el$' bat i fufHiraturque nonnihil tempufculi , quo ab Aiiftotcli* 

gMtUitfi. cis laboribus vacans Ciceroaem §lHinttltanttm!jUr icgendo pcr- 

curreret. 

JimtetA tM - ^^ fcholafticis difputationibus fedato animo , ore verecun' 

If» 4&7ft^ ^^ aduerfariorum argumenta femcl acquc iterum repetebat^ 

$4t$4L fingulasque paftes accuratc introfpiciens, fumma arte, fi quid 

refellendum effet, refellebat. Sua vcr6 neruosc,acriter,magna 

certxviAoriaefpe, &proponebat, & defcndebat. l-rasceptore» 

quoque quacftionibus quibufdam concra reccptum Ariftote-* 

licum docendi ordinem interdum exercere folebat. Medita- 

batur enim adolefcens ex obferuationeCiccronis& Quinti- 

liani ea, quaehqdiequemagna eruditorum approbatione le- 

guntur. 

Poftha;c yfxaniine & cenfura cruditionis publica , inter 

multo^^lB^itores modeftia ac liberalium ardum cogni-' 

tion#antec^luit , primasque magifterii artium , duodfummi 

honulis cft j — iiji^Hni'^t Mox cepit R odolpni Frifij no- 

mcn per toram /^caaemiaiwfinitimasquc ciuitarcsdiuulgari. 

AcpotuifretdocendiconditTonesadioilci boneft-flimastn no 

, diuinus egregii adolefccntisbnimi^s ad ilt'ora anbclaflct. 

GMiteme Cuminpa:dagogioilloinrtrikIj^iK,^'ti Gallicalinguavtc- 

mguMitvfit l>antur,& ad Muncen natura propcnf^oves crant,habitarcti 

^^^^ Callicam iinguam ita didicit j Vt Hanioniorum fimpliccm 

V rufti» 



r 

R. A ^ R I C O L ^. JS 

r tofticitatem deuitaret j aulicam^ue eius lioguae clcgaiitiam 
feliciter imitaretur. , 

Mufices ver6 ea fiindamenta iifdem annis iecit : quibus ab- Multctstni^ 
folutam eius artis peritiampoftea fuperftruxit. Cancbat enim ^^^ ^ ^^ 
voce , flatu , pulfu. Literas pingebat elcgantiflimc , a quaruin k^^-^ 
pidura ad iplam pi6toriam artcm» non une maxima laude adi- ^»^^ ~' 
lum £bi parauit. 

I. ouanii vixit honeftiflimc ab omni compotationc ac com- ,^ ^ 
effatione , contragentisfuac morem, alicniflimus.Tantus erat •'^ T , 
in eo bonarum literarum amor » tam indefcrtiim ftudium : vt ^P^^^ 
jurpis Veneris fornices & luftra ne noucrit quidcm. 

Cum autcmnihilefletantiquiusci >quam vt ad vcram po- 
litxdod^nnasgloriamperuenirct:rcli6bo Louanio Ga^iiu ad- 
ijts vtvclibidifceret, quodfibidccflc fentiebat. Hinc in ItM*- ^* "*"^ 
U-m^ vbi , capto * ByzjJ^ i» , a Grxcis cxilibus philofophiam '^* 
& eloquentiam audierat renouari , profeftus , Grarcc Latinc- ^^ CT«^ 
quc difcendopariteratque doccndo tantum nominis cft ad- J^*'' 
cptus: vt Italorum nonnulli inuidercnt,alii dolcrent,defle- . ' '^T.'* 
rcntque, i atij gloriam in Germaniam pcniriorem iam mox ^9-msu* 
demigraturam. F-'»M»Mvnoatqucaltcro anno,nimirum mi- -^ff^'^^ 
lcfimo quadringcntefimo feptuagcfimo fexto , & fcqucnt. loci ^^* 
am^nitate, ftudioforum ac nobinuiTi quorundam Muficorum 
frcquentia, ipfius quoque principis, Hercidit Eftenfisy Fcrra- ^^^^ 
licnfis ducis,libcralitatedetentuseft. Efttnfis, 

Ibi ThepdofHm GazAfn , Ariftotelisfcriptacnarrantem, dili- 
gentcr audiuit : magna cum laude ingcnij acuminis& dexte- 'Bocet^pm* 
ritatis difputauit : cnarrauit vtriufque linguac autores j habuit crstihi, estsm 
publice orationcs magna cum auditorum approbatione'. £t ItMlontstSMf* 
vero tunc non fuit exigualaushominiGermano,nonfolum flauftt» 
cruditione & gcncre fermonis , fed criam vcnuftate a^rionis 
fatisfacere Italia: , moros(^ ac faftidiosc iudicanti. Erafmttt» 
acccpimus, farpein Italiarogatum fuiflcj vtfpccimcnfuxcru- 
dirionis ac facundiar praeledtione publica praebcret: fed , vt hac 
inreamicismorem gcreret , adduci nunquam potuiffc j veri- 
tum neab Italispronunciatiohominis GcrmanijKcriderctur. 
Sed Muficas naturx ad adlrioncm & pronunciarionj m apriorcs 
funt casteris. -oi^-.^ii^. 

Redijt tandem in patriam : ibique honeftifliffimp ofiic^] R^^'^ ittpM- 
^edoiphum fuumhonorare ac detiner^ Rmdcnp-flStius Sena» tTimn% 
tus annifus eft: vcriim cui omnia, <|raeter literas fordebanti 
perfuaderi nulIarationepotcrat,vtarcmcladamatafapientia P^bik nttdtie 
Ycl jpilum latum difcedcret. Vcrfatus eft aliquandiu Nouie^ opefneitttex* 
w«^/, Batauorum ciuitatpj i^^qu^^^rartcr fummos honores, pttitAyftd 
ampliflimum quoqueftfpcndium facile confecutusfuiffet:fiyri(^r4« 
Rcipublicse fefe addicerd vnquam voiuiifct. 

. Groninn 



U V I T A 

\3r9ning4H4t tamen Reipublicae yel Syndicus > yel conflllarius 
fuit : cuius nomine aulam MaximilUnil. dimidio anno fecu- 
tum fe fcribit : & caufam quidem patrias feliciter egilfe , gra- 
tiam autcma ciuibus fperatam minime retuIiffe.Veruenit in 
aula Augufta in ardifumam familiaritatem c^ncellariorum 
duum BHrgundidk 8c Srnhantid : qui fummopcre conati func 
cum infererc famili^ Maximiliant , prarmiis amplifGmis pro- 
pofitis : fcd ipfe pro iudicio eorum de fe honorifico gtatias 
egit : & obligatione priori excufauit. Maluit ncmpe retiucrc 
quicccm, &mlibcrtatepcripancre.fuit ci etiam oblata Ani~ 
» uerpiA conditio, fchokc ibidem gubernatio,cumftipendio tre-' 
jima - ccntorum Rhencnfium annuorum : vcrum & hanc recufauit: 
fum mu M- ^^ ^^^ ftudiis fuis multum impedimenti allaturam. Crebr6 
tton . locamutabatjquodtamennonlcuiratisnecinconftantiaj^^fed 

iudicii crat, Alte enim illud Flacci i^xcra: animo : 
Dtc mibi Mufa ^irtim , cjipta pofi tewpora Iroia , 
&'H mores hyminum multorum vifi*-t ^ ^rbes, 
Llhrteidtm ^^ itincribusvnum (altcmrimuhmcomiterahabebat. Vlinu 
€9mitt$ d* ^'•^i'»-'^*" '"*•'•'« ^'^*^ f.iftoriar?» Llinii nunquam dcponebat :iunio- 
fMri ns Fl''ut eprflolof» 6)uiKti'iiiin: dc oratoria inftitutionc libros fua 

mciuu dck lipferat ; quibus Plmr^nti quaidam & Cutronu lele- 
«^tiora addidcrat. Hanc bibliothccamfcmpcr circumferre fc- 
cirn folcbat : cxteros Ubros apud amicos rclinquerc : amico- 
rumlibris bonalidevtijgr:itusomnibus>grauis ncmini. 
AtUffitur ^ ^f, pcrpctuo pcregrinaretur , do6lifIimus Princeps loannes 
Biitielhergd camerarim Dalburgtui^ Vangionum A ntiftes, quem in Gro^cis 
sDdbwgio. difcipulum habucrat,fua liberaUhumanitatetandemefFecit. 
Cum hoc cnim abanno 1481. partii\i Ha*delberg€ , parrim 
FFi>ri»/iri4,advltimum vitse adlum vfque vixit coniuncfliffi- 
an^. Scribit c^i^^m Rodolphud ad fratrcm2<?flwz»«w,fe prorfus 
contr\animum fuum principii ibi fuilfc : fcd vicit tandem 
conftantia , & id quod mutare citraleuitatis notam non pote- 
rat , aflucrudineiucundum rcddidit. Haidclberga: quidem vi- 
xit ina:di!)V.r, viricqucftriloco nati,principifuotumi &auU- 
,, cis omnibu^>;rati, Thttodcrilt VhenirjT^eri ^ quam Plinium ipfc 
AuiaHntdel noii^jnjr^UQ £r ^j^^^ Perraria: erat famiUariter vfus.Placuic 
tergenps ei- ip^mij^J^ nula Uaidelbergenfis, cum fumma principis Ele£bo- 
dem grata. J^n^aiCetudinc , & ingciiii fuauitate, tum amicorum om- 
PhtUppue %tQm inqri cHija 1 (;[pnc ordiac|ue vita;. Cumqueibi,vtfit,inci- 
Eledor Fa' ^q^^j^ nmiti^PtcrUm) npcriorum 3 & Rodolphua comii)cmo- 
. rarct vcl Gra:cas vel Rofnanas hiftorias: princcps* & verti fibi 

Epttomen multa, non folum ex hiftoriis, fcd ctiam cx poetis iuffit : & pe- 
hiftoricam jj^-j q^-^ ^-Qntcxi intcgrLrtS^m quatuor Monarchiarum. 
(ontextt Conrcxuit igitur criaitiffimam cpuo:r.en , cx BibUis& HerO'^ 
jigffcola. ^^^^ j^ AHyiiorum & Perfarum imjjcrioi dc ciuiUbus dilcor- 

diis Grse- 



R. A G R I C O L iE. ' 17 

\ Ajs Gisscaruin ciuitatum> ez Thntydiit & Xtn^phdnti : de Phi- 

■ bppo & Alexandto & rucccflbiibus , ex Dtodoro & Pfilyhtc : dc- 
inde lcd^iffimaquaeque excerpdt ex hiflorijs Romanis:poftrc- 
mo 8c Gcrmanici impcrij res ptarcipuas collcgit. Ac eo infcri<- 
pcoiibnfolumrcsfummaspcii'picuenarrat:lcd etiam princi- 
pein de plerifquc monet > y nde appaict > non folum iiteris , fed' 
etiain ciuili prudentia eum excelluifle. 

VyormMtid autcm etiam publicc docuit. Fuitque ei audito- 2>#rw rr^r- 
hum>vt illo loco , fatis frequcns : fcd ciufmodi fcrc auditores > ^ j^ 
i qui propendus cupcrent> quam commodiuspoilentiilaslite- 
las difcere. 
Maxima enim pars erant Magiftri , aut fcholaftici , vti ap- 
f pellabant > aituini : quibus necciie fuit omne ferc teinpus ca- 
' aiilacionibus fuis impendere : minimum Sc velut fubfeciuum 
inftudiahumaniora, quas vrgebat Rodoiphus>concedebatur; 
Multas prxclaias orationcs > & in Academijs frequentibas» 
" & coram maximis Chriftiani orbis Monarchis , non minore 
i prudcntia > quam facundia habuit. £t cum HjtidtUfirgd coufue- HmdM&fgn 

tudo cffet > plena humanitatis > vt in publicis difputationibus quomoi^ 
■\ profeffores > (1 quando hxreret difputator > intertarcntur : ipfe %irfiumm 
\ kepe difficiles nodosperfpicucexplicauit. Confulcbatur fa:pc 
\ ab eruditiocibus tum in KhiIofophia>tum in alijs artibus. Mul- 
j taexAriftotclcvcrtebat&interprctabaturijs,quieiusfentcn- 
J tiam fcifcitabantur. Et quia ncmo tujic vidcrat lihos Arftotelk LiBriArifO' 
r d9 M»tmMiihiu : pcrgratum accidcbat cius ofiicium dodriori- f'^" ^^ ^^" 
. bus>fi quando inlignem aliquem locum indc profcrebat : vt tnMhm* 
:, cuxn de immortalitatc anim^e hominis di(putaretur> quid fcn- 
.. fififct Anftotclcsj magna^cum admiratione exccptaeitillafen- 

centia prolata ex libro * de gcncratione animalium : Anjnraj * /^ j^^^^ j^ 
r m f^*o 9 ^v^^t» iTrnojifod , f(stj Beief eivud fA$909, Mens ixtrinfecm 
MtciJit j^epd ii-nHm quid, nec nafiirur ex mMerU corporHm, In- jj^f/fgfgliy jg 
tcrdum aliquid ex ^rato , de fiderum pofitu , ortu, & occafu, ^^,-,^ ;,^ 
. iludiofis imperticbat. Necdccrateiusofficiumprofefloribus ^™ /^;,. 
{ aliacuin difciplinarum. Forte inciderat difputatiointcr T hco- #-^#|- 
s logos & lurifconfultos dc hoc di^o : fruftrs f^Sot EfiA^ipe^ 
/mi», ^mi npn euat ctincnes Synodorum. Hoc cum ali,^ confir- 
mandam fDperftitionem in ccremonijs dctorqucrcii< -v»*^ 
! p|i*» efle duriiTsqucrcrentiur, & midgandumaliqua ;IitcrprC]^ 
tationc dicerent : Rodolphus admonuiti^r.noj?,2*'a,Vetcribus 

■ vocacos Synodis tantum articulos docmna; dijudicatds in Sy- , 
'] nodis> non traditioncs de czitmoxms, VerHm eft^ inquit> Cm^o- 

1- fXmm nonfirHWfi nh iu , qni a/^JperMntMr decntM contrn Samofn» 

\ tonnm ^Aut drium^nnt MyiMcfiunrjAStt, N^m 9eteres Synodi 

\ fnptor controMorfi^ dofmttcum conuocabantHr > non de ctrtmoniio 

f cmmtlmtdie. ^ln^m indignafl^ox ejfa dfcsn , Chrtfti fidtm inutdem 



is V 1 r A 

^mMMm fffiifim cbftrmtionecOfmum tittmm humiinmm i lu* 
Umi^^itdm Attrnam in me»tthu^ ivchcstRtn txtifi^td^fi alt^uM 
tidieHla ceremcnia neglige>etur [ A ddebat tales litiis fqpe fine tUo 
peccato omitti pofle.Hac tam dcxtrainteipretationc facile fa^ 
dsfecit omnibus. Saspe & in iurc ciuili ea , qua; z\> hiftorijs pe- 
tcndafunt,cxplicabktinterrogantibusjvtlocum/i^ Vy;:^^ rf«- 
tefimii : itcm quidfit ij «^» Jix : ; qui fuificnt gradM^ vctcrum 




quibusdeplorarintEcclcfias tcnebras,& rcprchcnderint profa- 
nationcm C. oena^in Miflis , ac cxlibatum : itcm difputauerint, 
deiuftitia iidci^quid fit> quod Paulus totics ihculcat : Hommet 
fideiufios effe , non eptrtbu. : atquc apcrtereiecinc monachorum 
Dpinioflem> qux £[ngit>hominesopcribusiuftoscfie. 

. . Cajtera crat vir prudcns , hbcrsc & y eraciflimae Hngua; mo^ 

^ ^pt*' ribusgrauisialiuorc, nialcuolcntiaacpetulantiaalicnus. Nec 

^^ folcbat irritarc morofos,& (^rfAonV.»? , intcmpcftiuis repi^en* 

iionibus > ne quid ccrtaminum fcrcret in fcholas &pe recitans 
Graccum vcrium 2 ^ 

locis eruditis gaudcbat plurimum : fcurrantcm nemo audiuit 
Vnquatiii Non vefticbaturfpiendidc ; fcd honefte & iucunde. 
Natura ncgligentior> vt folct fcrc hoc genus hominum> ac 
|>aul6 inciuilior > in conuiuijs prarcipue > citra taineii cuiuIqnS 
of{enfam>habitus cft.Cogitabundus enim menfa^innitens vn-^ 
gues demordcbat. PucUas amare fcnOnnunquamfipiulabat! 
vcrum nunquam deperibat. Incarumgrauamvcrnaculalin- 
gua quasdam carmina fcripfit elcgantifnme : quaef virginibus 
primarijsque amicis pra?fentibus vocc & tcftudine modulatif^ 
fime canebat. Huiufmodi cantionibus animum intentiore 
ftudio grauatum interdtim remittebat. 
,. ^ Ciim iam iti ipfo vigore a-tatis > nec prbcul 4 quadragefimo 
StudttimfS' jj^jjQ abef&|5 & eruditionis ac eloquentiasgloriaper Gcritia-'^ 
ersrum^ ItH- nias , GaUps , & Italiam ab optimis quibusque celebrdretur: 
wmtn : CT j^q^ i£^Jans Vir verc pius vcrcque Chriftianus illud Plato- 
WvWUet^ fctentia^ magif ohefft , tfuafn pmdtfjt ^ /: defitfiienfiM 
)tfmi :\^2^o animi ardorefcfcfacris literisaddixit. Has no- 
fturna J»sdh5»«^cr&re manu> delkias fuas ducebatrin folis 
his vcnam fcicnda; & it^eUet^s> imo fontcm-aquae viu;e> (a- 
licntisin vicam-actcmam,fereperifle gloriabatur. 

Verum> vtcratiudici)^a^ffimi, adfacras htcraspcnxtiui 

LinfUd Hi" ^''tclhgcndas^ fan6be Hebra?a; Hng^d! cognitionem ncceffa- 

hr^e» ^'^^^ circfacilcirltclIcxit.StudiaitaqucHebraeaaggreffuscftj 

qua; piimuiti ci pljrimum ncgorij/vtt fcribit ipj[e,«xhibue- 



V^ runt: 



1- 



R. A G R I C O L iE. i> 

mnt: Yt fibi vidcretur cum Antaco ludari. Scd poftca na<ius 
ludxum > eius lingux vtcunquc perituni , paucis menfibus 
cantuni profccit ; vt aliquoc pfalnios DauidicOs in 1 atinaih 
liaguam citra culpam tranftulcrit. lam totusvidebaturalius 
^^us. Immutauerat enim cor eius Verbum D £ i viuum & cF- 
ficax. 

laiii Chriftum Icfum fpirabat animus : loqucbatiir lingua : • 
manusfcribcbat. Et cccq adi;ft ipfe Chriftus:^ui confccratum 
fibi pc£tus cx hoc errorum peligo in vera: fapicntia: portum 
cranfuc^urus crat. Coireptus itaquc fcbri, ctiam pliiis, quani 
medicorum auxiliaaduocarenturj totum fc Chrifto Scruatori Horlut ^ 
commenditiit: iupcrantcq; vf morbi> aniiiiani fuaiti Ciiriftia- tnors jigri" 
na aiacritatc vitas datori Chriiio rcddiditiannum quadrage- eoU, 
fimumfccundum egi:cirus,^nnoDomini 1 4 8 j-. d. 2b\ Od:obr. 
Ingenci ftudioForum & dodioruhi omnium moerorc Haidel- 
bergx apad Vlinoritas > in ht^itu Francifi^no fepultUs . 

Fcacres habuitduos vterinos loanfrem Bc Henncnm : qudirum Fratr€S eialk 
iUe Secretarius^vt yidetur>fuit Dominas Auricenfis:hut\c ado- ^cjtg. 
leifcenccm ftudijsinformandum Hegio cohirhendauit. 

Vxorem nunquam duxit: c{uanquam in priorcactatc duc^u- 
xum deftiuarat. Scdpofteaquam incepit diligchtius fc ipfe in- 
crofpicere» aucrfus eft ab eo confilio>non incommodis rei Oe- 
cononlicaei (cd deterruitipfumgehus vitasfux> & ahiihus le- 
uiflimis ctiam curis impar> iC9H ^i^-^^rvz*' 2e tij? (p-j<r8^jr ( verba 
fanc ip/ius epiftolaquadam ad Capnionem) nyii^J^c,'* a.yrQ^y* 
fit§nufn , ^ fxJvftU lis mfjli ? ^iit. Amicos habuit prxter 
himmm Dalhurgium , hominein apprime nobilem & egregi^ Amich 
erudicum > primum Illuftrifrimi l^rincipis Palatini Eledroris 
Cancellarium > poftea Vangioniim prasiulcm > Bc Theodo*icHm 
Plenmt39trH*n i item Adophum Oeconem Frifiuhi, Auguftanac 
ciuicatis mcdicum, quem & bibHothecse fuaz hcredcm fcripfc- 
ratt /'' ' effxliim G *nsfofttumy popiilarem fuum -, Rndolphum Lan^ 
|f«i?» ,'nbbilcm illum Canonicum Monaftericnfem: lacoifu^ 
BofbirfaKui» i muficum nobiUfGmum : Alexandru^ Hegium , A^ex,Hi^itm 
quem Griccas literas docuerat. Hic facpe cum natu^^hdiores o4'^iK^^'>^* 
adlicerarumftudiahortarctur> & nedcfperarcht, ^d^nereti 
cius meminit : Ego , inquit > Uheraliumartium Mag'/ier^<f^SSl^, 
dfg^nMrtWytum qttosjuehi^fbdruSypitHiniidAgricoiamafAefcen^ « 
tem yfratrptortm meum s a que quicqmdirkLattrUi-;^ GraeiiUteriit 
ftii.attt^himefiirecreduntfdidiei, 

ScripucAgticolatumprofa^cum catihihe multa : qua; 6m- SerihU A-^ 
haxAliirdm Amfieiredameet in duos Tonios redegit : & ex- gricoU 
«u(a (unc Colonias apud I^annneni Gymhicuni anho 1 5*2 9^ Erafmi di 
.Videatur Gefneri Bibliothcca, &: alij. Lubct hic addeirc elb- Atficela 
giamjquodRodolphopofiritErafmusihadagio><jri/^m^u«M« iudtciUHlx 

6 h ii^{ti%\ 



16 V I T A 

hAlmo : quodque hodic in editione Manutianajox decreto Sy* 
iiodi Tridentinaj pcrpurgata,nu{piain appaiet. Ita igitur E- 
tafiiius : Hoc $quiUem udagiitm th l bentim refero, qnbd mihi rejh-. 
€at tenoHMtqiu memoriamfMritenu defidefium Rodolfhi AgncoUi 
^uem ego ^irum totim tum Germanis tum Itnltd pubiico fkmme^ 
honorenomino \iUim ^qud genuerii i huiua . qtta literie optimu w^ 
flituerit. Nihii emtm vnquam hoc Cifafpinui orbu prpduxit om ni- 
buA litermm dotibm abfclutim , kbfit inmdia di^o. Nuliu erat ho^ 
ftefta di/ciplinuyinquayirilli nonpoterat cum [ummu artifictbue 
iontendere. inter GrACOs GraciJJimm : inter Latinos Latinijfimm : 
in carmine Maronem alterum dixijfes tia erntione Politidnum quen* 
Jamieporereferebat,maieftateJiiperi{bat* Oratio M extemporalie 
adeopura , adeognmana : ^t non Frifium quemptam ,f§dWfie Ro» 
manJt^*naculum loquicontenderes, Eioquentia tam abjotiadpa^ 
rem adiunxerat erudidonem , Philofophia myfltfuk cmnia ptnotra" 
uerat. NuSa pars Mujices ^quam non exaHiJJimeceUltnt, Extremo 
wta tempore ad literas Hebraicae aefcripturam ditunam , totum 
animum appuleiat, j^tque hac eonantem fatorum imadia nurum 
^ 4i* ^ptttof, Uffi4 eriputt i nondum annosnatum * quadraginta, 

^xtant paucula quadam iilitee montmenta j epiflola qteadami • 
carmina item ^ariigeneru 3 Axiochm Piatonie LntimkfaRsti $ Ifo^ 
cratesadDem^nicumverfuaitumvns atqut alters trattt^bamttt 
shftiblicdfcholafticorum Ferraritnfium coetu, Nam sUic ffdidititt 
* p)ift editSi i^pui/iice docuit. Latitant apud nefcio quos commerttam * Dialtiii' 
ies. Ferterat (^ Lutiani dialogos aliquot ifed^t ipftrtrat gl^ria tta* 
gligens i ^plerique mortales alitn^mfane qu^m indUigthttr ctirttro 
folent : nondum in lucem omerferunt . ^anjuam hac tpCa , qeea ex* 
tant^etfineedttaqttidemabipfoyplaue diutmtatem quandam ho^ 
fhinu pra fe ferunt, 

Verhm y ne ^idtar homo Germantu itnmodidopatria ftudxo tteu^ 

tire i Hermolai Barbari Veneti de eo tpitaphiumfubfcribam , eUgan" 

tiJfimumprofeHo i gf dequo dubiies, ^trofit dtgnsm ^ ipfont qutfcri* 

pfit , an hoc yauem eo exornauit. Eftautem huiufmodi : 

lipi$apifium Inuida ^iiferunt hoc marmore fata Rodolphum 

jtgrieolt ab ^gficolam , Frifij (pemquc decusque foli. 

Htrmoi. Bar JS$ii^fJhoc viuo mcruit Gerhiania, laudis 

haro pefi^ r^ Quicquid hiibct Latium , Gr^ecia quic<juid habet. 

tum» ^dfo qutdnojtro Btodoiphopotutt ampltus, auttr/i ntnl magnifiictn'' 

tiiei con'tin£ert , quam te0mohium tamjplendtdum » tam pUnum ? 

idqj redditum non i/iuo ^fed iartiSfita defunBoi %e quit ab atnart 

magie iqukm aiudicio profMutn iaujari pojfit, De:nde/tbet Siiro, 

qui nonfoliim Italidm fuarrfi i ^erhm etiam omitt ftcttltim hot ttam 

Jirum iliuftrarit : cuim tantaeft apnd bmhes etudttts amtfittu i ^t 

irrjpudenttjjimumfitaietidifiintireiti^rh infighit in reftituehdie li» 

te. ii vtilitets > vt aut a titerie tmntbm atitntfiimtis » aut utt\ ingra» 

ttjfi. 



R. AGRICOLiE. %% 

htAimw y 0ftalqMemHermoUimemnUn0»fitficro- 

BiikmqMtmnpUmitMmMlfilHti ^iri Uudibitt equiJem fateor^, 

f$€eeiiMH$u etUm aique impenfihs fauere : qubd mibi mdmodum 

m petre ccmffft vtifraceptore hmus difcifuU , AlexandrQ Hegie 

4^0lU , jui Udi aUqnmdo celehSafpidi DoHentrienfif modgrn^ Alexmedn^ 

wlmquonds elim admodumfueri^tiriuf^ ^iugu^ frin^ dit^ci- Hegim. 

r eUimutA i^ f^ir [ vtfoucu diufm )fraeeftorufuifimiIi»fus , tam 

dfi^s vita\ quam do&rina fton triuUiii > in quo ^num iUudSfel 

mtts iffo calMmrfiarifortaffhfetttiftt | quodfamaflus Mue neglt* 

4 tettiUmpoftiri^atit haberet rmicnem. Proindefiqtufiripfit, itu ' 

ifit t ^t rem ludicram , haudfiriam egtjfe <sfideatur, G^anqttam 

^fcriftnfttnt eiufmodi , ^ erttditorurn calculu immortalitatem 

vereantter. Itaquiin hanc digreffionem uon temirefum exfifarin^ 

non vtgloriofi GermattU Uudes iaclarem 3 fed vt grati difcifuU 

httf fietfgerer . (^ ^trUfqt^ memorU dsbitum efficium sttcttmqtta 

flSerem ipropterea qi^d alteri ^elMtifi/ii debeam pietatem , 4/- . . 

tanquam nepotsi charitattm. 'Hadenus Erafmus: Cuiusfcn-t . V*!*'. 

ix Petms Montarmsy Philofopl^us l^latonicus & poeta Sa^t ^*'* -^'^*" 

cus his vcrbis fubicripfic : AgricoUm foium ex Germaniefcr^ ^ * 

ihns infolentt Grdcie, atttprecati ItalU obiiarepolfumttt. In ern^ 

8 emm pedefiri mihi tffinxife videtur fonum Ln&nntH^Uttittt* 

^rotundiiatim Plinii, Ittme^ Sentce, TuUiannmquaqtto redo' 

dferttttem , e^ acumen ofietttst Quimiliani , vehemetetUm^ fji» 

jtiitutem Cyprtani referre ^ttur, Ex Geldenhaudo > & ora^ 

Lgric. tomo 1. Philippi > & aKjs. 



■•« 



"^ESSELVS GANSFORTIFS. ob.i^tf^ 

atat,yo. 
''rEssBLvs cognomento Gamfortius > Graecis Bafilius Groningn 
y. appcllatus, G>oninga , quac bftfrinorum ciuitas eft, ho- patria Vyefi 

neftis parentibus circa annum millcfimum , quadrin- fiU. 
tefimum dccimum npnum natus > litcris inpatria>profc- Triumfa" 
illius barbaric , operam dedit. Cumque ingeni.^iret pras- cultatum 
tiffimo,diiij;9ntiaautemincredibili,tandcmhoc aflccu- doBpr VVtf 
:ft : vt rjon (oliim TheoUgiu fpcntiie lauream mcAflis j fcd fi^n^- 
'^nfitlttt i ux ta & medicu dodoribus annumcratus ffieritr '<jPtregrinatio 
oftea in Graeciam profedtus , Ariftotelem Gixci^ , &: quic- r^^ejfelt in 
! cp feculo i& Grxcia docebatur , fuiTima induftria ac labo- GrAciam. 
idicit;ibiquccumcr«4itis, quosin!icnitviris,lingua? po- 'Bafilius r.cr 
num & philofophix gratia vcrfatus, BafiljiL nomine,ob dtSlHs.^ 
lientiam ingenij opinor , ab ijidcm donatus eft, Graru^ 

cuerfus inde, GcnTJanias, Gallia^ Italiaequc AcadejnTas ^^^^^ ■'- ^" 
iftrauit:incjuibuslinguarum Hebrex , Grxcx & I. atina: ''; '^■^^ 

B 5 fcicn 



IX V I T A 

f fcicntia, difputationum acuminc , docendi dcniquc dcxtcri-: 

iux munii tatc > tantam nominis famam adeptus cflf vt lux Mnndt y ulgo 
^/^M5. diceretur. Doccbat enim xclarius , & difputabat euidentius; 

quajn rijiquum profeirorum vulgus : cum inftrudus eflcta 

Logicis artibus 5 quas alijs rcdle explicandis comparatac funt. 
p$citin '^jh Docuit autem CoiontM , HMdflbergx , & Luntu Par^fiorum. 
tiu ^cadt' £t cum Platonicse Philofophia? , v t diHinmu atqm Chrtflia^ 
fntis, , nifmc propioris , fummus admirator eflet j acerbius interdum 
TUtoni ad' in Ariftotclcn^ inuc^us eft 3 quam tencrae fcholafticorum dp-. 
rfi7/fr. . ^orum aures ferrc poflent. Hinc fs^Aum, vt 5f odio ab illi$ 

haberciur, qui hadenusinfumma fuerant au£toritatc> cum 

fc a iuuentute deftitui , iilum coli ^nimaducrtcrent ; & vulgo 

OTrf^if/?e/' to«rr«</ic7/ow« appellaretur. 
"Offputandi i^ difput^tionibus Theologicis magnos titulos Dodtorum 
VicUi^. contemnebat , foUs diuinis litcris firmitcr.adha^rens. Quare fi, 

quis forte inter difputandum , y t fieri folebat, ei obijccrct; 

hcc dxtt DoBor SanHm ihoc Seraphtctu : ipfe refpondcre folc-- 

bat : Thomasfm Do0or , quid tutn p-ftea ? Et tgo Ooitor fum. 

Thomas ^ix Latin^ inieU^xit i^^fiiltnj^uis fuit : Egoitium prixt. 
y cipalium linguarum mtdiocrem peritiatn ajftcutudftm i Thomtu 

vi» ^mkr^r^ jiri^oteli^am ^idit i Ego A* iflettlem Gracum in ipfa 

Gritia didtci. 
'xritaf mo' Hac loqucndi libcrtatc incitauit aduerfus fePra«dicaK)rij 
pAi hos VVef- Ordinis Fratres, haprcticseprauitatis inquifitorcs, qui eo tem- 
jfiw^. pore aducrfus loannem (^efalienfem Thcologum , & infigncn^ • 

JoAr?. Ve/M' concionatorcm , tyrannidem fuam exercebant.- Scd qua mi- 
Irenjis. nus paiam Wefldum pcrfecuti fint , in caufa fuit reucrcndif-. 

D^iui.d de fimus & illuftriflimus princeps , Dautd a Burgundia ^ Vltraie- 
JBurgundi4 ftinus Epifcopus , cuius medicus tum WeflVlus erat. Verfa- 
jfrurenue batur crcbro apud C^nonicos , quos reguljgres vocan(, mon- 
yp'tjpdi. tis Sanftac Agnctis , non procul ab oppido SuoUa. Ibi cum 
yyejfelue no ncquc horario , neqi rofario vti eurri obleruaflent rlptcrfoga- ' 
fnet^tur pre - tus , vtrum nihil orarct ? Refpopdit , fe quidcm i gratia Dci , 
iesjph^tilif, adhuc conyi,yt pctpctuA orare ppfletj nihiloiflinus tamen ' 

etfi fingujls diebus Orationem Dominicam femcl rccitarcti .: 

fjperare^l^m prationispaucitatcm Dcoplaccrc. 
Jiedit GrC' ^hjgilrcefccntibus annis in patriam redijt : ibiquc fcribendo 




cum aUoj\im quoque magnatum & dodorum virpruin^ibi^ 

adferuantur. 

lH vifginth. Inccrtum tamcn cft,yrrum ipfe> an cius nominc Epifcopus 
^iritiealiife yirginibus cxpcnfas prp conuiftu folu^riti^nvci^ gratisab 
^dfunoit. iAis alitus fucrit. 

VixJt 



S C H O T T I. if 

Ji^piationeTanisargumcntis>alijs incxcricabilibus, cum ad- 
Ci^ finic : fcd cz quibus Schocms i'c argucc cxpcdirct adcoTi vc 
aiiianityrO>£cdyeccranus vidcrctur. Fama lixcingcnij cius 
Padi^s dcgcQcis cciam in patria Argcntoraci incLcbuic : & cx- 
feftadonemiiinsmam cxcitauit. Lutctia dcindc ad liios rc- B»K*»nhm 
•ofiiSTixcicsnicnfcsibiha^fiti ciimpatcrcum Ronontumi ftu- nttuutat. 
ionunmaaei^inufit.Hiccumprimorcic pocti ca: atq; orato- 
aidedidiflcn adco celeritcr & felicitcr cas arripuic , v c omncs £x //«//4 re 
. kadmiracionS (ui adduccret. Contulitd* dcmum ad ius ciui- sIhx CanC' 
kiiaqao iBdcfieilb laborc tantum protccit, vcnullusnodus nicmAfgifi 
iaiiixecaniciletimplicatus>qucm nonfolucrct. Indc ad ius tinsdiftgnA 
Canonicum p:anfiit> ytnonTolum ea qua: ad opcs confcqucn- ttu.^ 
dasi (cd ccfam qux ad anima; lalutem raciunt, condiiccrct. In " 
' Gcecis Bononix anno 1487. prxccptorcm habuit jintonium scfip^ 
intmutnjtm iy{xLSC[}ictO: confuetudine acfamiliaritatc ardif- ^fj^^fti, 
fima BohusUi Hffpinft9i*>ii Bohemi , qucm cciam vcrfiSus cclc- 
kaoit: qaici parceculit;>Qrationcpro ipfo ad Argcncincnfcs 
£da&(cxipta. Inpacriam exItaliarcucrfusSchoctus, cano- 
nicnsS Pctricilclc6):usquoin officio fumn;a cu innoccnria 
ttaycrfatascil>ytabomnibuspr2ecipuoin honorc fucrit ha- Mor^sfs^^ 
bicas.SciipfitaHqaocbpufcula tam mctroqurim pcdcftri fcr- giMum» 
lAonC > y C fttnt yitX lohsnnit j^pafloliy fohai;nu H pttftd ^ Cfjry- 
^0mr carmineelegiaco confcriprx Iccm laudcs lohMnnU Ctr- 
fitt^ & epiitote. 

In exercitationibus & ftudijs aflidui:? fi:k : quippc qui 
nec conuiuia humanioribus difciplinis vjcirc paflus cft: 
Sempcr aliquid fiue in poctica, fiucciaroria, fiucin lcgibus 
proponebat : audiebat alios libenter > placidcquc omnibus 
rcfpondebat : refte di^a gratilHmo arimo fufcipicbat : praua 
non acriter refutabat : difputanccs concrafc doccrc potius> 
qaam vincere nitebatur. Concurrebanc icaque ad eum fa- 
miiiarcs, nunc qua oracione ytendum,qua:rentesj nunc qui- 
i busargumentisaliquisoppugnanduscfletjinueftigantcs: & 
1 omnes omniaeius di6ta> tanquam Apollinis oracula, obfer- OUna^ 
;i nabant > nec vnquam cum eo quisquam coUocdcus eft > qui 
non doftior difceflcrit. Quse praetcrea eius tum in omni vi- 
ta,cumpr2Bcipucincibopotuqucmodcratip fucrit> vcle\eo 
apparet, quod in Italia, vbi etiam indigenx aliquando acrjs 
iiStemperantiam vix tolcrant, adeoproQ)cra valetudine vfus 
. ) fiti y t nuiiquam aliquo corporis dolore aftcdbus fucrit. 

Cuniauteminf medio vitae ciirfu & jpfo xtatis florc eflct: 
pjors eum rebus humanis cxcmit, aitacis, vt volunt, anno 
^U Chrifti Ycro i^\o\ vel 92. Argentinx, ybiin 
sedc S. Petri cft fcpultus. BohtuUsti 
HaffenJhi7k,^i*Amaleon, 

B 5 HEN- 



14 V I T A 

FrdfMglum Futuram cnim brcui 5 vt dodorcs illi irrcfracabilcs , cucuK 

rreJftU. \m> atrati , & albati , in ordinem fc dignum rcdigcr cntur. Ro- 

mansB Ecclefiae eirores f«pius dcplorauit > atquc gratuitam 

noftri iuftificationcm pcr fidcm in Chriftum, inculcauit: pur- 

IStrlfifU gatorium & indulgentias ^ttf^vih* improbauit. Mutta lcftffit 

m Theolpgia 5 fcd qus a Cathclku , y t Suf&idus ait, mnproban' 

tuf. AnnQdccimo quarto fupra itiillcfimum fcjccentefimum , 

operacius omnia , qua: inueniri faltem potuerunt, excufa funt 

Arnhcmi^. CitUtnhattr.NBHiomagUM^iris tUyfiriius infertorti 

Gtrmanh y Sttffridut P§tr, dtcad. 8, dtfirifporih. Frijid CPf. 4. 



p 



0.14?». PBTRFS scHorrvs. 

IiTB.vs ScHOTTvs Aqgcntinan:) na<flus cftpatriam, 

vrbcm Gcrmanios nobiUmmam, fub annum Chriftiquin- 

fluagcfuTiuni npnum fupra millc quadringcntos. Patcr cius 

mit yircainRepublicatum omnibus.notus,fummi confilij, 

fummaeque induftrias. Qui cum ob publicas occupationes mi- 

nime eacura, qua cupicEat, filium educare poflet: tradidit 

Utin, ^^ufyr ^umindifciplinamgrauifIimoatqueintegerrimoviro/0^/i'?»;f 

tr^cepfof 44*^lltro de Raftetcn. Is nuUum laborem praztermifit, quo difci- 

%h9tH' P^^ ^4 doftrinam & virtutem inftituereuir. Erat inter eos 

pi^rtamci^quoddamatquccontentio. Piaeccptor cnim dilige- 

bat eum tsmquam filinm : contra difcipulus praeccptorem non 

minus, quam parentem venerabatur & colebat : didloq; eius 

ita audicns erat, vt fimul ac quid matidaflct , dido citiiis cfFc- 

£k\xm darct. Saepe p^rcun^labatur ex magiftro varia,& vix pro 

captu a^tatis. 

Ppftquaniprimarudimenta & Grammaticcn in patria didi- 

^chottustuT ^eigiziFarifios cumillopraeceptoreprofe&uselt. Ibi quantum 

ttft^ fttit, doGtiinxy prp co temporc, breui confccutus fucritj incrcdibile 

eft di^u. Nihil in Logicis tam erat (pinofum accontritum : 

quod non cxplicarct: nihil in Phyficis tam reconditum , quod 

rion crucret, §c difputando clarum reddcrct: nihil in Ethicis 

tam anceps, ffiod n6 aperriflime cxplanaret. Erac ei ingenium 

fummum,,mcmoria tenacifIima,fermonis mirafuauitas. Itaq; 

^ auditaf4^iliterpercipicbat,&pcrccptafideHterreunebat,& 

^icrentaelcgantifljmcpronunci^bat. Eminebat igitur intcr x- 

qflalcs , & iuo ftudio eos incitabat : nec tamcn cuiquam ideo 

minusgratus, virtutefup^Branteinuidiam. Laudatus nunqul 

intumefcebatj tardiorcs non contemncbat : dc alterius inucn- 

to non minus quam dc fuo gaudcbat , & puer fere fenilem pra; 

fc fapicntiam fcrcbat. Itaq;cumomnibusiliiusGymnafij ma- 

'B»tfUtt-r piftxis carus cfrer ; cpnrcnfu pmnium dccrctum eft , vt bacca- 

^tm crtMtttr ^urcatus mfignirctui titulo: ac, prpmore Academia:, antca in 

difpu- 



SCHOTTl if 

4ifpacatione Tariis argumcntis>alijs incxtricabi]ibus> eum ad- 
orti funt : fed cx quibus Schottus i'c argutc cxpcdiret adeCs vt 
Bon iain tyro > fed veteranus viderctur. Fama hxc ingenij eius 
Paiifijs dcgentis etiamin patria Argcntorati incrcbuit : & ex- 
pe^adonemfummam excitauit. Lutctia dtinde ad fuos re- BoK^nhm 
nerfiis vix trcs menfcs ibi hxfitj ciun pater eum Bonomumy ftu- minuta^» 
dionimmatreiTi,mi(it.Hiccumprim6fcfc pocticx atq; orato- 
ti« dcdidiffet: adco celcritcr & relicitcr eas arripuit , vt omnes Ex Itdlis re- 
inadniirationc fuiadduccrct. Contulitfcdcmumadiusciui- duxCant' 
lc: inquo indefcffo labore tantum profccit> vt nullus nodus nicusAfge»'' 
iniuretameffetimplicatus>qucm nonfolucrct. Indc adius timdipgnM,'» 
Canonicum u:an{iit> vt non folum ea quar ad opcs confequcn- /i«.~ 
das> fedctfamquxadanimxfalutemraciunt, condifccret. In 
Grxcis Bononix anno 1487. prxccptorcm habuit Antonium sctit^ 
Bfitminjem : vfusque eft confuctudine acfamiliaritateardif- sckotti. 
fima BohusUi Haffenftei'»ii Bohemiy qucm ctiam vcrfibus cele- 
brauit : quiei parretulit;> orationcpro ipfo ad Argentinenfcs 
di^a&kripta. Inpatriam cxItaliarcucrfusSchottus, cano- 
nicus S Petricftelcdlusquoin officio fumma cu innocentia 
itaverfatuseft,vtabomnibusprxcipuoin honore fucrit ha- MorosBfin'' 
bitus. ScripfitaHquot bpufcula tam mctro quam pcdcftri fcr- g^nium. 
monie > vt lunt vita? lohmnnis ^poftoliy lohannu b pttjid (^ Chry- 
fofiomt carmine elegiaco confcriprx Itcm laudcs lohannu Ger- 
foriy & epiftoia?. 

In excrcitationibus & ftudijs afTiduus fair : quippe qui 
nec conuiuia humanioribus difciplinis vacare paflus eft: 
SempCi.- aliquid fiue in poctica, fiucciaroria, fiuein lcgibus 
proponcbat : audiebat alios libenter> placidcque omnibus 
refpondebat : redtc di£ta gratiflimo arimo fufcipiebat : praua 
non acriter refutabat : difputantes contrafe doccre potius> 
quam vincere nitebatur. Concurrcbant itaquc ad eum fa- 
miliares, nunc qua orationc vtendum, quxrentes> nunc qui- 
bus argumentis aliquis oppugnandus eflet, inueftigantcs : & 
omnes omniaeius di6ta> tanquam Apollinis omcula> obfcr- OMtt$i* 
uabant > nec vnquam cum eo quisquam coUocikus eft > qui 
non dodlior difcefTcrit. Quse prxterca cius tum in omni vi- 
ta> tumprxcipucin cibopotuquemodcratip fuerit> vcIctco 
apparct, quodin Italia, vbi etiam indigenx aliquando acris 
intemperantiam vix tolerant, adcoprofpcra valetudine vfus 
fit> vt nunquam aliquo corporis dolore aifted:us fuerit. 

CumautemitT medio vitx ciirfu & ipfo artatis florc effct: 
inors eum rebus humanis cxcmit> astatis, vt volunt> anno 
^U Chrifti vero tjoi vel 92. Argentinx, vbiin 
«dc S. Pctri cfl fepultus. Bohutliuts 
Hitjftinficin.^^mtetUon, 

C 5 HEN- 



m V I T A 



cUruif cir^ H E ?CR l C V S B E B E L l F S. 

fif annum 

fniUefirnum ^^ VI inGcnnaniavirlboni^cruditi fcculopwccdcntCi 
qMniemefi-' V^ Romanxlingusevfum^ tcmporuminiuria) paritcrquc 
fnum. hominum incuria neglc£bum, reduccre ac gcnuino nitori rc- 

'k^f^a' ^"^^f^ conati funt : ij aeternam a grata pofteritatc laudem 
^^^^^!^!.' fuomcritoiqierunt. Talibus intcrprimosacccnfehdus vcnit 
Hmri:u6 Bebeiiu^ : qui i uftingact quae pagus & arx Sueuix cft^ 
parcntibusrufticanisquidem, {edhoneuis eftprognatus: i^ 



nttruff^atM u^jjj,^.^ Bebeiiu^ : qui i uftingae, quae pagus & arx Sueuiac eft, 
Oibefur. parentibusrufticanisquidem, fedhoneftis cf 
jKter eos Be-- q^Qjj jpfg hjg carminibus fatctur : ^ 



6in:t2 . ri/ninibuspoterit mea ^ita notari^ 
Ittlitnga. j^^^ ,^ . ^ ^^j^^- ^^^^^ prfiffma ^tri. 

Cumrefit:4mprQav0SffateoryCltar0$^parentest 
, RHjiics40y^^^ dimmf'uti'umnu6^ero. 

A pucrooi>uieftudium omnemque labprem ad literarum 
optimarum adipifcendam cognitionem contulit ; iuriquc ci« 
uili fimul operam dcdit ; vnde ipfe ; 
Solui egi. c.pi ciMles difterelegfs \ 
- Faii^^diiuquefequinon rud» tpfe fchola/^ 

A Cefxro Cumque ad carmen fundcndum venam na£l:usr eifet no in^ 

/><?/« cotro-^ felicem j eamquevnoalteroque fpcciminc probatum iuiiTct!. 
mtnr, laurca & infignibus^a Af 4xii»i7M»9^primo Augufto,qui in Ger- 

MaximiL t. maniafupcriori fecuio ingcniamirificeezcitauit & munifico 
4tii^g. iuuit>donatus eft^ lu enim ipfc in quodam ad Zoilum* car> 

ttiinc: 

Qlorior hinc humili quodfurgamjangttinoprimm ; 

Atqfu tmum ^etiiat nomen in ora ^irum. 
i^ttmqj adolefanth Uuro mea tetrfpora Cdfair 

Cinxerat, ex hsdera conjpicuumq^ caput. 
Contultt ^ nobis armorum i ^figru^ \ iam efi . 
Indupefatorimeplacutffemeo, 
XoieUmTu» ^""® nonagcfiuio fcptimo , fupra millc qY^diingciitos> ivK 
ti am w- *rubingcnfcinAcadcmiam accituscftj vtpolitibrcmibi do^ 
t^ur ' ^^^^ litcraturam^Frequenti itaquc auditorio poctasboratorcsji 
^ ' ac hiftoricos cxplicuitj cralTamque barbariem fuo loco prigi 

virfli ^cgit. Quanquam quale fucrit tunc litcraru^n cx barba- 
j^rci abyflo cmcrgcntium, quafi crcpufculumj vel hincajpa-: 
,. rctj quod ^^npo primo fuprs^ fcfquimillcfimum , pcr litcras ti^ 
^rac4hngtta jganineCapnione fcifcitari ac difccrc non duhitamt; eUifohy tri- 
^Ttt^^B^ WPPc,anquatuorfyllabarumcflct? 

/Ij'^*** Libcllumf^ccti^aianno vnillcfimo quingfcntcfimofexto 

*^^' cdiditj eumquc Pei;ro laiobo Arlun^nfi lureconfultip, Prajpofi- 

19 3acknaug;:n(i,canQni(oStutg;vdiano,.dcdicauit; inquo 

& 



< 
N 



B E B E L I i: XT^ 

&au<f^Qripfc> & aIH noniniuria rcprchcndunt, & fublata o- 
ptaqc omnia » o^x pias jlc honcftas aures oRcndunt. Scripfic & 
demMgtflratibtfi Rom^fiorutny denominihu4 nrtificumy deno^in - 
bm morborum lorpori* htimani Grdcu (ft Laiinu , d$ ncminihn4 
finSfirum, cum corum interprctationc > Je pMgia Sueuormmy 0* 
NHcmrofiumine', hisquc fimilia> vno yolumine imprelTa Ar- 
gencinap in officina ^churcriana> anno millcfimo quingence-?. 
fimo decimo certio. Exftacin primo comofcripcorum Ger- 
maniae>a D. Schardio collc6^ora Bcbcliiorjirf0 adMazimilia- 
numprimuCxfarc,^tfeius& G«r/77axir4/4«<^:M. Iccmi/fmoffT 
firatio Gcrmanos cile aJlix^^w : .^polo^iam eciamfcripficpro 
dcfcnfione Impcracorum concra Lconhardum lu^inianum . . . 
& alios> qui> nomen Imperacorum excenuanc> & coronacio- ^^^^^ ^'^^. 
nem eojru^dcm inccflunc ac dcridenc Idem edidic trada- ^^^^ ' ■ 
cum : Imperatorem Chrillianorum iure ChriiHanifRmum *^^^* 
ciTe diccndum. Scripfic & de laudc> anciquicace , inipcrio> ^^^**^fi^^ 
"vidfcoriisrebusquc gcftis vccerum Gcrmanprum. lccm cpi- ''''f ^^ '*** 
comen laudum Sucu6rum , acque principis Wirtcmbcrgici P^^^*^^* 
Yhrici: deprodicioneducisMcdiolani: &demendaciisquo- '^*^^^* 
rundam hiftoricorum . Plura , qux poftericaci clucubrauic> ^^'^"^^' • 
reccnfec Gelncrus, & BihUochcc». CrHfius in Mnnalihm Cm- ^'''^^ "^'^^ 

idciiySchMrdiH^yMlH: \?''"^'^''}' 

Mctamorph, 

I O A N NBS l^A rC LERV S. ^l^^^ 

G N vfquequaque vericaci adfine cffc illud> quod Grx- V*^ nonfeci^, 
corumfcrmoneia6^aturprouerbium3«''^iP*» U9«wi>7i«t>«ft mtt^ipfiy ^i» 
^ifACiiui cum aliorum> cumhuiusNaucleri excmplumlucu- <* nofirM 
iencer euincic. Hic enim loco nobili apud Sueuos nacus>patre p^^to. 
losnfte K^|e>vulgo CDcrgc^anf;/ (quodnaucam Germanisnoi S;ud$4 Nau- 
tac, vi^de Nauderi poftea defluxic> ic familix adhacfic appcUa- (^^i- 
„»c] N acus igitur viro equeftris o;dinis>& apud Ludoutcu Wii- Ho&or wm 
tcmbcrgcnkmVraciComiccm>praccipuaedignicaci8> maioru N-iucLr. 
fplendore, tanquam alicno * bono> minime contencus > pro- -«^»» 'y f o* 
prisequoqjvirtucislaudcnomenlitcris apucifcfummainduT ^phvnse^- 
2lria,necuncingenio> percepci8> quarfiuic. Cum ftudio aucS herhatdi 
manfueciorum Mufarum> coniungcre ei vifum fuic& lurispru W^/f^^^r' 
deivcia;>& Thcologiac^ qualiscunqj cunc cemporis cradebacur, ffci,primt 
cognicion5 In iure igitur e6 progrciTus eft, vt do^ur«>qua ^o- p^fif^ dtuit,. 
cant«^|f^M«r, &teftimoniuAcaaemicumfummum9 confccu- * Alberto 
tusfuerit: nccinThcologicisplane fiiitnuUus: ]dquod& Auftnaco^ 
honorcs>quibnsornatuseft, & i'cripta> quacreliquit>teftan-A^'''^ ^'•^^^ 
lur. Nam cum *• monuo Ludotitco Comiic Wittcmber- ^**'^*^ ^ 
gico> filius Eherhardte* licentius fub cura piimum macris >. M^^httidt^ 
d-indc , illa icecum ^ nupta> {ub tuccla pacrui rtderida ^^'^^* <^Wr 

viue- 



N 



2% . V I T A 

viuerct: cphorus cidatus cftNauclerus, qui & moribus & 

literisindolcin ilUiftrcm informarct. Verum, vt plerumcjuc 

ffmcipspro- fuitaularum advcrfus litcrasiniquior animus, Latinx lingua: 

kiktiur M' opcram darepcr aulicosintcgrura cinonfuit, didlitantcs, /i^- 

fiiTi unguoi tetnAm Unguam prindpi a^lefcenti fiifficen, Quanquaii) cft noa 

IMtnmfK ncmo> qui affirmet, apatrc Eberhardi Ludouico> iam depofi- 

to> aulicos iniciurando fuifTc adac^os, y t promittcrent : cura- 

turos fc> vt ne filiusliteris Latinisinficcrctur. Longe fanc alia 

mens Atfhonto rcgi,longe alia &n€i, Syltdoyi^bfk Pontifici,fuit> 

qui 9 Utifju fMup.tibm nrgintum : pcrhibuit, nobililfu nurum : 

firincipibmgimmut . Sed fone id fccit ab aliis fic inducSlus > dp 

cuius faripac hominibus illud dicas ; 

amwacinumfugttatfiity (^ timet omn^ 



^ i^r Vn^^tntum : ruim fetigmtfiibm ncre ^enenum efi. 

Ectleju Stut jpjj, ^^^g Ebcrhardm PrincepSj iam adultior» id fer6 agno- 
jgardiondfrd ^j ^ ^ ^ j^^j^ j,^^ ^^ do£los latiu^ loquentes inf clicitatcm fu- 
pojuui ttau ^j^ qjjj crudita corum coUoquia ailequi non poflet > mi- 
eiirtti. fer^tus eft. Ab aula Ntkuderue adfacra fe retulit : & Ecclcfiae 

Legaim ad colkgiatas apud Stutgardianos praepofitus> circa annum> mil- 
^^. T^^^^iefi*"!!*^* q^^Afingentcfimum, fcxagefimum. Anno vcro 
gunduduce. 1^57. abinclytocomitcWirtcmbcrgenfi, ViricOySLdCarolum, 
^^uH^^r ^^^S^^^^^ regulum, miflus, proptcr bcllicos fiirores ad Tra- 
Tttbingenfis ic^m^^ fubftituit, ac tandcm rc infeda domum redij t. 
mttum» Annadcinde Chrifti, feptuagcfimo fcptimo, fupra millc 

.^«^ quadringentos> AcadcmiaTubingxaufpicijs EbcrhardiCo- 
W5» tnfrt" niitis> & poftea * primi Ducis \^irtemb9rgenfis> conftitu- 
liiUiMaxtmt ^^^ plantantc cam Gabriele Biely Thcologo (^ Sctitentiario 
iMWf I. CO' gj^ tcmpcftatc celcbri> loannes hic CDcrgai|a^> pracpofitus 
f*.'. I Tubingcnfis>decrctaliumDodor, primu&Vniucrutatisillius 
^r^^^^^^^-Rcaoreftdcfignatus. ^ 

Frimm Tu^ j^j^ itaquc cuni in literarum ftudiis prouehendis > tdtjL^^ ef- 
mttgdReaor f^^ . chronica fubcind^ coniprehcndcntia rcs mcmorajHe^ 

y^*^^' fcculorum omnium ac gcntium, ab initio mundi> vfque ad 
Cetrontca Annum Chrifti> millcfimum> quingcntcfimum> cx omnibus 
^attclirt, alijs Latin^ corifcripfit. * £xcu4itopusiftudr^0i9««i#.^;iiW- 

Annp i$i\. ^^ Q^j "TypQgraphicam offipnam habuit Tubingas. Mc- 
Iddanchtha 1 l l • •'** -^ '■ • 7> j . . b 

""^" . " lanchthon autem m eo parnm difponendo > parum aug?ndo> 

ga retexutt. partim etiam rcp.cxcndo> id prfleltitit : vt lcdio iftius librii. 

Contsnuat pi^f ribus expctcretur, & frudu voluptateque npn carcrct. 
Surtuame- Continuauitj deinde idem Laurentiue Huriue Carthufianus 

nachtis. yfaiic ad Annum Chrifti fcxagcfimum quartttm,fupra fcsqui- 

rl *" ^^"^^^'^^*^- P^ cuius tamen Paraliponienis Ca^ari Peuceri 

'^^ . * ^* * judicium hoc eft : vt dicat, monachum illum Surrianum^ 

Citromc. Scurram re^iiis vocari : quippcqui>vtrumremferiam agat, 

i^eUtnchth. anfcurrctur, pon facile dixcris: cumimpudcntcrres mani- 



C E L T I S. ' tf 

(Hl£ verascdiimiiietur&tlepr^aet.Iiiteraliosdifciptiloslia» . ., 
bttit N»tMc/$rm quoque iMvmm Rtmhtinttm, -virain poftea ^^^t^^v^ 
Tndcqnaqae do^tiiumum 5 quem humanioribus in difcipli- t^l^ ^^^^ 
ms,necnon &iuris ftudio diligentcr erudiuits acfuoexem» ^'* 
plo iuuentutem ad otium literariaminuitauit. Habinc et- 
lam LUdoutcum Q[)cr jcn fratrem : quem in bonis Ixteris ade6 
£deliterinftituit : vt prsepofitus Stutgardianus> & cancellari- 
iisprincipisfui&)5tushicrit. Maftm. Crmfittt in ttnmUittH StU' 
mtt, ionkch. Ctimtrttr, in ^4 Mehmchth. 

■ 

^ 0./508.<f.4. 

f«^ucr«.4f. 
CONRADVS CELTES PRO-compL 

T V C 1 V S.. 

PMtris Ctl» 

COmMdHS Celtes Protucius, familia Celtica lioneftas Sititi' tii Smftfm - 
forti in Francia Oricntoli ad Mocnum > haud long^ ab tmn,' 
Herbipoli> calendis Februarii natus eftanno quinquagefimo MnximHigr 
nono> fupra miUe quadringentos> mane circa horam tcrtiam : nttt i. AU' 
quo eadcm anno & MaxtmUttwtt* poftea i. Auguftus eius no- jfitfttu cpttm 
minis * editus eft. dt natttt 

Infans incredibiies vagitus edidit : butyro 6c mellis fauo» * Die ai. 
focoadmocus,2egr^lcniebatur. Refponfumeft anutricibusj Martii. 
magna fama 8c facundia? virum fore. Infantia exadhi a germa- Frdfriittm 
nofuoDruide, literarum rudimenta( vtGermanoruminfti- tUrffi* 
tutio ferc ) breui perdidicit. Perpatrem a literis reuocatusj Immto ftttt^ 
vtvincaium&familiaecuramfufcipereti cuminvineamper- iiteriedni 
dudrus eflet^ elapfusnil tale fufpicantis patxis manibus> ad- oferam, 
fcenfaquerateperMoenumO/ffmiiJVf^^rij^^rJMm venit: ibi- rettit Cok^ 

3ue liberalibus ftudiis & Theologix aliquamdiu operam mttm. 
edit. JndoHnidol^ 

Motusdeinde £zm^ loannis DtLlhttrgify Vangionum epifco- hergMm, 
pi, & R.oiio'1 hi A^ytcoUy Haidclbcrgam adiit: ibique orato- Ptteffinitth 
riain & poeticam , cum i^ixcx & Hebraicx linguse pra^ufta- Uternrin, 
mcncis haufic : & mox £rphorden£um> Lipfenfium> RoftoH* htttittm 
chicnfium pubhca Gymnafiaperluftrans^nonexiguasdocen- ndii. 
dopccuniasacquiiiuir. BmnToU' 

Hinc in Italiam profcdus> Padua?, CAlphmnittm, f^Creti' niam. 
ctif?^*, Ferrarix > GuM.ytnum > Bononiac Philippum BerottldMm$ Innotef^ 
Plorenci2e> hiLmttm^ Veneciis Sabelitcum, Romz Pomponittm FriderkoSa- 
Lattt audiuic Roma perVenecias>Illyricum> &Pannoni- X0X7/4 £/r^. 
am> Satmacas adiic : ibique aftronomia; vacauit^prseceptore Lnuream 
Aiherio Bruiovtus. primtos Ger^ 

A peregrinacionc Sarmatica & Italica reuerfus, infamilia- manor.mi" 
ritatem /Ti^cr^i, Saxonia^ducis^ peruenic : cuiu^ fuaC\x&.dxx- Tivit. ^ 



30 V I T A 

du cotonam poecicam a Caefare obtinait) aetatis fuas ^no 03«" 

geiimo fecundo : primufque eius dignitatis titulum 8c infi- 

gniaapud Germanosgeflit. Coronatus eft manibus FriderUi^, 

* r*/^/«« lmperat.inarceNoribergenfi,anno * odtogefimo feptimO> 

mn^tgtfimo fupra mille quadringentos, die 1 8. April. y nde ipfe de fe : 

frimo^ JffimHsegotUHiumgeJlinominq^poeUi 

Cdfare^ mAmbne laurett nexa mihi, 

• LaUreaeius adhuchodieViennse, vbidocuit, adferuaridi- 

citur. Ipfe ad peregrinationem rurfus conucrfus, cuiuS a- 

uidifEmus difcendi gratia erat, totam Germaniam, & qutndt" 

tim tunceius ^MW£//>My perluftrauit. Primuspatrixfua^fines 

JLnti ft i^ adquatuor mundiplagas confpexit: primus eloquentiam Ro> 

pff^^ manam> quantum Germaiio ultem hotnihi conceiluin > cun\ 

rudimentis Gr^ecaelinguse^ in Germaniainduxit : primus Co- 

majdias& TragGBdias,pubhcisin theatris, vetcrum morc cx- 

hibuit. Statura fiiit mediocri > corpore obefiore i facic clarifli- 

Siotws A* ^^^^ candentibus ocuiis & grandiufcuhs: ore decoro: pilo leni> 

^if^gf^ raro,& fubnigra circatemporaparu rcnodi : barba rara,& eiu* 

f coci canicie, ac frontis caiuicie. At^mo & mente hilari: vuitu 

gelafinoi valetudine profpera : ftomacho imbecilli SoHs, n e- 

morum,montium,peregrinationum>balneorum,conuiuioru, 

& vtriufque mufices pcrtihax amator. Amicitia & fauoris ftu- 

diofiflimus : & cui nuUa ad audiendum do6bos viros longa aut 

diffieihsfueritmora. Omniumantiquitatum diligensmqui- 

fitor, & admirator. i n vcrbis & moribus lcnis & fuauis : fcd in 

iram pra?ceps, &difficultcrplacabihs: incasterisanimimoti-^ 

bus fedatus & generofus. 

Amicosfuiajuivirosprascipuoshabuit: & quos femel ac- 
quifiuit,nunqUarafuo vitio perdidit : I^annem inqua, DaIBuT' 
' ^fifi»>/M»;ie»9Tr/>^<ffii/w»,Spanhemcnfem abbatem, /^4.7i7fi» 
f^ijg///««i Cherufcumlureconfultum, Andream Stiberum^lG- 
annem Stabium, Mathematicos,& Theologbs, Andream Pega^ 
futn Sarmatam, Sebaldum Calamefiemi Hartmanuum Eptingum^ 
Bhilippum Cailimachum, Floreiitinum, vatem dodbiffimum. 

A j)opIithcgifiata eiu9, practer illa, quac carmine confcripfit> 

ha^ccelcbrantur: neminemviuere; cuinenpanftultitiacontigerit i 

nuUam ag?2itionem difficiliartm, quamfui: EamfoHdamejfetolu- 

ptatem.quam nulla peenitudofe^uatur, Intcnogsitusycux neghgc^ 

tius opcs curaret ? TtCpon6it:maiorumdcm$(tmmaiorem ejfe turai 

& rurfus de eodem interrogatus>fubiecit : impoj/tbiltm non cu- 

rantemhaberequodhabeat. SomnumyV9num^a9nicum% ^phUofo- 

*>r7 f^bhia P^^^^'^ dixit leuamina ^ ^ita^ekictela : £tate virmm i^ ca^rmna 

^.j^ ' pmiofafieri: conueniens ejfephiiofophopefftmie di^licere t Philo/ophii 

vportete amatores fuiprmum dotefepatientia^ ^ ^aeuosreddtre of* 

fi^icnibwx l/!ui:iiam(onturierideiire/api$nteminmi/ericord'4» i 



Amiti. 



t)iSamc' 

fnoraUlia* 

Stttttitia. 

Agnittofut 

Voluptas 

Sftra^ 

Vtta <9ehi' 

itda» 

Phtii 

inttidia* 






1 



' C B L T I S. it 

k 9fHmimgi»ui liiBnU non mnuUawy fid iu petnitudinm dux^Jfi 
/ i^mitolfrMUmstffimifirimydMmstiMlicrHmcempMrAniurcii' 
^ UmtM§si lUnumiquifintlmcde^uirentyUHdesaMt^itupiriam» ^* '*^*« 
iiktrtCHiiirefkpientim :pr4iferehi/lricnstmJpeciem,qkiha6itutiiB- '^***''*'^' 
s$uufrofaenntUrr$ligi9ne*n ^fkHofophitim : multum n fct rein ^us 
P temforucuiu/% ^ita (^ ^irtw inaderit : A dtu nemmem uv. «r -, »» tfi ji^^^-m 
I . ^mumenthominei : Amontem (^ inuidum mtr;^ fi gffiarefu} - „-..- ^-^ 
I» ^««m : tnpfoteritsm tieDeumqusdmconfislerepop ^i^ fer.nde p ■ u -• 
. dihutffeconfiluti^m: Princifesindo&ss erganorum tnf^arejfe, ,„.^ 
\ fu niiorum impuifisfinos edant : felices ejfes qui a/ios frz Ia injlitM- ^ ,' . 
tiom ertsdirtnt.: ftliciorts 3 fiui cogkationesfhai iUufirti tni pojimta- , ^ ■ ' 
tem defitfsartnt : feltcijpmosy qut Sftrkmtj^ ferfeajfent : Tr//i ellc ;»- * 

Itniorumgtnera : ^^»0/ , qui aliorum fcripta interprccenturs /^jv- ^ 
liores qui cxotica transferrenc i optimos qui noua cudcrcnc: «/7/- 
tn^Tum AfftHtes tffe tMtaies. 

Hortanti, vt iudodumdodboremfalutaret>refpondit:ir- 
Uesqitarimsta,doSio*tsf;urtshalemm Adfpernantibus cloqucn- . ' ' '* 
tiam & Graecas literas refpondit: faciiiu4 rjfi honefi.i fitia-a ^ ^ftsqua* 

StirtMtem contemnere^ quam di,cere : philolophuth d*fere p*Jficnes _ ,. ' 

iL j - ^ ^ j\ . ^ ^jJ/3 j / j FMCiliuston" 

fias frangere^aut con4ore : apMslfru -^enttm ^JittdtojMm vtru m dt^ 

htre ohfertiarifi^per, ^t dies u tem iidceret. Itaterrogatus,qiiid no- , '^^^' ^ 

ui acciperet> rdpondit : nilr.ifinoMas Itmpir in/.e,Merfis m^ mitiu * 

tmmptre cogirsti nes ST ^ffe^ationes, 

Cum ex familiaribus fuis quendam comcndaflet) & iile ne- 

gligentius egiffet : konancibus cundis, vteum yituperarct> 

I icvponditi/emdlatidHMifK^itufcrarenonfoJfMm.PoeficamasMi.Mm pottica^ 

j tJfemotMmanimit ocMlcsfenif?raiaf*imiy ^ fcnftr^iarua/^inttUc' Oculi. 

RuS tfft : VirtUttm tfft ^t^ongiam (^•filiccmy q r» orttm n Ifi rum Ji ce- senfiis. 

[ prtJfirUy contrah!tUf,a'.ttrMmfiUJ(erMyfg/7em tjicit i dttlcijj7inam tjfe virtMS» 

mertewyquafumgloriaapMdpefteritnureHiuifcerit. C um qucnda Mors qtta 

1 Ca{Hgaflet>& ille fe illuftrium virorum vitiis tucretur>rcfpon- dulci^mtt» 

dit \ lUorum uitiikjequiru nir; utes negiigu» Viuum vtMif frodtffe dc" 

btrepofi mvrttm honerMm omnii m incertum htredem : ^irtMtemfi* 

milem ojfe oleo,qkoM ruiiM q^ Uquort mifcMrid demumfupcrnatabit, 

Interrogatus>quo Grxcoium & Latinorumfludtadifferrent> lAttKOrutH 

re^K^naic: ht^smagie rebMSyiuf^s m^git ^crbis abMndare, Nemi- (^Grocerufie 

ticfRiiii£imiliaritatcm adftiifits nifiquem ipfe iileliorem> aut d^ctimeu, 

^(cmKixottmitddziti^QSct.Noni^ucmtdt^idtndMmifidquo Amicosi hot 

tnodo ttforiemiumiCegitandMm dixit. Cclentes fe rolere dtbcre fier^ admiferit* 

neMmJ^emort. Interrogatus quo res humanas cofifterent? re« 

^ndit i toUe elequium ^ inteiieiiMm ! n n er,t qtti/pi^i m in homi'^ 

iUtus. Menfituanos amicos yoc^hat: qui aducrfis rcbus amicitia ^^^^fi^ttoHi 

(blucrenc. Quomodoaliquis cognofci deberet incerrogatus? ti^i^i» 

refp6dit: exeiMsamicie(jr>Ci'htuf^cr7}^'t! .Sciipfitin Poctica libros Scri/t^ CtU 

amorutquatuoryita citcuUsy Tt Pjthngoiici tradunt)6c fccutidu ^^* 



it V I T A 

GermssU 4^^^*^^^ «tatum affeftionesj & fecundum qua(uor Germa- 
. / nia: latera : y t illam ab occafu Khenwy a Septenthone. Rhoiu - 

$mtte q$M- |,|^3^fnareGermanicum> abortu yifluUy ameridie DMniib.' 
us&c Alpes claudunt, obferuatis maxime jgentium n;^oribus, & 
locorum naturis, fluminibus, lacubus, fyluis, & vrbibus infi- 
gnioribus : edidit Ubros carminum totidem, Horatium maxi- 
me fecutus in Lyricis & Epodis : Libros Epigramnuaum quin- 
, . quc : l*arn^J]hm i^icipttemy in quo poetas & Theologos cqnci- 

'^ ,1^ liat, Thiodericriden orfusi qua Theodorici rdgis Gothoruixi & 

amo^-ne, Germaniae hifloriam compledi volebat j oratione pedeltri 
itcm Germaniam illuftratam cupiuit,fitumNorinbcrga:,&; de 

eiusinltitutis,moribus,aliaque non itamagnipondcris opu- 

fcula afFe<Stahabuit. 
O. Ften- vixit * annis nouem & quadraginta, diebustribusjadan- 
nAAUfirtdy numvfqueDomini, odtauum fupra mille, quingentos, dicm 
^bi douhat, verofecundam Nonar.Februarii. Ex^elumtne i, Ue vau iUnJir. 
Obifua 0» virorumlohan Fichnrdi, 
eUfU eiufUe, , 



o.iji7.^.i. lOANNES MVR ME LIV S. 

oaobr. 

PatriaMttr' y Qannes MurmeHus natuseft Rtirimumfdiy Geldrorum vr- 

milii, J^ beinfigni, ad Mofae & Ruras conflucntem. i rinuim mi- 

litiae nomcn dcdit : pofta turbulentis Bellonas caftris ;; J blan- 
jiudit Ale- da quietaque Mufarum ocia conuerfus, Alexandrum iUgiumy 
xandfU He- cui 8c Brajmm 8c Hermannue Bufchiiu operam dcdcrunt, Da- 
gium. uentrias audiuit. Coloniaein Vbijs artium liberalium magi- 

Magijler re- fter, non fine infigni eruditionis laude, eft renunciatus. 
numiatur, fionas litcras, quas callebat exa<5l£' , pluribus in locis opti- 
MuUu in mafide docuit. Nam AUmaria apud Batauos , DatMttria a- 
/chelie decet, pud Weftphalos, & alibi, magno cum iuucntutis commodo 

ludum apcruit. Fuit Monafterii annos ii. Conrcdlor Ti- 

manni, & per trienr.ium rcflorfchola: Lutgeriana;. Tandem 

decimoquano poft, ifQo. anno,venit AUmAriamyihic^^inf 

ftrucla fchbla clarebat : fcd incendio reda£lus ad pauperta- 
' tem, venit Dauentriamy publico ftipcndio accerfitus, anno 

i5l6.vbipoftcaannofcqucnti d.i. 06tobrisobijt,relid:ain 
Obttiee paupcrtatc, vt fcholafticum hoc gcnus folet, vxore cum filio» 
*^"'**'* " quem inftituere ccpcrat Grarc^* & Latinc. Mirseus tamen vnlc 

obijflecum Monafterij, idque anno 15/3. Scdfiannoi^itf. 

fcripfit encomium ReuchUniy vt Gefncrus in Bibliotheca con- 

firm;:t : vtique ille fallitur. 

Vtvtfit,defati certcgcnere ambigitur. Crcditum enim> 

ab xmulis, quod aute dicm obijflstptoxico emedie fublatum: 

f«d 



MurmeUi, 



C R A N T Z I I. $3 

fedquiartismedicaeperiti moricnti adfiiere^ peripneamoQii 
extin6lam aflSrmabant. . . 

Multainterpiftrinilaborcscarmineacfolutaorationefcri- T^^* ^^" 
pfit.Grammaticascnimprarceptioncstabulis complexus eft: ^* 
cpigrammata varia fdiciter lufat : Pcrfij «nigmata opcra H. 
Bw/kAwacut^illuftrauitj vti & Boetkii clegans illud Satyricon 
dc Philofophix confolatione. Collegit verfus fcntentiofos er 
Elegiographis Latinis : fcripfit&fcoparium adprofligandam 
barbaricm ^ fcholis, librum apprime eruditum : & aha , qux 
Gefiienbibliothecareccnfet. Mudtu indog Btlgicu : Girhmrd, 
N^MiemMimi.t, e^snn^ iliuJi.infer.Qtrmunis, 



P 



i^L B E RT r S CRANTZIVS. 0.1517.^ 

THeologum hunc profeflione, Philologis annumerabi- ^' *^^*^^' 
mus>fcriptorum, quac pofteritati elucubrauit, habcntes 
tationem.£diditcum Haf?>hurgMyyths Hanfetica, celebris em- ^^^^^^* 
porioinfamilianatu honcfta. Ibi aprimaaetatc ad literas di- ^^^^'^ & 
iccndas adhibitus,omnidodtrinarugcnercingeniii cxcoluit.-'**^'** 
Cumque aetas eius grauioribus ftudiis idonea eifct : tus csuili 
ac Potttificium addidicit. 

Poftea, qua erat ingcnij ipfius felicitas , animum ad Theo- 
ii|M ftudium appUcuit : ac invtroque ftudiorumgcnerctan- 2^^^^ xhe$ 
tumprofeciH vtinfigniacumiuris tum Thcologia: cmeruc- loaUfiiurk» 
lit. Cum autcm prxcipuc omnis antiquitatis cflet ftudiofus : 
multar um gentium cuoluit annales atque hiftorias ; ac dc Sa- „ 'a * 
lonicisgentibus,& vicinarumlnfularumorbisArdoiregnis, t^ jr*T^ 
pracclarc mcritus eft : dum & rcgum vicinorum fuccefllones, r^ *^ ^ " 
&bcllapraccipua,&VandaliaeinillolitorisBalthicitra(a:ulon- ^^ - 
giflimo,& Sazoniac fcre vniucrfajprincipu & epifcoporum no- "* V^ 
mina & fucccflioncs, vfqj ad annum Chrifti millefiinum quin- ^ ^ l 

gcntcfimum,grauiter&prudcntercxplicatasdcduxit. Quod^** *^' * 
Suxenrd^^ yund4*Ui Chr^nicon DauidChytrdmy ab eo tempore, 
vbi illc finemfccit, vfquead annum nonagefimum tenium, 
fiipraniillequingcntos, pcrduxit. 

Non itaque in ocio Crantzius vixit : fed ingenium fuum & 
doArinam,pra:cipueadvtilitatemEcclefiaecontulit. Docuit DocetRofio" 
primum in Academia Roftochianu', cuiusredor annomillefi- chii» 
nK^quadringcntefimo, o£hiagcfimofccundo,fuit. Poftea 
HMnhterpiy in coUcgio duodecim monachorum, ^ Curolo Ma-' 
|M»eiu^uefilio Li«<<*iwrtf Pw,inftituto,ciuiivirtiltc,do<flrina jyein Hnm* 
moltanim aruum fcienria & facundia casteros arttecellerct, burg4. 
praccipua cjus in dccanatu fuit audtoritas : & lcAoris Theolo- 
giac oflicio fiindlus, facras litcras profcflus eft , ac publicis c6- 
doxiibtts populu docuit ¥uit ipfe aonus iii il\a\c Auta>^\ib\\cc 



C vtik 



iff ■ V I T A 

infcholaactemplo doceDcium, iniHcutaanno CHrifli qua 

dhngcnceiimo od:auo^ fupra millciimum,aqucdam iAJounn 

^. . J?>ir/tw.Animaduertitindo<5lrinaeiustcmporismuitiimfuiHi 

^^\^r enorum & fupcrilitionum : & morcs Canonicorum ac mona 

** r M ' chormn aecrrimereprehcnditjCofque in ordincm redigcre co 

MtcUpMjttci ,^j^j^5^.f^ Sedcumidfruftraietcntarevidctcc: quocipcruer 

aH^ * ' iitasillorumhominummunitaciletaudloritatcPontificiSjdi 

tmpf^t - ^^'^ fcnur : nunquam pcff: los redHd ndmiity.rcfr>fruftem. ntfipti 

™ U4a ^ru doHie expHgnata :*rcc. I n terioeatus cur lcie ipic non op 

nuoftmm - pQncj.gfj^nfjcjaffiscrroribus,rcijpon3it: j^ nx^iHeerHditionent 

res etmn '^' ^f^^fg^^^pf^fg^ gjj-gfantit^negottis. 

^' • Perflrinxit autem variisin lociSjCrrorcs ac mores Cleri fu; 

Metr f» • jgnipQ^ig . ^ # Canoniccs x.x7 uvTicp^uo*» airios adfcruit : qu 

^caf.t. maiori ex parte irregularcs cflent. Dc monaflcriorum & rcdi 

^T^S' ^^^wnEcclefiaflicorum abufu * alicubiita conqueritur: ^ti- 

nfnae at . ^^^ illoferuore , quo res incoani ur , peret* ua rent : qua tn re nimitm 

Mttrop, fMliuntteropinienii.fundatores. Degenerarj enim tn dtttriue omnia. 

4*.^37« quodinfrohtttiffim'* qui&tei^ religtonibuaJpt^atHr» Inde crebra re- 

'^^J^ ^'^' formationfs,^ fecufadeformattones. Sicteritur vita. De Euchari- 

nachorum, ^:^ « autcmharchabct: EiueSffuiacali/li Xagiftro conftitutm 

Mettop. ^p ad^fum , rton ad 'fleyttatiem m. 

^'*L ^T?- ^""^ argrotus ac fcrc animam agens, vidiilct propofitioncs 
Euchattjita j^f^^fg^f Lutheri cotra indulgcntias,dixiflc fcrtur : nihil effe^terU 
yfi^* ejfe contra tampotentes aduerjtirios. Suttm ejfe confilium^ ^t ai inci' 

pto defijleret. Frateryfratef , inquit, ahi in ceUam tuatn^f^ aic Mife- 
Iudicium reremet Den^ :fignificans conatum rci tantae,aduerfiis Ponrificc 
Cfafit^i de cuius auAoritas & potcnrialummis Regibus tcrrori erat,ab in 
ettttfaLtithe' fimx fortis monachofufceptx,inancm & irritum forc. 
/i. Dcccffitautcm eo aimo Cretnfi^tu^ j qoo Lutherusnundina- 

Ohitm iitit* tioncs indulgentiarum reprchcndcrc ccpit.ScpultuseflHam- 
burg.r : vbi incocmitcriofummitcmpli monumcntohoc epi- 
taphium infcriptum elt. 
EtEpita- ANNO DOMINl M.D. XVII. IN VIGILIA CON- 
Phitim CEPTIONIS VIRGINIS MATRIS GLOR OSiE,SP£- 

^ * CTABILIS AC 1'GREGrS VIR,DOMINVS ALBER- 

TVS CRANTZ, SACRiE THEOLOGIiE AC DE- 
CRhTORVM KXIMIVS OOCTOR , ECCLESLE 
HAMIWRGKNSIS CANONICVS, LHCTOR FACVN- 
DISS1M7S D()C7 ISSIMVSQ_E,ET OLIM DECA- 
NVS, MORVM AC VIRTVTVM SPECIMEN ET 
EXEMPLAR, PATRIiE DECVS FELICITER CON- 
CESSIT IN FATA, C IVS ANIMA CVM BEAJIS 
MOLLITER Q^IESCAT, AMEN. 
Scrifta Rolitiuit j^oilerKaii lcripta ha?c : EctUfi*fiicam hifioriamftM 

^4^/^'. J^etto^oLoi : ^i^xvninm c^ MetrofoUti i quibus rcs Saxonum & 

adiacen- 



1 A N G 1 1. 3i 

a^acentiumrcgionum, ac totius fae Gcrmania: luculcritiffi- 
me cxponuntur : -tg-o-um w^/«/<»»i<ir/««?3Daniaj,Succiaf,Nor:- 
hcgi« Chremc»- , qusB dcinde ab aliis continuata funt. Scripfit 
' praeterhiftorias& vcrfus : atqucin Jicendi gcilerc, vttuncfe- 
tebanttempora, cxccliuilil: eumrcs ipfa oftcndit. lo uhimiM 
Moiiert^ mfdfjtUotitmttro^oltiadLhriJiUfmnii Dsnctumregem x 
Chytrtm ia Saxjnia, 



RODOLPHrS LANGirs. ^W^^^ 

ROdoipbus Langius Wcltphalusfuit, nobilis gcncrc, & 
ingcnio pocta. l^rimis Utciis Dauentru prxclarc cxcultus ujffifar ^ 
apatruo f/tfriw««*<y,'Ecciefia: cathedrahs MonafteriiDccano ^|!^^« ,^ 
in Italiam, vbi tunc Latinx & Gra;cx linguae ft udia rcflor«fce- ifjitam. 
i bant^mifTus eft. Ibiftudiofe iUiw-^w/ww^^i/^ii/WjCuiusdcelc- p^^^^^^J^^ 
■ eantiafcrmohisLatinicommcntariiexftant, Af4^^4«wrf|T/*fj • -^ ,.^. 
\ ^uiAneidaVirgiluadditoIibrocomplcuit, FrMnctfcum PhiUlr L^ 
\ fbttmyti^ Theoi4*rHm Gaz4»/i audmit : & in foluu ac ligata ora- 
\ tione€lcganterformandafecxercuit,acftudiorufocios, (V/41»-' .,; 

] riritf comitemSpiegclbcrgicum,Philippifihum,& li^dolphum ^^^^'-'^^' 
i ilprwff/^-ftlrifiumhabuit, Quiinpatriareuerfiomniumprimi ^^ ^'y**'^^*' 
in Gcrmania puriorem Latini fcrmonis forma vfurpare , & re*- 
'dam difcendi & Latinefcribendiration^oftcnderc, & cohor- 
tationibus ac excmplo fui excitare, cu /ilfxttndro tlrgi» Dauen- 
tricnfisfcholacftudioruRedorcfidclifrimo ccpcrunt. Primus primHiGer^ 
autcm Germania^ poeta, ipfius Roddpht ytgrfCoU iudicio,auoru mnruApoeU. 
aetate>alic|uot ante Conradii Ceft^n annis celcbris,hic BL -dolphHi Heg:i de 
Laegiu^ fuit, editis de eiccidio Hf€-o o/ym^ft < remt', de obfidionc Langio car» 
mouefiiy de "^««^(^Apoftolodc Maria virgine, pocmatis elarus. jw^». 
Dcquo condifcipulo & xc^Ualifuo Hegius ceciniC; 
■ ■■ iam ferre poeceu 

Batbatie in media Wefiphalie era potefl : 
\,%mt46hanc deiorJtt, maiyfnm fkngHine clarusi 

Mnafltriaci la§u^ decwqjfoli, 
Frimm Mdpomenen qm rura in yffefiphala duxit^ 

Cum can.tet laudis, maxime Paulci tuas. 
Bujchiui hanc moiulis f^JiemmAte clarus honeHat 

Cumtei^irgoparenst nummefoetatcanit- 
Fatum terraattrix tantornm WeJiphalagJtude t 
Lumine te dextro doSia Thalici ^iiet, 
Duxcratfecuin Italia Larigius adolefcentc Hstma^hu Bu^chiu ^^^ *">> 
cogaatufuu>cu ab Epo Henricd Schwartzburgcnfi & collegio 'Bufchiitfx 



r 

5 



36 V I T A 

tribuit. Ipfe etiain rebus omnibus ex Epifcopi & coUegii fui 
fencentiaapudPP. contc6lis> cuq ademhoncrihjis SixuPP. 
& Lawremit Midiui iiccris £pircopo& collcgio comiiicn .u.> 
tur>maiore in precio & admiracionc apud coliegiLs rui. : 6: cau 
iambonarumlicerarum} & cmcndationii ilu^Iiorui:; cic&ina; 
barbarz paflim in omnibus collcgiis tc iclioiis i\;gnanr: .!■.:; 
maiore cumfru6tucgic:cainetfiali(iuot adi-uc annosreiu •::..- 
Ijtfumsfntil tib.vetcrisbarbaric! patronis^ac nominatim Acadcn-ia Cc. . - 
tti r£cUmiin nieafiiquas datis ad tonradumRitbcrgenrcniEp.lcypum^c . 
tthus literm HenricoSchwanzburgcnfifiicceflerac&lummumccli^jgiL:.. 
in GerrnaW'* literis> yfitacacocfccuhs inflituenda: adolciccnrije 6c dc icr.cL 
m indhcit^ racionem & libeilos, in fchohs rccineri , & mucaciones j. cu.w. 
ftudijs & difi:ipUna:periculoras, caucriflagicabant.Etfiaucc.i: 
erudice & grauicer confiUj fiii caufas Langius ezpUcabac: canfic 
ad Icalorum do^orum iudicia ipfi prouocare neccfie fuic» Qui 
cum emendacionem do^rinacinfchoUsvfiutas nccefTatiieilei 
& Langiumredbc^Louanienfes perperam iudicaicinreiponfis 
ad £piicopum fuis pronuntiaflenc : £pifcopus> quiltaloruiKi 
apudquosoUm vixcrat^ cenfuram magnifaciebat>£ikeiiltatein 
SeMla Mc- apcritfndas noux bonarum Ucerarufcholae collcgio dedtt : ad 
nMftiritsper" cuiusgubernationcm cum AUxar'drtimHegiiunisk,^Qioe£M€h 
tsLanguin- nafterienfinatumvocarcntjillcasucisezcuikcioacYfus» aUoi 
primU oifcrx idoneosfchola:fuazalumnos,& inhis loammm Cafmwm^ Hm» 
F'imiiu ea manmim Tomntinum, Timannurh CameMerum, & aliquotpIV* 
fihola doBo' terea alios indicabac. Ex quibus Timaiinu>obper{bnae& mo- 
fts. rum grauitatem ca:tcris prxtulit j eiquc fex collegas > &iBiiis 

loanri.MurmeliHm^Simxmovid^ri^tmiSiCloan.HagemMnmmti^ 
iunxit. QhJ^u^ dccendi ordinem & Ubros infcholi intetpre* 
tandos, & rcUqua fchola? cxercitia,ipfe Langius praefciibeoat» 
& fuam Bibliochecam plurimis opcimisque libris inftrndam> 
omnium infcholadocencium vfibuscommunemfaciebat.Sic 
igicurpaulo anceannumisoo* confticuca Monafterij (chola» 
vfqucadAnabapcifticosfuroresflorensac celebris manfic, & 
incotam rcUqua WeftphaUam & Germaniamopcimaftudia 
propagaUic.Hinc enim colonias eleganciohs do^nae dedu- 
. xerunc : Petrm NehemiHtyTitmota^m : lofephm HcrUhlus Hcr- 

Coiontd ex uordiam, vbi incer aUos Petrum Mofelldnum audicorem ha jui t, '^ 
ea ducta^ Ludolphus Heringius, Ham monem : AUxander Mefper.fisy O fn u- 
bruggam : Ludolphusy Sufacum ; Ttlemannus M^^lierus Attcndo- 
lean.Riuius. rum :aquo .'M».il/iM«jAccendorienfis,virdodiin.&multisc- 
dicis fcripcis clarus> Ceor^iiFabricii, Adav>i Sibehy lohiMdgJe» 
btsrgii.Sc poftea Augufti£le&ori& Sazonia; pra^ccptor^pnmain 
AgrtcoU -r//inftitutuscft, 

Laogium ex ^^ pprobauic illud Langij ftudium & AgfkoU , & in cpiftola 
^ir/a//ff. adciiin tjiudam fic exftimulat : E<iMdtm ingpm ttii tfim hont-' 



J 



L A N G I I. 5r 

fiiffimMwt^ nnmi mfthmkmmy quibus dignt pr^fiqnat ^etbU^ nm 
mittm0. VwMmlmctUdmffinme ( jm^ vtiim idsme dicibUmdim ctt- 
im ) imgtmm d§u ttmifitfidmdMm^ /kmnmm^ inj^m sddMctr, 
for^aliqMmub^ ^pfrilum infdmti Itmlimy ^prcptmtAum octnpmd 
bmtd cmuU^mimm cxttrqntmmm: ^dicemmq^ nos, f^ nbigntmi' itdUctmt^ 
nm,pmnmMm^o$ imdtats% ^ cUnguesj fg fiqMidefthminad- mmmt Qer' 
msy^t imSitmetf txmimmnm : fiitmmnqne tsm dtSmn mqf luern- fff^^^ . fg^ 
tmm Gmtnmtkm mfttmmyvtntnlmimmyf^tpfitmfic UtimnJl%c /^^ 
ibi Agrieola. 

Scnpfit Ltngitis prjtcer ea>Quac fupra indicauimusicannine j^^^ .. ^ . 
lib.i«¥« trikm Mmgu : pifitlm ad diuerU>s>rAn»;iM icem WMjqwe Z^^ ' 
(e yidifle HtrmJimntfekmMnmm indicat>£ed excufare an manu-> ^ 
(cripu> & ybi non addit. 

Tandem emeritus & decrepicus fenex fupcraco «ucis anno ^H*^^^*' 
t H atMg tfimt y ittcerprima cercaminam Lucheri inicia> Monafte- |^*^' 
rij t di M m in tetris luam claufic * Anno 151^. DMMtdClfytrtmiik. ^*^ ^^^ 

'■^^' fi4fiMtm, 

10 A NN E S C A P N I O. o.isu.d. 

OPpidum eft cclcbrefupra Spiram, fhtrcty yulgo Pntrct- ^^ ^- 
mcM» i cuius nomcn ecfi l apnio ludens a Qtxci ocigine phtrctmiH 
dncebat : tamen vere eft porca Hcrciniae. Eft enim a Spi|:a ad ^ndtdiSmn^ 
S^uariiManianamaccemirispriinus adicus. Peridoppidum Entimfim^ 
flumen mediocrc £ii//ii/labicur3 quod cumaliis pifcibus ab- f^if^^ 
iuidac> tum vcro 'hmgros copiose gig!iic> qui noftra lingua no^ 
minantur£/<fi&<»>&influuutduofiuminain Enriu admapnia> 
y/FermiM ^ Nagottu , qui copiose gignunc auracas. £c amocni- 
caccm augenc ripa:,prata & vicini montes, vbi aditus eft in fyl- 
vam Marriana>& in alterolatcre agroruin faccundicas & horci. 
Vtautemaliafjnc multaoppidi oiiiamentiij italitcraru fchola 
ibifrequenciorfcmpcriuit, quaminaiiis vicinis oppidis. Ibi ^ 
czparenribushonciiis o.»;;; nacus civ anno Chrilci /4^4.^. , . 

iS.Decembr. ac fratrcm habuit Dionyiuini, & foroiem hone- ^ /-> * - 
ftamnnLacronam. iarcnccs, vccrancamances virtutis& dodri- q . 1' • 

DSB> filios curaucrunt docea literas. Cum autem loannes natu ,y^,'^^^,u 
. n ■''-.£/• %•!''' 11 commHtmutt 

maiorvoccvalcrcci polcquam mina Muhcx didicicmcolle- ^^ n ^_ 

. ,. i, * rt * n I ; ,. ., . , . • He*moieus 

Eoeius oppidi>adiunctus eic adokiccntiuus,qui, vcmulcis in ^ftrlfarus 
cis mos micmulca prxcinunc in templo. Lide in aula Baden- 
fian adfymphomacosacccriicus.cft:vbi, quiaGrammaticam 
mcliasdidicerat, quam aHi, ftatim adiundhis.eft adolefccnri ^^^^^'^^c*i 

Marchioni Badenh>&: aliquandopoftcumeomiflruseftLute- ^'''^^'^'*^.^ 

'^ bAdenumr" 

nam. ^ ' 

H«QinitiafUcrui\i: ftudionunpucriiium, qux adparct lin- '^*'^''' 



1 



5« V I T A 

gulari confilio Dci gubcrnaca efle Fuit enim fingularis 

tas j tunc prxfertim cum Gennanicas Acaderaias agre: 

eflent, vcnire in illam principcm Acadcmiam orbis tcri 

^ux tunc eciam Italia: auteceliebat. 

Gtix'geti$t4 Vcncrat enim aliquanto ance Gregoriita Tifemtu Lut 

1 'tfttnsu dc- qui fuo confilio ad Rc^oreni acccfllc> & fuam operam i 

ttor UnguA miarobtulitin docendaGrxcalinguaj acftipcndiu fibj 

OrdiCA rari- pdAulauit» iuxta decretum> quod extat in iure Pontific 

fw, ^^^ ct^ miracuseft hominisperegrini audaciam : tan 

confiltum retulit. Ibilau^^taeft voluntas Tifernatis: 

crctum fl:ipendium,&: Grxce docerc iuflus eil. Ica Gra 

goaLuccciam pofl mulcafeculaiurfus inucda ci^. 

Htrnjon:- Succcflcrat autem Tifernati Hermommuj^ S;>art/ata 

V2M4 Spar- adoielccns Cii^^n/tfaudiuit, iiquo etiamvenuilcpingc 

ttata, rorum figuras didicit> qua induftria venit in mulcoruin 

Csitnto KttX. &peculium parauit.Pctcbant cnim mulci defcribi ab ipj 

^iy^oi^^. macica dcmcnca , & paginas Homeri & Ilbcratir., qui ; 

ArJjictdii bantur. Inccrcafimul inlingua Latina& in Dia: .dicis 

jiUMojM, tcliscxcrcebatur: quxiraptrfcdte didicic, vc fencx cc 

ycrbiimlongasAriitocclis fcnccnciasrecicarc poflcc. 

Aliquocigicur annos bene exculcus dodliflimoLum 

ijum coniiiccudine Luceciaj,iamiifgreflbsannum vice 

Jia(jlettn^£- reditin ftcrmaniam? & Bafilca! Magiiitri Philofopliici 

nit ilique ornacus, docereibilinguainLatinam & Graecam cocpi 

i^^cet, buicquc ftudiafcniorum&iuniorum non vulgaiia. 1 

'^6ffelu0 " tempore vcnicin BaiUcam vir dodtiffimus W«?// /w^ Ffi/t 

ir.Jiw, fus Lucccia, propccr eaquod errores quofdam Thcoloj 

taxafler. Eius viri'ingenium,erudicionem & grauicaccn 

pra;dicabac Capnio,quem quidcm redtc de eoiudicafle 

"WeJJelir fcripcis melius incclligi poceil. Ibi enim res oil 

& in philolophia excellencer crudicum fuifle, & dc grai 

luiHciafidci) dcpoenicenria) dedifcrimine difciplina: S 

ncracionis, deporeilatc Epifcoporum, dc difcriminc m 

fii Euangelicij & poUcicjB gubernacionisjiprorfus con 

ciusfcntcntiascum voceLucheri. Colcbac aucem adol 

Capnio fcncm Wcfldum. comaiore reuerencia,quiaci 

tcaf ucetiaM\oucrac,&cumcifamiliari^efl'cc, elcincta] 

Ebrxx ab co didicic. Narrabac autem ipfc Capnio Wc 

hortacorcm fibi fuiifcvcadolcfcensin Graccalinguadii: 

excrcercc Eius rci faculcas Bafilcx eracquia ibi Gnucos 

quos Synoji cempore c6 adlcrri cuyauic NicoUta CnfjLn 

Capmo ono^ fpiccrc& dcfcribcrcpoccrac. 

majhcum Eot^em rcm]>oic & iVatrcs Amerhachii oflicina typoj: 

l.attnum ^,,^^ inditnciuncqui cpm dpfidcrarividcrcnrLatinuin 
i^n^pomt. f^Kih C^jniolibrum cpllcgic, cijititulus cil BrchH^jat 



1: 

I 

■ r 



nmunctMtMS 



CAPNIQNIS. j9 

tonc> cumnondumcliorcs libri inhocgcncrchabercnturs & 
expeticus cft & ftudiis protuit. Quia vero doftrinain iuris in- ,. 

chparat» cuins ftudia in Gallia maiora cOlQ fci^bat > Aurcliam ^ _ 
profe<5lus cft, vbi ctii prarcipuus labor crat difccrc iuris doAri-: ? . •(. ./. 
jub cameBnortatoriuitiuucntutinobili>vtunguamL^tinam ,. ^-^ 
redcdifcercnt>accnarrauitCiceronisepiftolas, intprdum& -^ * 

^ l* Grxce docuit. Ibi cum ftequcns cum nobilitas audirct>qu« « i- 
; tMlpec liberaliccr dabat>fumtus habuic fuorum ftudiorum co-< 
'■■ piofos. ^ ^, 

Ornatus ^utem gradu in PidauiSj rcdiit in Germaniam, ac ^^^^^ *^ 
VI Tubinga pro(icilccrctur,inuitabant eum & vicinitas patrix ^^?^ 
' &reccntisAcadcmiaB,&aula2cclcbritas.Nam&inAcadcmia , ^* 
& in aula cruditorum & bonorum virorum magna frcquentia ^*^^* 
crat>quorumaiiquiinGallijsfnm l'aresCapnionifueranc. Ac 
l vtinaulacitiusvocarctur,occafioh2cfuit. Princepsoptimus 
^ E^fr^WmcoccmnoreRomamprolicifci decreuerac, quocu OccMfio qus 
I fcncs Nauclerf.ffj, i^ctum Atiufienfem ^ (]airielim duccrct, hi /fi auUm 
nionuerunt, vt :iJiunp;crctur iplis Capnio, ^ui & exteras na- ^irtelfergl-r 
cioncsanceavidiirct, & vlumhabcrct Latinc dicendi & fcri- catn^^emt, 
bendi, & fonum pronimciationis minus horridum. Hxc initia 
fucruncCapnicDimilitixaulicx. Fuit enimprincipiadmodu 
grataipfiusindiirrria Pvom3:,q\iiaanimaduertit libentiusau- 
oiri Capnionis oracionem a fummis viris, quam aliorum, qui 
recinebanc p atr i li m fo n u m . 

Non multo poil rcditiim legatus mifliis cftad FriJcrUum r f' t r^^ 
Impcratorcmj vji intcrMcdicoslmpcratoriscrat Iuda:us/#- jf.j^^ ^^^ 
htti L^arjs, qacm ciun iii illis aulicis cougreflibus, femel atquc -^^,-„ Catfni 
itcnim Capnioaliquid de lincua Hebraea fcifcitatus cfTetj & ^J;- • r,!^ 
lehicl vuicrct cnm.tujdum cHecius linguas; aamilit cumin ^^^^,^ 
familiaritat in, & legationistcmporc fidelitereumin Gram- 
niatica erudiit. Hic cum dclibcratio clfct in aula de muncre 
dandooratori, vtmoscft> C^/»»/. per hunc fuum Magiftrum 
pcrficit, vtdo:-'..ir;"iarcodiccHcbraro pulcherrimc &intcger- Af«»«* C^- 
rimcfGripto, conrncnte Moyfcn& alios libros prophcticos. Z'''^'*'^^^'''* 
Deled:atus cil: Scnex & fapicns Impcrator ftudio hominis «^^w//«f /»/<?- 
Gcrmani, & a<l laicera dona hunc pulchcrrimum codiccmi ^^aaium, 
qui non potuiillt cmi trecentu aureU^ adiunxit. Flagrans ^odix Me- 
igicur ftudio & cognitis rudimentis, & inftrudtus Bibliisi f^rdusBtblio. 
ipfc iam quantum aula concedcbat temporis , tribuit le- '^*/- ^?'*^""- 
^oni prophctica^. Ita fimul & Ecclcfix dodlrinamrediits ^omamma- 
difccbat, & in Hngua excrccbatur. Cumque iam non rudis ef- i^f^Capru^. 
fcc Hcbrsca: lingUK, noua ei lec;atio, & non difticiiis ad vrbcm -^^«'-^ ^^^ 
Romam facultarem praebuit Roma: aiidiendi ludarum perfc- «*«5 *//«?/• 
dc cruditum ?n faa li.ngua Abdiam , vt ipfe nominat. Scd C^P^tonii 
priwfqHam 4c c.i )':g;^iiQUC dico, rccicandc: funt o'.\xda\rk tvxv.s; ^«■^tejtcit v ' 

C 4' ^'^^-' 



^o V I T A 

\7irtebergenfis mucationes 9 quaehunc etianrinon leuiterad- 

flixerunt> & multarum rerum exempla continent. tinrhardm 

^LL^' primus dux Wirtenbergenfis teftamentum condiderat>y t ipfo 

J^berhara* * extin<5to> fucccdcret adolefcens Vlricu^y cui tamen certos tu- 

'^r^ A * ^^^^^ ^ gubernatores addidit. C ontra id teftamentum fucceC» 

Wfrtebet' g^ alius> cuius naturam non probauerat lapiens & bonus prin- 

S^fjis, ^gpg Ebnhfifdw, Nec fefellit EherhMrdttm fua dc illo diuina- 

Afortuus ^jIq Succeflbrpotitus ditionc, Monachum Auguftinianum 

V* ^^"^ habuitminiftrum omniumcupiditatum. Hicquiaintelligc- 

14^6. ct^m jj^f-^gj apudMaximilianum Imperatorem > vt fiicce^or lUc 

C^^r ^ remoueretur agubernationc>infeftuserat omnibus>perquos 

tr e ergt' ^^^^^ aeebatur> ac prxcipue Cnpmonh quem cum decreuiflet 

. •' incarcerem abduccre> monitus Capnio> rugit m aulam Pa- 

fmore ctca^ latioam> vbituncerantviriipfiamiciflimi> DaburgiuA epifco- 

twejjet tn Vangipnum > l^/iwiw Canceilarius, RudJphtu ^gricoU & 

prtmts ccmt- *^- ^ r * 

/ « 4x/mf- yi(je„^us liic & principum diflimilitudines > & bonorum 

yirorum pcpculai qui non raro illud gementcs repetunt : 
Mmachue ^^ d^yecXitf ir^ttyf^ if«», J Zilv^ isot, 

nuiinfejius Exulabat igitur Capnio} fed in aula Palarini tunc quidcm 

Capmem, florente ; cum & principis Fhilippt virtus cgregia cflet, & 

Capnioex^ 'muhiviridofti fimul in ea verfarentur, quorumfingulima- 

ultat in au- g^as Acadcmias ornare potcrant. Talium amicorum con- 

la PaUtina. luetudo exilium ei linicbat. Ibi & Philippo Palatino cpito- 

l^fitome hi^ men hiftoriarum compofuit, rccitati fcrie Monarchiarum 

fiotiaruma gj Herodcto e^ Xenophontti & cx aliisbonis fcriptoribus > qui 

Lapmone ■ poltca rcs Maccdpnicas , & Romanas defcripferunt. IbiCo- 

iprfiSfa, mqediam fcripfit , eapitii capttt plenam nigri falis & acerbitatis 

Cima:diaab aduerfus Monacbum> qui eius vitx inudiatus crat. Ibi & 

ioaemjcrt-: siitciam Cpmoidiaxn cdidit fabuam Galitcam y plenam can- 

/ ^^« (lidi (alis ; in qua forenfia fophifmata prsecipue taxat . Hanc 

narrabat hac occafione fcriptam & adam circ. Cum altc- 

^am de Mop^cho fcripfiflct, fama fparfa eft dc agcnda Co- 

jnoedia , quod illo temporc inufitatum crat. Dalburgius lc- 

^a illiusMonachi infedatione,difluafitcditionem>&adbio- 

pem,quod eodem tcmpore ^apud PhUippum Palatinum Fran- 

cifcanus erat Ca^elluiy propter potcntiairi & malas artcsin- 

uifus nobilibus&fapicntibus virisinaula. Intcllexit pcriculu 

Capnio & hanc Comadiaoccultaujt.Intcr^itam^, quia flagi- 

tabatur adio altcram dulccm fabellam editj^c reprarfcntari ab 

Wltfabc- ingcniofis adolcfccntibus , quorum ibi cxtant nomina, curat. 

lic^ ufudol- Sccutar funtHeindcinaulaPalatinidclibcrarioncsdc coiugio 

*' K P4r iifd^srti {c *filia;pucis Bauaria; Georgii, Cvimque Romani 

Tjonti- 



CAPNIONIS. 41 

Pontificis aatohtatc coiYiprobari id coiugium ▼cDent i Cs^U 
legatus Romammiiiuscit> vbi cum diutius anno commora- 
retur> & otium ac pecuniam haberet > AhdtJtm illum tudxum oiiUBrfim 
ftudiofe audiuit> dcditque ^^kI^ pr^finguiti hnrit ^ftngu os py^ if^ttu» 
mm t9 $, ibi tantum didicit> v t poftea linguam hanc rede propa- tiefni?» h#. 
garepoflet. hrMcisdCm^ 

Tunc etiam Romx audioit Afffnpylmm > publice enarran- pni^ntlndsB 
tem Thucydidem > de quo fui congrciTus exordia hoc modo i^i^igy. 
nacrauit ipfe. Ciim in auditorium veniflet ante ledionem CMpmfimt tU 
more legati cum comiutu mcdiocri> & affidcrent ibi mulpi AftyPyU 
homwesnobites>fcnes>Cardinalcs ctiam ahqui 3 falutat ^f * i$iUqmnm. 
ginfylmm reucccnter: dcplorat exilium Grxcoru m,& narrat fe 
cupidiimefledo^ixinasipfius. Arfyvpyf^, interrogat>cuiasfit> 
& an GEBcam linguam intelligat ? hic narrat fe (jcrmauum ef- 
(cyfcnonomniK^orudcmGrarcachnguse. lubctigitur Atgjf^ 
ffim eum lcgere partem Thucydicuac concionis , & reddere 
fententiam. &'Cgit clara voce cnpm^ > & addit intcrpretatio- 
nem. Cumque ic fonus pronunciationis non cflet agrcflis > & 
fcntcntiare^be&bonisvcrbis reddita^animaducrtit Afgyro» 
fyim y non prorfus tyroncm cfl*c in Grarca Ungua , & gemens 
exclamat} GrstU niftro $mii§ irmffn^Uuit A'pts, Ita diiiinauit 
fenez Gr^cae liDguar cognitionem>qua? tunc late fpargi c(spit> 
Incem aillaturam cfle omnibus artibus > etiam in nis gcntibus 
horridioribus.Oratio Capnionis de Palatini & nobiliflimx fa- 
inilia: Ducum Bauariaereuci cntiaergaEcclcfiam, rccitata co- orMtio Cs» 
ramPoncifice,extatab Aldocdita.CumRomain Gcrmaniam pntenk corM 
redijflet> iam rurfus tranquilla crat Winebergcnfis aula. N am ponttfice. 
edi^o Imperatoris coadus ille fucceffor Ektrsktd' rcliqucrat 
gubernationcm > & Monachus procul fugerat in alias tcrras: 
& iam gubcrnatio Duci l^rifo adolefcenti fcntcntia Impcra- 
toris tradiu erat. Szd adiundi erant ei viri excellcntcs fapicn- 
tia & virtute Gr*gorms Lffvtparter duo Nanclerty & alij quidam. «^**^^^*' 
HircuocatCapnionem inpatriam.Etfi autcm PnUtintt* cum '^* ^*''^'» 
non libentcr dimifitj tamcn cum diccrct>fc ad coniuecm& ^^f^ff^^ff' 
otium domcfticiim linjtuae Hcbra?ae propagandas caula rcdi- **'"' ^v***» 
rc> & abauiis vcUc abclfc) nonrcpugnauithoneftiifimaeipfius 
voluntati. 

Rcucrfusinpatriam,dimpoftbcllumBauaricumiudicium 
Sueuici foBdcris ita conftitucretur> vt Tubingac quater conue- 
nirenrquorannis iudiccs> & DoiSboi^cs in eo numero cflcnts 
ipfc quoque dclc<^us cft,coquq vno munere contentus in ftu- 
dia (e abdidit, Scripfitprimusomniuml.atincmagna pcrfpi- 
cuitatc Grswmattc**^ Hrirdam dc of»/^eiKc* •, addidit poftea & ^"'^ ^ram^ 
pfalmorumaliquotGrammaticascnarrationes>vt multis cx- '^'^•^'*^'* 
cmplis rcgulas illuftrarcn^ur. His operibus bcnc mciuus c^. ^c: ^'^-' ' ' •■' 



ii V I T A 

Ecclcfia) & dc tora pofteritatc. Nam & inuitaviit inultos ad 

(Hfcendam linguai/i Hebrasam , & ad cognofccndos fontcs 

do^trina: propheticac, & corum ftudia adiuuit. Quod enim 

poftca multi locuplctiora fcripta edidcrunt , gaudeo, & s;ra- 

tiam cisdcbcri fateor. Sed exiftimo hos ipfos & alios multos 

fatcri: fcmina huius dodtrina?, velfe > vclfuos Magiftrosa Ca- 

pnione acccpific* 

CjiTiammd» Vltimum i^ap^jonu ccrf.mcn fiiit de libris ludxonim > in 

lihrf4 luMdO' V^^ ^ Sycophantis monachis oppreflus eflVt , nifi Deus eum 

j.j,.f^ tcxiffct > & fatali quadam conuerfione rcrum tyrannis aducr- 

fariorum labcfadtata eilet. Cumque palam eflet iniuftc C«- 

pwnem oppugnaii a monachis> & multi homincs literan in 

GenTi.'inia>& in Italia priuatis ftudijs> fentelirijs>*'& fcripris 

eum dcfcndcrcnt > non lcue odium aduerfus monachos ac-- 

cenfum eftj quod poftea etiam nonhihilmomcnri attulit> vt 

a"Uidius cxcipcrentuvfcriptacontra fuperftitioncs>quaB ncrui 

fuerunt rcgni monaftici. Multa funtauteminfigniaexempla 

Infitfipeca» inhachiftoria. 'nprimisin Ecclcfiahoccrebroacciditj vtiufti 

ifimntu of' ^ jjgjj^ meriti > calumnijs circuitiucnri opprimantur > vt filius 

f^^Jr* Dd , Prophctx , Apoftoli , Stcphahus > & alij mulri intcrfiedi 

funt. Ncc dcfunt (imilia excmpla in cinili gubernationc , vt 

Palamcdis, Socratis > Phocionis intcritus. Et tamcn vcritas 

poftca cmergit , vt dicitur : «V« JV is' ^»s friw uXn^titi^t X^%«k. 

Sajpc autcm Sycophantsc quafi vcnti > magnas in Republica 

tcmpcftatcs cxcitant, quae poftca mutatipncs & diftra^biones 

infinitas eflficiiint. 

Itaque cum iniufte oppugnarent Capnioncm monachi > vt 

Socratcm Anytus & ^*clitus ; tcxcrunt cum tamen proptcr 

cruditicncm multi boni&doc^i viri,quorum'autoritas im- 

pcdiuiu monachornm fiuorcs apud Impcratorcm & Pontifi- 

ccm.Vtautem ab o'.io fciatur, qusc fuerit conrrouerfiaj rcpc- 

^ tcndae funt occafioncs eius rix;c. 

ijrfgo etftfh Y\x\i in vrbc Coicnia Agr^ppha impoftor quidam ludarus, 

mtiw mter ^^j fimulaba|:fe amplefti rcligioncm Chriftianam, & familia-s 

yMfntcnem ^.-5 ^^^^ monacho inquifitori , vt nominant , Horhlirato , & eius 

O» tnona- ^micis. Hisoftcndit>magnampccuniamhoncftafpccic&fi- 

^^^^- jic magno ncgotio ludxis cripi pofle, fi cdiiflum Impcrator 

proponat j vt ludaci omnes libros adfcrant in curiam,in fuo 

qnifquc oppido , vt ab inquifitoribus cxtcri libri , praetcr Bi- 

blia,tanquam perniciofi Chriftiana: religioni comburantur. 

h.^ccidfcri6impoftorilleagivolebatjfcd ludxos fcicbat fta- 

rim magnapccunialibrosredcmturos cflc. Eo igitur rcm dc- 

duci voIcbatjvtludrBipccuniamofFcrrcnt.Hanc pra?dam ca- 

jtab;\t> diuidcndam intcrinquifitorcs &focioshuius confilij 



* I-Ios 



\ 



C A P N I O N I S. 4j 

Hos FuifTe fcntes negocij cenum eft. f 'ctunt igitur monachi EdiBum 
edidkum ablmpeiatore , & rcligion.m prartexunt Editur edi- CjtfafU ton^ 
€tasn»8c Irancoiordis libri in curiam gelianciu:. Intcrea, vt ira Itlfuslth' 
mold func iud^ei , non rgnaricommunis vita? > in aula • mpcia- dMum. 
-coiia fuos etiam pacronos adeuntj qui rcm c6 adducunt> vc 
Impeiacor fcircitarccur iudicift crudicorum in iingua Hebrxa. 
labec igicur fcribere Capbtoncm quid fenciac. Hic in illo fuo 
honulo Scucgardia; lacitans, ne fulpicari quidem potuit , quo- 
modo haec rcs indrudbacdet. Ht tamcn metuens lingux no^ CMn'0mg J§ 
lebat libros Grammacicos & mcdicos interirc. Scribit igicur ^^^/,^^^^. 
&ncentiamLlongc miciorcm. Dilc^rnic libros ; Scripca nomi- ^^^ fenten^ 
nacim concra C h r i s t v m iubct abolcre , eaque luis ciculis ^^^ • 
nominac : Grammacicos vei6 & aliaruni honcllarum orcium 
libros iubec confecuare , nolingua neccflaria tcclefixpenicus 
delcacur. Cenfcc eruditos in linguaadhibcndos clfc. Hscfcn^ 
tcnciaaequior cum Impcracori magis piacuiAec > libri in cu- 
riam Francofordianam cranslaci , ludxis reftici^uncur , & elur 
fa firaude difcedicinquificor, vccoruushians. Tui^c anttm mO" 
nMchofMTtH tf xar/tmt m * oj\Ut .- $t.9r . Cftitnio hs* 

Lciio.igicur CaDmotne fcripco , calumniofe excerpic di<%a, re/eosMau^ 
8c mt deprauac, Sc aixoci cri^iinacione accufac C afntontm h^- futur, 
refeos. 

M<^uatiaP,corrogacis aliquot fua^ fadionis hominibus, 
combum Ubrum Capnioau. H asc bclli illius inicia fucrunc. 
Poftea Capnio luculcntam oracionen;i - acinam ad Imperato- 
Rm cdidic. £c prouocationc adiudicialcgitima 6c ad Pomifi- 
cem fe dcfendit. j- • t 

. PonciFex Epifcopo Spirenfi mandauic , tc controuerliam '^^^^^ '^ 
cognofccfec: Hic delegiciudices , viros fapicnces & eruditos i ^^"J^p^' 
SujUbnehium T*uchfes , & Thcologos CaptvnMm , & lodo^um P^^P"'*'. 
GsHum , hofpitcm Erafmi. 

Hi cum pronunciaffenc pro Capntone j monachi rurfus ad 
Ponciiicem prouoc^nt. Carnfo Koma: mulco prxflanciores 
Jiabuic patronos , quam in Germania. ludicio pracerat Car-: 
dinalis G^mintst Vcnetus, e^cellentcr dodusin i atina, Grae- 
ca & Hebrsealingua. Ethic adhibuit etfum Ga!atinum , cuius 
ezcancfcripca. Multum etiam apud hunc Caidinalem, & apud 
alios valebat autoritate , fcnex eruditus , ^ fuauis , natus in 
oppido Myforum friberga lacob'4A Q^^rfiemLerg , qui fumma 
fide tuebatur C^pniouem . C ommendauit & Era/mua hanc 
«aufam Leoni , & prascipuis Caidinalibus. Interea ledlis ii^ 
Gcrmania fcrip is C apnr on t/ yXnuUi calumniacum odioamo^ 
gachis fiunt ali jniorcs : £t quafi ciaflicum cancbat fuo foda- 
Ucio ht0ttnHs. Hic nionachi ctiam magis fa|:cre c^perunc^ 



44 V I T A 

▼ocifcrantor in concionibus 3 contra Capnhntfn , Era/mum , 8c 

HuttenuiTj ', ^dnni pi^uras > futilibus argutnentis propugnant 

fuas fuperftitiones> quae funt aucupia impij qiiaeftus , denique 

malam caufam ftultiflim^ agendG deteriorcm faciunt > & iiri- 

tant contra fe mult6 plures. 

. Tex^tii tno^ Cum ita acccnfa euent hominum ihidia > T- zdrw aliud in- 

wtehiim' cendium maius excitat> irritat LuthirHntyyt impofturas in- 

fcftttrs, dulgentiatum rebtet. Hic explicatado^nadepaenitentia> 

& taxatisfuperftitionibus> magis etiam labefadbaca eft mona- 

chorom aatoritas. Et Roma; occupatis iam animis noua cura> 

prorfus eonticuit caufa Capnionis > y t &pe fit > iuxta didum : 

* AvM A' 9Vf€p^^ T&c) «v^^«^'». Ita periculo tandem liberatus efl: 

Ddeit IngoU Csfnio, In vltima fened):a> propter bella Sueuica inuitatus k 

fiadti Cs- Duce Bauaria; G«fl«(if»0in Academia IngolftadienfiGraecam 

fttU, Sc Hebrdsam Hnguam docuit > poftea & Tubingam accerfitus 

cft:fed iam egreifus feptuageftmum annum morbo l6^crico 

laborare cepit>& paulatim languefa^^lus Stutgardix in fiia dp* 

Morttttr, „^Q j^uno I j 1 1 . cx hac vita difceflit. 

TeftMtnoutil In teftamenco cum alia pie mandauit > tum vero libros He-* 

Csfttionit, braros & Gr^cos donauit Collegio l-^horcenfi^ita vt ibi in tem- 

plo public^ feruentur > & ab omnibus inipici poffint. Quan- 

' quam autein nunc quidem > poftquam Omcinaz Typc^rapKi- 

cx Bibliothecais vbique locupletarunt> minor eft admiratio 

eius thcfaurij tamen & voluntas Capnionis laudanda eft,qa6d 

non voluit difnpari libros ab ha^redibus > fed in loco ceno cu- 

ftodirijvbi adpofteros etiamplurimisvfuieffepoficnt Sunt 

autem ibi & fcripca nondum edita in officinis TTpographids» 

ZwrtinBi' videlicet Ai*nt Amonim /tnpermtoht Ubor , cuius ^ vctuflas 

hliothecn mentionem fecit > irntienes AfMximi Tirii , & alia qEuedam > in- 

Opnienii ter quar pra^cipua eft hiforia Syno^fi Ephefina digna luce.Oflcn- 

nondttm ^i enim quis indixcrit > quis pr^fuerit > & quo ordine > & qoi 

•^''« viri fententias dixerint. Et recitantur mulcorum incegra? ora- 

tiones>in quibus vt abilla erudita anciquitate, 8c vbi tot lumi- 

na EcclefuB fuam confeflionem ediderunt > diligenter exponi- 

tur> qualis ficcopulacio diuinx&humanarnacurxinfilioDci 

nato exvirgine. 

Magnus etiam aceruuse{b ibi Hbrorum vetcrum>qai lin- 
gua Hebrara fciipci funcjfed ingens chefaurus eft vtiVLsrttd^^x 
ItbrfttHtn Mofi ^ Prcphoticorutny^\i!i<iiCxim^ & emendatiflim^ 
fcripcus>de quoantca. 

Gracitudo igicur Capniom debetur > qu6d hos libros inloco 

publico poflericati cuftodiri voluic. 

Cfipnionio Seriiiuic Reipuol. in r-nria & iudicijs > propagauit linguam 

mi>rtf. Hcbrxam Ecclcfis! ncv'r*'arxam , vixit modeftc & crgainopes 

ac piitc ^^ac llh j'.;: ^coSjbeneficus fuic. Caiidor in eo eximius 

(uzc> 



CAPNIONIS. 4; 

c» & nihil liuoris & obtieAacionum. Qgarc adodlii&iixis 
is ybiquc diligebacui. Ab HtrmelM§ BtifkMn Vmutg nomea 
; f.-r. . fad^um efTe dicebat ex Germanico 9 ^pud quem afli- 
^ fiiit toco legacionis cempore ad coronacionem M^UBtmUu^ 
P* u^ A/.-r4AM»^;9«M quia Hebraeam lineuam noracimulca 
lo icifcicacus eft de idiquijs vecehs doraina^ > quam Cmks* 
I nomihanc. Acfingularisfcliciusfuiteius cempoiis>eru- 
crum inceripfosconiundkio&caiidoi. Nunc fucceflit alit 
'ca xcas, in qua vc Cadmaei ftacrcs incer fc dimicanc hi* 
:>s propcer ftudiorum iimilicudinem> & f9du$ religionit 
iundiilimos efle oporcebac. Di:Ummt,Phdi^ t$ms | E/f 
ntBT c$UaqtUa Efsfmi Cm/niotUt mptthtcfit ^liBm tfn htdtgnttl 
dBettur^qMmntmm hencrit dthtmtur tgrtpit Smitiqui/tm v*- 
t im^k tntrsti/unt ie libtrmUbtnftttdm, 



CHRISTOPHORVS L O N^ cx^^ud.r. 

GQHFS, Stpttmh. 

^HriilophorusLongoIius if<^iiif4,nobili Germanije in- '^^' 
ifciioiis oppidchonefto fplendidoque incer fuos loco na- ^^ ^^* 
fiiic. Quoniam vero eo viuonondefuercjqui eum Pari-^ ' 
rcm diccrent jlibri etiam ab eo fcripcihocuculo circum- *"■•*• 
rntur : non abs re erit , qusc ipfe in alteradefeniionum fua- , "''•*••* 
, crrorcmhunclibrariorumrcfellens, dc patria fua dicit, J^*^^* 
loco commemorarc>vt dcinceps quidchacredubiunt> 
)otius ongoliodcfcjquamalijscrcdant. Eiusvcrbah^c 
: dg. P,CMiiiUnidnatu6fUm, MAtUmmtducatmyGtrmmnitm Mmclinim 
1« o* C^f^rum dittpmis oppido , cum mUtslmudtbm multis ttttt- htm. 
xum ^-efo f^hilfpi f^ Cmreli ffjpmnim ngum incttnmbulis fW" 
rx :h*ecille. 

leradniodum cum vix annos nouem natus cflet^paicn- 
ftudio & cliligcntia) Lutetiam Pariiiorum > vt ibiliteras 
irct,cft niiilus. Ncque cuim vclidxtatispropterfummam 
nij doGixitacem immaturum ccnfcbant> qui in celebeiri- 
Uo literarum domicilio poUdoribus difciplinis animum 
l;:rcc.Celeriter veio omnibus artibus>quibnspueiilis^tas 
11 iolct? ita proFccit : vt «equales fuos omnes doArimelau- 
ngc pideiiiaret : £x his autcm gencrofiilimum quemqae 
Ludi cupiditate incenderct. Ingcnio acri & vehementi Jttmmittm 
MS fuitjinquamcunque partemfedcdifletiatque om- Lpntelii. 
u?'cipllnarum ( quod poftca rcs ip(a dcclarauit) capad. 
i-cunquc fcriptorem iibi legcndum propofuiflec : euai 
u.;m fcrc dc manibus > niii diligencej^ perle^um > dimific. 
ic vnquamin co animadueifuiii cil> auc obfcuricate fcri- 

pcorif 



41? ' V I T A 

ptoris alicuius > aut prolixitate deterritum > quo minus totum 
perdifceret : ii modo talem putaret , ex quo tru6):um aliquem 
capcte poflet. 

Cum autem ea^quacinantiquorumfcriptis tradita efl*ent> 

• Celerrime perciperet, tum vero quae abditatucre , nemo ma- 

AnnotAta Jqj^ facilitate ermt. Atque huic rei teftimonio efle poflunt 

Longoii m ix\\}\t3i ab eo pene puero in C. PLwti de naturali hiftoria libro 

flsmum. fcriptoris non ita faciHs & plurimis mcndis dcformati inge- 

nioie excogitata & notata > qu2e pollea ipfo imprudcntc & m- 

uito in G allia fuere edita. 

Memersd Memoria vero tanta fuit > vt ad ca toUcnda , qux animo fc- 

l^mg0u, j^^ infediflint, diuturnitas tcmporis vix aliquid valerct. Dc 

pluribus& varijs rebus fsepe intcrrogatus, de quibusamultis' 

annis nihil legerat, non minuspromptedciingulisfolituscft 

refpondere 3 ac fieodie abeo pcrlcd:a fuiifent. Cuius rei iis, 

qui familiariter cumeovixerunt,quotidie pcriculum faccrc 

hcuit. HOcquein eomagis mirummit, quod culii plurimalc- 

giifct, omnia autcm quse Grasce aut l atincfcripta eiTcnt , iibi 

lcgenda pra:poncrct,nunquamfcreadmctamlcmpcr prope- 

ranti , ad cundcm fcriptorcm rcuertcrc licuit. ii quando de 

ijs rebus fermo incidtret, qua?adiueriis& varijs fcriptoribus 

tiadtat2E ctfent, cumresipfx*efl'entea;dem: itatamcnorationc 

folebat diftingucre , fua verbaiinguhs fcriptoribus , aquibtis 

ea acccpcracrcfercndo: vt nonmcmoritcrcaditiflcyinquo 

fa:pc ofFcndiioletjfcd defcripto pronunciafle, viderctur. C^ke 

"BHigwtia Ikpc dum facerct , ita auditoium admirationcm inccndit , vt 

LongeliL cum artificio quodam , non naturali mcmoria; bono , vti exi- 

' fKmarcnt. Adn^ctantanatur2Bbonadoftrinasc|Ucii!mma ad- 

iumenta, eam induftriam adhibuit, vtquicquidinlitcrispro- 

feccrit , huic pene foh gratia habcnda videretur. 

ZongoUm Ineunte xtate cum carum rcrum cognofcendaruhi magno 

ThiUfophU ftudiotcneretur, quasa Thilofophis tra(5l;antur,amicique eum 

deditm. honoratum magis , quam dodlum videre cupiebant, verentcs 

nc talium rcrumftudiumj eum longius abhonorum petitionc 

abduccrct,magnoperciIliautorcstuere> nealiudfibieb tem- 




ecnfett fiimmam gloriam pcrucniret. Quorum prcci 

nibus cum fibi omnino parcndum cfle dtixiflct : '.cx artnos ia 

^ co ftudio ita confumiit , vt nullis intcrim alijs litcris , pra?tcr- 

quam oratorijSjqux maxime etiam artcm illam vcl ornirC, vcl 

Pr^eebtet adiuuarc e.viftimantur,opci:am daret.Vfus cft praiceptore Phi- 

Loninlii ^'^P^* ^*^'" celcbri iuris intcipretc , qui tum V^Untis in Narbo- 

D«94n4t n?nfi proninciamaximo auditorum concurfu, qili vndiquc 

aieiinicoii^ ivAint, iusdocuit.Eovcrotcmporeitapro^Tcit* 

VI cuni 



: L O N G O L I I. 47 

. vt cutti poftea ab amicis Luceciain ParifiQruni > tc ius fibi ezer- 
ceiec> ciTec reuocacusi cum agcndojcum rcfpondcndo > tan- 
cain laudcm {\t adepcus : yc vixdum biennium in lurifconful- 
torum lUblcllijs vcrfacus in Centumuirale illud cou£lium> 
quod antca folis fcnibuS) vel certe setate proucdbis pacebat> 
admodum iuucnis adlegeretur. Quare amicorum voluntati 
iani facisfa<f^um racus , cempus adeflc putauit > vt animo ctiam 
fuo>maiorum cupiditatc flagranti , morem gererct. Itaque PliniileSio' 
C.Plinium, cuiusledionifctOLUmdicarct, ducgiticjucm va- ne Lo/iiolim 
rictatc & copiarciumcxccrisLatinisfcriptoribuspra-ltarc, ac dele^Mtfti» 
velut in vnius opcri$ compendio,quaecunciuc aPhilofophis 
Grxcis pluribus&hbris& vcrbis traclatacflijnc, mira breui- 
tate collcgiflc exilHmauit. 

Sed cum rcs ipfae, quac quamuis copiofe tradtatx, pcr fciplac 
diflScultatcm aiFcrunt , in anguftum a i^linio conciufx , viz 
fpem aliquam fui intclligcndi darcnti vbi partim ncccflitatc 
coa^us , quod ahter ca , qux ita concife tradcbantur , intcUi- 
gere non poflct , nifl cadcm fufius apud aUos trad^ata vidcrct: 
panim magnitudinc & varietate rerum cum inuitantc , vt cz 
vberrimis illis fontibuspotius,cxquibusPlinius ipfe hauflf- 

I fet , qiiam cx illa fcculcnca aquula illarum cognitioucm pctc- 
rct: animum ad maiora ercxit, vt cos etiam fcriptorcs vidcrct, 
aquibusilla I hnij cmanaife putabantur. In hac vcrofcntcn- 
tia cumeflcti omncs illi Agricolx , omnes fere \)edici fucrc 
pcrdifccndi, rcrum Romanarum, & totius antiquitatis mc- 
moria diligentcr tcnendaiorbis dcnique ille diiciphnarum , 

i auam iyxvx^t^m^Husf Grxci vocant, euoluendus 3 cum nulla 

[ tcic ass flt , cuius nou czprefla vcfligia aliqua apud Phnium 
reperiantur. 

Hxc yeroperficerc ilhlongefuitdifficilIimum>prxferrim 
Grxcarum litcrarum adhuc ignaro & prorfus rudi. Vcrum ni- 
hil horum eum rctardauit 5 vt erat animo femper reludrantc 
difliculcatibus,tamquc inccnfus cupiditate 3 vt Philofopho- 
rUm > & ahorum fcriptoium myfteria cognofccrec. 

Principio icaquc Graecis litcris tanto ftudio , canusque in- QrdCA lintud 
g«nij viribus incubuit 3 vc nondum fc vercencc anno , iiuc ad /^^^^^ 
oracorcs fe conuercercc , ignorario lingux nufquam cum ab 
ejrum incelligenria cxcludcrec j codcmque cemporis inccr- 
uallo Grxce ctiam ad GuHidmum BHdAum , Gallorum dodif. 
fimum , epiftolas fxpc mittcret. 

Pari ergo ftudio atque induftria cuiti quinquennium iiS 
Grxcis fcriptoribus legcndis pcrfcucraflct : iam hngua ipfa 
maximeillifamiharis fuit, «adcmque opera, dodos iilos fcri- 
ptores afliduc Icgcndo, vbcrrimam maximarumrerum eog- 
aitionem ez iUis hauflc. 

Mcmor 



4« V I T A 

Memor y er6 ybique>cum illos legeret,iiiftitati fui>& cuius 
caufa initio tot fibi kriptores euoluendos fumiiiret;nihil in his 
omifit^quod ad plcniorem C. Plinij intelligentiam aiiquoino- 
do faceret, quin illud diligentcr noutum^ quo loco , & in quo 
dutore legiflet, in Plinij libro fcriptum relinqueret > y t ante o- 
mnia fubiidia in hac re> quascunque ex le<%ione comparah po- 
terant> tentaret > eandem rationem in recentiorum lcriptis le- 
gendis feruauit. Quando ver6 deftirpiumnaturamulta />/#- 
niud tradcret > nonnulla etiam dc pifcibus fcriberet) rcbus a 
cognitionehuiusfeculiitaremotis>ytnenominaqiiidcm in- 
telligantur : non contentus eoirum authoritate > qui aliquidde 
his lcripfere> voluit ipfe verbarebus accommodarej hisquedi- 
In Narhdnen ligeurer infpedis viderc > quo pado res ipfae cum antiquorum 
fem prouin' fcriptis conuenirent. Itaque ea caufailli in t^Atfionem^m pro- 
ciam trefi uinciam iterum proficifcendi fuit : cum adolefcc^ns antea ibi 
cifiitur^^ ius ciuilcdidicer:it5quamquidemftirpiumfertiliflimam>pi- 
cnr. fcium ctiam abundantiflimam , proptcr illius maris vicinita- 

temcxiftimauit.Inquaquiccinperegrinationclibrumetiam, 
Herharum 4^^^^ htrh>ru-u litt;Urtam appcllauit> fcripfit. Eam ver6 par- 
hi/ioria rcm,in qua Plimm terrarumorbisdcfcriptionemcomplexus 
Loniolii. ^^^ diligfrntiiTime eftperfecutusi atqj inhocctiam oculorum 
LonQoliui i^^ci ^ vti voluitj amnesque & antiqua oppida a l^itmo defcri- 
GeooraphrA P^^' quorum aliqua veftigia manerent > ipfe adire. Itaque cum 
MmMs adolefccns Ht^AntMm totam peragraflet^adultaiam a;ute> Brim 

fanni/im, Oermaniamy G-tUiAf/i, Italiitm emenfuseft, ftatuerat* 
que in Orientem proficifci, nifi Turcorum arma> quibus om- 
nia Chriftianis hominibus claufa eflent , eum ab hoc confilio 
- . dctcrruiflcnt. Quanquam etiam apud homines noftros pcrc- 
. ^. grinando inmagna pericula fxpe incidit. Apud Httuuios au- 

. Ji tem> dum eorum regionem viferet> nihil propius fuir> quam vc 

' interficeretur. Quid vero illi accidcrit > & quomodo pericu- 

lum euitauerit>nOn eric alienum commemorare>quo magis 6c 
induftria eius cognofcatur > & animus> qui nullo periculo are- 
rumdignarum inueftigatione deterrcri potuit. Profe^Sius c6 
cum duobus familiaribus Gallis > eofanctempore > quo accc- 
pta clade apud Midtolanum Heluetii a Gallis mazime diflenfe- 
runt. Ex comitibus ergo> cum in fufpicibnem veniflet > fpecu- - 
landi caufa accefliflc) pars qua:dam cohortis Heluetiorum cos 
aggreflaeft. Ibi cum aliquandorepuguaflcnt,nequepares efle 
potuiflcnt > vnus corum fugaRhodanum tranatando > vitam 
iibi feruauit> alter in pugna caefus^ipfe graui vuincre altero 
brachio accepto > captus & iu carcercm abdudus eft , vbi tri- 
gintafercdies> cum ncqucmedici, nequcremedij vlliusfacu!- 
tas daretur, vulncris dolorc magis magifque ingraucfcente>ia 
fummo moeiOLC iacuit , donec cafu Anttfiis iiidunenjis > qui 

aplU 



LONGOLII. 49 

apndHclaetios dignitate&eratia maxime yaliiit> eo venif- AntifiesSu 
fct> cuius opem cum Longohus per litcras fup](Aex imploraf- dumfifis Loi$ 
fet 9 ipfe ca(um viri valde niifcratus, (latim cuitodia liberauit» goUtifn^cMr^ 
adhibitisque mediciS) tain diu apud fe rctinuic, dum a vulnere ari lAerat* 
prorfus fanatuseilct>tumcquodonatum,& viacicolibcralidi'' 
me iiilb:u£lum>inpatriamremi(ic. Ncc vero illeantcadifcc- 
dere voluit > quam id cuius caufa venerat perfccilfet , rcgio-* 
nemque totam luftralTct > atquc tabcllis dclcriptam fccum do- 
mum reporcaiVcc > cuius rci pcrficicndx maiorcm tum faculta- 
remhabuit>quamciSedunen{isautoritasdabat. Itaquc cum 
in omnibus > quse vidcrc cupcreC) abundc facisfadluni cifet > il- 
iinc inpatriam dcceffit. Scd vcco> dcquoinccpcrainjrciicrcar, 
lioc izpe pra:dicauit > fc quicquid rerum naturx cognitionc 
profeciiret> idC. [^linij lcd:ioniacccptumrcfcrrc,qui in omni- 
btts illi occafionem plura quasrendi & inucihgandi fcmpcr dc- 
derat.Oratorijsartibusapucrofemperdeditus fuic>earum ve- ^^goUui 
ri iummam cognitionem> non artis folum prasceptis>fcd mul- ^^MoriA 
u cxcrcitationc firmaucrac>dcclamandiquc coniuctudincm deditw, 
multis iam iasculis intcrmiifam&propc mortuam , qua nihii Coa/uettido 
vnquamvtiliusijs>qui oracorcs euaderc cupiuncinucncum diclamun- 
fuit>infeipfoprimum>poil olijs rcnouauic> cum aigi-nicnco **^» 
propoiito>i2epeinfchoUsdcclamanclo> aliosfuo cxcpiplo> vt 
idcm facerent, commouit. Gcnus diccndi incunce a;r;;tc fc- Otnusdieen* 
cattts eft>quod poilea vir fa6lus> valdc improbauic. 'Nain cum di Longolii, 
adolcfcens per omnia fcripcorum gencra vagarccur , ncque quod iffi 
qacnquam vnumiibi imicandum proponerec^ fed, vc ipfe de mutauit, 
ic diccre folebac > tantum in ^no quoque notaret , quantum ncut^ fuufieBem" 
smt fomtentiofe dtclum ejj/if ,e6fad:umcil> vtprudenterfemper fe 
fcrc diceret > quod fuit eciani naturac : oracio vero cius > qua: ex 
verbis vndique acccrficis conftarcc,nullam ncquc elcgantiam, 
ncquc venuftatem pra: fc ferrct> formamquc diccndi incondi- 
tam&minimeqquabilcmrcddcrct.Inhoctamengcneremul- , . 

ta fcripiit : Orathnem de iuudibm C. Plinii , alteram de Uudibtte ^y*^ . 
GtlUrtem,Co9>pMrMtionemiurieciuilie€umremiUtari»in qua iu-^^ ^'prtmM 
ris laades cxtoUit. Commentsrios quofdam in iue eiutle : ffifta" *^^^* 
fuun korbsrum : Commentarios in XL libros Flinii , ab co ad- 
modum adolefcente, quo primum temporc Plinium in ma- 
nas iiimpferatj confcripcos>poftremum vcr6omnium> cum 
I iam ctiam maiorem elocutionis rationem habere inciperet : 
qmnque orstiones de latidibeeevrbie Rems £ccit. Qu6d veto ge- 
nas fcribcndi mutaucrit>id PetriBemhi coniilio , qui eo tem- ^ 
porc hac laude elegantcr & Latine fcribendi multum Italis o* • /'* oenu 
mnibus praeftitit > acceptum rcfcrre folitus cil. lllc cnim cum ^ * 
l ongoho amiciifimus eflet > multaque cius prudenccr quidcm 
fcripta> fed inquioatis & corruptis verbis rcferta vidcrcti do- 

D lcre 



Csciro ex 
firMtmbfis 
folm imi' 
tmdm. 



50 V I T A 

lere fe apud eum tcAatus eft^ quod cum^natura£c;literisad 
oratoxias artes inflrudifnmus edet > voluntate etiam in eas 
maxime propcnfus , negligeret tamen eam partcm emenditc 
& LatiheIoquendi> quam M. Ciceroeloqucntix Romanx pa- 
rensi fdlum & quafi fundamentum oratoris cffe iudicauit : vn- 
de etiam eloquentia ipfa nomen fumpfidct. Magnojiere igi^ 
tur eft cohortatus) vt totam fuamdi^ionem ad prseuantem 
illamCiccronisformamreuocaretjCumque folum ex orato- 
ribus fibi imitandum proponeret. Cuius confilio & autoritati 
tantum tribuit^ vt qttiHque Mnnos continuos,ab ea cohortatione 
nullum alium authorem L atinum in manibus haberet> nullum 
iegeret ) praster vnum Ciceronem:in quo tantum fludio in-^ 
^uftriaque profecit> vt poft breue tempusj cum fibi eam lc- 
gem indixilfetj ne alijs atqueaCicerone fumptis verbis vte- 
retur > ad omnia fere quaicunque animo concepiflet expri- 
menda > abunde cx illo vno verba eled:a fuppeterent. Cumque 
fe totum adfummiillius oratorisimitationem dediffet) £cque 
toto animo contcndilfct : vt nihil vnquam magis > quam per-* 
fedram illius fcribendi formam animo inclufam haDeret^ et" 
iam in omnibus>qu2e fcripfit> vt eodem mododicerepofietj 
ScrittM Lon- magnoperelaborauit. Inhancveroformamfcriptaefuntabeo 
qpUi pofii- orofton^s dud , quibus corum accufationi refpondet > qui eum 
f^ff^^ Roma? perduellionis rcum egere > ^nMpfMterm adLutgrianos 

orutio, Sc siMcjuot eptftcld ttdamtcos, Reliquaomnia>quasfcripfiry 
ipfe abolenda cenfuit> idque v t ita fieret> amicis moriens man- 
dauit. Caufamvcrototam Luterianam,cuius oppugnatio* 
ImgoUsorA' ^^^^ iuffuLeonis X.Pontificis>aquoetiamcommentarij to- 
ttonesmLff' ^^^ caufx mifliadeum fucre > fufccperat > quinque orationi- 
- -. ^^^ complcdti ftatucrat> breuique perfeciffet (excogitatis iam 
fecum > qua^cunque tali in caufa dicenda forent) nifi prima 
ftatim abfoluta>immatura mors confUium eius prarucnifTet. 
Thcologiam & eos fcriptorcs > qui de diuinis rebus tradlant> 
omniartatc coluit, idque putauithominis efle Chriftiani> non 
in fcnedutcm > vt maxiniaparshominum facit > hoc ftudium 
differre : fed quotidie addifccndo in eo quanquam lentras id 
ficret > aliquid tamen procedcre . Hoc autem modo ipfc & 
Gra?cos & L atinos plurimos>quos maximc iu rerum diuina- 
rum cxplicationccxccllereputauit>diligcntcr euoluit. In his 
verolircris>& in alijs artibus, totperlcgit,tara multa>tantoiu- 
dicio, in tam paucis annis , ca etiam artate, qua alijs vix matu- 
nim iudicium adcflcfolct, totinterimlaboribus & pcrcgrina- 
tionibus cxercitus , vt ijs , qui eum & mores eius non nouere» 
pcnc incrcdibile videatur. Sed adiuuabat practcr ca?tera>quar 
inodc) funt commcmor.ita , tcmperantiafummain vi^a> & ia 
on.tt viCii : vt volupratibus > quac apud ca:teros eiuspnefcttim 

xutit 



tortanos. 

TheeUgiM 
Puditm. 



Longolii 

s^^mperan' 

sia. 



L O N G O L 1 1. yi 

fttatlsmagnainpartcmceinpousfibiyendicati nuUum omni- 

no tempus daret. Cibi & potus erat parcidimus , mcro nun- vi&mtiufi 

Suamsdiluciilimorcmpcr vccbatur^maxime ycro Frigidx pocu |^^. 
ele^tabacuri qiio ctiam fxpius vlUsfuiirct > nifimcdici) quod 
mazimeinimicumftomachodicereuc^ dctcrruident« Soinno 
parum indulgcbaticumpiurimum>non amplius fci iioras dor« 
miebac. Reliqua genera voluptacumfummusillcardorinflu- 
dia licerarum icarelUnxit: vt nulla prorfus in eo aiiarum rerum 
cupidicas apparerec : neq; vero ica prorfus iludijs dedicus erac> 
YC rcliqua omoia, quxcunque in Republica Ciiriiliana age- 
rentUTy tanquam ad cum niliii percinerenc , ncgligcrec. Sed 
cum iludijs plurimum cribucrcc temporis>tum veio quando 
£dutisracio> velquasuis alia necc(Iitas> eumadudio auocarec> 
libencifCme & diligcncilfime de ijs> qux foris agcreacur>in- 
qtiircbac. 

Quo £i^um eft > vc (imul & dodtiflimus & prudentiflimus 
habcrecur > tc neque haec curioiicas rerum excernarum cog- 
nofcendi>quicquam de iegicimo ftudiorum ccmpore decra- 
hexctj nec ma^ languidiorem ad cxtera rcddcrent> aut quic- 

aoam de prudentia rerum diminucrenti fcd contra altcrum 
\> alccro adiucum > hanc pulcherrimam in eo prudcncijc & fa- 
picntiz coniun^ipncm cfFccerc. Corporis eaccDiis racionem CifpOfb 4X^ 
nabuic > quacenus ftudijs iuificcre poficc> quoci dieq> ancc cibu grcitis^ ' 
pania pilafe ezcrccbac. Quanquam per {elaboris apca mcm- 
brorumcompoiitionc pacicndiiimum corpushabuic> & quod 
mulcis magnisque laboribus ad omnem pacienciam ineunce 
artatc firmaueraci quippequiadolcfccns laborem eciam mili- ^*^^*"f*' 
tarcm iuerac perpeilus , inilcsquc Neapolicano bellocum Lw ^"'*****^ 
dtmico Gallorum rege in Icaliam veniilcc > ecfi a rpbore milicari 
multum abeflet > corpusquc decorum magis lubcre > quam 
roboftum yiderecur. 

His yer6 racionibus ita corpus & animum curauit> yt al« 
terum femper fanum > alterum quamdodliffimum ^ varijsque 
&maltis artibus repletum haberec. Quancum verodo^rina 
& eloquencia incer illius feculi fcripcores prxfticeric > ij de-* 
muin incelligenc> quipaucaca, quacfuoiudicioprobaca>fcri- 
pt%jre]iquit> cum aliorum in illo gcnerefcriptis confcrent> aut 
is dcnique > qui in fimili fcribcndi argumento fui periculum 
(eccrit. Nequeveroiftisartibusatquevirtutibuspra*miaom- ^>igoltu$ 
ninoindignafuis temporibustuIic>mulca^ue pr^clara de eo ^'f^in f^oM* 
iudiciapnncipes viri fecere. ^^ h^ibitm^ 

A rege Hifpaniae ?hilipp$ duodeuiginci annos hacus> fan- -^ ^^i* ^^- 
ftioribus illis recondicarum rcrUm nocis> quibus hodie vnis j^^"*'' 
omnia prope regnorum arcanarommictuntutjprxfciflus. A ^ ^Mn^fiu 
^ ffimifibm Fsttnmfid magno propofito ptitmio acccrficusj^'''-'/^^*»^ 

D 1 vtrc- 



f 
t 



ji V IT A 

vt rcgem puerum optimis artibas inftituendum (ufcipcrct. 

ALudomC9 ^ Ludoufo Francbrum rcgc multis honoribus aiFcClus , at 

GaUorum quibus illc in iudicio cum pro fe diccrct , ^iducrfarijs maximc 

Rigi* conditionis obfcuritatcm obijcientibus , conimcmorare eft 

<roa6tus. Quo tcmporercgis decrctum fcciui ! itciz ydquoilk 

Hom ^mmi*Hi alt$ru46 (vt eius vcrbis ytamur)//^^ Uittonu vr* 

bium yftd ^niuirfi tfgni tunhw ^uo eUttio tft dvntiti^., Subquod 

r riium ^^"* aliud dccretum conlilij illius ccntumuiralis , quod . u- 

^ [ — «; tetiac Parifiorum co^itur , intulit : in quo iiii iurati fummo 

Centumui- r r - S^r ^ Li- 

• p^^jCfg^ eum cojueniu in coiicgium iuum cooptarant, liabiturum m 
" perpetuumius vitae & necis,ac lummam fortunarum omnium 
. . potcftatcm , non in piebem modo , fcd in omncs rcgni proce- 
Ctuttatii jg^ Vicelimo vcro od:auo a;tatis anno ciuitas ci Romana vl- 
AomunA tiu ^^ gi^ oblata, virtutisquc & litcrarum crgo ciuis fadlus. Qu« 
ougo t^ m* ^^^ quanqua initio multarum illi tu rbarum caufa fuit , multis 
ui um* ^Yg^ inuidentibus , noainiilis vcro nobiliflimis viris padam 
eum oppu£^nantibus,&virtutibuseius obtre<3iantibus , intcr 
quosmagnopericulocit vcrfatusjpoftca tamcn optimc ccf- 
nt,nomenciuc cius & gloriam magnopcrc auzit. Nam cum 
ftatim poft ciuitiitcm datam iu Gallias rcdirc ftuderet j yt 
amicos & propinqucs , a quibus multos annos abftxerat , vifc- 
retj crcbra aducifariorunvcius voccs cxccpta; cfl'ent,palam 
diccntium, le nomcn cius dclaturos, cares fccit, vtpaulo diu- 
tius coniilium profcdlionisdifrcrrctjncfitalitemporevrbcm 
relihqucrct , non amicos falutandi caufa difccfliflc, fed timore 
& miiiis inimicorum pcrterritus , ab vrbc aufugilfe videri 
poflet. Scd cum diutius maniiirct,quam cius rationcs patercn^ 
tur, ^xpcdlans quorfum obtrcdratorum inuidia proccdcrct, 
cum illi interim niliil contra eum nifi conuitijs agcrenty exifti- 
mans vlceiius corum indigiiitatem non progrcfluram > iter 
Galliam vcrfus iam diu dclibcratum, cft perfecutus,rclidis 
tamcn apud ajnicos dcfenfionibus fuis fcriptis , vt contra om- 
nes conatus aduerfariorum, Gl abfentia eius aliquam illis occa-' 
floncm accufandi daret , prarfto habercnt , quod opponcrents 
iam tum ex corum conuitijs animo profpicicns , qux mazimd 
obicdluri cflcnt, quibusille omnibus mcdiciham fcccrat. Cu-' 
ius fui confilijprudentcrcxcogitad magnum poftea fruAum 
& voluptatem caspit. 

Vix enim Vtnttia* in eoitinere perucnit, cum ad eum litctJS 

amicorum funt allatse , nuhciantes erauifllmam accufatio* 

ncm, quaftatimpoltdifccflum ciusaducrl;irijfuntTfi>& qaa 

pacio confilium dc relinquendis dcicnfionibus proccflfinec. 

Longoltu4 Accufauit ciim noI>ilis ac di^ortus adolcfcens Romanus , iit 

Rom4 M€CU' quQ ma2:naiiir'i.c^?ilntisfua;lpcm maiores natuRomani col- 

.A'«'» locar.iiit, aJ id inJuwius iuimicorum Longolij multis & a(fi- 

duis 






.> 



L O N G O L I r. fs 

duis precibus y obicdlo etiam falix glorix fplendore , qu6d 
patrix laudibus, quas oppugnacas a LungoltP e(I'e yoIuerunc> in 
nuiufmodi accufatione adeUe eu aHcuerarent. Itavero accrb^ 
^ veliementcr , ipfo audiente' principc Romano > cum mulci 
nobiliiHmi & clahfnmi viri iudicio inceren'enC) egit, Yt non- 
nulli amici LongoUi eflent > qui dc caufa obtinenda delpera- gxitmeim 
rencdonecamicorumprsecipue cura dcfcniioncs eius in lu- ^cufitiQ' 
ccm prodiere j^quac ita ab omnibus paflim probabantur , yt «j^ 
mulci dicerent : non Longolium cwitutu dcnurjont omatum ,/§4 
ff,um ciuiimnm tUu orMtionihtos crn^Jfe , in quibus priftiham di- 
gnitatem ciuitati , & vcterafua ornamenta omnia reflicuifle 
Yidebatur. Trincipi veroipfiitaplacuerc, vcobliruspcncquid 
aduerfario eius tribuifl'et> qucm paulo antej^nulla magis rc 
aliamocus acque eius in LongoUum adionc^in familiarium nu- 
I meruni recepcrac, procinus iubcrcc: v c diplomata LongoUo ex- 
j pedirentur > quibus ratum eflet , qu od S . P . QJR . dc ciue eum 

Iadicifcendo aecrcuiflet, pra?tcrea qu6d ipfe dc priuato zrario 
adcuenda ftudia eius concclfiflct : acque adeum , vbicunque 
) cerrarum eflcc , dcferrcncur , ea camcn lcgc , ne fedem fludio- 
^ rum alibi > quam in Icaliaponerec. Mulcis prsecereahonoribus 
'* afiecic : nam in . alatium & facrofandta; L accranenfis aulas co- 
mitatum fuafponte coopcauic, & in Romani Poncificacus fcri- 
barum numcro cfle voluic. Qua: cum ad eum perlaca eirenc> 
cum alia omnia libenccr audiuic, cum vero condicionem dc 
comiiioracionc fua inlcalia non inv(itusaccepic:hecusquein 
Galliam quafi ex inimicorum dolore criumphum agcns ani- 
mo ftacim.rcucrtcndi efl profedtus : vbi magno anaiicoruni 
[. concurfii ac g^udio cxcepcus , quod nihil ca«i prascer opinio- 
nem cprum acciderac j quam vc eum , quem vix fsiluum in 
cancis concenrionibus arbicrabancur , honoribus eciam au- 
dum viderent , magno cum fludio apud ferccinere concen- 
derunt, pluribus ctiam admanendum prxmijs & priuatim a 
multis > ic publce aregc ipfo Francorum propofids. Ex priua* 
tis autem > qui hoc maxime ab co concenderunc , LiUoui^cu» 
JlMXjittt parifienfisjcum multa alia,cum vero fuburbanum fuur GmIH tiongo^' 
. dum > laucum & firuduofum > rnuneri obcuUc 5 nuUam aiiam Uum rettmr^ 
bcnefidj fui remuneracionem auc operam ab eo cxpc£lans>nifi conMtur, 
vc vrbe illa > quafi domicilio fuorum fludiorum concencus , in 
Icaliam ampUus non redirec. llle vcr6 quanquam Galliam 
femper non minus charam, quam patriam habuiflct> exifli- 
, mans non iuferiori amoris loco habcndam > qua* excepit> 
qo^m quac genuic; plurimi etiam hac in rcamicoruin fludia 
acflimarec: tamen cum recordaretur , quam fiJcm X. Lconi 
Ponc.Max.&reliqiiis amicis dercditu dL^dilfecab eo millis 
Quiufcunque prorniflis auc prccibus dcduci potuit. Mirificf) 

D ? Tcr<!l^ 



>4 V I T A 

■?er6 ipfc fua fponte ergaltaliani& Italoshomines afficieba- 

tur > vt ctiam in epiftolaquadam ad Sadole:u^y> , rcditus fui ra- 

tionem probare volens , cum alias caufas attulilfet , pofttemo 

addit > ideo fc redifle > qu6d ^idix itandafoHtndfKiuefiHdtoJoium 

hominum ingtniaplurtmHm co/^fctentbifytnA effety roeb ipfim itn- 

iid clemeniiam , fequc in eo firlicem illum & plane diuinum 

JtaliA git Italia? genium fecutum. Antccjuam vcro rediret 5 Britanmam 

mui, nobilem infulam vidcre voliiit > addudus praeterca fama co- 

Btitanniam rum> quos prseter cajtcrosillic Grxcislitcns& Latinis erudi- 

0dit Longol, tos omni iibcrali & ingenua dodrina pollcrc audiucrat, Cum 

quibuspiurifeus diebus iucunde con{iimptis> qu6deorum do- 

Arina ita dclc<%aretur> vt ctiam fummas admirationieflcnt, 

qucmadjnodum fajpc narrauitj tantam & tam politam atque 

excultam do<3:rinam in illis locis > apud cos homincs > vcl vf- 

Lofi0»liid6 in quam pcne tcrrarum>illis temporibus,quibus propc omncs 

Italifi redit, elcgantiorcs artcsiaccrent> potuiflc rcpcriri : ad conftitutum 

(ibi in Italiam itcr reucrfus cft, Patawumq; vcnit>qucm ftudijs 

fuis locum accommodatiflRmumclcgit. Quanquamfimulac 

de cius inltaliam aducntu auditum eft>populus Ftorentinm 

honfolum in ciuitatem fuam, fi illic ad inftituendam bonis ar- 

Stipetidium ^^^^ iuiicntutcm fe conferrct, inuitauit : vcrum ctiam vicena 

X.c-iifolio a ^wm^ inannosfingulos/#/?f r/wri/w nummum mtUia ex arrario 

:EUnntinie publico dccreuit.VcriuTi ille recordatus>quaj pr^mia ante con- 

cbUtum* tcmpferat>qu6d nullam ocij fui partcm alijs vendcrc voluiffct: 

nulla mcrcede afufccpta propolitaque fentcntia potuit auelli. 

Patauij autcmfe continuit,fibi & ftudijsfuisfcruiens,primum 

in contubernio Stephani Saulv nobilis Gcnuatis , quiliterarum 

caufa c6 fe contulerat optimarum artiujii etiam ipfc ftudio- 

firtimus Deinde vcr6, coinpatiiam reuocato, cum multi no- 

biles viri(quorum tum Patauij proptcr celcbritatem eonim, 

qui Htcras aoccbant>magnacopiafuit) certatim Longolium 

ad fc inuitarent>qu6d eius confuctudincmnonhonorificam 

^ , 1 1 tantum fibi, fcd etiam ftu^uofam forc putabant , ille in do* 

-, > mum K*inoldt Poli nobilis iuuenis Britanniac, qucm per eos 

j, . '. r ^ dics Rcx Britanniaclitcrarum caufac6 miferat, misrauit : quo 

,.. cum coniundtiflimc in litcns vique ad cxtrcmum vitardiem 

^ '' vixit. Amicitijs vfus cft magnis & illuftribus , quas illi vbique ' 

fcrc vcl fcHcitas qua?dam cius > vcl doArinae fama conciliaue* 

Vat.Ncqucvcromconciliandisamicisfclicior>quam in reti- 

ncndis prudcntiorhabcbatur,quosfummafidcobferuantiaq) 

fcmpcr coluit. Qr:antum vcio oflicio in amicos tribuit, vcl 

cxtrcmus illevitaea<ftusfaci!cdcclarauit. Nam cum grauiffi- 

mc cxfcbrelaborarct, cxquactiampcrijt, codcmquctcmpo* 

rc ab Hieronymo S^iunrinano amico fuo , qui tum fiiiuni (iimma i 

fpc ft: indole adolcfccntcm amifL-rat, litctas acccpiflVt valdc | 

iiuGua- 



j 



L O N G O L I I. ss 

niiiletabiliter dc morte filij fcriptas > cxiftitnans (e non alitcr 
officio fuo in amicuin poflc fatisfaccrc , in mcdijs ipfis dolori- 
bas cum graui/Gmc auciarctur ^ litcras ad cum confolatorias^ 
morbumTuum filcntio tcgens ^ nc hoc ctiam ad amici dolo- 
rem adderet> dcdit. Qux quidcm > vt tum fcripta:, mazimc 
Tiin morbi auxifle cxidimari poflcntj (ic vbcrrimc quo offi- 
' cio in ainicos cflct dcclaraucrc > qui nc co quidcm tcmpore 
fibi parccre Yoluit > aut ofHcium intcrmittcrc , quo omncs illi 
hbencer rcmi(iflcnt > aut fanc amicus non cflct > qui lioc ab co 
ezigcrec : & tum alium confblarctur> cum magis coniolatione 
ipfe egcret. Scd ab ca humanitatc , quam in omni yita crga 
amicos rctinucrat^ nc tum quidcm dulor corporis & propin- 
qua mortis cxpcc^atio potuit cum dcduccrc> aut Faccre^ vt 
(uonim commodorum rationcm habcrct , qui fcmpcr qua- 
cunque inredcciai'arcpoflct>amicorum commoda luis prz- 
culerit. Quo faclum cll vtcariflimosillosfcmpcrfirmiflimos 
haberet: idquc maxinic cll cxpciius> cum abfcns Romae in 
iudicium vocarctur. Quo tcmporc ncquc aducrfariorum cius 
pocentia > qux maxima ruit> ncc accrba corum in cum accuQ- 
tio , qucnquam corum > qui amicicia vcl confuctuclinc aliqua> 
dum Roma: cflct > coniundli vidcbantur, ylla in r'j f^ :clcrc po- 
tuic. Plurimum vcro cx omnibus dctulit laioL- StdoletoSc P, 
JB mb» viris cum autoritatc & gratiaintcr cos , q" > u.im Romac 
crant > maximc florcntibus , tum vcro doc^i in j omni politi yi c 
& humanitatc propc fingularibus. Quorum opibus & gratia 
quamdiuRon:a:fuitiinomnibusrcbuscftvfus. Vt vcroalios 
in fe benignos ac libcralcs cft cxpcnus , fic omnibus > quos aut 
operaautconfilioiuuarcpoflct,maximc fuitcxpofitus, prasci- 
pue vero ijs , qui fpcm ahquam de fc vcl ingcnij vcl doftrinae 
darcnt. f ucrunt multi, qui cum a patria abfc»tes> & amico- Loffgolii hft- 
lum fubfidio dclHtuti ad cum confu£j;crcnt, ab co fqpc pccunia tnMitas, 
fubleuati, cum tamcn valdc tcnues racultatcshabcrct, & alio<- 
lum opibus cafus fuos fuilcntarct Quando vcro diutius fum- 
tus talcs fc fcrrc non poflc fcntirct : pcr amicos omnia cgit > ne 

2uidilUsdccflct> nonfccus>acfiomnia ncccflitudinis oflicia 
bi cum ilUs intcrceflifl'cnt> qui neque cognationc«neqj patria 
cum contingebant,indolc tantum ic fpc doArina: ci commcn- 
dati.Aduer& fortuna? v ulneribus multis> vt in tam paucis vitae ^^,,-^[^7 ij^. 
annissiflusjoihil vnquam alitcr atquc virum dccuit> tulit. Pri- fj^^^^ 
xnum Philippi rcgis Hifpan. mortc inopinata , ad qucm fc poft p)^,(,tWy™ 
amifTumvtrumqucparcntcmcontulcrat^exquo cummagna j^^i^^^^, 
fperaflet > iamqj apud cum gratia, & fupra .Ttatcm auchoriutc i^Q^fi^^m 
mtdtum valerct , illc pratcr omnium opinioncm in Hifpania vj,*^^^^).^ 
ereptus cft. Dcinde multis pcre^i: ' •i.r.ioiubus & moleftijs agi- 
tatusjcarccris ctia molcftia & diinculuicm cft pcrpcflus.l^oft 

D 4 con- 



5if V I T A 

coDtcDtio illaRoma; accefHt cum poteatibus & fa£i:iofi& adr* 

uerfaiijs s inter quos cum fkpe dircrimcn vitas adijt, nunquain 

fine magno periculo eft venatus. Extrcmum vcro omnium, 

l^en.X, PF, q^Q j aliqua ex parte eum attingerc vidcbatur , fuit Umu De- 

mors. I J * '• cimi Pontificis mors , in cuius vita omnem (pem fortunarum 

m.OecmPt j^jarum fitam habebat, cuius authoritat^m & promifia fccu- 

tus> contra omnium amicorum fuorum voluntatem in lu- 

liam redierat. 

Cum autem neque ad fuos honeftum redinim y quorum 

lintea promiffa (preuerat > neque quo pa^o in Italia defiin^o 

ian) Leor,e, qui antea fumptus fuppeditabat> otiumfuumcum 

dignitatctucri poffet,fatis videretjhsbc nonnihileum con- 

^urbarunt. Nufquam cameBfecommouit:fedvetenbus tan- 

tum amicis > quos inltaliahabuit > de ftatu fuo per literas ad- 

^onitis } ill^ m contubcrnio illius nobilis iuuenistiritannife 

cpntinuit. Cumverodecemmenfespoftobitum Leoaii Ponc, 

pcrpetuo fere in literis verfaretur , conftitutum fe habcrc dixit 

fepum fti' in Forum lulium proficifci , tum vt animum fuum curis litera- 

tium* rum diftri<^um peregrinationelaxarctjtum etiam vt eam par- 

tcnriTtaliasfibinonfatiscognitamvifcrct. Itaque paucos antc 

L0Ksol:i 4^^^ quam egredi ftatuerat> cum nihilomninoincommodae, 

ffim Volo yaletudinis lcntiret , femotis arbitris multa cum FcL fuo , cui 

fpUequium, ^cnipcr plurimum tribuitj fertur difputafle dc periculisj de fra- 

' ' ' gilitate, de miferia humanas vitae. Hinc vcro tandcm fum- 

inam orationishabuiflc, Yt quomam(ibiperegnnaf.di*m ejfetj ne» 

que fgnoraret muitafepeperegrinantihmpericulaprAuropintOKemy 

qUibu» ehpfii no»poffet , interuenire ; ^t rebusfuis , quitqutdfibi uc- 

tideret , ptouideret , tefinmentumfe 9eSefacere dixit , atque apud 

fum depomre tflens^ pen^h rogauit y^tfi quid ftbi adtmfiaccideret, 

tefiamenticapitaperfequeretur,famamqjfuam (^memertam cha" 

ram haleret, Atque ha^c cum magna admiratione iUius» cui 

hacc commifcratjfccit. Quis cnim non miraretur,quodinpro- 

^imam prouinciam e^turus , optima ^tiam vatetudinc» vc 

fibi & alijs vidcbatur, pracditus j ca dicerct, & faceret, quae ma- 

gis ex vita quam cx; ciuitate migrantis vidcbantur ? 

Veruntamcn fiuc diuinationc de propinqua'mo|te fua id 

faciebat , fiuc prudentia quadam , quam cafus poftca diuina- 

f^^l^^ tiopem vidcri fccit, eodcm dic ,ciui profedioni conftitutus 

febrecorfipi-' pft^ fj, graucm & aifiduani febrcm mcidit , ex qua non conua- 

^^ ff ^fw- luit, eo (^tiam tcmporc cum fortc abeflet Felta , cui antca rcs 

fW» (iias omnes crcdidcrat. Quem tamcn pcy Uteras ftacim, quo 

|latu cflec , ccrtiorem fccit,nihildeteftamentQmutans>hoc 

^antum rogansj yt quemadnwdum coram recepiflTct > curam 

^ quafi difpenfationem rerum fuarum accipecet^ mQrtuo^UQ 

fll?»T)oriam pic5{ inuiolate prfeftarct, 

■' " " 029 



L O N G O L I I, ;7 

Quo nuneio tridiilLnioille percuiruss qudd eum ynic^a- 
mareci fubito accurricy mulcaquc ciun inrpcmvitasdiccrec» 
cadein eciam medici pollicerentur, nunquam ab eo dcduci 
potuic» quin ea febris finem fibi vica: eircc allatura^ idquod 
pancos poft dics^uenic. Antcquam vero di(cedtrct, m D. ^j^^/^^«- 
frmmafd Familiam voluic adoptari, eiuique habitupoit mor- ^ 
tem & temploiepeliri.Obiit XXXIV. accatis inno IIL Idus . r -i^^ 
Sepccmbris. Anno falutis humanas M. D. XXII. atqueP^* ^ |..y'- 
umii in aede Francifci^ quemadmodu ipfe pra;icripfit> fepulcu.$ . ^ 

BpU^fkium eiufiem Longoliu 

CHRISTOPHORO LONGOLIO BELG>E , RO- 

MANAM CIVITATEM PROPTER EXIMIAM iN 

STVDIIS LITERARVM PRitSTANTIAM ADEPTOi 

^ SVMMO INGENIO, INCREDIBILI INDVSTRIA, 

OMNIBVS BONIS ARTiBVS PRiEDlTO, SVPRA 

IWENT^ ANNOS, IN QVA EXTINCTVS EST 

■ MAGNO CVM ITALI^ DOLORE, CVI INGEN- 

. TEM SPEM SVI. NOMINIS EXCITAVERAT, PE- 

} TRVS BEMBVS AmICO ATQVE HOSPITI, PD- 

SVIT. 

T« tMueMm rapmre Ded.fatafia nentes 

StMfnina, fumfdrcr:t nteriturtim tempore ntiBe^ 
LongoUy tibifi csivosfeniHmquedediJfent, , 

loanncs Fichardus I C. 



1 



PETRVS lMO SE L L A 2i^V S o.isu.d, 

PROTEGENSIS. i^.Aprtl 



N 



4^51. 



Atus eft ?etru4 A/(y^i74»iMlocohumiliatqueobfcuro,in 
quodam Treuirorum acMofell«pago, cuinomcnPf»- TtUrLe(S 
i tegy ad quintum ferc lapidcm fupra Conpuentesy tenuibus ac pdrentes 
^ homilis fortunx parentibus , honcftis tamen atque probads MoJeUMK 
\ moribus. Petrifuit nomen lonrmiy Matri vero Catharind. 
1 MulierquidenifatisfQecunda, vt quazquatuprdecimlibeios;, - 
I quomm Petrta natu iriter fratres minimus erat , fuflulerit, Pa- Edtutaio^ 
I teraut^n^practer vinearum culcuram etiam tonftrina & mer- 
I catnrani excrcens, filii indole ac prQbitate addu£);us, ipfum 
: * ftndiis addicere non ceiTauit, impendiaque ad hsecfubmini- 
(liarQ o^inime recufauit^ qua;\quam isadhu? illo pueto ex- 
» Jf ifl;ent(3 



5« V I T A 

iftcntc eviuis fubUtus cft. Quocircaresiftain viduarmatris 

arbitriuni acpoteftatcm dcueitit: quxcumfilium afchola & 

literis abftrahcrc, & afd domeftica munia vrgcre vcUet : hisrc- 

moratum aliquaifidiu fratcr in '^etAfUln dcnique fcholas ac 

Trtieptor ftudiis rcddidit LwebHrgumque mittit. Verum cum in pla- 

Mcfeliam giarium potius , quam in peritum ludimoderatorcm , nimi 

(iurrn, juin duruiti illius gcntis homincm, incidiiTct : tartidiu fufti- 

nuitimpcrium, dohcc oportuneper amicos Limpurgvm ( cft 

id oppidum Lani ) miticrctur.Vbi ^i etii commodiorem luduin> 

jLtmpurgo nad:us eflet : tamcninopialaborans, facile Treuerim fc trans- 

Tnmrimjt £^^^ paflus eft, fiin(^rus fort^, in fumrtia «dc, * choraul 

?€C'btt Mo- jxiuncrc. Hinc nonlongc poft C^loniam Agriffptnamy hnnKU 

/t/^/?»«d. scha/ie aui fui bcneficio atque viatico inftruiaus, ablcgatur, 

. ^Aceptotu fcqueibiindifciplioaaiacfamiharitatem do(5tiflimi vin /tf«f- 

^ "***• nU edfrriiy qui tunc ColoniA Grarcas&LatinasHtcras profite- 

iOi*'mes CA' batur,infinuauit:aquo& C^ry/o^f.cgrammaticam,& Luciaxi 

^ jArstts prdce- ^alogosaliquothaufit,atquc itainco ftudio proccffit, vt & 

^^^^ ^^ ' H<?/7j^riww & alios quofquebonosauthorcsfummoardorcco- 

um otf^tf- gnofcerc laboiaret. Habcbat ca vrbs illo tcmpprc prastcr Cd- 

*!^*\ . . Jsrium ttiam ahos viros doftiflimos , & notiffimos, prxfcrtijn 

tft ^f"' Bufchinm ^ Sobium , qui tunc ambo Colonise publico ftipcn- 

onuMo- j-Q clegantiores Mufas doccbant ; quorum quidem bencuo- \ 

leU/tm state. i^^^^^ ^ obferuantia MofcUanM nihil habuit prius. Hos ir;i- . 

tur, cum literariunftudio mire flagraret, diHgcnter audiuit, 

fuiquc expci^ationcm in dics maiorem ac probabiliorcm 

rcddidit: ita yt^ dodiflimis viris cius conatus arridcrcnt, 

& votis propinquorum perpulcre rcfpondercnt. 

DocendimU' ^cg^ft^t^ Dialc<flica, difcendi ac docendi magiftra, ia- 

fUis rubit ^oquciii GraBcisHteris> quas cum Latinis cx M. T. Ciccronis 

MoftUtmm P^^cccpto, coniungendas putauit, fundamcnto, admunus 

doccndi cuinprimisinterorqualcs afpirauit, vtiliflimum fibi 

foreratus, ficorum, quxiplc didiciffct, doccndo alios peri- 

culum faccrct. Ea namquere fibieucnire cxiftimabat> vc & 

aliisplus prodcflctj & maiorcm fui profedus vtilitatem, co 

ipfoexcrcitationis gcncrcconfcqucrctur Hocigitur doccn- 

di munerc, cum & gratus eflfet, & iam florerc cajpiflct : fuas 

Zipfidm €0H quidcm indc cxralit alas, Lippamijue conccflit, vbi primum 

tedit, inita cum Cajparo Borrtero y viro in Mathcmaticis non vul- 

Citjpar Bor- gariter vcrfato, amicitiaperdu£tus eftatquc pcrfuafus huius 

nerud Ma" confilio & auiSloritate adfufcipiendam conditioncm> nauan- 

thm^Um. damquc nouae fcholae operam , quam JoxHnes ^fticampmtm 

grauis cumprimis vir atque cruditus, Freiburga apud Lipfenfcs 

mftituiflet. Qua in rc ilU cum haud grauatim obfcquerc- 

tur , fumma cum laudc idip fum ac omnium admiratione 

prapftitit. 

N.c 



MOSELLANI. ^f 

NecTer&longcp6ftmigrarcali6> ybi & frequenda maioref» 
fecr& locus celebrior > conflituit. Qua eius quidem volun- 
taceper^edfca, efFc<^um eft per amicos viros ornati/nmos , "?t p^fg/r^ ri 
pubficumeidocendimunusinAcademiaLipfenfi, ccommu-' *,/:/. /aj- • 
niacrariodecernerecur, quod& illuftridimi Ducis Georm be- J^ ^ ' r / 
neaolentia>&ccicbriumnominum commendationcnondir- i 
ficultcrimpetrauit, atqueobtinuit: fadumqueeftvtpoft Rs- ^awiQ^rL:^ 
chmrdi * Croci difceflum vnus Grsecx lingua; docendx prouin- _ j , \^ _ 
ciam magno omnium applaulu & congratulationc lubiretjca- • a- -^-*^. 
quccumlaude,acftudioforumprofcclu adminiftraret,vtfta ^ ^ 
tim fummis-eius loci profeflbribus par , ne dicam fuperior ha- 
bcf cnir : & quidcm ad * decenniumy adeoque ad extremum vi- 
tzdicm conftantiffimc exequeretur. Etat autein MojtUanm * ^'W^ ^g^ 
inido hanc pociflimum ftudiorum ac vic« racionem redlifli- ^pfi^f^ •«- 
mo coniilioingreflus, etiam penepuer, vc nthil frethfimtem- «^'iSM. 
pett duceret. Bjuicftudi,-^ 

Idcirco & nodis multum in ftudiainfumebat, & fummo ^^^ ^ ^"^ 
mane , Homerum fuis contubcrnalibus enarrabat. Seruabat ^ofiiUni, 
& hoc, vt antcmcridianum tempus g^auioribus & Graccis lite* 
lis : pomeridiahum leuioribus & Latinis darct. 

Bis primum aut etiam terin die public^ prxlegebat: bis 
item vel faepius priuatim : reliquum ver6 tempus lec^ioni,fcri^ 
pdoni ac ftylo dabat. 

T^<«i/«« G^^i^grammaticacDwiw^a^f^Latinam coiungebat, ^fff^gjMucs 
^f5/f/>/*/i^Diale6^icapurctradabat Quofdam Pt^tsmy cice- fxffiicaru 
tonse e^ Plmarchi libros, ipfumque .^e/iiiam mira dexteritate at- 
que facundi a auditorio fuo propofuit. 

IfocrMtie orationes quafdam , Dimofihenie item interpretari 
aggrefTus cft, non fine magna ftudioforum vcilicate aclaude. 
Verum nehiscancum, ceu profanis, deled:ari Chriftianus ho- 
mo viderecur, Prudentium cumprimis pium Poecam cum Diui 
^if^nj/ffiiidedo^rinaChriftianalibris, militem ErMfmiylowh- 
fiie Euangelium, acillam PauliadRomanos epiftolam pubiice 
ezplicandam delegic,maximifaciens diuinarumlicerarum ma, 
icitaccm : quas c luis foridbus pocius, quam ex turbulcnds ri- 
uulishauncndas efle pucauit. Itaque ad hoc ftudium dcinde 
omnem operam & induftriam contulit j e6 fumma cogitado-- 
iiam fiiarum i^efcrens; vt non mod6 impenfifllme illud dilexif- 
' fe,fed & opdmo confilio adiuuifl'e,& excoluiffe videretur. Ac 
ne ctiam illotis, quod diciturmanibusaut tcmere,vt hodi^per 
inultiin atc(f illius prazclariflim^ difciplin^ inuadcretiomncs li« 
beralesartes atq; linguaru cognidon£flbi vclutin auxiliu adhi 
buit:acficquid5B«/W*/quardan6nulla CAr>iA^y2^iw/,pluraN<i^f- Vertit atuo- 
«ir^tf/zf, honeftifl. fufceptolabore, cGrascoin LatinCifcrmon^ resGr^tcs 
vcnit, ac ica verd t, vt ob id laudis plurimu &grad« ab cnidir is Mo/eHaKm. 

cme 



69 VI.TA, 

emeracrir ac rcportauciic. Itifcripfcrat eos quidem' labores 
fuos vt dignum erat, fummis ac maximorum ordiuum viiis: 
£«/fV'i opniculMmde/olnariavita illuilriD. Adolpho Mersbur- 
gcufi Epifcopoi principi Anhaldinoy Chryfiflemi comioncm ad- 
uer/usatiarttiamy^TiQioCo SigttmMmdo Lobdouic20& Hallifle- 
tiio Baroni> Sazjansncni libro&quinque de 1 heeUgi* reuercn- 
dif&mo D. Hichardo Gry^M^iW Archiepifcopo Treuiicniii ac 
Principi Elcdorij Mccccnati lireratorum mericiflimo : a qui- 
bus quoqiie horum of&ciorum caufa^ vnicc & amatus cfi Mo- 
fellanHS^.^ muncribus amplifllmis cohoneilatus. 

Sunt& aliaingenii atque induffacias Mofellani monumenta 

. « cuiufmodi cflnobilifIima:illiusorationis//0cr4^M^r0^jiMycr- 

_ ^ » fio> Aphthonii item>. & Lmi*mormm dialogorum Charontis & 

^ .{' * Tyrannitradudliooes, qu^fancGrascaelinguiepcritisdifpli- 

•^ ^ cercnoiipoitunt. AdlMecqualdamnonprotntasautvulgares 

orationcs confcripfit, ac habuit ipfe, fcd quse a doclis homini- 

bus mirificciidainantui Sc probancur, pto Unguaru ^fiHdio con- 

tra Barbaros, dt conewdU in publicisfcholis rctinenda, dtc^ m- 

tiwu in re^tbcologica ^fput Atedi, 

ali Necpraetereafugiuntfiudiofos reliquaillius ctfiminutio- 

^ ' ra s tainen eius gcneris fcripta , v t ciufdcm authons effc appa- 

£cat:nimirum commentarit illi in.^ifttiUayittm ^ GeSi^m,Sgvi'- 

tSiiMmfabuUj Pddologra, Rh.tortces progymnafinaca,& qux da- 

curus erat plura & abfoluriora vir oprimus ac diircrtiflimus, 

nifiaDtediem e mcdio ftiiflet manibus> proh> raptus auaris. 

Erat enim ea mcntc atque animo > cum crgamcliora tum ma-r 

zim e facr a fludia parato atque illuflri) v t ca fane> £\ quis alius> 

propagaflec quam laciflimc: ni fatoineuicabili ac planeimma- 

. curo, quod opcimafercflacim fubcrahic, fecus vifuni fuifTcc. 

^ '*■ ' Fuicaucemca comicarc .Vf^v^^iuiM, coiagcniicandorcac 

ttues MO' modeflia : vc facilc quemuis in fui amorcm pcllicercc : quin & 

JeUfint. infinuarc fcinciusamiciciam pleriquc cciam illuflriffimi viri 

laborabant, ncc de fuo ergaillos, quosfcmclamplexus crac> 

animo quicquam immutabat. Fuit itcm moribushonefliffi- 

mis atqi)$ ingenio cximio, foccundo, ac pene diuino : quofar 

cile fadium cl^, vt fi qux, veluc corperie pr^ftantia fO^cs atque di- 

uici2e> ei dcefre Yidcrcntur, minus rcquireres, cum & haec a 

prifcis philofophi^e fludiofis propemodum neglc^a finc> & 

nonin vcrisbonishabcanturincqucobcavnquam quifquam 

fueiitmclior cxiflimatus. Qiaamobrem eciam iogcefltts eft 

eamporiffimumfludiorum rationem', quae yidebacuc effe dc 

libcro dignior, & cxccris multo quiccior,eorum videliccc ftu- 

diorum racioncm , qux omnibus fcculis iucundiffiflia pariter 

ac Itbcralifrimaappcllacafunc, & mulciplicem vcilicaccm ac 

fru^us vbciiimos gcncii humano confcrrc folcnc. 

Erac 



M O S £ L L A N I. ^i 

fi EratimbecillioncorpoffeyaclacehbusfipafadsYalcotibu^ ^ . 
ftacurabrcui achuinili> voce debilimagis^ quainfonoras acu- ^J^J^^ 
ca raiTUf n, &cie fubfufca» csefioque ( quod de Minerua Home- -^ ^^ t^ 
rcs przdicat) afpe^u > fubcrifpo & nigroadmodum capillo. f^ 
Ingenioomninograui) & quidemprzceraecatem canefcente> . 
«X quo cciam accidit ei > v t aetate ante tempus ingrauefcente» ^ 
acque efibeta eflet. Somno parci/&mo> nec cibo necpocioni 
Tnquam indulgebat. Circa Venerca & voluptatem concinen- 
nflimus> vc buius bic iythagoi» verficulus femperobftrep*- 
rctauribus: 

N u lium honii ni ocium > nulla ceilktio > nulla laboris prolixa 

fui c intennifiio Sermonis atque coUoquii fuauifiiini> qui ne* 

miuem tcedio aliquo adficcret audiendi : De ftudiis acpietatc 

creLiTirimediiputabat. Optimosquosque & Gr«co8& Lati- 

cos auchci '^** iiulla habitapccunias autfumptuumratione>ma- ., 

xi in i: c X ; ; •.*X\i\ -i litcra fibi comparauit. Quotquot autem li- ^ ' J*''*''* 

i'roiu;ncL'i.' vi/ciat: icaperlcgit> vtmultafignaret> pluraedi--'^*'^'''''' 

rct:i.\ u i.oii lj -.< i'.a cuaiu d(:fciibcret. Indicant hoc etiamnum 

! oaic qnidam illius codiccs. EratMetaphorarum (vt obiter ^^fiUMnm 

c-damidindicem) obferuantifiiinus> earumqueex Ciceronc ***^*/^*''*- 

aliifquc optionis fcriptoribus wmgnitm actnttim- collcdarum> ''^^ obfa^ 

inftarAdagiorum £rafmi> cditurusopus>fiannosaliquotfu- ^^^' 

pcruixifl*et. 

Porro a nulla rc tam abhorrebat natura > atque i turbis & tu- §i^tii Mf- 
multu> vndcquoque nihiltam execrabatur> quam diStn^iO' f€um, 
ncs & bella : nihil cxoptabac magis> quam & fc placidam pofie 
vitamducerc, & publicas tranquilHtati confultum cfie. Itaqs 
padsartcs &aluninas> bonasliccras^ propenfiilimo animoac 
ftudio {emper complcxus eft Quse cum fcculo iXSo valde ia« 
ccrent negleclx urquc opprcfiac, cfientque pauci > qui dignam 
, iilismanumopcramquc adhiberent: fummis votis aclabori- 
I baseoadfpirauic: vtprofuaviriliquiddamilUscontulidevir 
^ deretur. ItaquecumeonimcaufratammultaefiTet pexpeflbt 
, atque per/un(5>us ; brcuifcholamitainftituit) vtvcraeacger- 
j manaserudicionisc)uafiofHcinaqua;damexifteret> exquani- 
mirum pcrmulti ornatifllmi atquc dod^ilfimi prodiere viri>fu- 
tim Mofcilanum agnofccntcs pracccptorem> inter quosfacild ^!/*^^* 
frimas & mcretur & rctinct amplilfimus vir & clariifimus D* fi^^* 
htiiuo Pflttg * pixpofirus in 7citz & canonicus maions ecde- ^oflia §pt- 
; fc Mogunrincnfis, qui ctiam fingulari pictate> & diffcrtiffima^*/**^^*^ 
ocationc nrxceptoris fui chariffimi Rinus profecutus eft. £x bttrgi^lis. 
eademfchoiaprodiicquoque nobilifnmus iuuenis Chhfiifhc^ 
'• tmalUriovrr,^ cuius quidcm bencHcio Ltturensii VstUd Anci- 
iocos libros muico quam ancea corre Aioret > fibique ipfis pla- 
•i nilR- 



MofeUani 
fiHaanitntu. 






MofitUfd 
obhut ff 

4t4t. 



I 



6z VI T^A 

mflimcrcftictttds accepimus. Atque huiusfimiles pcrmUltosi 
alios cum equcftri ordine,tum diceodi facultatc ormatiffimoft 
iuucnes Gennaniac noftrse dedit Mofcllani^inftitutio ac erudi*' 
tio>qui nimirum eam vitaf atqucftudiorum rationem inftitu- 
tioncmquciudicauitcflc optimam& prxftantiflimam , qux 
re<^as difeiplinascumhoneftiflimis moribus copularet Quc- 
admodum ipfe in cpiftoiaad rcuerendum patrcm Martinum Jt 
Lochati teftatur his y crbis : Doum, qtiem »thtl Utere poteft, mihi 
MliqttMndo animMmagttttfy ^ttm mmeluHMsti propitium aiiejfe 
uolimyfinoniamindeaptifro, nonfinefumrm doryjfindianimila^O'' 
roy nihil tam cauiy quam fualicuiw <hel iacejfentie famam mordieus 
etrriperemy quin omftihu4y qua mthi non adeo contemnenda,ff anniti 
^ttiuijfemyCorttiffffentypofihahitk hondTibus > copiisfamiliaribMtac 
tSmtmihfto ht$mtma ^ita ^oUtptatibfosy hoc vnumjumfubfequutus, 
^ optffni cuiu/^ ^ doBiffimi caictdo probatut, tandcm mentedifci- 
plinuhiteUgarftioribtte d mttndi foffUbftA repurgatamy Chriftaleftt 
^erafapientiafofftiy diuhfadoBrinafiatehrie irrigandawyfufplexof'- 
ferrem. Hoc irtterdiu cogitaui^ hoc noHufomniaui, huc manibttepe^ 
dibfteqi CQffttrtdi, huc ommbut ajpiraui ^otit , in hoc otium ^ negc- 
tium omne coUocaui^ac deniqj omnes ingenii neruos intendi,videlicet, 
nedefitquodEftangeUcoiUidiuiti,rationes fiiot olim explicanti, pro 
talenti quamuUcunqtte mihi crediii ^fitra, rependere poffim. NuQttt 
ulittt^itameaSfnqttamfuit fcoptte^ Nam, (iad^oluptatesy ad opts, 
ad horfonsyadpotentiam anhelaffemylonge alia ^iafu/Jfim ingreffite» 
Necoperam hiclufiomrumynec caruit fitctejfu tonatut. 

Quamqaidcmyitasatqucftudiorum rationem acmodum 
cumipfeybiquepromptiflimo animo tumdoccndo, tum yi- 
ucndo fequcretur, brcui ten^porc apud optimos quofque cam 
famam &gloriam confccutus eft,quas alius monalium ncmo. 
Coepcrunt eum maximi quiquc yiri ob flngidares illas acraras 
yinutcsimpcnflflimeamarcatqscompledli: eius fcriptaflcia 
manibushabcrc,ficfbuere> fic deofculari, &c6primis afum- 
moillo&clariflimo omnium {ieculorum BrMjmo Roterodamoy 
YC eius etiam haeres futurus fuiflct, ^ptrfffent am^iafatafttper^ 
7^/f .Percharus crat Fhiltppo Me-anchthonn cliarus Eubano Heffi ; 
charus foachiftto Camerarioi^ lacobo MicyUc, celeberrimisillius 
actatis & ittcomparabilibUsliteraru antiftitibus; quiipfum& 
in vita dilexcrunt plurimum , & poft obitum honorificentifli- 
mis officiis ac fcntentiis, fu« beneuolcntia: velut tcflimoniisj 
qusepublicc cxtat,decorarunt & dolcntiffimeprofcquutifunr. 
Moritur autc in ijtfo artatis florc M^tfed^nus , vix nnnum primu 
& tricefimum egrefrus,cumbisRcAor atqj modcrator Lipfcnfis 
Acadcmix fuiilct &annosnouem publice docuifTct: morbo 
atq;languorcadmodumdiuturno: qui ipfum planc confccc- 
tat, necnifipaulo ante cmigrationem quicfcerepaululum .ic 

doimirc 



MOSELLANI. 63 

donnire fiuic. A quo dcindc fomno expcrredus> ftatim anima « ^ 
ohalauic. Icaqi fadum cft, vt cum Phtiipptm MeUnchthom pcre- ^^ „ / /'^ 

Egce Ycniens Molellanumiplum lam inuiicrcyac vctcris amia- /■ 
dae nominc faiucare yellcc, dcfun Aus * nunciaretur^ipfius pro- I^ ^?* 
. £edo Sc aliorum bonorum virorum fummo & accrbiflimo cu ^ ^ ^ 
doLocc.Incuiusquidcmbcncuolentiaeatqueamorisfisnifica- _ '. ^T 
uonem & cclhmomupro epitapnio /'hnspp$ts elegantifUmos *aPhil^' 
infcnjpiic vcrficulos Grxcos. Alii quoquc viro optimo Afp/«i7«»0 ^. . i/ • •'" 
iadefundooffidafuaeergaillumpiecatis &obferuanti«tcfti- -il-^/?**^ 
ficad Cunz, ptaefcrcim Ucobm Mi yliuii clcgantiilimo elegiaco • "r • 
■• Jr«d&ff9»MG^cr4riitf4Gr2eco&LacinoEpigrammatc^ /MjBjM/^^^ ■'^* 
Mfirm Oitingtnfisy orationc fiincbri. Dcnique ipfe D. Itttitts wtitaithiutm 
ffbtg» pcstccrfuncbrcm orationem, ctiam pro aris templi D. * j f- ■ 

- : liK»/4«Lipfiaemonimcntumjnpraeccptorismcmoriameztrui sm7 4, r s 
■ aiqueiaaBsincidifccit>hoccarminc: v' i f V • 

D. O. M. 



ii 



i 



. C$ndkm ixiffis idot hic (itb mmmorc TarttSi 

NMc ctti ttMtcn ciarn MofilU tUdit, 
Aiiitm qtto frimttm hic ttttdittt inttrprete lingits, 

eumtbcmGrttioTeutontu oreloqtti. 
E$ IMUL Sftterom Unffu reuoctutit hptorem, 

NtUitttttitqtti iUiredduiit tmedicttt, 
Cam i^tioqttmm vltto CicirottefrokMJfet 

In ttadio qttondttm Romtt tbfertnfiro, 
MnptmeiiMm eoltiiiptitttti ortMtis Chri/li% 

JjtfmtEtiifUidiM cvifonn vitttfitit», 
iffifiiit vitttniqti$d^ ^tttqgpetehm, 

im ff o mio vi Sftttttty dtt, bom Chrifiit ato^ 

.IniiasPflugpnecepcoci charifEmo F. C. 
Lapidi incifus cft kicycrfus: 
MiMfU 'vif.ftif^nKSnf, yttifint tk fiiytfti, 
GMtrndlotmnomFichsrditm L C, Qhytrtuaki SmUHith 



10 J NNES FROBENrySi e. i/i;. 

IOMWMf I^oknim i pucro adopcimas incubuic litcrasj atq; 
pziiiiis mdimencis in pacria HttmmiUmrgi Franconix^pcrcc- Proimiiut 

[I pcis»adBafilienfemAcademiamfcconculic. tbimagnadiligC' b^/m off'^ 
ff. iiaaxcibusdrlinguisopcramdcdic>& cruditiohis non grcga-<^ cinttm tvpo^ 
liar nomen ^i comparauiL Poftca> vt literarum ftudia> ffophicnm 
qnodYnice iiivocis ]iabcbat> commodius iuuaret &illuftra- nporii^ 
xtc>: € jpogcaf hicis fefedcdidic> & Baiilcx inftrudi/nmam 

o(6cv'- 



^4 V I T A . 

officinam aperuit. In ea c^mos quosqnc antores degantcr 
excafos foras dedit : atque iterata editione. Bmanymmm > de- 
Excndii au- inde Augufiinunh & atios paues atque antoresin lucem emen- 
tores aftimos datius protulit. A contentiofis vero libcUis > vnde qoceftum 
^Hofqui. haud mediocrem alii haberent^i^fe fuam officinam fcmper im 
^famcjis(^ munem feruauit : neiiteras ac difciplinas aliqua conraminaret 
coutentiofis labecula. 

dbfitnet. Tanta erat finceritate praeditus : vt etiamfi quid Yoluiflct 

Motes eius fimulare aut diflimulare > non potuifTet > natnra repugnante: 

^ CMndor. tam promptus & alacer ad bcne merendum de omnibus: vc in- 

L'.berditiu. dignis ctiam cx ipfo beneiicii quippiam acceffifle gauderet> 

Fecuni* con- -vnde & fliracibus & decod:oribus erat & gratus & idoneus, 

temtm. Erepta funo> aut ^ mala: fidei debitonbus> interceptam pecii- 

niam> eafolebatalacritatecommemorare> qua lucrum praeter 

fpem obicduin alii. Iidetamincorrupta> y cin neminemma « 

gis congruerec illud : Dignwy qui c^m tn teneln u mtces. Atque 

vt iple li audem nemini machinabacur : ita de nullo talc quic- 

quam fiirpicariponerat: tametfinon rar& delufus. Quidcf- 

(ec inuiJix morbus nihilo magis imaginari pocuits quain ii> 

qui cxci nalcuntur, animo fingere poflunt> quid fit color. OF-? 

fcnfas, qinmiiis c.-.pitalcs, prius condonabatjquam rogaretis> 

qui oirv-iiicrat.I Icc vllius oinninoiniuria?poteratmeminifre> 

ccntra iiuUius, quamhbet vulgaris ofH dj, potcrat obliuifci. 

Erttfmm Iraquc E>af'f»:ci huius viri fama, Sz fin2;ulari, quam in ex- 

Froheniiope- fcribcndispraciofuolibrisadhibcbat, diligentiaexcitus, Bafi- 

ra^fitt. lcam vcnic : atqttc faas lucubratioiiesin cics cfficinacdendas 

curauit. Cum codeni o^ucque c ;>iMunitiflinic complurcs an- 

nos vixit, .irque quibuspotuitoftrcij:: honcftiffimu certamen 

cercauic. Nam omncs Fro UrAui oc jafiones vennbatur > vt ah- 

quid obcruderet muneris Erafmoj nec vnqi?am fuit laetior> 

quamcum veldolopcrfeciflct, velprccibusimpctrafrct> vta- 

liquid acciperet. Si cnim fortepannus ad vcflcrrr erat cmtus 

pcr famulos Erafmij Frohensus fubodoratus, illo nihil fulpi- 

cantc foluit : ncc vllis precibus adigi potuit, vt rccipcret. Ar- 

tc fimili fallendus crat, fi damno vcllct excmptum. Talc ccr- 

tamcn interipfosfuit adfiduc : longc diucrfum a vulgi mori- 

bus: dumaIterhocagit,vtabradatquamplurimum: altci> yc 

dct quam minimum. 

TrohtnVt /4- Anno 151/. cfummis gradibus in folum latcricium dcci- 

/>/Md 6X tdto ^^^ cafuplufquamlethaU : conu.iluit tamen, fcd vt folct, mali ^ 

Morbum rcliquijsincorporc rcfidcnt-ibus quod vtcunrjiic diffimalauic j 

dUIimidtU* ^^* Tam erat animi gcncirOii, vt pudcrtr dQitvc. Anno priui 4 

quam morcretur i; 26. corripuit ilhim grauifTiiuus ci uciatuS 

circataUim dc ^tri pcilis. Ib: prxfto cr.:in mcdicorum officia> 

qua;nihil:^.liuvi, quamcxa{perabancmalum> doma demorbi 

gencre 



b. 



I? R O B E N I I. $i 

gctterediirentientes> aliialiudadmouentremediuniy necde« 
' crahCjquiautoresetant^pedemrelecandumeire. Tandcmali** 
undeyciiitmedicus,qui dolorcm hadenus icdaret> vt & to- 
lcrabilis efl'ct9& fomni cibiqucfumcndi permittcrct facultat^. 
Demum ita confirmatus eft> vt bis equo proiicirceretur Fran* 
cofordiam> maloin dextripedis digitos relegato, quos folos 
fleAere non pbterar) cxtera valcns Tu & ab £rafmo & a mc- 
, dico&equentermonitus> vtrarius prodirct inpublicum> auc 
teftitu contra frigus munitior prodiretj non oDtcmperauit: 
pudendumratus, iiquicquam omnino priihua; couiuctudinis 
omittens^morbi fpccicm pra: fc fcrret. lam & duos monus de- 
xtLX digitos ftupor occuparat, morbi immincntis pra:iudium> 
diffimiuauit & Loc y parum virilc duccns quicquam morbo 
conccderc Deniq; dum iu fublimi ag;it neicioquid: corrcptusj 
* Ytcftprobabiic,vimorbiinpauimcnuumdcciditpronus, non 
finegraui cranii vulncre. Ddiatus in ledbum nec oculos attollc' 
bat» ncc vllum fenfus indicium dedit> nec vilam omnino vita^ 
fignificationem^ nifi qHodmanumiiniftrammoucbat. Nam 
dezcnunlatusomnediilimuiataparalyiisftupefcccrat. Itabi-* 
' duum conlbpitusfubmortcm ezpcrredbus cft, xgrcpaulum 

dida&is oculifiniftrigenis) lingua tamcn immobili , necfu- ka f»v a^ 
If peraizitvltrafexhoras. Itarcbushumanisexcmtusadvitam l 
i tranfiitmeiiorcm^annoviccfimofcptimofupraniillequingcn * 
!. tos. Ob huius mortc ( vt Eroimus inquit ) dcccbat omnes, qui 
[ coluntbonasliteras, puUatoslacrymas & luctum fumcre, apio 
flofculi(que fepulcrum ornarc , Wmphas afpcrgcrc; odorcs ad- 
" ' olerc,fiquidtalibusofliciisproficcretur. Certc illud crir gra- 

ititudinis, vtomnesdcfundlobenepreccmur, mcmoriamquc 
laudibus debitis ceicbremus. 
■j Erat Fw^#'vii« cx HammclburgoFranconia! oppido, yh^ ffluaoeca^n* 
^ cum jidMfM ^etri ex LangcndorfFpropinquo loco, Baiilca vo- ne BafdtAm 
■" catus ab ipfo loanne d$ Ammerb^ichy (^ loanue Fetri typographis ^enmt» 
** fiafilicniibus. Hifce cum prseclaram opcram nauarcnt, poftea 
^' bcceflcrunt , & ad artem illam ea in vrbc acccflionis non pa- 
"^. tumittulerunt. 

Reliquit Frobemus filium /yicTfl»y«?«w,atque gcnerum Nico-^ Hn^dfs 
^i i«w£^#/2r^/«w,quipatrisveil:igiisinfiftcntes, vnanimi con- Frotenih 
lcaru oticinam inftaurarunt:& quaz eorum cruditio fiiit & in- 
- t^ricas > Optimbs quofque autores ediderunt 1 vt Frobeniana 
\ lificinaapudUterarumcultoresnihilnotius ahduando fuerit» 

Wwmfimm^ vt fe amico & hofpiti gtatum declarareti epita- f^pfta*-^ /^f* 

eun Litinum 8c Grarcum tale fepulcro t^robeniano appo^ plexMt Eraf* 
s mofcriptHm, 

^^f} jlridM toMmii tegit hic Upis ofa Troleni^ 

^'- oth virst tttomfiiafmsk ntofi. 



46 V I t A ^ 

Morsbat iancnitseitmiruiffludM^ iuuMU&i 
Sjtu nunc mafla mc$nt trbapanntefno, 

Ktttuliti ornMuit vetuu9nmpnumtfitafophorum$ 
ArtefmanUiCur'Ui£feyfauoreyfide, 

Huic vitam in coelis date numina iufta perennemi 
Fer nos in territ ^itaperenna erit* 

Idcm . 

OvUr' aXbitt TTAfd» «^WAatuV ^oyw cansod^-^uiu 

TpTf ^pf^cf , ^•fw ^«/6*JI> •n'ii'n ^i^Xoi* XH^atois. 

£z lib. 15 . ^iftolaium Erafmi Rocerodami) & 1. 5 .Ptofo-^ 

Jogr. Pantal. 

' ■ ■ ..■■-. 

©.iji8.irf: K^L B M RT V S t> V R E R V S. 

jipruM.jj* A Lbeiftum Durerum e Pannonia * oriuiidum stccepimus; 
Fuit eitte ^f^ fg^j cuius maiores in Germaniam commigratrint. De ori- 
fater Alber- gineigitur&natalibusillius copiofae orationi locusnon eriti 
tfet ex ^teo quj gjjj fuere honefti j ab eo tamen maiorem fplendorem ac- 
Culaprope cepilli conftat, quam tribuilTe. Natus eft Nonnbergdy celebri 
yoradtum Germaniae Vrbe,Anno /47i.d.20.Maij. DederatbtticNa-< 
CHtHotem, tura corpus compofitione & ftatura con(picuum> aptammie 
Uungartdy animo Ipeciofo quem contineretj t t iuftitia: fux, qua fblct cx- 
ttatftt, tollere Hippocrates, etiam in hoc non oblita fuctit, qu« & ri- . 

^^P^ diculeanimatofimia:ridiculumquoq5 corpustexuitiicaprae- ' 
^^Qnata- claris mentibus conuenicntia corpora circumdare confucoit. 

• Erat caput argutum : oculi micantcs: nafus honefhis,&r qucm i 

rrofopo^a- Gra^ci lil^eiyup^f vocant : proceriufculu collum : pc^usam- ' 

fbta Durert, pjQm : caftigatus venter : femora ncruofa .' crura ftabilia : fcd 

digitis nihil aixilles vidiireclcgantius. SermonisautciQtaDcar 

Jfuauitas atq; is lcpor, vt nihil elfct audienribus magis concra- 

^ttrertcs li- ji^eyn^quamfinis. Literarumquidemfludianonattigcratifcd 

ttrarumftft- quaeilli&tamentraduntur,maximenaturalium& mathcmati- 

dia ponat- ^arum rcru fcientia:,fcrc di dicerat j cq; ijs prxcipua vt incclli- 

tigit, tTcbat,& rc explicare nouerai,- ita & aratione fciebat dcclararc. 

Tcftantur hoc fcripta ciu* Gtomari:^y in quib. quiddc illafci- 

^ntiapoflitrcquiri, quatenus quidem traftandafibiiudicauit^ 

Dureruehc- ^^^^ video. Fcrebaturautemmagnoquodamardorc aoimiad 

mftatis Cf" o^nem honeftatem morum & vitaj compledendam 5 quaica 

ffauitatH pj.3.{tijit,ytvir optimusmerit6habererar. Nontam^crat aac 

amans. ^^- ^^- feucntate aut grauitatc odiofa , quin ctiam quicquid HA 

fuauitatem hilaritatemqjfacerc putatur neque ab honcfto ncc 

xcfto alicuuiii 3 & ipfe per «tatcm non neglexcrat, & probaT>at 

euam 



t) V fe B R. 1. ^/ 

ttUmfeiicx» cuiufmodifunc gymnafticcs & lAuiicxttlic^uix. 
SedpraBcaecenscum adpid^uramnacurafinxeracj quare &il- PiSurAin'* 
liusiludium cocis viribus complexus > 5t vbiqucgcnciumlau- p^if^iftfiu* 
dacorum pidlorum opera, & racionem illorum cognoicendi & ^^«M* 
imitandi^qua: probaffet^cura ccnebacur.Incer qux & maximo^ 
nunRegumacPrincipum ipiiusqi sidco Maximtlttini &huius Jytitefsa ea^ 
nepocis C^^ot Augufti & beuignicaccexpercus & fauorcm c6- rud Cdfifiy, 
fequutus eft^afFedus ab illis nou afpernando falario. Scd vbi ia ^princifi-» 
haouitiliiusmanus,vcicaloquar^macuricaccm, cum mazime hud, 
deopciibus inreliigeresingenium fublime& vircucisamans. Opmtom^ 
Taliac;nim omuia faciebac grandia & laudabilis Wumenci. mtndat «r« 
ExtaQtencomraMaximiiiani , cxcanc & hiftorix amonomi- tificem* 
cx opera iminprtalia> de quibus^ qux memoraui} xllimare 
licebicj vt alia non dicam y quorum eft nullum , quod non vel 
cx yetcribu^ aliquis> yelnoftraascace quacunqueingentepi- 
dorfaum diciopcacurus videacur. Eft autem nulla profe6):o 
ceitior neque vcrior nacura? vniufcuiufq; indi cacio,quam quas 2^***^ "^ 
aboperibus fic, quae quisq; pro arcificioluo effecit. Quorum ^*^** '^ 
dno gencra> quo reliquis longius prasftanc & quafi cx ipfius ^^*''* 
Mcuiae officina prodeunc, hoc in eo, quod diximus, magis ^"^^•'^"'^ 
^ podrahtpollencque. Eafunc <i\ix fict^MUfgi, ^ ^•tnTttf^ vocancur, ^P^''- ^ 
' idcft, T^^niSid remmfimil tudines ^tl ortuwne 'Sff/manu,c^\io- **•*• "'W»- 
nun illa proprie poecica nominancur: hasc ncfcio angenc- ^^f*^'"'^^ 
nlcm appcUacionem habeanc, fcd quadrifariam fcrc incelii- ^M^^'*^'* 
enntnry StstMorum, pt&tirdyfcilptifrM^ plaftices, Nunc vcr6 *''*^"^'^' 
dc pidhira loqnamur> vt propodcum fen> quaeque ipfa incer 
qaao&oc illa. laudacidima eft, & ab aliquo Grxcorum /^r^- Pi^t^^ p''^^ 
tko %t^€miu nuncupata. Talcsigicur euc pidlores prorfus, f^^^^^^^ii-'- 
qualesipferumoperafunc, verc arbicrabimur , non fecusac SS*^** P'"^ 
poctas.Polygnocumpinxificamplioraomnia^Paufonamino^ ^f''* ^**'^ 
ncodunt. Qusnoncxhocincelligic, &illum fuifle ingcmo /^^«"^- 
alciore> & hunc humiliore ? Folygnotusi 

Qaotautem fuere,acpociusquis nonfuic pidorum inqua ^^^l^^- 
omnium» quinondeclarecopcribusnacuramfuam? Noniam f^i^^^^^*, 
Tctenim mcncione faciam, noftroru ccmporum exemplis con- ^f'^* 
tenms. Cai aac^ obfcurum cft non paucos laud£ & admiratio- 
nem TOlgi quarfinifre obfca;nicace pingendi,du qua? no nifi oc- 
tiA ficri honefte nequeanc, im6 q uac ne occulte quid5 fadbaj 
ieGu?io(celerc& probro vacenci cabuHs exprefiapubHcarunci 
Jtas nepadicos'quifquacredec,quorummens& dexceracalia 
4iecic molita? Vidimus etiam mulcorum minucuias & bend 
[ft Iniccdocatas piAoras, quibusouidem nonnihil ingenij & 
g if l^oicatis dcdararerar magiftri, led ars requircrctut. Hoc jy^tfi pi^ 
jl' l|jkDr loco optimo iurc admirabimur Durcrum fandbi- Sluraq^Mie» 
^y mua? ic padoris diligcnti^imum cuftodem , 6c grandirate 



^8 ' V 1 T A 

pi<3;urarum profercnte, fe confcium nimirum fibi viriumfua- 
rum: fic tamen ex minoribus quoque opcribus ipfius fperni ni- 
hil debeat. In quibus nuliam lindam inuenias ciu<Stani ttmcrc 
Durin tn aut pcruerfcj nullum fupcruacuum pundbu. Qnid ego de nia- 
pingenao agt nusconftantia&certitudineloquar? lurares reguiauorm^uc 
iifM 0'^«- aUt circino pctfcripta, qua^nulloadiumentovcl penicilio vd 
^tat» fip^ calamo , aut pcnna deduccbat, ingciiti cum admiratione 

ipc<5lantium ? Quid memorcm qua dcxcra^ cum animi coiicc- 
ptibus congrucntia , farpcinchartasflatim calamoautpenna 
figuiasquarumcunqj rcru c6ieccrit,fiue,vt ipfiloquuniur^coi- 
locarit.in quo hoc profcdto legcntibus incicdibiie futuiu pio- 
fpicio, diftantiflimas nonfolumargumenti, fcd &corporum 
f Artcs inftituiflc nonnunquam, quas conuincfticintei ic itacu- 
ucnircnt, vtaptiusficrininilpotuifrct. Nimiriimitamensar- 
tificis fingularis inftrucftaomni cognitionc & intcHi^^rniiavc- 
ritatisconfcnfusqucinterlcpartium, ipfiimoderabatur acrc- 

Sjcbatmauum, iubebatq; fibiablque vlUs adminicu-is fidercf. 
imiiiscrat promtitudopcniculum tcncr.tis, qTiominutifiima 
quasqj inlintco tabcllavepra:fcribc[>at,nu!Ia do'!:. natione or^-» 
miifai iicvt nonculparimodopolfctnihil, fed laudcmetiam 
omniafummam inucnircnt. Maxime admirabilc fuit hoc lau- 
* BencnUn- datifiimis * pid:oribus, quibusin illarc vaiiatis plurimum, 
fi$ ei piSiores diflBcultas non cflct ignota. Hocloco non pollMm <i 'cnnoprjc- 
princtpatum tcrirequodinterhunc &c loannem BeUinum accidit. Eratis Vc- 
piBurd in nctia: inqj Itaha tota huius artis fama cxcellcns: quo cum Du- 
totootbe de- rcrusvcniirQt,facilcquccumiilo fe coniunxilfet, atquc vtfit, 
tuUrunty af' mutuas opcrum iam ofl:c ntationcs cxiftcrcnt , admirantc D li- 
firnnmtesiu- rcro candidc, & magni facientc Bclli ni omniaj Bellinus & ipfe 
iundiusfe ingenue cum aUa tum piloirum fubtilitate pr^cipue in Albcrti 
fnorituros , opcribus comprobauit. Fortc accidit vt dc artc inter fc collo- 
^ife tam diu qucrcntur,quibus fcrmohibus finitis,y^nW «c,inquit Bcliiiius> 
defiderato Alherte henigne f^gratifica bere in re non rt^agnst amico . Ssfui^^s , in« 
Jimero, Cjxiit A\hcttiLi,fiquidem^uociprdfiare valejtm k mepetieru Tuih 
loann* teUi- Bellinusi cupio ai teferroi inqiiit, dom inttm ^peniciliis tuu yqtttSm 
nuo Italtes capiliamentadeducirefoles. 

piHor excel- Ibi Albcrtus nihil moratus cum plurimos fimilcs aliorum & 
tensf qualibusBcUihusquoque vtcretur, protuliflct, cligcreiufliti 

qui maximcplaccrcnt, nifi auferre maller viiiuerlbs. Sq6, Belli- 
nus falli ic ratus,»tf« cnim hoSin\Q^\i,aiebamifedquibus cTinei ^ 
pilosvnico duSiucofhplufctdos exprtmcre confiieuifli y qmos Jparfulai 
dr' latiufculd difcrimir.s tffe oporttt, Aliter enlm in maximafape ion- 
gitticline tanta^quabilitasfiexuum ($ diflantiaferuafineqteeat^Nem 
Aliisy ihquitAlbertus, quam his^ter^quodvt tibiprobem^leet co'- 
iemplere , & aiTcpto vno cx propbfitis pcnicilloi longiifimos & 
iicxulos crincs,qualcs niulicrumniaxiinefunticonftantiflimo 

ordintf 



t- 

' D V R J^ R I, <S9 

. ordine & radone, infjpe^ance & flupcnte BeUino pxodtizitj 

qni poftcamultis conlciTus fuit> nuUius mortaliuin feimonem 

I . ciusrciquamoculisvidiii'et>fidemfibifaccrcpotuifl'c.Tribuit 

• I hocidc iiliingenuitate fpe<f^abili Andresu MomegnM qui Man- ^ndnm 

' I tuacfloruitj rcuocandoadfeueritatcmquandam & lcgcm pi- ^o^^gM 

• f duram^ quaquidcm primus laudem mcruit , dum dific6tas & ^ff*^ Dmc 
'•■ fradlas ftatuas eruit & in cxemplum anis proponit. Cuius qui- ficonfiittU' 

dcm funt omnia dura & rigida, fcilicct manu non affucfad^a «»«w «x- 
fequi animi intelligcntiam & promptitudinem. Sed illis nijiil^'^'^' 
putaturinartemcliusncquepcrfc6^ius. Is crgo cum Mantu^ 
decumberct & D urcrum in Icalia cilc audiuiilct> curauit cele- 
riter adfc accerii>inilru<^urus facilitatcm cius & ccrtitudineni 
manusrcrumcognicionc&artc. Nonenimraroin fcrmoni- 
bus famiiiaribus queflus £uerat> quod vcl fibi non contigiffec 
illa> aut Durero fcientia fua. Nihil moratus Durerus poithi^- 
;"' bitis rebus omnibus vbi nunciuip acccpit, flatimitineri fe ac- 
•j cinxicjfed prius dcccilcrat Montcgna,quam Mantuam potuiC- 
**! fctpcruenire, ncquc quicquam dicere lolcbat in vita fibi triili- 
asaccidiffe. Quamuis enimDurerusfummus efrctj tamenali- 
quid animo fuo magno & cxcclfofupra concupifcebatfcmper. 
J Amici viri barbatam ima^incm , in linteo flatim ipfo pcnicillo 
nullis ante difpoficis, vt allolent, delincacionibus ab eo czprcf-T 
fam qua(iattojiici fpedauerunt.Pilifucruntbarbaefermecubi- 
tales, ita cxquifite & folcrter dudli, ica vbiqj difcrimine & mo- 
dofimili, vtquo quis melius artem intelligerec, hoc magis cu 
admirarctur, cum incrcdibilc duccrctin illis cffingendis nulla 
alia ope manum adiutam fuiffe. Cxccrum nullafpurcicies,nulr 
* lum aedccus, in ipfius operibus excat, refugicntibus fcilicet 

talia omnia caftifTimi animi cogitacionibus. lam exprefnoncs 'Ffflgies ^/- 
viucntium vulcuum, quac contrafaSla nunc vQcanc, quam fimi- fientiumi 
lcsconiiciebat, quam infallibilcs, quam veras ! Qux omnia Pi§rero^H4t 
eoconfequebatur,quod adarcem &: racioncm vfumrcuocarat, {nfMSA. 
ignotam ha^nreniis & inauditam pidoribus noftratibus falr ^ 

tem. Quis enijri illorum ftiit , qui opcris fui quo maximain 
q^oque ^mam adcpcus effct, ration^ explicarc pofTcc, vt ma- 
gisfcientia,quam cafu laudem inueniffc crederccur } Sed Du- 
rero parata, certa inquc promptu crant omnia,qupd pi^uram 
iaviamprxcepcionuminduxerat, &reuocaratadration5 do- 
drinx, fine qua, vt Ciccro fcripfit, etiam fi quid benc fic adiu- 
. uantc nacura, camen id, quia fonuicq fit, femper paratum effe 
non poteft. Hasc (ibi ipfi primum elabprauit, mox, vc erac li- ^f^y pingen 
beralifHmus & candidiffimus expUcarc in fcripcislibris Clarif. diprAcebtn a 
& Do<^ffimo viro Bilibaldo Fircamero ag^reffus cft , cui & Durero ^di^ 
elegantiffima epifiolaillosdicauit,qnam CamerariusL,acine /^, 
reddcrc inccmcrar:; illius naciua quafi facic, gum fupra vircs 



7* , V I T A 

fuas cfle fcntirctjintaAam xcliquit. Se^ priufquam atfohie-^ 

/ rc omnia & corrcc^a edere> vt cupierat, poflet, morte eft erc* 

ptusjplacidailiaquidem & optabili^ fedprofe^o multorum 

Vurirw w- judicio praematura. Erat autem fi quid omnium in illo viro 

miufn 4flf* quod vitij fimile videretur ,' vnica infinita diligentia & in fe 

^em, quoqueinquifitrixfaepe parum sequa. Hinc igitur mor$ ab 

inceptaeditioneoperisfuftulit> quamtamen confummarunc 

amici ex illius prsefcriptione. 

Scripfit & prsBtcr Geometricaru inftitutidnum libros» om- 

Dureri ftibuspi^oribus,fabris«rariis &lignariis,lapicidis,ftatuariis 

1 » neceflTarios, tichifmatica? in quibus vrbiummunitiones, vt 

^ ^' • eorumtemporumratiofcrebat, defcripfit. Aliquid etiam ce- 

perat de fymmetriapartium in equorum corporibus : ftd ami- 

fifloamici fciuerunt, quorundam perfidia. Neque n«n fufpi* 

cabatur> velpotius compertum habebat > vnde in fuoslabores 

/ fuci inuolaflx^nt : fcd optimus vir maluit diffimularc cum de- 

trimento & dolorcfuo i quam in illis pcrfcquendis manfuctu- 

QMM0. jjuig ^ lenitatis obliuifci. O bijt N orimbcrg?e > anno Sc die, - 

quos Epitaphiuin indica^ 

<JK. Bcdtis S. 

fpitapkiufff. MEMORI/^ ALBERTt DVRERI, VIRI OPTIMI, 
AC i£TATJE SVA PICTORIS ABSQLVTISSIMI; 
QVI NON SOLVM PRIMVS E GERMANIS PI- 
CTVRAM AVXIT, ILLVSTRAVIT, AC AD SE- 
VERIOREM LEGEM RESTRINXIT, SED ET LI-, 
TERIS POSTERITATI COMMBNDARE CEPIT: 
OB QVAM REM, PRiECIPVE MORES COMPOSI- 
TOS, IRVPENTIAM AC MODESTIAM SINGVLA^ 
REM, NORENBERGENSIBVS SvlS, IMO EXTERIS 
OMNIBVS, FVIT CHARISSIMVS: PIVO VERO MA- 
XIMILIANO, AC NEPOTI EIVS CAROLO, CJE-r 
SARipvSj NEC NON FERDINANDO HVNGA^ . 
RLE aC BOHEMIiE REGI, ACCEPTISSIMVS, 
QVI ILI-VM ANNVO LaRGOQVE STIl^ENPIO 
FOVPRVNT, AC SVMMO PROSECVTI SVNT 
lAVQRE. OBIIT AVTEM NON SINE MAGNO 
AMICORVM DESIDERIO VIII. IDVS APRIHS 
ANNO iji8- iETATJS VERO SYA sj. 

SHibMm TirfkemerHs 4mic^ inUf 

Exftac 



k' 



I / CVSPINIANI. 7t 

|f JEzflatincjnnitcrio Noribergenii ad S. loanBcm asriinci- 
r fiim {eptdcndi & tale Epitaphium. 

ilff. ^/^. Dw. 
ri Dmtm mmMUfuit, fith hoc conditHr ttmtiU. 
tmigrmm VilL Idm 4frilit, M. D. XXV IIL 

loach. Camerar. in praefat. libri dc fymmctria parriuni ia 
rcAis fbrmis humanonim corporum> a Durcro Germanice 
fcnpci» abipfo autem CAmerario Latine r^diri. 



; 



^^r 



lOANNESCVSPINIA^ ^- V*^' 



N V s. 



NAtus eft loannes Cujpinianuf it^ no^biliflimo Francix O-* 
riemalis oppidoy Sueinfordia, liue aSueuis conditori- SueinforiiM 
bas> fiuc animalium traicdtu ita appeilato Cum apudluos li- vndodi^a, 
i tcrarum elementapcrccpiflet, undcm maiorc vi ingcnij exci- 
tatus> Viennam,nobilcm illam fuperioris Pannonia: vrbcm,cu 
I xquaiihusprofedus cft. NuUumcmm crat ea tcmpcftatein ^Jf'»»*»/" 
J Germaniacclcbriusgymnafium,obabundantiircrumomniu ^^demsa 
&do^tiifimorum hominum incrcdibilem mukitudincin Cu '^'•^ni frincefe 
cnim(api5tifnmiprincipes Auftriaeftudiahumaniratis &' M-i- ' \ ^^f^BOr 
themauces inftituiffcnt: maximapaflim ex omnibus adiaucn- ''^^' 
dbus regfiis & prouincijs eo turba confluxit. 

HicCufpinianus, vtcratacriingenio,ftatim Philofophia: 
pr^ceptaedidicit Deindefub Corrado CeltiycAmio td philofo- ^_ "f '[ff^ 
pho & poeta, etiam politiorcs literas magna cum auiditatc 
arripuic. Natura cnim & ingenii vi, ad eaftudia fuafponte 
impellebatur. 

Bt q^uia vnum magiftrnm & audorem Apollincm vtriufq; Qujffiniah. 
ftudii> poctices atqiic medicinx fuiflc cicdcbat : euam medi- ff^ggHcindt 
dn«profefnoncni manfuctioribus Mufis adiunxit. In his pul- Audmm at- 
cerrimis ftudiistantamfamam, tantamq^ cumiaudegloriam^^^^^ 
confecutus eftj vt eo tcmpore in vniuerfa do6torunuurba,ne- 
mo Cufpinianofacundior ac eloquentior, yt tum erant tem- 
pora> haberetur. 

Itaq; cumfub annum Domini ifoi.D.Maximiliani Caefa- 
ris iuflu loan. 5/4^w.nobiIi Mathematico & Poctaclaurea dan- lujfu Cafkrit 
dacongregataqjefretcruditifl^imorij hominu maximacocio: ^. Stahiolam 
foliCurpinian6inaugurandiStabii& laudandscpoeticcs pro- reameonjertm 
uinciafuitdcmandata. Hiceohabitu corporis, ea formaiu- 
cundiffimi oris, tanta cumprauitate & Gracca & Laiinapro- 
nunciauit : vt oi\iniunrf;iciic cxpcdationcm fupcraucriti 

E ^ Q^m 



7* V I *r A 

Quam aicendi admirabilem gratiam corporis ftatura &:digiu* 

tasjfupraquamdicipoteft, amplificabat. Erat enim corpore 

rr0jefpff^i^ procero & obcfo : fed tam eleganti proportione & forma> vt ei 

flJi^CHffi" jjihildedecoriscraffitiesillaadferrct. Crineserant aurei» fed 

IM^ilP^f alifyncipitiorariores. Faciesprorfusniuea^osyenuftifiimu: 

tantaque in dicendo fuauitate & gratias vt nihil vnquam vide^ 

xis iucundius. In geftu & motu corporis> in capitis nutu & le- 

iiutu> omnique iUo oratorio habitu tanta moderatipne & gra* ' 

' uitatcj vt vere dicere pofi'es> in ilio Pericleam illam srwtf*», & 

Ennianam Suadx medullaper omnia diffiifam fuifle membra. 

His artibus> & tam multiplicioptimarum reru cognitione 

Cufbin, ora" ^'^ftrudus, perfacileindodiifimorum virorum amicitiasper- 

torDMa- ^^^^- Nam primum omnium optimus Imperator D . Maxmi- 

^miliam. i ^^'^ ^^J^ i^ Senatum fuum adlciuitj eumqj in Vngariam Boe- 

tfd^»/iiiii' '"**'^>P''^^«'*'»^oratorcmifit,annis duodecim continuis eius 

^ ' confilio&operaindifficillimisrebusfiepiflimcvfus.Qucade6 

clementer> ade6 manfuetecomplcdrebaturj vtfxpein multa 

nod^em cum co de negotiis Impcrii>de rebusfecretiffimis col- 

locutus fit5planc> vt erat manfuctiflimus Princeps>familiariffi- 

me. T^ntaenimerat in CMj(^/»/iio0prudentia> tanca fides> & 

tam tenax arcani cuftodia : vt illius fidiffimo ped^ori optimus 

^tMciCtft Imperator tuto potuerit etiam reconditiffima committere. 

fitmanif^ Habebat inter amicos prarcipuc loannem Graccum PiertMWy vi- 

rumfummum inaida Imperatoris: deinde loannem Stahium, 

Anaream Stihariumy di* Ste/>hanHm Rofinumy^TXchTos Matfae- 

maticos&Philofophos. Inter omnes gratiifimus illi erat /«- 

annei Gremptriuny homo feftiuus & mire lepidus : quo in peri- 

culofiffiinis fscpc legationibus comite vfus eft > ob facilitatem 

morum &;fingularemvrbanitatem. 

Cufpinianus cum nominis celebritate & tot peregrinatio- 
Cutb rerlbta J^i^^s in maximorum Regum & Principum notitiam perue- 
i*> ^ ™* niffet : vt ab obliuione labores fuos vindicarct> ad fcribendajn 
hiftoriam fe applicauit. £t quia in fummi .mpcratoris aula diu 
y crfatus fuerat > de Confulibua (ff Romanis Imperatoribua fcribcn- 
di argumentum arripuit: Adquodinftitutum multamfupel- 
lcdtilem fuf pcditauit rariffimorum librorum copia* Patebant 
enim ei ex Ca:faris libcralitate & bcneficentia omnf^s vndi- 
que vetuftiorcs bibliothecar : omnia Ducum Auftriaf fecrc- 
tiora fcrinia & tifz^» * cx quibus vir omnium diligentiffi- 
muS) multa> quarabaliis prxtermifia funt>accuratiUim<; de* 
«romfit. 

Primum itaqj omnium C^nfides aggreffus eft,quos ^ntequa 
?ibco vitaeripcretur, rcuidit &cmcndauit. VoHtkCafares (^ 
fmferMtores vfqj ad D Maximilianuip perdujfit; f?d morte prx- 
m{)tus incn:^|^4fit9^ reliquit. £os d^in^^ JSicolfttfe Qe*MiM4 



CVSPINIANI. 71 

Inrecoiifultus > yir do Aiflimusi ex maaufci:jpto caftigauit» at- 
^ue in lucem e^dit. 

Sctipfit Cufjpinianus & hifierUm jfuftrU . a I. Oporino ex- 
cufam : & f^tigiirtdti^huUm , quam Apianus cdidit > vt autor cft 
Lazius. ' 

Dc dicendi generc aiit clegantia , quibiis hiftoriae ornari & ^^ a . 

illafbari potuilicnt , non admodum fuit follicitus j ratus fatis- j,^V^^#a5/ 

fa&imim fc ingenuo lcdtori, fi quap vcrifrima efle comperidet^ ^r 

fimpliciflimaorarioncmandaretpoftcritati. Satu enim tff hi^ ,i L:a^^:^^ 

Jr«rf«#,'vtpr2clarc aiXiti\?ua Ciceronem Csitmusyttontfftmm' ^^j ^gauL. 
dtUMm. ' qtitureqtii^ 

***** PHttiT 

Fuit Cufpinianus pbilofoplius , medicus, poeta, orator> hi- 
ftoricus eximius : iu quo duo prxcipue le&ori candido pro- 
banbur> fedula ■.■:.*.. i^ ,j:-tj;tio,, & hiftoriarum mira ac 
iucunda^ - •/' A-.irciL'iteumcrchola>vtdiximus,D.M4xi- 
mi/tmntt* ; fid . quc L;ai> ^ induftriain grauiffimi^ legationibus 
perfpedlai ^ ; Aiivi.li .^cnatui prcEi'ecit. Quinque adeo anno- 
nim fpacio v. .'.s qua:^';x]jcinVni.;ariamorator iuitrvt ipfc 
in prarf.;: "v.-.i. ij dam inuic.it. Inprimis autem eius pruden- CwjJ»/»./» 
tia,& in ; l::- \'- : Jis dcxtLiiiasin comitijs Vienneafibus ap- (ii^ric di" 
paruit : cuiu ' .ii. • , i . f . Mtxr^dtAnm Carlar , arque tresreges jfcribit hunc 
V ngaiiae, Poloiii.i", ic uoeipiae conucnirent, & de rebus maxi- ccr^ufntum. 
mis confulrarent. Cujfin. obi- 

Tandem cum & bonis litcris & Rcipublica: Chriftianacplu- '*«• 
rimum proruillct j atq; piicfcdturam Vienncnfcmmagnacunii * ^U0%6,S§* 
|f laude adminiftraffct : vcneranda canicic infignis naturx fatis^ • pttmbr.Soly» 
fecit anno'^1 5"! 9.\ ienna?, vbi&fepultuseft honorifice. Ni - n^ftnnta Ttat 
, toUitoi GerhiUui in C^J^^rtb. Ctjp.n. i j J^o.editit. earum p/rati 

I \ »U4 ohfidero 

, "■ — ^ otim cdfit, 

lOANNES STOF LERVS. o.is}i.d.i6. 

FebrM.%o, 

IVftingdhic in Sucuia,circaannum C.hrifti quinquagefimu m luftmga ptt^ 
fecundum , fupra mille quadringcntos , * loco obfcuro pi o- tria. 
greflus,noq parumornamcntipatrixacculit. Nam cum ei im * </. lo. jpc- 
ad omnia egregium atque exccllcns armairct ingenium i ab cembr. hors^ 
vltimapuefitiainfludiooptimarum htcrarum euigilauit. Et 6.s.m.poL 
quando tn his potijjimum eiaborarjdum tft, mi <jua riatur^ ^p^-H itni 48. i c. 
j jur/ini i StofIcrus,fuo fc ingenio mcticns,ad Mathefin anim um Vtit operart^ 
mature applicuit. Quo in ftudiciiim gcncre ita vcrfatus ci tjvt Mathemor 
ad miraculum vfquc exccllcret; atqv*e fua arcatc fupcrio rem ticie. 
habcret neminem. In ^ttibn^ 

Ad docendum igitur in Acaderniam Tubingenfcm v pca- fxcellit. 
tus, Mathcinataiuucntutif^iudiofaritariadiditjtantaquc cum pccet e^ 
ii^duftria mimcf c fvinftus fuo cftj vt Matnt fcos nominc A fa- Tu^hq^^ 

P^ 5 mm 



^ 



- 74 V I T A 

^ tMCuhfMtiO' mani cxiftimationcmqilfe do6):orum omnium proEuerct. Nec 

ws&firiff^ vcro viua folummodo vocc docuit,fed&muta. Foras cnim 

mufdiiit. dcciit Ephemend*m opua infignc j ab anno Chrifti trigcfimofe- 

cundo fupra millc quingcntoSj ad proximefequentcs viginti 

' annos vfquc. Id opus ad vctcrum imititionem calculo accu^ 

ratiiHmo Fuit claboratnm. Edidit idcm r^.iontm com ofitionU 

. , .^ sfiroMiorum , cum cxplanationc corundem vfuum : Prodi 

CMittMMrt quoque sphMram commcntarijs illuftrauit. Scripfit itcm cmIw' 

^*^'*?*? \ aariitm Rom»num magnum j quod anno millefimo quingcn- 

Mojim» tcfinio dccimo o6^auo Oppcnneimij pcr lacobum Ksebcfium 

cxcufum , & ab au<£lo):c Maximiliano primo Augufto dicatu, 

prodijt. £laborauitr/}^M//i4 j^fironomiiMi^ anno 1^17. Tubingac 

a i homa Anshclmo imprcflasj Cofmog^Aphkas aliquot defrrt" 

ptiones, de SphAraCo/mographtca yhoc cft> dc glohi terrefirti mr. 

tificiofijhuctura 3 dc dupttci tertA proie^tove inpUm%m , hoc efty 

qua rationc commodius chartae Cofmographicx > quas Map- 

pas mundi vocant > dcfignari qucant. Atque hsec funt a loanne 

Dryandro Marpurgi anno 1^57. Habcntur ciufdem Stoflcri de 

dimonfiorse ftr afirolabiumf^quadrantetn Germanica$ libellus> 

^fttpputatio conismStioMm atquo oppofitionum , Cf cyclorum anti^ 

quorum redargutiOfCumEclippumpradiiiione. 

Difci^ulos cx varijs nationibus habuit complures 5 qui gra-* 
ta mcmoria magiftri fideliflimi n^erita cclebrarunt : de qui- 
SHi.Munft. bus non poftremus Sehafiianus Munfierm , Cofinographias au- 
di/ctpuUte tor . Hic diligentia & difcendi auiditatc prasccptoris fibi ani- 
Stopen. mom ita conciliauit : vt quicquid ingcniofe elucubrauerat> id 
cidcfcribcndum crederet. Quaercs tam prarccptori, quam dif- 
Conferuai cipulo profuit. Omnibus enim libris inftrumentisque Stof- 
friptaStof" lcti iiccndio fonuito Tubingae confumtis> nihil illarnm lu- 
Itri, cubrationum euafiilet > nifi multa Munftcrus defcripta adfer* 

ualfct. 

Ohkttt StO' Cum fic multos annos in propagandis abftrufioribus difci- 

Jfgri. plinis (cdulo aUaboraffct ; tandcm vcneranda canicie infigais, 

jipgreflusannumaEtatis oHuMgefimum ,pcfic obijt Blaubeurij^ 

anito falutis nofhac millefimo quingcntcfimo trigcfimo pri-» 

X • mMm "^^* ^^ '^* Februarij.j tranfportatus eft Tubingam > ibi^uci^ 

^stMftftMttt* jg,„piQ parochiali conditus. Epitaphium, fupra mpnumcii- 

xmn fculptum > ita habet ; 

Heu« > heut , adejfe te cupit , 
Jicgatque /axum , vt hoc ItgMS : 
Mtthefis ecce principtm 
Vedit tulitue SueuiM > 
Vel iUa Martia : hoc deettt 
$ed nhfiuht mmit fera hic , 
frtmitqttt P4rcA : i/km itthMnt^ 

Vt (tr* 



AVBNTIN'1, yy 

Vt C9r9iu,oJfa Stfiflci 
Precme , 4}Huqi4U hac ahie. 

Cruflus in annalibus Sueuiz i Bibliothcca Gefneri, & alij . 

lOANNBS AVENTINVS. 0.1534.^. 

9.Un,dt.6t. 

10 AKNss Av£NTiNvs natione Boius>ex^^i(/!xi«>(op- , ^ 
pidumcftfuperiorisBoiaxia:, quodvulgo/l^f>j(f ^dicitur) ^J^t.^^' 
oriundus. l^atrem habuit icanntrn Thurmat, pandocheum cius ^. '*** 

oppidi^ virum honcftum : vnde & a nobili viro Leorthmydmb * 
£f ^ 1 hurniomarius in epigrammatc quoda didus cft. Quod * ^-rU*''^' 
verorefeAucntinumnommarit>incauracftpatria?antiquum ' . .^' 
Domen NamAbenfperg in vetuftiffimis literis ^iuintwmm^ ^^ 1 **' 

ab Antonino Komano fmperatore in itinerario fuo Abufina ^^ . JJ"^*' 

*- nm tpfe »«. 

Tocatur. • , 

Natus cft Auentinus anno Chrifti domini noftri millefimo ^"'*;*\ 
quadringi:tcfimofcxagefimofcxto.CumprimumpaterfiUum ''^^ 
itudijs icaflet : brcui temporis fpacio prima hindamenta *'* ^^' 
Grammatics , quod tamen eo tempore rarum erat, apprehen» 
dit. Deinde iPQi IflAdttnn a parentibus miifus cft : vbi cum in 
philpfophia& liberalibus anibusmultumprofeciffct: confilio 
pracceptorum fugrum, atque cx innato erga honefta ftudia ar- . 
AoKyLuteiiam Parifiorum profcdlus cft. Quod Gymnafium Acaditmn^ 
primas pra; omnibus alijs in Europa tum tencEat. Ibi itafcfc in PMrifiinfit 
omni ftudiorum generc cxcrcuitj vt feptcm artium Magiftcrij i„ Enrops 
gradum cum laude confcqueretur. Prxceptores Parifij« habuit prineeps. 
Janbntn FAbrum Stapultnjem ^ & lodocum CUihtenetm ^ ficuti Praceptont 
ipfc fcriptum * reliquit. Auentm 

Foftea anno falutis millefimo quingentefimo tcrtio in Gcr- partfik. 
maniam ex Gallia redijt , & Vicnnam pctijp. Quo cum venif- • £i^, ^, ^i^j. 
fet,priuatis auditoribus hbros aUquot Oratorios&Poeticos nalkm^ 
(qupd ibidcm pauci antea tentarant ) praelegit. Anno yero Ateentinm 
quarto fupra fefquimillcfimu Ratifponam \ rcnnavenit. Qua vimnadocn 
in profcdione in mprbum grauiffimum incidit. Bigis igitur priuatim. 
vedus ad jnndream B'/mj,patrem D.Erafmi Ratifpon^poft VenitRa* 
ciui? , diuertit , rogans vt fibi liceret in praefenti ftigorc fefe tijponam. 
apud fornaccm foucre paulifpcr. Vbi cum acquicuifiet An-. Auentineee 
dreas, hofpitio eius pcr totam hycmem vfus eft, & fe fouit, agerRatiJ^ 
Etfi molcftum nonnihil crat hominem jegrotantem tam diu r*4fe&m$u 
rctinere : tamcn ob viri fingularcm probitatcm > & eruditio- 
ncm raram , parentcs Erafmi patienter tulerunt j doncc pri* 
ftina: fanitati rcftitucrctur. Quod vbi fadtum cft , & ipfe vires 
paululum rccollegiifct ; io pauiam redijt 1 ibiquc cocUm aa« 
num pcimanfit. 

Anno 



I 

i 



7^ V I T A 

Rtdit Fun- A nno fcxto fupra fefquimillefinium nirfum Viennam abijt, 

wam» Erafmumqjfupradi6lum,agentemiamdccimum&quincum 

annum fecum abduxit. Quo tempore D. Mnximdiam Roman. 

Viri doBi $o Imp.liberalitate^dodliflimi totius Germanix viri Vicnnaj agc- 

fetulo ihi. h^^t : nempc Conradtu Celtes , primus inter omnes Germanos 

ViridoBiri' ppetalaureatus, /«<»«»« 5r^/iw,Ca:fareas Majcflatis mathe- 

ganAnmiei m^ticus, loAnn>sCHjptmanm Imperatoris orator, D.Vfioctnnfa 

■ jiuMini* PindtmSi loachtmttf VMdianHe : quibus partim \fus eft prarce- 

ptoribus , partim familiariter cum ijfdem vixit. 

., ^ r- ^ AnnofeptimoCracouiam profed:usell:ibiGr«wiw«miw» 
A.tiint.Cra'' _ fr i • m» i. • • ' 

. ^ ^ GfjMw» pUDliceiecit;Matncmaucisqjtummacnamopcram, 

. Tuplemet*lcribit,aedit. Sedinpatnamiitcrisiuorum reuo- 

* r -t .' — cSLtus\ Eraftno Bnmfio comitcViennam Cracouia venitiindc 
I RatiSDonam,&tandeminpatriamcommigrauit. 

» w la^jii Anno fupra fefquimillefimum nono cum Erafmo illo In- 

• r *i— eolltadiumabiit, YDin;^» «w 5ri/>w«tf,ocR»£/or/r««iCicero- 

nis ad Herer.mum protellus , magnam laudem coniecutus eit. 
Poft bellum Bauaricum fcripferat Hcroicis carmcn gratulato- 
rium ad AlbertHm ducem Boiorum,conditionemquc aliquain 
tum petebat. 
PrMeptor Porro anno duodecimo Moni^cum vocatus Illuftriffimo- 

- prineip. BH' ^*^ principum Ludouict & Ernejh firatrum germanorum pra?- 
ttarid eonfiir ^cptor conftitutus , eos Bterckhufit humanioribus litcris dili- 
ttutm, genter informauit. 

' ■ A^t Ittt» Paucis annis pofl cuiii lljuftriffimo principc Erncfto in Ita-» 

u^f^^ liam profcd:us , multas ibi pum principc vidit vrbes , & mores 

Sttnfuie hominum : prsccipue Mantua? fnnguinem C HRISTImixsicvi'* 
, . Cftrifti nb ^^^^ ^^^ Carolo Magno repcrtum, * infpcxit. 

if t^i/fM. T^ndem officio praeccptori^defundtus , noluit vitam rcli- 

^^uent.l,± 5^^"^ ^^ ^^^^ y fcd in negotio tranfi^crc : & annalcs Boiorum 
(tnpnl. ^fibere inccpit. Quod cum llluftriflimi principes VViihdmmy 

Anrsnlei £4. l^^dotticue , & Ernefit&s duccs Boiaria^ intellexiflent : conatus 
* fsstriA fcribit ^^^^ libcraliffime fumtibusfuisiuucrunt. Hincdiplomatisad 
UberttlisMo ^^^^^ monafteria Boiari^ acccptis : vtramque Boiariam pcr- 
». tfincipp. std' l^r^iuit : atquc quac ibidcm in^cxcrit ipfeinfuadedicatoria 

tlttsee. ' cpiflolaarinaliumcnumerat. 
**' jitsentini ponam etiain partcm antca a:tatis , patrimonij fui , valctu- 

#e'm»»#- ^inis perluftrando Germaniam,Galliain,Italiam,Sarmatiam, 
tiOHSs Pamioniam , exhaufcrat. Pofteaquam ita varia & multa ad • 

jifinstlei propofitum fuum idonea coUcgiHet : annales feptcm libris La- ' 
fonffribit» pne confcripfit : quorum maiorem panem Ratisbonac apud 
Imptstionset ^^*f^^^ Brimjfumy qua^dam ctiam in patria, vbi acdes cum 
Mttudinie, ^^^^^P^o honp extra mfcnia habcbat, abfoluit. Verum folitu- 
' > * dinispcrtajfus,adErafmumfuumAbufinafcripfitha:c:N«»/- 

^ INff? h*be0y (fsm quj loquttr: (juafedtcrstum eftafudmo, rurfttm ad 

te VO' 



A V E N T I N I. 77 

ti ^entn. Icaque aliquando intcgruni>quandoque diinidium 
annum EradnihofpicioRatifponx vfus cft. 

Anno Domini M.D.XXlX.mcnfc 0(aobri Ratifjjona in 
patriam redijt. Cum primum vero ardes fororis Abulinx in- Amntinm 
greffus eilet : ftatim captiuus (quam ob caufam ncfcio) abdu- i» psnin 
I ctus , per aliquot dics in vinculis dctentus cft. Verum paucis gafitttr. 
poft diebus mandato llluftrilfimorum Boiorum principum li* 
bcrc, nuilainfamia: notaprorfusillata, dimilfus cft. ilcd ita fit5 . 
vc a/i^u^ndo quidnm cUmtntitk f^rttctpum m b^norum pem xiem 
/UfuiMntur. Quanquam illud virophilofopho aliquomodo to- 
lerabile efle dcbuilfct :tamcn nonnihil poftea mutatusvidc- 
batur. Valdc enimfcmpcr timidus crat, &c pufillanimisj de dif- 
pendio valctudinis & captiuitate multum conqucri , nimium 
angi i adeo vt illam folicitudinem veram mclanchoUam in eo 
multi arbitrarentur. 

A d Vcncrcm nunquam procliuis , & quantum omncs , qui- 
bus cum vixit, animaduertcmnt , ab amoribus mulicrum alic- 
nus*femper fuit. Cum vero iam ad annum vfquc L X I V. a:ta- "^y* ?"* 
tis fua: caelibcm vitam duxilfct^cum OJwa/do RueUnd,8c E- 'Jm^^ 
rafmo Brfmfio de vxore duccnda confultare caspit ; fcrioquc fe- *"'''^'* 
pius multos locos ex facris literis fuadentes & difluadentc« 
matrimonium protulit. Sed fcnc Autem fuam penitius conli- 
derans, tandem in hxc vcrba prorupit : Semxfumy mih$ mintfitm ' . / . >. 
rto »pM <if . Duxit igitur Sucuam , morofam raulicrem , illcpi- ,. . vJ^J^ 
dam , & omnmopaupcrcm ; dcccptus abanu quadam , qua: ei 
illam vtfamulam faltem adduxerat. Dudta vxorc Ratiipona? ^ ' 
in via Angclorum domum cmit: vbi aliquandiu cum vxore 
habitauit. 

Ahnd XXXlil.falutis anobiliflimoViro LeonMrd^ di Ecit jekVfList 
Ingoliiadium , vtfilium fuum Ofwaldura inftitucret , euoca- tn # . 
tus eft . Qup cum veniflct , ^ttro jipinno i mathematico clarif- zJrmt 
fimc extra familiamfamiliariflimevfuscft. Honcftiflimeibi y^^ . * 
pcipetiio vixit j roro in publicum prodibat : domi fefe Hora- ^y-^^ 
tianis carminibus cantandis, a prandio & cocna cuhi Ofwaldo u ^ ' * 
ab Eck , & alijs oblcdabat. Vcipcri ^liquando ad Dahubij ri- t^Ji^j / a 
pas prodcambulabat : ibiqiie cum amicis confabulabatur. ^ 

Circa. hataiitiaS fcrias anni M.p.XXXIII.vehiculoIia- j„^'ia j 
dfpoham venitj vt vxorem cumfiliainfantefccumlngolfta- / ^ ^ 
dium auehcrct. Vcrum,vtfunt rcs mortalium caducac, oonus /J^^,j--- 
& pius vir > fiuc cx frigorc, quodeifempcr quam alijs infcftius ^gf^a^ 
fuit, fiue quod iam fenex, atque exhauftiis viribus eflet, mor- \J^l *^ 
bo correptus, ftatim vtRatilpoham venilFct , calidum popo- . ^ 
fcit. lUi i qui aderant , & intcr ca^tcros Ofwaldus Ruelahd, 8c ^ * 
Erafiiius Brimfius conclaue illico caIefiericurarunt:Aucnti- 
bUs Calida oiHila abforptajfeiucubilcdccliuauit. Altero die 

prxfett- 



stMtim. 



TJihm A" 
umtini, 

phidt^mo» 
fts §iiu» 



T^hta. 



Ser^tm 



Di^d iifr 
iniliMrith 



StpHUura ^ 

$pitdphitm 

mnfdim. 



tt V l t A 

praefcntibiis dmicis & familiaribus , irliilta & varialoclitttsi 
inter cajtera annalium fuorum meminit j optauitquc princi- 
pcmtantofuolaboriataue operifautorcm: compliira (diccns) 
adhuc forcnt inquirendainBoicmia, Vngaria, Aultria,quac 
vctus funt regnuni Boiariajjfed non eft, qui curct. Dcniquc 
ingraucfccnte morbo,in dies peius haberc ccpit itandem V^. 
Iduslanuarij, complicatismanibus, cum dcuotiflimeDeoper 
Chriftum animam fuam commendairet : cmiiit fpiritum fimi- 
lis dormicnti , anno «tatis fua: L X V III. prsefentibus Vf^oif^ 
gango Ryfio , vtbrc fua, atquc vna anu. 

Vxorem habuit vnam, quam diximus, morofam; cx qua 
filium Carolum , qui infans obijt , progcnuit : deinde filiam 
CiftUm nomine, pofl fe rcliquit, nouem faltcm hebdoma- 
darum. 

Mediocri fuit ftatura Aucntinus,paululum tamcn obcfiorc 
corporc. Barbam crocci coloris, quam fubtcr genas alcbat, fu- 
pra radcbat omncm , habuit. S tudia fua fcmper a crcpufculo 
cumfacrale<ftione aufpicatus eft. A coana paululum ociofns» 
deindc ad mediam frcqu6ter no(5tem libris incumbebat. Nun- 
quam dele(ftabatur fodalitio multo , fibi & fiiis ftudijs viucns. 
Inconuerfatione tamett crat valdc pius & afFabilis : in familia 
nc pucro quidcm{vt dicitur)moleftus. Perfonam omninophi^ 
lofophicamrcfercbat. Pafciffimi vi(5tus,interedendum crcbro 
bibebatjfcd quafi pitiffando, vix fuprcma labra proluebat. Plc- 
runquc.non coenabat propter ftomachum. Nam eo rcpleto 
dormire no<ftu non valcbat. In veftitu,non eratmollis & cfFc- 
minatus , neque fordidus , fed hoAcftus. Pecunias quoque mi- 
nime auidus. In Lyricis vcrfibus fcribcndis admodum telix, & 
Horttij imitator egrcgius. Multa habuit Ofwldut mB Eck poc- 
mata ab Auentinofcripta, quas, an publicatafint, dubitamus. 
Flurima fcripfit, quas excufa funt. Vallam prorpifit, fed non 
cdidit: &, vt aiunt, exemplar in Monaftcrio Ror diu latit^uit. 

Communia ipfius di<fta crant : Nafcentts morimtif : Hom9 
hulU : }^n rts ip/ks rep^hend'mtts,fefi abu^um (^homines rehttt 
ahutmtfs: xAyji t^ « 71/ ;c» : quibus fefe confoIabatUr,&quam 
nihil in rebus humanis conltans effet, indicabat. 

Apud D. Haimeramum RatifponaS fepultus eft j cum tali 
epitaphio & setcrnitatis monumeuto : 

D. O, M. 

lOANNES AVENTINVS VlR SINGVT.ARI 
ERVDIT. FIDE AC PIETATE PRADITVSi 
PATRI/E SVit ORNAMENTO, EXTfiRlS 
ADMlRATlONI FvlT: BOlOPVM ET G E R- 
MANIiE STVDIOSISSlMVS: RERYM ANTI. 



B V S C H I K 7f 

QVARVM INDAGATOR SAGACISSIMVS, 
VERiE RELIGIONIS, OMNlSQJHONESTl 
AMATOR: C VI H. M. AD POSTERIT. ME- 
MORIAM P. EST: O. V. IDVS lAN. ANNO 
M. D. X X X 1 1 II. 

Ex Annalibus Aucntini Ingolftadij Anno millcfimo quin- 
gentefimo quinquagcfimo quaito editis. 



HERMANNVS BVSCHIVS. o. x5jj; 

NAt V s hic eft in Weftphalia Dufmd ditionis Monaftc- ^ rr r • 
ricnfis,gcncrenobilij vtqui cognationc attigerit nobi- . -' /.. 
liifimum virum Rodolphum Luigfutu , Hteratorum Mascena- 
tcmlibcraliifimum:aquoBufchiusnanfoiuminItaliam*du- ^ ' ^ 
ftus j virisque primarijs ibi commcndatus j fi:d & fumptibus 
honeftis fuit fuftentatus. Ingenio & Oratqr & i^oeta fui fcculi 
non poftremus fuit> ac varijs in Germania Acadcmijs bonas 7?^'f '^ 
literas ( quod noftra tempeiiate infolens) docuit. Ad Lsitinx-f^^^'^ f^ 
cnim linguas profcilionem vocatus eft Hmdelherg.im , anno ^^'*- 
vicefimo quarto fupra mille quingentos : vti Stmon GryhAtu 
adGrascamlinguamibidem docendai;n. Docuit prartcrca Bu- 
fchius LouMtt , UpfiA y & MArpttrgi fub initia.illius * Gymna- * FuHdnfi 
fij i cx quo in patriam redeunti Eobanus Heifus Francobcr- annoifi 4^ 
gius fufceifit. Lipiiac cum ageret > quxfiuit ex eo Gtorgitti HeU 
iiM^ quam maxime rationemincomparandapromta&expe- 
dita elegantia qualbnque dc re> & quocunque in negotio ver- Bufch, fttd- 
ba faciendi , fecutus fuiifet : rcfpondit > legtvdu ^ reltgendii fnodo LmtM 
Cicerotm epifioUs, Edidit Silium ItMlicum cum argumcntis fin- ferm.elegam^ 
gulorum librorum : Perfii Satyrtts annotationibus illuftrauit: ^'^tn eotnps^ 
edidit &: BUutinas dectmationet y g^ artem memorid, Scripfit 8c rarit. 
alia multafoluta&ligata. Georgio Pahitinoin Epifcopum Spi- Scripta Bu* 
ren(emele6io> Spiramingrcdienti>anno viceiimo nono > lu- /^^«^» 
pramillc quingentos> luculcnto carmine>in quo iuftitia>con- 
uocato Virtutum choro> omnes 1>ono Principi conuenientes 
in eo lucercpr«dicat virtutes , gratulatuseft. 

Erudiuone fua & ftudio iuuandi rem literariam conciliaait Amn tiuf^ 
£bi amorem ac beneuolcntiam dus asui do Aorum vironim) d^m* 
l^rttfmt yTrttbemii y & aUorum. Salutauit eum etiam honoris 
caula in irinere in patriam anno vicefimo qnano> Melanch^ 
thon cum Camerarto , Nefeno > 8c alijs comitibus : quos om- 
ncs ac inprimis Melanchthonem iuuencm ipfe fcncx aman-* 
riifime eft complexus ; vt facilc ^ntclligi poflet > affedio- 
nem bcBeuolentise & amoris erga ipfos Bufchij eile fingu- . 
larem. 

Moribus 



i 



to V 1 T A 

Moris. Moribus qualibus fuerit iuuenis cx epiftola auadam Tri- 

themij , fcripta anno miilefimo quingenrefimo iexco^ primo 

Trithemiiad Martij > colligi potefl y vbi inter alia ita eum hortatur : Scn di^ 

"BHfih. iftft. Cit ^trum ir$id:tum > etMmfi poetafit > eJpfU/ciuHm > non ihteiMtii 

fi&ntorem > non muliiifrim (^ luxui deditum , quA omntM eito ftr" 

dunt virum. Tu i''go^Bufihi,fhgi omnes animi pefits ^ytrmm ($ 

Vetterem maxime : quorum ^fu nimio ^^rttee eneruatttr omnk i mims 

CAcutiti^famttinopprobriumcur^iieoCpcnitur. Para oculk ttuiy 

qui vtroqm maloyti nimium volente^perculfi ^fittxu ^ rubedim 

iampene deftrudifunt, Parce rebut ^fubftantidyquam docendo la^ 

borioJeacquirUy nefeniorfaciui mendicare cogirie. Mominto ^ quod^ 

pcutjpoeta dicitx 

Vino forma pertt , vino corru mpitur 4tas i 
Vino fipefuum nefcit amica ^irum, 
Et quod Arifioteles dixit : Non defacili potefi inuadifobritie £f ^/« 
gil : fid qui ebrius efti ^ dormiensymortuo [imilu ^facile capittsr» 
Hxc Trithemius. Ridiculum eft,xjuoci de hoc Bufchio fcnur. 
Marpurgi cum per forumfortc incederetveftitudomcftico> 
Nin <oirtuti '"^g"^'^^^^ ciuium turbam proeteriret: nemo ci quicquam 

rj ^..a: /.- * exhibuit nonoris. lllicoigiturabitdomumi veftes preciofio- 
JedveJtthO' • i • • ' • P i- -n • ^ tr 

nos habitus ^^^ i^duit j iterumque m torum prodit. Ibi tum omnes adlur- 

guntj omnescapitaapefiunt. Hic indignatus vir do<flus do- 

mum rcpetit , veftesque exutaspedibus conculcat hifcc addi- 

tis verbis:r«w£ ergo Bufrhi^ , an ego ? itgre nimirum tulit prx- 

pofterum hominum iudicium : qui honorem non homini auc 

virtuti> fed vefti haberent. 

Obtttti^ Obijt OubnsE in patria anno Chrifti trigefimo quinto feculi 

quingehteflmi. D. Chytraua in Saxonia . TrithemifOi , alii. 



0.ij)j. i/. CONRARDVS GOCLENIVS. 

24. lantur. ^ Onrardtts Goclenitia natus cft anno millefimo quadringcn- 
^fat. 49' \j tefimo oduagefuno quinto in WeftphaUa. Cumque E- 
CoUfgtum raHrto hortante Hiironymtte BwUdiud iEricnfis apud Artefios 
triiingui ab Ecclcfia; antiftcs , facultates fuas alumnis aHqUot , tribUsquc 
Hieron. Buf adeo linguarum trium alcndis Profeflbribus in ^ff%i> , fuo ct- 
lidio dedtcat. iam ajre exaedificato , & Trilingtithinc didoimpettdidrct : pri-* 
» Goclinitti mus Latinas hngua: profcifor hic Goclcnius tcnunciatus efts 
pfoftjf Lat. quanquam /a^obtso Ceratinm Hornanut, vtriufqUc Uiiguae bcne 
lingua. |)critus, compctitor concurrcrct.AnnosipfosXX.quibus pu^ 

Grattti att' blic^profclTus cft, auditoribus fuis adcb gratUS fuitj vt eos ncC 
ditoribta. ^ afliduitatefatiaritvnquam,necdiuturmtatelaflatitfMagni 
Contra acci- ccrte fclicitas , qua* duobus maximis Viris, 2:^^4«/> Pirptitmo^ 
du Lailant» Bc Rudolphn Aqricola , hon obtigit : quortim alf ei: ab auditorid 
Or. R.Agric, dcfcrtuicft, altti^^cOntumclijseuiftUSjaudiiCriUmdcfciliit. 



i 



CONR. GOCLENlt. «r 

Ptxtcrfeholui in M. TuQH offi. U , Latinum fccit tuciani Her- Sn^'i>i4 G^ 
HiitimimfivLc de fcdlis Philofophorum dialogum. Qucm Tho- denii. 
masM^rm AngliaS CanccUarius , cui bcnelonga& docla prac- Thom,Afa'-^ 

• ^cione infctipferat, tantiaeftimauit: vtintcrprctcm inauratd rtt^ m*ytfim 
poculo aureis AngUcis rcfertOjrcmuncratus fit>cxiftimans au- cU Gccl§n, 
icam viri eloqucntipun auro, coque copiofiffimo, compcnfan- 

■ dam.Aliudmagninihiljclaborauit>vtnonorismiiiimcftudio- 
fas:nifi quod in Ada^iii coUigcndis, alijsquc Defidcriuiii iu- ^^"** '^ 
ttiilc fertuxi qui pcr iocum dc illo diccre iolcbat : malutffe shtfU- ^*^^- '<^^'<f • 
Inm^^Msm 7nhvy^q>99€ff«, Abundc tamcnfpccimcn fui dcditi ^''^«'^«w/i 

' quantum in vtroquc (a bcndi gcncrc valerct : ncquc minus 
ideolaudandus videtur, quod pauca ad pofteritatcm tranftni- 
ferit: cum, vt c vcftigio Herculcs: (ic c fcriptis paucuHs ingcnij 
do^rinaequeprxftantiafacile poflit cognofci. Quarc merito EpMueititi^ 
hic Martialis iUud pcr parodiam vfurpem: ferift. ingif. 

\ LMndafur magtg m libr$ GccUniud 9no, nium ^tfU 

■ Quum liMi in Utd Mstrfia AmMZ.onidi, ditia cognc- 

* Pcrpetuo Louanij haefit 5 vt Utcras apud B^lgas cfflorcfccnteS fiitur. 
magis magisque excitaret: quanquam Canonicum Antuerpia; 
iacerdotium m crito fuo na(^us cuc t . 

Vixit aunos ^fndtquinquagira^, Obijt ifjf. ante diem 8. Kal. ditdi ^ 
febr.conucrfioniD.Pauli ApoftoUfacruiii. FunebriciAnora- tnors Q§» 
tione j quae exftat > Petrus Nanntus laudauit. U$t^L 

Tumulus Louanii MdD,Petri, 
CONRAD^S iacit hic Gocleniut.alter ^ra/hiuSp 

Ingenioy lingua, moribM^atqueftilo. 
Hunclugete ^irum (jrdU Charitesq^ Latindt 

Et dtcus amijfum Buslidiana domus, 
lUefehoUrum auxitpomeria lata Louanty 

Traxiteo omnigenum miUia multa ^irum, 
Imm4tura quidem rapuit te Parca difertum , 
Visidumcondidet^ae integralftftrademp : 
Pfomiafed ^oluit CHRISTVS tibs lUgntt taiote, . AutiTt. MU 
Mt feftinatae reddere deUtiiti* f^us in eUf, 

ielgicii. 

lOACHlMVS FORriVS RI2^ 6.in^. 

GELBERGIVS. • ctrciter, 

XCMhhtHtsl^ettitislUngeUfergius natus eft Antuerpi«,cuius eA* Aniue>pia 
icotilium ipfe in praefatione traftatus</«pHow«^luculentum *» omiUf^ h 
tdiquit .Liberalibus artibus difccndis tcneros annos impendir. ^'Jgelbejgio 
Paer ei altoiiimcdiumflumcri dccidit, ita vt fpes vitx omnis /^'•^/"«^ 

Eerit. Mox tamcncafuaduencrciquinonfinefuopericulo <^^ft*t ^i»* 
ferme mortuum Ubcrarun t. gellirgiit 

y Circa 

■i 



8i V 1 T A 

AuiMm ri» Circa decimum feptimum xtacis annum aulam A{^x imiUd- 
Unquit. ni Imperatoris reliquit. lude Louani Latinac lirvgua? rudimcif' 

* Louaniiliti' ta didicitiArillotelisitemOialedticcnacPliy/icenjpraeceptO" 
*tii4 dijiit, re f^efto Curtto , in omni litcrarum genere apprime erudito 
Ttt, CurtiH' . His difciplinis dum opcram dedit 5 ad rcs ludicras mentem fae- 
B.itgelbirg, pe abduxit. Initio modum icribendi aulicum complexus , ya* 
fcrihndi da charadlerum cfiinxit genera : ac tantopere eum deledba- 
srdfex, tunt charadteres aptc compoliti, pulcri, ac v arij j vt qumd cim 

diuerfas fcribendi/Z»'7w:w , pra:ter cam , quam /ialUmm vulgo 

jpi^iif4 /{ii. Vocant/collegerit. Poftcarelidisijsin/» /ti^enM f.-tim graflari 

dtifm, cepit. Literas defcriplit maiufculas non {implici du^u linea-' 

rum *, fed ^ firondium, arborum , rerumque aliarum •, qua litera 

patcc, protradione. 

£/ Cdlstfird. Pofthxc aggrclfus eft nrtifi ium ctUrtdi pi^fluras in Krc Icui- 

gato, conucriaimaginisforma, vtappofitoatramentocadem 

in chartis multis exprimi poifct. Cuius rei fpecimen rchquit 

effigiem pucllx rcgiai , ornatx gemmis atque vellitu eximio> 

in serea taoula fcuiptam. 

Hinc per annos aliquot didicit ac publicc profeflfuseftvf- 
J^OCit puoti" ftthm tiiam yAjiremn^i-im i^C^Grdcam itngtsam, Poftremo ani- 
«• mum adiunxit ad curam L atine & polite fcribendi : cuius glo- 

Adfcriben- ri^ inter humanos conatus omnes fummum tencre locUm vi-» 
durrtfi corh detur. Fuit ipfi in animo, Ci vita daretur mediocritcr longaj 
firt* opufiuU' conlcribcre millerja : quorum corpori vniuerfo indc ti* 

Modm qui tulus cffgt chiliat. NuUum perfccit hbrum , nifi dufn a typo- 
infcribtndu grapho excuderetur j in quo hunc obferuauit mbdum. Anti 
Ubfis oifir- gfftni^ animo concipiebat'totum corpus opcris fttturi : Utndi 
M*uit Ktn- iu tabula lignea maximsB'amphtudinis rubrica citulos folum 
gelbirg, capitum delinebat. Circumfpicicbat hic diligcntcr, nutn cun- 
<fta bene cohaererent -: vbi res vifa cxigcre , dios auferebac» 
alios addcb^t , mutabat , tranfponcbac. Ticulorum capica» 
dum excogitatidl|ecens efret,rudiorationeleuicerflngulain 
fingulis charcis depingebac : quas ordine ponebac in tabula> 
vbi ciculos prius collocarac. Hos ojiremo mz^nh fcribebac cy- 
pis^ quolibri ordo vniucrfus adfpe<ftu vnopolfec comprehen- 
di. I um fingulis diebuscapicaaliquotadpr;£lumabfoluebat: 
primum illis leuiter defcriptis aliquid addendo vel adimcndo; 
dckide decorc,fuauiter>numerole omnia eloqucndo. Hora- 
'tiano enim illo, quod fcripta nonum in ahnum premeri iubct* 
non tcmpus , ^ed diligenciam pracfcribi , vellequc nihil ceme- 
^4.^M 9U re vuleari exifbiiitibat. Opcra cius vno volumine edita Sukt 
J/ - Lugduni , quorum hi funt ticuli : 

• • ' Di r"tion'* dfrcndi lfb*r : cuius bontm pattcm in ccnebrif 

icripfit , quanc^o eum fomnus ob dolorem calculi reli^ 
queut^ fa:f c intcmpefta noftc. 



D# Srfu ^emm > qms nmJUSuntUr , libell» 
, VittnfihMulii ^fihm libeli. 
EUm9ntMGrd€4i 

"Tm^uU DialiaUsi 
' iihitwUUy & qufiB ad caih fpedant 
Vifigurk M ^itiii ofMtiimit Ubcrx 

Di.fofmii dicindi liber; 
Dff /mtfiif opufealttHis 
Synwj/mii. .. «^^ 

infiUmiinH Afifcwmk4\ 
CifmogfitpibiM, 
Oi timfofi hbtt. 
IH timfi¥i tabuli) 
eftici^ 
' Cbni9 MmhimMticmtk 
^ritbmitic^ ' 

tiMfiifm^ \ 

tNlgtfi^fflitmiii^ iiSffinM mm ^Mi & ^NM9;^4#il»M 
fimmtfitm.- 

tlbmHf y vbi de tarijs. 

iRxfirfmimM\ 

Di Bmnim libcr 9 cttkh ifi^Vu quibUfdahi. 
TuiCk tt«rerbo dicam^homdi, cui jQihil yel ad erucjiitibhis "iiihrith&iA 
ipaiiijy^adinorumiiitegritatemTitJe^;canderemdeeffet: tyuditii ^ 
lB€omis>camliuikianus,yt maximi qui^s viri eius confuetu^ ^irtw, 
'mtmk fixpedaerint. Scudio autem tanto i vt per fingulos dies jyiiUi^tiM ' 
nfe t BO diodicim docere hcri: rolitus fueritt prasterq} eas fe- fiutimdM. 
idmerim deciamare> yel<^ J>io > Nzldc ntundoyWt tnemati- 
K aliis» cxcrdtationis caufa> NonnuUi propterea infanire * ^if^y^ di 
fun tidferabantur : ycriim op tat j ab ineunte xtate fic infa- ;^fig„^ f[A 
ijlitNamquataliosdoCuiflctjeatamfibipcrfpcxaacflecoh. ^^^^ ' 
DBSB { daam corporis membra ea non aliter ac fblis fplendo» 
m ancc pcolos haererc . Autor proinde eft alijs^ y t nihil leganti 
ikd aadianr, quqd n6 dc ipfi alijs tradant,y el per diem totum 
tKneiido. Tanti fccit facultatem & confuetudinem alios 
||^j^l4.Sciliclcgantiori8(uicAudiofifl'.ideoinJ[ibrisfuiscum Gtl»JM dh 
Mflfiiin aliquem yocum contextumiaiityerbaduoorifata ttndi kit^ 
jppUftrlnrnr" ezaltauit maiorc^Uam fi aureum reperifiet) iettiHil» 
IIJm jjnnnitj mtrmfiUndorpeSw tUuftratl hac MmhrofiM ^iuimta t 
lliMiriliyiff" mim tfttmniltMfrtdtuu Ea tfi mihi ftHmX 1 A 1 at % 



*4 V 1 t A 

vti j^irPyitd ^iu exUum permanebit : vtprofingulU vocihm nitidSti 
pgnificanttb9i$i appodtisyfingHlos accrpere aureos nolm,ettam/ifumm 
m» mepremeret inopi*. Maiodidionemeffetiecoravtyaut vocfsduae 
cemmijftu apteyautjplendide diSlum ali^uod in opufiulis meis^quam 
Mureum inmanihua, IUudnamqueimferatoremanimum^cluptsite 
incredibili afficit : hoc ^itiorum fomes efl : hoc ad corpudfblum (jr /lf« 
. . ., xum ^eSiat liUudperpetuo meum erit : hocadbreuetempus. 

Bsngewef'^ Opes adco contempfit^ vt alicilbi ita fcribat : licjuidcm ei 
gtu4 egreg j^ ifsgenioyfimperfus , ^femptrero , vtfummam tncpiam , quam 
epum c «- j^^fjf^ 0pg^ malim . M* tuerem enim i nepemififofa (fca mentem oc^ 
tuparet meam , neve tam Wu metatti eura (iudta dHlctJJima impedi* 
ret, Mediocremmodumad9fitam tuendam necejfarium effey nonpa^* 
nego y nec aurum coniemno jfid magnae opet, qua mentem a literie 
abducere queant, ¥ere fit^t benaammi , corporu mala ; rurfiet eer^ 
poris bona, animimalafint, Nihilfanerariue, tiihil^ magis arduum 
puto 3 quam hominem^ejfe fireruditum tjy^ diuitem. 

Prartcr haec animus gcncrolus varias luftrduit rcgiones,fIuei 
quo dodtorum frucrctur iucundiifima confuetudine , fiue vt 
repcrirct i cx quo aliquid difccrct , fiuc vt ipfe alios fuse dodtri- 
na; participcsfaccrct. InprofcdbioneGcrmanica^quam anno 
t y i 8 . fufccpit) cum aliquando a media no^Q non dorhiij flfet, Sc 
animaduertinct milites quofdam,quiin eadcm erant naui, iti- 
dcm vigilantcs i hbram vnam lucrifat^urus docuit illos Ger- 
manico fcrmonc circuitum mundi, foHs, luna:^ fydcrum rcli- 
quorum,quid orbcs,circuli,axes,polij teriram mundi centrum ' 
cflc y quid annus , mcnfis , dies, hora. Hscc ita tum pcrfpicuc Sc 
popularitcrilli^ dclincauit> rcdditaomniumrationc ac vfui vt 
iam totam fcfe mundi facicm tencre cziflimarcnt. Adco omne 
tempus perire cum Plinio ftatuit > quod ihidijs non impertire- 
tur. In Gallia Aureiie pcr duos menfes fubftitit i docuitqi cmn 
tud. SteOa magna auditonim frcqucntia i ihtcr quos fuit & LudouiceH 
adoleCcens Stgla , quindccim annorum adolefcens , tam cruditus Graelces 
vt omnegcnus autorum fuo Martc tum potucrit interprctari. 
Pater huius Stclla: fuit Fetrm I C.qui plurima in Ringelber- 
gium beheficia contulit. Autelia profcftus eft Bitur/gae cum 
viris aliquot & fui & litcraru amantidimis: & Auarict pcr men- 
fcm vnumvariasartcsprofcflus. iEgrcilUncpotuitdifccdcrcj. 
ita nuncprecibtis, nuiicmuneribuslolicitaruntanimum eius» • 
quotquot ibi erant crudita* doftrinas aniantcs. 

In itincribus hc horas fomnus aufcrrct non ncccflarias cor- 
pori i f ixa aut lignapcr tranfucrfum latcri folitus fuit fiippo- . 
ncrc : ciim domi horologium habcrct} cuius pulfu» quando 
vcllct , cxcitarctui'. Libros ctiarri itincrum facundos comites 
fcmpcr fibi aJfciuit, cos potilfimum , in quibus diligenter rcs 
a iqu is fcitu dignas notaflet. Quo4 fi 'la Tolamine duae tan- 

tum — 



fpum 
temtor. 



iena animi 

mala cerpo- 

fiey^ion- 

tra. 

Teregrina^ 

tiones Rin^ 

gelbergii* 

Decendi H' 

cafionem , 

^bipoteft, 

captat. 



Cfmndectm 
annor.pfO' 

Mfuii. 



Aingelberg, 
fifmni par^ 
cus. 

Librosin iti 
n '^ctrcum- 
tuUt. 



KV: 



RINGELBERGII. «f 

cdae paginx noucx elTenc : eas c lib/o ezamebat j r^<^ 
fendebat. Bafileam aliauando prbfc^urus^^ nouo opc-^ 
lij fecundum libnunaic nocacum cidcidic: ybi amicus 
euens > ipfum mcncis efle parum (ana: opinapos eft . At- 
a tradauic libros complurcs > quando crac proficifccn- 
idque ob duas caufas > tmm quod fiza jn ilbs memom 
tmm quod fcripcaeanonnihilconducereputarecad ftj- 
«ihrorufn enim copia vbiquc fuppccic : cogicacionum 8c 
4uerfionum priuatarum non item. In mulcis Acudemijs p« *»^ - • 
loias mcnjlis Ipacium bis prxlegic Dialef^iccn. Jnt^r do- ^ *»ju^Jj 
lO horcabacur audicores i vt ea> quxaodicrant>aledio- f^^^ 
iferrent inter fe > & firmarenc exercitio. Summam artis 
bus typis depingebat in pariete : quam quotidie femel ' 
igo radio omnibus declarabat antefinemle^onis. Fi* 
teofe rogabat > an adhuc femd repeci Tcllenc eandem 
\ refponderun t > fe facis ifi^cUigere > cciam ij > qui ance j( 
leaaudiuergnt. ^ 

tiic plerunque per cotum diem ab ortu fdis ad occa- BHmfisj^ 
xcepta dimidia hora > qux prandio dabatur. Nulla re dfmm. ' ' 
animum (uum exci^ari ai^bat > quam coeli ionfidera- 
8c Aftronomiam plus centies&quinquagies docuiiIe> 
nifiurum>quoadviueret,AlijaUjsdele^antur>&lau- ' - 

[ ijs quasrunc > cum quibus breui & ipfi funt morituri. 
bccgium nihil cepic > nifi quod diuinum > quod honp^ 
juod 2;ternum. 

rprptis cxcrccndum hoc obferu^at. In veftibus inte- 'BxirekMth 
e» confuebat plumbum diflcdum in minucas iaminas **f?W» . 
3nderis , vc vcraquc manu vniuecfam lcuare molem vix 
i^as induebac manc > his robur corporis fuftcncabac. 
vt tamen , ne infcrior fpinx pars plus xquoprcmcrecur. 
sbac Oi^icuum , donec xftu laboris nimium membra 
stencur. S^^ pondus di<f):um fcnfim audbum & dimi- 
efticum repcntiha mutatio l«edcrc non parum naci|l 
eac. 

CQf h^bui( liceraco^ plciofque fui fcc;uli> interquqeos Amm lUn^ 
le Er/tfmwit R^tArodAfnum y NkoUHm BirMum > An^r gilbtifgiu 
iypmumy hanntm Tartefitim^ Aituumm Amfntium^ 
9 Qf$rinum. 
irauit calculi doloje forte ex nimijs vimlijs naco> ad- ydUttido 

eem vix vllum remedium ; vnde & pcff rcuc fibi vit« iiufdim\ 
pereflc prxfagijc. Quando aucdm certo rebus huma- . 
iitasfitjnondum rcperimus. 

Uorado ^yrmi quaad SenatumParificnfcmviuum 
Uagclbcr^ium laudauic offi cij & czercicationis caufa; 
icuin t:\liepigrammatcmifit; 



y 



A ' ' ' . . , ( . > 



I^ V I T A ^ 

piticium tmi, gens 'BMttaua UutUt Erafmum^ 

jigticoUttt Phryfim cantet\in afirafetMt ; 
BdrUudos referMt nunc cUra ZeUndia doHos , 
Dorpim t^ magnumpt dtcue ^quefm ; 
. . f^ongoHum fequitur iam RingeihergtHs amor % 

^ \j^^ jg^^^^^ ^^^ ^y^ ^^y^ jgy^ama virnm, 

R^^geiter^ ^i^i^^^ (^P^ 4,cue h$c redamute forores i 

1'^' Pieridum dectee hoc ^ps redamato viri. 



o.is$6,d. BRASMVS ROTBRODAMVS. 

' Y^lS.fidmm Erafmtte cognomento Rotcrbdamus natu 
J^... X>^apno*j4^7.4.28.06tobr.hora c^uarta ante folis e 

l: l . tum , xitimisFriderici j. Augufti annis > Reterodamt in Ho 

aittiA,6 6. t. -v • • -r^ ^ . p . . V n 

c r>i7 • dia , interiOKis Germania: proumcia , quam olim Bataui p< 

vtChytr.tn • ,, . • ^ n > j j 

^L n derunt.Ibi etiamnum monltratur cxigua domus ad caen 
C^f2ron,AaXm \ • r • ' 

1- r num,cum hac inlcriptione: 
/ *ieate<onhD- \, a /. . ^ r 

' ' • -* ■ Hac eftpayua domm^magnui qua natm Erajmtee. 

\1 : PuervocatuseftG/r/<ri#«G«?r^fii morefamiliariapud 

r/j • S^^' ^ ^^^*" etiam Tfitato apud Grascos , L atinosque. Sed 

' / ' nomen iftud in Belgico idiomate videtur haberc cognj 

. * * (ignificationem cum verbo fl^f;/</-»'<tr« j adfciuit fibi loco 

* ^* nominis titulum/ Befiderit j cui fubiunxit Graecam voccni « 

dem notionis,& ErafmM agtjominari voluit. Mater eius < 

Mater Mra- ^(^ Af?r^ji-ff/t , filia medici cuiufdam Ptt^t-, 6 Septiniontio; 

' ^^^ 8® Zeuenberge ! cuius fratres duos vidit Erajrrtt^. Dordi 

rater. pepe nonaj^enarios. Pater diftus cft GratdM.is clam h^ 

I rem cumdic^aAf r^4r f«,fpeconiui;ijjidquodindigne i 

fatruL runt & parentes & fratres Gerardi. Fratres ei fuerunt dc< 

nuUa foror , ex eodem patre & matre pmnes coniugati. V) 

igitur cft omnibus , vt ex tanto numero vnus Deo confea 

tur: & fratres nolebant minui rem j fed efle, apud queir 

Pater Era* conuiuarentur Gera^dm^ pater Erafmi,'videns fe omr 

fmi cenjert modis excludi a matrimonio : fccit , quod folcnt dcfpc 

fii» txter^ clam aufugit, & cxitineremifitparentibus& fratribuscp 

Htat^ones^ lam cum manu manum complexa , addito elogio : VaUte , 

quiim ^. / vtdtbo. Intcrim reli(ila cft fperata coniux grau 

quam propinquam partuiplacuitRotcrodamum mitti ( 

da ; quo res o(»ltius trAnfigerctur. I'uer altus eft apud aii 

Gerariita Romam profeftus : ibi fcrib^ndo , cum nondum 

Roma aoit ^^^ typographica, rcm aflFktim parauit. Frat enim manu fe 

^ j,r;* fima. M ox annlicuit animuni ad hcnefta ftudia ita i vi G 

^ ' &Latincpulcrecallucrir:q'iin&miurilptudcntianonvi 

riter profcccrit. Roma cnim cunc floruit dodtis vitis ; 

quos 2(udiuit ^ Qu4ti»um^ 

^ - • . p. 






6 



E R A S M I. «7 

(Parentes Vbi tefciuerunc Romse ipfum cflc : fcripferant illij ^ pttttUm 
fuellam > cuius macrimonium ambierat , eifc vita defiindlam. ^eifmkitMr* 
Idille crcdens prac mxrorc fadtus cfl prcsbyccr^ totumquc ani* 
jDiim ad religionem applicuit. Reuerfus domum) comperic 
ftaudcm. Nec illacamcB vnquampofl voluit nuberc > nec illc 
Toquam tetigic eam» 

f aenim autem curauitliberaliter educandum : & vix quM Era/mus U^ 
im Mnnos egreflum mifit in ludum litcrarium Ac primis annis beralfter e- 
minimam proficicbat in literis illis inamosnisj quibus tiaxns duc^ur. 
Don erat. ,Vbi nonum ageret annum mifit D^u^htr.Am .'ma- (hfkdriiiu 
va {ecuta eft > cuftos & curatrix tcnera: a^tatis. £a fcholatunc nu in iHdum 
adhuc etat barbara : nifi quod Alexancler HegiuA ^ Zttthiiu cc- mittitHr, v 
pcranc aliquid mcUoris litcratura: inuehere.Tandem cx pucris Neuinnie 
cdloibtibus > qui grandiores natu audiebant Zirthivm, pri- DBUfnfria, 




.lare ptae£agium RoUdpht AgricoL . Fortc oftepderat Htfiiut ho- U de "Erafma. 
{fmRodotpho in fcholam ingreffo, difcipulorum fcript^ : C[\ii frifMgiHm, 
cnm tyrocinium probarct : practulit tamcn Erafmicum fcri- 
pami caeteris: adeoq> eo deleiftatus eft 3 v t cuperet viderc f ue-. 
mm: Erat tum fcrmc duodecim annos natus , cx quo accerfito 

Eicafcifcicatus^ confidcrata figura capitis & charopis oculis, 
rtatut eum ad difcendum> addens iTutri» olim m rpnus. 
Sub id*tcnipus pcftis vchementer ibi f^uicns fuftulit ma- Pefiie ma» 
ltcm,rc!idloSlio,iamannumdccimumtertiumagentc. Cum trem Era/ini 
p.cftismdies magis ac magis incrudefccict , tota domo> in qua '''^fff^. 
agcbat>dcfolata,reuerfus cft in patriam .G rarAs^- acccpto trifti Mox ^pn • 
nuncioccpitaecrotarcacpaulopoftmortuuseft. Itavtrumqj termcrttur, 
patentcm aminc vix ephebusj & ipfos non multo fupra annum 
t^mdntgefirnuf^i . Patcr tres,quos habcbat fidiflimos, cucores in^ Tuteres £- 
fticatc : quorum pia;cipuus fuit i^itytt^ Vytn» kd , tum ludi litc- rdfinL 
latii magiftcr Gaud:;\ l cgauitreir mcdiocrcm ; Q. tutores bo- 
nande adminiftraflent. Icaqiic ablegat^is eftin Bwenm di*iie, Ahle§»iter 
camiain fatis maturus eflet Acadcmia:. Verum iili Acadcmiam j^teiitmdiu 
i|ietiicbanc:quod flatueranc pucruin alcre religioni.Illic vixit> ^^ 
hoc^kft > peididit znnos fcrc tns , in acdibus fratrum , vt vocant$ 
i0qaibostumdocebacR0ff7^o'</<<^. Is cum mirc adamarccin^ 

Kuuin pueri ; -cepic cum folicitare , vt fuo grcgi acccdcrct, 
er aEcofabac infciciam xcatis. 
i Hic ezortapeftc , cum diulaboraflct febri quartana , rcucr- 
\ fiis eft adtutores, iam ftylo c6firmatior, exlcdtione bonorum Inuitatur «jf 
L antoniin.Vnus tutor pcricrat pcftc:c;]etcri duo,rc non admodu monachtfi 
t beacgcftajCeperuntageredemonafterio.Adolef:cslangucns mum, 
*, &l:ti>(jiisfupraannuiUumceuucrat,non abhorrebatapietatq: 

F 4 ztx%^ 



,.' 



V 1 T A 

. '. . .Uiio.V^^horrebat.Itaquc concediint diem ad 

k .w : un cu toi lubornat, qui pelliciant: qui mini* 

■x^j'viLuic .mimum imbecillem. Atqucintereare- 

, . II 'i\.nK.n\Aiicno Cunonicortim y(mi vulgo vocan- 

V , •..«.' a coilv^gio, quod eft iuxta Dclh didlo >!>» : qux 

. ,.: :»*uuipalis cius capituli.Vbi dies veniflct refpon- 

.... ^i^^oi\diz^tndcntcmdo\c(^ccns:/enondumf€it§ni^quiil 

. ^ . . /* ,:,ufvyittjtiit qHtd jfef menaftenum^nequeqMd ejfct ipfeipro» 

....;•■ \:ieri lionfitUim y^t adhuc annes aliquot agMt infcholti zdomc 

j.'i 'UKtor efftt. Hxc cumviderettutorconftanterdiciabado* 

K-u cticc ; ftatiminfremuit : ^go,inqutt,fruJira lalfkraui , qui r«- 

itfiM ^oitifn tiki mAgnU frecthu6 parartm, Tu es nebulo :nom habes 

/btutuM bonum ; abdioo tutelam : ^tde ^nde alarit, AdoXcktns rc- 

rpuudit Tc a^cipere abdicationcmj 6f ea efle artate, vt non opus 

lic tutoribiis. V bi videt , fc minis niliilprdficerc : fubornat fra- 

ircm> gui & ipfe tutor crat,ncgotiatorem. Is blanditijs agit : & 

acccduntinftigatorcs vndique. Habcbatfodalem , qui prodi- 

dit amicum. Etquamuis vr^crctfebrisjtamennecdum arridc- 

bat monafterium j doncc fortefortuna vifcret monaftcrium 

ciufdcm ordinisin Emau^ (iue 6i«»eiuxta Gaudam. Ibireperit 

Corneltum, quem Dauentriarhabucrat contubcrnalcm.Isnpn- 

dum accepcratfacrumillumcultum: vidcrat Italiams fedrcdi- 

crat patum docStus. 

Hicfuumagcnsnegotium,ccpitmiraloquentia4cpingcrc 

vitxgcnusfanclifllmumj copiam librorum,orium,tranquilli- 

tatcm,fodalitatem angclicamj& quid non? TrahcbataiTC(3:us 

illc puciilis ad vetercm fodalcm : alij alliciebant : alij ptopelle- 

f.ra/hf.man' bant: oncrabatfcbris.Huncigiturlocumdclcgit, alterofafti- 

(/>.f/ /* mor dito:lad:abatur interim,donec haberetfacram vcftcm.Interca 

h>*lUno, tamctfiadolefcens,fenfltquamnonefl'ctillic vcrapictas: adco 

vt ad Setuzttitm , qui Patris dignitatc cocnpbio illi praecrat, 

OuMla ibi ^P^^^^ fcribat : Fuiffe ibi coUoquta frigiday impta , nihU fapiKntia 

^^^ Corifium ; conuiuia perquam Laica , d ftique tot ^m ^ita rationem 

cui i» eilpccf^H ^ , tif tfffk>^iin , xrtf^ifAQ^ioK , Gtnt etv iin>.eiintt ii;dU» 

P''np 2r. Ec tamcn,dum ibi fiiit totum illum grcgem ad ftudium 

F.rxfmm cnr excitjuit. V ixit igitur aliquamdiu in co vitar g^ncre, a quo 

i ihGrruerit r^*'^ animo tum Lorp^re crat alicniflimus. -<4»iwj* , quod a cerc- 

/7 ^ita mO' monijs abhorrcrct , & libcrtatis amans cflct: orporr , quod na- 

hJtfiica, twra cius non fcrcbat iftiufmodi laborcs. Iciuniovum impa- 

ticns fcmpcr fuit ; idq.; pcculiaii quadam coipoiisrationc. Sc- 

mcl cxcitatus a fomno , nunquam potuit rcdoimifcerc, nifl 

poft aliquor horas. Ad litcras tanrum rapicbacur animus, qua- 

rum iftic nullus vlus. Par.intcm abircantcproreflioncm par- 

; . \'\m pud jv humanus,parrim miiio», parti)n ncccflitas cocrcuif. 

L Ifircrim ciim (JtaUlmo Jthrmamo Cottdeftjt i[\\id\o\\\\x\ focio, 

nullutu 



f r 



r 






E R A S M I. sp 

Hllani Latxhoram autorum volumen non excuflit: & tem- 
pUy quod alii jeqiialcs iocis) fomno j cemefTationibus ignaui- 
Ki amiuiicbant : hiduolibris euolucndis , & flyio cxercendo 
inpciidebant. 

' Tandem per occafionem innotuit epifcopo Came^aeefijt, 
BmricB k Bergu. Is fperabat Cardinalitiuai galerum , & habuif- 
tect nili defuifleiit prxfentes nummi. Ad hoc iter quasrebat ho? 
mineniLatincdodum.Itaqueperhunccuocatuseft^cumau- Ersjmme' ■ 
Aodute epifcopi Traiedenfis : qua: fola fufficicbat : & tam^ accMtur ex 
' ifleadiunxitau^boritatem Prioris & Generalis. Conceflit in mcttafiiri§» 
EBraliamcpifcopi^feruato tamcnhabicu. Hicinmultorum 
ftfe amidtiam infinuauit^ inpriinis Antonii abbatis apud D. 
Bertinn,m9 & iMcohiBattif qui fcnatui fiergeniifuit a fecretis: 
adqaem tot £ra(mi ezftant epillola;. 

Cum autem Epifcopus Cameracenfis dcftitutus eflet (pc jr|^/^^/^«, 
pleri : cgit> vt iret Lutetiam ftudiorum gratia. Promiflum pf^gcifcitw 
cftflipendium annuum : nihil miflum eff^ Sic folent princi- /Ti^^y^-- 
pcs. Iliic in collegio montis acuti ex putribm auU ^ CMhicuh 'L^/^ 

norbum> hoc cft, malam corporis , antca pu-? >>£ ' 



e concepit morbum, noc cit, maiam corporis , antca pu-? q^ fnerhmn 
xiffimi>af{cdbionem. Itaquc rcdiit ad Epifcopum : acccptus ^^^^ ^^ ^^^^ 
konorificc: recrcatuseftamorboBergis. ileuifit Hollandi- i^^ j- ^ 
amnocanimo; vtmaneretapudluos: lediplis vltro hortan- ^^^ ^ 
. tibasrediit Cutettam, Ibi dcftitwtus auxilio Maeccnatis, vixit ^^^^ 
Veiiasquam ftuduit : & ob peftilentiam ibi muhis annis per- ^ yy' j^ 
petaam > quotannis redeundum erat in patriam. • A ftudio xheelceicM 
Theologixabhorrcbats quodfentiret animum nonpropcn- 4^^^».^ 
fiun^ Tt omnia iliorum fundamenta fubuertcret : deinde futu- ^ 

nmis Tthasretici nomen inurcrctur. 

^ LtetetU dum cgit in collegio illo j emigrauit ad Anglum 
qoendamgencrorum, duos alios generofos adolefccntesfecu 
habentem. Yidebant?nim intcrprofeflbres bonarum litcra- 
nun illa i n Academia tunc nemincm efle jjqui y el eruditius pof- Abitin An- 
feti Tcl fidelius doccre confueflet. A tqiie hinc cepit in AngUa ^Mm^ 
innotefccrc 3 in quam infulam & pauio poft conceflit > adifpir 
palisfiiissinterquos Mfntioiwy domum regrcflis> inuitatus. 

Vbi cum aliquamdiu fuiflet > in rcditu ad litus Dauarienfe \ 'BrMpntet in 
telonefbrtunispropemodumomnibuscxntuscftiquod com- redituexAn 
plulculo^ aurcos in Britannica moneta, vltra viaticum fine di- giit^olitt^ 
plomate rcgio > imprudens legum Anglicarum a Montioio tter. 
f^ilffrf pcrfiiafusjcfferre tentaflct. Quartamcniniuriamuf- 
(canda nxitf AliiaUtcr nair.int. Fa-Tc euocatum ab HenricM 
- f. Rcge Ang1ia?> funer ncgocio rclijrionis. Erafmum tandem 
r ailijfle Bripif niam : a Regc bumr-n ■flime exccptum ; poft ali- 
qabt dc caufarclieionis colloquiax*;rcquidcm dimiirum,nu- 
nicracis honorarii Ipco ^ttinquAeintaAngehttie, Ciafvnum \tv 



,<-,, 



;« 



90 . V I T A 

illosinquifitoresincidifle: <[ui pccuniam cam apudipfumrc- 

pertamdemore Fifcorcgio addixerint, rclidto tanto viatico 

quantum fatis videbatur. £rafmum tot aureis minutumi ab 

aliis monitum j & qui alias incenio cifct fic fatis auaro> in au- 

lam rcdiiflc : rcgiqj iadturam luam trifti vultu cxpofuifle: qui 

inrifum folutus^iaudatafuorumfidc, aliiscum quinquagin- 

taaurei$donarit, fimulque priores quinquagihta rcddi iuflc- 

rit: atquc ita Erafmum cum literis falui condu6bus adfuos 

Hollandos rcmiferit. 

Vh*dSli AbundarctumcepcratAnglia viris doftiflimis, Guilielmc 

. f. - r^rsciWfXhomiiLmacrOyGuiltelms Latimero.Qminltsthilitms 

.* ' operam dcderant , vtriuique iingua? pcritia celebrcs: itcm 

loannes CoUtty Thomd Moro, Richardo FacAo ^ GHthertoToH" 

ftalio i a quibus omnibus amabatur ; vt dc Epifcopis nihil di- 

cam: quorum vt quifque crat litcrarum callcntiorj itaplu- 

E^afmue ris Eraiinum faciebat^&benigniustfadabat. In Academia 

j.J*:^ V Cantabrigienii docuit aliquandiu: idem & Louanii fecitj 

j . cum apud loanrtem taltidafiUm, eius icliolaerhetorem,aiucr- 

JfaHam ' f^^ctur. 

\ • Demum Italiam, cuius miro deflderio fempcr arferat, cum 

* * filiis Baptiiia hi.ertiy Genuenfis, regii in Britannia medici , pe- 

tiit. Acprimum Bononiaff. cumeisiama:tatevergcntc,hoceft 

fermc quad^agenxritt^', profc<ftus efti nonvtpxdagogus,nam 

morum curam cxccperat,ncc vtpraiceptorifed vt infpcdtorfii- 

n n Tk turus^acfludiorumviacommonftraturus. In itinerccufocio 

. . AngloT'«r/»Mn AlpibusCotijsTheologiardoftorrcnuncia^ 

* ' tus eft Itaqj dignitatem & eruditioncm in Italiam importauit 

Guam castcri ind^ exportare confueuerunt Bononia? inter pro-» * 

P«»/c^ Bom f^flTorcs p aulum Boffb ifium zmicyim\iQih\x\t) homincniucipe- 

t *pHs. ^oris,& eruditu j qui vicifHm ineenio & dodrina Erafmi mi- 

Obtttiyo. rificedelcftatuseft. lam cnim obicrat * Beroald-^ , profcfloru 

BapttflaPttes f^j temporis Achillcs: & Bapffta Pitt^, antiquitatcm infehcitcr 

anttqu^rttee «rnulatus,Ofcos & Volfcos fonabat. Hunc cum femel audiflct 

$mftmt, intcrrogatus ab amico,quidiudicaret,rcfpondit:/«»^f wi/#^/- 

Ofm atUffo f^g ^g^^ wei*a : quinam, inquitillc. Subiccit Erafmus : amtiaiTi" 

W^» epfti m fjfe iudicaui : >.. uncprorjtu infatnre eum comferi. 

Brajmue • Dum B^^noniA volumcn adagiorum prid^ ceptum, abfoluit: 

ptutat vefli* j ^j^j^ bi eue & rudc fpccimen operis futuri Luutid antc multos 

tftm Ca77ont annoscdidcrat) cultumCanonicorumcarnobiticum,quoha- 

corttm ^^^' di'iT\\\s vfus fucrat, huiufmodi caufa miftare coa£bus cft. Mos 

^tftcHmiC* cft cius vrbis, v t qui pefte laborantcs cuTani,linteum album ex 

^^* huinerisprndcnsjgeftent. Tumigiturortaibipeftc>dicquo- 

Gum non ^j^^ Eralmus in puWicum cum fuo ornatu prodit:qucm nebu« 

(eaftf$ d$ Jpncs quid.im corifpicati, & pcftis cnratorcm cfTc rati , * cdu- 

* ^is gladiis inuadcrc parabant : fcciflcnt, ni matrona quasdam 

adjuo - 



£ R. A S M 1. pi 

;idmonuiflct>ccclcfiafticumiprumcfl'c. Altcro itcm diccum 
(hciaurarij filios adirctialij corrcptis faxis & fufl;ib.Yim minati 
6int,Sc conuiciis impctiucjrunt: incravcrbatamcgraflatij taq> 
frairnus ne fimilc pcriculum dcinccpsincurrctet: a lulto i.P.i'. 
impetrauiti y t ornatu rcUgiofo pro bpnorum rationc 7 tcrctur^ 
autnon Ytcretur;modo ycftchabcretfaccrdotalc^quod Lto.io, 
confirmauit ; & EraGnus dcindc tiUn Italia tu alibi obfcruauit. ^ 'tuhtc - 

Prouerbiorum autcm opcrc ad Ymbilicum pcrdudo,quapfi- , „ f^ 
uitper litcras cx Atdo Manut^Oy an librum cxculurus typis cflct: ■ . ' • 

quilubentcrannuit. Venctiasigiturprotc6lus,cumin ^*^**^^'" «-, 
ncinam Ycnifrct, diu cxpeftandum ei fuit, doncc ad colloquiu * >. ) ^^^- 
admitterctur : quia ^idm typis * rccognolccndis occupatus, .- /• 
exYulgaribusfalutatoribus qucmpia adcfle putarat, qui ma-» . / 
gis curiofitatis ftudio, quam rci ferix caufa,plufquam molcfli 
quotidie ipfi folcbant cuc Intcllcdo autc Erafinum adcflTcco-^ 
f eflim accunit, Ycniamqj prccatus hofpiti nouohumanitatis 
officia omniaprolixcprobauit. Ediditibidem turipidU tragoe- "^^^"^* 
dias duas Hecubam, ^ iphigemaof in AuUdcy rccognitas : ^ I >- 
nntii Flautiq^ comQodias, habita carminis rationc caftigauit. 

Subidtcmpus Aitxanderi latobi Scotorum rcgis filius,Patauii 
operam litcris dabat, RaphAeiie Regii vi^xioxy ^ iam ccclcfi^ 
diui Andru in Scotia Archicpifcopus.Is Erafinum fibi in Rhc- ^^^''^ r^ ^ 
tpricisprajccptorem adfciuit:cum quopofl:ca Seva^ commi p^^ceptor ji'* 
grauit. Bocrios cnim difcipulos,poft Ynicu cohabitationis an- ''^^^*^''' fi"* 
num dudum dimifcrat, ob patris morofitatem. Senis dum agit ^fg^^Scois^, 
inaedibusprxfulis, qucminftitucbatj comcatumacpotcftatc 
impetrauit Yicina R^^mam inuifendi. Ibi dici n6 potcft,quantQ Komd Mdit. 
plaufu quantoq; gaudiolitcratorumhominafitcxccptus^no^ 
mcdiocriumtantu; fcdfi^eorum, qui Cardinalitia dignitate 
prxFuIgcbant : in quibus prc^cipuus loannes Medicesycmi in iM 
2. dcmortuilocum * fuffcdus L^oniiio. nomcnaflumfit; Sc * ijij. 
T>omi.''icM^ GrinjanuA Vcnetus, atque iE^fViw f^iterhienfisyttmixi 
linguarum jfcriti/fimus Viditibi ^Thomam illum Vhmdram\ Thomas 
facundia cxtemporali incomparabilitcr cloqucntcm:qui ludis phadra, 
^comopdiis rcccnfendisprifcam antiquitatcmrcpra^fentabat. 
pblatacltpqcnitcntiaiijdignitas, fi Rom*p mancre Ycllct, Yia vyafinHt ad 
futura ad altiora confccndcndi. Scd rcdcundum fuit ad Ara- 4,fg„ffgfiMri$ 
chiepifcopum : quo cum poftca dcnu6 Romam adiit,quamil- fif^fjffafem 
luftrifiim. adolcfcens videre cupicbatprius, quam in Scotiam g^f^f f^f 
fuamrcdiret:nccRomafola, (quanquam diflimulato AtchiT j^ <^iteriore 
cpifcopifaftigio, ne cuiquam molcftus eflct. ) fed Ylteriotilla jfffig^fgf p^^^ 
pais Icalix Cum,fy vfqueperluftrata, ac antrum SibylUcfubinV ^YedUHt 
tj atum , quod illic ab accolis ctiamnum oftcnditur. 

Toft difceflum Antiftitis D A',.dres, , Yctcium amicorfimcr 
mc ; a^quos ii^ I3ii:aLiiarcL'qucyAr,iiicaufafuit£rs^fnio>curre- 

ditum 



9% V I T A 

dituminpatriara&ipfcmaturahdumduccfct. ItaqueperAl» 
TirKhetiam pesRhcticas C//rMi» primum, dcinac Conflanttam ad lacum 
t! Gefma^ Brigantinum profcdtus, tranfito Lentienfium traduj qui iunt 
niMmridit adMartianxfyluac initium, quodprifcis Orcynium fiiit , per 
tnpatrtam. Brifgauo? ArgentarMtttmYcnit : inde fecundoRiieno in Hol- 
landiam vcdlus cft. Mox amicis fuis yintuerpU ^ i^oumH 
Itt Artgliam falutatis Angliamadit. Teacbaturdefidcrio/M»»«Ctf/^/V;qui 
' fiiit, decanus Londini ad D .Paulum? Groeinty Lat^mi ri, Lmacr* j & 

Gttilielmtii praccipuc Thoma Mori. Vctus Ma^ccnas erat GutUelmus W^- 
yffMtmMis, famtetj CantuarienfisArchicpifcopus^ totius Angha:prijiias> 
hoc eft> iudez fummus. Hic omnes £pifcopos eius Iniuix 
, fua libcraHtatc vicit : hic & pccuniam dcdit , & prseterea faccr- 

' dotium Ecd^fia; Aldingtpnenfis in agro Cantuarienfi : qubd 
cumrciigionc Erafmus obftringcrctur, quominus ftatim ac- 
cipcret) emolumentisintegrispotius ad paftorem pertineriti- 
bus> qui pra^fcns diu noduquc fubiedbam plebem inftitueret> 
Erafinofa- id qupd nemo inficiari poifet : hic ad cundrabundum Cantua- 
' terJotium tienfis prseful > ^mm > inquit> te dquittt ex EccleJUfltco prouentu ^i- 
obUtMm» ttat : quifcriptis tttie ^tiltjfimu ipjos ecchfi^rumprdfi^os preshyteros 
inftrutSydo^es^ adiuuat vnta omnes > nec illos tamHm» Jed ^ curtclas 
^biq^ terraTum ecclefiasy quibtu fUifin^uliefinguli dunt/^ttt prafint 
^propntf 

C^terum opus adagiorum Aldumxm\\\;ii\i^, ilagitantibus 

ftudiofis> loannes Frobtnitta Bj^filcx ty{Hs fuis non intcliciter ex 

cuderat : qua arridente cditionc, fimul officinae dihgentio- 

ris celcbritate motus Erafinusjcum alterum prouerbiorum ex- 

, cmplar cum acceffionc pridem Batio promifliim & deftinatum> 

adiudis aliquot Plutarchi hbcllis, rccens verfis> Francifd Ftrc- 

' manni confiiio Bafilcam aberrafle cognouiflTctj & illic omncs 

f^ajmm Ba ^^^^ Hieronymi lucubrationcsfubFrobcnianisprailiscfle: ipfc 

J eamprofe-r Quoqjcodcmfccontulit, fimulans iteradVrbemvotifoluen- 

0m^ yarta ^- g^^^^ ^^^ ^j.^^ vanus rumor. Pridem enim loanms Amet- 

^^ ' baihiui abfolutis Ambrohi Au^uftinique libris, totum fe compa- 

raucratadcaftigationciii voluminum Hicronymr, vndiquccon 

quifitisvetulHsexemplaribus, & dod:is viris condudlis^ qui 

Crxcas didtioncs pafl[im reftituerent: de quorum numero fiit 

j Jf^euchli". ioannes Reuchlin») qui c Lexicis vacuas lacunas rcplerc cona- 

^«-. batnr, cui fucccflit felicior caftigator loannes Cono Norimbcr- 

4Qyir/.Cono. gcnfis inftituti Dominic:ini : qui mcHorem viam fecutus> c 

vcftigiisantiquoruincodicumea, quac vel deerant> vclcrant 

dcpraiiata, diugentcrreponebat. Idqucpotcrathomopropc- 

modum Gra?cc, quam Latinc do6tior,vcrfatus in optimis au- 

jo-ibiis, & cxccllcntiQimorujnin ItaHapro{cfl'orum> Mufitrf^ 

Sc p pr/'rrtqtte ioartnis Creterjfis ahcniot annis au«iitor. Et iam 

dcfunfto ^^atr? BrunQ i^ Bajilini fillj, vna cuin loarthe Frobeni-j 

tli*r(.'m 



\ 

.', E R A S M I. 5j 

H iiieronjmi cditioncm aggrcfli craiit, & in prophcus aliquo vf- 
cuepiogrtlli. ErairnoucuohofpiLijilatiininxdcsFrobcnia- 
nasrcccprojplacuit cdi:ionisnitor3 fcd inprimis incrcdibiHs 
h?ciuin Amcrbachioruiii incaftigandofedulaquc diligcntia. 
Ip'icrgo ii quandoconiulcbatur, vbiiudicioopus crat, pro- 
r:cr cxcmplarium variationcm, nufquam dccrat. Vcrum c- 
' p'.f^olarum volumina fibi pccuUaritcr vcndicabat, partim ab* 
iiuucndisfchohis, qu2eiampridcmccpcrat> panimnouis ad- 
Qta jis: & argumcntisadfcribcndis occupatus. Hiclabornon 
1 Liatcxiguusj fcdacccffitlongcmaior. 

[ Dcfidcrabantfludiofi Galha:& Gcrmaniaifcorfim cdi No- Nom Tifln^ 
1 UHtn Tijittmeptum Grdce^ quod cum Vctcri Vcnctiis coniunxc* fnintiiduio. 
rant. In id olim fcripfcrat annocationcs Laurentium FaUam 
imitatus Eascumrcpcriirctintcrfchedasfuasj tumultuaric 
recognouit, & auxitintcr prxlorumftrcpitus. Ncc dccrant, 
(juiipfum Nouum Teftamcntum climandum putarcnt,vulgo 
Chriftianorum,vtvidctur,fcriptum5velpotiusverfum.Etharc 
monentibusprofuafadlitatcparuit. Hunclaborem Leoni.io. 
I infcripfit: at///tfrtf»ywM»^>««j opcrum recocrnitioncm Can- 
j tuarienfiArchiepifcopo\^4^/i»90, setcrnu obleruantiasfingu- 
I laris monumentum confecrauit. Hic liber Tcf tamenti Noui 
edituS) &rcrum bonitatc & oratioiiis fuauitatc iuuentutem 
adlinguarum & Grammaticarftudiainuitauit : feniorcs etiam 
dc multis crroribus admonuit. Vcrum vt bonis gratus hic la- 
borfuit:itacontrainomnibusgcntibus hypocritx monachi> 
metuentcs fiia? audtoritati ac ventri : & ftudia noua opprimc- 
ic, & ipfum au^orcm perdere conati funt. 

Pugnaucruntinaulisjingynccaeis, in concionibus vt Eraf- ^fi^fmm h 
mus tollcrctur e mcdio, confidis criminibus & fabcUis, gratis MontichU 
fao thcatto. ^^^ armatus erat Erafmus fua Gorgonc, clo- ^fpugnmur. 
qucntia & do(irina , quafortiterhoftesrepulit. Rcdijttum 
in inrcriorcm Germaniam propter negocia: ac non ita diii poft 
Sclcftadiumrccurrit, cum Cayolui f . apudAquas Graniinau- 
gurarctur. * Mox Co/^wrfr^wrw» adfuitfub conuchtum «j.j^ ^ 
wormatienfcm, in ordinem corum , quifunt a confifiisprin- oQq^ 
cipi reccptus j idquc iam pridem, viuo loanne Sjinagio Can- £yafmu4 
ccllario. Caroli x 

SolutiscomitijsVangionum, cumin Hifpanias exBraban- ConfiliariiAs 



orbiscxccpcrit, anmaiorialacritateipfefcripfcrit, Hicfum in- ifj^g^ff^^ 
quiens, infMO rampOi 

Bali!caeitaqucbonamhbrorum:,qnos edidit,partcm inacdi- 
bas Frobeaiaaisj iil moate diui Pem fitis clucubrauit. DeiBde 

«4 



96 V I T A 

allegcndo> & purpureogalcro donando, agitatum fab Pmib 
£rajmui ^ . p p . fcd ipfe pro crrore dc fc & ai&^u crga l'e Pootifici ac Pa- 
CarOinMitt'- ^^^^,^5 graciascgit. Quo auduo3 quidam Icalusdixic:£rj^ 
«m tUffutOr f^mef]$Japientembtjtum : ^ia to^vuroobLAtu xiintfiap Mttn^l^ 
Sim rejptitt. ^^ . ^^^^ alUprecio acprtci jiuam bir^nt , nrr tamen obttn»ntt, 

Ocii auccm adco iuit amans> vc> cum Fribuigi asdes merca- 
*Lz^. epsjt, catus eflcc, cancum fenfifle fe lcrioac * t2ediorumin lidtando» 
concrahendo> flipulando, cmigrando^immigrandoj rizando 
cum fabris & fiiribus : vc malic dccennium in libris verfarisqua 
vnicum menfcm deuorare calia cacapocia. Fuicinegenosli' 
beralis 3 quos v t alibi> fic a facro domum redicns> per famulum 
nunquam non muncrari folcbac : maximc vcio in bonz fpei 
ac indolis adolefccntcs>fi qui ad ipfum viatico dellituti yenif* 
fent> largus> bcnignus & munificus. Docuit tum alibi y tnm 
CantelbergUy mcnfes complurcs Grazcas & facrasliterasi fed 
gratis 1 8c ita facere femper dccretum fuit. In conuidu corais 
& fuauisj citra omne fupcrcilium : vbique i^xtrfAi^ , id efl, a-. 
mabilis : quod illc nomcn a fe dolebac non vfurdatum ^ com 
ZJhtrtt Un- primum fcribcre cepilfet, & edi tis libellis innotefcere. Linguas 
ttu Eraf^ inter amicos libcrioris> nonnunquam plus> quam fac cfTet : & 
mttt. &pefalfus> nonpoterattamenamicis diffidere. Candidus 

xftimator aliena; do(Slhnas> & fautor ingeniorum Ynicus> & 
fbrtuna fuppetiiflet. In prouehendis bonis liceris netiio ma- 
gisprofecit: graucmqueobhancrcinuidiamfubiicabarbaris 
& monachis. Lutherana tragoedia ( vt ipfe vocat ) onerauic 
Xrafmtid tn ^^^ intolerabili inuidia. Dilcerptus ab vtraque pacte > dum 
it^otto relt- vtriquefludctfeuconfulercfeuplacert. Videbatplusfatistri^ 
ponunmtra j^^- y^w/<?gM4r^iWiim«,prioriprorfusabolita: ficque Thco- 
iM qtitd tnt' iQgQS scoticii argtitiu incumbere : vt non atringerent fontes di- 
frobmritm nitix fapientiai. Ad ha:c difciplinam EcclefiafHcam longe 
prolapfamc*fledfinceritate£nangeHca: populum ChrifHanii 
mulns modis graiiatum : confciendas variis tricis illaquea- 
tas. Videturigiturfubillainiriamagishabuifre,quidfugeret: 
quaquid fcqucrctur.Etmericulofior niit>ac timens oflenfionu: . 
atquc hoc vnice in vita fluduit : v t omnium ordinum & gene- 
rum beneuolentiam colligeret. 
^rtifm.optt^ Vcrumvtvtfit: optimetameheumdereiiterariameticum 
fnedelttettt cfle^nemo inficias ibit. Illa enim tcmpcflate in Germania Gal- 
tnerttttt. Haquc mire frigebant litcra! : vix vnus & altcr Latine vtctinq; 
Barbartit fcicbat i Gra'ce nuUus. SzA fimiil ac edita: filfat addgiomm 
fupertorH Chiliades, & libri de vtraqi copii : velut c ncbuUs <foortofole> 
/ etult. emcrcjcrelinguarumpcritia cepit. Prodibaht alii Atquealii 

libclli hanc ad rem facicntcs : Thidtlori GrarttmMtied Inft tttti^ 
nes Latine verfae: multorumque autorum in VtrAque lingua ' 
moAumenca, Gra^ce c raprasceptorisopcramdifcere-volen'- 

t. biii 



Imodum accommoda. Namhac radonc etiam Birmc- 
r^srm, immonalc dccus Vcnctiarum , olim profcciile ^^^^^^ 
iriuatoftudio^xollatis dodiflimi Gazisc vcrfionibus. la- ^,^^ ' 
afifignodatoj.literarumcaulaminhisprouincijs opti- «*'^'*'*' 
dfq; promoucbat. Sed omnium maximu fubudium at- *^'* 
'ilmgue cclUgium illudin Acadcmia Louanicafij fuadcn- 
moinftitutum. 

agnas opcs moricns rcliquerat Arieniis praspoiituSi HhrcHymui 
fmtk BMi/.<^iSJ>Francifci>yelbntini quondam Archicpi- Buslidim am 
1 Hifpaaia> peregre eztindi frater. Quas cu illc ftudio- tore Erafino 
vfibus dcftinaflet: Erafmusteftamentariisautorfuitivt trilingut cd 
i«j9»Louaniiconftitucrcnt> inquoftfpcndiis ordinatis UgiumLo' 
gu^publice docerentur.£xhaclcholainnumerideinde uunHinfti* 
lonc hnguaru inftrudiprodiere. Mouit ea res Francifm tuif* 
GaUiarum regem, vt adfimilis collegij Lutetise Parifio- 
iftiturionem animum adiiceret> Eralmo pcr litcras eub- 
uius confilio omnia difponcrctur. £tiam rcgium diplo- 
:eperat: fed interuenerc caufiejquasprofed^ioncmimpe^ 
. Fehx igitur fuccrefcentium fiiperiori feculo Utcrarum 
[us> £ra(rnonon cummultisdebetur>£diturusproucr- EfMfinmeMH 
n opus a quibufdam docf^is aadire coa^us eft : Erafine» ^UsU ulusJuM 
xii ? tu euMlgtuhicmjfieria nofira^ Scd cupicbat is omni- tntMtioHm 
nota efie &apena: quxadfolida? eruditionis copiam impirtit. 
irandam facercnt. Hoccandore deftituebatur illc> qui //4^ Gtrma 
iisolim Aldo Manutio comentarios Grsecos>in £uripi- nii trttditUH 
: Sophoclcm> edercparanti> dixit: caueyc/ua, hocfitciMim mff^ M«f* 
iiftu adiuti domtmnneanty ^paucioresinltuliam^entitent. dent. 
e alius animus Erafmo : cui nihil tam humile etiam fuit> *udii3iiMi 
tntus vir> ftudiorum gratia> fe non demitteret. Ipfum et- mis Pttbiia" 
tton'' carmen iuxta titulum> emendare & interpretari* ws, 
:useft: vtnecinmagnis>nec inminutis ciusopera defi- Erapm 
tur. ftma. 

rc tum dodrina tum virtus fingularis> Erafmononfo- Fintificum 
adiflimorumhominumintimae amiciti«foresaperuit> Regum ^ 
fiimmorum principum ac magnatum fauorem & libera- frincipum in 
n conciliauit. Etenim multorumregum &Pontificum Erafrn. libe-' 
:useftbenignitatemmagnificam : vt CaroU inprimis & ralitasy ^ 
andt Auguftorum : qui ei penfionem annuam decreue- fauor, 
'tecentarum in fingulos annos liharu monetae Francicq^. /. z^.epifl. 
ns VI U bismifiti/«c«»mJ&rM0x>nihiln6poUicens.Nec ad Antonii 
ente Adrianm fuit Ponrifexj £ (accrdcKium oblatum> vel 'Fuggerum. 
shonorariumErafinus acciperevoluifiet. Paulm 3. cum /. u, epi/lQL 
nalitiam dignitatem non acceptam intellezifiet> praspo- ad Foljd$r^ 
m Dauentrienfem Traie^enusdioecefis> quas fexcento- VirgiC 
Utrarum xeditum tribuere diccbatur> obtulit ac Breui 

« Apofto* 



^» . V I T A 

Apoftolico contulit : fcd Erafmus fniu ^oieakifihipiLHUfo^mb* 
fkmrofiipereffe dixit. Henrt^ k6 Britahnid rex^ eius nominis 0^-> 
HHs i literis fua manu fcriptis falutauit. F^anciJcM Vaiefiys 
CnliiarHm rex literis eum euocauit, inijfque fua manu fcri- 
J)fit j longe gratiffimum cius aduentum ibre LantHmnefifis 
^rchieptjcopus fic eutii ell amplexus > ac ii pater eilet> aiit fi:a- 
ter : & vt intelligerct, lioc eum ex aninio facere , dedit ci fi- 
cerdotium centum ferc nobdium : qupd poflca yolchte Erafmo 
in penfionem centum :oron(itcrut?. miltauit : ad hxc dedit dono 
fupra quadringentos nobilcs. N cc minor fuit aliorum epifco- 
^ Jwrumjprincipum^ducum, & quorujnuis magnatum ac diui-» 

tumin Erafmum propcnfio : & cxpetitus fuit ab omqibus En-' 
- . rop2Bregnis. C«/ir inui tauit in Hifpaniam : /^<?r^^/^»<^iw Vicn- ' 
mr^m» • . ^^^^ , Mar^areta in Brabantiam : Rcx Anglus in Angliam : Si- 
^•^ ' ^ifmundus in Poloniam: Francifciis in Galliami oblatisfati» 

«mplis falariis. Habuit plcna fcrinia litcris Pontificmn,rc-^ 
gum, Cardinialium, principum, cpifcoporum, dudini^Comi- 
tum> & aliorum honorificcntiflimcfcriptis : vt taceain munc- 
.« w> quaeprodedicationibus atquc infcriptionibus monumcii- 
lEfMfm»^tar jQj-m,^ fuorum, venerunt ncquaquam vulgaria. Nec folum a 
ttuttattbtis principibus honoratUs cfl: Erafmus : fed etiam a ciuitati-' 
GermmttA ijyg Gcrmaniae. Nam fi quatranfirct, idque magiflratus re- 
grattttt fcilfct: vino fuitdonatus: qui honor magnatibus & ciuita-^ 

tumlegatis , more gentis , impcnditur. h deoque nenioera^ 
qui cum Mufis ac Gratiis commcrcium habcrct : Erafhium vt 
exclufum a fe & non potius in penetrale amicitiae adfcitam 
omniquehonorisgencrecumulatum vcUct. t 

Mrafm Zoili Habuit tamen, vt virtutis comes cil inuidia, fuos etiattt f 
* Momos & Zoilos : atquc a tcncbrionibus, vclut acimicibitf 
ac pcdiculis paffim fuit admorfus A Fibro primum efliiiipe-' 
Faber, ^^^^^^ . ^^^ Dorpiana orfa fuppreffa funt. Infimularat iflc 

Erafmum ncfcio cuius impietatis, in vcrfione Noui "IT efta-» 
Monachi "^cnti. Bcllum dcindcipfi faAumcfl, abindodiismoMcho-. 
£ra/mo cier ^^*^ ordinibus : qui, vt nod:ua; in clauflris latitarttes, nonpo-' 
infeAi tcrant fcrrc luccni cxoricntium litcrarum , aUt voculani aliqua 

• Eraf apo^ hbcriorcm, qua ipforumfupcrfliriofxopiniones notarentur. " 
Uietica Duccsillorumordinumfucrunt * Leustki^(cio qUis, ScStinii-. ' 
tomo 9. ^'^'* ^ ^^^o^y ^ Bedda j & aliquot alij tcrrac filii,: qui tum coih f 

* Era/m. ttd ^^^"^ immcrcntem laccrarunt, tumlibcllis profeideruntyfed J 
Jo ChoUru "i^iori fuo, quam alterius dedccorcimo nulid. Romae! qui'* 
epifi, ^ Me* ^^^^i^^ticifcanuslibrumedidit: * in quo Luthtretm y Ztti»* 
rula edita, f^''*'" ^ OEcolamptniium vocat milites Pilati,qui ctucifii^niiic 

Chriflum : Erafmum illis annumerans , & addcns hunc eo- 
dcn^i fpivitu ecdcmque cou£lio fcripfifle > quo fcnp&rane. 



5 



•*. 



e R A s M t 9i i 

iilintefefTe, niCi C[\xod Era/mtis iccetur^iliirtm /ifUMg4ni. 
; diduin dc Monachorum didis mclioribus : Er^imfim ^^ffhtA, i|. 
ouMy Lutherum^cdterosixJulijftfui cf, Lutctix quidam *?'J** 
conculcHbUUtmm^ drMConem, ficintcrprecacuseilj /#^- 
ttherumy draconem Erafmum : & huiclcurrili di(flo kt^ 
iatus efl plaufus a Francifcanorum ccnturijs prxlcrtim 
ocula 5 quibus vifum efl oper^ precium , ctiam pidlura ^^^ ^ ^^ ^ *^ 
riamtamlepidain exprimcre. Brugisfuit Minorita qui- ^/a 
vinolippus,quitotashorasdcblatcrauitin Luthcru & 3| 

am 5 iiibindc cos bejiiofy *flnosygi^ueStJlipitcs,2p^c\hn&,ncc ^ 

lamtamcnrcfellcns. Cum in altcra quadain concione J 

dixifftit : inlihrie Era/miejfequddamhd etiCMi c^md^m^ 
ratu do(flus adijthomincm : rogauit, quidcilet in libris 
[c i non Ugi y inc[mt icuxisi, tibros Erafm i <sfolHt legerepMrM' /• > |. 
\fidL*tiKtt4t4 eratnimis alta. Timeo igitur, ne fojftt laki ^*"^ ^' ^** 
imm hdrefinprotter a-tam LatinitMttm,, Nccfolum intp- ^'"''^»^'»»* 
>ras publice c fuggefco, tinquam i plauftro, in ipfum ^^** 
:hati funt : fed & c bibliothecis fubmoucrunc, quicquid 
rafmi. 

ifiantia; ctiam fuit quidam do^or; qui Erafmi efflgiem ^ralht. l.lf% 
taimpre{Iamhabuitiuconclauifuo> nohob;diud, nid efifi^ 
I inambularctjQUotics eam pra^tcrirct,confpuercc: per- 
itibus odiicauiam,rci'pondit: feEr^kfmo acieptwnferro 
^ofum iUud Jectilum. 

itoiufmodi plura ipfcreCcnfet lErafmus pailimin librfs> 
ttein epiftolis quas qui volet, adcat. Vcrum viuit $c 
irafmi mcmoria, quamdiu bonx litcrxinterhomines 
unt : cum iampridem inaufpicatarum illarum auium 
:s conticuerit. Cactcrum ofFcndcrunt aliquorum ani- t\lri)^/i'^ 
i>n quos edidit, pra^icrtim CoUcqutai quor pairim ma- mi multcs 
aerUnt5 Adagiay publicoedidto Pault\ prohibitaflie- ojfendimtx 
Moriay fiue encomium flukiciae, & aHa ciiis operaj 
libus,&iisincerdumaculcacis, abundancs quibuscrai- 
>rcs & anilcs quaidam fupcrfliciones oracionis libcna- 
tringic. 

tit eciam flylum in Erafinuni * Huldar^cus ^^lrttemi*\ * vidA.tfi 
Germanus, ancea amicuss veruni, vcvidebatur,fubor- fpiji ^.(^at^ 
ib Hetphendorpio Sc aliis. Erafmus fjpongia ( id nomeh talogum ad 
> ) afpergines illas dclcuic. Tandem pcrcradtus fiiic BotTcmumx 
aam cum LUthero : qucm Attl^tfivt de libcro arbicrio 
cauit : cui Lucherus oppofuit de fcruo arbitrio Ubrum j , 
ecpolamfunc omnibus noca* 

msoracionis Erafmica: quibufdam vifum efl nohfatls C/»/^*liW/^-« 
>nianum» ad Aru^urajn Sc verba Tullianx d'i6^innk ^^ ^rajjhit 

G t bir.nii 



^ioo V I T A 

omniareuere exigentibus. Sedipfc huc femper aiinifi 
puero> Yt orationis mundiciem fimul atquc animi prae 
magifque afFe^tauit puram ac perfpicuam orationem , 
phaleratam> & folidam mafculamque potii is, quam fpl 
autfcenicam: quaeremoftenderet citius, quam fcript" 
genium oftentaret. Vocabulis quibufda vti coadtus ef 
lciana^religionis materiac, quam tradabatj feruientibu 
ErMpn. $H queenim* probabateorumfuperftitibnem, quiCicei 
dctromsnc. addidifunt, vt voculam etiam alienamreformident: < 
inanes ;nodulos quofdam Latinitatis yerius refcrunt > 
fententias denfas & prseft^ntes. 
ScnftiiBri^ Scripfit autem yaria, ac fere innumera> qua facra, qi 
D^. fana : quac in Catalogo ad loannem BotqaroHm ita diftii L 

in^iiwKiw tomum confcrat, quas fpectantad Injittuticm 
ftnrum^fecundMm dedicet Adagtifytertiuni 3.dfignQttpi/ioii6 
fatiomi$t6 : qmrtum dct iiis, qux ad m^ rum itijl^tutiomm i 
^«i»/«i» hi^,quasinftitiiunt pigtatem ifextum Noao Ttfta 
&in id annOtationibus ; fei>timum VAfaphrafibn^ : oBan 
polpgiiii nonum eptflolts Hiironymi: decitriUm yelit con 
autores afe rff(7^e/ir^;.Paul6ahumindicat rationcmin ci 
ad HeBorem Bceotium > paucis ante obitum an nis'. C am 
Hieronymus Frobenitu ^ Nicolaua ^Epifcoptua typo£^raphi 
fent opera SrafmifimulordinecoUe^taabcruditis dcfit 
obfequendum ilHs rati, rcm aggreffi funt.tum magni: 
tum omnium fauoredignam,nullanecfumtuum nec lal 
magnitudine detemti : & volumina Erafmi in tomos 
au^oris catalogum ad Boeetiurh diftributa typis cxcud 
adie(^is ab Amcrbachio fuo quibufque loco iis> quas ] 
idem Erafmus elucubrauit. Omiferunt tamen decimt 
mum> nonnifiahosaui^orcs abipfo rccognitos compL 
tem. y ominaUbrorum ac tituH alibi videantur. 
Monumin'- j^ memoriam tanti viri Amerbachius m sedc Cath 
ttmUrafmu vfbis BafiUcnfis monumcntum marmore Rheticoloca 
Curauit cum infciiptione eiufhiodi : 

Chrijlo Seruatori S. 

t)ES. ERASMO ROTERODAMO, VIRO Ol 
BVS MODIS MAXIMO, CmS INCOMPAR 
LEM IN OMNI DISCIPUNARVM GENERI 
.RVDITIONEM PARI CONIVNCTAM PRVE 
TIA POSTERI ET ADMIRA6VNTVR ET P 
: ' DICABVNT, BONlFAClVS AMERBACHIVS, 1 
**ONYM. FROBENIVS> NIGOLAVS fiPISCOP 

H£ 



E R A ; M I. soi 

HEREDES ET NVNCVPATI SVPREMiE SVM 
VOLVNTATIS VINDICES , PATRONO OPTI- 
MO, NON MEMORIiE, QVAM IMMORTALEM 
SIBI EDITIS LVCVBRATIONIBVS COMPARAVIT, 
IIS TANTISPER DVM ORBIS TERRARVM STA- 
BIT SvPERfVTVRO, AC ERVDITIS VBIQVR 
GENTIVM COLLOQVVTVRO , SED CORPORlS 
MORTALIS QVp RECONDITVM SIT ERGO» 
HOC SAXVM POSVERE. 

MortMUi eft FL Idm Jtd. 

Un? fep:uMgtnMfim anno a Chrifto nM 
M. D. XXXFL 

InSaxo,quo fcpulcrum intcgitur, cft Tcrmini facics bafi 
^uadrata, cum his verbis : 

DiS.Era/mum Roierotiamum Mmicifkbhocfiooo C$nd§r' 
bant quarto Eidm luUtu 155^. 

Scripta funt & a yiris do6^is yaria c^rmina Epitaphia» 
qoibus obitum eius luxcrunt, animiquc dotcs celebrarunt. 
Non indignum cflledlu cpiccdion * a Melchiore Aeomtioicn- * Exft^t to^ 
ptumi Yti & '-ipo. ijei fis Erafmii codcm autorc. Ezftat & A- mo 1. didtt. 
potheofis Eratmi autorc loannc Sapido, adiun^^is aliorum Vhilipfi, 
cpigrammaris. Atque h4C de EraJmOy tx ipfim Erafitti epiftoltt 
M'i Lonniium GocUrjurn^ (^ qua huic Mdiuncia fitnt ftudio Pttuli 
M:ruU ed.ta cj^ tcmo 4. dtcUm. Fhdippt^^aliu, 



lOANNESSECFT^ o.isi^.d.u 

D V S. O^ohr.dttU. 



^5* 
PtttriM, 



PAtriam habuit foannes Seeundu^, Hagam Comitis apud 
Batauos , iiatus anno Chrifti vndccimp , fupra millc f^^^fi^^^ 
quingentos, patre NicoUo Etierhardo prxfide. Secundi nomcn ^ dtatu. 
noniiue omincinduit: yt cui fccundumnonfaciWrcpcrias. ^^^cossceut 
Nam ca jEtatcquayixLatincloquuaturalij, ipfc inrepocti- *^i^^^**^\ 
ca vlquc co cseteris omnibus antecelluit: vt 1» aurem Bata- ^'o-^-^P^^r'- 
intcmpeftiuum * Martialt^ iocum facile clufcrit. ^^' '''^^"•^'* 



Adolcfccns in Galliam proii dlus , Andream Alcijitufn tU- '^^ ^^'•''^ ^. 
tUoUnenfim y dc fupcriorc loco ins intcrprctantcm au.-iiuii-: '^\:**:; **'' 
ibidemquc .vi^c t]eo y^lf,;oriio C ^Wo, Si^ Cerntlij MtiJioli:iUi'.iO: P^j^^j^-^^^ 

G 5 fjiai- 



loi V I T A 

femiliaritcr vfus, in pocdcis fc ftudiis execcuit. Poft in Ita-i 
Jnde p^lta* |j^,j^ tranrgrcflus, indcque in Hiipaniam traijciens, Archic- 
liam* pifcopo Toietano afccretis fuit: cuius etiam iuflii Carvihm 

£/ Hijfa- y Ca;farcm in Tunetana expeditione fccutus, in Africa» 
Mim. tranfmifit. 

CaroL f^'fi' in patriam valetudinis gratia reucrfus , a Georgio EgmuntU^ 
*i "'^^ ^^ noy Vltraiedino prjcfuie, ad idem munus vocatur. Is tum for- 
^ijrtcam, ^^ in D . Amartdi apud Hannones fano, cuius loci Abbas erat, 
lituerjMA pt agebat : (juo prpfe<Sbus Secundus, mox in febrim incidit:quar* 
je. ritartttt^ toque poft, quam vcnerat die, flos iiie Bcigicus , nondum an- 
eptfcept pj- norum ^«r. qtie ^ viiintiy occidit : fummus liaud dubie futui 
tratecitm, rus,qua crat ingenij prseftantia^fi vitaiongior cotjgiflct. Obijt 
fAortu4 anno Clirifti tngenmo fexto, fupra milie , quingentos , dic * 
ieitmat, primo Odtobris: conditusinasde D. -.iw.*w<i//,BencdidinO' 
Chtuspri' rum Abbatiae, tuinulp inaimorco a tribus fratribu§,totidcnnqj 
if.ati ft^ fororibus excitato, 

Aind.^t Scripflt in omni carminum gcnere multa ; in quibus omni- 

f*,l. Octoiir. ^^g ita cxceiluit : vt, quem Be:<^ai\\i tribuit,principatum,faciiC 

^'^V-^^^ tucri poflc vidcatur. In f/egin lenis,dulcis,perfpicuus: in Amori* 

m»at (y»erU' ^^ fcftiuus & lepidus : in luciu grauis, ncc tamen clatus : ora' 

^"^'..^ tio piena in omni gcncre afFcdluum : in cpinr^tmmat.-bu. argu- 

^^^^•'''"^' tus:in£,;f'ritffuauis:vbiqueclcgans. Quodfi Eipopciaquoip 

KHpJ^iam, attingcre potuiflct : liabuillcnt tunc Bcl^a:, quem principibus 

Italix & Gcrmaniaepoetis opponcrcpoircnt.Quanqiumfrag- 

menta, quaeexftantineogencrc,quidprxftarepotuiflct, faci- 

lcoftendunt. Efferant erg6 fuos iitfw/^w, Pontan-s y FUmintott 

Itaii,laudent Btfr^«»iw, Salmcmos Golli : iadcnt rcbanosy Sttgt-^ 

/iw, 5«*^/»'jGcrmanifuperiorcs, non vcrcor, vtliic Secundus 

ficlgacxilio fecuioflt cuiquamfccundus. 

foematum Exftant cius pobmata vno in volumine : quorum cataiogus 

. tcunae ^^ j^-^, ^i^gi^yf^ libj-i jjcs; humrnm libcr i. Fptgnanmatiim 

$^ncht44. Yi\yQi i Bajigrum vnus : Ep ftolarum duo : Odarum vnus : Syluari 

4^/»r« (5» yjj^g^ Excclluit praftcrea in celatura & in eaplaf tice , qux cx 

ij1^^ *** 8^T^° cffigics iiominum affabre form^t ; ^nde fic in najnia ic 

f^ ■' ij^liusq\>it\i{TMrAdrianH6Alariua, 

NuUa dies vrtquam talts ^ plaga nuBa iahores 
jaefcieti artificisqj manu4 ^ caia pceta : a 

(ultaquis ^iuofitmofain marmorej^irati 
Etfarmoft Searay atqtse alterat tertiwignU : 
^t carifratrum v^ituei catiq^ paremis^ 
Qraqueamicotttm vari^, (^ tuamaximi Ca/ar^ 
Kuuquam lculptaa'ia meUu^yfioiulata^e dextr^. 
Gjuidtnemorern^argiUaiVMUAquos ducert ah ^d4 
ytucntes hominum ^ultu^ i^uttutque deorum ? 
€tjt4 m^Qa Bd^ifit^Si ^nominahotB tecundi * 



.^^ - 



^JL. 



S E C V N D r. iroj 

Poffirltat ftudiofalegens, mhabitur olim 
ThidtMCJUquemanu^y facunstique ora Vropirti, 

Bituigibus familiariflimus fliit Alciats , ob communc iuris .f^fj^" 
ftcpoeucesitudium: aquoeuam accepit ««•«•rw. 

■ fanBarum infignia legumy 

Tt firateridem Marius loquitur.Demcritus eundem eftiquan-' 
doipfe & Adrianus Marius fub perfona Solis & Lunacnodta 
eum conuenerunt}& epigrammatelcpido> quodinter reliqua 
exftat> (alutarunt. Fratrcs habuit crcs > qui eum non fccus ac Yratros !$• 
gcrmanum dilcxerunc : e quibus NicoLus Gruitiwi ^ Adriemui Sicundim 
AfiirfjM, virifucrunt vthonoratiffimi,fic cruditiffimi.Namno 
folum in iuris fcieutia vtcrquc cxcclluerunt : Tcrum ctiam in 
humanioribuslitcris, &prxcipucpoeticisita verfatifunt: vt 
inpia^flantiffimorum feculi ilUuspoetarum numerum a UUo 
GyraOotzlaLXxCmt. Ac Nicolaui quidcm Gudi^ Fhtlippo z .Hi- Nicohmi 
(paniarumrcgi, Bclgic2equcprincipi,aconfiliis, atqueilluftri Grudius. 
ordini velleris aurei ab ad:is niit : clariffimis plcrifquc ea tcm- 
peftate Viris,in his AchiUe Statio Lufitano, loanne Calueto, Stelts 
Barcinoncfi, Honoxafo lanio Valentino, familiaritcr vfus. Quin 
&a M. Hieronymo vi.ia Crcmoncnfi, Albac Liguflicac epilco- t^o. VidM. 
po, poetarum fui xui coryphxo , abfcns litcris colebatur. De- 
mum in Italiam Reipub.caufa profc<ftus, Venetiu fato fungitur ohiiut 
annofeptuagcfuno primo, fupramillcquingcntos. Scnatus Grttdii. 
P. Q;Vcnctus ad aram conditumj lacrymis extcrum atquc e- 
fuditum homi ncm funt profccuti. 

Adrianu6 2i\xicix\ >\^'artu6y Gcldria? Zutphaniazque cancella- Adriamts 
jrius, aocgociocum curis non raro diuertcrc folitus,practcr </m- Mariusalttf 
iag^s LuctAf^t nictro rcdditos, eiufdcm dc vitanda calumnia Uhm fiaterSecu»' 
profa conucrtit. Senex moiitur BtuxeUii XIL Cal. Aprilis, di, 
annofexagcfimd o(^uo fupra millcfimum quingentcfimum. Eius /cripta, 
Corpus M^chHm.tm rranslatum elt, conditumque honorifice Mors. 
adtumulosparcntis&fratris, in D. Mariac.OfnciumAdriani Sepultura^ 
cxccpitGuilieliiius Cripius. Epigrammd 

Cactcrmnin /. Sec^mdi obitum tum fratrcs 4calij,tum^ii- Epttaph. 
drotu Alciatti« hoc cpigrammafciipfit : jHdati in /, 

Nomen parpetutetn^itabreuiore rependunti StCltndMm% 

Elyfiieque addmt te tttafata locis i 
Vincere ne ^eteres pojfis magnosque poetas , 

Par q-Aibus hoc modico temporefa^Us trtu» 
Tlent Mufa ^ Charites, lacrymoi qtioq^ furtdit ApoSOf 
Et tua deferto hufta Htlicone coiunt. 
Dc codcm eft hoc Theodori Bf^ Epigramma ; In eundem 

Bxcelfum fu coyj dit opusy magnique Maronis Th* BexM. 

X^ttmtnibtts offctre ftudet : 

' G 4 ^^fta 



Ot 155?! 



f4 V I T A 

Sii$$ leues degosy dUernaqu» CMmina, raftue 

Nafonis impttucanit : 
Sim lyram ^Mrijsfic apt^t cantihusy ^tje 

FiBum tfuhefcat Pindarm : 
Sitte ioces, bUndef^ falts Epigrammate mifiet, 

CUra intUdente BiUili, 
Vntet yuattuor h^cfic prdftitit iUiSecmdm i 

Secundtes ^tfitnefhini. 

Aubertus Mir^sus in elogijs Bclgicis i pocmata loannis Se- 
cundi; alij. 

10 4NNES CARIO. 

IOannes Caric nafcitui' A. C. 1 4^9. A teneris optimarum 
literarum & artium ftudiofus fuit> inque pluribus Germa-^ 
nix Academiis> pr«fertim in Witebergenu, tum facilc omnia 
principC) cum laude yerfatus. 

Deditautcn> operam cognitioni tum omnium difciplina- 
Sfttdia CaT lum) tum inprimis Mathefeos i cuius & profeflioni in Acade- 
fienie. miaFrancofurtanapra^fuit. 

Scripfit Cario pr^Cticas jiftrologicas , ^ Ephemtrides aliquot 

Scripta eiuf- annorum 5 quarum vna continuit prasfagia & iudicia ab anno 

diem, |y36.ad annumvfque 15JO. Fuit &hiftoriarumcupidusjcaf- 

que in Epitpmen redigere conatus ef i 5 idque hac occafione. 

Illuftrifumus princeps Bhilippus Palatinus £lc6^or ciim audiret 

ThiUpp^Ele- inaujafua dodlos viros, Rcdolphum ^grico/am,^ Ioan,Dalbttr^ 

fier hifioria, gium Epifcopum 'Wormaticnfcm, in dcliberationibus de Re- 

^ finans, publ. profer^e exempla monarchix Perficac, Graccx^Romanac: 

petiui t ab iis^ vt in hunc vfum colligerent epitom5 prajcipua- 

rum rerum gcftarum in monarchiis. Collegerunt viri illi 4 

monumentis facris 8c profanis Grxcis & Latinis prascipuas 

narrationes; quodfcriptum adhuc cxftatin bibliotheca Pa- 

latina. HocproculdubioCario cxcitatus, fimiliftudiocol- 

Cbrontctt iegitfarragincm quandam hiftoriarum : quam circa annum 

Cartonuquit cgj-jfti ^^^ ^igj excudendam, fedpriusemendandamMc- 

eccajtone co- lapchthoni j vt ex epiftola eius quadam ad Camerarium patet. 

(crtpta. cario ( inquit ) huc mfit Chronica excudenda > /eded lege^ st: ege «- 

mendarem . Sunt multafcripta nigligentitet . Itaque ego tetum optee 

Xettxo 5 (^ quidem Germanice 5 ^ conftuui compUSi pracipua^ mU" 

tationes mdximorum iwperiorum, Cum igitur limam adhibuif^ 

fet Phiiippusj & in ordinem rcdcgiflctj prodijt Ubcr Ger- 

manice Witcbcrga; , & lc<5l:us cft auide in Ccrmania, 

^ omnibus Europx rcgnis. Scd cum rudius cffct fcriptus, 

J4clanchthonincjctrcmafcnc(5latotum rctcj^uit, colligcndo 

prarci- 



r 

C A R I O N I S. lof 

t 

prascipaas hiftorias Ecclciut & impcriorum cx Hebr«is fon- 
tibus> & cx (criptoribus Grxcis ac Larinis, Htrcdoio^Thufydsdcy 
Xtmphtttti^DioilofoSiculOt PdtybiOyPiutitTcho^ Pau/antA , Uuic^ 
& alijs pcrmulds. Carionis auccm nomcn prxfixics quia ilie 
primus occafioncm conccxendi ciufmodi fcnpci prsebucrac, & 
commendare amicum adpofteros voluic. 

A mone Melahchthonis conrinuauic illud fcriptum gener 
cius Cm^mt Peticeriif ad Carolum V. vfquc. Gcrmanice idem 
reddidic Eufeh^w Menim, 

Monuus cft Cario in flore xtatis Bcriini annoi f 5 S.anat. 

£1259. 

11 ■ ■ • — — ■ ' .1. - » 

HELIVS BOBAl^VS o.is^o.d. 

HESSVS. J.Oach. 

FV I T Eobani patria ca Caccorum pars > qux (pcdac vctcrcs p^y^^^ 
jiuffmnrios ad Vifurginjinfinibus ditionis Haffiacx. Pa- • AnnomiU 
rcnribus natus * cft non illis quidcm opulenris, fcd honcftis,& |^/y^^ ^,^. 
integriuris ac pudoris laudc inter omncs conlpicuis. Macer> ^nwttS' 
ciuisfuitoppidi Gcmuudani : paccr, inmonribus,quibus tcr- ,„^^^^-^/^ 
ricorium Hafiiacum concluditur,opcram fuam dcdit conuen- ^ eaauo 
tuiHaincnfi:quidi(fipatusnunccftj & mutatarcs; vtilloloco ^^^ feptimo 
panperes aliquot alantur. Scd hicconfidcrandacft visnatura: ^rgxto vei 

' mirabilis : qua: in tcmporum , locorum , hominum , cucn- ^* purbuch, 
tiium, maximadiffimilitudinej fimilitudincm tamcnaliquam auitttolanu- 
fcmper exprimit. NamcumEobanuseamnoftraartatc vcrii- ^^^^ horaij. 
bus pncftanriam atrigcrit ; quam olim Homcrus j fucrunt in- ^ '^ 
ter hos fimilia pcrmulta. Quemadinodum enim Hcrodotus p^^gfftes. 
tradic, in ripafluminis Melecis parcu cditum fuiflc Homcrum: QQf^ig^^i^ 
itafub arborcin graminc matcr rccubans,Eobanum enifa fuit. ^ff^ani cum 
Ec vt pacria Homcri ignoratur : fic non pocuic cerco cognofci, //^,jj^^, 
quo locoinluccmcdicuscflccEobanus. In pago quidemvno i^j^miuitus. 
cx corum numcro, qui attriburi funt conucntui Haincnfi, na- ^^ p^itriM. 
tum illum conftat:lcd non cundem omncs nominant. Non 
abhorrcta veroin pagonatum efTci cui eft nomenTeutoni- 
cum dedu<5tum ab hirco. NamillcaiiquandoiocansTrA^tfc^- 
snenjtm f(B appellairc fcrtm:. Fuit dcnique & fortuna vtriufque 3* JPw/«»4. 
par } & neuter toto vitac tempore in rc admodum au<5la aut lu- 
culenta \ixic. Pcrcgrinatorcriam&oculishcbcribusfuitEo-. Bducatio 

i banus : \r^oc vno Homcro felicior, quod vifum penitus non Eohani. 
amifir. *Habuitfra- 

Quamsuis autcm parcntes habucrit paupcrculosj curse ta- *^^^ natujd 
mcn illis fuitliberalisfiiiorum*educatio. ' ucr didicit a quo- mtnorem. 
dam D'tfhayo . qi|i in iilo conucntu primas tunc crat Ecclefia- Pr*ceptt>r 
ftis:u^;primaelcmentalitcrar^m, Vcrifjmileeft,quod<;elcritcr Eobani /, 



IQ6 V I T A 

omnia pckipcret> &fidelitcr retincret j placuiffe vtlitcrarum 

Itudia rccfucrccup. ^Jiffus igitur fuit ad propinquos Geinun- 

damrintcr quos pra:cipuoToco& nominevnus//<i^rci»4»»«* 

jirnoUu* , paulo natu grandior 3 qui poftea in fua ciuitate ma- 

* giftratus prxcipuos geflit, vna cum Hobano audiuit ludima- 

giftrum , cognatum iuum , virumgrauem & fatis dod;um > io- 

Alt$r tttm* hannem Mebejium : qui hoc vnice ftuduit : vt pueri inprimis 

Crammaticas praiccptiones cognofcercnt & intelligerent 

Gcmunda duo hi ad fpem dodrinae vberioris, Francobcr- 

TittUu la- g^™ profed:i funt : quod ibi doceret eruditionc tum celebris 

lO^uaHor^ Jiic-i^^ «fr/4«t^.HicmagnabencuolentiaFLobanum,nondum 

Um. cphebumjcomplcxusj quodclucerct in eo indoles eximia,vna 

cunS paucis quibufda alijs impendit illi cxtraordinarias operas 

doftrinx : & tradidit praecepta vcrfuum faciendorum. Cumqi 

aliquantulum temporisin hac inftitutione infumfiflet : iuflic 

eos cxperiri in componendis verfibus viresfuas : & propofuic 

f-iyum ix» iHJs fcntentia Euangelicje narrationis hanc: Bg9 fum iwc mun -fi: 

trct tfi vtr* qutfeejHitur n.e ^ nvnamhuUtinteKebru. In qua Eobanus ftarim 

/w;*/r; H-^j- notauit : vnam partem numcrofe cadcre : ita vt pencametcr 

r.'.^ 'TOf^fi^ Elegiacus concluderetur. Sic igitur expreflit fcntenciam : vt 

t.*m. iam tum ftatim magifter admiraretur vim promti ingenij : & 

fe profedus fpem fingularcm de eo diccret c6ciperc:ac ominis 

bonilocofentcntiam illamafe propofitam accepit. Horcacu^ 

cft etiam Eobanum:pergeret>quo Dcus&natura dacercnt. 

"EohMnl odo ^^" enim (ibf dubium efle : quin vir olim magnus eflit futu- 

/ '^entu Co ^"^ Narrauit *'obanusCamerario:dormicnti fibi aliquando 

• oblatam nauigij fpecicm > ad curfum omnibusrebus inftrudi; 

quodftetiflct icligatum adlitus.Cumque acceffiflet, & incui- 

tus illud folicite fccilfet : incefliflc fc cupidicatem nauigandi: 

foluifle funem & prouc6tum hoc cum voto. j 

Dt tmde'^' f rtunn vUm : tutfat ire^cr altum. 

Horla^um prartcrea in fpem ma^is magisquc crexic> adln 

J^ohMni in^ duum in Eobano fcribendi ftudium ac cura ehmandi.Quoties 

4ujiris. cnim cunque verfus aliqnot fcripferat> fi minus poteftas daba- 

tur conueniendi magiftri$qu2efiuic ab alijs: nec repelli fe paflus 

fuicvllisillorurh occupationibus. Saspe in cactu ficqucnci cx-r 

hibuic vcrfus fuos s fatpc ad conuiuia attuUt > & prccibus con-* 

tendit : C".* iiiiji »tiyn reMarentut : acjiqmd ^itti tneffetj dunonjirA' 

rafMfj ///'(»,>'/, m^ramfarrefnfTt \ (ibi alios vtrfus moxfMciondos .W2C 

puerih & libcrali importunitate multi cum dclcdbaci > & iftum 

ardorem ftudij cxofculati in puero Eobano fueninc:& ficpe 

inccr fe dixerunt: fieri non pofle>quin iiIaincicatio> & cam fer- 

Uens ftudium , admirabile nomcn paricurum illi pucro cflccs < 

fi vita ei concederccur. Vcrcri cnim fe> ne prajcox ingcnium 

nd frudbum profcreudum non perucDiret. Quem metum vt 

Dfvl" 



E O B A N I. 107 

D £ V s inanem efTe voluit : ica omen illoiuni cxitus proba« 

uit . 'I 

Cum in illo ludo manflflct Eobanus criennium ; annos dc-> ^ 

indc nztus (cdccim , Err.Jfotij w ad mcrcacum quali vberio- Ve^tt Et^ 
xcm bonarumarciumprofcdusfuitioperamfludij iuiilli wti^photdUm, 
VLzntt • udcMicoChri t.no viro piOyinnocenti^acdoc^o.Ha- \ 

buit & aiiunde adiumenta adftudiorum cultum > popularium 
^uorundam : qui facultacum copia abundabanc. Erphor^ae 
admodum adolefcens cRYmm compoiuit 9 di tnfeticuate timnn- Ttimum im " 
twvfy^ mUemm bugdtCHm. peeticmfi^ 

Cum ibidem eos honores confecucus eireCt quiin fcholafti-. iimt», 
cis communicatibus tribui ibient ijs , qui dodiina prxftare 
alijs iudicantur : vifum illi fuit pcregrinationi operam dare> 
non tam con(idcratione,quam impetu quodam animi. Frat cemrr.e/tdA-^ 
illistemporibusinBorufllaadViftuIampraefulKifcbergenfis, .^^ tr^/uli 
gentc nobih Naiifcorum , Johu6: vix amantiilimus omnium v,/^^^, 
ftudioforu m . Hui c conciliatus Botnenm . qui fibi egfiomtn *pM !^n 
trrd fumferat , prxpofita nomini Eobani voce,qua Grasce/p/ • HeliusEom 
fienificatur j fuit prxfuli mirum in modum gratus. Admiraba-r t^^,,, ^^r 
tur m adoklccnte virprudeps vimmgenij, & amabaciimphci-p r 
tarem,ac pcrpecuam fibi ilhus famiharicacem pollicebacucbe-"' 
ncficijsque varijs obnoxiumfibireddereeum ftudcbac. 

Scripfic tum Eobanus & aha qu«dam , & ad Ouidianam Eo^^tii eti- 
4micacionem H. r. idfi* quas pofteareceKuit, & fucilcs inde fa- ffcUHuoi' 
bulasex^micacmuhomdliora&grauiorafecicomnia.Eftid fl^ffj^. 
prfmt4»i r.rtr.f memor.ibilc, co etiam nomine, quod inicia com- ' 

plecSbitur facuhacis poctica* , & quodmaximam parccm animo 
fuo compoiucric equ es j dum comitaretur forte prxfulem , aut 
mandaca itincra facerec. 

Pra:ful igicur , qui Eobani opera ad fcripturas vti , & ad ne- ^ittitw Zl* 
gotiajquas ciuilcm rcquirunt prudentiam,& adlegationes ob- pfy^m fiu- 
cundas,cogitabat: fumtibushberalitcrinftrudiim Lipfiamad jtotHm fM- 
ius perdiiccndum mifit: cum eflet natus annos * circiter quin- f^^^ 
que & viginri. Habebat tum AcademiaLipfica do£^os viros ^jinnoim. 
muitos , fed cruditionis dc humanitatis principes erant , loMn^ 
nes Stwnu» , yitu^ BerUf*^ , & Geflr^ius Aubnnus , Franci ambQi 
prseter paulo ante inuidia expulfum loarmem Aefiicampianum^ 
&, qui loachimum Camerarium erudiebat cum alijs Geergium 
Helium, Hic Eobanus, quem naturaaMufisabcrrare non pa- Ahhcrret ^ 
tiebatur,& nefcioquis horror a ftudio iuris repcllcbatj obhtus ftudio iterit. 
voluntatis ac manaatorii prasfuhs fui,pccuniam confccit,& U- Redit ET" 
bros iftos grandes, anteaaprarfule ipfi emtos, legum atqj con-P^^^^^* 
ftitutidnum diuendidit: & mox Erphordiaadincunabulafuac Conradus 
«^o^brinas fc recuhc: vbi cu ahjs, cu Conr. Mut. Ruffc , qui in foda- ^utiantts 
lirio Ecclcfiaft. Gothia? dcgcbatc^ antea qupq} £pb^& norat, ^ftfftts. 



lof V I T A 

non modo carus , fed admirationi quoque fuic. Hic ad eum 

' * Exfiant f*pc fcribebat , fepe ab eo litcras * accipiebat > f*epe excurrc- 

pUraque a ^^^ Gotham Eobanuss vt cum Mutiano yerfaretur. 

CMmefMfit Amabat ibidem caile virginem Erphordienfcm CMthari-. 

0dita. ^^*" ' quam poftea yxorem duxit : & cum qua multis annis 

lEobttnui 9 maritus vixit : & ex qua ycriufque fexus nuincrofam fobolem 

ic&remikutt, f^^^^pic- ^^ habcbat patrem honeftum in ciuitate fuahomi- 

nem > xdium illarum dominum > quas poftca G*orgim Stttr- 14- 

dis emit : moribus aUqaanto duriorem, &c fene6):a amariorem. 

Accidit> vt de hoc apud Mutianum qucretur Eobanus : tum 

ille hoc modo refpondit : 

St tibi nata fUat , fer pMtrit imperium. 

Poftea 8c focerum ille sequo animo tulit : & cum coniuge 

amanter vixit. 

Decet Er» Docuit tum Eobanus bonas literas Erphordias > admodum 

pberdiM. tenui ftipendio : cum nequc tum rebus omnibus , quaj ad vi- 

i dtum & cuku m funt ncceifariac , yihbus opus efle t multo : ne- 

que ipfe partcm vcl minimam cura:impenderet faciendae rei. 

Paulo poft Eraimi fama excitatus , iter ingr eifus fui t adiundlo 

jibtt Sfififtat g|jj comite M. Btrtero , iuuene egregiq , vt Erafmum vidc-^ 

ErMjmt catt" rct:temporibus quidem non admodum expeditis. Eo enim 

J"*' tempore , fi quis ab Erafmo , politioris do^^rina; tum princi- 

pe , epiftolam ad fe fortc elicere poflet : ingens gloria habe- 

batur: fi autcm accederet veluti cumulus coUoqu ij & congrcf- 

^ fus Erafmici i vt ad eum aditus alicui patcitet : tum dcmum (ibi 

in terris is , cui hoc contigerat, beatus videbatur. Venit igitur 

ad Frafmum , in Belgio tunc apud Grudic»s commorantcm : & 

vcrfibus compofitam elegantibus epiftoLam ad eum ex diuer- 

forio miiit : qu« cum HoiUportce , quo defcribitur iter Aud , & 

^rmfmui tft jjijjg quibufdam edita fuit. Erafmus iiue occupationibusalijs 

Eokanum abitraftus , ftu propter humilitatem aduentus Eobanici , qui 

ttwumth cum v no comite pedes acccffiiTct j iiuc in tanta falutantium 

^^' frequentia : non defpexit ille quidem H obanum 5 fcd nec tri- 

buifle ei tantum iudicio fuo, nec tam of^Bciofus in ipfum fuiifc 

exifti-mabatur:quamprofuahumanitarc& Eobani ftudiocife 

dcbuiflct. Etiam poilea laudauit Erafmus Eobanuni remil- 

iius:nonquodiniquiorilliusfamae efl'ct:fed quod non arbi- 

trarcriir, vtopiniocft, camindigerepraedicationefua:uuipcr 

k r.:.ie;ni:s cffct : atqucillps potius extollendos, orna^dosve: 

qui v^l null^m vcl exiouamdifijnitatcm pararepoiTent ipiiiibi. 

Eobanus quidcm & Erafmo diligentcr& prolixe gratiasegit: 

& nomcn illins poftea inaximoperq defendit: & cuni a Leo 

Erafmus carperctur,audor fuitivtproilloErphordiiani eru- 

ci!;' contia ' cnmfcriptis fuis propugnarent. Tam hpnoriiici 

^t:am iucie tobani ad fuos rciicrii,dc Erafmofermqncsi tanra 

amplifi-. 



'V 



£ O B A N L lo^ 

-ainplificttio Tinucis illios : vc nullius Don animuscupiditate 
Tifcndi £xafinam incendcietur : cjuidam etiam aditerflatim 
ingredicndumcommoucrcntur j & proficircendum eo vfque» 
-Tbi coBuenirepoflenc Eraliiium ^ cj^ui in Uclgio non vno loco 
mancrec, Incer quos praexipui fuere iuuencs cgrcgij > 8c mulcis 
rebus omaci> iM/tm lotuu , CMjpur SihtUim^&c lohAnnes Oti»c0 
Francus. 

Cactcrum Erphordix Eobanus in cxtu dod^orum audito- 
rum & le^bifCmorum iuuenum > optimos auclorcs iingux l a- 
tinx explicando operam nauauit dirccTc volentibus : & illexic 
fama nominis eius permultos i vt in Acadcmiam Hrphordia- EdhMnifs* 
nam vel difccndi caufa migrarcnti v cl ad vifcndumfaltem £o- f^n, 
-banum excunerenc. Inter quos venit co anno> quo poft con- 
grcflum celebrem Msrtint Lmhni , & loannit ^ccu , pefHlen- cgL^fj 
ciaeconca^oLip&einfeftafuici^«^a/^M0Af»i»/?#rMiNoncus: ^.. ^ 
-qui fummos honores icudiorum poltea conlecutus > luns pu- 
blici do&rinxpra?fuic\(^iccembergac. £cizpenominis£oba- 
nicimemoriamrenouarehonorificamencione eft folitus:fe ^™*''"'' 
vm$mommttmillmm€0£nomJfiiiUm grmiiitoneliierarum prdftnn- V*^ 
fijpmnm > tmn minimo opmtonii Mliorum CHpidttm > tum vero ak ^^^' 
omnifiuof^fimidMtiono femotiffimtim : t^ ottm^^ni neminem /A 
^fii hnmnnitMtis fits exdudirtt. 

Cum aucem eo cempore j liceras ijs negligentibus > qui fub- 
leuare debuiifent> £obani admodumin anguftum cogerentur 
copiac > & publicus refpe^tus penitus illi fubtraheretur : priua- 
ciquc pauci > inter quos principem locum tenuit SturiiadtSf 
fubuenirent : amicis de fdute tumipfius tumliberum delibe- 
rantibus placuit : vt quacftuofae aiicui arti operam daret > noa 
iam fama: amplificandae caufa>fed ne fame laborare mox coge- 
recur. Autores ergo iliifuere>vt medicinam difceret:quoniam 
priores conatustorenfcsparumfuccefliffent. Hoc ille>fretus ^ • 
pOciflimum ope & adiumencis a Sturciadc > cupidiffime am- j^ ** 
plexusfuit:&ftatimlibroscomparauit:&illasresftudioma- . ' ** 
zimo cepit cognofccre. £ti(i autcm adfa^tandum artem pro- , • ' 

greflus non fuit: hoc tamen ftudium>quamdiu vixic>coluic> & ^ 
Ebrorum de illa compoiitorum ledbionc adinodum fuic dcle- 
f^atus. 

Tum igitur £obanus> cum propemodum afolo Sturciade 
recineretur £rphordi2 > ibi haefit > vt potuit , confli datus cum 
multis aduerfis>ad annumvfqueleluChriftivicefimumfcx^ 
tum fupramillc quingentos. Hoc> aurorc & conciliatore PA/- 
lippo Melanchthoney qui £obanum eximium in modum amabac 
& magnifacicbat> Norinbcrgam vcnit, ab illa ciuitate accerfi- ^^'''* w- 
cus perquambenignc. InquavnacumilloIoach.Camefarius ^^^* ^^'^^ 
&MichaelRotingU8Yixcrunt anius circitery*//*fw : & cas li- «»'iW» 

teras 






Si/fMU, Hei 
• dsna. 



Theomii 
hticoliCM 



MiUehii Je 
^Echarticii 



phifdiAfn 



Tio Vl T A 

teras atquc artes, quas didicerant, docuenint, fiue Ipccie qtii-» 
dem dignitatis, fed cum aliquo non vulgaris commoditati^ 
frudu. Praserant tum Noricisludis omnes optimi & dodtiffi- 
. mi virij fed duo praecipui, l&^nfcs Chtz.imjinf4A^ natus ad putri- 
Ijm inflitutionem j qui moriens illi auitati ingcns defidenum 
■ reliquit:& '£^^/^5iHf/ci^«»4.Cumhisvniueriis tobanoacre-> 
liqui^collegis iucundus confuetudinis vfusinceiceilit. 

fiotempore, quoNorinberga;£obanusman(ic,multa,ante 
edica, recognouit : multa noua fccit carmina , qux omniaiunc 
in medio. Attentius etiam tum, quam antea, auftores Gra;cos 
legere cepit : cumque ei inprimis Theac ttt Bntols m arriderent> 
inillaLatitleconuertendaincubuir,quem conatum omnibus 
jrebus Camerarius adiuuit. Nam initio multa obiicieoautur 'il- 
li,quibus impetus animi retunderetur: & £obanus,fi quid non 
celeritcr procedebat, haud confueuerat vrgere. j • ihil faciebac 
omnino anxie aut folicite, fed tantum fequebatur du6^um na- 
tur^e, & ingenij incitationem. Itaque abie^ta femerfere noa 
folebat refumere , neque interrupta contexere. Et ex fcriptis 
eiusattentohocfacilepatet:quod continuo curfu aequabili- 
ter defluant £obanica omnia j neque vfpiam quafi ad confide- 
tationis folicitae obices re&ingantur. Itaque Milichius dicere 
folebat : Eobanumfolum emnium y qucs mutjjet ^Jimul faccre ^er^ 
fm c^ /( rihtft : cwn M prius tommentandj , modo hiu , modp tli9t$ 
pttrtes a^^luerefft , (^it4 tarid m fcriherent ahquid : ali pr>UA hrim 
bennty ^fingendo atque cotngendo demum farennt nl^quid quttm 
Uumcunque verfuum. 

Cum fere feptenniumconfecifret Norinl>ergar,foUciratus 
crebris literis & magnis pollicitationibus ^ obanus ab £i plior- 
dienfibus amicis : co rcuerti decreuit : quo retrahebatur dcfi-» 
dcrio puerilis & iuucnilis vitxi & recordatione laudis quoque 
ac decoris , quoda:tate conflantiore in illa Academia gefierat: 
moresetiamciuitatisilliusadmodumei placebant. Sed haud 
fcioannihilimpuleritillummagisad reuerfionem hac , quam 
Langi & SturciadaEffemperexpetitaconiunftio,etfi Groningo 
& ipfo maxime deledtabatur. Redijt igitur E^ph/^r^if.m anno 
Chriftitrigefimotertiofeculi millefimiquingentefimi: venit-» 
que illo cum fpe eiufmodi, cuieuentus nonrcfpondit. 2,t ta- 
men faAum efl amicorum fludio, cura& diligentia : vt fatis 
commodeibidegerttannisferequatuor : & vt ad illam fcho- 
lam coUapfam , non modo inflaurandi viam monflraretifcd 
tationem etiam inchoaretaquam tamen fequi vcl noluerunt» 
velnonpotueruntij jpencsquosadmihillratioerat fcholx il- 
lius.Docuitillicpublicepriuatimquecumvtilitateahorum,&! 
fua laudc multa. Mulra etiam fcripfitj& dc Grxcis verfibui 
quofdam prxclarc fccit Latinos. VoAqitMdrtinniMm'^ti\m2XVL^ 

cUmcM« 



6 6 B A i4 U m 

dfetheiinflSmejk rMippo illuArifnmo HMjforum principe, Mat- Ittdi nvff9$ 
/«f^M» commigrauiticumneqicumfcholaErphordiana am- Mx^fur» 
pliusliberaliter acciperet) &anniingraucrcerent) & liberi cre- lum. 
lcetent sttate & numero:& patria quoque, dulcedinc quadam 
fui infita omnibus , adfefe reuocaret occultis blanditijs ciuem 
fuam. Perfeceratprinceps Phtisppm : vt omnigcBcre do&inx 
celcbres & Ipedati viri Marpurgi congrcgarcuturi quo in loco 
confecratopijs Mufis , munificcntiaqj fuaiUpchdijs non fper- 
nendis conmtutis , honefle & non incommode vicam duccre 
poffent , in ftudiorum bonoruM cultu, & virtutis ac fapientiae 
dodlrina. ibiEobanus&rcliquumictatis brc;uc ccmpus pcrc'- 
git:&praEclara operamultaclauorauitingcuij bonitatc&in- fjpMerilliMi 
duflria ingenij fui : inq; primis totam Homett Und f conuertit ^ EcbMn$ 
invcrfusLatinos.Opusautemcgregiumatqipra:clarum,au- ^^iTJi. 
dore& honatore Melanchthone inchoarat , vt ad Chriilianu 
titum FafioThm itbros confcriberet, cuius vixpaucosinitij ver- p^y»-. i^ 
fus abfoltiitj&hanc deccdcnspalmamrcliquitinmcdio eru- * 
dirisfecuturzztatis. Sednihileft,quodintotavitafuapra:fli* 
teritmaiusautmclius,quamquodP/i/woiDa«i<^«(»j religiofe ^ . . 
& emdite in Latinas elegias tranflulit : primum quidem Er- -' . ^** . 
phordias, fcd denuo & maiore cum cura & affiduitate M arpur-^ ^ 'T '* "* 
gi: vbi & ptxdara argumcnta, quaternis verfibus comprehen- ' ^ *''** 
&, prarpofuitfingulis Pfalmis : vt prodierit tum vere facrofan^- ^**"****'* 
^um opus ommbus, vtdicitur>numeris abfolutum. Quovir 
pietate infignis, & caflo peftore,& rcligibfo fludio celebrauic 
anernum Deum i & omnibus nonprofanis neque vecordibus» 
Occafionem dercbus diuinis cupide & ardenter commcntandi 
prasbuit , qui cfl ad Dcum cultus fummus , & maximus ad ho^ 
mines &uaus. Hoc igitur opus & hic labor cfl , quoEobanus 
fibifpem fingularem gratia: acbeneuolentia; diuinae compara^ 
uit> & aditiiratione fui ac caritatem pofleris reliquit : quorum 
nemo erit , nifi improbus & malus , aut imperitus & barbarusr 
qui noh illum hoc potifHmum nomine amabit& venerdbitiu:^ 
luit autem no minus priucipi gratus prd^fcns Eobanus : qoam Cratu^ prin^ 
fludio ille habuerat, vt fibi hunc adiungeret.Iocos & feria cmn cipifuo E»- 
ipfo mifcere non dubitabat.Inprimis dcfimplicitate,& candd- banm^ 
re , & fludio vcritatis , amans Eobanum : quod iudicium ipfc 
poffet facere,cum de erUditionedodrinxalijsafKrmantibus 
credcret. Magnopcrc deledtabatur Eobanus latrunculoruni DeU&MtUf 
ludo > quo fcrunt f^pc principem fuauitcr cum Eobano lufiffe: lufn Utrwu 
cum iraciindiam illius c6mouerct,circumuenti & ihclufi:dum cuUfum* 
in ccleritate minus cautCjpducclrct illas calculorum copiolas. 
Vere enim ludebat Eobanus , ncq,- confiderationi aliquid dili- 
gc&darimpendcbat, ncq; tempus tcrere coiri vandofuflinebat. 
Itaque nihil crat faciliusiquam,fi quis calliilaatis aliqnid vfur-* 
f aret > i afldijs eum vince^c. i um 



Ilt 



V I T A 



VMtttmh 



Obttm. 



Ffbwpu tn 
EohitnHm 

fidtu. 



Mchani res 
tenuk, 

AtttU Et» 

^AUiqifinto 

ProfopogfM- 
phiik (Mtfd. 



Zxercitit$ 



Tutn iginir > cum cerncbat > fe luerere : commoaebatnr re- 
hemcntcrzfedita^YC fimul cum amiflavidboriaillapertiiibatio 
reiiderct> vcl potius abiret. Sed de his hadlenus. 

In patriam igitur rcuerfus> cum omnibus in locis> inqaibas 
fuerat > prxclaram nominis fui memoriam reliquiflcci & qao- 
dam >ytita dicam> Homericofatomigrationibus ezagitatas 
fui(fet : qMAtitor annu , & in re mcliore> & fpe luculenta iUT' 
purgi vizit : anno^ue illo > qui mortem anteceffit > correptus 
fuitintcrdum podagricis & archricis morbis.Qiiibuscumfen' 
tiret fc tentari > iniao tulit hunc cafum moleflius : kA asgritu* 
dinem fimul ac cruciatus die mitigancc > de(ijt qucii oe hoc 
molo : & incidit in diuturnum ac cabificum morbum>przccr 
opinionem omnium > quifcrc alios mccucbanc. Propemodum 
igiturannototomagis languoribus > quam xgrotationc con^ 
&d:Ms 3 tandem teruo Nonas Ot^obris > cum diu tacuiflet : de 
improuifo v oce emiUa yft ^elle ttd Domtntimfuum a;cendere > di- 
jcit. Idquc ijs> qui adctant> approbancibus > quod arbitrarentur 
in animo ipfi clfc congreffum cum principe > & affirmantibas 
principi id gracum forc : Eobanus nihil ad haec > fed paulopoft 
placidofinc concluficvicaminccrrisfuam:&in coclum^Ytfi* 
gnificarat > hinc commigrauit > ad xcernum Deum Dominum 
iuum : cui fidcliccrferuierat; & cuius minifbcria fedulo obie- 
rat ea gnauitate acfolercia;quamilleidemipfieratiargitus. 

Morte £obani nunciata > aSi^i omnes trifticia fueruht> fed 
princepsinprimisindoluiflehuicferturrquiprjebuitfepermu- 
nificum crga reli^bam coniugem Eobani > rocminam ledtifE- 
mam> & vcriufque fcxuslibcros : quibus eciam locum fecum 
effe Yoluit : & munia aulica dcmandauit filijs > Yirgines & ma- 
trem commendauit iUufhiffimx principi coniugi fuaf.Itaqae 
.illi marito & patre amiflb > tamcn fic pofcca Yixcrunt : vt orbi- 
tatis quidem & defidcrij > fcd nullo alio incommodo afficeren- 
tur. Reliquerat aucem Eobanus > vt hoc genus folet > uihilfere 
fuis > nififamam cxcellentem & nomen celebre> & laudem in- 
gcnij, do6lrinac> ac virtutis. 

Vixit innos ^»i;7^iiiijf9/4mx>menfeso(flo>diesyigintife- 
ptem : obijt anno quadragefimo fupra mille quingentos die 
quarto * Oftobris. 

Scacura corporis erat procera&robufla: peAusIatam>£i- 
cies aliquanto coruior : vt Alkerttee Durerttt dicere fblerec ifi iU 
lum nen nojfet ; ^ tmMginem expreffam adjpiceret ifitfiieeUierttimfr» 
illMm e(fe heUMtcrie, £c erat profedlo animus in homine magnust 
&qui mctuere nefciret:fed voluntas minime dimicatnxaac 
conccnciofa.Iuuenisomniaetiam>quibus ezercendo corpus 
reddi fclec cu m agilius>tum robuflius,fludio fibi habucrat : vt 
luifbaretur: vt illos geflus dimicationum & chitoaomias difce- 

rec:YC 



. E O B A N I. iij 

KC : Yt faluretj vt nataret> neque in yllo gencre facilc alteri 
aequalium cedebat. £it ad Rifcpurgum in Boruffia pifcinafpa- ^E^hMnui HiU 
ciofas neque vlla parte fui non diitat ripa vna huius ab ahera ^^^^ 
termiUepafTus. In eafolebatinterdum natareEobanus ; 6c na- 
tando etiam cercare cum a?qualibus : qui in aula illius pr^fulis 
agebant. Quodam die cum v ciles rcpofuiifct ad ripam > qua^ 
oppidum fpe6bat : 8c demiiiifet fc in pifcinam j quod ad alteram 
illius ripam poife fe narando procedcre, gloriatus inccr fuoft 
fiiiiTet: illd qjuidem pcrrexit^fcd rum demuin conlidcrauit ani- 
mo fuo , quam lougo ambitu iibi nudo ad vtiles redcundum: 
& quod pagi ctiam tranfeundi aliquor clfcnt. Icaque pudore 
nuditatisdcmcrfitfcdcnuoinaquas : & concinuatanatJtione 
confecit zd/txies tniUepajfM potiusi quam i*e vUius liominis 
oculis in via nudum ofFerret. 

Cum autem non poilet non fentire > quantum & ingcnij > 8C 
corporis viribus valeret> & eifet in eo animus excelius : quo ifcnfaiiU 
fieret > ne aiijs inferiorem fe haberi facile pateretur : non vt fe cedU Miterii 
vUispraeponeretj aut bonafua oilentaret>idquod ab eius fum- 
ma humanitate lougiilime abfuit: fed ne non pra?ftando?quod 
poifet > fibi ipfe contemtus audior exiilcret, Vnum vereor > ne 
nimis iuueniliter & incogicanter iuuenis non dclibcrauerit» 
fed aufus fuerit facere : quo 3c ingcnium debilitarccur diui^ 
num> & excclientis corporis quafi lolidicas labcfiercc. Pucauit ^ „ * «^ • 
cnimieeuammter poculorum certamma , qua: maxime tum yrT j' 
inauliscertabantur3&anobihtatefrequcntabantur,nonvinci V *^ 
abalterooportere. Aduchuncur in Borufliam etiam vina ple- ^^ ^ 
nifllma : fed potus coquicur , cum aUbi > tum maxime Gcdani> * 

is> quicerebroinfciliorfitfumisfuis> quam vinicuiufcunquc • 
ingurgitatio . Acque efl Eobanus quidem hoc quoque confe- 
cutus; vt de palma in iilo gcncrc concendere cum eo vellct nc- 
mo. Sed brcui cemporc rcpiccionc nimia iuuenile corpus gra- 
uiccr afflixit , & vires nonnihil cneruauit. Saspe hinc Camcra- 
rius indignacus animo fuo fuic,hoceciammalumcorripuiffe 
£obanum> & communcm dadcm noilrorum hominum dc- 
plorauit > cum iUi diccret : ita eum ftrpfum ^ppugnajfe r ^t cafleliie 
tf «««/^^«rf^^fitfrw^w^J^.Hicquamuisiucundamcntiononfic; 
tamen quia/cicum eft , narrandum videtur i quid inter Eoba- 
t iium 5 & gloriofum altcrum potorem acciderit. Aderat forte ^grt^f^gf^ 
Eobaausin conuiuio. Eodem venit ille quoque> & iuilit intro p^fQf^^jgf, 
feni vasgrandeligneum^quo adportari deputeisaquafoleu 
(nos fitulam aut vrnam poilumus>opinor,nominare)cuius ge- 
meris mimiXiXimc^L^^itcongicsdHes, Idpofuitinmediorepletum 
Gedanenfi ceteuifia : ac prdf fatus qud^d^m , qu^ comperiffe fe 
d'ceret dc ftrenua potatione Eobaniipctijt vt ebibcrct illud 
- tas>£liiqaepropinaret4Hgcfifec>iret:>prifmiUitif6iAniei it\* 

H ktt«rc 



T 



ii4 V I T A 

bucrc annulum eumecmmaprcciofa, quem dctradtum dc df-* 
gito in yasillud abiccit.Eobanus nihil cun6^atus>ncquc multa 
Iocutus>non cnimfolcbat, arripuit vas : & nonlongo temporc 
afiumtO) cuacuat bibendo: & cum euertcrctj ficut Fert mcs 
compotantium>deciderctquc annulusin menfam:applaudere 
illi omnes 3 & inprimisprouocator> & annulum donare s acin- 
credibile fe fadlum cognouirte diccre. Tum Eobauas toruiore 
Vultu> ytcoufucueratin commotionc? eumintuitus : S^uid tu, 
inquit> fnemenedtpotAte ceujes } ac reicdlo ad illu annulo: tMumy 
inquit y aunulum ttki h.tbtto 5 c^ iiiem , ^i*ofi e^o feci tn vafi ifto 
wacutindCy vtpromffififyf<*rifo, Tum illc oftcntator, inchoatam 
rem cum perncere non poiTct^ ab omnibus dcrifus3& in conui- 
TiSuiEo^ uio obrutus fomno rcliclus fuit. Hoc igiturilli incommodi> 
, . vel infelicitatis potius , ab axe Coreo inflittum fuit. Ipfc alias 

ncquc in cibo, neque in potu delicatus , aut lautitiarum appc- 
tens3 neque fcircs, quo maxime pra: caeteris caperetur>aut jdli- 
ceretur. Salfis tameu pifciculis > ac acido olere delcd^abatur: 8c 
in autumno iuglandcs rcccntes incifas , fuperfufo vino ita co- 
mcdebati & muftum fic bibebat : vt inde aliquid volupratisie 
Shutimimf- percipcre non diflimularet. Signo quo vtebatur erat olorper 
^gfff^ ramum lauri adfcendcns & attingens capite nubes.Quod cum 

dcpidrumfixiiretfupcrianuaaedicularum, quas codudlas No- 
rinberga; incolcbat : addidit elogium horu veriuum duorum: 
KubiiA fcandentem lauri aefttpitt lygnumi 
U'Jfo fiewma fidum lihera Mufa dtdit, 
iiwis^ Erat ingcns in eo verecundia', qua: etiam fencfcentem pro-. 

fecuta,ira ingcnium hominis tcmperabatiVt moderatio illa aJ 
augcndam rcm ei, ita vtfir, noccret. In aduerfis,velquicquid: 
fortc accidcrct, quod molcftiam afFerret, pronunciarefolebac 
nomcn,p.iticnria:: quo fc ad feicnda rriftia confirmabat. Nihil 
jihhorret a "^i""^ fc' rc porcr.ir, ncqu c pcius odcrat: quam obtre€Vatrones> 
tdtmfuu iiwtcriminarioncs .iliorum , quas obortasquocunquelocoauc 
temporc criam iracundcrcfurabat & cocrcebat. Ncc vllo non 
modo crucnto jfcd nc dcnraro quidcm dic^o Iudere(blebac: 
ncquc icpcricjurinrcr omniaicripraipfius vllumj quohrdatuc 
fama, au: nomcn profcindarr.r alrcrius : nifi quod, nefcio quid 
in Letim indignarionis euomuitfua::& quendam poecicantenat 
Thcologum aliquanto immanfuetiusrctuditelegiaquadam^ 
'A Mclanclichone ctia aliquandorogatus, vtoptimorumTcr* 
fuum pulccrrima opcra cLiborarct rcm dctcrrimam & cuipiifi* 
_ /. ■ ^. mam,&fibihancopcramdarct:miratusprimum&rcQiurcnsj 

-\ '^ . quidnam rci rcs illa clicr : cum audiilec Culumtfu dtfcvtptitimm 
Calumnta -nxv - r j c ^ j- . T .>, 

a I^Ju li p p o c xpeti :/' (jutdtmfactre non pojfe atxtt : qmn tt pattp* 

carefUi . i:aq h t hun rlJhin wjh effefufcepttirutn : tjua mmii atgttmett* 

t;^'i. cfl\ t aheriti'fj ci mcrti Uf ^ ingenio /Uc : 'jnt nejug itto ^fttatti 

ferh^ 



E O B A i^ t.' 115' 

fri0,ntqitt monendi aut /^rdcipiendi gtiam cau/afilent infe^atio" 
ms am u^ehtnjicnes vfurpate. Mcndacium neque ipfc dicebat» 
& did^o grauicer ofFendebatur. Infidias calliditatis nccj; norat> ^ # - 
neque cauebat. Itaq; iniquiflinie patiebatur lc ludibrio haberi: , " "^ ^^*" 
& ndcm atq> fimplicitatcm iuam malitia: dchdcndam cxponi '* 
indignabatur. Inter iocoshunclibcntcrexcrcebat,vt propo- 
fitumTcrfum aliqua parte fui mutari iubcret : veluti in hoc : 

Vtt^m qu*^fati'^nt beatiorem 5 Lufiu tntit 

quid pro vltimo nomincnumcrofcpoiTetrcponi vtquo^rcret. /«w/7Mr£/ 
V crfus etiam tum lacere > & ad faciendos alios inuitarc ftatim> cmfdcmi 
& fine vllaanimi cogitationisque adminiculoj neque cura in- 
ucnicndi,quiddicerctur, avlhibita. lu quo gencrc profcrcban- 
tur abipfo f<jpc complurcs yerfusnumcris & vcrbisita concin- 
ni : vt nihil ficri polic viderctur clegantius : fcd fcnfus nullus 
ezprimebatur. Itaq; quidamquifibiarrogarcntaliquid facul- 
tatis poeticas> deccpti intcrdum fuerunt: cum argumcntum 
quodpiam explicatum cilcputarent : & quidreifignificarctur» 
quaererent. Solebat&inucrtcrcinconuiuiovo^es Teutonicx 
inprimis linguxiquod erat fa^tu ideo facilius>quia in hac om-> 
nia fere funt primasoriginisvocabulavniusiyliaba:. Ad hanc 
vfurpationcm itafuos familiarcs aflucfecerat j vt ignari ncgo- 
tij arbitrarentur cxtcrnalinguacos colloqui. Itanuaquam po- 
terat quiefcere:& nihil illi,nifi quod & nemineml^'dcret>& in- 
geniofum cflet , placcbat. Scria non paticbatur admifccri > & ^^/4 ,'^ £^f^^ 
oftentatoribus ingcnij in conuiuijs aut familiaribus congrcili- ^i^^^^ fg^ ' 
bus, admodum irafccbatur , eorumqi incptias intcrdum repu- fhHit^ 
diabat afperius. In coucntu A uguflano cum apud Epifcopum 
Varmienfem , oratorcm rcgis Polonici , virum do Aum & j^ra- ' 

uem,effcnt McIanchthon,Camcrarius>& Eobanus,aIijqjplu* 
xesj interuenit Logus quida, pocticcs non pcnitus hofpcs: atq; 
vetfus non paucos,quos adolcfccns forte olim mcmoria: man- 
dauerat , in illorum confcffu rccitauit. Ibi Eobanus > qua crat 
niodeilia,diufccontinuit.Tandemcum finepoetandi nullum • 
illefaceret, hascin vcrba,IoquacitateintempciHua aut iada- 

bunda ofFcnfus, prorupit: 55« Zropff/mcUifru bag fotlj} Uxntt 

QDctfj tCtxfj / Datltl t)U aUcin : Adfide nobU ypr^i bam tib: hoc ^ini 
vitrum. Praeful autcm Logum amice appelkns, accipe, inquiti 
& refponde j cfl Eobanus noflcr. Tantumqi abclt, vt segrc ille 
tulcrit£obanircprchcnfion€m,vt etiam fuaipfe,quiadtanto9 
viros tam procax aut loquax fuiflet>tcmeritatem fcatim agno- 
uerit & accufarit. Amicitia vfus & libcralitatcm expertus eil jif^ff, t 
multorum. Habebat fempcr eum animo fuo carum Dantf^fa^ y^y^j j^^ 
' nm ille, Epifcopus Varmienfis: & nonnihil etiam fortunae fuic ^^^«: 
commoditatisadeum tranflulit, miffis interdum munufculis. 
Humq; viciffimEobanus coluit & ornauit fcriptis fuis. ^rofc- 

Icutus cum cfl conflanci fauorc Ctmradfti //" t.Kufltu iiol «ili fa- 



f 



/ Ji^ ' V I T A 

miliaortus: qui cum ofFerrcntur occafioncs ampliilimorum 
honorum , fplcndori & opulentiae fortunam exiiem , & infta 
2fi/ius Icfuis "^c^ocritatcm pofitam Gothani collcgij pra^tuJit. Erphordix 
' inter omnes amicos Eobani principemlocum ccnuit iuUHa lo» 
, iw*,quocumYixitconiun6lilfimc: vnacrebrodeambulabanti 

^^^^^ crebro domi confabulabancur j crcbro etiam ccenitabant. In 
y ' Eobanico etiam gregc non tulit poftrcmas fitnruua Vfbnnm, 

I • ^***" Georgianas familise curator.Auguftinianse autem losinnei Lan^ 
• * gus T neologus , non modo amicum habebat Eobanum 3 fcd 

dodrina? atque ingcnij etiam admiratorem. Cum ' etro Mo- 
IffM. Ottustjyuno , Petfo Suauenio , Georgio SpaUune (ingularis neceflitudi- 
his vfus ei interccflit. Habuit & popularem lotknmm Qrtum , 
quem valde diiexit : & pcrquam feftiuum & eruditum iuu©- 
ntm Nofenum Sileflum. Chrtftiphorus Hausy qui mclicis car- 
minibus faciendis pr«ftabat asqualibus omnibus,& Valmtinus 
CapelUy cum lo/inne Gronif7gr, & Ea ilio , adfeclx crant Eobanici, 
&adfcfa:pcnumeroeumabducebant. S^d, ex omnibus fami- 
liariffime compledrcbatur Mattinum Hunum : & afFcdrionc 
prafcipuainprimaadolcfccntia cognitum , conftantiffimc di- 
ligcbat Peireium Aperbaihurn Erphordienfcm , iuuenem ingc- 
^ , nij cultu & eruditione dodrinas excellcntcm \i^i:di argrum pe- 

s V»- ^fij^g^ ^ aducrfa valctudme pcrpetuo labor antem . Hunc eum 
apfii^ P^j iocum apud fuos fc regem faccrct , duccm ipfc folebat ap* 
• . pcllare 5 fignificans prorimum locum a fe , quafi in guberna- 
tioncregni Mufici,illi deberi.Ioanncs quidcm Capnioin qua- 
dajn adipfumcpiflola,alludcn8 adHeflinomen iQfduiti eum 
appellaucrat, & vcrfum adduxcrat Callimachi dc loue : qucm 
hic negat Htjfma Dcorum fortc cifc fadum, fcd virtute & pra?- 
flantia fua. Ex co in fodalitijs cum rex Htjfus vocitarctur 5 hoc 
ioco poftea vtcbaturjvtfcrcgcm&aliosrcgniprocercsfacc- 
rct. Augcbant hoc fodaUtium luftus Mdtnius , loannes Francus, 
qui Portunus cognominabatur & Megobacchus : loachimus 
Camsrarius ad Eobanum aloanne Cratonc Fuldcnfi primum 
adducfbus , lacokus Micyllus, Antonius Mufa^ VAltntinus Paceus, 
Sc D. StiharuSySc alij complurcs , quibus ipccnfis optimarum 
artium fhidijs refcrtacratErphoraianaAcademia. 

Noribcrga; cum agerct,pra;tcr loachimum Camorarium, ha- 
buit complurcs, aquibus colcbatur, & cum quibus hilaricer 
Tiucre,& apud quosfibcnter cfTe confucuerat. Exquibus ?nus 
yicinui ipfiviiVVilheimus Mitjicus y^dHdvLUS erat comesEoba- 
ni: quotiefcunque hoc agebat; vt vcl prodcambulando, yel ad 
•fodahtium fe confcrcndo , curis animum relaxaret. Thoma Vu 
natorii confortium eidem crat pcrgratum.Ex castcris , qui do- 
^nnx facra: prarcranc, & vcncrabatur, & diligebat maxime 
f^incitUum Lwcum i cum propter pictatcm & ftudimn Tcrica- 



<t,H 



f^' 



E O B A N I. iiy 

ds > tumhamanitatem & candorem. BilibaltU PkekMmgro ya- 
lctudo obilabat : quo minus crcbro ad fe inuitaret Eobanum. 
Htercnymtu autc Bc^mgnrtnefHs cx fenatorio ordine Eobanum 
compled^ebatur omni cura y deque fua copia eius inopiam , 
ficubi opus erat > fubleuabat. Sxpcnumero enim res eius pla- , 
gam accipicbat j vel ab ijs , quibus fidcm temere habuerat j vcl ^ !^, 
incircumlpetle contrahendo cum vcrfutis ncgotia^ vcl etiam J^^'"^f 
debitis fcle implicando. Apud lodnttem autem Mylium lurif- *^«^ 'i*«'W. 
confultum (kpe conueniebant : deque illius fententia inftitu- 
tum fodalitium fuitjin quo praccipui crant ipfe MyUnty Mtehsel ^'•-•wWtf» 
Rottmgm, Gecrgtti6 HopiUtUy ioachimtee C^meraritte, In orb^m ^^bMntcum 
autcm conuertebatur acceptio , qux crat potus ad vcfpetam ^^f^Mergs, 
cum bellarijs. Proponere autem matcriam oportebat eum> cu** 
ius partes erantjvt acciperctalios>dequatumquxrcretur& 
difputaretur. Dc hac vbi vcrborum fatis vidcbatur fa6);um$ 
turh reliquum tempus iocis & familiaribus collocutionibus> 
atque interdum ludicris impendebatur. Prodeambulationcs _ « / ^ 
ibi ctiam erant > cum alijs vicinis locis > tum ad vnum in fylua . ^ 
Norica fonticulum , ad lapidcm vuumfennc vrbediftantcm; 
quiEobanivcrfibusnonminus percnni aqua manabit>quam 
Athenis quondam fcmpitcrnam in arce olca viriditatem tcne- 
re>aut palma in Delo non cxarcfccrc potuit. 

In obitum dcniquc Eobani ( nc 8c hoc omittamus ) tum alij EpitaphiM tM^ 
epitaphia carmi na leripfcrunt : tum lacobtet MicyUus elegantii- oiitum £#• 
fimum^quo hijfloriolam quandam vita;>fortunaEque&mor- bMni» 
tis illius pcrtcxuit. Ipachimus autcmCamcrariushosvcrfus» 
quafi ad fepulcrum Eobaui apponendos confcripfit* 
Hic fitus eft Hejfus , patria tetiure receptus y 

€luo rediit Domino fe reuocante foli, 
Dum circum huc iUuc^ ^agus fert feqg domum^,., 

§iudrit (ff Aonio pramia dfgaa chcro, 
Non nibil iUe quidetit referit i/edprdmia Mujis$ 

Huius nuUafatu dignafuere ^ir$, 
Nec potuire dariy mqus fecula neftra tuleruni 
Tam um , Atas Heffum ttoffet , ^t iUa > beni* 
Cloria fed ^enit meritie , poft fatafuperfties ^ 

Jnqj dies melior fama fepulta redit. 
£# tamtn ipfefua cognotiit nomina laudie, 

Jltidiit ^ tempusfe celehrAre fuum : 
Cepit ^ ingenii defruSu commoda ^itsus, 

Vittutisq^ fiid crefcere ^idit optts, 
^edmaioraferunt inpgni^ fcilicet annt^ 
Viuentis cedens ques abit ante decus, 
iBi ittam erimtAfama precoMa > mtmdut 
H^jfo , do^e: att yfpkndiiioraferent. 

H I m 



fi? V I T A 

Hocfitii §ft. HeJ/t bulio fepiUtHf in t/h 

CprpHSyin dthertM fpiritm arce tnmnei : 
fer terrtu bona fama iolaf ,Jpeciofa^ lattdie 
iJomina Pieria tefiificata manu, 
'axi» Ji6^ee4f» Eos-u , M9^ 
Bf AtiVo» j{^ Trsivirvi ijttitAfXts^TM. 

JJeifiTiw hiyf^Sv ijXvB^oop ^cAi «;» , 

- 1 *^Ecaro9 E»f^0t4fCf rtf^ mk^^ m^vet, 

'^H fttr ff c^ Tn^if fcufif cifetfolfnvf , 
yEfJu fi^^to/S^os n ^Bifeihenf K^t/t{^ nintf 

Htrv^f iXtiO^jictf Ttpfi^ XiXoy^ fiiu. 
P^Xfii^ y if xXt^ i^Xhf ciy eifB^t»7nt<n AfAdinwf , 
Ka^» ii u^fiss ^'% ^i^fiKt h/^us. 
^Et a)t TTH oe rn y^ -prvXyTtXetyvi^ifftu/Yiat JciKfAVKtf^ 
'^% «^* •fcti^^if t(ffJj rih ^K'm 'to^f. 

Atto luu^eiftis Kcifct^^tl^u fcnif/($' 
ffzouof ffi^ecTfAtfif. 

Annus cmortualis hoc difticho Chronologico exprcfTus 
pft: 

XXFClte Th(Jpl0^T>esfLttVs , ELegela LVge 
HoC HeisVsfaXo gUrla Vefira /aCet. 
loachimus Camerarius in narrationc de EobanoadV.Cl. 
Adamum Cratoncm Fuldcnfem , praefixa epiftolis iJliusi tbc- 
rus in Caleodario,alij. 

P.W.rf.i. SIMON GRrNJEFS. 

jiug. at. 45. 

CVn%'alij dodrina& virtutcinfignesyiri cx Sucuiaprodic- 
runt : tum hic Grynarus , princeps fuaBxtatisPhilofopho- 
y^* . X^n^ ac Phiiologorum , addo etiam Theologorum : fclici fatu 
* ^ " edituscircaoppidumf«r/»g/iiw,incomitatuHohenzollcren- 
/ ' fi, parcntibus rufticis in iugis montium vicinis "Wincmbcr- 
gico agro tunc agentibus. NatusautcmeftannoChrifti no- 
nagcfimo tcrtio, fiipra mille quadringentos. 

A'piicroadlitcrasadhibitusprimuminpatxio ludo, dcinde 

Cryr/^ies in fchola PortxHercyniae : vbi condifcipiilum inter alios ha- 

eondif(.ipulii4 buit A/^:«»f^/^^;i«w , pracccptoribus Gerbebo 8c 5iiw/. w,.fcle- 

^J^i$lanchth. bribus carcmpcftate iuucntutis informandae magiftris. Fuit 

iiidc ab ilto condifcipnlatu inter ipfum & Melanchthoncm 

Jlpticitia fir.ctiniina animorum coniun(flio : ficutfcholafticx amicitix 

fchQy/fica.^ ftndioium focictatc contracta:,funt omniuip houcftifilmx^ 

panuajn. dulci(fima:& couflantifllm?:. 

5 patri^. 



G R Y N iE I. iry 

E patria yienmim Auflhae profe6^us> in ftudijs ac literis Viimta Ma 
tcmpus omne pofuit : pauloque poit Philofophix inagiftcr ibi V^i fnMgifiir 
cft nuncupatus,& GrxcasitidemUtcras doccrc iulUis. D^inAz f^t^tUm 
cum vcritatem & puritatem Euangelij eifct amplexus; varijs doat. 
fuit cxpofitus periculis > prxfertim BHdt, , vbi aliquot annis Peritlitatm 
fcholar praefuit. Namadmonachorum accaiationcs in carce- ^^ reU^iO'* 
rem eft compadus : cr quo tamcn nobiUtatis Vngarica: inter- »*w. 
ccilioncscumtandemUberarunt. E i^annoniaigitur /^ri/wwi- Vgmt Wit^ 
bergmm conccfllr: ibiquemulta cum Luthcro & Mclanchthoae temhtfgtm. 
faperrcligionis ncgotioaUjsquc rcbus contuUt. In patriam re- 
u^us k Lttdowco Palatino iilcclorc , lUiMell^efgam ad docen- HAtdtlhtr» 
das Graecas titeras euocatur > anno viccAmo tcrtio fupra miUe g^m inni' 
quingcntos. Ibi dum agit : Spirx * conucntus impcrij rcUgio- tmtur, 
nis caufahabetur. Eo cam Grynxus,falutaturus amicos, & in- * 1519. 
primis Melanchthoncm , cxcmriilct : accidit iUud, quod aUjs HiftoriM dt 
n6lum , alijs etia nugatoriumvidetur.QuodcumaUbi*a no- GrynM, 
bis narratum fit ; breuitcrhicialrcm actingcmus». Erat Grynaco */« ^ita Mtn 
cum Fabro Conftantieuii conluctudo nonnuUa.Eum cum au- UnchthoTUS^ 
di(retproconcionepcrtinaciusqua:dampropugnantcm,acce- yidt dffe- 
dit,coUoquium amicum pctcns. Faberhumanifnmcrcfpon- atndum tO" 
dct:iubctquepoftridieadfcrcdire.Veruminccrcacfficit, vta mum oft' 
magiftratuad vinculaquxratur.Hicfupcrucnitinhofpitium, fum eius, 
Ybiconiun6timagebanc,virquil'piamfencx&grauis,quiMe- 
lanchthoni cuocato , pcriculum Grynxo immincre indicat. 
MelanchrhonilUcociabitum,vtparct,fuadet:& cum didload 
Rhenum deducit.Vix digrcifis ilUs adfuercqui comprchcnde- 
rcnt,fcd fcrius. Inutftigatum dc illo fuit prxmonitorc : icd ni- 
hil dum ccrti repertum. Haidclbcrga anno vicciimo nono, ab jj^/^™ ' 
Occolampadio magiftratusiuiluicituq; F«/5/f«iwinuitaturad ^!^--^ 
docendum:quam vocatignc amplcxus,Oecolampadij potiffi- 
mumcaufa, pubUcepriaarimq;:ui£lorcsoprini2cnotacquofq5 ... , . 

cnarrauit.ruitcademinfchola&facrarumUtcrarum ei com- i i J^^^ J^ 
mendataintcrprcratio : dc cjuibiis tpifi, p^tuh. ad Rom.fihi de- ^^l^P''!*^ & 
lcgit,quamtanracumpcif|'KUuirccxpliruit,verumqueinea *"•""' *• 
Apoftolifcnfumrantociiinacuminecruir, Ytinomniumeffet 
.orc.QuapropterannouijLiimoquarioaprincipcWrtcmbcr- Tubingxm 
gico Huldtnco cum alijs 1 u^mgttr/* v bcatus cftjvt & lcholam & ^^tetfttur, 
Ecclcfiam cius loci reformarer : fsd bicnnio pofk B -iftfeim re- RtditBAji" 
uerfus , Erafmo seorotanti ac niorienti ad cxrrcinum vfqj hali- ^**"' 
tum adftiit.Annoquadragcf»mofupramiUequini>entos, Mc- Miitttur ad 
lanchthoni, Capitoni , Bucero, Ciiluino, alijsqu^, ad folenne folloqntum 
coHoquium Wonnaticnfcnroficilccntibus, adiuudusfuit. Vl^orm». 

Sequenti anno, ficuitia peftilrnticC continua annis pcnc tri- ^'^^!^^* 
bus vaftantercgioivjs aJ I: licnum 5: Hcrcyniam cacoircptus ^n^t.i ebi^ 
cxhdcvitam-^ra.iit; '.d.At-^uji , a'anosnatus^.ifl//r*>^.7;»<» "-/;>: *^* 

H 4 Quo 



I % 






?i? \ V I T A 

quo ccmpore CmIus Cacfar iriftrudba claffe in Africam traij ce- 
re contcndebat. Sepultus poibiidie eft in a:de funimaj iuxta 
wiAtMhkiMim ^^^^^ Otc^Umpddiiydc lacoki Meieri, confuli^ Bafilienfis > cum 
^tV^^f^f eiuimodi ad parietem epigraphe : 

Sando SeruAtori, 
P. SIMONI GRYNifiO^ ALMiE HVIVS 
. ACADEMIiE RECTORI, ET LAVDE ET 
J45MORIA SEMPITERNA, OB LINGVA- 
JIVM LATINit, GRiECiE, ET. HEBRAI- 
CJE PERITIAM,OMNISQVE PHILOSO- 
PHIiE AD MIRACVLVM VSQVE COG- 
NITIONEM, OB THEOLOGIiE> VERiE 
SCIENTIAM ET VSVM , DIGNO, MO- 
NVMENTVM HOC DICATVM EST 
J4,D.XXXXIL OB, CAL. AVG. M.D.XLI. 
^TAT. XLVIII. 

00 ft^t I ® ttf / ZCunft / l^iUffeti itt 97o^e / 
2SCC Itm ^on ^iefen brepm cobr. 

Fui t yir in tribus linguis & vniucrfa Philofbphia (blide citra 

fupcrcilium cruditusjnec mipusinTheologicis exercitatus: 

vt verbo dicam, v er;E pictatis & virtutis prilcac cxemplum ferc 

fine exemplo : homo ad promoucnda bonarum artium ac pie- 

tatis ftudia natus : multisquc tam Latinis quam Grsecis audbo- 

ribus fuo nitori egrcgie reftitutis , memoriam meritus fempi- 

tcrnam.Sa^pc eius coniilio & iudicio typographi in imprimen- 

dis libris,tanquam Apollinis illius Grynxi oraculo,vfi[fuDt:yti 

teflantur prxfationes & epiflolx au(^oribus omnis generis 

pr2efix2e. Tranflulit de Grxcis .^j«/i/«i ^iMi» in parallelis Plu- 

tarchi: eiufdem iibrum ^ fitne rattonk aliquM in beJUU ^u : Ariflo- 

telis Elemhofum lihros ducs , eiufd^ de ^irtutibus libellum 5 item 

W«x»«»^tfadAlexandrumcumcommentarijs. Scripfit annota-i 

tiones in oSio libros Topicorttm Ariflotelis 3 vercit & homtl. Chry- 

foftomi i\\ priorem ad Corinthios. Praefationes editx & ab ipia 

fcriptas funt, in lulium Poiiuctmy in Abjj^rtumy & reliquos auto- 

rcs Grxco^ Hippiatros:in£fXfV0» Gracolatinumim PlntMrcU 

^tras cum cmcndationibus Sc declarationibus : in EutUdk Gta^ 

metr. clcmciita. Gra:ca: in PtoUmai magna conftrnBionii libros 

Graicos: in luftmum : infcriptorcs noui orbis : in opcra Platonk 

a fe emcndata , qua: a Marfilio Ficino verfa : in orationem Htt' 

gonit Latimtri , de rcgni Itatu per Euangclium in Anglia rcfor- 

mando. Scripfit & dc vita ac *>bttu OecoUmpadir. & fomnium ad 

i4r0^M»i5^nf;»rttff>,carmincHcroico.Suntpcnesheredcsnon- 

dum excufa commcntarit in cpiflolam ad Romanos 3 dc cocna 

I>omini libcr,opus cpiftohrum,aIia. H.PHntolJ.^.prcfii/tpgrafh. 

J^U,P,$Hfncrm $n iconilus yCefnfrus. 

jilAR' 



fcr^tM $di- 

ffr' 



Konthttf 



ALAkDl AMSTELRED. m 



i^LARDVS K^MSTELRE' o. ij4i. 

D A M F S. 

AUtriMi abilluftriBatauorum emporio Amftelredamo» 
inquohoneiloloconatus> cognomentum induit. Co- 
loni2eVbiorum,acpoil Louanii^ operam bumanioribus lite- Trdcepum 
iis.feIicirucceilUdcdit.Audiuit mThtolo^icis RHMrdumTMf' Alttfdi in 
femmy <^ lacobum Latomunsy primi nominis tum profefTores. ThicL 

Itaque cum prasciaram fibi cruditionem afllduo ftudio c6- ProftJforU' 
paraflets inter pubiicos Louanij profclfores rcccptus fuit. Id uanu confti» ^ 
queiure. Groscarum cnim & Latinarumliterarum fuitperitif» tuitur, 
umusi artium dicendi iingularis zftimator 3 carmen itidem 
Mu£s & ApoUinc multo felititcr fcripfit. 

OmnisL Rodolphi AgricoU operaemendauitj fcholijs erudi- Scripta A- 
tisilluftrauiti &euulganda typis curauit. Do irtutntiono Dta- Ur^- 
ItBics epitemen ipfe fcripfit : formauit EccUpMftcn iuxta locos 
emnes Rodolphi: vtquc oues lupumfugere^paftoresarcere 
difcaat) harreticum viuis coloribus depinxit. 

IdcmftmtliMfacra congcflit: Similitudines eiufdem felcdta SimiliAfr' 
tum cx Bibliis facris> tum ex veterum orthodoxorum commf- ^^ 
tarijs> tribus tomis concinnatsc in 8. Venetijs habentur. Htppo- 
cratif Coi epiftolam ad Damagetam paraphraftice conuertit 
inLatinumfermonem> adiuni^o etiam textu Grarco; MatthM 
P^iWf^^w^yij apud Ephefum Metropolitani/>rtff/i/w»«,com- 
pendiariam inprimis viam ad rcfipifcentiam pr2eftruentes> & 
ad fumptioncm Domini corporis non parum conducentcs> 
Latinitate donzmt, Scholiatms in Marhddi degemmislibrum> 

vna cum GeoroU PiStoni fcholiis> cxcufa habentur. ^_ • • ^t^ 

,•'•■»-?►• i 1- • • • 1- 1 jfmtctjiior-'. 

MartmoDbrpip contubernalis > amicitia eruditorum ho- j;*-^^^*« 

niinum> in his Deftderii Erafmfy Ludoui i Vitdsy IFrancifci Crape^ ^ ^ 

^eldiy Pet ri JE^idti . & ali oru m sequali u m flpruit . 

Moriturpiushicvir &eruditus Louanii anno falutis 1^41. "Y^^ **^^' 

legata teft:amcnti tabulis bibliothecapatrij folipupillis. S^epe '*''• 

inter fuos impcndentia patriae mala defleuit>cum belli intefti- 

nicaufas inreligionis diffidio inclufas yideret. Optime dc 

Repub.literariacertevel cpnominemcritus eft^ qupd Agri- 

cola;> aliasfamas ncgligentis, fcriptaintegra>quantumlicuit, 

^mendataque edi curauits quajquidem, demagni Viriiudir 

^io, pmnibus vcreftudiofis funt. 

Nociurna^irfarida manuy ^erfanda diurna, 
MirAtM in elogiis Bclgic^ part.i.Iron, 



jii V I T A 



■■■ r~ 



O.IJ41. HADRIANVS BARLANDVS. 

NAtus ^ft HadrisifiM BarUntiti^ circa annu, opinor 1482 .an- 
47«»i^(Mf/(f»«* tc diem ^.Cal.Odob. Barlandia:, infigni Zelandia;pago: 

tatrh Ha- ^^ ^^ ^^ ^P^^ Annotationib. adfele£itu (. . ^iinit ep^flolaa tcllatur. An- 
driani, ^^^ natus vndecim ( vt idc Epiftola ad //>. Borfaliutn, qua dc fua 

Xjandauum "^itareliquitjfcribit) apatrcGandauu ablegatusjquadricnnium 
fnifHistbid, ^^^ dedit opcra Petro ScotPyyiio dodif. Qui vbi Barlanduincre- 
arttum fun- ^^^^^^ litcraruttudioprajtercartcrosflagrare animadiiertiflcr; . 
d.imema coBpit ea diligcntia inftitucrc, vt nullum boni prxccptoris ofii- 
^^ cium praetermifcrit. Hicnatum Gandaui,&fapo tindtumla- 

PettM ScO' u^cro vidit C^j^-fli/VPhilippi filium,qui cx D uce Brabantia: poft 
tMpr^cept. Caefar Aug. Quinti cognQmento,crcatus cft : vt ipfc refercan- 
Barlandi, n^ium Brabantia? cap.' 64. qui annus eratrcparatxfalutis^jirm 
Carol. <. g^ntejimu-nNpra millfimum. In huius viri ardibus acfchola>i7ia- 
Jmp. GandM ^*"'^ ^^^ frudtu exadis quatuor annis, parentis iuiTu L^ttaniu 
ui rjoo. conccflit, inquopcrcelebriGymnafiomutataftudiorumratio 
Zf.ttM, ne,Philofophi2e alterum tantu impendit temporis : vbi & Phi" 

B.irland. lippum Auftrium vrbem ingredientem,dum;in Hifpaniam co-« 
Loua^um gitabat, fpc<5tauic, vrbis Senatu, & ornatiflimo Gymnafij Re- 
roucdj. <&ore, toto deniqi Clero, an. CI;;). I3. V. obuiam proccdente: 
VhiHp.AU' '^^ ^" 'j^^^ Chronicis cap.i^d.lcgas j£tatis iam viccHmum in- 
flfiui, grcflus, acceptis laudandarum artium infignibus , ad ea demu 

Att':-imin[t- ftudia,qu^ intermiferat,reuertit. Porro his iam lucubrando rcr 
pniA accipit uocatis, cx amiconim confilio ad doccndum fe c6tulit. In quo 
JBarUnd, muncre AcademixperpctuusRhetor, itafcgcflit, vtlibentcr 
BarUni. auditus, e quotidianis cius cnarrationibus fe plcriqj profcciflc 
Txhetor farercncur. Vtq; adpoftcros etiam manerct vtilitas, anMnum 

Acad, Lo- '^^ fcribendum appulitj& fcholia,fcholis,enarrandifq; fcripto- 
<9an:enf.ptr- ribusvtilia,reliquit.Iuucnis vertitcGra:co,i£v/?i ^htygu Apo- 
tetut44, /tf^w^vnacum Guil.Hcnnano Goudano:& c Chiliafte Adigic: 

Scfipta Bar- ^^*^ Eptiomen concinnauit, & dialogos cofti fcrn^onis confcri- 
fiivdi, pfit. H05 vero autorcs cxplanauit. 

P^ouerbia Bncolicorum Virgilij ^ 
Mt:nandri carmina fcholijsornauit. 
In quatuor prtpris JEneidos librps antiqui lcriptoris annota* 

tiones e membranis cuulgauit. 

Teref.ttum ar£umentis& commentariocx/jlicauit. Cicerottk 

qnoque/'»' m^m < ' atilmarinm o* Philippiam r.onam, 

Kh.. ./.'/ ai qnoq; ftdceptioncs cdidit, & de amplificandi ej; to- 

piris, r.mone. Poft azt.itc proucdlior ex ftylo formato^ tcrfa 

hflif ica Liitin;;.ling!i.xdiifl:ioncHiftori*cfcribcnd3e cupidus, pracfcr- 

BarUtdi ^"" ^'*^' ^^^ ' ( 4^^°^ quomodocunq^^vi Xii VYimxxSi firipta eafity de^ 

i- uia ^^^^^^ '' i^^^f^''^*-"^ :iotitiapro.uarantetiatuya)iUuflrJum virorH^iras 

• ^ cpnCiipfit : auf->i(atus alitcraiis vrbis Roma: Impcratoribus. 

pcin rtigejifu comti^m Holi.vjnf^\m'\^'> r.andauit: addi co !ir. l'i- 

^r(iicflt.!i:j: :('ifi^crtu(i :^^..^»yr. PcIl :s,Lxab.^htt^Pi'..U7?. \\v:Q' 



B A R L A N D I. ix) 

nica difertius Gepiusque auda dedit: adic£ta ScChrenii^giaa 
Chrifto nato xjc^adanuumfutjecui i CI^ . I3 . XXXII. In quoru 
Principu -egregijs facinorib coineinorandisjfideiqjferuandac 
tam anxic Ituduit, vt Patriae linguae hiftoricis minime conten- 
tus multas & varias etiam Bibliothecas, vbi de his exflaret ali- 

?uid>adierit.Brabantinoru vero Annalibus inferuit copioiius> 
uetonij excmplo defcriptas vitas Caroli BAtgunUtyi^i beilator ^'^^ Carou 
& audax did:us,ad N antiu Lotharingisc vrbc cum (uis confof- ^^i^^^* 
fusinterijt: & alterius Cafoli, » .cognomentOjqui longe illo ar- ^***^^*» 
misfcliciorSaxonaDuceadAlbim,& Gallorum Regc Franci- ;. 
fcum ad Ticinu ccpit. Scripfit & lie f^enetorttm Ducib. poft Ant. 
Sabellicum: cniusledtioneimpenfiusdeledlatus, aemulumfc 
pracbuit. iocorum item Caitimiji ibros tres a fe colled^os rclaxadi O, f 5^ i . 
lhidiofefnsanimis,Notisexplicauit.Deniqj Chriftianihcminii ^^c, Latc- 
inftituttone Aphortfmti tradidit Floruitautc,adannuopinorfe- muspr^ce- 
cundu&quadragcfimum vfqjobijtqj LouanitGruiiioruMylAsi- f^^'' ^Unar- 
tiniDorpijjDodoris Thcologi,& xqualium cniditoruhomi- ^i' 
num amicitia clarus , vir dc humanitatis ftudijs, vt illa tcpora Clenardtes 
ferebant, be ne meritus . Exfctiptii Barlanui ^ Mirat elogiis . Unj^ua -^ ra- 
- - - bioLfludio^ 

liJCO LAV S CLENARDVS. fu^ 

Nlc lau6 CU^a' du^ Diftcmij in Brabantia natus eft : & ftu- Pfalteri^m 
dio linguuruni a teneris flagrauit: in quo, prasccptorc in- Ncbieti/e 
primis Ucoho Latomo,i3inni proFecit: vt non Louanii modo,ied 'nfmy^t^' ■ 
apudextcrosetiaeruditas linguas magnacufui admirationc 'nf. 
propagarit. NadumGrxcasHcbraeaiqiliterasLouanijdocet: Clen. Loux- 
inccifitipfum cupido difccnda: etia linguae Arabicae : q? inlu- nio abit tn 
daeoru comentarijs animaducrtiifct: aranc ipsa Hcbraicae elfe, GaUiarri. 
& altcra alterius iuuaripracfidio.Nadtusitaq; Pfalteriu Nebie/e, Indein Hir^ 
quinq; dcfcriptuidiomatib Latino,Gr^co,Hebraso, Chaldai- j(?^»^*». 
co,& ArabicojCCpitfuoMarteliterasvtcunqjdignofcercatq; Difcitfuo 
inde l.exicon ctiam rude concinnarclh co dum ell: Louanium Marte liB-. 
venit Ferna.ntlu6 C^/o»>quxfiturushomine : cuius confilio mo- guam Ara-: 
derarctur bibliothecaj qua adorhabat Hifpali. Cum eo itaqj bicam. 
iter in^reflus circa an.is ^iLutetia Gutl.Bud£0yGtxc3ii\i\r\ lit.tu Cltnard, Sal 
coryptasojinnouiit: inde in Hifpan.progrcflTus, Sai.fiantica ali- mantica in 




Ljpfecit: vtno dubitaritcafdcliteraspubUcc^fit^ 
• rim allaborantc epo Cordubcnfi,liberatus fuit a padis Coloni Euocatur 

cis: & iniuucnturisgratialircras Gra?casdocuit,tantoauditOT ^^^ ^** ^''' 
' rio:quantum co vfquc in Hifpania non fu?rat tifum- Sedcum fitani^m. 
vixJ«<»rt«f//w<*'<a£rerctureiinnouaprofcfiione <//>;: Regis Lu- ^^g^ Lufit^ 
fitaniaeliteriscuocatur,adfratremRcgis Hinricum in^ituen- nufatfm 
dum. Cum hoc vcrfatus cft annos quinque^ Arabicis intc- i^flHWi'. 
lim fcpofitis. fam gratus fuit Rcgi aducntus Clcriardi, 



114 V I T A 

vtcigratulatoriummtinus daiiiuffcnt qumijuagiftta ducatos. 

Vixit itaque £^tf rrf, vbi aula tum fuit, iucunde cum ami cis do- 
RtjentUM. ^is,inter quos Rejendiu^ pocta,& iingulis dicbus vnam horam 

rcgis fratri Hcnrico, impendit. 

Annoquarto, a fuo inaulam aducntum cum j^rincipc fuo 

Henrtco Archiepifcopo Bractaraccnfi, BraccarMm profcc^us cft. 

Hic cum Conimhrtca tranfirct, vbi Rex Lufitaniaj nouam tum 
Hdfierui molicbatur Academiaiti, audijt profitentem vincentitt^?! FJri- 
quomod» aum : qui Homerum itacnarrauit, vt no & Graica vertcrct La- 
Coffimbricd tinc, fcd, quafi agerct in ipfis Athenis, GrajcaGr^ecc cxponc- 
y in Lujuemia rct: quocl antca nufquam vidcrat : nccfegnius difcipuUpra:- 
fueritenar- ceptorcm imitati ferme in totum vfi funt fermonc Grasca- 
ratue. Bico. 

Clenard, BraecMrditinAz cumPrinccps Gymnafium condidiflet ca- 

Sraccara pcffcndisliterisLatinis: animi caufa aliquandiu Latinc do- 
docet, cuit & ipfc Clenardus 5 donec aduenirct Salmantica loannoi 

lcannes Vn-r rii/ii**j,eoaddocendasliterascuocatus. 
j^m, Poftca ftudio plcne cognofccndsc linguas Arabic^e , com- 

Clenard.in meatu accepto, in .^^if/iw Tingitanam , hodie Fef^ rcgnum 
^ifricam poftPafcha Anno 1^40. traiccit, nec finc prapfcntiflimo vitac 
traticit. difcriminc. Etfi enim cx Europain Atricam ab oppido Cr. bal- 
Nec pne altar traiedus eft anguftus , trium fortc aut quatuor horarum: 
fnricule. tamcn anguftum illud ftriAumque fretum Clenardus tanto 

cum pietu eft cxpcrtus : vt optimc fine commcntariis intelli-' 

geretilludVirgilij. 

Prafentem^ ^irie inttntant cmnia mertem. 

fe/k vrhs Tefam tandcm, Africas vrbem vaftifiimam delatus ; regcm 

Africa. Arabice falutauit, & cum cp promifcuc fcrmonem mifcuit,cx- 

pofitacaufaprofcdbionis, ncmpcftudiodifccnda^HngUK Ara- 

bicas, & librprum cocmcndoruin. 
y ^, . DcfeditFcfx ww/Sx^h/wj/m/w, nullofermcfrudu: adcd 
1. . ^^7 Chriftianis illi Mahometift« fiios inuidcbant codiccs. Et 
'j^^r "^ quodmaliomniscaputfuit: cxpcnuseft Clenardus ibifum- 
f^ ■' ^^ mam Chrifti^ni cuiufdam pcrfidiam ; qui apud rcgcm Fcfe 
>,, Vfl. . pcrfccit: nc Clcnardum quifquam doceret : ne Ubros confc- 
f. rj- qucrctur: vtprasceptorcm Arabicum, qucm compararat, a- 
c/ T '"ittcret: ipfumquc tantum non in capitis pcriculum vo- 

carct. 

Cum iritur tpt infidijs fcpcti fcntiret, cx Africa in Euro- 
^edtt Cle- pamtr mfmittcns -, hofpitioaN. AiendoXd Marchionc Mandc- 
para. tn chari, prorcgc Granatcnfi, exceptus cft : mortuufquc paulo 
£uropam. ^^[^ Illibcri, quas tiodic Granata, circa £^nnum, vt opinio cft, 
Aiorttur jpz. Copdituscftibidcminfacelloloqipdicipris; vbipoftca 
u^aMd. Yrbi dcfei^dcnda? arx cft cxcitata. 

'luit 



C L E N A K D I. uj 

Fult linguarum ftudiofifnmus> adeoque> vt ipfe de fe> «(«- 
fiiKa/u^etjfiii : vtfacrabibliaiu eamlinguamtransferens,gcntem 
Mahomctanainquinatam perfidia Chrifto tranflcriberet : e- 
iufque linguse profcflionem cxterisiu AcademiaLouanieiifi 
adiungcrct. Praetcr Latinam GrdMm, (ff Hehdam ( qua: in ^^^'Pf^ C/#- 
omnibuspcnc Acadcmijsrcgnant) Arsbic:im (\u.oc]uc Gram- 'mw'*^ 
maticam confcripfit : exf^atque manufcripta in Hilpania a- 
i^m6.1, yerujium F.»tVA/i»;/m, hominem dodliflimum. Exftanr 
^Epi/haruff, eius ^ibri dtto, inquibuslcpida efl rcrumvaric- 
us & orationis puritas. Scripiit & mythoJurk doctndt fnetos 
ttnniphaifcioi Latinc>prxfcrcim incrapd^^s parictos. 

Iuitamansvi:a:folitaria;> & fugita^sinultitudinis, vtali- Mor§$ CU-' 
cubifcribat> mallefe fruJlumfttnU ederc apud likrun. Aral/tcum: ntird. 
quam ^erfati sn horninumjlrepitu. Itaquc in Hifpania cum agc- 
rct> piguit cum diutius alienam adire mcnfam : quod pluri- 
mamiplipcrirctdc fludijs, dum fublata menfa^ prolixiusfa- 
bularentur, non de iis fcmperrebus> quacadeius ftomachum: 
nectantum dccLirarcnt> vtpriuataintraparietesleclio. Coc- 
mitigiturfibiman-cipia itthiopcs: quorum ibi magna copia: Cii»x&r 
& patrcm familias agerc cepit In omni vita apcrtus^ ncc vllis Ogliffpg \au* 
vfusambagibus :iniquior totiagmini, vtipfevocat, taupfico- fificorum 
rum * aitquc didiciflc fe sda^tuwy quodnonnpucrit adagio- ♦ inepiflolii 
fus Erafiiius : Opcs perdunt Chrtftiani littgando : ludM conmuiii r^^^ ^^^ 
feftorum : Mmri celehrandit zuptus, Fidus in amicos> adeo vt appeHai. 
rcprehcnfus fucrit quandoque> fic opcm amicis tuhffc: vt ta- gales CU- 
mcn;ieilli ipfi bencfad:orcm fuum fcircnt. Salibtu vfusfaspe fif^f^i 
ingcnioiis & fcfliuis j alicubi narrat, Fcfi difcipulum fibi fa- 
^umin Gra2cishomincm,iam »t«4i^w««««w fermcnatum: 
cffcque puerum bon^Jpe/y alludcns ad proucrbium iU x-alht •< 
yt^oirtf, In epiflola quadam monachi dtfinitioncm tradit 
huiufmodi: monAchti^efl hypcctifcos dort.itilium i alibi fcribit fe ^ontuhid^ 
Fefa: fuiffc annum totum feruum fcruorum Dei>h. e. vt in Ita- finitio, 
lia> fummum Pontificcm : alibi> inter arentcs Arabes aridum 
fefaAumdicit, ->* 

Antelucana fludia fic amauit : vt maluerit hora prima ^^**^** ^^ft^* 
lamen pofccrc : quam lucubrarc vcfperi. Quare non hiit ci •* Citnwdi, 
mos : vt poft vcfpertinum cibum>hbrum vcl laltcm infpiccrct: 
ctiam fi antc odauam rcdirct ad cubiculum: protinus fead 
nidum contulir. Cum autcm ab incuntc xtate linguarum £uc- «'''f ^^* 
ritftudiofifGmus: deorationisgcncre npn admodwmfuitfo- ^*^^^^^ 
licitus. Puratamen cius cft didio : licct extemporanca: vn- ^^^^* 
de apparet quam difcrtc fcribercpotuiflet: nifi pcrcgrinarum 
linguarum^inquibusfucritac/rpcivJ^xTj?, prxfcrtim Arabic«i 
Manialaboraflct. Hinc quadam ad Vafa^um cpiftola: Lic§t 
mihi nunqtutm doo^mntta JiudtHm d^j^Ucutriti nttnquam tamen 

impe^ 



116 V I T A 

ifnpertareftiihipotuty vt ^eliuftum tcmptu opefdmqut injfylofcr" 
mandopenerem'. autqui.qmditlejfetyquodfcriberemy adlimamie* 
uocarem . ^ zdirej erio doleo : cum enim rem propiue adjpicia, lon* 
gefAtiuAfutrai , cum amicis prejfiu^ agere ffj brtuiusy aliqua adhtkitA 
^elarte sjel AiUgentia yquammultarum horarum dfjpendso prolixie- 
tesquidemeffundtrelitmwy fedquibus confcribendi^ id modo^onfe" 
cntusjis : vt maletJ tumultuariegftrrirepoljisiprudenter at^ dijertt 
Mcerenonpfljjis. Orote, miVafaiy ^t ixi.f/ipio n,e:> docittcy iuueiMi 
dijsoi etiit nre, quod finr mihi tam eu-tare non iicet. Nonqutndictio^ 
nemtuam, {^Jintentiamm elega-.tittm rmptr pltirimum lemnien' 
demyfedy mihi t redtyfH^^um lyidu e're q-uai y ne mi'*imam quide 
chtkttam exararcy quam non erio rt^crgnocM , fu.urnm ejly ^/ mihi 
tUiquando de conjilto dato magna^Jis hahituru^ gr atias . Egvji hoi in 
fiadio verfareryin quo mtdta c um lati -'e ie^tfidiu ^trfa^t: ynihtt omnino 
conJcrtberemynedeleufJpmaquidemrecuiu6 non relquum apudme 
temaneret exemplar : *aqui d rib/y cum minijirum hal etny nonad* 
modumfuerit dijfictle. Hasc ibi Clenardus. 

Valetudine, vt cx peregrinationibuslongijffimis > quas tcr- 
ramariquefulccpit, facile coUigcre cft : fuit fatis firma, nifi 
quod fa:pius dentium dolor eum inuaiit : adco vt nodrts info- 
mnesduxerit. Obijt, vt diximus Granatx, difcipulo rclicto 
loanne iL;.//»tf Athiopc{quod prodigij fimile fit) Rhetorellli- 
beritaap : cuius exftat poema panegyricum de vi^toria nauali 
lo*nnts.Auftriaci ad Echinadas Infulas. Ex Clenardl epijioluy (^ 

O.154J. dta, ji^A^irAiehgiii, 

70' 

Torunium : . 

eppidum Bo- 
fuffta patria 
Coperniii, 
Jn Italia dat 
litcris operM, 
Corrigtt cal- 



Valetudo 
Clenardi, 



Mthiops 
G anata 
'Bjjitor. 



N ICO LAVS COPERNICFS. 

ABfoluta: hic fubtilitatis mathematicus natus eft anno 
C\\ni\i/cptuagefimo tertto fupra mille quadringcncos,dic 
culum Afro dccimo nono Fcbruarij, Torunij in Boruflia. Cum in Italiaa- 
nomicuw. nimum optimarum difcipHnarum atq; artiumdodrinainftru- 
Vominicue xiifet, ocium tan dem na6:us, correSlion^m calct-ii Ajironomia 6ir 
Maria Be- uino ingci 
nonienfis. omnium, qui in ijs fludiji 
Copernic, no Dorfjrwcn A!/*.-rmB(?»oyy/t//;,cuiusrationcsplanecognoucrac,&- 
qudrit ti obfcruationcs adiuucrat* Suas autem cxquifitioncs mediocres 
uK^i^iiH non nimias efle voluit. Itaque confulto non inertiaaut tosdio 
calcuh, defatieationis, eas comminutiones vitauit, quas nonnulli ct- 

fFfeti^yicc iam aftcdarunt : & lunt, qui exigant. Videas quofd un in his 
uu.oruru:am ornncm curam ponerc^ vtplaoe fcrupulofc locafiderumfcru-» 
irtf-'Uu,U. tcntur. 

Qtti 



) aggrcifus, incredibili dihgentiapcrfecit, cum 
iiniisfludijs vcrlantur, admiratione. Vixerat cu 



I*; 



C O P £ R N I C I. 1X7 

Qmdamfccundarijs & tercianiS} quorcanis quintanis ini- 
ttmiisinhianciintcgrasintcrimpartes prxtcrcunt, nequcre- 
lpiGiuDt9& in momentis ruf ^«M»o.Mf»<wy ia.'pchoris, nonctiam 
nanquam diebus cotis aberrant. Hoc nimirum ell , quod 
in&buhs i^fopicis fit abeo> qui iuflus boucm amidam re- Fabuls 
dDccrc>dum auicuhs quibufdam captandis lludec: ncquchis JEjopi. 
potituis & bouc ctiam ipfapriuatur. 

Scribit RhetirusykcumCopernico deilla exquifitione quan- CoUequium 
doqne contuh{fe> & quia iupenetralia quaii liderum pcrue- Rhetiii cum 
ftirc cupijlfet, expoftulalfe. Copcrnicum ipfius ^*Afc*e«tirf ^^*^!,/^^^ 
honcfta cupiditatc dcledlatum , moUi eum bruchio obiur- 
gafle: & hortari folJtum vt manttm ctiam dt tAlmla toilcrc 
difccrct. EgjOf inquit Copernicus, fiad /txtantes, q iAfhntjcru- 
piUdecem, ^eritatim adnucere potero : nen fninus exultabo aru^ J^^ ^f'*'^ 
»#, qttsm rmtione norma reftrta fythagotam acccpimm, Dif- ^^JP^^'^^^^ 

' ficolcatis autem eius tum alias > tum potiflimum tres cflc '^ ►'**^^' 
caofas. 

Harum Primam cfle aiebat, quodanimaduertcrcc, pleras- ,^ 

que obferuacioncs ycccrum finceras non eflc : fcd accommo- 
datas ad cam do^rinam mocuum , quam flbi vnufquifquc 
pfccnHaiitcrconftituilfct. Itaquc opus cflfc attentione, &in- 
daftiiafingulari,ytquibus autnihil,autparum admodumo- 

l pinio obfcruatoiis aadidiflet , dctraxifletve : ca a corruptis 

: {eccmercntur. 

Setuvdam caufam eflfe dicebat > flderum incrrantium loca^ j,. 

I^ a yetcribus non vlterius quam ad fextantcs panium cxqui- --- 
fita. 

£t fccundum haec tamen prxcipuc crrantium pofltus capi 
oportcrc , pauca clcipicbat, m quibus dcclinatio fidcrisaba:- 

£' aodiah annotata rem adiuuaret, quod de hac locus ipfc fl- 
s ccrtius conftitui iam poflet. 

Tertiam caufam hanc memorabat : non habere nos calcs i 
aUcores , quales Ptolafmcus habuiflet > poft fiabjlonios Sc 
Chaldaeos, illalumina artis Hipparchum Timechmimt Mt- j^^themati" 
MtUmm^ & caeteros: qnorum & nos obfcruacionibus acprae- ^i^^/^^, 
ceptis niti, ac confidcrc poflcmus. 

Sequidemmalleinijsacquiefccre, quorum yericatem pro» 
fiteri poflic : quam in ambigubrum dubia fubtihtate o^ 
ftentare ingenij acrimoniam. 

Haud qui4em longius certc vel ctiam propius omnind 

abftituras fuas indicationesfe^tantc aut quadrancc portis yni- 

■ us a Tcro: cuius dcfcdtus tantum abefle, Vt fe poeniccac, vt 

magnopere laccccur hucvfquc longo temporc, ingenci li»- 

bore^ maxima contentionc, ftudio & iiiduftria ungulari 

pro- 

i 



118 V I T A ' 

proccderc potiiiflc. Rhcti cum inprimis hortabatur> vt ftclhk' 
StiuarHm ruminerrantium obfcruationi operam daret: illarumpotiffi- 
tnmttnttum lyiyxm qux in lignifero apparent, quod cum his crrantium con- 
9a/eruatt6. • greilus notari poflent. 

Optis teuo- Q^^ reHoiutiontim ydih ipfo adornatum^edidit difcipulus ciuS 
iutionum Rheticus cxcufuni NorinbcrgXj co qao au«5lor obijt anno. ia- 
Copermct, ^^j. yjuos autem eflb dciijt Copernicus anno Chrifti quadragc- 
Obttus Co- Ijj^^q tertio, XLatc iam feptuagcnarius. 

permci. Dehypothclibus Copernici > ncmpe de terr£ motUyfoiu^ m 

De hypothe- ff^^fiji ccntro quicfcemis wag^po|« relpondet Gemt^iA Phryyiuey 

fibHA Copet- noniliaftatui, tanquamnecefiarioitafehabcant, nequeaUtcr 

ntci qutd conftituipoffint: (cdvtailumrisillis hubeant artificcs cenam 

fenttertdum . rationcm motuum j correfpondentem in coslo conipicuis ftcl- 

larum locis,tam pro tempore futuro vel elapfo, quam pro prac- 

, ^ fenti. 

Hypothejes Hypothefcs Vtolemdi quoque etfi prima facie fint plaufibi- 

rtoUmAt liores> quam Copcrnici j nonpauca tamen ablurde commit- 

qu/Ms, tcrei nequc tam cuidentcs habere •»»> ^ectrdfcom caufas> TC 

illaj Copernici. 

Quin fi quifpiam vclit> pofle illos motus terrx, qucsprac- 

tcrduosprimosponit,adcaclum referrc> ac vti ijfdcin cano- 

iiibuscalculorum. Nec vcro Copernicusfecithocprimus, 

Exftatadliuclibcr AnhimedU d^ nufste ationeayn^t inquunar- 

Arlftarchi rat Ariftarchum Sumitm hoc paradoxum tradidifle : joirtmftit' 

Samii pMra- reimmotumy ^ terram circumferri ctrca folem. 

eioxum. In opere etiam illo Reuolutionum demonftrat CopcrnicuS 

Solan nunc ( quod & Keinoldui ^ Stadiut fcccrunt ) folis abfida tcrris eflc 

propior terra propiorcm> quamPtolomari qui fub Adriano floruit> xtMt 

Bodin. me- duodccim partibus> hoc eft> vno ac triginta tcrrarfemidiamc- 

thod. kiftor, tris>vel>vt nosGermani metimur, ^igmifex miliibwyfexcen* 

€ap. 8. tiii ^fixagintamilUaribtte, Id quidam > inter quos Melanch^ 

thon, ad corporum caelcftium terrcftriumquc tabcfccntcin 

naturam referendum putarunt : declinari illa ncmpc > vt fub- 

luiiaria commodius lolis calore foueantur: alij intcrpretati 

lunt > fignum id cflc ; mundum breui ignc conflagraturum. 

JExereit, Sed fuliug Ca/ar Scaliger vel fcripturam Ipongiis, vcl autotcS 

^p/i. ipfos fcuticis caftigandos iudicat. Afij inftrumcntorum di- 

uerfitati adfcribunt. Vcrum dc his artinces. Pro Copernictf 

cxftat hoc diftichen. 

^}md tum ? fimibiterra moetitterf fil^qteiefcif ^ 
Ae (oelftm : conftaf taleulm inde mihi. 

Rheticus in pra;fationc Ephemcrid. anni 1551« adlcftorem: 
Cemma Phiyfius epiftelaadl.Stadium. 



M 



G E k V S iE L 14^ 

HlEROT^rMVS G E M V- ^ O.tiM^iU 

S JE F S. z9.t4nMMfs 

^i^ii/!/)Oppi(loruperioris Alfatiae^Heluetijs confocJe- Mulhttfittm 
rato > honcilis parentibus Gtmuf^M hic editus anno pMriMk 
\tiinta fupra miUequmgentosy cum ingenio eilct bonoj& a ihidijs 
ninimeabhoixcntCjdeparentuyoTuntateapueroliccrisopcra . 

iedit.IntriuialiludorudimcntisprimisFclicitcrperCcprisi ad *^wm* 
>ublicas fe fcholas> & in his primo ad Baiilccnicm contulit. ™^* 

Vrgebantibitum operasicholafticas, & litcras magis ma- 
nfquefuccrefccntcsplantabantac foucbant tuaUi docliilimi 
firi>tam Henmttt ille GlMresnttt. Hoc Gcmuia?us du<5lore & cUrednm 
lo^orcvfus^fingularicumdiligentiaaddodbinam etuditam trdceptof i 
Sc linguarum cogniuouem GtxcxSc Ladnx> incubuit : & in- ijetntt/kL 
;er asqudles primas facil^ obtinui t. Studium igitur adolelccn* 
is Tt alcret & inflammarct Magifter, difcipuHs rcliquis cuiit jy^gg^ g^„^ 
>r«fccit>&fuuminterdumindocendolocum domi obireiuf- ^Oipfilgi^ 
Sc. Ita cnim fit> vt qui alios quacunquc in arte inFormant > fe- 
ipfos illi doceant & confirmcnt. 

, AnnodeindcChriiHvieefimoquinto> ipiius Gcmnfacivi^ . ^. , 
icfimO> Decano artium Glareauo, dic lo.Fcbruarij Philofo- '^*^^^^ 
^hix Magifter fiue Dodor publice ibidem eft renunciatus. ^^^H^^t^^^ 
&rciuiil igitur & liuguarum cognitione cuin inftrudbiis cgre- ^^^- 
»ic cflctjin Gallia > maioris ingcnii cultus,& perfequendi cur- f^^'' ^'^ ^ . 
dculi Philofophici caufa profedtus eft. In quo tanto cum fuc- ^^* 
Gcfluvcrfatus cfti vt fubtiliffimorum in Philofophorum nu- 
mcruin merito fuo adniitteretur. Ipfum enim ArifloteUm t^ 
Flti$9nem, Gra:cx doCtzinx princu>es> quod tunc temporis raru 
cratjitacuoluitj vt familiariter fibiprorfuscognitos haberct: 
Sc tcis natUra^ recotidius ndli fine ingcnii &: acuminis laude 
pcrfpioic alijs cxplicattt. 

Cuiti ftudio Phyfiolbgico coniunxit alterum huic affinc> 
Mcdicininimirum": inque eo.itJl^aborauit> vtDodioratus MeiiU niM 
qox vocant infignisl> doctrinas hoh proletaiciaz teftimonium> l^a^ta, 
Tttftrini anno trigcfimo tertio fupra lefquiniiUefimum > hon 
lain ^ fe expeti ta, qiiam a Profeiforibus bblata rctUlcrit. 

Quamobrcm ab cniditionis hiultipiicis fegregia fu^eiic- *^ ^ *. 
ftilcilTftrUarus, Bafileahi rediit \ ibJquii fei l?hilafopKi« na- r,^^ **' 
tiiralis piibUce daceftdae prouincia fuit cJeittahdati Paiilo lltt^^^ 
^oft^»''r** Cr4f4»ilfitypographifiliamvx6reiiidUxit:vtqu(i '^*''**^ 
tx foceti Officihd isiUdotes optihU dptihig lexcuil^rbditehU 
iiiigeht^t (EUtikuil; 



111 V I T A 



f 

H 



o. IJ41. HADRIANVS B A R L A N D V S. ' 

NAtus fcft fiadrUnut BarUntltt^ circa aniiu,opinor 1482 .an- ■ 
47«fr»M»H»M ^^ ciicm 4.Cal.O(^ob..Barlandix, infigni Zelandia' pago: 

tatru Ha- ^^ ^^ ^^ ^?^^ tinnottttionib./idfeleHtif ■'. . Hiitjit ep^JioU* tdlarur. An- 
driani. ^^^ natus vndccim ( vcidc Epiftola ad /«. Borfdtum^ qua dc fua ^ 

Vandauum ▼itareliquitjfcribit) apatrcGandauuablcgatus,quadriennium 
tnifT/tdthid, ^^^ f^cdi: opcra Petro Scptpyyiio dodlif. Qin vbi Barlandu inctc- 
strtmmfun- ^^^^^^ litcraruttudioprxtcrcartcrosflagrarc animaducrtifllr; . 
d.imenta coepitcadiligcntiainftitucrcvt nuUum boni rrxccptoris offi- 
iacit» ciumpraitcrmifcrit. Hicnatum Gandaui,&lapo tindlumla- 

PetrHsScO' UJjcrovidit C<ir£j//V''Philippifilium,quicxDuccp:abantia:poft 
twpr^cept. C«far Aug. Quinti cognQiTicnto,crcatus cft : vt ipfc refercan- 
Bjtrlandi. nalium Brabantia? cap. • 64. qui annus erat rcoaratx falucis ^ttm 
Carol, f . g^ntifmti-t /npra milljimum. In huius viri atdibus ac fchola>ma- 
Imp. Gjtnds xJmocumfrudluexadtisquatuorannis^parentisiulfu Louaniu 
ui liOO. conccflit, inqnopcrcclebii '.lymnaiiomutataftudiorumratiQ 
fiitM. ne,Philofophix altcrum tantu impcndit ccmporis : vbi & Phi^ 

Bri^land, lippf*m Auftrium vrbem ingrcdicntcm,dum*in Hifpaniam co-» 
/ oua^um git^hat, fpcftauit, vrbis Senatu , & ornatifllmo Gy mnafij Re- 
o>:ic. cit. ^orc, toto dcniqj Clcro, an. CI;;). I3. V. obuiam proccdcntc: 
Fh/iep.AU' "^^ ^" ^J^*^^ Chronicis cap.i66.1cgas.>5iratisiam viccfimumin- 
Jiriut. grcflus, acccptislaudandarum artium infignibus , ad cadcmu 

jiiU-iminfi' ftii^iii>qu?inccrmifcrat,reuertit.Porrohisiamlucubrandorc- 
onij. accipit uocaris, cx amicorum confilio ad doccndum fc coculit. In quo 
BarUnd, ^"^^ "^*^c Acadcmix pcrpccuus Rhetor, ira fc gcflic , vc libenccr 
BnfUni. audicus, c quotidianis cius cnarracionibus fc plcriq» profeciflc 
JXhctor faccrcnrur. Vtq; ad poftcros eciam mancrcc vtilitas, an'mum 

jititi. Lo- adfciibcndum ippulit,& fcholia,fcholis,cn.irrandiI*q; fcripto- 
<9m:enf.ptr' ribusvtilia,rehquit.Iuucnis verciccCrarcci^E'.^/ -htygu Apo- 
tetuus. logos,yQSL cum Guil.Hcrniano Gouda!io:& c Chili.ifte j^d^fiic: 

Sc9tpta B4r- ^***" EpKomen concinnauic, & dialogos cofti lcuMoais confcri- 
{tindi* pC^* Ho^vero-iutorcscxplanauit. 

J^oHfrbia BNColiforum Virgilij ^ 
Mcnandri rarmina, fcholijs ornauit. 
In quatuoi^ priitris JEneiios libros anciqui icriptoris annoca- 

tiones e membranis cuulgauic. 

Teref.tium argumencis& commcncariocx^^licauic. Ciceronit 

qiioqne/'»' mim < atilinarium (^ Phil/;f/ am r.on^m. 

Kh."''i i«>quoq; •>»4ec/'^//W;ci!?dit, & dcamplificandicxto- 

piri5.r.irione. Poftarratc pioucCtiorcxftyio formato> ccrfa 

hijt^' ica 
^ttrUtdi 

■ ' cpnfvvipfit:aufjMtitus alitcv.:iir, vrbisRomx !mpcr;iroribus. 

pcin *tsrejtei6 co»ii:hm HvlLiti.i'.*\n{.-v' •' ..inluiir: luid; : u .i /'/- 
pAiith.-iiui^iji ^vnu^-r.nt' •g-.rc-ll .^Z,;/.tw,r.v,i»..-..7.v »b*.o- 




s c tt o N te R t. m 

Afi iCu^ liLros puUrtt committere chMttU 

AdjuetUiX ftudtii mMgnm Sftertjg fuit, 
Creduiii exantmcftmptt filam effefalntemi 

Sfemq^fuam Cfjrifium, iuflitiam^ merarn, 
Vndevtrum^j DEV^ magne dignitmtut hoMfi^ 

Vtrumqj adfuptrt tranflulit aftrapeli, 

Hcnricus Pantai. lib.j- Profopographias : & monumenU 
fiaiilienfium. 

II — I ■■ ■ ai ' ■ II 11 11 \mm^»m,mm.^^^^^^mm 

I O A N N E S S C H N E R V^S. o. 1547. iii 

Cjir0!ojladih£i3incix orientalisoppido, Kic anno feptuM- 73, 
gefimn jtpitMOy fuprarnillequadringentos, die Uecim* /e- 
xt» lanuarii} minucis icpcciii ance vndecimam horam no^isy 
in hanc lucem editus: a tencra ftatim astate litcris imburus eft. 
Epachaadpublicasfcholas vberiorisingenij cultus caufamif* 
fus cum omnibus artibus,quas adhumanitatem pertinent, tu 
inprimis non obfcuro naturas du^u Mathematicis difci- MatbtmAt> 
plinis fuit dcdicus. Deinde ad eam>quje eft Ptolemaeo pars /f- ^^ deditus 
Jironomidy prasuidens futura, & occulta aperiens dc ca:li quada fl*^^^- 
in(pe6fcafacic> quae nuc Afirohgia proprie vocatur, fcfc coculit. ^f Afiroio^ 

Inhis igitur difciplinis cantum adfidua indcfcHaque dili- ^'^* 
gcntiaprofecit : vt & publicc Mathematadoccrct,& Aftrolo- 

fus aK}ue atquc Aftronomus cxccliens haberctur. Non cft ab- 
onens a vcro> Mclanchchonis ipfum fcicnciarum eiufmodi 
commendacionc, plurimuminfiammatum ad eaq; capcifen- 
dum ftudium fuilfc. 

ilnrinbe*g.%'^y vbi dc Scnatusampliffimi confilio acvoluii- Atcxtnr i^r- 
Utc>Mclanchthoncrcm dirigcutc>Gymna{ium apertum crat> rinUrgam. 
anco vicefimo fcxto, fuprafciquimilicflmum, inuitatus , vHa 
cum Eobanoy Camera^io, ^ idi.haeie RotingOy fuo ipfe locb §11^0^,^ //4 
jempubl htcrriiiam fideliccr ac fcUcitcr iuuit : & ftudiaMa- ,/,(»/;,; 
chematum op era induftri aquc fua pluxjmum auzit atque ilia- * 
ftrauic 

Corrcxic & locupletauit tahulas Aflrdnsmictts : quas vulgo> ;i^jf f 
quiaomnidifficultatc&obfcuricate carcnt> re.olutas vocant. .f " *'^*" 
Exquibustum erraticorum,tumctiam fixorum fiderum mo- ^^ 
tus> tain ad praetcrica, quam fucura, quantumuis ctiam longa 
feculafiacilimecalcularipofrunt. tn pubhcUm quoque cdidic 
O^^ew/^^/^rnfwantcccfrorisfuiRegiomontani, multismo- ^^^, nfKfth 
disau^tum & locuplctatum. Nam in eo ipfe muIca,non mbdb if^^cum Ke* 
ab aliis tradita,fcd & afelongo obfetuata vfu, in vnum corptis ^iQf^MMni^ 
digcftacxplicauicplaniffime, & tanqua diffipatas a:dificiipat- 
tesezftruxicingeniofiflime. Pcazmiccuncur tabulis dotutfff**t(i^ 

I % g^^nC" 



IJt V I T A 

generaiia exrcgulisArithmeticis de minutijs Phyficalibus,pr 
Y{uearun(lcmnecefraria.£xflantciu(<lem^/(7^«M j^fironcmci* 
&libeilus cuipipfoinftrumentoexcufus. Opcra cius vniuei 
ia Norinbergac excufa funt, in vnum volumcn congcfta ann< 

auinquagefimoprimo: quorum Elenchum cxbibcnt Biblio 
lecaSj quoled^orem auidumrcmittimus. 
t)Ut$ii SihS . Prasclareitaque dereliteraria vniucrfa mcrirus, in viuiseff 
•W*. aefijt Norinbergac anno Chrifti quadtao;efiino feptimo, di« 

4?cimofexto lanuarij, exadle fcptuagenarius. 
jEfimplfmm PhiUppus Meianchthony quofuitcrgavetcrcm amicumani- 
mSkiitUn' I110& In difciplinas pra^fcrtim Mathematicas ftudio> hoc de- 
ehtfm$J»i* funiStUm Spitaphio ornauit: 

Jlfirt¥umfnottUy ^fataregentiMmuntlum 

€lui nofunty multos Francica terra tuiit. 
bejpertts at quanto, qUam caterajtdsra.fulget 

SpUndidiory vultU6 fole tegentefitos : 
^Tantum pra reliquU caput extulit ^nm ^ alter : 

Secula vix maiutprifca tulere dect^, 
tiegiue alter eraty cuifnons ocgnominis ^fum^ 

Et natalefolumy primn^ tecia dedit ; 
^iprocul AufbniadeceJJit in ^rhe lO ^ NNES, 

jArtu Hfi Jpecimen cum daret ipfefua. 
Altefah hoc^ixit SchonetUA, laudihus artis 
l$4n iameH infefiofy quamfuit ilie^ fud. 
i^cjira quoqui hu ducihusperagrarunt lumina coelum > 

Barharico fuerant qua ^itiata luto. 
Viq^fere extinHam reuocauit ^terq^ Mathefin : 

Sic tafiiUm peperit laudis 'vterquefihi : 
^Terfa tihiqkdntum Baotica Jortis Oriouy 

Et Lihyce Atlanti dehuit orafuo. 
Tioc i^itur hufto Schoneri mcmhra quiefcunt : 
Ipfaadiit mensques^iderat afuepolos, 

loachimus Camerarius in vita Melanchthonis : Gefherus 
m bibliotheca : Reufnerus in Iconibus. 



7.o.Maiijit. 

»/»*""*' T^ ^^^ ll^#»«»tf> 6ppidum Bhenacumy rndc patcr &/eA»- 

Rhersacuf» £j /ftiow aduenerat, cognomentumdedit. Id oppidum,fu- 

tmttaBtm. pj-a Argentoratum ad quatuot inilharia, Rhcho alluitur; ab 

•odemque ex{>arte maiorc allKUicnibus aut dimiuutum le- 

aibus> 



f 



R H E N A N I. J$i 

nibusy aut fubitis abfumptum efl: qux caufa nonnullis iadc 

migrandi fuit. Ex hoc loco auoniam patcr aduena Sciefta- ^**^ ^** 

dij erat> yifntonim Khenmm cit cognominatus. Aliquotic!} ^tmuSfndi. 

cz Beato filio auditum eft : &pc fc pccnituille > quod aduenti* 

tium nomen retinuerit > auitum non vfurparit. Nam maiores 

cius BUdii antiquitus appeilabantur. 

luit Antotit patcr, diligens fuarumrcrum paterfamilias: psiirRht' 
qui cum ancm lanioniam prxcipucfadbitarct; cxparUa pecUT n^, 
ni^, quam Rhcnaco apportaucrat , parfimonia 8c adfiduits^tc 
mediocriter magnam confccit ; rationcbona) vtinSenatum 
paucis annis fucrit dclcdbus^ & confulatum geiTerit: & fundtus 
fitomnibuscius vrbis muncribus. 

Hoc parcntc gcncratus fuit Bsattes KhenMnm annoChrifti ^ * ^ 
•Bogtfitno quinto, fupra mil/e qtMdtingentos 5 FridericQ tcrtio Im- » /L-.-^ 
peratorcAuguftojPontificc Innoccntio o<Slauo; rcge Gal- ■ 

lixLudouico vndccimo. Eodcm quo natusfuitannoni^trem 
amifit BMrisf-am Kfgrliam', cuius virtutcmmariti Antonij yi- MMttr, 
ta vidua comprobauit. Nam cadcm quac prima>etiampor 
ftrema vxor fuit : cum vnus folum filius eflet BeatuSj patris 
hercs> idqucantcartatisflcxum. Ex familiaribus Rhcuani au- 
ditum cft, pof I: filium ifltum & vxorem mortuam vltra trigefi' 
mum quintum filij anuum pcrucnifTci nequc fua^ vitx attigiue 
annum oBungcjlmHm, 

Ergo in fpc patcr non conccpta, fcd confirmata dc filij pro- 
bitate mortuus cfl : & filius fcculo litcrarum non infclicifuit , iHiMl'^ 
natus. j!ingf'ti*Qmm Po/itianw vfquead vigcfjmum quartum ^ 

;inmiJTi Pcati Rhcnani vixit : intra quod tempus etiam /f#r- 
iwfl/iWw.P/»r^aM#f, quiantcPpHtiauumnatusfuit,&/tf«ii>i«rPi- « • •' • 
ate Mifstnduia , (Jr. Theodorttt G/i^, ^ Georgius Trepe^^unttMy fjr ^ ' 

Marfiiift6 Fi» inu*y /jy> louittnn^ Frntanttt litcrarum laudibus flo- ^.. 
ruprunt. QuanquaminGcrmaniacotcmporcmrantiaaclnuc .. 
fludiorum&litcrarumfuit. Nam prartcr Rodolphum Agrico- ' 

UmAlexanurJh^giMii^iilnuYiScEramtimRoterodamitmyliC' • -> • - 
gij difcipuluni, Gcimanianihilinagnuui atquc prxcLirum in .. '^ 
literis viderat. Scdtamcnhomm fcriptisprobabiie cftj & ex , - . 
cius arui homimbus mtcmgitur, lihs cxcmpuji ^uii^ cxcxtata '? 
fuilfe adolcfccntum & iuucuum ingenia > ad maiorcm noc^ 
modo docftrinarum, (zA ctiamfcrmonisatquc linguarpviritar 

tcm. Adolefccbant cadcmtempcftatcftudia Af'/a»<^^^tf»^«fi ,, i^ . 
• i'i- •rrii- ^ ' '. Hows Itteri^ 

qui auodcQiin annis, nili raUnnur, mmor crat. Apparct cnan^ ^ , 

px hiftorij^ , PontiSccs Sc Impcratorcs, 8^ Rcgcs, & Rcfpub. 

dclcgiflV ad fiia confilia homincs cruditos : quibus Maximi-: 

lianus cumpriniis fuitdclcftatus. 

Hifcc homii-.um tcmpcribns hamo rricdiocritcr locuplcs; 

fniusfilijpatcr;n-iorrua v:.'orj, fiiium literis dcuiiura cllc vo- 

I 5 luit: 



prsceptons 
frimi» 



fMUttur, 



154 V I T A 

luit : ^ licerarum caufa ad aiias gcntcr. proficifci. Cred 
nonfolumnaturxbonitatcpatrcm c6 impuifum efTe 
eti^maudloritate Rerump. atqu;: principum, & cxer 
£borutp> & hortati^amicorum : vt hcrcdem vnum lif 
^rina vellct a piiero crudiri. Nam cum primum idc 
cffeccpitj CfAtoni Vdenkimio datus ad inftiruendun 
lumSeleftadiihterasdocuit: magna& morum grat 
dadlriniseopinione^proutiilaerant Germania;tcmpc 
quo mortuo» Hieron, GebutUrc traditus, fpe ftatim de 
jipudvtrumq}bona,cosfccitprogreffus, vt carcciis < 
^uferiorum ordinum praeficeretur, & dihgentijs & \ 
caufa : cjuemadmodum ex h» 5^/>///ointehcd:um eft : 
numexijsfuiffedixit:quibus£uitpra:fe6l;us, & quc 
lum docuit : verum etiam caftigauit. 

Poft hanc difciphnam miffus Uitetiam eft : quo eti; 

tertio poft anno (ubfecutus, Bcarum domi Ar.ji. Oei cn 

phcantem audiuit.Florere ^a astatc ccpcrunt magis,q 

in Galha & Gcrmaniahteics Grarcas cnim tum Lutc; 

J^ermonynj Spartanusdocuit: qucm diu mukumq; a 

Dialc^itica Phyficaqj lac. FaB^ty ciufqj difcipuius lodo 

9}4tu4i cxphcabant : quorum vtriq: fuitfamiharis. Fuit 

tempus Luteti» Erif, Kottrodamti^ : qui primum Ada 

uulgationc cepitmagis, quamantea,inclarcfcere. Fa 

Taufiui AU' AndrelinH^^ ibimagna auditorum frcqucntia poetas c 

d* elinuA <- cpiftolas fuas adagiales confcripfit: vter ab altero pro 

tnulm Iraf- a Fauftonc Erafmus,quiadagiaprope Lacina: Gra?c« 

mideadagiis omnpcollcgit& dige(fit:anab Erafmo Fauftusjqu 

/tripftt, rima paucis rerum argumentis contexuit: incognitui 

Hona litera^ Bona tum tempons hterarum conditio fiiit:qu2J di 

fum condt- inueterata barbarie fupprcffac, pofteaqua in luccm rci 

ttoy Jfdquon perunt, magnum fui dcfiderium excitarunt : tum n: 

dam, qu« cft fuauiffima, tum etiam praemiis, laudibus, hc 

Honos alit q'*a omhianofiru moribtn /ublat^y inopiam hreui pr',>7Ui 

artes. filum do ^orum hominuy^erum etiJ/ftudiforun. . Is huius 

(latusmagnoadiumftoBeatoRjicnanofuit Namn 

ceptorcs, Crato & Gchuilerus, tamctfi pro dodis & 

bebantur: tamen bopitas in ijs maior, quam dodlrina 

Autores fe- pupabant cnim tum adhuc hterarum gymnafia.^'Vjc/» 

culo harbafo matifu^^^ Petrus Hijpam*. Dialedicus,& Tartantu» ( 

frofopu. tor, & in Thcologia plus porcrant audloritatc ^^cotu 

quam ii ipfi fcriptores.qiiosfuntinrcrprctati. Id ct: 

cx AriicoTclc, & cxteiis fcrintoribus Qxxcx Philofc 

dcbarur, non folum vcrbis impunim , vcrum ctiam 

/n^^wa plan autol^fcurum crat, aut deprauatiimraut falfum. 

tirjimr.ta. c;^.,^ v .l-.itin plintis & hLil!"^ fic in qu'bus qu.rpro 

/iii:^ca'ir.cliorG:if':ck os ^ Co\.ooLAco>;-;t;<;rv<iain ciu 



R H E N A N L nh 

i&gcnijs cdahominuin accidit: yc quimclioreindole pnedid 
£inc> illi mclioraftudiafequancur> & elegantiabarbaria; antC'* 
ponancld quod Beacus fiue fuafpontejfiue hortatufamiliahu« 
uuc czeplo ahorum fecit:& eos audire maluit: quiaut Ttramqs 
lingua> Gr2cam & Lacina>tenebanc: aut qui fermonem Lacinu 
ad eicgantia artiumpotius^quam ad earum Ecdationem tradc« 
banc. Sed inter condifcipulos Lutetiae cum xtate parc» tum inr uichMilHU' 
duftria&dodbinaxqualemhabuit MichMUm Humdbersfiumi ^^tL^i^ 
quo plunmu m comencauonibus icudiorum> & eoru, quas au- ^ 

dierant>Tfus eft. Nam SapUui vtroque annis fuppar erat : cdtra 
ctiam^W^/i^/^^f/MgMftmaioreeracin obleruantiapropter aftat£ 
&aeftimatione:quain amicitia eirctpropcei ftudiaiuucntutis. 

Hisinitijs & arcium & linguaru inftrucflus> & in Germania ReditinGir- 
xeuerfushauddiuinpatrialia*fit: &pnmu jir^iitorati aHc^vLot mMniMm 
annis conftitit : poftca Bsfileam profe^us eft : Tt magis exco- Rhenanus, 
lcrctca> qua; didicerat: & vcquicurfus conficicndus edct in VrgetcHrfum 
Philofophorulitcrarumq; Gymna£js,eum non defercrctante> ftHdiorum, 
■quam ad metam perucniffc videretur.Comodum tum ezltalia 
Tcncrac Io*n. Cono Noricus: qui Graccalingua ibi ab eruditi/fi- loMn.Cono 
mishominib. cognoucrat : comodum etiam iilud> quod loan, Amerbachio 
jimefhackimX) Hieronymilibrosdiuulgareinftituerat:quivc rumf^Rht' 
hicmcndacioresinlucemirenty Cononem adfe domu hofpi* nanipr£C&* 
tio inuitauit: eoque non folu^n in emendando Hieronymo «/^r. 
adiutore: verum etiainliberis erudiendis prxceptore^cft vius. 
Jtaq; cum Brunonoy^ BafiltOffff Sonifacio Amerhachiii fratribus» 
Cononem Graecos fcriptores interpretantem audiuit: qu£ etiam 
mortuum cumpietate coluit.ExftatenimBafilco! Epitaphiu 
inonumcntum:quodRhenanushoctitulo Cononi conftituit: 
D.O.M.SACRV M. T»f d^^Hi tC etuet-Ms m^;f7?v ^«.Eo in E- Con^nk epi^ 
pitaphiopraeccptorifuoquinquagenario, annorfij. mortuo, taphium a 
Thcologiae&lingu«Gra»caf atqj Latina!fcientiam,vit;Eq) in- Rhenano 
tegritatem,^ ftudium iuuandaruni litcrarum tribuit. Mortuo y^w^^w.''^. 
Conone aliquot annos Bafilcae, propterlocifalubritatem atqj 
;unaenicacem3& ob dodiffimornm hominum,optimoruviroiu CurfHliHtc^ 
confuetudinesatqi familiaritates>manfic: Amerhachiorum fcil. ritBnfi e^ 
fnbeni^^ruTJiiLtitiouici Bert Thcologi, Glaudif Cantiuncula lure- 'sJfenAKin 
confulti) Henrici GUrjeani,Guilielmt Nefenty luJoutci Carini, Ni- 
toUuBriferiy Pauli PhrygioruuySUrci Bfrfii ; cura quibus aut amir- 
ccy aut familiariter» aut domeftice viuebat. 

Sed poftcaquam Eramus RoterodAmm eodem aducnit : fru- 'Er:<'mt ct^.m 
{kum ibi tam fcBafilienfis vita: percipere putauit: qucm ita B.efiano 
rcuerenter cohiit, & itaabeodem imatusfuit : vt par eflet, & titnia.iay 
in Rhcnano obferuantia:, & in Erafmo amoris fignificatio. Mo^>'s Rhc" 
Nam vt dcmoiilnTseiusdicamus, & de caeteris ani>ni orn.i- n»t2\ 
nitJitis» prqptcvc^cccllcpt^ dpdrinam, dujn vixit, innocenriaj. 



41« V I T A 

|e hamaniutis^ & pudicitias laudcfuit c6mendata$.po^if</ic/* 

^id conllat : quod non fplum abfq>criinine>fcd etia abiqs liifpi' 

^iouc criminis adcxitum vfque vitcyixerit. Eciam de httmd- 

pit^e clarum efl : neqj in amicitijs durum, neqj infamiliarita- 

tibusfcuerum^ncqjincongreflLonib. dilHcil^ fuifle. De«»«#- 

eimidyCfax ab iniuria fempcr remota eflj nihil vifumy nihil au- 

ditu ab eo^aut fa^um^auc fujfcepcum^autinllitutu efle: in quo 

poffetcuiparijinifLilludflt, inquomaiorvoluptascfty quaeffe 

I§hMn,GeiUr P*^^^ reprehenfio. Fuit Argentorati Pod:or /M».Ge<itrTheo^ 

iogus, yirjvt eius teporis homincs loquuntur, & yt ex cius c6- 

cionibuspotefl intelligi,ea xtatc in populo docendo ingenio- 

fus;^ & in yitainnocens atqj probus y & populo non fold gratus> 

ycrumcarus etia & honoracus : in cuiuslpcumi mortuo Peiro 

Viframio.avd antefuccef{crat>p.C4|/^/»r HidtOitkon minprc gra- 

Mmi ^itam cia^fcddinicihoretemporc^efifubflitutus.GcilerivitamRhe-^ 

^firihif nanus ex Gallia reucrfus>cumArgcntorati apud librariu Schu- 

Rkiiufnm, rerum ageret^confcripta diuulgauit. In qua dc Virginibus no- 

indeRijena- i{rifccuiipocnitentiaIibusniemiuit> quarum rcUgionc ii^cx- 

npcontrpmtz tcrisciusaetatisrcligionumccremonijs plurimum (jcilcrusa- 

y?«. mauit . In quo fcripto Rhcnanus his verbis fcribit dc ifto virgi- 

l)um coUegio : Hdt cum luxu (^ delitiu diffiuerenti necpudkitiMfic 

tutafatis v^deretur : fub arHicrem viuendi rtguUm redegit . Qu i bu$ 

verbis cxacerbatqfGEminseji^iuriarum inftituerunt cum Rhc- 

nanoagerc. EtnificompoficaofFenfiofuiffetpcrviros,qui tu 

crant cum au<Storitacc : mecuendaerat ex dclatipnc nomiuiS) 

Rheqano ex Vrbc condemnario. Hanc fola noiiimus cius con- 

tcntioncm: ca:tcroquin nullis fuitprouocatus ininriicitijs>neq> 

ab co quifquam vlla vclpercuflus vcl appctitus iniuria : fuitq; 

QutamRne probatis omnino moribus. Quanqu^nonnullifucrunt^quiii^ 

nanoqutda tofcrtiiudinemi nonnulli aui liberaiitate rcquircrenti quac vitia 

difiderannt , ^^{^ eofueruncjtamenabfq*, vllopublico detrimentorucrunt: 

& temporilbiis ciufq; nacurx & vicar inf ticuco adfcribcnda.Nc- 

mocnim alic|uidfufcipic> quodRcip.pcricuIofumfit: nifiaut 

Vita medic- cxrclfiftcauctcmerariianimi. Mcdiocritaspmnispacepubh- 

iff/tff . rnp.i rcciuuiir: ociuinfingulbrum amat : & quodhis aduerfariu 

t(l, cxriincfcic Mauulc cnflm priuatim cumomnibus pati : 

quam pau':is.'i'iclonbusmoliri: in quo inccrcos & periculo- 

{osoponcat cxiriis cxtime(ccrc. Qiianqua cciamRhcnanu& 

in patriinonio co^LTuandop^pcrciflc, & in macrimonip cocu- 

do fua: n uurx ditTifum, & inrcligionc fufcipicnda timuifli a- 

nimaducrcacur:tamcnha:ciplataliafuiu,vcporiusprudcntia: 

Cur celeh laudcmmcrcanrur: qiiamcirnidicatis vicupcracionem. Nam 

Rhenanm c]i'^nquam vcrillimc a U. I'aulo fcribicur : nubcrc mclius clfe, 

ifixcrit, quam vri: camcn non vri , cft oprabilc : & rcprclicn- 

dcudum cft; tcmcrc contrahcre matrinionium: & ftulcum, 

flam- 



R H E N A N I, 157 

flamm^ni antequam fencias ezcitare. Credibile etiam cft> non 
ptione fblum » led etiam naturaa connubio Rlienanum abfti- 
nttifi'e> quodexpatrisiadurarenfuqueincelligitur. Nampoft 
matns obitummultisanniscumpstterroluscuinancillula vc^ 
4 tula domi rem curaret: loannes My Uerus fur q uidam i n^cnior _ 
io mucnto ex vim dolijs > quae m Yeltibulo crant , mtcrdiu pcr . ^. 
dies complufculosaedium notatislocis jpoftqliam milU (fuin- "'^ ^*''? 
fMiPS y Arge»tincniis precij , aurcos patri ex arcula abftulmet: . **• * " 
per iiteras a SMptio RhMsnm pctijt 9 vtpatrcm confoiaretur ea ^^ '* 
rationcsquod ipfe ex iiteris & a prxccptoribus cognouifiet» 
talia& acc«ierenominibu5 ixpe potre: ixpe eriamfapientibus 
ac bonis accidiife : & tamen cilc icrcnda non folum mediocri- 
cer,yerum etiam forti atque alto animo. Reipondit pater : N0U 
friUeo dMmno fiiicttum tjje ^jsd magk dotere ,filium k mMtrmcn$0 
nbhomre ; ^fotiudfefuccejfortm ^idere heredttMtit , quMmpMtrem" 
fMmtlittttUsum : proptereM quodde ^xorenen cogitMret, Non tamen 
plus potuit patris votum^ quam filij natura^quas cuiufmodi 
tueht>inztatiscurfupotuitanimaduem. Vitx enim vt tran- 
quiiise appetens> itafolicitae fugiens erat,yt in ea actatem dege- 

re pofleti a CMrolo Cacfare t^riuilegium ciuilium yacationum . . .t . 

, *• . iL • ' iT ^ ' ^ r •• o r r Fnuuettttm 

obanuityquoiibermpatnaeiletetiamaienatonjs&torenii- . ... ^ 

bus iaboribus. 

Fortaflis lisec vna caufa fuit vitar c«eiibis,inquaminoreft , 

} folicitudoatquemoleftiatquaminmatrimonio:cuiustamcn . 

f cupidumfuiilepoftapparuit.Pauciscnimantcvitacfinem an- ^ 

[ nis^»A<<f»Br»ntfii/4J9> viduamfibidefpondit,muIieremexifti- 

matiqnis bona:. Et cum omnes mirarentur , quid caufe eflct, 3«w«p virf 
quod nuptias folennes non cclcbrarct: tandem a medicis cog- *'**• uttttt» 
nitumeit,^veiicasdoloribuslabora(fc!cuius etiam exulcera- VefisdsUl^ 
tipne interijt. Probabilis conie^ura eftiindeaiuuentute,& fihies intirk. 
gb a^tatis Rorc pracfenfiife id malum , quod cum fene<^us frigi- 
da nonnihil fedaflet , fpcrata faiute mftituit, quod perficert 
noppotuit,connubium. 

: Sed iniqui fumus, qui MliorumconfiliM ^ confcientUmptrfcru^ 

■ tamur ; nojtrnm negjtgtmm : inique etiam egerunt , qui liberali- 
, tatem ab co rcquirebant. Quam cnim liberalitatem excrcerc 
I poteft, cui fatis eft rem mediocrem conferaare, & animus non 

■ eft eam amplificare ita,vt liberaHtatcm fcrre poiTct? Laudabilc 
j eft,fiinfacultatenon'amplaab(itauaritia. Conuiuiafumtuofc 
• pararc,preciofc veftirij locuplctis familia»,non fpbriae vitae eft. 

Exiftimauit naturae & confcientias fua: conueniens effe j domi 
piiuatim & temperantcr , nuUo faftu , nullis contentionibus " 
j Yiueresinfuabibliothecavcrf^ri, conuiuianonmagnificedo- 

n-.iinftrucieifcdeacumamicisperintcvuallacclebyare.Valeat ^4'**f8?ll»#^ 
crco i i : iocpiUs yerfus, cqiufcunque fiicric : '«iwww, 

.0 - . I 



158 V I T A ' 

Biattaefthetittiiiaitamtnfibi, 

Qaalu m fi^ jjj rciigionc pxobauit > quod prascipuum eft > doArinac lu- 

itff$M, ^gj^ . g^ improbauit s quae peftiferx fempcr fuerunt , do6b:inc 

tenebras. Sed omnia naec priuatac confcientiaefunt , in quain 

inquirerc noftnim non eft. Vixit>dum vixitjabfquc vUo malc- 

ficio y vUave iniuria^ vixit tcmpcranter : vizit vitam philofo^ 

. phicam. Conuertit c Grasco in Latintim duas Gregorii Nmatt- 

^ * z^?ii ad Themijiium epifiolns. IUuftrauit tes Gcrmtfnitiu i iuuit pa- 

criam libris tribus > in quibus do6lrinaampla& iudicium acu- 

tum elucet. TertuUtanum yTacitam, Pliihum, Liututn» commcn* 

tariolis purgauit > cxplanauit > & propereftituerc intenos co- 

natus eft. N eq; leuem fanc operam in Velltio Pate* eulo^ lcripto- 

re plane lacero> & tcncbrisobruto infumfit : dum eQiniu ez- 

purgauit > vt poft magna cum gratia lcgi potuerit. Bufihii pne- 

ttKtzhiftortAm EccUfififttcam , quam tunc Grxce nu(quam po- 

tuit conquirere) itaadornauit>vt nifiGraccaprodijfleti yiz aii- 

quid fuiuet in ea defidcratum. Orig nu opgribua eptffloUm pra^- 

xit) qua: pleraq; de vita obituque Erafmi cognitu digna conti- 

net: vt de minutioribus taceamus> qualia funt quac edidity^^ 

Ua in ludtim Anrui Senecs de morte Claudij C^faris;& i» cmUtttU 

onecmium audloris Synefij ; item prdfationes varia: > yarijs prar- 

miffse libris.Id ezijs> qu£ fcripta diuulgauit> & ez literis ad-^ 

amicos n^ifliS) & ez fermonibus conftat: antiquitatis eum ftu- 

dioiiilimum fuiffe:ad cuiusimitationem multa Seleftadij cum 

publica tum priuata aedificia infchptionibus aut pi^ris eZf 

culta paffim olim vifa funt. Vno dicam verbo> fuit vir bonus &: 

fdtfimO' do^us> imo optimus & doftiffimus. Patrimonium prindpio 

nium Rht" a patre mediocre ezfpcdabat : & viuerc cum patreliberaliter 

paru. potuit : pracfertim cum auunculus Rtn,9rdiv Kegelm (accrdoSi 

bonafuaeiteftamentoadpatrisbona addidiflet. Huius here* 

ditate & patrimonio> quoda parente vtroque habuit> contcn- 

tus : primum prarcipuumqj vitae fu« munus efle arbitratus cft j 

PMit dO" iirfr%A cl e,f^txiue"^prode(rire^t€$mortalittm Quamobrcm 

:.^ui7i Ba^ ybifatisfc Bafilea5fuifreexiftimauit:domumrcuerfuseft:cum 

*;.f «r. annos SLdtrifmta cfuinejw natus efTct : incenfa , difccptationum 

inimicitijs > inter Pontificios & Lutherum relieionis contcn- 

cione:in cuiusfocictatepropteringenij placabilicatem effe no- 

luir. I oftridiequamBafileapropterpatrisvaletudinem voca.- 

tus aducniffet : patcr diem fuum obijt. Adduxerat fecam Bafi* 

lea famulam> Rodolph, BerzJum , cuius poftea per yitam opera 

femper eft vfus i & praster mulierem vetulam & Rodolphtimi 

yffiiciMm^ neminem ca domus habuit. IntcramicosSclcftadijinprimis 

Be/fto ArnoUo^ 8c lacoh Spr^elio. vtroq; Caroli Imp. confiliarioi 

familiarifnmc vtebatur. Quos coram ampicdli h6 potnitami- 

(ps \ epriint b^iieuolentiam miffionibus literarum retincbat. 

Fuit ' 



< ( 



r 



^ 



R H E N A N I. ij^ 

ruiteniminrcrpondcnciopcrfacilis &pcrhumar.us.Ex Thco- 
logis noftratibus magno amorc & piccate D. Hedamm cft pro- 
fecutus.Pluribus amicus>nulii inimicus fuitiipfj cciam nullius 
fuitlaccffitus iniuria. Nam quod Aquasus cum in cumcnrarijs 
Plinianisrcprchendit>cuircfpondithumanitcr:nihil habuit . - .. 
c6tentionisautodijcadifce^tatio. Tcmporaftudijs,qua:erat ^ ^ '^ '** 
quotidianaabfquc mtermiflione> icapcr vitamparticus cft; vt '^'^' ^*^^" 

coclum inuitabat, quotidie hora aliquapomcridiana > poft lc- ^^" ' . ^ 
ftionemautfaiptioncmdomefHcam,inhonosfuosfuburba- ,^' ^^m- 
nos exire deambulatum foicbat. l randio hora de imtim , coens . ^*^^'' ^ 
fextam dederat.Vidus quotidianus falubris magis> quam deli- '^ ^''^'' 
catus autexquifitus crat. Eademfuitincultutrugalitas. Do- 
mum quoniam libidinibus & impudicitix claufam tcnuic : cc- 
meflationesadmittcbatnullas: conuiuiarara>caqj optimispa- 
rabat. Erafmus bis apud cu hofpitio vfus fuic> Balilea ad ipfum 
amoris caufiprofcdus. £t quanquam domi folitudinem pic- 
pter ftudiorum rationes fuamqi naturam amabat : foris tamen 
&equcnter cu amicis conuiuabatur. In moribus eius nuUa du- 
rities>nullus faftus>nuliaofteutatio> nulladefe comcmoiario. 
Cumq; plurimalegiflct>fcripfiirct> audifTet: nemini fc aiucpo ^ ^ ^ • /7 , 
fuit:inreligicne,ncquidcquidipfSfcntiret>folcbatenunci:uc ^ . ., 
Oratiociuspuracft,&copiofa,ftyloartificiofoiab{qucimit:> ./ . ,^ 
tionis tamcn cxcmpliq; vcftigijs : fcd cmendatior pcrft (flio. cj; 
annisreddicaclt. ^amaliudindiccndogenuscftinvit.iv.''.i- 
leri : quaui Argentorati anno M. D. X. cpnfcripfit : & aliud in 
poftremis lucubracionibus. Valecudine fuic non incommoda> VnletiM^^ 
nec vllo vnquam dcicdlus ante aecaccm > prope a(S^am> morbo: 
prjftcr cam liifpicionc, quam de matrimonij conlilip diximus. 
Quanqua fluentibus femper crat oculis : quod vitij ci ctiam in 
adole' c^tia fuifle SetpidHi dixit.Illud vcro in v^lctudine memo- 
rabile eft: q? poftconnubiumintcrfc&vxorcmconftitutumij 
talis fuit ftatim fignificacio morbi : vc nuUa fucric cohabitacioi 
null^ eciam confuccudo : camecfi eam pro vxore vi Au culcuqj 
domi n6fu«,fcdmulieris, fuftcntarcc. Exfamulorecognitum 
cft : tantam fuifle vcfic^e imbccillitatcm , vt vrinam contkiere , . ^^ , 
nonpoflet;eamq;pcrpetuovafculovitrco cxcipcyet. Idcirco j«^'/^**<^w- 
jnedicorum conulio > poftqua curarinonpotuit>profc(5lusad "''^* ^^^J^ 
balncas Badenfcs cft. In quibus non allcuatio moroi ; fedtanta *« J«*«^** 
cxaccrbapo cxftitit : vt indc Argcntoratum dcpon4tu$> impa- ^^^^^J*^^ 
tiens pioptcr imbecillitatcm vedrionis, ibi diem fuum obierit, 
35.calJun.an.Chr.if47 «tatisfu«E6i.Etinonuuseftintcfta- Obitui Kht- 
tus > q?mirum * hominem fummi fcmpcr otij > maxim« proui- ninf. 
dentiac,cupidlflimumhonettatis,amanti(fimu cxiftimationis Opa Khe-* 
lona^t^cniufi bona cflentdrcitcrf^ooo/iwrecrttw «ftimationis »•=*»'• 
Ar^eapnciis, paucoi d & obfcin:pi il hcrc^um; cui fadlio tcfta- 



I40 V I T A 

' menti fjmprr finfTct j eum abfqilc teftamento dcccflijdc. Bcr* 

zius qiiidc ipiius affirmauitj fibi> cum mortcm adcfle fcntirct, 
dcmandalfe: quidlibi , quidalijslegarct. Scd hxc abfquc fcri- 
ptura,abfque tefte. Itaquc in contrbucrfijs pctitonim bona 
cius abfquc pofrefloribus confignata aliquamdiu iacucrunt. 
Btbltoth.c^ tamcnScnatui ciuibusquclegata&conccflaeftcx 
fentcntiapctitorum , & famuli tcftimonio j qui heri cam dixit 
«trcmam fuilfe voluntatem. 
_ . CadsLMcz Argerttorato Se/e//adium afportatum cft: vt patriar, 

^ * a qua anhnam accepcrat , etiam cadauer reftitueretur 5 ad fe- 

pulturam> & ad doi^iflimi ciuis> optimi viri > clariflimi homi- 
nis memoriam. loMnnes StHrmim m nMtratior.efr^fixa Germar 
nid Khen'M, 



o,issi^d.j. BERN HA RDVS ZIGLER, 

Z'cleri fami T5^''''^*^^*''^'V*''>^^ ^"^^^^s Lattrenfis nominatus,inMif- 
Littnelrilii JDnia cx cqucftri familia nafcitur, anno nonagcflmo fexto 
fupra millc quadringcntos , die decimo Noucmbris. Etfi au- 
tcm natalcs crat nadlus illuftres ; ramcn > iuxtapoetam> 

Et genus y {^ fro4uos^ iirqud mnfscimH: i^fiy 
yixfuaputauit>veramquceamlaudcm duxit, quar propriavir- 
tute nititur. Itaque a pueroad literarumhumaniorumftudil 
Libfism gnauitcr incubuit^ ac Lipfiam admodum adol^fccns mi(rus> 
mtstitur, fnb difciplina optimorum prarccprorum tantos fecit pfogref^ 
fus; vt teftimonio philofpphicqfucritornatus. A parcntibus 
Inde csnohio ^^^0^^ casnobio mancipatus fuit > religiofa quadam illorum 
rrfancibatttr . t^Hiporum deuotione addudtis ; fed paulo poft clauftro reli- 
TheolotU A' ^^' totum fe Thcologiaj & lingua: fanftx cognitioui dedidit» 
HebrAA iin- ^ ^^^ ^^^ ^^ copfccutuSi vt & Thcologise dodror falutatu$>& 
£«4 fiudot, ^^ docendam linguam Hebra;am Lipfiam fucrit ;iccctfitus, 
Ad eam dc- • ^o^uit itaqj in ^cadcmiaillaliterasfandas cum frud^u au- 
tend^m Li- ^^^^^^^ a gefutq; magiftratus fcholafticos cum dignitatc pu- 
pfiam ^ocO' ^l^c^ ^ ytilitatc > priuatim yixit pmnibus comodus, nuUi gra- 
-^y uis;donecexhacvitaabijtanno^Mf»^M4?f/7i/70/^'M»^9> fupra 

Vbi(f m§ri- "^ificquingpntos> cius dieprimo., hoc eft> calepdis lanuarij, 
tur, xtatis fux quinquagefimpfcxtp, Poftridic funcrc honorificc 

elato > parcnt^uit ei loachimue Camerariud orationc Latina> 
Germanice dcindc vcrft. Ac iucijndam eius cQnfuetudincm 
^ accuratam cp.nfldcrationcm «ttqucfolertiamin multis facr« 
Scripturar locis interprctandisfxpc requifiuit MeUnrhthop : 8c 
mortuum crcbris gcmitibusdcflderarefeteftatusc^. 
Eruditi^ Fuit vir ingcnio> do6trina> Hcbraicarumqueliteyarum fci- 

etue, cntiacain(l:inil:us>vtiniftii'sl'nguxcognitibncFacilcomnes 

in iiJis ivgiouibus primas c.r vpnccdc^cpt. E: quanquiiin vi rim , 



I 2 I G L E R I. I4X 

' tempeftiua hilaticate con Jitanijuiorc gcntis Cuxy ngcbat: crat St m$ru. 
incotamcn.tumija Yultu triflisquxdam fcue^tas, tum in vcr- 
bis^tumetiam yocisa(peritas:vtdurior& accrbiorc|iiiburciam 
]i Ti(ieretur.Fi^a>fimulaUjCommcntitia,oftcntatiojicm,vani- 
tatemquc omnem mirifice odcrat 3 lcuitatcm atqiie mobilita- 
. tem y enementer auerfatus . 1 dem ofH cij fupra m odum m cmor, DitizintU 
• inque eo exequendo diligens. A Mclanclitlione non raro im- finfuUris. 
petrabat > vt operas ille doi^rinasfuxinflruerct, camq; ob cau- 
(am nonnunquam Wittembcrgam cxcurrebat. Ibi farpiiis fo- 
les conclauis obfidebati vbi lcicbac McLmchthonemaliquid 
confcribcre,quodfibi traderctur : nccquenq'.iam aducntatum 
admittebat : ne inflituta opcra interpcllanJo impcdirentur. 
Obftitit autem cfFcdlionibus doCliinariquod nullum manuum DUiUtgi 
yfum habcrctjquarum dextram caiu,dc ^dificio cxftrui c^pto, corpoht. 
interrampueradhucdelatusfregerat,&gcftabat dc curatio- 
nemala encruatam atqucinutilcm. Dcniquc vfque adeo cupi- Btnefitenti^, 
dus fuitbcnefaciendi alijs , & fublcuandi egeflatem tenuium» 
Tt&fuas^nequaquam copiofas facultates , in aliorum com- 
moda impcnderct, ncquepudcrct eum vndiquc, quod paupc- . 
ribus tribueretur, corrogarc ctiam mendicando. Irxtcrdifpu- 'V^* 
tauonem de mifla , contra Sidonium Mersburgenfcm Epilco- 
pu;n,&aliam de omnibusEccIcfia? do<%rinx capitibus , fcri- 
pfiire eum bibliotheca: nihil indicaat. loaihimtta Cnmernrim 
in vitm MeUnchthonu, 



PETRVS APIANFS. o.iyji.A 

Dlgniffimum fempcr iudicatum memoria cft Philofophi ^^^^ ^ * 
iUud*pronunciatum : T«»> ts^tiMt « jgpt/ jf^Tufax^f uTr^S- * ^'a / - 
fitju' i^off S^y 'Hw It.uto-jptu S yvM^^eiv ii^ct ^i tu jnt^* inftSf ^ . "^" ' \ 
imttTu. Quofignificauitjinarduisacfublimibus, qualia funt -^ / . 
aelcftia, aliquo faltcm vfq; progrcdi , cum voluptati cflc fum- j^ r zij' - 
ma: tum glorise fcmpitcrna:. Quod fi ita eft, yt eft, fingula- l^ ^^ 
ncum honore perhibcndus hic nobts yenit ^etrtea AptHnm» /-^^ 
Tulgo ab apibus '-5m<tt)i<5 didusi rci Afhonomicsc fcicntia"j^^^ 
feculo fupcriore clariflimus : fummisquc viris non folum in 
fpacijs & vmbraculis Acadcmiarum ag^entibus , fcd etiam ad 
Reipubl.clauum maieftatc timcndaiedcntibuscariffimus. 

PatriamhabuitL«/ /r-w, oppidumMifhisefubobfcurum, teifiiicA 
redtand viri ortuiam clarum . i i- ■ honcfliffimis natus parenti- Apiani 
bus, nugno puer inocn'opia;d.iciis, litcraium elementafehci- pitria 
ter & aiacure pcrccpit. I- olk-a tum in fludia b umanioruni ilif- -•/ **/' -v ?• 
ciphaatui» omnia,tum pia^cipua qiiadam diligentiainiMa- tuif: fl, i:V=- 
|hemataincubuitiquibustotum«tatistcmpusimfcr.iUi"-S:i»:v. fJ:^ .'M-.-.i. .. 



CeUhritoi 



CAfl V. 

Mathema- 
tumfiHdio- 

Aptanm et» 
dtm charMi. 
Scripta eiuf- 
dem Apiani. 
"DotiHm Cdf 
pro 9fno epere 
jipianp da- 
tfim. 



MatrmO' 

nimm CT ^*- 
hiri. 

rhilip. Petn 
flim. 



Mofbm cJ» 
ptofs jipia» 



Bpistdion ti 
mi Adamo 
Sihertojtri* 
ptum* 






141 V 1 T A 

quibus omncs fui fcculi homincs longe fnpsrauit. CoCnogra-» 
phus fummus,& Alhonomus pcrfediffimus : cui nemo vn- 
quam par cxllitit in Afhonomicis inihumen.is excogitandis. 

Hxc ftudip. illum non folum Gcrmanis dodis, qui, abfitin- 
uidia dicto, Mathcnutic.i feUcifTime tradant, admirahdum 
rcddiderunt : fcd ctiam cxtcris & principibus fummis , potifli- 
mum CaicIo A'. ^«^«;/<? , commendatifumum &charimmum 
cffccerunt. Hic cnimillum adfcacccrfiuitlngoliladio, Eoio- 
rum vrbe, vbi Mathematatuncdocc^batflorcntiin Academia: 
hic Apianumobmagiitcrijfidcm praeil:itam& cquefbris dig- 
nitatis ornauittitulo, & honorioiis donisqj auxitampl.ffimis. 

Vt itaqj gratum Auguito animum quo poterat modo pro- 
barctiinfigne illudopusci dedicauit, quod Ajl-onomtrum CV- 
fareum vocatur , vcl Ubcr CofmQgr.>phtc»f , fiue Gcogr^^phira ifr» 
flruHio : cui eft adiedlus Quxdnins <^rfit4er(A is , & irjfirumenrum 
Afironcmicum Quodfcriptamquanti fummus Monarchafc- 
cerit, ex dono vcre regio irtun, mitliwn aurnrurn Mumrfiumy 
quopractercxpcnfas aUas audtorcm rcmunerauit, nefno non 
videt. Ipfe Apiant^e quoquc & BArtholomsw ^rr^anttu» poeta^ 
collegcrunt fummo ftudio ac maximis impenfis , UberaUtatc 
D. Ruimundt Fn/^cr/, infcriptiones lacrofandrx vctuftatis :o- 
tius fere orbis , expreffis vbique figuris perquam cleojantcr. 
Edidic & alia ad rem Aftronomicam & Geographicam faci- 
«ntia, qua: RibUothecas reccnfent. 

Vxorcm habuit C^. /?.?'.;^i.v/ L/i>;//f /ir?/,i»/i»i,matronam bo- 
nam bonisprognatam : plurium vtriufqj fexusUbcrorum ma- 
trcm. Ex ijs Ph tfrpn^,(]U.Qii\ fecundum, prJore cognominc dc- 
mortuo, appcilauit, domi a parcnte in ijfHcm Mathematicis 
difcipUnis cdod!:us , In^olftadij patri fufFe<5lus eft. Is vcrc pa- 
trilfans ctfiabaUjspublicisfchoUsfsepiushonorifice inuitarc- 
tur cxtra patriam : maluit tam.en parfiac proddle : pracfcnim 
cum & domum haberet ornatiffimam ; & patrimoniUm non 
cxiguum^vndccommodeviucrcpofTet. rdterfubfincrti xtor 
tis diificili & acuta nephritide mifcreeft vcxatUs : equadiem 
ctiam obijt fuum, annp quinquagefimofecundo, fuprl fcfqui- 
millefimum , dic vigefima prima ApriUs , xtatiS quihquage£- 
mo fecundo , cum criiditorum ludtu , & rei Uterariac iad^uta. 

Luxcruntcum boni& dodli omnes,intcrqUc cos AdMttt 
Siberm hoc cpitaphio carminc : 

Hos AftanUA habet tumuhiidapinguia thufM : 

Sparge roftu , manet fif ^tmr repios. 
Mdidit kunCy nequiit qua ^iuBre , Mifnia :fempar 

Prdfiantes agitant fata fiwftra ^iros, , . - 

ixceprt tiliuf (^ ff^tfit Noricaui/^rA ' ^ * 

It fmd dt&Q nminaferrt dedif» 



A ^ I A N L 141 

ImM pdi^ toeliq^ vin* , tjffidefM mttk i 

Trmacric , eelebru non minm nneyftni* 
tma refignMtt , dades in^Mefuturm 

PM*2tiit > ^ heu meruit ^ecu hnhmfidtm. 
JtftPtc ceelo pofitm , quA mtrUefolebMt sdin, 

Omnia fub pedsbsto luciim figna ^idet. 
Tufajfis lugt GermAnm moefi* cafiMit : 

jtrtt tibi huicfimiUm nonforet vin dies* 

Henricus Pantal.l.5. rrcfopograph.& partc i.Iconam Boif- 
iazdiy alij: plura de eo in yita filij i hilippijquain vide. 



SEBAS7IANFS CMVNSTERVS, ••mt;* 

PRimus omnium ^ qui in Germania ^fflorcfccntibus literis> ^^^^* ^3* 
Hebrxam linguam excolere ccpcre>fuit 7.*^«»»« Caprsse ^rimi Hebr^ 
Phorcenfis: eiufdcmquc in T ubingenfi Acadcmia , licet «tate '■ »g'<^ ^» 
tnulro minor> collega, ConrAdm teUtcnnm Rubeaccnfis.Ter- GermaniM 
tius his acccffit Seb.ifitMnm Munfterm, natus anno odluagefimo Dc^ores, 
nono> fupra mille quadringentos> Ingelhtmit > * Rhencnfi intra Ingeihtmiii 
l^oguntiam 8c Bingium oppido,nunc ditionis Palatin*e. p*tria MuM"^ 

ladhs primis literarum £undamentis> in Tubingenfem , & fi*ri. 
Haidelbergenfem Acadcmiam , maioris in ftudiis acceflionis ^' f '^* 
faciendae caufa, fe contuUt: quaque erat ingenij relicitate prac- Munfttr, l. j J 
daram vtrobique artibus & Unguis tribus principibus operam Cofmogr. 
nauauit. inprimis vero difciplinisMathemaucis,pr«ceptore I-inguarum 
lonnne Stofltro , & Hebrassc linguae penirius cognoureodx flu- fl^diofm > o* 
diiun fuum&operam omnem dicauit : tantosque in ijs fccit fnathemsS' 
pro^efifus , y t illo feculo nuUi fecundus haberetur . V tque im- ^**^ • 
penuus in ea ftudia incumberefibiliceretrprofeffuseftobid loun, Stefitsf^ 
aliquandiu Francifcanorum ordinem T ubingas. preceptot^ 

Verum exorta paulo poft Euangelij luce , cucullum ezuit: •Af«»/r^l. 
atque Haidelbergam redij t.Ea ex Academia cum ingenium & -W^^A''- 
4o4^iAaeiushaudgregariaerudiris innotuiflet : vna cuoi Si- ^on^^httsn 
mone Gxyndo Bafileam > anno vigefimo nono > fuprafefquiinii- P^^Pff^' 
leiimum> vocatus> {anibe ibidem lingux proreflbi eft defi- ^**»^ ^^ 
gnattts. euuum, 

Jb4Qribusfuitmodeftis:&inprimishuiTuliutisamsm9pom- ^^^dtstr Sd» 
pam omnem neglexit. Itaque quamuis erudirione eflet inftru^ plum. 
^us non vulgarii facileqj de palma cum alijs cpntendere pof- ^^^ff\ x 
fct I pulli tamen fe prsetuut s nec gradus fchplafiicos.ambiuit, ^Hri^^ **- 
(lUB&aliorumconfcienrizteftimonioconEentus. Nectamcn ^^'*-4wi«»^ 
id cx quodam fecit contemtu, aut malo exemplo : quin potius ^'^^^* 
teftfmohia illa publica in alijs ^pprobauit> muirisque honorcs 
Academic^ vc ambirent > auAor fuit. 



144 V 1 T A 

Eam eiiis modeftiam vbi Acaciemias illius profeflbres intet* 
lexifTenc^honeftum ipfi in publicis panegyribus locum , me-^ 
dium fcilicec iucdr fuperioruipi faculcacum Do6bores> & inter 
arcium Magiftros cribuerunc: qui Licenciacorum, quosvocat» 
cft proprius. Poftea & gubernacionem ei Academiam > quam 
Re&oracum app^llamus>demandarunc: eiusque opeta 8c con- 
iiiio mulcis in negbcijs magni momenci v fi func. 

Cum vero diuinatum licerarum cognicionem haberet exi- 
pFophitm tniam : Thcologiam docere iuflUs , fandorum Prophetarom 
§xflicat* myfteria explicuic. 

Verumvcpriuatislucubrationibusplus cemporis impendc- 
^ rc poffeCj vacacionem ab ealcAionc pecijcs YtqueinfolaHe- 
braicx lingu^ profefHone progredi fibi licerec > ab ijs> qui Aca- 
demias pr2eerant>impecrauic. 

Mathefeos ehim Gebgraphiaeque, Sc inprimis Hebrxx Iin<* 

gusc fuic callentif{imus> erudicionisque fu2e plurima & prxcla- 

ra pofteritati reliquit monumenta. 

Scripta Mun Vertic cnim K.M^fche Kimhi GrammMticam ei Hebraro idio- 

^tri Hibrai' mace> acque HelU LeuitA tothnjeruarinm : librum itifn acctntUHm 

es. ^ tradittonnm, Pnfuerbia Salom^nis^ Tobiam , ^ EHangtUmm ft^ 

cundum Mtttthuim Hebraice primus propofuit> & Latinc re4- 

didic. 0^u6 Grammaticmm Htbraicnm abjoUttum ezyarijs Rabi-' 

nis cotScxvi£\it Grammaticam Chaldaicam primus edidit : D -^ 

ciionarium ffebraicum confecit>atqueTheol(^i2e candidatos 

Tigilijsfuisadfand^selinguarftudiuminuitauit. TandeiD etia ' 

• Proiiifunt Hebraiea* Biblim de noud tranftulit ; collatis Tbique probadfli'» 

duob. tomii mis cius lingux fcripcoribus, & adie^lis > ez Rabmorum conl- 

Bafil. anno mencarijs y annocacionibus haud pcsnitendis. loftphi qUoqud 

1555. hifiortarum ludaicarum libros quinque ct Hebnto Latine tcd-* 

dicos poftetitati rehquit. 

Biufdem Ma Ncc foluxh in Hebraici^ elaborailit : venlm ic mathemaci- 

fbematica, ^^^ difciplinas libris edicis plurimum illnffarauit. Scripfit enim 

exa Aam Horelogiographiam , in plano > con cauo > conuezo > 6t 

ere£bo loco> varijs figUris. Organum iitm Frahicnmi in qno 

theorise planetarum, atque eorundem quoridiani motns> ad 

annos centum & quod excurrit>exprimunttir.Ciiffoiii!/qubqae 

fuper nouuminftrumentumluminarium. PteUm4Mtn inftau- 

rauit > & multas tabulas nouas adiecit. Pdmpotiittm Melutie^dc 

luUum Sotinum fdioUjsilluftraUit. Collegit & laboriQfiffimum 

Cefm^p^" opus Cofinogr/^hitum t quo duce peregrinari per terRtrum or«» 

fhicum 0pm bem>etiaiti domiitianendo^ lice;. In co enim totitls orbis firasi 

M^ftflm» tegionum tabuhb > UobiUum ytbium defcriprioh^ > gcntium 

yariarutn ritUs j tegUin & principuiti getie^ogiag > cam |iA|ltit 

alijsf^dtiidigriitfyetplicaucur. ^''' 

Iflitt(nii»cli ftudiji ac laboribus cum |>rofe(Conttoi fttani« . 



MVNSTERI. Ht 

Ubc Wghtii tm annos > fideliter obijiTet : atque pijs ingenio^ 

Hiqneiacubrationibus> Germanice> Latine? & Hebraice con« 

Imptis 9 de te literaria optime meritus eflet : adeo v t Gtrmsn^^ 

Rfdriu Strmhptiui 



'mb^tjuiVLon immerito appellatus fuerit : tandem AM^yU^ ^^ 
nattira adbuc & viribusinteger > anno Chrifti quinquagefimo ^ ™ 

fccando 5 artatis fuae ciimaderico magno > pefte correptus > ab '^ * 
indiracc cum lu6bu bonorum omnium > die vigetima tertia 
lfaij>tum adfcenfionis Dominicae folennitati facra> abfumi« 
mr: Bafileae in templo cathedraii fepultusi cum monumento 
dufinodi : Efhsphium 

CitmMnm BfJras heie StfnheqM conditmi «mm. 

I) SiplufaquArii^auAiS» 

StbsftiMki Munfltrui ingtlhem» Thichgm ^ 
CofmogfMphui intir primos fmmmm i 
folinmm ndfbinfioms mom* 
MnnofkL M* D.LIL 
wuuor fiXMg. montpin 
iUttftrduit. 

Henricus Pantal. lib. j. Profopograph. Zv^ingerus in thet' 
ttosalij. 



^^■^^— «■»— « ■ ' ' ■ ■ ■ M I ■■ II II II I 



tOANNBS CHARCBLLVS, ?>*f^*;. 

ipfo ntitah 

^XPpidumeftineaGermaniaeora^quamFranciyeteres te- ^-?'! * 
■ Vy iient>non procula Maeno> quod nominant regium mon* * ^ * 
*taii: &€larum eft perpetuis monumenris loannis Mutleri, inde 
X^omontani denominati. Eo in oppido natuseft&hic lo- ^^^ eom" 
AM> MarcellmS^ch annum Chrifti, vt ex emortuali & vitaj ^**** ^**** 
J^afubducimuS) decimum > feculi millefimi quingentcfi- *^*'** ^** 
aiL.Patre > vt apparet> vfus eft diligente> inprimisque ftudiofo i^"^^'^' 
Etecatnm ; qui a teneris ftatim fiUum ijs rudimentis> quibus ^^^* 
ftas puerilis imbui debet > erudiendum curauit. 

£ patria fchola ErpWdiam venit j tunc liberaliffimis ftu- jSrthordinm 
d^ & doAis hominibus affiuentem. Ibi audiuit adolefcens j^^;^^ 
haekimtem CamerariHm , Bc EopMnum Hiffum. £t Camerarius ^ 
^nidcm eum inirio propter communempatriameomplexus> 
. Mftea feniper propter virtutem ac dodrinam valde dilexic. 
Vfiiscft Erphordiietiam&infbtmatione&patrocinio con" ^tnudm 
nit MmUni Ruffi, viri vt genere nobilis , ita ornatifiimi vir- ^«f|[*«*^ 
tttciolitcris : cuique iucundius accidere poterat nihil > quam ^Jp^* 
l e^mfcerct > fedulo operam dare literi^ iuuentutem : quam 
rebttl poterat > iuuabat ; 6c currentem incitft^ 




14^ V I T A 

'MMraOMt Erphordia^Wittembergam fcre contulitj & Tti ceperat^cum 

yFUtm- linguarum ftudio Philotophiac fobriae cognitioncni coniun" 

lnrgt^m ^i" xit r & oratoriarum exercitationum confuetudinem in fcho^ 

fUt* lam reuocauit 3 tum priuatim , tum pubHce frequenter de ar" 

Studia li»- gumentis grauibus perorando. Cumque de Philo&phi * fcn- 

ffiAriimytf tentia fit oAa>; ^/kacv S «iJ^r^ tv ^twuScu Jii)»0XMf ; iltip^r- 

gxercifMtio-' tiri alij s , eam , quam adfidua diligemia iibi compararat > era- 

mis cratfi* ditionis copiam mature cepit. Pofteapublico eruditionis tc- 

fM. ftimonio 6rnatus > celeberrimae illius Academia; profeflbribu» 

• Afifi. L I. Philofophicis fuit adfcriptus , & 

Mitaph. €.1. jr^^^-^ ^i^^^^ gji ipji ^^^^f^ p^g^^ 

JDocet prtu^" ,,. •'•/•11 1 r f ' . - . 

• * Ahquot igitur annis ea m lchola multos reliciter m Laona 

JMoxPtihUci ^ Grasca lingua erudijt> in Ciuronii fcriptis & LtuU hiftona> 
^ \ Lucam itcm > Ouidii^ic Vif^ii carminibus explicandis occu- 
patus:& in tota gubernatione Academiae fidem atque adfidui- 
tatem omnibus noneftis^dodisviris probauit. Geflit cnira 
Cmt man^ ^^^ folum in rhilofophica facultate munus Deckni : fed & fu- 
iiratm fcho- premum totius Academias magiftratum anno eo>qu# glifccrc 
iaJlicos. cepit in Germania infelix illud bellum inteftinum > ybi panlo 

poft > iic volente Elcdlore Saxoni^ > dimidus cft coctus fcho' 
lafticus. Cum autem expleri difcendo mens liberalis nun- 
Medicina ^ quam poflit : ipfe prarter dodrinam facram > quam exa^le te- 
L L,fiudi0' nuit> adiunxit Philofophicis etiam aliarum artiumftudia: ac 
fm. propter Phyficen re£tius intelligendam > artem Medicam di- 

dicit > propter Ethicen autcm lurifprudentiae operam dedit. 
Carus fuit cum alijs viris bonis omnibus , tum vero Mc- 
AmtCK lanchthoni > & huius gencro Georgio Sabino > & loanni Pla- 

cotomo Medico > ac Pnyfico dcinde Gedanenfi > Fabro > Cor- 
do > F. alijs. Inprimis autem delc Aatus eft eius virtutc, do6hi- 
^reg, pont, ^^ ^ ^ morum fuauitate, vir clariflimus Grigofim Pontanm lu- 
rcconfultus > qui & vxoris fororcm ei nuptam dedit> affinem* 
Idatrimo- que elegit > id quod in elcgia funebri Henricm MolUrm hi> 
nium Mar- innuit : 

^^* Cum iam ter denos atatU duceret Mnnos^ 

Confortem licito duxit amorethori; 
Jfta tua ^xoriiforor , 6 Germ^ne Periclet 
Pontane , interpres fummeq^ iurte , erat, 
£x qua folennie percepit gaudia tada j 
Pigtiora legitimi iure creatathori, 

In hoc igitur doccndi & commcntandi labore dain Tetia« 

tur> &> quod viri boni eile TuUius ait > prodefle omn>ws» 

Morlm A* S^^^^^^ poflet > ftudct > nocere autem cupit ncmini : fc^ ai- 

fff prs, denti corripitur > caq; dic natali Domini noftri 1 1 syCinO- 

s.T ij inchoantc annum millcdmum quingcnte^um quia- 

quagc- 



M A R C E L L 1. 147 

JttlgefiiAam jfecfuhdum , lcnitcr cxftingilitur, ^niio clima^e" 
ico^aadragerimofecundo t adco venfm eft illud poetae» 

Oftimti primMfin mamktti rapiunftir miMrit > 
Imflentur numtris deieriorafiiiti, 

7uic enim M arcellus ingcnio > eruditione Si vfu <licendi slc ttHiiiit A 
jfcribcadi ica inftru^us : vc iuuare ftudia difcencum multum f/^of^^ 
poiTec: ea infuper benignicace ac facilicace> tc nemini fuam 
operam in quocunque officij genere denegarec:alieniifimus 
ab ambicione , & communis concordiac ftudipfiiCmus. Rezic - 
officia omnia non folum Philofophica mode^cione > fed ec-" 
iam diuina norma : vc apparerec eum gubernari non cancum 
kumana diligcncia, fed etiam diuioicus. £cquanquam comis 
crac t camen difciplina: feuerus cultos fuic -& dida Pauli fibl 
&a]ijs fepe rccitabac: Aetr^^a^ ^jtfws ri Btf fi^ ajihvs ^^^^tl^y^ 

tMmtt^ Dio , ^ 01 fUuamm cttm ^tiundist (^ fttanntia, ktt^ | 
mm Vtm nofter tonfumms ignu tft, In cotigreflibus dclcdhijba-^ 
cur feunonibus Socracicis ^ & mores eranc condici mira fua« 
uicace . 

Luxcruncigicur eius obitum coUegas & amici omnesi incer- 
que eos Henricus Mollcrus , qui & elegia funebri ad Placoco^ 
mtim fcripca ci parencauic, & cuiiuilum eiufmodi epicaphio gpkgtltittm 
carmiac ornauic : t t '. 

Ttmfora MitrctUw dtfcrimin* fleHa rttinquenSi 

In Lcdo dternd gaudi^ facu hubt^» 
At defidirio lugent iffiui amiti^ 

Gymnafium , ciues ^ patria > ^ orbs domttt t 
Op^ima pars , (ff terreni mens fonderis exptrt % 

Vtfit cceU/i(f fumma theatru fihola » 
Nomina virtutum nuUit ohitura ditbm^ 

Et clarum memori liquit in orbt decm^ 
Aft huc relli^uias fofuit , qtubm excitm oUm > 

Vtuafulf extremo veftidt ofja die» 

Ex elegia funebri Henrici lyiolleri > & progtamitiatift Wit» 
ecmbcrgcnfibus * 



lOANNBS RtVirs. 6 if;M- 

Iw lanuarn, 

IOHANNEsRivivsin hanc luccm prodijc anno a naco *Obiit VaU^ 
C^ K I s T o miUeftmo qumgeatefimo , Calend. Augufti i quo anno 1 4 6 f « 
dicannos* antc aliquot , mortcm obierat Laurentim f^alla. Pa- caU Augmfti. 
tri dAoomcn fuit, Ch*ifiiano\ matri, Margarithd. Fortunis Koma. 
meJKooHi^s , fedhoncftis ; & obintegritatem , nominisincet. P^Ktttu &a*. 
(ju^tteafaosp^ipaii u\i% 



X4« V I T A 

fgtris At" Patria fuic Aithtndorium^ Saxonix occidentalis^quam nusc 
thmdnmmk ^cftoualiam nominant) antiquum oppidum > in quo fractes 
patrueieS) Albio, EdtlhArdi Regis Saxonum filius : & ^yittehm' 
, dtu s regis Werncchini filius , lacris baptifmi vndis abluti , & 
ih Ecclefiam Christi Iesv addud^i funt > au<^oricatc Cii- 
foU Mngni Imperatoris : vt Regi(io Prumienfis , & Ccnradus 
* . Vripetgenfismemoriasprodiderunt. Patriacautcmappellatio- 
J#49. 'Rxkmt jjgtn aanomen familise adduxit. Fuit enim i anms Rtmm^ Vtm 
Vtttittts* nittu quidam , cuius in Diomedem Grammaticum , aliosque 
fcriptoresprsefationes leguntur. Riuius hic patris fludio & di- 
MJttcatloRi'' ligentia admagiftrosliterarumpuerdeducituriqui quamuis 
tiiiAttheth> ims temporibusrari, & non fatis inftrudi eruditionc efTent: 
dofienps» tamen Riuio in hac parte fuit mehus , quam alijs mulcis , pro- 
fpe^um. Erac in oppido cius natali, Ecclefixprzfesi yeneran- 
Titmattnttt da astate & non vulgari docbrina vir , Tdemahntte Mullius : qui 
Mulliuffrd* ferre non potuit, vt pueri & adolefcentuli , quorum indoles 
Hftor Rittiit ipfi pcrfpe£ba erat, & qui magna auiditate iiteras arriperenc, 
Aegligerentur. 

Quambbrem etfi munus Ecclefiafticum , plenum dignita- 
tis 8c f atis laboriofum gerercr : tamen humilius non decredta- 
tiic , & labores in fe plurcs & grauiores fufcepit. Primum enim 
fingulisipfediebus docuit : tum vt apti ad pueritiam fofman- 
dam hbmiHes accerfcrentur, & confiiio, & opibus ciues At- 
thendorienfes iuuit. Magnum hoc fiiit in facerdote, in fene,in 
Imc, VFim" Saxohe, illis prsefertim temporibus. Idem ituobus VVimphtU»^ 
fhtUngUt* gus fccit Haidclbergac j vt & in templo concionarccur , & do- 
cendi munus vlcro in fchola fufcipcrcc. Ea ccmpcftacefiquis 
vei carmen fcribcrec, vel aliquid licerarum Grsecarumfcirec, 
is pro miraculo habebatur : dc infticutione aucem AUxMttdti 
J/egii Dauencricnfis , qui Rodolphum Agridolam aildietaCi 
tcruilque prxftabac Tiiomannus, & vtroquc fuos audicores 
cxercebac, inquoftudij curriculo Riuius, Sc bonicaceingenij^ 
&cupiditateIaudisitaprogredicbaturfcUciter5 vt diligeretur 
afuoDoiStore, & vtasqualesipfumprbpemodiim obferuarent. 
lyiUgtntia Er^t autem tencro & imbecilli corpore,& fe fatigabat conten- 
Hiuii^ tione afGdua : quamobrem paretitesfoliciti ciira angebantur* 

ne fibi morbum coritrahcret, idqueprxceptori patermodcftc 
fignificabat : qui vt & valetudini pueri & ftiidijs confulercti 
ccrtis cum muncribus domi aptld parcntes furtgi voluit , qui- 1 
bus occupatus pauhfpcr k Hbris abftrahcrctur i iuflit eaam ' 
ftanccm auc anibulancem legcrc , & aprandio auc cosna ai fe 1 
vocacum,ad cempus quiefcerc. Ardor licerarum reftingiunoa 
fotuit^fed impetum intempcftiuum pictasr^itardaunff^ajn 
pfMftorem non audire , ^ pa-entum mandfta nf^fiy^y aonm 
apudminttstfl femptr hpihitum nefttrium.Vuiz itt «^undis pa« 

t^tLtUlll 



R I V I I. I4f 

rentum iuflis tantum obfequium , tantaque argutia» y t impe- 
rataceleriter& dextre cxequens> ftatimadmufeolumrecur* 
rcrct. Motusfingulari indole Tilomanus>parentum volunta-» j^i^^ny i» 
tc, in fuam domumj cum duobus tribusvc alijs adolcfcentulis> ^^j^ prdtu 
Rioium recipit> fuain fenc6butcm ftudijs adolcfccntix oblc- pf^ 
Aat , depofitaquc & I hcologi & fcnis perfona > interdum lur 
fionibus quibufda cum ipfis rcpuerafcit. Erant rerum omniuin 
diuifatempora,ftudiorum>otij>curationiscorporis>ludorum; , , ^ 

ca obfcruari volebat T ilomanus>& cxercitationibus iiitererat> -E«f<>W4tfi»- 
ne quid pctulantct > aut improbc autparum dccorefieret: ita *'* ^ **y** 
quoque lc accommodarc potcratiocis adolcfcentia!>vt nec f<?- /Ww» 
nis grauitas > nec pra^ccptoris auftcritas cffct odiofa. Ad hanc 
animorum laetitiam, hortulum fuum p^terc voluit> & fups do- 
mefticos ita excrcuit> vt quod plerunque in literis aficrt mole- 
ftiam > idille vcrtcrct iniucunditatcm. Muficas ^xcrdtationes 
crant inter prsccipuas & cotidianas. Itemilla de ver^bus Virgi* 
lij > Vt apenolibro, pagina & linea nominata) notarctur> quod 
cuique quafivaticinium obtingcret. Itcm> vt fccundum ini- 
tiumliterarum cius > qui optimusiudicatus cffct > alij vcl eiuf- ^^ . hMrhm^' 
dcm poetas> vcl diueriorum rccitarentur, Circumfcrebantur . j^^ ' 

tum libelli> Aurorsy Mottti^ Alani, hominum barb%rprum; eo- .. 
lum interdum admittebat vcrfu^ fl cffcnt fcntentiofi > quia cps 
antea didiccrat. C*toni4 autcmnomine> qui infcribitur, eum 
probabat : & lumncum Chriftianum propter hiftoriam Euan- 
gclicamp diebus fcftis in(p:prctabatur. Intcr tales & finulcs ip- 
cos > interdum proponcbat argumcntum , quod aut ycrficulis 
cxplicarcnt, aut alio atque alio fermonis genere cfFcrrcnt. Hy- 
iTinos Ecclefiaftico§ capcbant frequcntcr : quibus finitis,cx- 
quirebat corum fcntentiapi, vtetiamjn tcmplis cum inrelli- 

fcntia pronunciarentur. Poetas in fcholis praslegcrc j tum ha- f^^fgg f^ 
cbaturrcligio : quod fufpc<^i clfcnt dc haercfi, cx Ipco quo- fcholitpfA- 
dam cx decrctis Pontificijs perpcram fcripto, & pcius intclle- igntre religia" 
6ko: & notata cratinfamialinguaipfaGracca, quoda Romana habit», 
Ecclcfia Gra^ci diflTentirent. Graca Iw" 

Quam ob caufam cum ab impcrjitis Sophiflis aliquptics rc- -n^ infMtt^ 
prehcndcretur Tilomanus,qui inludumiftapublicum indur 
<:cret : ncfibi faccfli|:etur negotium , homini Theologo a pu- 
blico abftinuit , quodprjctcr dignitatcm faccrdotis , in fchola 
(vt voc^t} triuiali verfari , ^ afuggefto atqucpuluinaribus ad 
pulpita & fedilia puerorum defccnde(:e diccretur. Talc tum fe- Moresfaarm 
ca^m fuit , & tales nunc funt quqrundam faccrdptum morcss ^o^'*^ ^«^^- 
vt w||am helluari, comcfrari,lcortari,in conuiuijs faliaribus ff*^^^f^'^ 
<)bL-3^s cxiccare, in luftris & clauftris veftalium nudacos {al- ~ 
tarc,fcnS(^aniIni]are, dcdecpra non diccndapatiaic, iibcrurn 
fc conceiruSi p'j^:'p.i : cantarc autpfUIcrc cotamEccViVi.^ ^ «^^- 



^ ••. 



%SO V I T A 

ccre in tcmpUs plebcm , inftituerc in vmbra pucritiam , 9Xkt 
ipfa pietatis & litcrarum ampledi pr^tcr honorem & ampli- 
tudinem fuam plurimi exiftiment. DifcipUna tam grauis 8c 
. . . cruditi' viri in patria imbutus Riuius Do&oris fui confilio i. 
. ^ f f ' parentibus in Academiam Colonienfem mittitur : in qua ^um 
^ tcmporis AmoLckH^ Vej:*iie?i(is , MatfhAM rhnjfemitts , /channes 
\^^'rff C^farttu Ptiilofophiam & artes Ubcralcs docebant: &~laudi-r 

rojejjorts ^^^ ingeniorum atquc exiftimatione dodrinac florebant ma- 
^^V** i(?l- ximc. Horum famiiiaritate vtebatur^quorum etiam fepcpra;^ 
* ^" dicauit integritatem & beneficentiam & in omni officij gcnc- 

, jrc eximiam voluntatem. Amici inftabant Riuio , vt facraslir 
^tudia 2tiK« fej-^s difceret. Cum autem de l^hriiremij fentcntia agcrct^in 
jicademica, ftudijs Philofophiac & linguarum permanfit : fortaflc quoda 
iurc abhorreret > ^ abilloiacratiore ftudio pr^ceptoris cxcm- 
. plo deterreretur. Scitum eft enim quod de Phriflcmio refer- 
A ^ ^^'^ tur. I^ cum Theologia; operam dediflct > & literis cuhior ac 
■ * ■ '''^' linguis inftrudior eflet j quam vt Theologo CQlonienfi j aut 
pemtuLtt Jipmipi Chriftiano , qualem ipfi tum efle volebant , conuenif 
r$pu Jam, ^^^ . • ^^ j^onorc vfltato pctendo , fert repulfa,m. 1 hcologis au- 
" tcm literatam cloquentiam in eo , 6c Graeci fermonis pcritiam 
reprehcndentibus , libertatc animofa refpondit : quia k Ut^9 
Col/rgiq exchidtmur yecce cenuertm/ur ad gentts. Itaque iurilpiU- 
dentiae opcram deinceps nauans , dccus & honorcs confcqoi- 
RtwHi ludo ^^y. poft id tempus Riuius munus fcholafticum fufcipit in lu- 
literarto fra- ^^ ^ qyj ^j-^j vicinus templo, quod dicitur ad gradus Mati^ : ci 
jjcitur, prxfuit annos circiter tres cum laude. N am & laboriofus crat, 

& liberaliter (vt dixi) inftitutus. In vitae generc deligendo va- 
Vita gentt6 ria multi incunt cofiHa, & laudandi profcd:o funt ij,qui quem 
tligendum curfum fequi vcHnt , & prudenter ftatuunt, & itiatuic exc- 
^A^tfr^ quuntur , & conftantiflime tenent. Vidcmus tamcn non pau- 
cos,ncquaquam tcmcritatc aut imperitiaimplicari aliquo gc-. 
ncrc viuendi : fcd D E O gubernantc , ad id fer^ri atque pro- 
pelli , in quo ipfe potiflimum vuh qucmque adfalutcm vtili- 
'tatcmque aliorum elaborarc : in ijs praelcrtim artibus atgifc 
profcflionibus , qua: ncc {plendQrcm , ncc gratiam vulgi na- 
bcnt , ncc augendarum fa(:ultatum quafi marcriam pracbcpt 
aut fcgetcm. Ita Riuius a Dco ipfo dcftinatus ftudijs iidolc- 
fccntiaracurfuinftituto auocari non potuit. Faftum t^ndcm 
cft vt pcragratis ad fupcriorcmRhcniripamclarisyrbibusPc 
perluftratis collcgiora bibliothecis,inquibusvetuftpsqupf- 
dani libros afleruari cognoucrat , f?fe confcrrct inMifii 
ProfirifiitHr Nam Acadcmiam Lipfcnfcm nobilitarant Richardm i 
in MifniMm Britanus , Geof. ius Aubanw , VetruA MofeUemm tVitm fg 
H. viri pr.Tclarc dodli , ntquc cxculti lingui^, eruditr^c , . 

gucnti^. Ij taincn iam vit«i om^es czccilerant, I«l4Uaio vcro . 




X 1 V I I. ifl 

cWKi eflct magnum ingcnium > ftatiminTirorum doAi/Hmo- 
ruiii venit nocitiam > Cajpnrii B^rmri, Andres Camiciani , Sc 
Uawm VVetjfenftadttnfis. ^Foite Senatus Zuiccauienfisper Her- 
fntmum Mulpfortum , yirum confulaxem y conquircbat magi- > 

ftrum. idoneum fuo ludo > in quo Ebrxx 3 Grasca; & Lacinz li- 
tcrae doccbantur. Exccflcrat nuper cviuis Erafinees SttUai yr- ^^r»^^™» 
bis cius conful > cuius de fuccino & gcmmis libri editi extant:. 
'£r at enim philofophiaz & antiquitacis iu dagator fedulus , qui 
ihludo illo erigendo bonam ciuibus operam nauaucrat. Ibi- 
dem docuerat Gto gtu6jigtii..-U,c^\n fc iam contulerat inlta- ^* ^r**** 
liam> Yt philofophos & medicos audiret. leccrant ibidem fun- 
damcataliterarum&hnguarumduoluminapatriae> Gr^^wiWi . 

Hi^eandery 8c lanu^ Cernarim : qui inter illiusfeculi viros do- . I^^' 
^iflimos nomcn prxcipuum obtincbant. I udi autcm admi- ^***^/' i*** 
taiibratiopoft Agricolac difceflum > commifla fuerat Ltenardo ^^^^•f** 
HMthtro. Munus docendiin ea vrbe ccleberrima> cum ad Ri- P^y^^ 
uium delatum eflet > Bornero confulcnte , id fufcipit > & in co *'*^*'' ' 
ludo poetas Latinos interpretatur : cuius collega; crant viri 
optimi& eruditionecxccllcntcs lonnnes FcrfterH& , dodtor lin- ^» T^^fifriu* 
guae faciae :ScHiefeny"*M Noffpuf interpres poctarum Grasco- ^- ^offui* 
nim. Hi duo viri pofteafadli 1 heologifummapietatisiaudc / 
floruerunt>& Riuiumdilcxerunt perpetuo. Erant Forfterus, 
Noppus> Riuius ftatura parui : vnde homines pufiiios corpori- 
but j doBrina Gigantts , in fuo contubernio habere Natherus 
vulgo diccbatur; vt in fuis Annalibus Paulus Grtftus, vir dili- 
gcns> annotauit. In ea vrbe anno M. D. XXX I V. Riuius vxo- 
rem duxit > Annam Btrenunldtam , cx bona & honcftafamilia> ^xorem du - 
Pctri filiam > in eadem docuit annos fcptem> cum vtilitate plu- ^ff Riefimm 
rimorum. Tandem Valtntini Hertelii , & aliorum amicorum 
jiortatu > ludum aperuit Anneberga; anno a nato C h R i s t o Lttdum tft* 
M. D..X X XV 1 1. Ibi quamuis tcnui admodum doceret fti- rit Anui* 
pcndio, vt quod aureos Rhmanoi fexaginta quotannis non ex- berga, 
cedcrct > tamcn ex frequcncia auditcrum, qui efinitimis vrbi- Sttpendmm 
bus oppidisquc confliicbant,&quosillcpriuatimmagnafidc «««». 
inftituebat, rcir. familjarem non modofultentauitj vcrum ct- Facitfitmtus 
lam auxit ahquantulum. Sedfumtusinargentimetaiia> qua; in ftm me* 
ibi vberrima fuutjipfe inutilcs & cum fuo difpcndio fecit. Nu- talUcitm* 
pcr admodum pulfusepalxftialiterariaifthiccratnefcioquis 
Tillanus Dolcnfis, Altxander Grammatifta : ei fucceflerat Hen- 
Tiehmanu6 & Brafftcanus: quorum etiam libros ob prolixitatem 
ad^aptum puerilcm minus acc6modatos>loco mouet & prima 
ru&mcnta fimpliciflime tradit:pra:ccptaquaidam, quantum 
fierif^ot eratj li ngua vernacula exponit : & umul vfum in bonis -^^^^^''f W 
aUcto^^s Tcrentio, Ciccrone> VirgiIio> Ouidio oltendit. ^xp^^f^^it 
fJam antJ^d rcmpns dialogi Fauli Ntauisy idioma Laurentii ^'W¥^, 

K 4 CoYttu 



V% V I T A 

C9fum , poemata Higrinymi PMduMm & AUmini J>omimd, fub- 

fclUa occupauerant. 

YpWHUh* Vocabulorum <lifcuflionc> vt nominabat, primus in his tcr- 

fim difmpf jjj yf^5 cfl, qua verborum iingulorum vim & propriccatem 

i^ docuit ; compofitorum eleganciam & yfum monftrauit : & ia 

fcripti$ > qu«e. proponcbat > ezempla & imicacioncm iUoram 

cluccrc vQluit, 

^odm io^ Igitur quo tardiusprocedebat > co diligentius praecipiebat: 

HmUt Aequc pro^fcripto menfium aut anni peraudores fedinabats 

fed pro ratipne ingeniorum > setaris > progreffuum immoraba* 

im:, QuadiligcntiacHecits vtpueri(ludiaamarent> quia fvit^ 

riliter cum ijs agebatur : fic fe proficere intelligcrent: quiarede 

atauc ordit^e pmniafiebant. Vtebatur ea in vrbe familiarifli- 

' w«»7M«> p^g /fl/i»»^ Stutno , ppeta bono> & fene non mediocris emdi- 

(ionis i^experienda;>qui priuatim adolefccntes aliquot no- 

loti. Kdfiim bilcs inftituebat : loMm Nsmo , medico doftiilimo & eximis 

fnedieHtf hujiianitatis viro ; Chriftophcro Eringto , Theologo mult«e le- 

Ch.Erin^ilts ^xonis & fanipre cxtcris iudicio : Antonio Beuthetc fcnatore 

TheoL craui & bene difeno. Hi duo viri poftea propter Euangelij 

profefnonem folum mutare coa<^i funt. Molefti ci erant prs 

Sacrificuli f seteris facrificuli > qui calumnias deferentes in aulam>eum in- 

^iuicf i»r fcnfum faciebapt Ceorgioy duci Saxoni9B> tum eius impedie- 

U*ifi. t>ant commoda > quibus pocerant rationibus : poterant autcm 

C>ij»^ f^t ^9 tcmpore plurimis. Odij caufse pler«eque inde nafcebantor} 

quod eoruni carperet imperitiam in canticis Ecclcfiafticis> 

qu2eillimutabantfuoarbit{atu>{ineintclligentia. Notum eft 

MmttMam'm ?^"^^° La£lanrio infcript\im > fed quod> codicum vetcrum 

5-!!T- ' •* teftimonio > Honorii FcrtHnati eft > de refufcitato a mortuis 

^^f^ffnr ^g^g nnafientit ftftatttr grafta mundi » 

^ Qmnia $um Vomino dona redtjfe fuo, 

Hoc aliter cani pr^cipicbant pueris ^flaminibus> contra 
pmncm rationem & pietatem> videlicct ip die afcenfus Chrifti 
^d cqclos > hoc modo : 

Ecce afcendentis ttftatUT gratia mundi, 
Item in dic miflionis Spiritus ^nd^i > iflo ; 
Ecce Spiritum mittintu teftatur gratia mundi, 
Quis autcm non intclligit > quam flolida ^ fatua imitaricH 
AnttJHtii -^ ' ^^y^ impotence & Turiou) ipforum imperio ? Talia non 
imomptria T^^^ ^^" ^^^ ^^^^ docerec > neque , ficri Riuius vellet : quo* 
' * "» * ^am dicitatumultuabacur,quieratillorumanriftcsjvtcyn- 
i;jcia faccret in templo prafcepcqribus > nec manus a pijjerif^ 
^b(lincret cor^m maxima hominum mulcicudinc. E|fet j g 
Ifa. Zet(fferi, jfannes ZetdlertM, aniupi magifter, ^ Tecclii , mydtfchi in» 
^ulgcnriariji oli^ follega, aircncator ijhpudejicimmus. 

Hibebac 



R I V 1 1. in 

Habebaraucem adiundum C4j^«r#m54i^«rfoxi, Budrpedem 
iiandfcanum: quibus accufantibus etiarn Drefdx caumm pro 
fe diccre necefle habebat. Hoc infcitix exemplum protuli) yc 
dealijscontrouerdjs iudicium ficret^ cjiias incidere inter alia 
' kominum monftra viuenti necefle erat. In hac yrbe, qux ilU- 
I usfuent induftria & fedulitas > qua; tolcrantia laborum, qui 

contemptus aduerfarioru teftis eiie potuit IabriciuS)& viri cu BifiipuU 
co eruditilEmi» Ad/mtuSibtrwy fji^Ichm Madebtirguiy eodcm Rftii^ infiho 
temporeeius difciplinaatqueetiam mulds magnisque bene- /^ Atmiber*' 
fidjs vfi. f uerut & elurisconfultis L,hriftf^phcrm ^Lbethai dnte- gics. 
imti Garcbtfim^ Michael legerttf^ Ambrofiiu Schunrm > NicoUm lAoreSm 
twehpUm : e Medicis> Georgim PyUnder^ Ca^w Nduim^ Hie- 
nnfmeee o4erm^ leannes Chentmanmf Ifimm SchaQerm, IdMt^ 
thieee Clingifim, 

Plena Aiit vita eius integritace> fobrietate continentia i^f^f^ 
ade6 vc nonfolum prxccptapietatis & honeftatis traderct; ve- 
rumeciacxemplainfaismoribus & adtionibusmultaruvirtu* 
tuipfepraeberet&oftcnderet. Coparaueratfibiazdes, inqui* 
bosaltius eztrueudis,abbatisGrMr;^4ft/ilibcralitate vtebatur. 
Sed cum quafi portum otii quxierec> iis mercede profcriptis & 
TendiciS) Mnriebiirgum fe contulit : quam vrbcm fedem Mu- 
farum & fuse quictis domicihum fcmpcruominabat : in cuius ^*ff^^ ^' 
etialaudcediditUbeUu.Quamuisautcm vitaminertem&de- ^^fbtirgum 
fidcm hunqu.im cgit, n.itara & coiifuetudine ab ocio aUenifil- ^'^"•*- 
mus : tamcn acuris & laboribus iUis magnis, tanquam refpira- ^^^Ptt*^ 
bat, quod minusmttlcos inftitueret. Etcnim qui rcm faci- ^^* 
lem iudicat pucrorumjeducationem & gubernationem eius 
«tatis, quaeapudparentesintraparietcs domefticos fere corr Inftittttio 
rumpitur, & impetu quodam ftultitia: & contumacias ad o- adelefcenti^ 
mne malum procHuis feitur : profe^lo impcritum v Jt£e moru=. difficilie, 
que fe demonftrat. Retinebat adhuc apudfe nonpaucos difci- 
pulos> quos annos aliquot docucrat , & dcquibus ipfefpcnii 
fingularem concepcrat. In eam vrl»^ m cum forte veniret fuo- 
rum negotiorum caufa Cajpar Crucia^ vw, Theclogus prxftans (j^a^f Qffgi. 
Riuiumhortatur fomiliariter, vt multitudini feruiat potius, ^^-^^^ 
quampaucisquibufdam: ncquevUaremotrcaturmagis,qua 
tam pij muneris exceUentia & nccefUtate. Addit fe fcirc vrbe, 
in qua cum dignitate fit futurus , & habiturus iuftum labori- 
bus pra^mium. Inde eum mox animi caufa fecum deducit 
Swbergamx vrbi prxfedo & Senatui Riuium cpmmendat : qui Snehergapk 
fibJ^ihU Jionorificentius , fuis hbcris mchus putabant poffc Riuiurr^ 
comkngcre^ quam (\ tali yiro ^ dodlore Hefpublica vti poffet. dHCi^* 
;ij[r^gue /mwpjw W*!,'^»^/»^/»/»^, equcs orna^ 
vrbi, noflstjnc Elcdoris: ^olfgarigm Zeinerus psii^oT , Paulus 

)^SmidivLS,2,^brofitis Frf.ncijfw 9 yexhk ScnatuscuKv^i^j^^Mji^v^t'» 
V ■■■~---^ 



xjii V I T A 

jBi Rifii/0 neuc fuam ipfis neget operam, rogant : falarium ampliunj & 
docef. commodaaliaproponunt : Sc Crucigero audore^in fukm tan- 

dem adducunt fententiam : quamuis crat eodem tempore vo- 
catus Regiomontem in Borufliam Docebat tum apudSiie- 
fiosfumma cum laude & mira frequentia Vtt\entin**r Troc$nd§r' 
fiu4 : eosxmulaturi Lufatij Riuium vocare BudiflinaiTi ftatuc- 
rant : fed in Mifniafigere fedem maluit. 

HenricM autem Saxonias dux, princeps optimus> audito di- 

fceflu Riuii, asgre tulit> quod Mariaebergi^i eum non rctinuif- 

fent fuis bencficiis. Nam proprijs ea in vrbe vixeracfumtibus» 

quosfuppeditabantfecuti ipmm difcipuli extcrni. Cum igitor 

pro ingenti pietate &iudicio grauifGmo>filium Au&iuftum re ~ 

^e inhormari ab xtatetencravetlct: nihilintcrmifiti quoRi- 

uium pollet Fribergam traducerc:idquc non diffi cile fuit pfin- 

cipi. Msttniam Marcum Dabercufiami a Tilomanoprxceptore 

VoeaturTri' ^^^ commendatum, Riuiusfilij loco habebat : eturi ad Snebcr- 

beroam. S^°^' remittit, & collegam addit h fiiis Hieronymum StmAdium : 

vt prarfentia quidem Riuij abeffct, fedratio inftitutionis & di- 

C U ih' ^^^P^^"^ cadem maneret, atque hoc modo leniuit illis fui dcfi- 

^ . .^ derium. Riuij coUega: erant > Adamus Stberwy lobm Madtbui- 

gWy Vabriciui : & erat celebrc nomen vrbis rribergi > quod ibi 

anteadocucrantviri ciariffimi, loannes Kagms M^icamp^oHMS, 

PetrudMo/eUanusTrcmXi Riehardm Sbrulitta Foroliuienu$j /Ar 

fobu^ S$biu$ Colonienfis. 

HcnricusautemduxSaxoniaC) fratre Georgio abfquehx- 

Mx ludimO' redibus defundo> cum prouinciarum amplifiimarum a^mini- 

deratorefit ftrationem fufcepifiet : Riuius aulicis ncgocijs,paulifper a ve- 

Sfdicw. tere vitjc inftituto & curfu abripitur. Tempus autem quod in 

ocioliterario &pulueribus fcholafticis continentcr tranfcgit 

sn illis rcgionibuS) annifunt^w(^^/gi»/i : quodin aulicisoc- 

cupationibus, tantummodo duo. 

Intcrcainclyto duci Henrico pientiffime defunftoiin domi- 

natufucceditmaiornatufilius> dux Mauriciu« : cui exemplum 

- - ... patrisfequcntijingubernationenihilfuitprius, quamconfli- 

gckoU tUu^ ^jj^j.^ Scholas & Ecclefias. Scholas aperuit Mifenac & Port;?, 

jtristn Mtj^ inquibus fua munificentia alcretpueroscum magiftris: Mi- 

^f'. - . fcnenfiinfpe^^oremdeditRiuium. ludicium Ecclefiafticum 

Mttusluao •jj eadem vrbe conflituit, eiufdem quoque vt Quatuorvir cC- 

^ijertofta* ^^ ^^ dccrcuit. Vtii] nquc munus cum grauitate & Induftria cx- 

jiCttHr^ ^quitur, donec ex hoc mortali corpore ad arternam animorum 

beatorumconfuetudinem cfl cuocatus. Verum antectfiani 

MoresRittih de exitu vitse dicaiTi j nonnulla dwnoribus &ftudijsqwqae 

Oq^dinitt brcuitervidcnturexponenda. / ^ . ^^ 

refrehiH* j^ morn^us Riuij hoc aliqui reprehendebant opTOnarara 

/^^* ciTf^t V jli CJ n cntiorj adco v t iiafcw txv^ ^tmiter, «intcrdum i V 



R 1 V I L f jj 

T^fhU acerbis non abflinerec.ScijTius in eo yehementiam (aiC- 
k & animujp irritabilem : fcd tum mazime : cum aut difcipli- 
liaml«ibefa^ari> aut turpia defcndi intelligerer. Ad cam cius 
fiae fragilicacem^ fiue yitiofitatcm , ali^uid adijciebat yits 
profefUo. 

Nam qui akj s docendo pr2iunt;,in tanta ingeniorum yaric- Ira/ci inter^ 
ptej&innac iasculi perditiilimi corruptionc^Ucenua^ ctiaii itm Mceffg^ 
liolinc» irafpi nonnunquam coguntur: & quamuis arimus nou rium, 
planemoueatur>yultustamen alius oftendcndus cflbono & 
diligCJiti> alius contumaci & lafciuo & fegni. Natur^igituiho' 
mimsmiii fji*fUiid4, ncnrarpvimwfertgehfta ^ii£y ^> cenjuetuda» 
Qaarnobrem in npflrum quoquc ordincm lufitGra^corum na- 
tio>minimequidcminfipiens3 fed non fcmper fatis grauis dc 
tponftans; qux neiocos perderetfuoS} maluit ingcnij > quam 
integritatis laudem qua^rere. Ambitioni nonnulli thbuunt> 
qaod fe in aulam contulerit > y crfiitus iam indc a prima pueri- 
n^intraparicccs Mufarum) Sc in ymbris Gymnafiorum : Scd 
& Plato Siculam , & Ariflippus Maccdonic^m pcnu^tj & in . 
aala Riulus diu non pcrmanfit. Agc lcuicatis fit^ quod in loco 
yno noB cpnftiterit : atqui migrare ei yel propter rcm fami- 
Jiarem aliquotics ncccflc fuit. 

Quiinlckplis,hoccft in feruituce yiuimus^tam diuftabilcs 
fomus^quam diu |>Iacct ijs^ qui noftras opcras conducunt : Sc 
hoc yiciolaboramuscum alijs^ yc inccrdum copiam inopi2p> 
quiecem iajSlacionibus & omninp mclipra > (i concigerincs de- 
Kripribus anceferamus. Inprimis auccm offcnfosfcimusquQf* 
dam hpmines fuifie> cius a Zuiccauia difccflU ; yerum eo cem^ 
pore do^nam d^ faluce animorum npndum cognoucracv ^ 
Pocucrancincayfbeflorcnciffimanon mulcum fuprahicnni- 
um} lodnnes Sjluius £granus> & ThomM* Aidnarus Scplbcrgx 
in Hcrcinijs nams. E^amtsy homo do£tus $c facundus,fc Eraf- j^a», JLjrH'^ 
niianumdici,efrc&habcriyolebat. Muncerus apcrccfiiriofus f^t^^ 
erac>fcdinagnomulcitudinisplaufuaudiebacur; is fibi elani- ThomMs 
ficum officinis adiuni^crac NicoUum qucnda^ii Storchiumy in Mikncerui. 
cuius mpribus audacia ccrcabat cum impericia. Creaueranc jtficoUm 
h^de plcbe infima, duodtcim Apoftolos^ dups icem & /eptuaginta storch, 
difcipulos : cacitc autc in domum Burchardiana arma & cela ad faoMticus^ 
cerijojih^minesopprimendos, cpmporcaueranc Volffgan- 
gus -Weiflenbachius Equcs, yrbi pr3efc6tus, fcxaginca cxilla 
fadionecomprehendic. MU^ccrus profugic in fiocmiam ad 
Saaienfes: indeproficifcensPragarn, incarcercm conijcicur> 
^ Aatuor cuftodibus clufis euadic, Sc in Hc?:cinio5 yeniens^ 
Alfc^^m unus docendi fufcipit. 

tOK^us ite clamfcfe fubtrahenf, cum nufqua cSmodum 
inucn^rctlkomiciUuir, jn Bauarfa Mon^ci cgens 6c '\?rvoXMS>\tv. 
; %*>ex-- 



15« V 1 T A 1 

ta^ernapublica moritur. £granu$ plebi inuiTus» noninrd- \ 
ente SenatumigratinvaUesIoachimicas. Succeflerunthis \ 

Juifvncere docerent> NicolaHs HMuffffannsii^ tibcrgmsy & Path '[ 
if liiW^»4iChemnicenfis: a qubrum dodlrina non diiTentie- 
bantmoresplacidiifimi>& homine Chriftianodigni.Inijstuz- . 
bis 8cin eanouitate> non fe expedire ftatim potuit RiuiuS) i ^ 
primis annis in pontificatu inftitutus> & a:tate nondum corro» ' 
Doratus> nec dum verfatus aut in veterum aut in recentium ^ 
fcriptorumaccuratale6lione> quampoftidtempusadhibuit> ', 
& (e docilem atqs affiduum facri verbi D ei> &: vocis Icfu Chii- ' 
ftiprsebuit auditorem atque difcipulum. |n erudiendis quo- ' 
^ue tam fuis>quam alfjs poft id tempus ( vt ipfe ad Principcm . 
Heffia; vere fcribit) non magisprofanos auifbores adhibuitj [ 
cuam facros : nec magis vt d66^ipres>qu^ vt pietatis amaii« 
tiores difcipulos efficeret> el^borauit. Agebat magna con* 
tentione Riuius> quidquidagebat ; vndeinterdum vehemen* 
tius laudando amicos quos probabat> autfupra modum eztol* 
lendores quibus dele&abatur>nimius &imponunus videba* 
tur. Verum qui omnium virtutum perfc6^ipnem> omnium* 
que adbionum re^itudinem ia honiine requirunt > iniqui & 
morofi funt : ne c fibi leges fcribunt, fed ahjs. Quocircalu- 
geamus communem infirmitatem generis atque ortus noftri: 
<cnosipfi agnofcamus:&dealijsmodefte> vt debemus: ho- 
|iorifice> vt par eft> fentiamus. ' 

fuit Riuius verecundus, fobrius> caftus>amans veritatis: 
maius in eoftudium laudis> quam pecunia£> beneficus er» 
ftudiofos>amicisgratus> diligenspaterfamiliaSi cuftos difci- 
plin2eacerrimus> oprimusludimagifter> laboribus indefefius» 
noftis fuperftitioniS) mendaciorum> hypocrifis:atqueJ[ekac 
laudem relidurum dicebat > quod quantum in fe fuerit> virijs 
& peccatis in fuo munere femper omni conatu> omni vigilan- 
ua obftiterit. 

Cumautempoetas>pratores>hiftpricp^explicaret: vtilem 
ffrjft^Rtuti pofteritatinauauitoperam, fcribendiscaftigationibusin, Tf- 
-^hihfipkics, rentium^SMlufiiumy quascumipfisaii^oribusaliquoriesfiint 
impreflas; tuiTi edito pialogo> in quo locos ex Cicerone pluri- 
inos>&aliosfimulaliis ex audloribus autcorrigit> aut cxpli* 
cat InTerenriumfcripfiflc eum copjpfe ac diligenter> teftatus 
cft lacchus Mycillus : quam editioncm in Gallia Lugdunenfes % 
in Italia innitati funt Brixiani> Verpncnfes> Vcneti. Confcripfit 
itidcm dc ijs difciplinis, quar dc fcrmone agunt, libros; dmGrM' 
fnaticia \idc\icct y o6to: de Dm/«5?/w, fex : dc Rhetorickj^yu* 
fuor: dcquibushocloconihildicemus: breuitas^Q|(!fc| wci- 
)it^s fatis cos hadlcnus cpmmcndaruntlcdoribus^^diofis : Sc^ 
lnter pr<rcipua horum temporum fc|^ipta> quag ^^igcntiam 




i 




con 

f 



lodicatcmhabeant» Cdlim fccundus Cnrhtxz&i Tiriu- 

eos libros commcjnorat. Mmrim Nk^Mm in quadam di- liti>$Um^ 

done> Kiuium iracunde & impotenter e^agitac^ ^uod li- uum rm§» 

imoDialedticx fcripfcrit» errafreCiceroncm> qUi Tht" kiniii/. 

9 c^ Troisnumjpei iis tffe hominis puut. Philbfophorum Thebmm^ 

(Iratiohominisfpecies efrcHerculem&Paridem> tan* TroimTm tm 

res fubfiftentes natura fua : & in eo minime errant : qui Aeaa < 

rfaebanum aut Troianum dicitefle hominis fpeciesj tc my. 

di poffit : cerre aliena & remoca dicit» fi de natura homi« 

mo efl : at fi fone in iudicium Tocare Tclic Hcrculem 

.ridcm) iam non hominis nacuram inuefligabit 3 quod 

ifuprasditus fit> aut rationem & intelledlum habeat> aut 

cadat: fcd Herculem v oracem efle argumentari potenc> 

t Thebanus , quorum apud vecercs celebrisfuicincem- 

:ia: Paridcm dicerc^ efleinfelicem: nam forcuna Tro* 

im aduerfa, cciam prouerbio locum dedic. Igicur fi Ma« 

.flin<Slioncs Dialedicorumj quas irndcc> incelligerec: 

licum yiucm^quiidem fencic cumRiuio> nonominaf- 

nineminfcientem &flulcum>Riuiumveroinepcum dc 

xiy qui falfanonfcripferunc: & Ciceronem dcfcnder^ 

iec vc oracorem> qui Ipeciem foro apcam ponere malui^ 

zx Acadcmia mutuari> qua fibi opus non erac. 

as Csefar Scaliger, vir vt nobilitate antiqua> itaetiani 

litacc cxcellcns,cum nullam videretproportionem Cre* 

lambum, item Anapxfli ad Trochxum: contcntusfuic 

n indicafTc Erafmi, quiinpriorefententiafuerit : Riuij 

iltera t a conuicio autem vir modeflus abflinuit. S^\ 

vlarius > me a propofito abduxit longius. Riuius intet Studii 

\ Scholaflicos&: operas cotidianas> dequibusnihilre- TheoU^ 

atjdiligcntiffimclcgcbat veteres Theologos,& eorum Viimik 

lam cum renouata atque rccente conferebat cum acu- 

: iudi cio : & quia nullum fludium falutarius > au( iibi 

ius inueniebat, quidquid ocij & quietis erat nadus> id 

:d fcribendum contulit. Fccerat idem mul|os antean- p . . r^ 

egno iiipcrflitionis Rodolphm Affricolmi qui linguam ^^^^V^ 

nYcncx didicitj vt ex fontibus Theologiam difceretl & ^^'^^ ^^ 

fuasfcnedutis, quamihcelebcrrittiis Itali«& Germa- ^JF^^ f^ 

ibus & Academijs e3tegerat> foktium quxrerct : quid ^"^^*^^* 

itus fitjnouit is qui corda infpicit & rehes elplorat>De- ^^^**^ 

{ cucuUofcpclirctur, ipfipctfuaferuntnudipcdcsHci- ^t"^^* 

;ettfes4 Opcta Riuii diUerfii f cmpdtibus emiffa, in v- 

ilumen colleda, edidit corrc(5ioraj Vir doftuSi & dc m>^ *.. .. 

>ptimemeritus> loannesOporinmt eorum Catalogum J^ 1 ' 
*;5ius. i^eoioffca. 

ii9^hHrataJoiirinAMcftej!aflic4 %. B$ ionfciintia hoftA 



y 
I 



158 V I t A 

mtntk. 1. di^eSfiiy feufiiperftithntvetere. i, l^i»hiijib$ie Uuh' 
fiafticii, ^. Demyfteriondemptiomhumand. i.Defdigioni, i* 
Dc ^etoAmore erga Deum i i.De fiiucia fitlutii propter Chriftum, 
1. De titulo crucii Chrifii. i* De ItiHu ChrtftiunM, i. De tonfe» 
Undis agrotantibue. ^. De^ita^mefilms Chriftianomm. i. D$ 
ojficio paftorali. i. Deprdfidie angelico, i* Deftultida mfrtMlium 
in corrigenda ^ita, i, Deperpetuo tn terriggaudiopiorum . t« Defe^ 
Ucitate feculi noftri, i. De^onfalibmfine approbatione parentum 
irritii. i. EpiftolarumderebudTheologids, i, CommentarieUttin 
Pfalmum 3 4. 

In his libris & materiacdiuerficas^ 8C argumentorum graui-* 
tas^ & dodbina; y eritas^ oftendunc eruditioncm magnam^ftu- 
dium nominis diuini fingulare tcftimonium opcima: confci* 
Eruditio cncia;: denique (^uantis donis ornacus aDeoRiuiusfuerit. 
tJuii. Tracipuum autem donum in eo fiiit^ y t diuus Paulus nominat» 

/iiy^ rtif trc^iets : y num enim Chriftum auc^brem falutis ciTe 
& folafide innomen eius omnes hominesfaluosfieri^in&igif 
lis fuis libris tcftatus eft, & ipfe in mortc fua credidit . j^itenm 
fuit Xoy^ TJjj 'ytMirEeii : quia etiam o£5[cium homihis Chrir 
ftiani rc<5leintellexit,in fuisiibri#perfpicuc& diligentcr tra- 
didic fadisque &yica oftendic, ambulandum efie «|f4v$ riff 
«A40-»6>; jjT^ T^ €&«>>>£ AiK 7« X^^ry^yt Ephefijs Sc Philippenfibus 
idem Apoftolus loquitur. Cum pontificijs quibufdam longi 
temporis coluit amicitiam eo animo^fi cos quoquo modopof- 
feta yia cnoris adduccre -, quorum etiam in difputando nomi-* 
mbuspepercit,yt/^. C<7f^/«/ in EpiftoIisdcreSacramentaria: 
Poftea aute,cum nihilproficere fe yideret eoru amicitia^renu- 
ciauit. Pra?clare crat afrc^tus femper erga eosjqui eifent moru 
bonorum & difciplinashoneft^ ftudioh: pranertim cum do- 
^rinae Euangelicacinitiononpauciferociaquadam & tcmeri- 
AburtudO' tate,&abufulibertacis ChriftianaSj plurimumnocererit. Eos 
BrinAEuan- autJmj quidifciplinaeprastextu, dodrinam de fide &merico 
i^^^' Chrifti auc maliciofe obfcurarenc, auc perdice dcprauarenc: 

magno odio perfequebacur : incer quos eranc ^ilutui hfranm 
de quo fupra : & Gejrgit^ ^icelitei, quem Becelinum in fcripds 
dppcllaCj fccleraci apoftacas : quorum etiam paflim in libris ftiis 
fcnccntias manipulares> amentatis telis excuffit atque commi-* 
liuit.Diccbat autem corruptum & auerfumEgranum volupta- 
tibus , "Wicclium ambitione : quodille pocula& mcnfam ab- 
batis Chcmnicetifis feif^arcttu: , hic Fuldani pollicitationes&: 
opulentiam fpeftaret. Erac ob cand^ caiffam infcfto erga . 
tiriomos animo > e quorum numero primafitis ille laAbm 
Schencius mulcum ei ncgotij faccffit :- fed ei forti animqj 
tit, &muneri alicnofcleingerentinihil poteftatis M^iua" 
bercatc exiuiia conccffic. Arrogantcs enim quidjynnomincs 

}' (blo 



k I V I I. i/ji . 

citiptttrepelluntur. Rogatusaliquandojcurfuafcri- 

incipibusvelaulicispotiiGniipninfcriberdt: refpon- ^^P^^^ 

mum obferuantix caufaidmerito fieri : ptdtttea redi P^^^"^ff 

>dipfitalisdo6):rina:atque adinonitionis in grauifli-'^^Jf^'^f'' 

Scilliniovit«munere&intamvarijs adlionibus ve- ^7^*^115X1- 

cindigerent. Habuit plureslibrosinmanibu8>quo-*'!J'\ ^. 

osipUconfignauit: De dtjc$plinnECilefigftica(^ ciuiUi ^*^^yfi 

iberttktu Chrtfh»ruy De^eterumerrorihtts in citandu/a" **^^^'* 

rdlocie : fedpra^uentusmorte eos non abfoluit. lam 

d caftrophen peruenimus. 

Chriili miIleiiino^quingente£mofecundo vulgatus Peftis in 

rrasillasmorbus popularis & peftilens : quoEjuius Mifnia An^ 

liflt P«M/«m£lium,iudolis bona; adolefcentem : tum no 1551. 

>tc, ez natu maiore filia : item famulas duas : poftre- 

. optimam & fidiflimam matronam > vzorem fuam. 

:i afgritudinis & ludlus attulerit orbitas cariffimi filij> 

X nep tis> op tatiffima: coniugis> de fe quifqj facile iu- 

. Praedium poffidebat amaenum ad ripam Albis> ad 

rrbe Mifena lapidem fitum : in id fe cotulit cum Hie- 

[fio>&familiafuperflite. Dieautem Decemb.z8.qui 

tuchlim Phorcenfisnatalisefl> Riuiusinmorbumin* Ssecrritiik» 

I horrore & concuffione totius corporis : eum flatim vifjif^ 

ium omaium defe6lio>& animi crebra deliquiafunt: 

n^no & firmo effe animo iuberetur : Dominus, ait> 

C hrtftud/aciat de mifectmdum ^eiuntatifieam . Alt ero 

is Vratoritt^ generillum accedit,multosque cum eo dc 

smif6ria& breuitate>decxleflisl£titia& feficitatei 

habet : quos fibi gratiffimos effe declarajiit.De mor- 

»fo non tam querebatur> quam de fiti>dies nod^esque 

liffima : ad quam reflinguendam firuflra medicamc- 

;ur. In bracnio altero macula? quasdam nigrx pof); 

nn apparebant> quas cu afpexiffet : intellexit fibi in- 

i fuum .Adhortante ipfum nlio> vt fpem omnc in Deo 

o Chriflo poncret > pro nobis mortuo & refufcitato i 

lationerefpondit: Mifiliyiamfridemhancrati^nifith^ 

eam ^fq^ ad extremum ^ita temput diftuli : certuf^fiemj 

tm habere Deum in coeluypropter Chriftfimyqteimefiti Spi" 

itia ne in morte quidem dtfiituet, Deinde recitauit di- 

ifli ex loanne : Egofum refurreiiio Cf vita : qui credit in / 

^rietur : ^fi mortuutfuerity^iuet, Subiecit etiam haec l 

ius mifertcordia immenfdy miferere mei propter meritum 

V filit tui, Ab occultis meie munda me. Co* nouum crea it$ 

fyfanBum Spiritum tuum ne aufer ame: confirma me. 

iquod interuallum ccDpit hymnum illum JBcclefiafli-^ 

itbdicerc ; 

Vim 



\ 
\ 



'•i 



1^0 V I T A 

y§nifimS$ Spiritm 
J^ emitte ccelitm 
Lucit tHA radium^ 

ConfoUtor oftime, 
Dulcis kojpes 4mmd^ 
Dulce refrtgerium : 

Sine tuo Numiney 
Nihil eft in homine^ 
Nihil efl innoxiumy 
Dafuiutis exitumy 
Da perenne gaudtum. 

Conuerfus deinde ad adftantes : Fosy inquit» §mni$ De» 
eommendc 5 & fublatis manibusj ait : lefti ChrifieiJSli DeiniM, 
■ in tuas mmue trada meum Spiritnm» 

Erumpente autem omnibus membris largo fudorc, vi mor- 
bifc grauiffime angidixit : mox totum corpus fiigus occupa- 
bat. Ipfc autem le fupinum in lediulo reclinans > pedes cou' 
trahit : complicatifque manibus : Dem ( ait ) dementiffimitneli^ 
ndi me tUutiua in hac sjita htren : maturafinem. Th adiutor es in 
idoritttr cpporttmitate» Cumquc his verbis placide cxpirat) Calendis 
Riuitet. ^^"* inchoantibus annum quinquagefimum tertium. 

Condittim corpus cfl extra moenia & porcam Lomacen- 
fcm, in ca;meterio D. Wolfgangi. Fratrem habuit Pctrom 
ciucm Colonienfem, honeflum mercatorem. ReliquicfilioS 
duosloannem & Hieronymum> artium bonaruih & philofo- * 
phiac magiflros, viros cruditos: filias tres, omnes noneftc 
clocatas Succcfibrem habuit Georgium Fabricittm Chcm* 
Aiccnfem : cuius & ha^c cfl dc Riuio narratio. 



o.i5f4;rf/. xrsrrs SETFLEirs. 

19. lunit 

\^'la'^ 'V' Xfi^ Betuleius vulgo Birk Auguftas Drufi» quam mali 
Drulipotria ^^^ confundunt cum Auguf ta Vindelicorum> editttscftan* 
Bttul^ nomillcfLnoquingentefimOjtunc 

■ cumfine honere iacerent 

Optimay barbarieque hftrrerent omnia pri/ca. 
Pueritiam inpatria tranfegitj & vt tempora finebatiCsbO' 
j^lit Bafi* jjis litcris addifccndis impendit. ladlis ftudiorum fuigda- * 
leam. mencis mcdiocribusj £/?7?/m;w venit: vbi in Omnibus i 

ihtmarfler jj^jg artibus ita eft vcrfatus, vt promcrente id erudita d/j 
philej, re- navit.Tqucintegritate5 reftimonio cruditionispubli^cfrtjd 
netnciatur, Philofcp hias majjiftcrium apfcllattt, fucrit ornatu^ J\ 



Deittde 



J 



\ 



B E T V L E I I. ut 

DeindeamagiftracuBafilienfl yrbis minoris ludolit6rario LusUffj^^ 
cft pnefedbus : pauloque poft in numerum ctiam illius aca- c$tttrB^J!tg£. 
iemix ProfeiTorum coopcatus. Qua in ytraque fundlione Profijpnibm 
ica fegef&t: yt&in eruditione& induftriaeius laborumque MtUtmgtiHr. 
afllduitate defideratum fueritnihil. Cum.autem natura ad Scribit ^tx 
poefin ferretur 4 fcripfit fub idem cempus Cotttcedias de Su/kn^ hih§tC$mc^ 
fMy de ludithMy lofiphoi easque publice exhibuit. liiiufmodi duu, 
docendi genere cum indarefceret : ab Auguftana Republ. re- Aufftfitim 
uocatur^ ac ftipendiolibcraliaddocendimunusinfcnolapa- vocMtttrMe 
cria adhibetur. fcheU frdf- 

£i ipfe Gymnafio prasfuit non fine laude & difcentium &u- citttr. 
(ka per annos * fedecim: &remliterariam yoce & fcriptis * CeBegs 
editis non mediocriter iuuit. Ex eius fchola enim prodic- eitetfttitAn'' 
xunt cdmplures pereruditi yiri^ tum & ^^lfgsttgtu Mufiultte, ttntu Di» 
(^ GuSieltnm XyUnder : quodipfe naEoia ia obiciim fui prae- thertee. 
ceptoxis teftatur: ^Mttfiu-- 

leu^Xy^ 

Ttt ttte fufcepttm pmtH pUitiUhtt sntttk Uuder Jufd^ 

JnfertMe fietate, dtcarie timibtts eftteis : ftili Setttleff, 

Trimadeces^ elemtatM rttdemi tuprimmfuttetie 

Fundumenta ieciuftudiuy tu primue heneftie 

jlrtibtuimbtttum, Latittm lingudqf PeU^d 

JPttlcrumidiema doees» tupriirttudeindefiurateu 

JBeBerephontdi deducie fontit md vndiu : 

Th Mdcenatesyqui noftru inceptsfouerenty 

ConciliiUi tutumque iterudfiiblimismonftrat» 

Scripfit» practer comoediiu ^ dramata^ fymph^niam inNouU Str^taBi' 
Teftamentum Gra um: annotationes £f coUationes in carmina tuUii» 
SiiyUinay & in LaSlantium. Item commentaries eruditoS) in 
Ubros Ciceronu de offtciisy de amicitiay ^fene^ntt^ in Paradoxdy ^ 
de natura deorum , & alia. -^ 

In docendi munere cnm feliciter & diu yixiffet> & iam ad . ^^ 
feniumyergcnti res cum morbis yariis eflct : Senatus Augu- ^^^* 
ftanus eam> ytXylanderinnaenia> 



rude donauity ^eterani militk 9nflar$ 



Sat benepromeritum defe teftattu, 

latis concefnt in patria, yir piiffimus, & in ytraque lingua Obittu eiut. 
do^iffimus, anno millefimo quingentefimo quinquagefimo 
quarto> die decimo nono lunij aetatis quinquagefimo quarte, LB/^tiftaf$ 
menf^ tertio> dieyicefimo fexto : a loanne Baptiftay ^ Pau/o Fatdm Hei». 
HaenzeUie Auguftanis fratribus > yicem bene merito de fe :(dii, grati 
pxic^ccplcri rependentibus; h^aorifice ibidcm fepultus cum ttifcifuUt 
tali epitap Si^ : 



Ifhifhii(. 



Ui V I T A 

CHRISTO SACRVMt 

Qm lccus mfigni vidit cutn laude doantem 
XyfiHmBetulium: nuncteptojfa^fri. 

Jfigenium^mefesydeHfinAmyfcrfptMperefhem 
C0gnitateftimtMf: Spiritusaftfatinet, 

lUiquidemluBMmfatruLdoBie^bonieqf 
JJymt : at haudfimilem liquit in oriefui. 

VIXIT ANNOS LIV. MENSES III. DIES XXVI 
GYMNASIO AVGVSTANO PRjEFVlT ANNOS 
XVI. OBIIT AVTEM XIII. CALEND. IVLIL AN- 
NO M. D.LIV. lOANNES BAPTISTA ET PAV- 
LVS HEINTZELII, IRATRES GERMANI, PRjE- 
CEPTORI BENE MERITO F. C. 

C elebrauit etiam inonuum Guilielmm Xylander nxtnZfOQf 
Mores Se-^ ^xftat, vbi inter aUa fic dc ipfo : 

tuieii. 

X^eniUumtueniao quifquamfeextoUerefaftuy^ 

Autaiios vulgi vidit contemneremerey 

§luanquamy quo reliquii fefe praferrety hakehat i 

Humanusfed enimy eomis» ne^ cognitus ^Ui < 

jy^jieiUsi noq^qui magnosfihi^Uet honoret 

Deferri , placida vitam ratione regebat, 

jitqi domnmy ^thalami eum coniugepignora chara, 

Interea ftudOe fefe obleSabat honeftisy 

Atq^ exhaufiorum msdcebaf fruge laborum* 

Ccm-y non pigrofitnt qualia intrtia vulgo 

Plena^oluptatum,'fblaqjlibidine duHa: 

Ingenuo fed qua penfantur fedula frm^u, 

Guiliclmus Xylanderin prasfar. verfionis Andgoni, Paii- 
talcou 1. 5. profopograph. Cruf annal. 1. 11. part.^.* 

* Propterex^ 



O LT 



M P I A F r 

MOKATA, * 



L V l A 



emplumfin' 
gtdare^ ^ 
fTMriiUy qui 
GermanuSf 

hucadditum -^ Ata cft Otympia anno Chrifti t^i6. Ferrarid, vrbclta- 
O. iJ55.rf. J[>( li^ celcbcrrima. Patrem habuit Fuluium AUratm 
16. O&obr. M4ntuanumy virumdoArina&probitatc prxftaritem. • Isin 
^at. 19 clarifCmis Italix ciuitatibus publico doccndi muncrc ffnftus 
TaterOlym' cft,&y?//p;?/JFcrraricnfiumDucisfilios, HercuUs£tzt^%6xkO^» 
/'*• lit«ris ac bonis artibus inftitait ac perpoliiftt. igrfm autem 



u 



y - 




O t Y M P I Jfi; ifi 

hanc Ol^nnpiam habcrcc ingcDio fummo prxdicam; omni- 
bus litcris>quibus ad humanitacem homincs itiformari folenc, 
tiomi erudiuit : qua; brcui cancum profeciC) yc admirationi Ita* 
lis hominibus clicc. Icaquc cum Anns Herctdu ^ftetjfisy Fcrra- 
ricndum principis filia ijfdcm liccris a loannc Sinapio> tuo oLmpui M 
fummO)inihcuercciir: vchabcrcc> qui cumhoucflasrmula- smU dMcis 
tionc ccrcarcc, vifum macri cft, vc Olympia in aulam , in qua FmmienSs 
aliquoc annos cum laudc poftca fuic> aduocarccur. Ibilcali fiii^^ condi^ 
audiucrunc cam ica Laiine dcclamanccm > Grdce loqucnccirt, jcipula. 
Ciccronisparadoxa cxplicanccm, ad quaeftioncs rciponiion < Olympidirti 
tem : vc cuni veccrum pucllarum quattis,quzquidcm ingenij diiia, 
laude exccliuccit, conrcrri poflc viderecur. Dum ica pcrgic> 
incidic in Icthalcm morbum FHlnim paccr>cui vc mimftcaret 0/4«* • 
reli£ba aula domum fc conculic. Morcuo pacre , quod cfftt ^^^l» ^ • 
natu maxima & matrcm admodum yalctudinariam habo- \^ ^ 
let: rem familiarcm adminiftraie cocpic^ & ficacresforocei^ite . 
honefte cducare. W-. V 

£rac eo cempore Ferrariae Anhuts GmndUrm Gcrmanus Atitiio 
iuuenis Grxca; & Lacinx lingux bene do£bus> qui mcdiccis Qrundletta 
audiebac: a quibus cciamlaurcam medicam confccutus' eft. OlvmtiMm 
Is Olympix cruditioncm fingularem > moresquc caftiiirimos vxPfiducit» 
admiracus> cam ( qua; vicifTim nihil in homine praeter inge» 
nij doccs admirarccur) vxorem dclegic> fibique pulcro con- 
nubio copulauic. 

Ab hocquia abijs deferca> h, quibus minimc dcbebac> Sc 
paft pacrisobitum, inodiumincurreracaulae, in Germaniam 
<lud;a, SumfuTtiy in patria mariti> aliquandiu commorata > li> ^ ifttfrtto ij^ 
bros Thcolocicos, quibus carcndumipfiinlcalia fuiffcc > dili- GermMnidm 
gcncer&adnduclcgic: cocamquc fc ad ftudia diuina retulit. duSdleBu 
Sororcs trcs nubilcs Ferrariae apud matrcm reUquic : Eratiem Thoologicii 
aucem JEmiliumy annos 0610 nacum , fecum in Gcrmaniam ^orttMtem 
&pacriam marici abduxic : quem liceris Graecis & Lacinis» ^imfat^ 
quancum in ipfa fuic, crudiuic. 

Hic ftaccr cum Wirceburii aliquando apud Sinapium eireC 
cumforore> dcfcncftra cxcclfo loco in cerram fupcr horrida f^^^O^>J> 
faxa decidic : & cum extindum eum omnes > aut ccrte ep»- P^^ inpcrtctt* 
lepfia corrcptum iri putarenc : nihilo olus accidit illi mali, ^^fi '*/"''* 
Quam fi humi cecidillct : vt experiundo fcircnt > Dcum An- f*^^^^^* 
^eiii mandejfe^ ^t toHant manibtu fiiiosfuos : ««> cum caduncoffen- 
datetadlapidem, Cumqucpatriaciusmaritiab excrcitu dut)* 
nun EfiCcojiOtumWircebkr^icia^Bamhergtc/dc SLCOpij^dixds SntnfUt^fam 
£le^oris M/i«r///Vducifq; Brunfuicenfis^lforibergerfiii\n?:tct' cMiettir, 
ea> * dbfidcrctiir propter Marchionis Brand«hf4r^rrp cxclcirii, * ^n. i«jf . 
que ille in cavrbc collocaraciinfuitimo ipforufalus diicn^\\\v\^ 



1^4 V 1 T A 

Ter^tl foic. Sed Deus ita eos texit ciues : yt nuUus a tonrien- 

us> quae dies nod^efque maximo cum impetu iadlata fucrunt> 

interfed^us fuerit : coniagione tamen militum > quibus vrbs 

rcfeita> morbus grauis pene omnes ciuesinua£t> vt etiain 

'MmHm O- ^c*^^^^ dolore fere dimidia pars ciuium mortua fit. AfFed:us 

Ivm^U w- ^^ etiam tali morbo Olympiac amantiflimus maritus : & ita 

t^tt Mf9^ grauiter ac periculofc ^grotauit: vtilliusfpes vita: nulla 

^w : oftenderetui. 

, . .VerUm Deus , qui folet ad inferos deducerc, maximls & 
. . continuis £cclefi£e precibus ac ipfius yxoris> illum reduxit. lo 
J^?'^ omnibus teto malis iftis fcribit ipfafc vnico folatio vfos fuifre 
tmlqi m - ^^^ ^^^^ ^^ fefuftentatint: &propter quodnunquam ad 
ttjumm ^ij^^ ^gypHcas reipcXerit : fed mortem oppctere ibi maluc- 
L^U" nPJ J^ltj quamalibi omnibusmundi voluptatibusfrui. Sctibit 
^J^ ** . ! eadem ad Annam Efienfem principem Guifimam liafc> pieta- 
O^mptA^^ tc?» Vcram fpitintia : ^tfrimum t> E ifinguUsi hnitate ^ illa 
»WJW - ^^l^l^^^ jf^lg^ Jifcejjty meqj cum mmritomidicoin CermMmnm 
JtiMim^yti ^^^^t inmdibilt tft > quam Dtus mutauerit 4nimum meum : 
^tpote qUdpriut Ungijpme a diuinti literie abhorruerim, iamiBk 
feiieineohleBemi ^ cmnemeumftudiuw^operamiCttramymea'' 
tem deniqUe emnem in ee locem i ^ quantumfieripojjgty hae emmia 
tontemnamy dittitiaey honores,^oluptateSy qua qu&ndam adeomi- 
fj»ifolebam. 

Scdredeundumefti vndedefleximus. Ifandem cum pofl 

menfem obfidionis decimumquartumy belli illius felicem exi-/ 

• cum expc<Slarent abitu Mairchionis : qUi fuum exercitumiio- 

dbe alio abdu6lurus erat> in maximam incidef unt mifcriam: 

Suinfitrtttm Nam vix dum vrbc egrcffus erat ille cum fuo exercitu> cum 

incendittir. poftridie Epifcoporum & Noribcrgenflum miiitcs in vrbcm 

inuaferunt> ac eam compilatam incendcrunt. 

Olympitt eU Deus veroipfam cum marito ^ mediis flammis eripuit. Na 

marite in e4 cum iii tanta ttepidatione & Panico pauore maritus 6c ipfa 

dtreptione Olympia iam iaiii in temblum > tanquam in afylum^ rcciperc 

feruatttTi fe coj;itarent J milesquidam ipfis ighotus, accurrit : mohct- 

queiflico extravrbemprofugianti alioquifutUrunij vtijfdem 

cmcribus cum incenfa vrbe fcpeliancuf. £t quidcm ii in 

templofuiffent> veifumus cos> vt alios qui eo confugerant» 

exftinxiffet. 

Olympiscu ParcntigitUr tnonenti> quifquisillefuit: excunt fpoliati 

ma^ite oppi* & nudati omnibus : itavt ne obolum qUidcm licucrit dfcrrc: 

d»*'4Xpel' imo in itiedio foro vcftimenta ipfis detradta fuetunt : uequC 

litur, OlympiaiquicquaiTij pr«terfubuculam> qua corpus cegerct» 

Maritus O- reli<5^um fuic ^ ' . 

lympiacK" CUm cx vrbe effcnt c<];refl[i> capitur ab hoftibus maritus Jfi 

^//*/. Olympi&i ncqUc cuh\ v cl \wu\vvuq wdimerc poecrat J & cuiiyn ct 



O L Y M P I iE. ifs 

iuci ab oculis viderets lacrymis & gemicibus mXM^JH^tt 
coinprecata fuit: qui &ftariinilluinliberumadvxo* 
lifit. Cxtcrum digrefli iam vrbe> q uo fe conferre poC- 
tiorabant: tandemiFif«mi»W^ivr^iM0 verfusiterhabcxe- . 
nt: quo ipia Olympia vix perrept;(uit. Abefteniiii ^"'^, 
umtria miiliaria Germanica a Suinfordio. Ciucsilli- ^^'^^«w 
li inuiti cxulcs iftos receperunt; cum eflct cisintcr-^*''*.^*** 
, ne qucnquam Suinfonenfium hp{pitio accipWfl^ ^^'^^t^^" 
a> quaiintcrp^upcrculas videbatur omniviin incndia'^^' 
sginajnudispedibuS) capillis pafl}$> vefte coofciflk». 
i muliere mutuo data> in Qppidum illudintroijt : & cx 
Ltione in fcbrim incidit : qugm deiqc^ps in tota pere- 
tne habuit. Nam cum Hammelb^rgcnfes fibi me- 
y nonintegrum fuit exulibusillis diu loi commorari: j^^ 
i qtuuriduHm illinc, Ol^mpia? quaniuis xgrotac cix ma- -j-^^y 
edendum fuit. TJl -. U 

;ro dcnuoj dum per qu^ddain oppidulum Epilcopi iccr / . • w 
pguntur> capitur maritusab Epifcopi praefedbo: qui /L^^^ 
ii)ino fuo mandatum cfTe aiebat> yt inte^ceret omnes ^ 
ifordio illuc profugi venifl^nt. Igitur captiui inter 
numquc ibi detincbantur : donecli^eris fcriptis ad E- 
m diiniflfi fiicrunt. Aliarum rerum terrcnarum omni- ^tmmhmr. 
urain facilc tulit Olymp^a : carifHn^i coniugis ferre 
ado potcrat. Scd DEVS eius gemitus audiuit: ne- 
mtunc>ycrumcciampoftea. Eonamqu^duceadno- 
im Comium Rinecanjefn primumj deinde adilluftres C^W^' 
ErhAcenfis dcuencrunt> qui propter Chrifti^^oam rc- ^^^^^^-O 
nfepcfortunarumj&capitispericulum neglexerunt. ■^^^^^A 
rolixe accepti : vcftibus etiam & alijsrejbu? neceflarijs ^^«'<?^ >*"- 
uerunt, Alrcrius comitis vxor, clarifnmiinterGcr-^'*"^ ^ 
lucis filia, qui PaUtini app?llantu;i tapta chariute pic- *f^**^^* 
miferc affcdtam Olympiam acc^pit; ytipfamet de- 
ti fuis manibus miniftrarit : quin & p^UfMm tg^ipsm 
plus quam millc fcftcrtiiim nupium xfhmat^. A- 
icmnobilitatis vir, ant^aipfis neno)nineqai(lc>nno- 
1 in yia c{]cnt, argenti numerum non conremncndum 
mifit. HorumbcnignitgteiniUis di6S^ult||tibusfub- 
f«itf/f«rg«w vcnerunt Amfrtfu Gritncfltn^ mi^^icus Sc QlyfnpUcU 
^xor : ybi m^ritus ab illuftriflimo piriii^pe faUtin^y fjjantP htr- 
Septemuiro ad mcdicinam publicc docpcndam acci-. dJ^^cct^m 
adlum id aiino i;54, <:v.n:t. 

elbcr<rx diufirmanonfuit. Inuafit cnim eam ^\t's - •. c 
ns & adiidua: dolorqs pcr totum corpiis, ni:iJo"'^ - , ,.^ 
lai.uut: ynJfC corpusomniao & yiresrutrurrnT".; 
r, Ljui vtic» <Sf :ioctcs rutrociic cacona:>auUj bic . '; v '< 



irf«! V I T A 

, • • dcceflit. Quomo Jo autcm vitam finicrit> maritus ad CtxU 

9\7 ^ ' Sicundum Curionem perfcribit>qu^ audiamus. Decejftt ( inq* 

^ * iSaiJuulemmagnacumauiditaiiiatqufvtitatiicamiquafi/ilaci 

tequadam moriendi : cumper/ua/um habertt i/eexdiuturnis crt 

yj^ihth extmferrima^ hac ^ita adpsrpetHamfelicitatem hsnceuo 

JamfefmemorienSi cum^e fomnopaulo ante exporreBa ejjetj ^ij 

mihi nefoio qua dulcedtne Uta clanculumfuhidere. ^ccejppro^ 

Ohmpia in f^r^^tidnamtamfuauiterrtderetyinterrogaui. Videismiinqui 

Mone fim' m^doinquietelocum quendam pulcerrima clarifjimaque luce t 

nium* ^*^^ * ^^^^^^ plura fra imbecillitate proloqui non pojfet : ji^ 

quam egOy bono ejio animo mea ^xor : in iUa pulcernma luce tti 

bitabis, Stibrtdensiterum annuit capite : f^pasdopoft: totaJYn 

Jum lata : ntcptSira deinceps locuta eft > wfi cum iam ocnU 

acies hebe/ceret : ^osquidemyinquit , ^ix amplim agnofco: Oi 

autem catera mihi ^identur plena ejfe pulcerrimie floribtts . £, 

quidemfuitpojhema iUiua oratio. Non multo enimpoji quafi 

qtiodamjomno opprejfky ejflauit animam : cum iamfer dies alit 

magna adfeueratione fapiue affirmaffet : fe nihilaUud CHpete 

diffolut^ effe cum Chrifto : cuitu infe maxima beneficia, qt 

fervim morbi Uceb^ynunquamceffabat pradicme: quod eam 

hi (iu cognitione iUufhaJfet : quod animumeiusab omnibus n. 

huitee ^olupfatibm aiienajfet : quod defiderium illud vit4 atert 

iffa accendijfet : necfe dtebitabat in omnifermone appellarej 

Dei. • 

ptjfderttm JtHihil aufemfotuit minus fet re^ quam (i quu ccnfolandi eiu 

V» oriendt m /^ tdceretfore, <ot ex morho conuaUfiet et. Dicibat enim Deun 

Ql)$pfi^» ue quoddMn ^ita curriculttm eircnmfcfipfijfefibi : Jed vaUe lai 

fum ^plenum ofumrue. Itaque non cuferefe iam k calce ad i 

nsreuerti. Interrogatafuit eodem temfore a qucdam ^iro i 

an^etinaninsoeiusfcrupuluaaliquuy qui eam male haberet 

'' iUaytotisjinquit^ ante hacjiftem annis nurtquam ctjfauit din 

" omnibtee medie cpnari : ^t me de fide ^era detrud^ret : nunc ^ 

^^ fiomnia ftea^eUamifiJfet y nt^uamappMret. Neeegomanim 

quicquam e^udfentio: qttamftmmam tranquiliitatem e^j 

Ghrifti, Sed longum ejfetyfiveliem enumerare quactmqut ilL 

gna lum admiratiotte noj^ray qui illam audiuimtesy fan^e 

conftanter^..firtiJl!moqueani^o dixit. Mortuaefl f^lI.C 

das Nouembrie, hora quarta pomeridiana, cum nond^tm ejj^ 

AtttsOlym" ^^g XXIX. Vtxit iUa quidem mecum non totum quinquien 

f^^' Cdterur» neque animum magitfincerum (^ candidum « neque 

probioresfanBiorefq^ vidi vnquam. 

Hxc maritus: qui &paulo poft vxorem charifn»(): 
fubfccutus. Scpulta Hcidclbcrg« ^dp.Pccfi fum mar 
VSBmilio frs^trc* 



V 



O L YM PI iE. .i47 

n r ir A ? H I vmt \jt n a- 

fiL Herold. Jcrip. 

OLYMPIiE FVLVLE MORATjE 
FORMA QVONDAM MVLIERJ 
INGENIO HOMINE MAIORI, 
ANIMO, QVO SOLO CHRISTVM 
CAPERETr^PERNERET MVNDVM 
TOTVM BASIL. lOAN. HEROLD. 

CIVI COELESTL P. 

VixitMnncsXXIX. 

Vtm M, D. L V. mittfe OBcM, 

Trmmph/a dtifnnm. 
£x opufculis 8c Epiftolis Olympiac colleda. 



■'{ 



r A L E N r I N V S F R I D- o.iss^^.die 

iJiNOVS TROCZDORF *^ ^^"'" 

TIVS. ^^-^7* 

NATcimr Valentintis WridUndmTrccedofffiii* annomillefi* 
mo, (juadrJBgentcfimo, nonagc£mo>patre agricola,vi- ^^^* . 
ro honeflo, Befnh^rdo BridUndoy inpago, a quo cogaomen- . " 
tumtraxit; camaliudfitnomenfamiliaBpatcrna:. Diftatpa- ^ ' **'*' 
gus illc vno milliari 4 Gorlicio, fupcrioris Lufatiae oppido. 

Pater, cum natura elfct religiofus, fuperftitiombus eiu$ ^i^^^^^/C^, 
?etatis apprime deditus, frequ'^ns Monachis illiuslociadcflc, ^JT/j^^/AS* 
quapqueillimendicandocollegiirent, adfcruare domifuic, &c l^;*^^ 
cmtiinvrbemventitaret, fecum aduehcre efatfolitus. Qua; 
pc(:afio fuit, vt accedentem ad Monachgs patrem crebro filius 
comitaretur , in quo ilU feu fpecie confiderata , feu obferuatig 
argumenusatque indiciis alijs: quod & curiofius inquifiuif^ 
fcm multa, & Ubrorum tradatione deleftari vifus eflet : his 
crgo notis, vbi ineo deprehendiflent indolcm difccndiaui- 
dam ^ dodrinarum capacem , : hortati fuerunt parentes, vt 
filioin Schola? adhibcrcnt, §c eruditi literis curarent 

Sccuti confilium parentcs , Redori fcholac in vrbc eum 
commendant. Scd cum vix literas nofle , & iungere di- -^^citur m 
diiriflct, rclida fcholaj redijt dQmum ad opcras rufticas> (choU. 

X 4 ^^^ • 



1^8 V I T A 

feupertaefus yitas Scholafticae> feu leuocacus apacrc^ caires 

familiaris nriagis, quam filij indoles, curac crac. Se^ aduerfa- 

bacur vcrique macer> quaz vficacailloru cemporum peijiiafione 

tum demum fe fore beacampucabac> iivelfacerdocem vtl mo- 

Mdter/liiii'' aachum^genuiflet. C um ergo optimam de filio fpem^exmo- 

it mUidt» nachorum iudicio> concepiiiet : abduci eum a litens nolebic> 

& ne maritum offenderecjfi filium in yrbeih remififumj ab opcr 

risrufticisprorfumarcerec> cum rei familiaris 4etriment05 a 

paftore 8c cuftode pagi impetrat ; yt hicledioncm & pronu- 

ciacionempueri fuccifiuis noris exerceati illeliteras eumfor- 

mare ac pingere doccat . Ad hunc yfum tum interiorcm betu« 

lxcorticem> chanas> anferum calamos>fiilginemiafumibali 

acTAmencum fuppedicaffe fa^pe ipfe commemorauit. 

''^ Itjidit ad His cxercitijspoftquam biennium confumfit apud paren- 

Scholam, tcs3 quod iam audo cum astate iudicio > literarum y tilitatem 

connderaret acque intelligercc melius> macre eciam afiSdue in- 

ftigantc; repudiauic vicam rufticam> & vrberepetita.totum 

fefe ftudijs dedidit, Mater abeuncem profecuca & dimiffum 

afemulcis lacrymis obceftaca fuerac> ne yicam fcholafHcam 

defercrec. Has * voces facpe afHrmabac> {ecunc ominisloco 

accepi(fe>&defecucur£ vica^curfu> qui fcholafticus fucurus 

V^tees h4 cflTetjincerpreucum effe. Quare fi quandodeinceps ad fundio- 

fummt ^^^ ^i^^ fplendidiores vocaSacur> vc ecclefiafticas> recufabac 

JlMbtt ^ ^•^5' quod fe voto matris fcholis dedicacum effe meminifiec: 

^of^niWb ^ hisfibi permandataeiufdem> falua piecace> difcedere non 

tttf ^tt ^cere. !Reuerfusicaque 4dftudia> tanu cum incencione 

^HfiAtf ^nimi» & affiduicace m ill;iincubuit> vc paucorum anno- | 

rum fpacio jccate fupcriores omnes > longo inceruallo ancc" ' 

uerceric > & fpem de fefe fummam concicaric, Prafcc- 

-. , pcorem habuit quendam Alexmdrum Cttfiiniansimy quipoft- 

^ A- • eapuriorem Euangelij doArinam amplexus> fuic vnusintcr 

^ !tt^^^ pra:cipuos> qui Ecclenas Silefiae a fordibus pontificiis repur- 

T dovffi' g^™*^^' Parcntes amifit annos natus viginti trcs > id cft> 

Tb^r ^""° ^ "^^° Chrifto faluatore tertio decimoj quo diucndi-» 

T dolf ^^ hxreditace vniuerfa> Lipfiam fe conculic j vbi quod pro- 

-**' pccr iudicij macuricacem ac rcdlicudinem poflec pcr fc cpn-i 

ftitucrc, quasfibiftudiamaxime conucnirenty & pdifict bar-» 

baricin fcrmonjs monaftici, qui tuncinfclioHsdominabatur; 

Prdceptores^ fcd abfqj cognitionc lingua:Gra:ca:,pcrfici nil poirc in crudiiio 

fnlmgtMfti ncdoctiinaiccrncret, vt coniungcretcrgolinguavtramqjdc- 

fiudto^ legit pra? cxccris, Magifbos, Petrum Mofeilanufny 0* Riceutdutft 

P.MoJeUd' Croftwi Anglumy quorum altcr Mofclhnns, in LatinaliQgu4 

'^^'^* piiriorc, .iltcr l^iccardus in Grxc.i cxccllcre iudicabatftrj ^ 

Ktrtard. qniticm Riccardus Grxca? Iin.'uias Ihidiujn in illas tcrras rc 

CmH«, ^^„5 a lduAfcr;it. Vttuniqur k audiuit dil:gcptgr6c coluirftuy 

A-oli 



TROCEDORFFII. 169 

I 

diofe amt^us biennio 3 6c ezemplo ac velut manudu^one il- 

lorum fr-iptoies in vtraque lingua probatiflimos legere j & 

imitar^cu^n fermonis tum hiftoharum caufa cocpit.lbidem eo 

temforcprimumfufcepitPhilofophiaBgradum. Inde vocatus .. . 

Go:iicium ad docendum in fchola>etii initio erat loco inferio- ^ 

re: paulatim tamen proptcr liberalis ac politx eruditionis opi- '*'^' 1 

iiionem ita creuit: vt non pigerct Redtorem fchohe & coUegas 

illo magiftro vti 5 in difcendis elementis Grxcx lingua?> & La- '^' ^^*' ^^* " 

tinis fcriptoribus cognofcendis Quare tunc> & collcgas» & *'^^ ^^ 

fcholaflicos pariter docuit. Collegis libros Cifir^mt de cfficiu ^Wf^^^' 

enarrauit) & plutanhi libellum deptm&rmm fducMtiem, Adiuuit 

& multos alios bonos viros 9 in lcholarum per Silcfiam emen- 

datione& conflitutione , opera atque copfilio fuo» qui capti 

pulchritudine ac dulcedine reflorelcentium literarum > falti* 

diebant barbaricas fordes^in quibus confeouerant>& hunc iu- 

uenem certatimcolebantatque inuitabant ad fefe. Sed haud 

ita multo pofl^ cum ^A^^ cditis propofitionibus oppugna- 

ret indulgentias > quas venalcs circumtulit Tecclius : cxcitus FVhtimhir-r 

▼iri fama* Witebergam illius vifendi caufaprofe6bus eft. Inci- gftm ptofi^ 

dit tunc fortc fprtuiia in luda^um quendam > Chriftianis facris dfcitur. 

baptifmo initiatum» HMdrt^nMm nomine > patria Hifpanum; 

Huic cum non abundaret pecunia , operam fuam addixit ad ihi difcitlifh 

minifteria domeftica>quo poffet fine fumptufuoaudire tra- guMmHe- 

dentem clementalinguasfacra?^ in qua celeritertantum profe- hrtucMn^ 

cit ; vt mox cum multorum admiratipne intelligeret & recita- 

ret Pfahnps fine interprete fua lingua 5 5c eofoem expUcaret 

alijs. Commoratus^in Academia ad annum quintum vfque> 

auditorem afliduuni & f^dulum praebuit Luthero & Philippo. 

Sed delcdatus ingenio ac ftudijs Philippi>&eiufdemin do- fhiUppnm 

cendo perfpicuit4te> facilitate^ &rerumcopia^ ad hunc imi- ffffitftfH^t 

tandum totum fefe compofuit. 

Tanta cura autcm & tam religiofe veftigia eius confedta- 
batur ) vt non fententias tantum ab illo traditas : fed & verba 
retinere ftudcret , atque vfurpare in docendo ad extremam fe* 
nedbam vfquc : ^xlw PK^it u-cnht ^vX^^rifif 'dw ^^Sehlw , Itt 
i ioQh>i twtt» ffzujyiBeie^ , mcot ff Titjtt mfjl^Kt^ qua? vcrba fepe 
in ore habcbat, imo piaculum fe commiffurum putabat>fi a 
prgpfcripta norma vel latum vnguem difcederet. Neque pbr 
lcur^ prar fe fcrcbat, eum fefirudum capere exfuislj^boribus 
prarcipuum > fi qups in officina fua excoluifTct , probaret Phi« c^^clarum 
lippp j ^ uKPctcTus huic idoneos prseftaret. Nam iji ea erat fen* f^fni^n^i^ 
centia>fchQlr$ priuatas debcre&veftigia ffqui publicarumj ^a^f^ 
&ingeniatcnerapiicparareatqu?a{rucjracercadelementapu- 
blicap dodrirpe in Acadeitiijs , prxfcrtim fi^cttft^3?Wti pue- 
lili accoiVimodata dcftfinSJ fo^ma £3f t^ret , n6 ad Cusi luu^v\xa> 



i 



I70 V 1 T A 

qux cogerenturfrpc adolcfcentes dedifccrclaborc^iduanto 
difficiliore, quam addidiciflent. Ncc C^iXeuwnouf probaikat illo- 
rum^qui in fcholas fuas non admittcbant quicquami niiouod 
ipfi vel genuiilent > Ycl fuo iudicio hinc inde acc^tum^ror- 
rafiilent . 
'DoeitpWM- Pofterioribus annis in Academia priuatim docendolec 
Ww. fuftentauit commode & libcraliter , idquc tum fa<5tu nonfuic 

difiicilc. 

Tanto cnim flagrauit difccndi ftudio Ula setas i vt cum ma- 

gna dfet raritas rede cruditorum^ fi quireperircntur, qoi me- 

Uoris dod^rinx inftaurationemacpropagationcm adiuuar6t> 

ij multa mercedc conducercntur & cumularcntur praemijSL £-< 

narrauit autem praster Ciceronis fcripta> quibus multum ope-« 

IX 8c cuix impendit , Paulinas epiftolas Grsecas , non tam lin- 

gux quam dodrinx caufa : cuius fundamcntahis Magifl:ris& 

inftauratoribus 3 quos Deus excitarat>cupiebat incegre cog- 

nofcerc. Neque ab illo temporc dcinccps vnquam lludium 

dodrinx facra; dcmanibusdepofuit. Nam abduAusczAca- 

demia , autoritatc & confilio viri optimi &intcgcrrinu Gmgn 

GolUeroMm ^^^^^^^^^' cuius excellcns fuit dodrina & prudcntia ad rcftitu- 

^0 atur. tioncm fchoke Goldbcrgcnfis , quaj collapfa crat poft difccf- 

Bero. VFiU ^""^ Hnrenymt VVtlieber git yyin clariflimi , qui poftca in Bo- 

dv^^nitis, ruffia mortuus eft , annis plenus. Ccntefimum cnim actigiilc 

putatur. £o crgo abdudius , cum non fubico fchola augcretur» 

rebus mutatione dod^rinx acrituum turbatis & fluftuantikmsi 

& collega a pulueribus fcholafticis ad Rcmpublicam ai^cedil- 

fctiipfc omne cempus tribuitdifputationi,commcntacioni> 

collationifententiarum cum amicis dc fufcepta rcligionis e- 

y-^") ■..*/4. mendacione. Inciderac tum forte certamen Do6^on /0i&4Ji0i 

... *f% Heffo Theologo in vrbc '^ ratislauia cum monachis ac faccrdo- 

, ■'.'.. -^'.. tibusciusloci, quoruiaprincepscratq^idamDodtorSporusj 

idaddifpuutionemdeucnerat.Hefros congi^efrurus cumad- 

Jsi*:^ *'. . tf- uerfarijs, ne folus rem tantam auderc videreturfiducia qua-r 

wmTt.i^' dam vcl ingcnij vcldo^fcrinasipracmuhisalijs Troccdormum 

dorffium ''h (^^^ adiunxu,tanquam paratiorem caetcris adconfli£^um,& 

0flif$»li( ^ ^ fubfidijs ncccflarijs inftruftiorcm. Cumquc libros Biblicos 

* ' amicis diftribuiflct, qui ad cicaca acccndcrcnt , iudicio Tfoctr 

dorffij tantum tribuit j vt ab co folo tcxtus, qui proferrcncurin 

fontibus Graecis & Hebraicis , infpici ac confidcrari yolueric, 

^cb^tnck- £odem tcmporc innguatae rcHgionis occafionc Stenckfcldius 

fld$$ d^ ^ nonnulli alij fparferant in vrbe Lignicenfi femina fanatici 

fiwt* ac peftilcntis dclirij ; auod deinceps, aftis paulatim radicibasj 

^ non Siicfiam folum;ied multas alias Gcrmania; ac prarcipuc 

j^onnullas Sucuia; partes infecit. Tumvcro&principisinilla 

yfbg gflin^um occuparac Huic dclirio cum primas fdc oppo- ^ 



uum 

tuSchwnnk 



TROCEDORFFII. 171 

fuiilet ^ -^-ritcr rcftitiffct pene folus Troccdorffius aliquan- Ei fipfth 
diu j & t-^^^"^ in iccretioribus colloquijs principcni pcrtina-» Trt^tidorff. 
citer d^ rclud^antcm > cuidcntia tcitiinoniorum facrorum, 
nonrJiilflcxiflct 5 obtinuit , vt ab eo contrafanaticos acccrfc^ 
rea^u: > tanquam ad Acadcmiam, quam conditurus cflct > viri 
d#Ai cx 'Wittcmbcrgcnii Acadcmia : intcr quos fucrunt Birn* -, « . 
ki»dm Z.glerud , qucm cxcclluiilc pcritia lingua; Hebraea; an- w ^ ? 
nales teftantur, Ccrd^itM'*, & nonnulli alij, circitcr annum a fiji^- 
nato Chrifto vicciimum fcptimum. Hi cum non autorcs fo--' 
lum fanatici dogmatisj fcd & patronos horum cxpcrirentur 
opinionesfcmcl conccptas mordicus retincrc j & cmcndatio- 
nem futuripii cife difficiicm : etii pcrtulcrunt aliquandiu ad- 
ueriantium oppugnationcs , nonnullos ctiam cx nis fummo- 
uerunt > aliquos in ibntcutiam traduxerunt faniorem : tandem 
tamcn ceilerunt acerbitati & importunitati ca:tcrorimn , quos 
inteliigcbant tolli difficuhcr poile. Solus Trocedorifius in fta- 
cione perftitit > & idtus tclaquc fuflinuit corum eo vfque j do* 
nec, dcuii^o & cxpugnato principis animo> pcrfecit: vt pcrni- 
ciofum dogma radicitus cxtirparcturautoribusdimiifis. 

Pracpipuam in hoc ncgotio aiebat fuifle authoriti^tcm I.u- 
thcri , quanquam muhos princcps confuluiflet , prxfcrtim 
poftquam impctraifct : vt Stcnckfcldius Wittcmbergam ad 
colloquium cuin Luthcro mittcrctur. 

Redijt&ipfc inAcadcmiam\C'ittcmbcrgenfcm anno pro- jRei/#>KFiV- 
ximo ante conucntum Auguftanums & hoc pcrado, Gold- tembervMm 
bergcniibus^autorc & impulforc Htlmerue^ qucm fupra nomi- xrocidfirfT 
nayi, follicite ac pcnc fuppUcit^r cum adin{laiu:ationem fcho- 
bc [iix inuitantibus , obiccutus propteramicum vctcrcm,re- 
cepit fe cx Acadcmia Goldbcrgam anno triccfimo primo , & ludiGold' 
fcholse gubernationcm dcnuo, fcd profpcriore, quam antca hergMm, 
fato ac fucceifu adijt. Quodenimfamanominisipiius Sileiia FamaTrc^ 
complcuiflet totam muho antc : cito \nagna fcholafticorum ctdorffii. 
multitudo ex omnibus locis eo confluxit. CeUbrantur a grar 
uitate ac fcucritate difcipUn^ fcholx vetercs Khodia ^ M affi- ^g^^i^ ^fj^^ 
lienfis : fcd fi nata cx Y. cclcfia , & ad ajtcrnitatem (pedantia ^^^ ^ ^^ 
fchoiarum Qrnamcnta , ii difciplinx neruos pluris facimus, mi^Q^^ 
<|uam cuanidam fipicntiam Ethr\icorum i longc hanc iUis anr ' 

tecclluiife fatcbimur. Erat cnim prorfus (imiUs optimc confti- 
tutx poUtia? } ^ lcgibus, dodlrina , atquc aUjs honefti^ exercir 
tij( pr^clariijimc lancitacadhuncfinem j vt adolefcentia a tc- »4/ifl/SAWj 
4^cris imb\ita fandis dc Dco fcntentijs , ^edcj^^ctur ad timorcixi Trocedarf* 
& inuocationem Dci 5 vt difccret elementa Uterarum atqu^ yc-,-. - 
?u:tium nccefl'atia]fiJiTi Ef cl^fia: & cpmmuui hominum focie- '^ 
tatij vt ardipri difcipUna , vclut cicurata , majifuQfccr^t a4 
ccmmunia hoiicitH^oS5v:i;i pubUca ac priUfit^, 

-• i f V 



I7i V I T A 

Deferipfki il' Cojtum Tniuerfum, qui Aumerofus crat > fed ing^ijs diffi- 

UmfchoU, milis > diftinxerat > veteri Attico & Romano more > i. clailcs 

fexi clairesintribuscertas. Claflibusfingulis pro captuinre- 

niorum , fua deftinaratiludia> qux af{iduorepetebat & Vgc- 

bat,citra defatigationem eaden) per eadem declarando. Su^. 

xiores cialfes iple docebat y primis ^liquot anhis folus > fequcir 

tibus, cum actas & operae creuiflent, auxilio collegarum , quos 

adfciuerat. Inferioreserudiebatperdifcipulos,natu grandio- 

res,quos exercere ingenia ap profe<S^us fuos hac occaiione vo* 

lebat, in ijs , quK astati puerili cpnueniunt. Proue£(iores exer- 

cebatinfundamentisdod^rinxfacrae.Hazc enimpra;cipua cu- 

ra ac diligentia inculcabat in vfu lingua; ytriufqueLatina?& 

Gra^cx, ^ ijs artibus , qua; formandae orationis & regendae ra- 

flt§»sMta$ref tipcinationis caufa traduntur. Quarc & DtMieaietntmnqasm 

^cttent. intermit^cbat : & ^irgilti poemata, ac CiceronitfiimilUres ep/fi^ 

itu in manibus fcholafticorum perpetuo efle yolebats & praetcr 

has ^x interuallis , Cueronie officia, ^ ortitiones eiutdein , non- 

. nunquam & LiuiMnat enarrabat ; vtad Rbetorica ctiam excr- 

citia paulatipi traduceretur iuuentus. A4 Graeca el^menta ifo* 

Medui da^ ^'^^ fcripta addebat, dc Paulinas epiftolas . Et quanquam fin- 

undi S^^^^ dicbus horam vnam repetitipni publica; tribucrct : ta- 

men yt acuerct attentionem & diligentiam in au4itoribus> 

femper prasl^dionibus mifc^bat examina> quaeftipfiibus mo- 

tis aut argumentis i qu^ fere ex ^thica , aut (acra dodhina fu- 

mcbats aut propofitis f^nteptijs, ycI aliquo locp communi; 

Juo fiebat,vt fimul 8c diale^icarum prarceptionum vfiim con- 
>icercnt adolcfcentesj & res ipfas noffe atque intclligcre con- 
fucfcerQnt. Argumentorum & quaeftionum explic^pione$ vel 
ipfeinftituebat , vel exigebat ab aliquo ex audi^oribus : qaos» 
cum reqai|:eret,declarationes vberiores & ex fontibus pctitas» 
prasmonebat antc publicx pracledionis tcmpus. I;a ctiam in 
fingulas feptimanas bina ftyli excrcitia infti tuerat » Mltermm in 
^0rc$fi0 oratipne (oluta > t^lterum iq carmin?. His tertium grgumcntan» 
|b* <li addidcrat, ipiii adcrat & pr«erat,Thematibus in difputatio* 

nem propofitis. Mat^riam icriptis fuppeditab^taliasfacram» 
alias Philofpphicam : fedopiofam ^ ieiunam nunquanii.Scri- 
pta qaidempublice exigebatafingulis,atque infpicipbatjVt 
diligctiam exploraret fuorum, fedraroperlegcbat, quod tcm- 
pus non fuppeteret. Quaeyeroformandiftylicaufafnonenda 
crantje^fpomm, accfrfitisadfefingulis,vbicoipmodum cratj 
cxponeb^t priugtim ac?uj:ate, & dc ijfdem facp? publicemo- 
nebat. 

Sz6. prjcter hancfcribcndi difputandique, &praptcr qaoti- 

dianam Latipc loqucndi cpnfuctudincm , occafioncs ijfdcm 

. rrc^-citijs pr^sbebawt plut^ aiij? Qowftkution^s , difcipiin* 



f TROCEDORFFII. 17^ 

caufa intr^^^^ > dequibushiftoria gubernationis mDBcbit. 
Puic en^> gubernatio cantse multitudinis ideo eciam facilior Gnhimmk 
\ iWiy qix>d & i n pauca eam contraxerat>& aptiflimo ordine gca- ^ dtfiiflu 
dus <^ciorum^ quibus vtebatur, diilinxerat. Id verofingula- nM. 
. ris.rat prudentiac. Namfelicitatem taceosquacprorfus erat 
\ d^na. 

Vniucrfo coetui prxerat ipfe tanquam aunx^w^ : fed cot 
Ephoris vtebaturi vt in tanto agmine nulli manenti in flationc 
& intra metas> vUo vel loco vcl tempore fui decflent cuftodes 
atque cenfores. Quos ergo domefticx difciplinx lynfit^nws & 
cullodes conihtuerat) cos oBCQnomoSi quos morum cenfores 8c 
•quafi harmoftas incer 'ofA^r^-xiTjts dengnarat y hos Ephor$s & 
/xij^. ^0^) quibusid negotij dederat>vtin conuentibus publi- 
€is9quileftionum,facrorum>aut dilputationuin caufafiebant> 
obferuarentjtribules fuos>hos qusftor$s nominabat. 

OiCOHomorum munuserat>curare&pr2eftare>vtdomeftica Ononomo* 
quifiquc officia re<Sle faceret. Hi ci^ manefurgendum cflet> fum mtmm* 
cmtinnabuli pulfu excitabant c2eteros> paulo poft oftiatim cir* 
cumeuntes > nondum progreflbs ezcunebant : casteros impel- 
lebant>vcrite induti ablucique properarent communes ad pre- 
ces > quas prxcipua cura ac feueritateflagitabat & vrgcbat. Ij- 
dem & ad lediones conuocabant agmen fcholafticum dato 
figno>& aprandio> vbi pr^terijflet tempus> quod lazationibus 
animi honeftis cdnceUum crat> coHclauia perluftrabant fin- 
-gula:nuiil purgata illa eflcnt> vtdecebat> numledi ftrati ef- 
lenc> veftimehta exterfa > fupelle]i^ munda & compofitai nuifi 
adlocum&adoperasqUifqsfuasredijflet. Prouidebant etiam 
acprarftabant : ne qui tumultUatentur> aut compotarent> auc 
£ibulati6nibus intempeftiuis > vel knufica: cxercitijs alieno 
tempore turbarent ftudia vicinbrum. Somni cempore appe- 
tente>poftquam preces recitatas eflent> fcholac foribus con- 
dufis atqj obferatis> eodemfignoad le^um quenquamfuum 
reuocabant. Cumque de fingulis inquifiuiflent:oftiatimfilen- 
. tium imperabant. N ec citius ipfi fe quieti dabant>quam confi • 
luifle omnia vbique animaduertiflent. Horum cum plures ef- 
icnc> in pluribus ac diuerfis Concubernijs 3 cazceri ad vnum> qui 

Jrascipuus erac>referebanc>de fuas fidei commiflHs > quid fierer. 
lic renunciabat prasceptori > qui nonnunquam occonomia 
adcrac> nonnunquam mulco polcaucinvniuerfosipfe Inqui- 
xebac>auc de ijs fcifcicabacur.folis>quos de noduxnis euagacio^ 
Jiibus ac difcurfacionibus fufpedbos habebac. 

lBfhofu{\ih\t^ erancDifcophori. Himenfieminiftrabant> ^:r,M^JL^' 
Idque ordine finguli hebdomatim faciebant. E^hori magiftri yi^^ ' 
crant illius partis difciplinae fcholaftic3e,quae exigit mundicic> ^^^-^ 
«legantiaiti & modeftiam in menfa , acieges > qudc d^ Uit ^ix-^ ^ "^ 

( 



t14 V 1 T A ^ 

cipiebaht, exequcbantur. Cumque gcrctentmunuyommctt- 
datum autoritatc publica > cactcri eos non minus , qus^ ipfum - 
prxccptorcm rcucrcbantur. Hunc lUblata mcnfa abtintcm ^ 
cundi fcqucbantur c vcftigio , nec commorari diutiu;.cui- ■■- 
quam , ncc antc datum iignum liccbat rcucrti. Volebat au^m ■ . 
luccindos accumberc lingulosi vt aftridius ac vclut vindts >■ 
vcntcr ininus implctctur atque oneraretur cibi farcina , ingc- 
^^lt9fHm jj-j ^ valctudinis caufa. &uditores opcrarum pubHcariun crant r 
ejpcmm, l^^ciuKT-j^. Singulis aiitcm tribubus fuipraicrant quxftoresy ^ 
qui vni fuprcmo fubcrant ac parcbant. Uli hcbdomadatim i 
crcabantur , & fcfc magiftratu iblcnnitcr puolica oratione ab- 
dicabant. Huius munus mcnitruum erat. Ad hunc cartcri rc- '4 
fcrcbant,fiquiextribulibusvclalc6lionibus, vcl a facrispUp J 
blicis , vcl a vcfpcrtinis dilputationum cxcrcitijs abfuiileiir. 
Nam ad quxftorcs pertincbat, cogere tribulcs ad obeundat f 
afliduc ac fcdulo publicas prcces & lc<^oncs : abfentcs vcio :■ 
notarc atquc indicarc. Thcmataitem qua^ionum vel aigu- •- 
mcntorum proponcrc , dc quibus a cccna pcr horae dimidix 
Ipacium intcr fe tribulcs confcrcbant , vno interrogante. Si 
quos cx occonomis, aut qua^ftoribus vel negligcntes cflein 
commiffo muncrc, vclfuis conniuerc , aut cum ijs colludcie 
dcprchcndcbat ; in talcs , v t prazuancatorcs grauifHme anim- ' 
aduertcbat . 

Rcbusfic conftitutis,qui contraIegcs,mores inftitutifcho- 

ix dcliqucrat, aut contra ofHcium fcccrat, indicabatur prsece- 

{>tori. Dc huius fcntcntia ad pocnam corporis aut muldam 

condcmnabatur,vel a magiftratu fcholaftico vocabatur inin- 

dicium ad diccndam caufam. De magiffaratu fic res fe habct. 

tdagiftrmus Crcabat ctnfuUm menfibus fingulis c coctu fcholafUco, cui ad- 

fchoUfticm iungebat Sevatares duodcdm: Cenfot' < binos:Tlli confuli cauitf 

infchoia cognofccnti aflidcbant, quorum fi quis aliquid admittebatin* 

Troceiorffii, dignum ordine illo,fenatu moutbatur. < :e>ilor s magiifad erant 

Cenfores. morum ac difciplinas in vijs ac congrcffibus publicis ; vt in in- 

ludiciunf ccffu , gcftu, fcrmonc , & tota corporis adtione pra^arenir i 

fiholafii" fcholafticis modcftia , ordincm dcccns. Quibus vero iadi- 

€Hm* cium publicum fubcundum crat^his dics diccbatur odtidno 

ante: vt pricmcditati acccdercnt. Non cnim aut fcc&icum»aHC 

theatricum fpcftaculum cxhibcbatur; fcd rcs agebatur {eria» 

cum ca , quar publicis iudicijs conucnit , folcnnitatc ac {eaeri- 

catc. Scnatus folo ac circumfcripto loco intra dcterminaciuB 

circum confidcbat, quem tran.sfccndcre ncmini liccbat. Ciiv 

; cumftabat agmcn rcliquum intcntum in rcm prxfcntcm cnm 

* vcrccundia & modcftia rei tantae conuenientc. In mcdio ag- 



iatus^ fpcwiante & audicnte tota corona , accurabatur. Paitei 

accufa* 



minc confiftcbat Di^tftf^rf petpetuus. Rett^ areliquo coetu ftpt- j 



t 



.i 



TROCEDORFFII. jjf 

accufato^ ipfe quabdoque agebatinonnuQquam cas deman- 
dabat v^ ^^ fcholafticis^ prxlertim ^ Quid commilTum erat 
coQcr-^eges aut bonos mores. Reus iulms refppnderc > ( prius 
cnijriannonlicebatJfiYclculpamdiluifletiuilaezcufationc, « . 

YcUgnitaculpadeprccationevfus,diligcntiam fuam oratio- ..^ff**^ ***. 
j^ probaflct confciiui 3 abioluebatur y fententias rogantc con- ^'* 
^ulc. Si ignauis indcx clTct negligcns oratio> quam qucmque 
fuo Martc componcre oportebat>condcmnabaturvclinleui 
culpa. 

Magna feucritatc & grauitarc dcinceps ipfe didas fcnten- 
tias rcpctcbat, cxaggcrabat > & ezcqucbatur. Inflitucrat au- 
tem iudicia hoc potiifimum coniilio : vt adolcfcentcs a tcnc- 
lis confidcrare dignitatcm ordinis politici > & magiflratus ac 
iudicia> tanquam Dci opus > rcuercri confuefcerent. Nam vc 
pietatcm erga Deum voce do^brinx & precum czcrcitijs > fic 
leucrcntiam crga ordinem policicum fpcdtaculisiudiciorum 
publicorum tcncllis animis iaferi oportcre atque infigi ccn- 
lebat. Nec minus ci curx erat fingcre morcs vniufcaiufque: 
quam ex^olerc pcd:us dod^rina. 

Commcmorandx hicfunt & Pancgyrcs,quas morc Gr«ci« - 
veteris peculiari quadam fcfliuitate celcbrabat. In his cnim /• » t^T- 
recitabantur afcholaflicis orationes Latinae cenatim , & co- '' ^ 
tonabantur cum prxconio publico , qui viciffent 3 vt olim in 
ccrtaminibus Olympicis. Hxc fpcdtacula animOis non prorfus 
aut vetcrnofos , aut a cupiditatc gloria; alicnos , vchcmcnter 
accendcbant & incitabant. Ncc practcreunda prorfus funt cor- ExireitiM 
poris ezercitia : quac ctil non tam vrgcbat > quam pcrmittcbat: corforit, 
tamenfpc£):atorcflcplerunquecum aut pala^flra ezcrccrctur> 
^ut curfu ccnarctur: atquc agilitatcm vniufcuiufque obfcrua- 
re> & coilaudare alacrcs atque ezcitatos : vituperarc ignauos 
aut diilonos fblcbat. Ad hunc modum fcholam ille fuam gu- 
bernauitannosplurimos. Sedineztrcnvoaduinfclizfuit^la- jiBuiisHi 
bcfa^ata difciplina> diaboli infidijs Sc iitipulfu > & crcfccnte extnmm in^ 
petulantia&malitia iDgcniorum> fatoquodameJflFoetaehuiusyU/eitfrjC^ 
ac deline fcncdix mundi 3 in qua ruunt> ceu impetu quodam tur, 
pcsBcipitata> bcne conflitutaomnias & collabuntur atque in- i. LMXdti» 
tereunthoncftxartcsatque difcipliox^quicquid contra mo» difcifUn^ 
liamur atque conemur. Acceflerunt addomeflicas calamita^ z* AMaftf* 
ces malapublica. Nam cum diflipatamfasuifHmapcflc fcho- hlicM. 
lam viz > velut fradas ^ naufragio tabulas > rccollcgiffet & in- 
ftauraflet : fubito incendio totum conflagrauit oppidum > in 
quosedificiafcholacfimulpcricruntifcd nulli fcholaflicorum 
quicquam accidit. Hoc bcncficium cuflodiasfandorum An^ 
gelorpm tribucbat : a quibus improuidum & curiofum agmen 
creptum ex ckcumfiifo iuccudio ac miraudis modi^ &i\xax\v»v. 
•flttr "^Q^ / 



( 



Y 



.17^ V I T A 

Poft eam cladem^quamgrauifEme tulit,cum ag^^QcfdiG. 

* Lignitium lafticofcccflitin*exilium,inquodumoccupaturcoigcndis 

oppidum ad Tum tibus ad a:dificia partim rcnouanda , partim {arci6^; fed 

tmium U" de affiduis operis fcholafticis nihil tamen remittit^ firaAi^ an- 

jidem Gold- te setate &laboribus, & recentibus doloribus & cuiis n^ms 

itriadifiai. languefadus , opprimitur fubita apoplcxia inter docendSi, 

« cum enajrare ca:pifi'et Pfalmum vigeumum tertium, Domum 

ChitM TfO' p^fif^^^ff^^fi • ^' Calcndarum Maij, annoquinquagefimofez- 

itdor.ffit. ^^ fupra fefquimillefimum , poftquam annum attigiflet (cia- 

gefimum fcptimum. Sepultus cft L.ignicij in aede D.Ioannis. 

Hoc exitu vitam cselibcm & innocentem in terris claufit Tio- 

cedorffius, anima cum Pfalmi precatione emifia > & Deo cod- 

ditori reddita interfan^iffima opera vocationis. Staturafiiic 

infra mediocritatem, facie rubicunda, geftucorporisgrauiaii 

terrorem vfque, temperamentohaud dubie calido & ficcQ,fed 

cerebro frigidiore. Congruit autem in eum verifEme cnco- 

mium,quo ornafre Epicharmum fchbitur antiqoitas: -mMd 

tomo 5. deciamatioMim Philtppt. 

lu.o^olf lOANNES SLEIDANVS, 

4tat. 50. j^ tauta.c«iditorum hominum in Germania prouenta» qni 

Xelapfo feculo omni doiflrinarum gencre excelluerunt^pand 

rcpcrti funt j qui hiftoriam fui temporis ad pofteros fint tianf' 

mitterc conati,fi Sleidanum vnum excipias. Hic enim, ytquic 

fucrit religionis & Rcipubl. Carolo V. Augufto Carfarcftatnii 

SUidapntria fciremus, cditis commcntarijscfFccit.Protulit eumanonfiBC 

Sleidani (ic i^ominis fui fama^qua; augmento , SUidtty Vbiorum oppidonb 

indt diSi, ^^^^ etiam loannis Sturmti nobili tatum. Natus anno orbis rC" 

Zutetid Uti^ demti fcxto,fupi:a fefquimjllefimum, rudimentis in pjitnapn- 

rie dai 0p§m ^^^ perceptis , Lutetiam Parifiorum abij t : ibique inchoatam 

rkm, ftudiorum telam, Minerua non inuita , pertexuit. 

Ad fand^arum deindc legumftudia conuerfo animo:tan- 

»- • ;.-. « tuminij.sprofccit,vtteftimoniumfuaeineodo6trinagenoic 

. . '^ cruditionis Acadcmicum , Licentiam vocanti lolcnmtcr conr 

fecutus fit : & ad Famsc tcmplum per Virtutis xdem , manni 

aditu cruditionc non proletaria fadlo , pcnetrarit. Jn Bdlaio- 

rum familia diu vcrfatus , rcs magnas fub loanne BoSmso Cardi- 

nali geffitacdidicit. Poftea turbantibusinGalliarebusobdi- 

JE GoBsk JLt uonium in religione fat^um , ipfe fanguinolentis iudicijsie 

^enttnam fubduxit : & jirientinam > portum quaii ac fedem imbcUinn 

^tnit, Mufarum & profugoru^ anuo qu adragcfim o fecundo pctijt.Il 

mcioibi lttcrari(a agcns , primuiA LudoMii cr^mMMf coinmciir 



S L E I D A N L x^T 

e rebus gcftis LndouUi , eius nomitiis vndccimi , GaU CommtntM* 
:gis>& L *roLi Burgundia; ducis>linguaGallica fmgu* ui Commi' 
rc» & fidci ac vcriucis opiniohe coufcriptos > in 1 aci- nU k Slsida* 
monem uanilulit. lacoto dcinde sttirmio Reipubiicai n9 iransUti, 
neniis prxcoie nobiliflimo 6c ampli(&mo> non modo 
: 3 verum eiiam materiam iuppeditante > opnf illud» 
pra tctigimns id^ft9tureligio?iu.o»R^ipft'flif£Cermina- CemmtntMm 
rolo ^uimoy^dfate, fcribcre eft aggrcfTus: tmdcmque rii SlsHmni 
Proccftantium > quos vocanc> ordinum ftipcndio ac* /ie fiatn $n 
librisviginciicxablbluic>adannum vfque quinqua* Qirm.CatoU 
nquincnmnarracioncpcrdufta. Qui commencarij in VAmf. 
m cmilli varijs fuerunc obnoxij iudicijsj & a varijs par- 
ncinuaci> parcim in Gcrmanicam^ Gallicam & Icaii- ^AtH.PjHm 
dudli linguam. tdeone.i Ml 

t auccmSlcidanusnontantumfcribendo eruditx do- chatie Ben* 
fcd etiam policicis negocijs obcundis > prudencije ciui- fjjfre > ^ 
mina pra:clara. Nam cum bellum Gallise Rcgis cum a/,^. 
ardcrecid: rcs cam mariquam terratotis vlribus vcrin- poUt-cM fii* 
crccur : iplc cum LudoHuo B*tmh.iiho Protcitantium miifmSLi' 
adAnglixrcgcmlcgacus miflusfuit: vt adpacis cum iani. 
lcdcrct. Iccriim cum Tridenti Concilium indidum * ^^..i^^j. 
•fc Rcipublicx Aigciuoratcniis lcgacus cidcm*intcr- Lei^t^o ud 
lihil fuo loco inrcrmifit; quo candcm a£^io cum 7 lico- rrvejn An^ 
occft.inriuininlhciicrcciir.Scd Mauricianispracccr ex- /,/i/, 
oncinbelliimCa*larimoiicncibus,ipfcConciIio rolii- /{4 ConciL 
fedla donuim rcdijc. Paulo poft cum Hemicus Galiia; te n Ttid, 
1 cxcrcirii ptr i otharingix fincs i abernas vfque , qua- • ,i{nno i jji. 
Argcntorato oppiduin , progrcfius eflct : & ab Argen- /fd rrgem 
)us > vcircbusnccdTarijs niilicifuofubucnircnt, pcftu- GAtltArhrfim 
leidanuscum f^etro Sturmit. 8c Frtder:coGot'^[ftrj< Icgaci 
mm^^miflirucruncqui cercum frumcnci & vini mo- jf sleid.eom* 
ifcrrcnc : atquc pcr omnia vrbis nominc cum co cranii- ^^-- /./, , . 
Quod crat oblacum , rcx quidcm non repudiauic : lcd 
fibi dari voluit: iegaci concra> frumentum ; dequo cum 
nucuirec ', inlcda rc difccflum fuic. 
)cis icaquc & fadis cum magnam fibi apud omncs paf- 
nparaflcc c;loriam atquc cxiftimacionem j fcribendi & 
icm fecic, tuc cpidemica correpcus , Argcntinx , C)<f^o- OhitttsSlei' 
:vltimo, anno C hr i s t i quinquagenmofc«oa:tatis dani, 
lagcfimo. Prxtcr illa, quae fupra recenfuimus, edidit 
m breue & clcgans det^uatuor monarchiif : quod ctiam 
luenit oppugnatorcs. froffkrdi > nobilfrtimi fcriptoris ^^^fftd iiut* 
, hiflo^iarumotvf fimne breuiter colle2;it, & t atino fcr- 
reddidit. Tranftulit etiam cr GaUico in Latinam lin- 
Zlatedn SefeUU do npMica GAUorurK gf rcvHm -^ :tt' ^i^ai:^'^ ^ 



I7t V I T A 

duos. Extant & oratiotus cius dud > ma ad Caroldm V. Ca^ft* 
rem > altcra ad Gcrmanias principes acordines imperij , in qui- 
bus de I apatu & de caufa religionis tra^fbatur. Qua? praeterca 
y vcncritautlcripfcritjvideitibibliothecaGefneri. 

Castcrum quid nonnulli hiftoria; Slcidani tribuerint> quan- 
tumve fidci habuerint : ex hoc Carplouui' fermone conicdlu- 
« fj^tlta tn ram faccre eft : quem refcrt Ma tthiue Drtjftru^ in oradone * dc 
^f 4^. Lip^on otdine , veritatc > & vfu in hiftoriarum le£bionc fpc^tando. Sic 
S d.lj* /^- *g^^^ ^^ • ** ^ntmo meo nunqu^m ejjitiit 9fox Chyiftcphori Caro' 
^fg0,ii anno ^ouitit , tiw , qui fitpiens , qui erudttus d pUru quthabcbntur (^ cog» 
1 r 8 1. nominiibmur, Is quctiis mentio SletAnni commentttrtotum in-. ide- 

Carolouitii ^^ ^fi^^ ^^^ gemitu tjuodam multa aliter commerrfOrahM : quam 
imdttmm d§ fi^riptorilUixptifuitiaffi^mahntqueftmn folumintetfutjfepleiiique 
Steidtim hi^ conttenttbm imperii,^pritMtis commumbmque confultstiouibtt*, 
jloriit^ MBionibttt^decretuifednonnulluetiMtnprifuiJfeivtfidemmereri 

tpfitee oratio omniiure ^:d:re(ur. Sic i^itur de Sleid^no dicebnt y taU' 
qttam epiphonemate quodam nurrationem claudem : Sleidani hifio^ 
fis adi"it mihifidem omrtum fuperiorum hfftor*arum, Dc quo 
lc^ori 2cquo liberum efto iudicium. In apologiaipfeSleida- 
nus fc purgat : vbi & caufas , quibus adfcribcndam hiftoriani 
impulfus acccfferit > & quo niodo in ca progrcilus fit > vcrbofe 
exponit : 

Eft iuftum , merittu auBori dicere gratts : 
KeHa quod hiftoriu Jeila futura d^cet, 
Mrudit htftoriii feros quicunque nepotes : 

Digntee,^t aterna laude ^ehatur , homo efi, 

Pantal. 1. j.Profopograph. I huanuslib. ly.hiftor. SleidaUr 
tn commmcntar. 



fl.ijn.A. PETRVS li^ANNIVS. 

zululii» A !:riw4MhicBataui2 0ppido>haudproculalitoreOccaiii 

,£iatie f7* jt\ oriundus ; vir comis & blandi ingenij , Conrardo Goclc^ ' 
Nan. Gocle- nio in profcfTione Latinarum litcrarum > coniimunibus om-» 
nio fiiccedit. nium votis , fuccenturiatus eft. 

Cartee virie Carus inprimis ob fingularcm eruditionem excellentibuf 
prafiantib. ^^ Bclgio doArina viris , mmmaquc dignitateprxditis j in hi> 

Ktcolao Eutrattio prxfidi > dodbifEmisquc eius Uberis > & Acrc' ^ 

batium anciftiti Antono Perenotto, poft Cardinali>alijsque. Fa" j 
In ItMltMnt ma deinde> vt fit > in dies magis magisque notus , ab Italis> 8C ' 
inuitMtttr. prsfenim a laccbo Tli(<o Genucn£[> epifcopo Sauonenfi^ma* 

gnis ftipendijs in Italiam inuitatur. i 

Cumque lingua vtraque doAifEmus > atque in autoribus — 
scrtptM. ^^j^ facris>tum profanis cgrcgie vcrfatus cflic : mulcas vtrittf^ 

que generis Scriptorum vetQrum> puu Detttoftbeni^, Plutarthi^ 

Sjn(fiif . 



^ 



N A M N i t \7f 

kamque lucubratibnes Latitia ciuicate donauic. Sed & e fuo 
ipfe pedu plurima depromp(ic> inhis MifceUaneormm in V^drios 
au^tores It^rcsi P^ne^ymu & ttiera^ituiifrMtionts cotidem i qui* 
qUe ^rae c^teris fcrlptis paliiiam obcineht > dialog^fm^s Htrom^^ 
fWH feptem. Nam in hoc gentre regnafleillum >praiter lcalos 
flcuti iudicij homines > telratur Corilelius Mufius poetl egre- 
gius. Scripfit & iii cancica canticorum ac Salochonis fapicn* 
tiam rcholia& commchtatium t Nbcas item ad Ambrofij , tc 
vUlgb cteditur 5 aducrfus Symmachum rclatioiicm. Pfalmo^ 
qiioque Dauidis plurimbs non infclicicer veriibus reddidic> 
quos cum lacobi i atomiP£ahiiisllancinilsedidit>&au(Clio-» 
tes heredes'adfcruanc. 

VltimUm diem clauficLoUanij cUmvicafanhoscumreculo oiJigf^ 
taumeraret>tumulo datusina^deprimatilD.Petrofacra:vbi 
cpitaphium eius legitur eiuGnodi i 

PETRO NANNIO ALCMARIANO ^i^H' vtiMthiuHu 
BYTEROi ET CANONICO ATREBACEN- '^^ 
Sl, VIRQ DOCilSSIMO, HVMANIORES 
LltERAS IN COLLEGIO BVSLlDIANOi 
^ANNOS OpTODECIM PROFESSO. 

SiGISMVNDVS FRIOJBRlCVS FVJSGARVS 
BARO IN KIRCHBERG, ET VIANA B.M.ET 
AMlCO PATERNO M E M, ET VIRTVTIS 
ERGO IVSSV PARENt. POS. jfki^irf, Uh. 

VlXlT ANNOS LVU. OBIIT cl o A o. LVil riteetHihgiti 
XII. CAL. AVGVStL Belgicie^ 



lACOBFS CHIcrLLFS. n.i5f8.^i 

Hle Argmtin^ , nobili Gerinania*, & libera iitiperi) vrbej *' ^awji'. 
hodiequc celebri Mufarum domicilio, iii lucem efi: cdt- *^^* ^ ^ • 
tns die fcxto Aprilis , dimidia hora poft quintain matutinaiii, AigtTtt: *j ' \ 
atiao tertio fupra mille quingentoS a Meflia in cartte cxhibitb. t^^^^ ^^- 
In patrio ludo pucr literas primum imbibit : exinde admddum ^y^^' 
adolcfccos > dccimum quintum aetatis annum vix egrcilus Studta fset>' 

" exttrntu pMtrttt prot ul uHue in ortu, ^!*Y ^^- ** * 

Gcrmanias Actidcmias celebtiores^ingenij excoiendi cdufa> ' 
'acceillt > HaidslkerfieHfem dico > Erphordienfem , Vll remHer' 
|MP#i» , & aliaS. Et Erphordi* quideiti feire qUihqUehnliiiTi 
tranfcgit i ibique commihtonem intcr plutes principem ha- 
bait ioathtmum Camerarium y<{ui ciim poftea pct omncm vi- 
tam , fcholafticam illam amicitiam conftanter coiuit St coA- 
finiuiiitt 

1 M i m«tv 



i 



iSo V I T A 

.^^pumMntid Micyllus appellari ceptus'* efl: , de quadam adlione fcenica 
€ignomen ti dialogi Lucianici> qui c>»^(^^ i etMKr^vu» , hoc ell ijomnium 
tfftoVjtt tf' fiu g<*tlH« i'm{cii\>ii\M. In eo enim perfonarvniushocnominis 
fit. eft y quam cum ipfe eximia dextericate repijcrentallct » nomcn 

MUyUi no- ipfum adeptus eu j ncquc id poibea ci mutare vifuni. Menunit 
mon ^ndt. huius rei ipfe alicubi ^ his carminibus : 
^UhA./jflHM' Forfuito quondam Micyllt nomina cmJu 

fum* Repperi y ^ in worts tranfiit ille mtts. 

Abfoluta peifcgrinatione Acadcmica , per Myfos , Francos , 

& Noricos profedus, cum fama de cius virtute & dodlrina 

SthoU oppi' pcrcrebuiflit , a Senatu Francofurdiano ad M ocnum , fchola: 

dand FrAn- oppidanoe eftpraifecftus. Ibi celebri fama iuucntutcm & mori-' 

(ofurti frdjl' bus optimis, & literis Latinis , Grxcisque informauitjSpar- 

dfitr» tamque fuam pro virili ornauit. Inde ipfc , anno Chrifti viccfi- 

mofeptimo , ita ad Eobanum Heflum , loachimum Cameia- 

rium & Michaelein Rottingum, Norimbergx tum in ocio li- 

terato agentes : 

■< '■ ■ ■ ■ ' vbiflnuiomm panditfua cot nu % Mcenw , 

£r vAda Vrancorum fldmine nota pettt 3 
Sedului hic ^ejlrt fuheo ^'fligi^ g^^JP^ : 
ji€ doceo paruafn paruua ^ ipfe /ehcUm. 
Poftea anno trigefimofecundo fupcr millc q'i!ngcn:os Hai- 
Haidelherm dclbergam ad docendam Grqcam linguam,loco Sim ouls Gry- 
gam voca- ^i^i > Bafileam euocati , cft inuitatus. Scd paulo poft a Franco- 
tur, furdienfibus retradus , prilHnam fundlioncm folica diHgcntia 

ReditFran' obijc ; donecfub bellum Smalcaldicum , cum varijs Germania 
(ofuftum* concuccrccur mocibus , atqj Haidclbcrgas EuanjT^elij doctrina 
Iferumque reciperccur, codem ad Grarcanica: linguae proFcfllonem acccr- 
HMdelber- ^tus redijc. Has mucacioncs ipfe his carminibus indicat : 
^^w. Bid vits ctrtos ctpi fedtr/ique lanmque 

LbA. fyluar, Ponere ^it/fero f?iafgine Moene tuo : 

^^is redii ivfdix mufatu curflbui dut , 
Hi4C ^bt liherior N:ur tn arua ruit. 

Arrifit ei tum hominum , tum loci iftius geniusj qucmad- 
modum hifce carmiuibus profitctur: 

Nonfhola , non homihes^ftudiorttm ttirba meorurr^ 

Non I0CU6 ingenio diffldet ifle meo, 
Adde etijim morcs ^^bU ^itamque togatam > 

Et poptilum nulia rufticttate grauem, 

Annt4 vu Opcram itaque fuam non folum Reipublica; * Franffwri^ 
^/«.'/. ^^ . fj. j illuftriflimis quoque principibus Elcdloribus * Palad- 

Vara de ^is, Lwiouicoy Fndertco I i.&c Othmi Htnrico, in celcbri ac vecufta 

eenmum,fed Haidclbcrj^cnfiAcadcmi.iprajftitit j cumpubhcc litcrasGns- 

J^d^irrufti, ^.-jj ^ ^^ ^u u atim eciam . acinas doccndo i tum fcripra vctctuin 

\ illuftraa- 



M I C Y L L I. iti 

illuftrando; & noua coiiiponeado.Anno ({uinqu;^e(imo{epci^ 
ino cum illuflriflimus Llc<H:or Otho Henricus £ Academiae 
conflicutione, euocato Melanchthonc, deliberaret : adiun<%o 
Micyilo» & alijs, do<flrina& prudentiaprasditisyiris, admini- 
flratio totaiila ordinata, & ratione conueniente ac laudabili 
cIlconftituta.Nccdiu poft difcefTum Melanchthonis fuper- OUtm^ 
uixir. Febri enim corrcptus dicm fuumobijt^anno quinqua* 
gcfimo od:auo, dic duodctrigefimo lanuarij , artatisluas quin- 
quagcfimo quiiito , fuccedentc in profcflionc Grxca G..$Utlm0 
iy/iwVi-o, viio do<5liflimo. 

Scripta eius tcftantur , fingulari cum ingcnij venuftatc,fb- Dfi&riMM • 
lida crudiiionc & prudcntia in iudicando egregia prarditum WiM. 
fuifle. Sctipfit autem eUgiM, (Srtf^tgr^mmnta varia:quac SdxL^ Sci^tJt* 
ipfius lulius collcgit , & in libros quinqufi^fvluarum diftrihuta 
cdidit , addita fabula fccnica Apcllis^gyfttij , fcu de calum- 
nia. luuenis varijs fortunas cafibus agitatul fcripferat caqnine 
longc plura: quajipfc, inftabilitatcm reruilii humanarum mc- 
tucns , ciuitate , in qnatum viucbat, haftibus dcdita, omnia 
concremauit. Edidit annotationcsiHorKms OwdtiUbros^ czcepta 
Metamorphofi : idcmin Luano praeftitit. Eft & cius de rt me" 
t^ira o^tu confummatum : dc quo Melanchthonishocfuitiu- 
dicium: defitueiricj exflant truditijjimii ^confummMiJfimiUbri 
trts l4cobi Miiylli^ q.io nemo Latino fcripfit profodiam iruditim aut 
dilig$ntiw. Lurtar.t opcra aHquotLatinitatedonauit,adie(^is 
" ctiam fcholijs : qua: cum omnibus L uciani fcriptis , per varios 
interprctcs traduclis , imprefla funt. Collegit ^^tithmetica lo^ 
giJiicA libros duos cx diucrfis cius artis fcriptoribus,& cxemplis 
plurimis ijfdemque vtiHflimis prajccpta illuftrauit. Idem vcr- 
tit totum Cornfhum Taritum Gcrmanicc admodum & perfpi- 
cue & prudentcr. De numcrofa fobolc fuperftites reliquit fi- i^ibgff^ 
liosduosjquoium aIterIuliusIC.fuit,&cancelIarius Ludo-i 
uici Eledtoris Palatini ; altcr ciuis & fartor Haidelbergenfis: vt 
& hic videamns non cflc hereditariam parentum virtutcm, 
varicqiDeumfuadonadiftiibucre, Ipfe quidem linguas vtri- 
ufquefuitpcritiirimus, inqucdifciplinishumanioribusomni- 
bus apprimc verfatus , orator Oi poeta elegans : charus & vlris 
principibus , ac fui feculi clariflimis quibusquc : qui & obitum 
cius acerbe tulcruntjmaximumqucdamnumbonas literas& 
cruditam dodlrinam cius viri morte fccifTc, iudicarunt. In CQB- 
tu difcipulorum cius eminucrunt tum alij, tuni loarms Fn har- ^^j^if^U. 
dm I C. & P. L^tichim Secundus poeta,qui obitum illius elegia 
ad*McIanchthonem wwjw^txwffcriptadeflcuit. AdamusSibc- * ^ft ^^^^^ 4« 
ru$ his vcrfibus cpitaphijs tumujum cius ornauit: '%• ^- 

Stripta per or^ <^olant ncn fawum daSia Micjlli , hpitifhium. 

jitmula CiitmnibH* ^ rnUt TibuUe^VAU \ 



m V 1 T A 

SeiijucqHi GfMtorufn Latia^ 4% MuitigtusM^ 

Auxit opes lnhcf ^feduU cufM ^ini. 
fxuui04 tittit hic tumuliu y mt^.s Uta ^agMUf^ 

§luaf4cra Elyfifim condttit aura n^mut. 
^t Wi Hutteno , Cerdo , contunfim f^ Heffa , 

^lt^iequie ^ e usftrie n hiU nat^fen babet 3 
Vo^e canit do&a Uudes f^ armina Chrifto , 

AdJpeSu fruitur colioquioque D£/. 

loach. Camerarius in vita Melanchthpni^ : PancalconUh. h 
Profopogr.ltemfyluae carmiaum Micylli,alij. 



1 



■!• 



<> U58: GEORGIVS MACROPEDirS. 

'^ ^^EoRGxvs MACROP^piiifsiDucisuluius^raraet^ici- 

... VTtatis poeta, plurima cum facya tu(n prof^na argumcnu 

J,ruattt9 0» Comico ftylo e^i^pVnauit: exadVae infupcr mhgcntias Gramma- 

/ Vff^.' ticus, vtriufqueUnguaerudimcnta> & Dialc^ica, non mcmo- 

ria rnodo, fcd& litcrarum monumentiscomplcxuseft. 

Schfih VU Schola: itaque VltraicdiniB , id tcipppris pcr Bel^iuiTi cele- 

traic/iiya hcrr'ma2 , Gymnafiarcha datus , hoc confccutus cft : yx ncmq 

tnficttur, erudiendac iuucntuti magis idoiieus , nctno plurcs honse ftu- 

risdifcipulosfuocludocmififrevidcretur.Dcmum moicftia- 

rum pcr xtatcm impaticns , Siluamdi:cis , patrium in Brahan-: 

tia oppidum j rcpctijt: vbi podagra corpus aggrauantc , pcfti- 

Okittti .f24- icntiqi fcbrc acccdentc , apno millcfimo quingcntcfimo quin- 

^^^P* quagcfimo o£lauo menfe lulio extinguitur. Conditus cft in 

aedc ficra fuorum fodaliuni , hoc elogio ab amicp CoindiQ 

Hegium* Valcriq , l ouanij elpqucntix do<flo.re , additp: 

^qelo fotitue pofi Ubores p-tmmos 

Gcorgitee M^cropediui ^ 
SchoUfiui moderator optimw grs^ , 

Toto orlt noidlu finex i 
Corpue riiquit hoc pedagricum loco j 
ton^ Ubore exercttum. 
$SImi4» m ^umanitat »fiudium itiuandi maximtem ^ 

eUgii^ Bel' Binignitas a^Mie , 

^i^ff^ Candar animi, piitae , ^ eruditip , 

IIu»c redd dere c^ltfim. 



n.isJ^ CASPAR BRVSCH^IVS, 




BRVSCHIL itj 

iius non Bnifchij, kd Peifleri appcllatifunt: proiuus rcro ▼<>- ^^^gf^ g^ 

:atus fuit Bruflius > proptcr corporis pinguedinem j indc id ,^^^ ^ q 
lomen adhacfitfainiliae , etfi corruptc. A puero literarum dcdi- nRritfi 
nis fuitfludijs, acinprimis poefi, in quaadeofuitfelix j vt ez 
cmporc plurimos^cosqucnonpcfnmosveifusfunderct.Ita- »~ /• 
^ue lauream & Comitis i'alatini dignitatem cfl confccutu^i ^^'^' ^" 
aquc iJlius tempeflatis poetis optimis par habitus. * 

Anno quadragefimo odfcauo fupramiilcqumgcntosmenfe 
Aiguflo,peregiinatione fufccpta>in Alpibus ruit: vbi vidit ^^V**! 
|(hicnum bieprncm, & comedit muris Alpini ( DQlttrm-ltl^Ur ) ^*^' 
atimalculi pinguifiimi > carnes ad : har tium arcem D. loannis 
deMarmoribus. Xnde venit ad monailerium CaczienfC) vbi 
hananiflime exccptus, cum AbbatifIa>nobili& optima ma- 
trcna > coenauit > & vti Crufius cx M. Scr. Brufchij citat, faha* 
' uir. Defcriptis illius Coenobij antiquitatibus, difceffuro ^ X^«. 
fjj ^avtpm dono dedit coronatum aur^um > fudarium, comua 
ibk:is > & aHa phuima. 

Baiilca? in arce Oporiniana ( fic cnim domum Oporini ob 
iiti;m cxcelfum vocabant ) tenui rc familiari viucns , a vici-» 
nis abbatibus fiipc corrogata, nouis veflibus ornatusin pu«' 
bhcuin aliquando prodijt. Ibi plebecula fplendorcm veflitus 
morefiio admirata > cxurgendo caputque aperiendo honorem 
homini exhibuit. 1 uncillchonorem nonfibi, fed vcflibusde- 
ferri animaduercens, domumreuertitur,& veflimcntapartim 
concidit , partim deturpat : tanquam improba mancipia fui 
dominigloriam praeripicntia accufans. Simile de Hermanno 
Bufchio fuperius retulimus : nifi forte in nominc erratum. 

Scripfiit voria qu£ in BibHothccis recenfentur , quibusque SerittM^ 
vim poileritati ingciiij fui declarauit : inter quar funt egrcgia 
ipfius poemata. C umque hiftoriarum inprimislcdlione pluri- 
mum delc<flarctur:Germauiamfui6lucubrationibus illuflra- 
iiiti atque varios mensf^.^r^^m 6^d:Hes, ^ amt^^uitmfKntUtt» mti» 
m/hrU celebrauit } & anno quinquagcfimo primolngolfladij 
clidit.Idem etiam in Gcrmania: Epilcopatibusaggreirus, va- 
ras fiifccpit eo nomine pcregrinationes j fed opus inceptum 
. alfoluere ei datum non eft. Sclopo cnim traicAusintcrijt, Vir p^^». • 
do6tiffimus,& antiquitatis {ludiofifllmus^infylua SchUngcn- ^-^ 
bichenfi inter Rotenburgum T ubari , & Wcinshcmum , infi- 
dias nobiUbus quibufdam , in quos fcriptum editurus crat> 
ftruentibus. Fadtum id anno Domini quinquagefimo nono 
fupra mille quingcntos. ^ 

FanmL Ub, y Prp/opc^rafh, Cmfiw *n anmaUbm Z^ingirJn 
th$atrOn 

M 4 ^ ^ ^ 



.: 



X84 



V I T A 



19. Afr l,4t, 
6j,tomf>leto, 
Brett^ pn' 
tna fh Itf" 

* Id Grdfe 

L^iinii hi' 
grA tirra. 
r.'ter tiufne 
f atue. fuit 
:Putre NicC' 
laCj qut II ai' 
iifihttn^ fub 
arcedornic:- 
lium h-kltiit, 
Pver Phi' 
hppt pt'*f, 
Matir Phiv 
ifpi. 



J^rnter €tU4 
1 ) 6 O Jt4- 

p'r:;is. 

P>vir Fki' 
i ipi tficri' 

U:dctn rna 

tC". 
lr*7.ns. 

yi; u i curn 

fhtlpjtts 

(d.tcatks. 



PHILIPPFS CMELANCH- 

THO N, 

NAtus tji Phi'ippi§i MtUt.chth0n anno 1497. dic 1 6. Ic- 
bruarij >hora fepcima vcfpertina in oppido Bretttt 3 qucd 
pertinet ad dicionem principum Palatinorum Rbeni^ in douo 
& familia honcfta. 

Pacer ipfius Grcr^fMd^^c^tt^ar^erbt/natus Haidelber^acj 
fuicmagiuerarmorumapudprincipesPalacinos> Phi ippun^ 
Ru: e tuhi i & propcer eximiam prudentiam > artem> fidem ac 
yiitutcm carus M>*xttniUnno I. Imperatori> & multis priici- 
pibus acque comitibus. 

fuic Yir pius> &penc vfque ad fupcrflicionem religi«fus. 
Sin^uiis no£^ibushora duodecima confueuic e le£bo iurjerc 
ad viicatarum precum recicacionem. Liberos&familiamma^ 
gno iludio £: curaregebac: & hoc vnice opcram dabat:vt ota 
domus pic & honefle viueret. Denique ciuis erat Principisus^ 
Kcipublica; ac patrias vtilis. 

Matcr har -a^a . loannv Rutteri oppidi Brcttanipraifedi £- 
lia , niatrona fuit honcfHfllma, fingulari fapientia & monun 
granitate prardita. 

Hx tp.libus parcntibus natus, & ab his tamfan<H:ecducacus 
fuit 1 hilippus : vt non fitmirum in tantum eum virum poflea 
euafiirc. \ crccnim didum cflavcteri l oeta: 

Kes fuit illis non tcnuis , fcd qua: propc mcdiocritatcm fu- 
pcraretj cam fufi:cntabat& augebat prascipuc bcnedid^io di- 
uuia,ipforum fpbria & honcfta frugalitas,& in agricultura^ 
induitria ac vigilantia. Vixitfupcrlles Philippo Geor^tus ftacer 
i n domo pacerna , vir honefliflimus ac pra^cipux autoritatis in 
1 alatinatu. Patreml hilippusamifitannoaChriflonatoijoS. 
dic 2 9. menfis Scptcmbr. ipfe natus iam annos 11. Matcr vidua 
manfit annis totis duodccim : ^cllea cum Phihppum duxiflc 
Yxorcjn audijlTet, nupfit iterum ciui Brettano honcflo. OMJt 
iplai f z c;.die6.1unij Auummaternum,inquofuitexccUdi6> 
& vcre fcnihs prudeutia, grauitas & integritas coniunda oim 
autoritatcfumma, amifitantcpatrcm diebus vndecim ncnpe 
I yoS 18. Scptcmbr Huic patre occupato negotijs Principuiii 
pia:cipuccducatio& inflitutio Philippi cuiasfuit. Quare cum 
in coadmodum pucrocuidcntiora,quamproa;tate,raras&tqi 
cxccllcntis indoJis indiciaincile animaduerteretivt primum 
pcr rxtatcm Htcras difccrc potuic> eum in fchola Patriaepubhca 



,1;,. 



crnciiv! rurauit. 

Jn.iepo^KMabdudumpropter contagij cuiufdam metunij 

quoftJiola? gubcruatorcm infcdtum cflc coinpcrerat » domc- 

flico 



MELANCHTHONIS. x8j 

licoVtxctfton£6ttri;knd\imtxidit.ls CT3Lt /cannes yngMTtUiC^i lo. VngMrim 
»oftea fiib ingraucfccntcm xutcm verbi diuini cocionator ta- ffrdccf tcr do- 
hx& eii in oppido Marchiouatus BadeniiSj cui eft noinen imtftumsAdt' 
lorta * Hcrcyniae. UncbthQn. 

yixit vfque ad annum a nato Chrifto ez Maria Virgine 
1555. quo anno mortuus eft. Conferuauiihuiusvirimemo- 
iam Pnilippus donec vixic » fingulari cumpiecace & venera- 

ione. 

Fuic eo temporc celebris fchola in oppido Porcae Hercynia;) 
auam gubernauic Gc^rfjus ^imlerus, \^impienfis> cuiusince- Giorgim 
gricas, virtus,&indocendaiuuentutca(Iiduitasac fidcs,cum Simlerus 
p;ae caeceris per cam Germanix oram prsedicabatux. In cam fchcU Fhot' 
fcholaiTiPhilippusmifl'us,apudfororemDo6toris IcmnnUCM' cen, mcdi- 
fmionii cognacam fuam vixit Collegam habuit Simlcrus quen- tsior. 
dam '•A^'»»«i»Hi/*/^^r*»'^«^>quipracterpubhcorum infchola Adeummtt^ 
ftudiorum operas , priuata quaedam cum qaibufdam habuit t'^^ -*'«" 
cxercicia inlingua vuaque Latina & Grasca. Hoc magiltro Unchthcn, 
&PrxceptoreprimumPhilippus elemeotaGraecaslinguxde- loMn^ HiUc^ 
guftauit. Virunqj v t alterum patrem coiuit> & Simlerum poft- hrMndui. 
eaTubingae pubUce docentcm audiuic. 

Cum auccni reucifus ex Gallia Cipwo crebro in patriam ex« CMpnicnk in 
fpaciarctur> inuifcnda; fororis caufa^apud quain Philippus ale- phiUppum 
batur', conliderarc nacuram pueri atque ingcnium & profcdtus animns. 
cxplorareincipit: qu<£ oiTiiila cum non proboret tantum, fed 
admirareturi qucm dilexcrat ante propter cognationis vin- 
culum, eumpropteri:igcnij prxftantiamcciamvcmagnifacc- 
recmouccur>donatumquciibello Grdut Gr/tmmatices, Lexiccy D^fi^tUhris* 
vcvocant> Gt£Co ^ Btb'iotuM codice^ adgnauitcr, ac ftrcnuc 
pcrgcndum incitac, addicis cxhortationibus Sc impofico in ca- 
puteius p leolo pHntcccj quo infigni ipfi ciim Do6loristiculus 
decerneretur, ornatus fuerat> talem (uturum prxfagicns, qua- 
lis cuafit Bihli-^^Hm todicem^ & circumtulitfccum perpctuo> & 
iegitdiligcntinimc,& hanclcgendi textus Biblici coufuctudi- 
ncm, quod Hbi adolcicenti profuifle plurimuiti cxpertus e(let> 
cumretinuitipfcadcxtrcmumvfquctumvniucrfis difcipuiis Mittitur- ^ 
fuis fa:pe commcndauit. Hadelhtrga 

JJicnnium verfatusin ca fchola, mittitur in patriam patris, MeUnchtt. 
nenipein publicam fcholam Heidclbcrgcnfcm,Ybi adolcfccns infcrtptm 
proptcrrari&mirandiingenij pracftanciam, morumquefua- i\op« 'f-W» 
uitaccmacvcnuftatcmomnibusbonis &honcftishominibus OQobrio^ 
valde carus fuit. Et conferuauit locus illc mcmoriam huius FnUdiSpMr,' 
alumnifui Philippi cum pcrpctuabeneuolcnti;^ vfquc in hunc gol denouM 
dicm.Ludouieti4 ComesAliconffein ibi liberos fuos illi erudicn- ' iuitMte. 
doscommendauit: & vixicinaomQPodiloiis Paijayiti*. Thco- ^•'^i^. «,17. 
logi>cuiusintcgritattf,virtutcm & f inicn::amfa2jei^\x^.\\c;iLV.\^ . ^^ *** 

M 5 \rvXv:.\- 



18^ V I T A 

Intcrceflit illi Heiddbercas fingularis familTaritas cum P^- 
tro atuf mio Argentoratenfi hatre Iacobi> cui tunc priuatus Prx 
jMoh, "^im ceptorerat ^tmphAingiu' , vir vt optimus, & iiicegerrimus> 
pheiingm. ita erudi tiflimus. TrieKnmn H eidclbergac vixit> partim antc> 
Htidelbtrg€ partim poft mortem patris : audiuit ibi docentem CHnthtrum 
quos Me- Rhetorem, & cum Si riiU' quodapoeta cuius venam Cepe lau- 
lanch. Mu- dstbat, vixit tamiliariter. Sctipfit iam tunc adolefcenculus Pr6- 
iiimt, feflbribus in ea fcliola orattones : quae publicercciutae funt. Et 

Studia Me" linguarum ftudia, acprascipuc fcribendi exercitiuip (bluca o- 
iMchth. rauone& verfucxcitauit. 

Agitabantureotemporein fcholisquxftiones» quae habc* 
G^Afiiones bancur vel Gordio nodo difliciliores ezplicatu, de pr»p9Gti 4»* j 
tunc inftho' buamoaattbur , item de^niueraiibusy reAitbusy Multum haeriza- j 
la Heidel' ruminterdifpucantcspariebanr. Dehis enimintcrfc iagitcr 
hergtnfi m^i* digladiabantur. Hos nodos ipfe diflbluit : & cercamina naec 
ttut^, cam niagna omnium admiratione iiiftulit. Confcripfic tunc 

fudtmen u Gr^ JLdngMy quarpofleainpublicum cditafunL ' 
rrimum fcholafticum gradum , cui a Lauiea nomcn eft> 
MeUnchth. aflumfit Redbore * D.Leonhardo Diethero de £rbach>De- 
fitbaralau' canoM.Laurentio2(Ieinffa- Kirchbergcnfi: cum annosiam 
reus Htidii" natus e,Sczq*atuordec m, ncmpe anno nato ez vii^iiie Chcifto 
btn^ga* i f I . die .■ o. lunij . Habuic /exttm locqm iater vnum ^ ^imi 

candidacos. 

Tubingam Inde cum propter coeli grauitatem quotannis fub aucamnl 

fnatru i-j^ cum febre conflidarctur : materpericulummetucnSi Tubin- 

nsigrat. gam ipfum transfert : ibi redbius valuit, & lomm fexennittm vi- 

ibidocit fjr zit. Priuatim ac pubUce cum magnalaude & admirationcdo- 

difcit, cuit : & fcripta qua^dam, ccu primos foetus,ez quibus faris ap- 

paruit, qui prouentus in pofterum ezpcd:andi torcnt, in lud 

edidit. Audiuit ibi & lufeconjuttos : ex quibus illo temporc cc- 

lebre . fuerunt Lamparttrm Ebing n^,&aiij; L»mpart rum^xx- 

cipuelaudabat. hvL^imtittmTheohgos y dequoruminepris& 

inutilibus difputationibus in rebusgrauiflimis dicerc, & mol' 

taridicula ipforum deliramentacommemorarc folebat. 

€^ntt§nMioP J3e monacho quodam concionacorc eius ioci narrarc folc- 

Tu tngmjts bat, quodpro concipnc, omiffn Euange'iorum doffrinuf Ethtes 

fxpLca$ Arijioielu ezplicaflcCj non paruo^udiencium ftudio : qai cupi- 




prorfusnegledVa. 1 
{ium H i'^ &pedeplorabatcQccitaccni&inFclicitatemilliusreculi. 
ffebergt, prapfuit Tubingac & typographic» officinas AnsholmisSi- 

Pratfifjfpp^ quamdiu. Excudcbaturtuncilludgrandchiftoricumvoluml 
fr-iphicii i/uMcleri i in qiio multa, quar corrupta erant, ipfe emendauit : 
^yieUmfbth. jfnutilamuiracojnplcuitjfoutofancainordiuemredcgitiot^" 

fcuris 



V 



MELANCHTHONIS. 187 

fcmis lucem reddidic: fupcruacancapra^cidit: cfFecicque vc Nnudtrm 
i^ liber^ qui antea eracFarrago verius, quani incegrum hiuori2 Mpfi §men* 
jcorpuS) pofteaamultis & adpcceretur & magna cum vtiliute 1/4/««, 
legeretur. 

Hocjexenmo crebro & multum fuit cum Capnione. F^ue- 
bac tunc cercamen 3 quodCapnioni erat>cum hominibusim* 
^robiflimis ^ impQrtuniiEmis> ncmpe cum monachis ^ mo-> 
liachorumpropugnatoribusifophiflis, cuius certaminis cau« 
(ie& yarij eueqtus referuntur a Philippoin oratione quap cx* ^ . . . 
tac, cpncinens * biftoriam vita? Capnionis, CumhisCachar- . yf^i^^ 
lijacisviFopcimusconflidtabacur, &quidem crudcUceracdu- '* ^'*C«- 
riterabillisexercebacur: qui in ea conflidacioncmulufca *'''*'•*'• 
pfiC) qu2epartimRom^m,parcim ad Imperacorem miHafiint» 
^xhisplqpraquephihppus ipfefiiamanu dcfcripfic. Cumque 
Capnip fubindc ex ^cuckgardia Tubiqgam veni^ec ; folebat 
apudPhilippum diucrcerein illo fchoiaitico diuerforiolo, ^ 
yijacum eo in coUegio cibqm capiebatt loafinem StQjfter»(m» ^^^ Stoff^ 
Mathcm^ticum in Tubingenfifchola fcduii audiuit: quem ^^^n^ Bi^ 
^inprimislaudarefolebat. Audiuit tunc & Poetam Heitri" ^*'wm 
PHfn Beheiium ; (Jc iam tunc ea cr^t ipfius» autoritas, v t omnium ^^^-^nch. 
pcuh in eum coniefti cflent. 

Anno 1514. in fchola Tubingenfi declaratur PhilofophiaB Mtgffier 
^aniummagiftcr, die ly lanuarij, PauU conucrfioui facKO. rhiiofophi^t 
\^(t'\yitzi^ndtcim com^tixioics p^imum iocutri cenuit: xta^is Tuhirgn «/e- 
i»pno i8.poftea7i//?rfm'»w/«/z> ibi vixit, ^ dodborbonarumli' cUfAtur., 
|:erarum ^ ilmul difcipulus grauiorumftudiorum. 

Princeps autcm Saxonix El?6tor Fridertcu. , cuius fapicntia 
celcbracur, cu ante annos non multosmagnoftudio ^ittem- 
bergsAcademiamcondidiflct, & vndecunque virosdo^os, 
quibus eam inilrucrc ^ exoriiare poflet, conquireret,hacin ce 
vfi^s eft confilio Capnionisiq conuentu Impcrij Auguftano> 
Annoa Chrifto natq if 18. CpiT>endat CapnioPriiictpj Fnderi« 
co 1' hilippu tunc iuuencm a4huc : qui iplum ftatim aiTumtuiti 
^omifit,YtGr$camLingu^mibi dQcereuPad^u id annoi^iS. yS7ittemhrr^ 
actatphilippi i2.Venic>^it;cbergad z^.Auga^i.Ssmlertmic'' gnmeuocd* 
ru nt co difcedente 4i?^ifl*e : deplorandH ejfe tou cwi^Mti eitu itbitui ^f^ ^rf » t 
^omntsillos, qut TubingA^itterenti naneovfq^ftogrejfosejfe injlu^ Melanih. 
4nei vt quAntus ejfet hicvtr^ qut iamdi^eederet)intelltifr$nt. Quae simleti om( 
^enebr^ t^nc fuenntj fiQn cft iam diccndum ; fcdinqra paucos ^^ qutreta^ 
^nqos Philippus pam lucem non tantum hnguarum,fed& cx- infi^^uratio 
^erarum optimarum djfpplinarum Wittcmbcrgaeita extuliti luerarpm 
vthuiu.Yniusvi^riingenio&opera eafchol^fijcil^fGct^ra^in 4,Jpcii(i a^^ 
CermamaAcademiascelebrit^^-c fuperarcr. itdit hU- 

Erquaidinitiodifficilcfuerit,f^cilccxiftimaripoteftj cum (^«c^^^crit. 
omn" afoDda barbaric ccu denfa\;alig^ nc obrutaiacc.t^tiVAViv\\\ 
. autcminiliobaibancocar.nofe^ultii a>ytRt,etC\wto^x.«.t!'^ i^vc^-^ 



288 V I T A 

cipis autontatem palam aduerfariminus auderent ; camen cla 
Tclcontcmerent, relobtredarent. Deeflentpraeterca exem- 

I»laGr2cca& oificinarum Typographicarum miniftctium^ iio 
eueadexcitanda fludiaadminiculum. 

Nam, vt retulerunt difcipuii, cum Pkili/>picM Demofthentt 

opcimus Praeceptor publice cnarraret , anno i j 1 4. auditorcs il- 

Jpfcpialihn^ liusfui{l*enumerocantum^»4//i<»f ,propter exemplorum ino- 

rum Grdee-* piam > defcribere coadlos , & ^nicum tantum fuiffc ixtmplum 

rumtimfprt Praiceptoris , vnde defcribcrent. Tamencxhis difficultati- 

Mdtmch. ■ busomnibus eludatus eft incrcdibili patientia: cum ctiam 

▼igilijs co tcmpore affligeretur, & valetudinc minus commo- 

davterecur. 

Trideriei Vidcrunt amici epiftolam a Principc Ele6tore Triderico tunc 

EleH Saxon ^^ cumfcriptam, qua ipfum hortatur, vt valetudini parcat, 

Md hi Unch ^^ 'lin^io ^e labore connciat, & c cella fua commodum potum 

ePf/ioU ^ ofFcrt. Citabat in ca epiftola optimus Princeps didum 

' Pauli Apoftoli : HonoremkabeneiHmeJfecorperi. Eti/i cdteradi- 

&a Pauit ^era ejfe credi^j inquit, ^ hoc ^erum ejfe^ atq^ iUi obedien- 

dum crede, 

Cum autcm ante ipfum Wittcmbcrgam vcnifTec D. Mml- 

.... . 9HU Lutherus^ qui facramibi Thcologiam doccbat, & crcbro 

PhUtppm m Jifputabat : facilc contraxit eos, ita vt fit, mutua virtutis & in- 

Luthero gcnionim admiratio Philippus in Luthero animi magnitu- 

quta^^enem 3inempencplus,quamhumanam, ingcnii acumen, in iudi- 

ratus. cando inimitabilem ^ox^^/^'^'' io explicandis controucrfijs do- 

dtrina; dextentatem fummam, & alia dona diuina,fupra com- 

munem hominum captum ( vtcrat talium donorum Dci non 

fcgnisxftimator ) confiderans, cocpit eum, vtyirum fingularc 

&neroicum, perqucDcusrcs maximas cfKccrein animo ha- 

bcret,admirari,coIerc,& magnifaccrc. Sicque ipfurii non tan- 

_ , . tumcoluitviucntem, fcd&poft mortcm,donecipfcvixit. 




linguarum atquL 

tiodo<n:rinasficra:aflferret,expendens,prxterca& ingenij lua- 
uitatcm, atqucillaslcniores & manfuetiorcs vinutcs inPhi- 
lippo confiderans^ vt & ipfc non rudis talium donomm D E I 
«ftimaror, magno vcroque amore ipfum complefti coepit: 
Cum fupr r harc omnia hoc ctiain in co in efl'e animaducrccrct» 
gupd Philippus diflpluta in fuum ordincm contrahcre : con- 
mfare(fle diftribucrc: inccrtislocum & quafiius fuumrefti- 
tucrc: ambiguis proprictatem, obfcuris dcfiniendo & cxpli- 
cando luccm pra:bcre poflct : Et brcuitcr, quod ipfelingularc 
& rarum qiioddimorg^^muincflct, pcrquodDeusaaq*"<ln™^* 
|-ancuiii circtcffcduviis, 



ME-LANCHTHONIS. itp 

ConiunxitigiturDeushaecduoorganaruaa atquehosjdaos tutheriff 
-viiosrinros^mirabiliquodam temperameiKo : yic^m Luth^* MeUnckth* 
fUi EraimoRoterodimo& ahjsquibufdam> m$4t^i*» moiho' 'coniuncti^ 
lum Ecclcfiae /f/-imj//>yideretur> thilippm vcr6eunde axx&Lmfnhtbfii^ 
Vigcns j ncc ab co dtfledlcns> lenior mc midor haberetur> tali 
a^,-yit^cs..ix mcdicacionisDco> ficut videtur> hbuit vtiin hac 
cx:rema Ecclcfi^rencfccntis a;gritudine>qu2eiam> vt ille de 
iencfccntc Rcpub. fua dixit, tje^Hcmoi bos fmift^idty nec rtmidiM 
ierre poicji, 

Cumigituranimis 5c fententijs iam eflent coniundiflimi lE,cctus 
Lutlic.rus& Philippus: cuenitvt£f«///Theologusperpr«ci- Jhiolog, 
pun^Acadcmias Gcrmanix pcneomncs circumuagaretur,& 
vi3iqucthcmatafua,quibusfcdempontificiam5& eorum tem- 
poium horrendos ciiorcs tuebatur, difputando ipaigeret ac 
defcnderet, tTttUtx dcindc fua& triumphos Thrafonico mo- .^, , 
rcdecantaret.lstandt:m,& Lipfiamvcnitanno ijio.cumquo *^^ffj^^^ 
Lutherus vt congrcdcrctur Lipfiam vocatus fuit> qui fccum ^W^ ^*'. 
adduxi t & Achaten fuum PhilippUm , cum propter eam > qua: ^^^'^^ ^ 
intcr ipfos erat> coniundfcionem , tum & propter Hnguarum ^^"^^*^* 
cognitionem>cx quibus tanquam ex ipfis fontibus de teflimo- 
nijs fcriptursB & antiquitatis, cena dijudicatio fieri poffet. Ec 
nauauit tunc Philippus inilla difputatione eam operam Lu- 
thcio>atqueitaintcipellauitatque refutauit Eccium> vtille, 
ficuteratimpatiens>tandeminharcverbaprorumperet: Tt^cM 
iit Fhi ippe , nc tiiaftudin cura : ne me perturka. Prxfagijc tunc 
Eccio crcdo animus> qualem illum aduerfarium aliquando ef- 
fethabiturus. 

Rcdiere ab illo congrefru noftri, ac inter eos amor & (anda 
ccncordiaindiesfingiilos magismagifquecoaluit. luit tunc 
idtempus, quo fe furor aduerfaiiorum noflrorum vfque adco 
cffiindcbat : vt ne quidem furtis fuis, & impofturis placide co^ 
tentiefl'c,acquicfccrepoflent: fcdeainfuperpro fumma pic- 
tacc, fanclimonia, & iufticia adorari poftularent. Accidit er- 
go, vt Lutherus pene inuitus ad contradicendum manifeftis 
iilorum blafphcmijs, compelleretur. AdfuitiUi fidus vbique 
&;afnduus x«ffl6f«7T?f Philippus. Atqueitaambo, vtfit,poft 
confcrtumpiseliuminmedium asftum certaminis pertrahun- 
tui. Hoc rcmporc multa moUtifunt aduerfarij, noft^ros vc 
cuci ccr jnt, id quodfcripta & aAa eoium teftantur. Adiun- 
^•n: ct noftris aliquife, qui -m^X^yx quaedam mouent, ficuc 
i::rcbu£r?)Ot:s & perrurbatis. Hoclocoin quasdifficnltatcs, Portento/k 
i: qajc . .Ttc.minacommunisPraeceptorinciderit, commcmo- dogmata, ^ 
r.-.:i ?'.v.;V:: iodaliofun.iftareferuanda Etfihocquidemcer- fhilippole^ 
V :r\J^, i^.iammultasfanehorridasfcntcntias,nequidtriftius riiterrefw 
w. :;'»iius, •lunc aUquibus cum multalenitat*^ & maDllietudino taxe^. 



OO V t t A 

^m^btisejctorfilfe. Qualehdcefl: hohini cifrtfiUndndnli» 
itre iUignre tn iuatcioy aut J^Iapfirattet Folitici coghitione Sfelfubfidio 
Kft ilm Mopiic^minforum efferenocahd^^mi neqjvUislegibusvteh* 
dum Chriftianu. Nbn ifta Lutheri culpa mouebaritur j fed fie- 
b^tid» quod ihtalibus mutationibus & medicationibils acci- 
dere folet. Bona enim fa^pe cum malis eradicahtiir > &fan2l 
cUmniorbofis eijciuntur. Notafunteiiis itatis certamiha, 

?'mx fuftinuit> & fsepe de eis ^ucreUs fua^^ apud arhicos depo* 
uir. 
fhilipfUon^- %q^ vt formicx certum ic vhum iter teriittti ita ille vnum 
flm*titk. curfum vrgebat femper, finipli ccm veritatem > eaitiqile illiba- 
tam vt tucretur Illum curfum tcnuit , eamquc mecam fecu-* 
tuscft>donecvixit> necab eavllisfe contumclijs aut iniurijs 
dimoueri paflUs cft Et qpie interea ignita tcla Satana;> quas 
infidias falforum frattum> quam tetram & abominabilem eius 
FMtjents^ feculi Sophifticam > quai mendacia> quas contUmclias tanti 
tiujatm. ^^j^ patientia, acpene fine fenfu fuftinuit>quafi ad omnia ha?c 
iam pridem occaUuiflet. Amici vero cum impatientia fuA 
iiioti> & iUius vicem dolentcs, intcrdum ei hortarorcs , & in-» 
ftigatores eflcnt, vtrcfpondendo & mchdacia r^cfcilcndo Zoi- 
lis illis ahquando tandem ora obftrUeret : rcfpoiiJit, dacifi-^ 
Mmfuami tj^jmptanctaejfei niM aliarejponfior e aut rtfutati^m 
ef>u6elfe. Inteteafuum itervrgebat> & cum Pohtificijs, Ec- 
clefiarum EuangeUcarumhoftibus, fuain ftatione accrrimcf 
dcpugnabat. 
MtlMnch.dti Anno 1520. Jititisfua* ^4. VXorem duiit (^A^hariHam^ Hin 
€itvxorem* ronymi Crappii, confulis Wittembergenfis & filiam> & fccuti 
patrem> fororem. Nuptias celebrauit die Catharindy ideft d# 
1 s . Nouembr . quo auditoribus hoc difticho fignificauit fc hoa 
cfTcprajleAurum : 

Gtnm MC" Ajludiis hodie^facit ocia grata Phitipptu i 

ianchth ^^^ "^^^^ PmuU dogmata jacra leget, 

Obitue ^XC' viiit cum ca annos 57. coniundliflime^ pttterque « ea fa« 
rieeiujdem. Q-.^s eft tjus^uor Uberorum, ihtcr quos filij duos totidem filia J 
• Videatut quarum altera Geor^io sMno fiiit clocata > altcra Cafiaro Beu'* 
Spiftola hdc" c^.f,^ Euocataipfa cft cx vita: huius mortaUs iliiferijs anna 
lanchth.ciua i^f-y, d. n. Odobr. marito peregre ad CoUoquium "Worma-" 
tejpondit Pro tienfeprofedlo. Cuius obitus cum PhiUppo per loachini.C^:'* 
ftffortiue in fnerartum Heidclbergam ideo vt iret exoratUm> itt hortd prid-* 
iudu /# f««- cipisindicatus eflet: nondedit (ignificationem vUam vehc* 
frUntilm mentiorispcrturbatidnis: fedvxoriquafivaIediccns> hocfal-* 
tom.Ljcrtpt. tcm addidit : Egoe.m hrui fequar. Ex viiit poftca qu.intuni 
\fttteb^ga fuperfuit aftatis, viduus. Ipfa * foemina fuit vcrcpia: q'iaJ 
ftopvfitorU, ijj Yita fua magis cupidc aut maiote cum voluptatc fccic ni- 

hil, 



t 

M E L A N C H T H 6 N 1 S. 191 

\uli quam Tt xnultis cgcncibus? rcholafticis > & alijs bcncface-' 
xcc. luiccnim domus eius coiiimuacafHi^orum & egcncium 
pcifugium : manus eius Fuit inexhauflum pauperum prom-* 
J^tuarium . ^d ad Philippum narracio reuocanda cH: 

Edidic Philippus codem * anno primum fua Dialcdicajin iS^O-DU'* 
^uibus tettiamfigu^am SyUogiln,ctum , ncquc recipit ncque rc- ^*^'^* Afc^ 
ijcit : quam dcinde itcrata editionc An. i . 1 8. admiiit. Poftca ^*^^hth, 
anno ' s 1 ^. fecundum itcr Sari:.efgam fufccpit, vocatus a Sena- ^*'"»*- 
lu illius vrbis ad dcliberationem de ludo literarum apud fe in- ^^^^9uht, 
ftituendo. Fucrant ibi conftituti coUcgz EobAntn Hejfhi, ^^^^^^^Z^t» 
Miihael Rotingut , lvachim*u Camiratius, quibus mox adiun- "^^^* 
ftus loannes ^chdntrfn Mathcmaticus. Inauguralcm oratio- ^**^** iwtf 
Bcmhabuit Mclanchthon> qux inter alias ciusorationesrc* ^^^» 
pcritur. 

Fuit ctiam de Sigifmundo GeUiuo laboratum> fcd Bofilex ^ 
apudFrobcnianosremanfit. Secutus eft conucntus Spiren- «^''^Jr*' 
fis anno 1519. quo cum Illuftrifl' Principe Saoconia; IrMnne Me- r^^^^J^ ^** 
lanchthon venit : in quo fundamcnta confeflionis Augufta- 'X*^- 
na?> vt vocant, iadafunt. Fuit Philippus cunc> & ob matris 
cz hac vita difcc(l'um> 5c ob religionis negocium variarum 
curarum molc tantum non opprcHus. Momtus ab amico * vt ^CMmernmk 
curas illas dcponcrct : fi, inquit ipfc> mUi curat em : nunquam 
Deum inmcarem, Curitadfreces impeiloTy di^precihus curiu de^ 
fello, 

Venitadcundem conuentum Simon Crynarus Heidelbcr- DeSimofM 
g2eoptimarumdifciplinarumdo(^orpublicus>virveredodus Gryndfi ki^ 
acpius. Is cum Fuh^umCon/Untien/em Spiix audiuiilctproyf^fM* 
concione vehcmcntcrin Euangclicos inuehentem : ea finita 
accedit homincm : monct Ubcrc ne veritatis hoftis cfie peigat. 
Fabcr iubct aprandioadfcreucrti Grynxum «-a^pfl «•<««■«*: vt 
accitifatius cum co difputarct de tanto negocio. Incerca slu* 
tcm nefcio quid infidiarum ei Fabcr machinatur. Vcnit autcni 
in stdcs^vbi Mclanchthon coUocatus crat> quidcm habitufpc* 
dequc vcncranda fcnex : quasrit ex Philippo vbi Grynacus ef^ _ 
fet? Mi^iioy inquitPhilippus> illeMit. VeUemadeJfet inquital- 
ler, atfirety qutafibipericuU immineat : & cUm di(Sbo difccdit. 
&eaeniturpaidopoftGr)rnaeus: qucm & Philippusocyusrc- 
direiabecHcidclbcrgam: &cumalijsadRhenum vicinum» 
Tbi traijciendam crat dcducit. Vix illis digrefHs ftatim ad-» 
faere> quibus in mandatis crat>datum> proculdubio inftin- 
6hi Fabri illius> Grynacum vt comprchendercnt. Scdiam 
k manibus eorum elapfus> iu ponu > quod aiunt > nauiga-> 

bac. 

VeniceodeannoMclanchthon Marpurgumi vbiconuentus 

Thco- 



1P7 V I T A 

CoScquium Theologorum Saxonicorum & Hcluetiorum erat sL P^t^$ 
Marpur- Landgrauio coa6^us> adiundis & Hailiacarum Ecclcfiarum 
rtnfe. miniluis. In eo de capitibus dodrina; Chriftianas omnibus 

conuenit, exccptacontrpuerfiade coena. 

In conucntuAuguflaiio anno millefimo quingentefimo tri- 

ZoHuentui gcfimo Proteftantiu rofcflio a Melanchthoneicripta eltj qu« 

Auguflanua vt tuncin Regum & Principu confcllbinuidbamanflt; ItaDeo 

xs^O&con- & Domino noftro lESV CHRISTO defenfore manebitin 

^ejfio EuaK^ aetcrnum > etiam contra ponas infcrorum , qucmadmodum 

relicoruw. tuncmagno animo D. Poutanus corsLm Imperatorc & Princi- 

pibus dixit, Ha:c confcffio cum a noftris cxhibita cflet Impc- 

ratoriatque totius impcrij ordinibus j frcmucruut Pontificiji 

&inprimis Cumpegiptsi atque in aula Imperatoris aliquinon 

infimij qui Impcracorem vcltot rcgnain difcrimen conijccre 

paratum cffe diccrcntpotius> quam iflafcrret. Poflrridie cum 

totumo-t/i-i^^teycongrcgatum efl'et> accerfiturPhilippus, qui 

animo infradto ad eos ingrcditur. Vidit ibi fe circumfcptum 

illo gyro dcntium Satanae: & vt lonas Propheta, ^lusintra 

CMmpegn ^Qftas bclua? marinx quaflatur. Inflat Campegiusy & horrcnda 

fntrtA ^*'"2' fuhninairatiffimiac faruiffimi louisfui vibrat, caeceri totrc- 

fmMilMch. gnQj-um potentiam & vircs, contraiflum hcu mifcrum & cx- 

iguum imbccilliiim Chrifli ouicularum grcgem , minacitcr 

inccntant. Potcrat ibi etiam vir forcis & conJxans commoue- 

ri. Interrogatsu igitur Philippus, numcedera^QLUtti rcfpondec» 

Cedere nonpoffumua nec ^tritat.m defercre. Oramut autem proi ter 

Deum £f Chrijium : ^t aduerfariinohi^ ignofcanty fyfipoffm /> im- 

iiscum dijpenfenfy idefiy concedaknt n^^b*' cjiqua hona lonfttentiare' 

Unquere nonpojfumuf. Contra quam voccm auditam redamat 

Campegiusi Ncnpoffhmincnpofjumy clauenon errante. Adquod 

tonitru Philippus,ctfi flabat vclut in medio luporum, vrforum 

6c lconu: quiipfumimpuncvclinminutasparticulas difccr- 

pcrcpotuificnti tameningcntcm animum angufloin corpore 

JAelanchth. vcrfans,forciflimc rcfpondic: Deo: incpiu^ caufam,.tfnos 

ctatiacoram committimusi fi Deuspro nobi^yquisconttanos? Denique qtdcqtdd 

Campigio. eritfuptrand^omnisfrtunaferendoefl. Addidit & hoc : //«^- 

musiam innofiru regionibustotmiferorum Parochorumy f^ mhtt' 

ftrorum Eccifiarumconiuges^ liberos, qui ^;/ quadraginta miBH 

numerumfuperanti tot animas dtferere nonpeffumtt4. Fariemus igi' 

tury quodpctcrimwy d Filio Dei, cuiu6 hac caufa efl^ avxihumpete* 

fouei nofiro in loco ^fiationeqmfcanque iaborestidiffii tdtatespif' 

feremusi etiampugnabimusy fimcifle erit, (^ moriemur y fi Deui 

ita ^olueritypot:i€tyquam 9ft tot ariimA a nobuprodantur. 

Hifcrmoncs, & co inloco didi, num pufiUumautlanguf- 

tcmanimuminuicarcvidcntur, qucm illi maleuoli falfo tri- 

buunc ? Suilinuit funilia cenamina aliquoties iu talibus con- 

- pelfi- 



\ 



MELANCHTHONIS. 193 

^refCbus ; 8c nunquam tamen animo fuccubuic. Longom fb^ 
:et onuiia commcmorare. 

De yno adhuc congrciru, qui intcr Euangelicos fuit narra- 
^imus ea) qua^ipfe yiuus alijs dulcidimofcrmone fuit folicus 
tefcrre.Erat iuHu Principum Torgd, in domo Parochi>inftituta Cofuantm 
:nterdo6toresEuangehcarum Ecclefiarum primarios delibc Xm«»/&- 
ratio diflficillima. Aducrfarij enim tunc pene iugulo Euangeli- 
corum> ferrum admoucbanc> & fuperiorpotefias> pacem> qva 
toties noftri fuppHces petiueranc> in Ubra aurificis > yc quidam 
prarflans & magnus vir dixic>admeciebacur> noftriqs ^rincipes 
& qui docebanc non leui de caufa comoucbancur. Quaproptcr 
D, Niarcinus & alij quidam docences > Torga conuocabancur» 
vbi tunc aula crac> vc in medium confulerenc>quid fieri vclnon 
ficri poffec Exiftimec iam illi Heroes> qui nunc in cuco fcroces 
fiint, qui cunc agon confticucus fueric. Na vc de minis cacea> 
conacus cerce & moliciones aduerfarioru eiufmodi eranc> eaqi 
pcricula EuangeUcisimpendcbanc: qux nemofanus facile co- 
temnerepoffec. Concra qua:etfi Principes animo viderentuc 
magno atq; infradbo eficjtamen quia ad multos periculum per- 
tineDat> qui no paricer omnes aniraofi eranc> & magna vafticas 
immincrevidebacur, paucisdocencibus> qui aderant> valde 
difficiiis^onfulcacio propofica erac.Sedecigicur pauper & pau- 
corum Senacus>afoloDeoauxiUuoransj{perans& cxpedtans: 
Tandempoftprcces&facislongum colloquiu> PhiUppusde- 
facigacus> & mGeftus furgic. Erac enim paulum euocatus,nua 
cioquodam incerpcUantCj quo dimifi'o> in redicu ingredicur 
conclaue>in quo vna eranc mifera: muUerculae Parochi & Dia- 
conorumduorumconiugcs acparuuliliberi, quorum alij iam 
mammamfugebant, alij amacribuspreccsrecicancesaudieba- 
tur Adftac& audicPhilippus cum admiracione & magnade- 
le6):acione> ficucfolcbac> puerorumbalbuciencespreces, me- 
mpr diifli : Ex oreinfantium (^la^cmium perfecifti laudim. Ec TresfinHi 
quodprajcipueipfum mouebac > vidcc cx Diaconorum vxori- lahoressfnifis 
bas vnam ladancem fiUolum > & fimul paftinacam in prandiu matrii, 
marico incidencem , acque audienccm alcerum paruulum re- 
cicantemvfitacaspreccs> &inuocancem Deum. Exclamac>6 
tresfrnHos^ De& g^atos Ubores \ Ab hoc fpe6taculo confirma- 
tu$animo> aciamljccus acque alacris in Senacum rcdithilari 
vulcu. Excipic eu m Lutherus : Sl^idtibii Fhilippe, accid r > in- 
avduqtiod ita hiUris ad nos redis, quipauloantetriftior hinc exi- 
bm ? reipondec illc -, nefimtn antmo pufilloy Domini : Um tnim 
S^idieos,quipro7*obis propugnaturi fi$nty qui nos defendenty quiqtse 
contravim omnem inutBi e)runt ^manebunt, QiKEric Lutherus 
quinamfitnt hi tatnfo'tes ducesy ac milites ? ?arochoru*n nofirorum 
^ Diaionorum ^xoreSi inquit Philippus. ^pa- uhH Itbtr. >(^«oruih 

N ^ttca 



194 V i T A 

pt^et uuh MUtbuiy quns Dtm non 9ftfurd'u Mutihtu auJitttnn 

que eas adhuc negltxit optimut Patir Domini nofiri lESV C 

STly necporroy ^t Jperanjuiyr^gliget. Exceptus hic fcrm 

YC fclix & fauftum omcn > & iam animis magis confir 

liatuunt id> quod pios & conftances verbi diuini Do<f 

decebac> & illud ipforum confilium^ bcneficio Dci fal 

fuit Ecclefijs, & adflidionem, qnx immincbat, DEVi 

mcnccr lenijt. 

Conuentue Anno Chrifti iH^'- n^cnfc Martio conuentus fuit Eua 

Smf^Mldid» licorum Sma'caldi£i cui ctiam Pliilippus intcrfuit. Hoc in 

uentu Philippusnomine Principu Eledloris Saxonia? 8c I 

Mauij Haffiae, Sc reliquorum cum his coniun<Storu,rc(po] 

lcripfit inncgocioreligionisjpcrlegatoslmpcratori Car< 

Scfiptum rcfcrendum. Editum cft codem in conuentu fcriptum c< 

€ontne Schwenckfeldium Francum & alios erroncsiqui popuium a > 

Schwenck". JEcclcfiarum abduccbant; &fpargebantfeminaqua:dam 

feldium «^ natiftarum, Sccpticorum & aliorii fanaticorum. Decrecu 

jfimiles. jafj codem anno, vt HaganoA ad Rhcnum conucnircnc T 

Aliue con- jQgi . jgqj controucrfis capitibus rcligionisj)lacide litterif 

teentue ffa* ferrent. Ad quem conuentum profecturus Philippus iull 

ganoa, lcd;oris Saxonici, cum cgredcretur comitantibus Magift 

MelancLad djfcipuhs pcr pontcm Aibis, cxtraportam vrbis Wittcre 

iilumprofi- genfis, hunc vcrfum rccitauit: 

cycentu prd' riximus m Synodisy ^ iam moriemur in illie. 

jST^I, W ^^*' caruit omine In itincrc cnim ^imaria in morbur 

. ^ ^ ^ cidit periculofiffimum : quo intrapaucos dics ita confur 

fenc oj$ fijitj vtdcciusvitaomncsdefperarent. Accurritigicur i 

'^A , Ele<5torisLuthcrusj quicumquantapoteratcclcritatedi< 

^^^, no61:esitcrfaciens,adcumveniflet;&praetcrvoccm,can: 

iumM urrt gj;iien;,^nullumvitaeampliusindicium vidcrcc: cugemii 

^ iacrymis cxclamat : Heu quamprei icfumy ^ EccUfid uttle or^ 

diumumyqHam mifire nobic eflaffcBumi (f/peneinteriit l Ciur 

ipfum tantum falutaflct j ftatim in gcnua procumbcns c 

cepit. Et verocaprccationcj &feria,& ardenti, quafi c m 

morte Philippus rcuocatuscredebatur. 

Ncc dcfuit tuin Philippo ctiam ftudium & fidcs medici 

Georgiue phordiacuocati, GeorgitSturctadsy qucm diligcbat ille & 

Sturciada gnifacicbat : Poftquam conualuit profcduseft ad colloc 

medicus. '^ ormattenfcy quodin fequentem annum fuit extradrum.C 

ciallatumcflctdecretum Elcdloris dchac profc^one; vt 

culumLucani adfc accommodauitpaululum mutatisvei 

Cenuentm §l!i^ mefata trahenty pietas fectirafequettir, 

KatiJ^enen- In conucntu dei ndc Ratjgponenfiy qui habitus eft anno i 
fit* to cx virginc Chrifto 1/41. tantos laborcspcrtulicPhilip| 



M E L A W C H T H O N 1 i »f 

qui in iiincrc in aditu Bauarix bpfus grauitcr Ixjlcrat lirachi- 
um: quantos vix decem alios robufliiHmo corpdre pcrferrc 
pofle crcdas ; vt omnes mirarentur) quomodo tam debilc cor- 
pulculum tanto oncri fuiHccre poHet. £t quidin eo conuen- 
tu cfFedu fit i norunt & agnofccnt boni acpij In hoc colloquio 
natumcfl axhma Phiiippi> EcwckieHu: Hihil hi^betrnttoniiH AxiomiBc» 
fair^memiexiravjum d Chrijloinjlitutttm: Chrifltu Mdtfthomirus cioobieSttm. 
cutdfa nortpropti:r pancm Lutherus cum ad eum hxc fundamenta 
Melanchthon c Comirijs pcrfcripMej^: tanto cxilijt gaudio i ^ 

vt qui fpcdlarunt prarfenteni,aifcucrarint : nuUo vncjuam tcm- 
porefe Ixtiorem cum vidiifc, fxpc exultantc, & itcrantemhas 
voccs : MUlc sji^^tuts ^ pietate , mi Philippei ttbt deUtur gratiai 
^ui Ponttfiaispot^iftif^crafnentum adtmere^iiuodego nunquatn ten" 
tuto^elaggredifuiitufiii. Hirmannitk 

AnnoChriftii543.pcr«flatcmBtf«iM fiiitcum BuceroVYA- ^rchiepifco-^ 
Uppus apiii Hermannum Archiepifcopum Colonienfcm : in- f^ Colonie- 
mtucntem reformationem Ecclcfiarum Sed ClcrusiUammu- J^^'/*^»''^*- 
tationemnonadmifit. Ediderunttuncaducrfariifcriptum c6- tioueminfti-^ 
tra Buccrum, digniusfcurris,quam Clcro : ad quod Philippus ^^* 
grauiter & crudite & pie refpondit. Extat id intcr aha cius o- Scripttit^ 
pcra. Annoi54^.cumllluflrifnmusPrinceps Geotgiue AnhaU Melattch.ad 
eiinud prxpofitus Magdeburgenfis Ecclefia: in Epifcopatu ^'^**'* ^*' 
Mersburgcnfi miniflerio ac gubcrnationi prasficcrctur : Me- l^wenfemi. 
lanchthon * teftimonium ordhintionu compofuit nominc omni- Georgtus 
um in vicinis ccclcfijs Superintendentium. FrinceptAn^ 

CcpitpaulopoftLuthcrimortemglifccrebcllum Flaccianui ^fddintei. 
& dclibro Auguflano, qui interim nominabatur variae fuerunt * ^xftat in 
motae cotroucifiae. Vnoannollluftri. Eledlor Saxonias Mauri- confiUuthe* 
tiuA o£to conucn^us cocgit : quibus Philippus omnibus, 'cxcc- ologieit Fhi^ 
pto primo, quod fccedcrc iullus fuiflet ob mctu Cxfaris>inter- ^M 
hiit Scriptactiaomnia, quaeinillisconuentibusfucrcexhibi- Bvllttm Floi 
ta, Phihppus copofuit : & crrorcs craflifEmos ciusUbri fcripto cianutH. 
detcxit : pracfcrtim autc articulum de iuflificatione hominiepecca" ^rttirim. 
torie €ord Deo : qui in illo libro fraudulenter deprauatus erat^ad- ^^^ ^^" 
feruitatqiconnrmauit. Omnia fuper hoc libro confultata & *^* conuen*^ 
fcripta publicc typis cdita fimt: ncc neccfTe cfl hic rcpeti.Idfai- tttsinmgodo 
t6conftat : plurimu mali Sophiilicaillaconciliationc dogma- religionts, 
tu in Ecclefia datu fuiflc. In Sucuia & ad Rhenu pulfi (uerunt ^iber.^ugu - 
paftores plurcs quadrin^entiiyQwx approbare libru no poterat, &. fi^Mefrnul: .»: 
ilijs alibi in Ecclciijs mifcrabilis fada cfl folitudo. Libri illius ^^^*^ ^^^^•■^ • 
xcnitationcfcripfcrur Miniftri EcclcfisBpcr Saxoniainfcriorc, -^^i^^buon^ 
inter quos praccipui fucrunt loarmes Epinttiy & doftores Magdc- ftftaium 
^irr^fV/jinprimis M:ttthias VUccim JUyrictu hXhon^ythcti^ivLsi ^^terim. 
quocrauiterfc^Tittcbcrgicis & PhUip. praccipuc oppofuerut. ^^'jttncbt/j. 
Suafcrat Philip . de adi/9phsrii ne fcrupulofc cotcridercnt, iiiodo jw^^//. 



1^6 V I T A 

nihilidololatriseiUiritus ac ccremoniac haberent adiunAum. 
tUccitncon' Etfcruitutemaliquam, quxfine impictate flt, fuftinendam. 
tra* Contra tlaccisu vocifcrauatur potius valHtatem facicnoam in 

tcmplis>& Principes metufeditionum tcrrendos : quam falrS 
U*iea Viftu admittatur, Hin c cxftitcrunt varia diifidia, & fcri- 
pta admodum inuidiofa: de quibus nc iubct quidem plura. 
yUimumy yltimum colloquium, ad quod Philippus vcnit, fuit ^ofnjiv 
cniMtUfich. /i^inltitutum An. i^^r.quodcumaducrfarii * abrampcrcnr, 
ime^ffiih partibusEuangeUcarum Eccicfiarum callide per condemna- 
coUotjUtHm. tioncm Ctvgtanoru»^ c,Ji^njri(^ //jynd di{hx.i6tisSc digrcflis 
* In c^y^ '** Phiiippus cum fuis domum cft reuerfus menfc Dccembri. At- 
Theolcgtcts q^g ba^ftenus brcuitcr de Thcologicis Philippi laboribus. 
'^^ • Ex totcogrcfHbus domu & ad fcholafticos eofqj fibi quod 

Labresfho £^^^ dicebat, dulciflimoslaborcsrcuerfus: tam docendo, qua 
mtiri M - commcntando n'illi opcia;, lai^ori nulli pcpcrcir. Et quanqua 
Mnt,h$honu » j^j^ ctiam mulLipliciccrintcrciTuabatui, tamcntantum eratin 
eoomnibusinfcruicndiil:ut:;u vtr.iliil inolcltiarpaticntianon 
Tinccroc. Huic v*/*. }v: \ cl t-)tjiolaifh ^iltcri i^rat.ont-ytcnioprAU • 
Sfion^-n aut ir^uo>:em {^x.onitjr^nr, fv:nbebat vel cmcndabat.Na . 
*rota fihola qu.ca-^idthKC ai Altk y^itten*bcrgf. LbiotU'A, cohjicuh itur^ inoMni 
i» vno recu- gentred^^rtm : eoium uit.tlfinihoc, qtiafi'J'he/i , vt dicitui, W - 
titMelanch. r.onpUre-pir, M^g^.fi^c ^*«:*r^/f *-''.i/'(7r/«A««rj»;. ?ubliccpropon5- 

daabboc vnofcribebancuromnia Histantis, tamqucmultis - 
rcbus, cumdiftincrctui; non tamjnillc do<5^rina;ftudium,n6 
fcrias mcditationv.s & fcriptioncs : non cxphcationcm grauif- ^ 
^^«-'«n^ ^/- fimorum dor^matum cmittcb.:t. Luthero affiduus adiutor * 
Hroiuw^et' fuit, cum in alijs laboiibus, tiim & in facrorum Bibliorum 
JionemMel. translatione, quxmagnoaIiquotannorumlaboreinitru£la& ^ 
perfeftaeft. Fuitqucintcrcos, dumvixitLutherus, coniun- 
(Stio plus quam fratcrna. Ipfc cnim Lutlierum reucrebacur,i8c ' 
abipfoviciffimfcrioatquc ardcntcrdiligcbatur.Fucruntqui- 
dcm inter cos, vt fi: intcr homincs dod:os vcritatcm inquircn- 
tes, aliquando intcr difpu:andum difccptationes quxda, feria , 
diffc nfi o n u n q i I am f ui t . 
. . Explicuitautcmin Acadcmiailla Fhilippus pcr annos</«« 

^ t!n'* '*^ra^ifit^ authorcs tum Gra:cos, tur.i Latinos, iacros $C 
auos at4tores r m v * -i /- i - -i a ■ i*i i* 

" proianosiinomnijusi liilolopliiaipartious. AfLiumJibcrali- 

exp tc. . e . yT^^^pjTAceptay qux antea fpinofc & confufc iuuentuti inculcaba- 
yirttu"* ly- ^^^^ .^^^ incthodo vcra & orationcpcrfpicuaita (igeffit & tra- ■; 
jtemAta ae- j-^j^. yteimultum, imo infinitum poftcritas omnis dcbcat 1 

"^f^f ^" Quarcunqj vcro tum in Philofophicis, tuin Thcologicis clu- 
lanc j . cubrauit : ca omnia in romos certos difpofita, & typis cxcufa 

Bi bliothcca: puMica: ac oriuaiar cxhibcnt. 
Scrrpta Mc' Ediditcnirn fcrij>M pluriiiiavtili/fima & vildc necefniriaj 
ianchthinu ^^x \^{q /inj^iil.i rcL.>;ij[-:rc jjr.^um forcc, facl-im id ab aliii. 

S inc _ 



} 



MELANCHTHONIS. ipj 

Suntautemcxhisqusedamflnyjjwitftjquibus praccipuilibrife- llnyn-ni^gi, 
cri luculenta interpretatione cxplicanturi V/ commnu^^rH in 
Dam-leMy lohA.nen* Euangi'iJUt9h hpifioias Pau-iySc alios libros 
facros>.quibus non fcio quid exaftius aut magis perfpicuu cflc 
poflit. l'Ugnat& cumhoilibusveritatisaccmmej&illisquid:^ jr«Ai^<»C9i. 
iugulum premit, etfiminus fortafle tumultuatur, qtiaiti ali- 
qui vellent. Poftremo, vt aUa omittam,fummam do6^xinx ^ y , 
Ecclcfiarum Orthodoxarum commodiflimo & cruditiflimo ^•*^*'*«(9» 
compcndio complcxusellin duplicif|«^oAo>'Do-^ Auguftana, ^"^^^g'^ 
&illa>quaefuperioris,repetitioLft,editaan. 1551. Hisaccedit 
plena & exadifllma exphcatio dogmatum fingulorum com- 
prchcnfalibro,cui titulus eft, Loct 1 'nmtirns. Qucm librum cii Loci e$mfiu^ 
vidifletLutherus, aufus fuit diccrcj »0» dHou^ittfe^ sfel^rupff n^f MeUruU 
hunc ithum Philippi ommbu6 Jententiariis j ^ Schohftieie firiftu thtfnit. 
anteferre : alibi ctia canone dgnum iudicat, & alibi j eumy inquic luduium 
qui PtJthppum prAce;,toremfuum non*agao;caf i ftupidum fji»Jiolidii Lutheri d§ 
effeafmumacbe^nuj : quiopinicne^ ji^uciaingmH fui feratur fj^ fllis, 
regaiur. Kam qu cqAid<ojqudinartibu4 (^ ^eraphilofophiafciamui\ 
hsc Phtltppum prAiiare tituU quidem humilt Magijiri infignitum ; 
fiilonge om*ihu5 docionbus doSfiorem. Atque vt rumpant fein- 
uidi, qui poftca viro tanto obtrc6tare cocperunt,profenc,ncq; 
cx vetcTum nec rcccntiorum fcriptis : ncqj ctiam fuo cx thca- 
troquidquapoilunt^cumLocorum fcriptoquod fltconfcren- 
dum.In 'hiiofophtC' ediditcompendia& fyftcmatamcthodi- philofiphies 
cz Dia^ecficesy Rhetn ices, docitinamoralisy Phyficesy ^dj^rtna de 
anima. Diccndi ncrmamipfc folus monftrauit: & exercitatio- 
ncs ante hac inuiitatas, ipfe cxcitauiti matcrijs, de quibus pu- 
bliccdeclamaretur, vtiiibusfcriptis. Nam&ipfcfuoexcmplo 
praeibat alijs: ncc ccflabat vrgcre afliduitate dod:rinx publicae: 
& crcbro vcniebat adillas horas, quibus alij doccbant > atquc 
pone difcipulos ajjfn, ns doccntes audiebat. Mathematica inprimis 
fine quibus fcicb^it dodrina cflc nuUam, promouebat : & Uhrit ^athejeas 
Piinitjecun*u^'y vbiprimai^undamcnta fcientia; illius tradun-y?W/"'«x M$ 
tur,enarrarivoluir, adeoqj ipfeenarrauit, alijs explicationem lanchth. 
dic^andolam contra cogitetur, quantum in omnibus difcipli- fHniilib.x^ 
nis caliginis & tenebrarum fuerit, antequam ipfe his luccprse- 
buit. Confumebatur tota^ita infolaDialedica Ariftotelis di- 
fcenda ncqj ad eam vita quantumuis longa fufficiebat, de cae- 
tcris vt iam taceam . Hxc autc laboriolifllma & fideliflima api- 
culapcruolauit pcr vniuerfos dodtrinarum campos, atqjinde 
cx variis fcriptorum fiofculis lcftiflimum & dulciflimum fucr 
fumnobisinfauoscongcflitjiuxtaveteris Ppetas fcntcntiam; Lucret 1.7. 

Floriferie v/ apes in faltibu* omnia libanty 

Omnia nos itidem depafcimttr aurea di£i:t ^ 

^urea perp-tnajvmp^r d*g*J'JJf^^ ^it^. 



ip^ V I T A 

JifkUiinffa':^ Kuncca viciflim eft noftraingratituHo> libenter quidem 
ti erga Me- hisdonisDeifiuimur: Sedpoftea nis obfaturati , rabioiis den- 
i0Oth, tibusinpntorumbeneficiorumautorem fcrimur, &quoddc 

ingratiifimishofpitibus a Plauto dicitur : ^ituperAmua^f^ctm- 
, $dtmm tamen. Eun\i\ti nifietiamnum hodie Philippi^tulaaraj' 
fsnt : nu6quam in tradendis difciplinis, earumve pracccptioni- 
bvis difponendis laudc dignum aliqUidpraeftitiflcnt. Nimiium 
. inucntisadderefacihuseft, quaminuenire. 
^^W|y yi- Nuncadmores & vitam interiorcm vcniamus : in quibus 
tatntertor jjjj^jj afperum foit,fedfummalenitas & manfuetudo. Nam 
Mi,anch. bilcpi, qua corpus in iuucntute affici poterat , mcditationc 5c 
naticntia ^n^nfuefcccrat. S^pc enim hoc Sophoclcum in orc 
nabcbat. 

Spphan Qt4\ sorii (^^^ cmfulamy ^rumn^y me ^ atas 

^^** Zonga docturunty ^prAterea generofa animi patiention 

In famiUari conui<Stu & coUoquioomnibusfuauitas illius, 
- I vt notiflima, ita iu cudiflima fuit : In fuos ^1X0«-«^ ^'«e* dubitcs, 

pi 7*^*^^^ an in vUo hominc maiorem videris ; tanto & tam vcro amorc 
* 'rP: poniugcm , hberos, nepotes & neptes, ac infantcs complcdtc- 
batur. AcciditahquandojVt GaUus falutandicaufaaducnirct, 
& Philippuin hypocaufto ofFenderct altera manu cunasmo- 
titantem, aherahbrum tenentem. Id cum hofpitem mirari a; 
nimaduertiflet : Phiiippuspatrisfamihas officiuAn, §c infandii 
coramDeogratiam,tantapietateexpo(liit peregrino: vtdo- 
fiymfx^tt ^lioriUeabiret. Abambitionequamlongiflimeabfuitrhono- 
ti^[4tm.^ rcm&opesnoncurauit,necqua?fiuit:quodmifcrarudstacius 
rei famiharis fatis funtteftata. Dclcftabatur hoc difto ^chil- 
lis, qupd eftapud Philoftratum : i,u.ov 'i^e/ii 'kXhov rt^tt^ym, 
XfiifActrt tt n-XiottHlfiTa /3if/<»^^ id cft, mea fit Ubontm 
pars maior: pecunia autem abundet y efui ^olet. Scimus, quam 
amplac conditiones iUi fsEpe oblata: fuerinf, non vt a vcraEc- 
flena deficcret ( quod quidam propria maUtia, iicut Ifcariotcs 
iUe, & muho lcuiore compendio moti fecerunt) fcd vttan-. 
tum in quibuf^am do&ina: partibus mitius agcrct, Sic^inm 
diccbant : concedcret qua^dam , quat non magni mpmenti 
cflc viderentur, ^ccfincrctob iftalcuiaconcQrdiam ^cclcfi^p 
fliflolui. AdquajrcfponditiUc, fcirefectiam phm Arianos ab 
liomoufanU eodcm modopoftulaflc , ne propter duo ^erha Ec- 
clefiam hiccrari fincrcnt : iUos tamcn non conccfli^Tc ; fc quo-: 
quenihilillis lari;iri autcpncedcrcpofl^c.Haccdqgmata opor- 
tcre pnracoiifcruari, & rcfutatipncjTits^in ccwor\iin crrorum 
l^pccjplariam cflfc. 

Bcnc- 



M E L A N C H T H O N I S. w 

Beneficentia v er6> atc^; etiam > y t in illa tenuitate rei fami- LibemUtm ' 
li^ris crga omnes munificentia penemaiorfuit) quamipfius MiUmckih^ • 
resferrepoflet. Nemoabillobeneficium autcleemofynafru- 
ftrapetebati neqj vili<juantumuisimportunopctitoripracclu- 
faeratipfiusbenignitas.Remfamiiiarcm tenuem & attritam ResfsmilU* 
reiiquit; fcdlocupletiflimum patrimonium iibe^ris eft bona fa- »'« iii^dim, 
maparentum. ipi'ePhilippusaccefnonisadfortunas> quafie- 
ret ditior>confilium cocpitnunquam : quin etiam oblata eiiio^ MimuMh 
lumentaaliquotiesrefpuit,& dequibusalij ctia di^ladiarinon ttuMritis 
dubitarcnti eacum efientinpotcicatc fuaplancabiccit.Eraciii bieUuuhtb^ 
familia eiusjquidam to^nms natus ad Neccarum. Hic curabat loMnaes Mi-» 
domi ipfiusomnia, emcndo^ condendo, promendo>Manele- lanfhjxcO'»' 
gc bat iacra Biblia familiaS) & crudicbat paruos libcros. £rac nomm, 
homo pius> caftus^fidclis : ciufqs minillerio Philippus qmfHor 
^trtgtr/taanntiyCMScd. Obijtapudeundcm An. i^^^.d.^-Apr, 
cui ctia Philippus cpitaphiu lcripfit. Donabantur ei multa au-» 
rca &argcntca nuniiimata antiquas hxc fcre aufcrebat, qui 
primus, vbi ille acceperatj aduencrat : & Camerario nonnuUa 
cum darctjiblcbat dicerc : nifitf^/ttfrt/eriiy relinqttes ^Uii. Cumqi 
aliquando plufculos mummos congcfnfretj& apimaduerterec 
quendam ijs valde dclcdari : iubet, vt auos vcUeta eligercc. At 
iUe? egoverocrnmsim^uit (ttpio. Offenlus Philippus nonnihil 
impudenti poltulatioiie, tamen conceffit : & fc cupiditate in- 
uerecundi ^cdbatotis fatiaflc dixit. Saepe numcro pecunia ex- 
haufla pocula fua ipfc clanculum detuHt ad aliquc mercator5> 
nihil curans iul^um nc precium anminus co perfolueretur. 

Domi non crat afpcr ac durus j quiquc conniueret nonnun- ^^ ^ttMsm 
quam adfamiliarium nimiam etiam Iseticiamicum quidem ab ^^^' *•»•'* 
ipfo nihil ficret aut diccretur perpcram ac prauc : fed praefcptia *^* 
fuacaucbat, nc lcuitas iuuenilium cupidiratnm in twpitudi- 
nemaliquamprorumpcict. Piftus ei neceflarius crat gratus& ^iSusMi* 
bonus : efa qualibet fino faftidio vefccbatur. Sed ciDOS prc- laficbthon^, 
ciofos & opipare conditos prorlus oJtrat. Pi/ciculos minutos 
probabat in cibo maximc & olcra atquc pultieula omnisgene- 
ris cxpetebat: caines non itcm. Tubingse adolcfcens iji ^ttktngdo^ 
contubcrfiio, vbi perpetua confuetudine hordei tufctda cibuni "*•'« ^^»' 
communiter capicntibus tum appon«bantur , fapc cUfliiuCr ^^^^^ >t 
culo alterius fuas carncs commutauit, vt ipfe iufculum duplex^ \fXirtt, 
alter carnes dupliccs habcrpt. A pifcibus non abhorrebac> 
▼efccbaturque libenter ouis : Sed haec reccntia, illosferucn- 
tcs afFcrri ccnfebat oportcrc. Domi cclla fua omnibus patc^ 
bat: quin criam libros, fcriptaquc fua omnia,& liter^s'quarum 
quotidie multsc afFcrcbantur, rclinqucbat omnifi oculis cxpO'- 
fitas, vndeplurimufubtraducflc conflat. locis dclci^abatur, ComttM 
fcdlibcralib.&ccpcftiuisjvcititcrcpulas&inpercgrinationib. ^^f-^nch^ 

N 4 Mou- 



«. 



aoo V I T A 1 

Moribus omnino fuit pUcidi/Timis i & fi qu.ando yehemendus 

Ofor ^tf^^f-pcrturbabatur^ftacimadferedibac. Adubijs&Sophifticana- 

ftices ^iiin- t>ira abhorrebac> vt ambiguasfigurasietiam vfitatas^ferfetini- 

higwtMUn Quius. Cum interepulas vinum appofitujii ipii valde probaic- 

Uir>& ex conuiuis qucndam guilarc,& dicere,quid videretur, 

iuiHiret: refponde&te illo : MneJJr ryM^m, i^iL^comttiQtVLS 

dizit : bonum^inutnfic Uwdarinon dehit. A medicinis etiama- 

gnppere abhorruit>vnde fa6^um,vt balneaproiffus candem vi- 

Ve/iitu4 ^^^ * ^^ aliqu ando cum amicis ingredi confueuerac. 

M Untb Veflitus vnumretinebat modum. luntcam enimfcmpctgc- 

* ftabat tam domi, quam prodiens foras : vt te6tum v ndiq^ cor • 

pus effct. Interiore vefleHneadupiicata vtebatur> & fuper ca 

laxiea alcera/ Domi caput pileolineo tcgcbat. 

Inpublico vefle adpedcs cum manicis dcmiffa vtcbatur: 
neqj paflus cfl perfuaderi fibi> vt extcrnis vUis fcricis aut fiini- 
libusvterctur. Pelles tamennon refpuit > Aquilonares iilas, 
quod eifent ad calefaciendum efHcaciores. 
StMtuxtt cor- Statura fuic breuiorc, non camen brcuitate nocabili , cum a 
,.fori« MfUff, (;6muni virilium corporurri modo no procul abeflec.Membro- 
rum copoficio plane elegans : frons explicaca & ardua,infjgnis 
yenaquadamamplioremillaemincncc : capillusrarior : coilu 
procerum : iugula infignicer concaua : oculi pulcri , & acics 
horum mirabilicer clara: pedtusfacisamplum: ventci &ilia 
adflri6biora. Omnium parcium corporis integra atquc vera 
fuafigura, & congruenscratfoliditas. Scnfusomnes acrcsin 
corporc, nullacarnium molegrauato: & eiulmodi, vtfacilc 
illud quidem propter fubtilitatem afficcretur. Vox ci fuit prin- 
cipio balba: quam tamen artas ingrauefcens paulatim ita c- 
mendauit : vt nihil audiretur, quod alios offcnderct. Ita & iu- 
uenisinccdensaltcrum aliquandohumerum dctorquerc iblc- 
bat. Etrcpertifuntquidam,quitumilIa,tummanuum,vtfo- 
lcbatjintcr lo.qucndum motioncs, & iiiperdliorum fublatio- 
ncsimitarivellent: ficut olim Ariflotelis aUqui &Platonisin- 
cpti fuerc imitatores. 
K0lttu4o Viribus corporis imbccillibus fuit,& valetudinc tenui>inde 

^^lMitih. yfquci pueritia, fed temperantia , fobrietate> ac optimo vi- 
i^cndi ordinc, ita corpus alioqui debile roborauit 5 vt maximis 
ctiam laboribus fuifi cerct. Animaducrfum efl tamen> poft c6- 
iugisintcritum in dicsfingulos magis attenu^tum ac debifita- 
tum fuiflc. Infornnia cifcmpcrfuit molcfta : acciditq, faepcvt 
.tptam nodem nihil dormiret. Scd hoc malum dcpulic diajta 
conflanti ac yinis plcnioribus: & alijs generibus potus,qui|i>us 
foinnusconcilian folcc. Ad fomnufedabatftatimpoftcojna: 
& furgcbat poft mcdiam nr <ll?m. Omnesfcriptioncs & com- 
iiicntationcsmatvitinaopc:{iibcopcrficiebautur. A prandio 

rcfjon* 



} MELANCHTHONIS. loi 

' reCpondebat ijs > q^ui literis compellarant. Licerarum ii^efperi ^ 
allatarum ledtionemplcrunqi inpofterum dicm diiFerebat>ne 
fomnlis turbaretur. Atque in fencdba interdum poll meridiem ' 

fupra fcamnum alicubi recumbens con{pc<ius eft. Hac ratio- w f • j 
ne fccic, vt morbos haberet nullos infcftos prreter ndculorMm ^ .!. '* "* 
& ^eptd y quae Grxcis xtdueJa , & x*$i»(ris n(pe/^fcii. Non multis y'*'^'"*''"- 
ante monem annis etiam oculorum epfphotis atque lippitudinc 
conflidlatus eft. Homoris etiam ad lumbos vapores & flatus> 
qui grauis interdum argritudinis quandoq> caufam dant > tam 
corpori> quam animo> /mjti ^asz^v^tcx.K-.v vocant> tentabant; 
eum nonnunquam. Hos dolores vfu herbx chamAleomk miti- 
gauit : cuius cmcaciam prxdicauit. Animo ad mortem fcmper 
mit acquiffimo inde vfqueaiuucntute : proximo autem bieri- 
nio ctiam cupidus iporiendi : qu2E caufa fuerit , facile exifti- 
mari poteft. Tacdebat eum iam petulantia; Sycophantarum 8c 
malitia; hominum illius astatis. £o die> quo publice poftte- 
mum prselcgit : quibufdam petentibus teftimonium initia- 
cionis fuae cxpit fcribere hos veriiculos> quos tamen non ab« 
foluitj moAo impeditus: 

Aitotno gimtore nate Cbrifie , Verjus a Thi^ 

Orutor patrii , exfinu ^erendi Itppo paulo 

Vocem Euangelii ferens fuMuem > ^iy/^ f^of, 

^Hum credentibw exbihts potenter ^^ inchoM^ 

Vitam iuflitinm^fempiternamy li\ 

£/ qui fangHitU nos tuo redemtos 
Exaudu , reputas yfacie^ iujios , 
Ofienduq^ piu tuum parentem : 
Nvftras , Chrifle Deu4 ^ doceto mentes, 
Ac in peSiora gratra arrahonem 
Nofira effundtto Spiritum > mouentim 
Ciifia incendta > ^ inmocationem : 
Fac pars agminie , 9/ tui per omni 
Aeuum firr. U4 , alacriter^ femptr 
^ttitni prtrif , ^ tuasfonomm 
La^id^s , &:c. Amen. 
|i, Paucis etiam ancc morccm diebus hxc fcripfit : Ann$ i y tf o. Inhium p$^ 
iiiAffiiu de.imo ociauo^ fcrtpfi hoc tefiamentum in meomcrho kr^ ftrtmi tefta^ 
niter de iie reliqutPt facultatum^quat mihi Deue dedit, Cenfejfionem menti Me^ 
fdfi^^ffratiarum aSionm ^d Deum^^ Dominum noftrum lefurn lanchthe» 
Cbriftsemfcripferamantea bis/edchartdfunttntercepta.Volotamen nif. 
teuftffionm me^m effe re^onfiones de BMU^ricie articulie contraporh 
ttflueSf Anahaptiftof^ Jlacianos, (ffpmileSf (^c, Ppft hsec fcquunr 
tnr ea> qux derebus fuis fieri voluit > dc ad harre^cs ipijvis^ tan« 
nunpertinent>etfi eoruin dcfcriptioncm non pocuit abfoluei^e» 
qaoa fcriben^P i^n qres pagellas confccii1*€t> acquc icari(i de£^- 



CMMfki€ur 
tnorti ab- 



101 V I T A 

tigaflet , yt nihil polTct adderc tum amplius j fcd in poftcrum 
dicm difFcrret rcliqua dcficientia j quo ipfo tamcn in ciCtrema 
y irium dcfe6fcione fcribcrc nihil potuit . In pagella paulo eciam 
ante confignauerat c^ufas > ^ur minus a morte abho^rendum 
fit>hocmodo: 



fxttim^ 
UaMk, 






2a mctlc 



Afinifiru, 
Difcedes a pHcatU, 
ZibtrAberit ab drumntt , fji* 
4t falfiiTktcloi$rmmj 



A dextrU. 

Venifs in lucem. 
Vtdebu Denm : 
Intuiiferif filinm Deii 
Vifces iHa mira arcana, 

qua in hac ^ita itttiUfge^ 

,: re non potuifii : 

Curficfemta c^ncUti^ 

^jualiefit cQpulatio duarum 

naturxrutn ia Ch^ifio. 

Vltimus autem a£tus tcftis fuit ccrtiffimusdctotaeiusfu- 

periore vitajanimOj& confilijs omnibusj atque oftcndit,quod 

Aihil vnquam fpedaucht aut quscfiucrit aliud , quam gloriam 

Chrifti> & EccleCix falutcm. 1 cmpus enim & hora mortis non 

fcrt hypocrifin. Multoties annis poftcrioribus > & praccipue 

proximis menfibus ante mortcm > cum gemitu & lacrymis dc- 

plorauit ccclefiarum Euangelicarum diftra£):ionem>ac arden- 

tibus votis, &prccibus a Uco petiuit, vt ipfc inter docentcs 

concordiam fancirct> & ilia mala fanaret. Hasc vna cura iili 

femper in ore & cordc erat. Prxfagijt ipfc fibi inftare dicm mir 

gratipnis > alijsque paulo ante mortenl dixit ; Nefio quid mthi 

J retconfunSlio MArtu fy Saturniy cfuaevitdecimaquintadiehuim 

p*e»(is. Cumq> febre corrcptus cfTct , & yitu6 VVinshemitu corr 

pufcuhim iam ante pene ad cxtrcmum attcnuatum confidcra- 

rct > atque cuni gcmitu diceret : S^Homodofet et hoc corpuefebrem 

p*uU lo ^'»»ew,rubridensrefponditei: Cupio dijfolui. ^effetum 

Ch'i 0* Dixit & pridie qu^m moreretur ad generum Cafisrum 

pet^cerum L). No» mprbo moueor, neque ^Ua efifoUidtfido, qud ani^r 

mum meum angnf aut perturbet : Vna cura^tft , ^na folicitudc , vt 

E ritfiifint iri Chriflo lefii concordes. Hinc fatis adparct>quac foe- 

rint pu8 pcrpctupc cogitationes > & quidfcmpcr aniitio prOpOr 

ficum habuerit. vUixit & eodem die : Si me Deue iam euocauirii 

€x ha' ^i\a , iiberabor ab inimiruplenu odiofophijiico , ^ mendaciit 

ho noftnftrofo avno naturd. Filium adprecum & concordix ftu- 

dium hertabatur,& /»m> dicebat >De«d tibibeneduet : Sspc ante 

morrem itetauit hanc prccationcmRedcmptoris^quae eftin 

ioinnc: Sint 9tnum in nokis.firut (ff nos ^num/umue, Sacpe & hoc 

fiidiim Pauli ApoftoH , quod eft inptiorc ad Corinth. Chriftm 

fAfiua efi nobis fmpientiaa Oeo , iuftm i . rtr.Bifiratio ^ redemptie, 

^^di^ alias inuUas a.nt(; morccm fainftirtimas voces > qux fnc- 



MEI^ANCHTHONIS. loj 

nint tcflimonia pictatisipfiusjnequc hiHfcfcrri omncs poC- 
fun;. Paulo autcm antcquam cxhalarct anim^m , cum a domi- 
no Paftorerccitarcntur vcrba, qua:funtin Buangelioloanais^ 
Dedit eis pottfi^tem , tH filii Deip4»m , ^«i credum inmmineetm ; 
fublatis oculis & manibus dixit : Hoc dtSlum mnimo meo fempetr 
•hwsrjcuuf^ Cum a gcnero intcrrogaretur^an y cllct aliquid ? re- 
ipondit : aliudmhti, /nficoeium : tdeo nenfitis mtht melefit ompiiMi 
interpelUtionib(t6 tttUhie« . Deniquc afliduc donec(pi|:are potqit^^ 
iterauithancprccationem : Ah Diua mtjertte meiper Clmfium 
filium tuum 3 oc illam Pfahni ilnte, Dt mme .Jptraui , non confuttf 
<i^ri»(»«?«/.*^riri/;»rf.Etfcnfibusintegerrimisfuit,Yfq> ad tI- 
timumvitajarticulum.Nam haccfuiteiuspoftrema*vox,qua *%|/f^A^^ 
teftatus eft fe audirc S^ intelli^erc ea , quoe aprapfcntibus cx £a- fi^^Jj^, 
cra Scriptura rccitabantur. Kcfoiutus itaque paulatim pcnc -^/j^, 
fine fenlu mortis x^.indem fpirare defijt, & quauobfopitus ia»- u^^^ Phili^ 
cuitjueque vllain facic apparuit dcformatip> aat lincamcntor p^ '^iscidit, 
rum mutatio>ficutinmortefierifolct. fr. 

Tali finc Titim in tcrris fuam claufit Philippus Melanch- 
thon , cum wxiffi^tannos 65. & dtes totidcm : extinf^useohoriB 
mpmento fub y cfpcram , quo in lucem editum conftat. Annus 
cniprtualis indic^tur literis numcralibus huius diftichi : 
PV&LICa rcs i^Irt Vtls honct, eQC Lfsfa nVaX, 
Ll^get In InterltV, Magne PhtLIppe^tVo. 
De cins mortc cum per oppidiim incyebuiflct : magnus ftu-, 
dioforum numcrusadsedcsconfluxit^cumiafnantefrcqucn-- *^^^ ^ 
tcs ibi conftitiflent, &; vt anreafollicitudincm, ficiilo tempore *^^ ^^*- 
dolorcm fuum officio tali oftcndcbant. M orientem autem ner 
mo qui aderat , ficcis oculis yidere po.tuit : nc ij quidem , qui 
animis i^aximc virilibus mortis tcmpore confol^ui atque con-^ 
firmare ^lios fciunt: quod omne robur apiiiii > amoris erga ca-* 
riffimum prqceptprcm afFeiftip (upcrJ^rct. Sub vcfperamflatinx 
ab Academia ad Principem Elcftorerp miflarfunt litcr^e ,-qui-! 
bu§ dc lu<5tupfiflimo cafu mprtis philippi perfcribcbatur : qux 
antc mcridiem diei ab hoc tertise ^cdditje fucre. Compofitun^ 
autem corpus illa noclc inrnufafoaffcruatuitxfuit. Mane dici 
ao.^pril. mprtui etiam facies,vt antcaviucntisj ab artificc cft 
dcpi^ia. Cumqj in affecftionc crgg magiftrum & pr«ccptorcn| 
fuum finguliji pene momentis vcnirent j qui pctcrcnt , fibi vi- 
dcndi illius mortui copiam f\eri:qucm viuumdilexcrant>& 
admirati fucrant : ncque n^gandu^n hoc multi» de caufis vidc- 
rctu^;; tota iUa die, & vfque a4 meridicm poftridiana;, qu« fuit 
z I. ApriL quafi f\anu5 mpre vctcri propofitum publice effctji 
^ admifli fupre ad afpicicndum pmnes , qui cxpctcbant. Nc- 
qae fucre multi in oppido aut ftudiofi , aut ciues > qui non 
iiliu8 dici j & dimidij feqnentis tcmpo^e ^d c^rrv Tidtt^^i^^'^ 



,''•- 



, 104 V I T A' 

vcacrint , aut fine lachrymis cum adfpexerint. Mulci ctiam 
hofpitcs,qui audicndi illius caufa Wittcmbcrgamvcncrant: 
mortuum tum primumvidcruntrquorumvtviuentem vide- 
rent > non fucrat ci felicitas. 

Opinio autcm de mortuo & affedrio in fpedlatoribus cx co 
ctiam mm apparuit : quodpcnhulas, quibus in fcribcndo vfuS 
fucrat i & chartac , in quibus aliquid fua manu defcripfcrat, & 
qa^in pauimento mufaei ahic^x iaccbant,& quajcunquc alia 
▼fus ic praJfcntiac illius mcmoriam tellari pollcnt , a quibuf- 
dam pctcrentur,& feruarcntur ftudiofe. 

Exuui* viri, quo Deus ad maximas res vfus fucrat, compo- 

Funui Mt^ ucbantut primum infandapila plumbca : ha:c in ligneam in- 

Un€hthoii$ ciudcbatur. Utcquo funus cfFercndum crat, Liplia vcncrat 

honorifiei i^Achimrts C^imerAnus cum D. Morch.t : fed cum ad a:dcs • hi- 

f*Sium ^fV^ vocatus effet, faccre non potuit : verum claufis fandapilis 

ad dcdu6honcm funcris co acccflit. Elatum autem eftfiinus 

d.ii. April.frcquentia tum ftudioforum , tum ciuium , &ho- 

ncftorum hominum omnium ordinum, qui ex vicinis locis 

^onuenerant,tanta,vt nemo eoinoppido mcmincrit maip- 

rem. Dolorem ctiam fuum & vuku &lachrymis tcftabantur 

maximum:& quacunque funusprocedensfercbaturomnibus 

a partibus & eiulatus muhebrcs audiri , & lacrymx virorum ac 

iuucnum confpici. Elcemofynas autem pro re & copia datse 

fucre, & pucris fcholafticis, qui prarcentiones funebrcs admi- 

niftrabant: & paupcribus, qui cxpetcbant omnibus : atqueilla 

quidem,vt & ca*tera,cx publicp Vniucrfitatis acrario. Concio- 

ucm funebrcm habuit D. Paulm Eberui intemploparochiali. 

I. Theflal. 4. Ab hoc funus in templum , quodadarcem"Wit- 

tembergenfem eft, delatum fuit: & propc corpus l utheri, cui 

- in vita »«^^»73»? fuerat fidclis , jTcpuItum cft : vbi ante fcpul- 

crum , dcpofito funcrc cx pulpito in vicino exftru<fVo, oratio- 

ncm habuit I.atinam de mottxxo yVitt^AOrtelttaVl^inshemtmy 

Med. D. ^ Graecarum litcrarum profeffor. Ibidem monumcn- 

tum ad parietem ppfitum eft , opcre praeclarum cum verfibus 

^pif^phium cpitaphijs & cflSgie ipfius. Epitaphium Philippi^Mclanph- 

MeUnchr thonis initip confcriptum , laminae enim are^ {pacium quae- 

$h§0k^ ' dam non admifit. 

PHILIPPO MELANCHTHONl SACRA- 
RVM LITERARVM SOLERTISS. ET FIDE- 
LISS.EXPLICATORl,VERlTAT}S CiELESTIS 
PATRONO ET PROPVGNATORI INPRIMIS 
STRENVO, OPT. DISCI'>LINARVM ET AR- 
TIVM CVM INSTAVRATORI, TVM CON- 
SERVATORl: Q_I OMNEM DOCTRINAM 
Q ASI VAGAM, AC DiSSlPATAM CQME- 



MELANCHTHONIS. loy 

GIT, ET AD CERTAM RATIONEJVl REVO- 
CAyiT:VlRO PIETATE, STVDIO PVRJE, 
CASiAQj^E RElIGIONIS, SAPIENTIA, 
Vi;;TVT£, HVMANITATE, BENIGNITATE 
Ei^GA OMNES 1'RiESTANTI, lELICIrER 
Ei NANCTE IN TERKIS MORlVO XIIL 
C/.L. MAII, C. V. AN. LXIIL M. IL D. IL H. Ir- 
ACAPEM. >5^'ITTE8ERG. CM ILLE TOTIS 
AI\N. XLIL OPER^M NAVASSET H..M.P.C. 

Obitiim cius plurimi dodlinimi yiri carminibusfuisluze- TirdhtMmJU 
runr, qua: & typis excufafunt. Ferdinandumlmpcratorcm fe- CAfiiim d% 
runt , audita mortc Mclanchthonis dixifle ; Hitnu sstri cenfilia MeUnthtk, 
fiw^r^iurum mcarsit^. AtquehccdeMelanchthoncqui vt iMditimnm 
vixit pieyiufle yfobtie : ita mortuus clt/««i5i ^feUttter ; & mc- 
moriam ftudiorum & offi ciorum fuorum , ingeiKque fui dcr 
{Iderium ijs omnibus reliquit : apud quos benc 

— 9'^ rufittt grggttmf^&i, 

Ex orarione funebri habita a Vito Winshcmio : item vita 
Melanchthonis a Camerario defcripta:narrationc obitus ciu£- 
dem j & alijs. 



i>i 



lOANNES SAPIDVS. ti.i^6o. 

mIH 6 1. Jit ' 

POpularis hic & fuppar fuit Beati Rhenani , natus eodcm in 8. lunit , 
oppido Alfauar, iteiejtadiz, anno Chrifti nonagefimo, fupra dtnt, 70. 
millc quadripgentos; vfus inftitutione ciufdcm magiftri, Hie^ PMtrin. 
rony ^ Kjkhwl '« , qui h hcnanum primas Hteras docuerat. Ha- PrMteftaru^ 
buit tamen p^dagogum & hypodidafcalum ipfum etiam Rhc- 
nanum : qui difcipulus iam tum condifcipulos infcriorum or- 
dinum , iulfu Magiftri , erudiuit. 

h clcftadio fuum Khcnannnm fubfecutus Lutetiam cft : vbi . . 
cumahospublicisde cathedrisdoccntes,inquibusprincipe$ . ^^^ 
IP h rS .ipnU/,fis ^(y^loccHi CUcktoufUi y tumpriuatoinmulxo **^* 
Rhcnanum A riftotelica qusedam cxpUcantcm audiuit. 

Linguarum itaque fcicntia, variarumque artium difcipli* 
nis, poetices prascipue, inftrudus , domun;ircuenit : vbimox 
iciuibus fuis ludo Hterario gubernando prasfei^lus eft. Hanc*Z»^ tntM* 
Spartam fuam intcr catcnatos laborcs & rei etiam domcfticae tnspfMh»" 
moleftiasquotidianasproviriHfuaornauit:fcholamquc, dif- /m^. 
cipulis pamm ad audicndum iplum conflucntibus,latis frc- 
quentemhabuit. Et omninovnusfuitSapiduscxfelicioribus 
illius fcculi Ludimagiftris. Ehmmatis cnim & explofis barba- 
tis fcriptoribus i qui iuucntutis aures olim pcrfonabant; eo- 



I 



io* V 1 T A 

rum in locum cladlcos audtores > & genus dicendi putius id 
troduxit. i 

Sed cum Euangclij iterum exorti lux radios fuos latius la- j 
tiusaue tum difFundcrctiiprc veritatis cc£lef Hs notitia illuflra' i 
tus>un(^oque religionis nncerioris aiiiore inflammatus> forte j 
etiam fcholaflici illius pulueris in accifo falario pertacfus > pa- 
^argemtnam ^^ reli<Sta Argentinam cum familia comjnigrauit. Argenti'- 
tommigr . nenfeshominemadueaam,iamantecruditionisfamanotum, 
dignum & ciuitate & honore iudicarunt : eiqiie docendi pro- 
Uftdim doct' uinciamfuoinGymnafiocommendarunt. Qup in officioiu 
fi iuffus, vcrfatus cfh vt non minus doclrinar eruditionem > quam adfi- 

duam induflriam yitseque intcgritatem omnibus probarit. 
OHtHs ^HS^ Ad exitum yitas vocatus eft Argcntinae, anno fexagefimo 

primo> die odtauo Iunij> iam feptuagenarius. 

Morn (^ Fuit virbonus> pius , dodus > & multorum (ux actatis prsc- 

MnitL ftantium virorum amicus> vt Erafmi Roterodan)i Be/tti Rhinarfi, 

Clartaniy Pauli Volfcti^ Curienfis Abbatis>& aliomm. Scdfbrti2 

illa fcholaflica & falarij tenuitate non contentus > id quod ex 

*lH,i,ep. quadamadipfum Erafmiepifi:ola*coiligas>vbiintcraUaficaJ 

eum Erafmus : Sortem tuam v/ Uboriofam ejft non negauertm i im 

, . tragicam, vt tu ^ocas^ aut deplorandnm tjfeprorfus inficior. Imm h* 

^ . ,. ^ terarii magifirum ejfe ifreximum regno munus tfi. An tu futm y#r« 

^ * didMm eJfefunBicnem : primam illam atatem tuerum df^Um , epti^ 

* mis literis ^ Chriflofiatim imhutre : totquefrobas (^ mtegres ^tros 
fatriareddere ? Stultorum opinione humilius eft : re hnge fplenddif' 
fimum. HxcErafmusibi&plura. 

Seripta Sa- Scripfit epigrammata quxdam & epitaphia : ^nabion^ fiue £4- 

pt^t, x,arum rediuiuum . C om ocdiam facram : Confolationem de Ktorte 

Alberti Marchionis Badenfis : pra^tcr au6lorcs> quos velrcfti- 

tuit> vcl conimcntarijs illuilrauit. Henricus PamalJ, l.^fojof. 

^ ^ j Erafmus in epifiolis y Gtfnerus, 

Neuemkat. ' ^ 

^t.ecmpi PETRVS LOriCHIVS. 

* P.MeliJfus ^^r Afcitur Petrus Lotichius Secundus anno Chrifti in camc 
fomtannum \^ manifcftati * millefimo quingentefimo vigeiimo oOtir 
' ^n^ ^° ^ ^^ fccunda Noucmbris ad coenobium Solitariac. Eft au- 
umm 18. tem Soiitaria illuftris Hanouici comitatus oppidum , ad I>rufi 
SoUtaru,pa' (vtincolashodiernaetiamdienominant) i»<)»/f«i fitumsinteC 
tnaLetuhet Qelnhufam & dioEcefinFuldcnfem>pcrquodttanfit fluuiusiUc, 
defmptte. Cynthii nomine apoeta hoc dccautatiis > pifcofus & ainocnn^ 
Cynthtusfl. qui infra Hanouiam > comitatus illius caput > in Moeniim iit- 
WcZ<ttl(J. fluit. • 

r ^^^L^ Parenttfs ci fuerunt agricolic fortunis quidem non tHagnis» 

LetHhii. fcdprol)iratc& viitutcumiqua,litcrarumftiidiaahtanrcs,& 



L O T I C H 1 1. io7 

honcftaelibcroruminftitutionisfacagentcs. Nam Ttprimum ^j^g^^^^^ 
infantiac annos Petrus compleuitjconiilio & dudupatrui cog- « ^^ ^^-^^ 
nominis , * monaftcrij illius antiftitis , fenis venerandi & do- j:/-^,,,;,^^^ 
Aijmagiftris cum bonis literis mtormandum tradidei unt, pri- suundi no^ 
muminpatriia,vbifundamentadodrinarum«claudummaxi- ^^^^ /^ic^i/: 
marum iccit. Erat cnim ibi fchola confilio & cura Abbatis pa- /j^^ /;^ 
trui non peflime corftitiua : & huius domus ipfa quafi Mu(a- p L§tkh''ui 
rum domicilium a viris dodiscelebrabaturi cuin ipfc dodus p^^utis Ab* 
docflorum confuetudine plurimum dclcdarctur , & prxmijs ^^ s^Utt^^ 
infupcr ad fc inuitarc foleret. rienfis» 

Hic vbi Grammatices clcmenta & pietatis prima rudimcn- 
ta ccleriter arripientem , & aequales longo poft fe interualio , # /i >* 
rclinquentem Antiftcsillcaniir.aducrtit:lpcdecononvulgari . , ^^ • 
conccpta , in ftudijs pofthac iiberalitcr alendum fufcepit > & i. • . 
. qua£ adoptauic. ,. 

Itaquc puerum tali indolc pracditum , vbcrioris ingcnij cul- 
tus capiendi caufa ad vicinahi Frtincoford$*nam fcholam , in 
qua tum humaniorcs difcipUnas cgrcgic vigcbant, gubcrna- -^^^''^' «'^r - 
torc lacobo M*^yLfo yablcgzt, ciufque domcfuc^e dilciplinx ct- ^'^'^^ Fm»- 
iam commcndat , ratu s magiftrum fc inueniflc cxcolcndo in- ^^p^^^* 
genio tam felici ac liberali idoncum. Nec cuiu opinio ha;c 4 
fefellit. 

Sub hoc enim duce Lotichius tanto ardore animi tantaquc MicyUuspsi 
cclcritatc percepit literas cum Grzcas tumLatinass vt facile ceptcrL^ 
sequalium agmen multis parafangis praeucncrct; non folum tkhiL 
orationefoluta, fcdetiam numeris adftri^a: vt pleriquc om- 
ncs eziftimarent,Lotichiumfinguiariingenij fcUcitatcadco* 
quc vi quadam diuinapraeditum cflc. Huncpraeccptorcm Lo- 
tichius deinde omni pietatc fcmper coluic , grataquc memoria ^ 
profccutus cfti & dcmortuumcarmincclcganti, quod eztaCi 
ad pofteritatcm commendauic. 

Habuit & aitcrum in primis adolefccntiae annis duccm & * ^* •• 

ftudiorum poetices formatorcm non ienobilcm , loanmm Pe- ^^^^* reas^ 

•• - • • o . ^ ^^^ ^f^ 




:pc^andum , vnusomniummaxime prasuidit 
que cpiftola ad ipfum data deciarauit : quam , cum riarracioni 
nqfixx non parum lucis aUatura videatur , fubijcicndam duzi- 
mus. Ita autem habec : Literis tuis S/t rnjj^ndeam , etfi nsiila mHm MpiftplM iiu$ 
Mufa me impuUJfet ,vt quem mode cumpetturbatis^diquerebut ak L^tiitk^ 
9mnibsss fujpenfum de meoftatUy tum a libris ociequeiUaUterario 
alienum atque auuifum prepe ^ fpft tu ammaduerttfti : tamen ^tted 
partium effe mearum pataui ^pro ftssdio trg^ mftrMes adeiefcentes 
amnes pari , proque amoremeo qucdam pecultari erga tefeci t fi* 
quidem id ^ tu rogarefiif* mtum hoc o^ctum foftulare ^idetur. 



i8o V I T A 

ItMquequodmihcrcuUpriuffeci^iam quoqut faeinm , h0C ejtyixtu 

t»bo tty vti illa ipfa 9r.T, quam me authon fufctptfii , difawdt ^fam 

ehquemiamy atque ppiimtu arteSy eo vjqfte ionfendasy <ot quandoqui 

adfummum UudismmtTfy atquefiftfg um noflm homimhus perui» 

nijfi Sfidearu, idquefH ^iiimjiatuas , ^/ fiad e»im ingeniitui <oim at 

feiicitatemparem adhibeas tndujiriam , f:s omnes tua* aBiones ^ftu' 

dia, dtattm, hac ^na cogttatione corrab&raturtu : qnampra atiii ma^ 

xtmi commodam ^ ta,ac frucluofam fttshu matores noftri iudica^ 

runt. Etenimpnon olum homines Philojrphi ,jed Dit ipfi immorta' 

Its d brutis Antviani:bu4foU cuititr>t ortttionk vi tttq^ poteftate men^ 

iu nos effe dtuerjos K'pltierunt : '^'Ocjtttd w u /i. ere mihi reciiut ^i- 

detur,quiquodaccepit kcetertsdonufyty fu^* [lum id Dii ipft iuheant) 

curUy fuo laboreperficiat, necfoitmj Lequtfoffe contcntudjtt yfed ^itra 

ittam loqui ornate aejplendide dtfcnt ^ /eqj vere non hominem , id eft, 

tnottalem acfiragilem ,fid immortaiem , (^quafiDium virtutie 4- 

Bione fingat. Ed ^ero cum in altie multk rebiee confiant , ^«979 prgci' 

pui fumma yipjumque gloria culmen in elrqutndi ratione confiftk. 

fjuam quidem etfipLurimi diuerfis modu ambitterint , nhqteantiam 

dicp yeiutquiaiiqHnm quisque pa^tem adumbrauerit y pauci tameu 

veram illtm vittam^tmaginem ad huncfanediemr»pr*fentarnnt: 

Jdqj non tamaliqu%ntU natttra 9tttio aut irtgenit imbtci/iitate, quAm 

parum prudentihutue reiardua moderationeatqu*: :udicio , quo qui- 

dem deftitutifuirum. H.nc tatert dotes quamuii a-piiffima immi^ 

X\ Mt ' ^^^ ' ^^^fi*^^ y atqUi turbari , ipfique tUi ardore magu animi rapi, 

h i' ^^^^ fP^ effe^m frujhari. Sed cum perro tribue pracipui modkfe 

mortalthtec oa diandt ratia infundat ^ ^t , ardore , imttatiom , iiAqtu 

^ * tauquam ducibui conftct ehquentia : Eam tu vijim potitee aggndu- 

Tiy iam nSltm d:'tifJfimorum homint^mfentemiam fequete , ^114 «i 

Prafaoium J^^tnumperutnirep^^Jfecorfidai. Na-'» ct^w ftatb: naturafa, ilttae 

Tedionei de ^' ^^^ quidtmfelici* ingent; W a'qu'pote'fa4 , 9f nthd on. ni^o 

Lotichio ^^*^ '" arduopffitu:rr tnfrrqucfubttme '.(fm jtdeatur,qt,vd .irn ^Jfqui 

pojfe tejperem > nonfactlc t e in tm dtocrit at i ^ tijtfi dtjpermto ff$c kiJ.t , 

non infattcta fe . quaficonfeBo *:u ^ntPattor ccnjtftete : fed ••» alttem te 

velim efferrt , qu ? te ^olo, Itaque quoda me hu paucu dtehu^. audtui- 

fti pluties , id (jj mthercuU iam ^tpeto , ftque i/uuf'r. , ^tt vnurn pra 

omnihm aliie tligas , qutm maximtftt*deM exprimea in t orf.tetU' 

Vnueadtmt' 4if^^ dseendi hene ^jhihendi. Eumqvidem vnum ejfe ai T»-.<xi- 

tandum iio- ff^^^oif^fiiumM.Tuiliumdicoii^iomn-sinrr^Ltioriev.rtuttJtfm-' 

.quentta fiu - ^^, dicendi neruos , omnem ^im , cppiam , "^er^upntcm tf.pe.-ieihtm 

dtofo prip&» ^ji . ^^ j^^j^ ^gf^^ qukpiam ArptnAtum auv , /f </ quafi Deorum tm^ 

ntndue M^ mortalium confiltOy louisq^ Opt. M*x. ^remit* ia/^fHe tn terram^ ettU' 

Ctaro, ^^ ^ imptrio , Reique publica Romtina drum^m irtduxerit li^^guam. 

Cuiiee quidem mateftatim atque virtutem non c t^ptto if*»f/ dteofi" 

lum incredibili admiratiotte complexum eP yied^ rxtera n « fOres^ 

genteSiCiuitattSifpfitjjadeo Gracihominesinhuittevnumccfj/^iil f* 

i a.b' 



I. O T I C H 1 1. xef 

#f« ohtirtihutfiuy bmmfifmom^xtnmitotim orbkim9U»p9ftdi' 

imofftiti 9 mnesifimd gmtos fifjfmfd ^iUam^i&Atowqmtmrtmt, 

iiMmMificfiMtMendiim tibi tfi , vt hunc ^mmt iw^om Mtqnt effingm^ 

a qmo mMTdmos^ertsfiMdtitmfruilm, Netfitm md kpc Utnffiidimt 

tibi mtiwtm tuiferendm efi : tnnqmtm obfeqteu folttm fom tnm m* 

dmtm iri tonfe^Hmpmts , MeprofoSo , nlitt tpm o/t, Etonim ettm 

Witte tnfMntom nontAntttmpmemit ( qttim qttidtm mfftofeit ) vmt 

Mtquo ^eftigm con^ri lingmtm iXfrimin , moris ne geftm > t^ttm 

deniqm h»b tum acfiatitm effingere , domec fimilitttMseim etliq n nm 

veri hominii adeptm ptterfiui fiticiri mimbrie fteeiqm conoborMri 

^iribm inctpiat , indtpauUuim u maioribm Mcceptum formttttm 

dtfcat ixeqtti Ungua , tu demum ipfis nimirum virm npparebitpu» 

retttie/uijUtttt, &l(ta quidem io tibi ob octtUs tk mefiutt pofita , vt 

Stidtm tttqui difsm , quuntttm imitntiom natmn^d adiuumi y ^ti 

promtnth quiot. Idque ommm^ qeumttm vedont , rt^ftt ixperimt, 

Hoe ctrti Sftlim , vt Cictnntm ipfum^tmeqtiMm ktegtm ttta pMttn^ 

tem m fttMgifirum Mgmfcm , tttm 9fmtm mdminrtydUigjtiy Mmplt' 

Bttn^ deniqm & txprimntdt pmilitndintm tdiqmtmmnquidem vt 

fimim ittminie ^fid ^tfilimpairit MJfequMre. Xx tt igitm fi quidpt* 

ttndnm fit , ^no tanquam ptnmti UngttM thtfittm • RomMniqmfer'' 

monie fomo hMHrtA*. PnindecumtngenittmtihiJhMd optimm mt^' 

ttsf^UbtrMles difcip/iam, mMximt vtrt ettm tid patarMm fitttiis , 

tnm tltqmntia natum mqm dt^9fitumyViUm,imo te rogo Mtqut 

obficro , ^t eo tpfb confianttr ^tan > ti txtram , tamqm Md mttam , 

qm pMuei peruenerimt , totum ^ita curricmlum ^ tmmm optram , 

ftudistm I labtrem impendm : quo expeRMtiontm mn mtdo mn fal» 

Im mtMm : ( quodprofe^o minime omnimm etnmiMt') 9nrum itium 

vota yfiUbit noftra^incMt. Fttli. SoUtariii. 

Francofurti cumaltcn]my^/«iiifitfiKezegi(retLotichius>& 'PrMmtfurtt 
iam ez cphebis exccdiflet : a patruo illo Abbate Mmpmgum MMrpurgum 
continuandorumihidiorumcaura mittitur. Venit eo Lotich. Mblegtttmr, 
adolefcens anno Chrifli miUefimoquingentefimoquadrage- 
fimo quano > vixitque apud foannem Hilaenbrandurr» lurifcon- 
fultum , contubernalcm nadlus lobannem Httgium Francum» ^^^-^^Z^ 
amicamdeindeperomnemyitafidelemacconftantem. Cum ^^^^^- 
eo loan.Hagio vbi de morc nomenapudRefboremdcdifTet} 
Academicorituinitiatuseftinardibus* Dr^ctf »ir,praefentibus * ^^^- D''*- 

Sopularibus & patruo Petro. Marpurgi cum in Philofophix conita Theo- 
:udio non poenitendo cum frudlu Yerfatus> ac in oratoria& ^gi^ 
poctica progrelfus feciflc feliccs vifus effet patruofuoiciuf- ^^rpurgo in 
demiufiu atque confiHo abijt in Saxeniam ad audiendos prin- Saxoniam 
dpcsiilius xuiphilofophos OhilippumMelanththonemySc 'm- proficifcttur, 
thimMmCamerarium. Duorum cnim iflorumfamacxcititum ^w* A^*- 
tempohs plurimi homines nobiles & dodki ex ftalfa , GaUim , l^nchth. ^^ 
MiJlp tniMpFMnmMM ,iinQ & Gracia ccrtatim in iWas oYais coxi- Cwntt^^xu. 



lctiehitm 
hi in ami' 
iitiMm dd' 
mitiunt. 

CMmernm 
de Lotichio 
ittdidtm. 



t$tichim 
fritkips eh', 
giscwum 
fHtMmm. 

'jit0dimid 
Vyitttmher 
genfis dtffi- 
fotur. 

Lotichim 
dat nemtn 

tniUtiit. 



In cefirufd' 
eit^erfm. 



'Ex militis 
:Erf$rdiMm 
uacedit. 



iio V I T A 

^uebant. Iftis igitur fumniis yirisitafeLotichias xdgeftiij iB' 
duftria morumque elegantia probauitifacile eum Ytiaaore 
fuo> quin & amicitia dignum iudicarent. Amabantinconoji 
tamingbnij bonitatem^ carminisque cultiprxftantiam^ quam 
morum probitatem 8c candorem^ ingenuumque maxime pU" 
dorem. De gcnere vero canninis Lotichiani quid feaferint> 
quidvein poetica ei tribuerint : clare demonftrant honcftiiC' 
ma de Lotichioiudicia ac tcftimonialiteris prodita. CMmeram 
certeintotichiumcumviuum tUm monuum propen£o ani- 
mi exftitit finguiaris j qui & in hoc vnice elaborauit> ytdimnM 
Letichii (ficTOcatipfe ) CAtmm- poft mortem illius cderentur. 
In Academia autem Wittebergcnfi, vbi MeUmhthon regnum 
tenebat> innotuit clariflimis & dodlif&ihis quibusque Tiris> 
cumprimis Giorgio Snbino^ Icannt stigtlto ^ Georgio F*hriiio ^Bc 
olijs , Yt Pofthium ac Melijfum^ pofterioris a?tatis poetas omit- 
tam > qui omnes y nanimi confcnfu in Biegtacu Lottchio fdttum 
detulerunt. 

Ortum^ftdeindcbellum, Germaniaetoafuneftum, /Maw 
Trideri «Saxonia;, & Phtlipp* HaflixLandgrauio^ducibus ar- 
ma inferente Cttroie V. Imperatore anno Chrifti 1^4 ^. Icaqoe 
claflico difllipatis docenrium ac difcentium coetibus Melanch- 
■ thon tutum Mu/is quserens receptum Magdcburgum (>cujt> 
quem Lotichius vna cum alijs eft comitatus. Sedcum&ibi 
praeterfpem omniaturbulcntaoiFendiflet : coadus eft pedem 
referrebonusMelanchthoncumfuis. Lotichius autemfuum 
quoddam coniilium fccutus, ac tempori inferuiens> militiar 
nomen dedit:commilites nad^us MeUhierem Z'*bellumy aaiin'- 
genio & virtuteiuuencm Sueuum, loan, Altum^ y^arumfMen" 
f/Mffi,fodaics veteresatqueijfdem ftudijs dcditos.Milcsigitur 
vixit iu hybemisin Saxoniamiferabiliter & calamitofe>ytip(e 
in epiftola quadam ad Hagium fatetur : & in ipfis etiam cafms 
inter lituorum ftrepitus Mufarum niinimc eft oblitus : fed in 
cxcubijs &afpcro frigore tacitus fecum carmen ahquod finzits 
&vbi aiiquidamilitaribus munijs fuifurari temporis potuit» 
yerfibus id pangcndis tranfmifit. Vndc alicubi fic Mufas al- 
loquitur : 

f^os quoquefum Utues intcr ^enirMtm f^ enftt^ 
eiuodqui ftiit vMCuum temfm uh hofio,dedi» 
Deque tot emiffts etinmnune fetttM fuferftmt 
Carmina , miUitA temfonfMSM mi^ 
Ferfun^us tandcm belli laboribus > fpe pacis non dubia af^ 
fulgente, accepco ab Impcratorefuomiffionishoneftx diplo- 
matccSaxonibus E'fordt^m concedit,yetuftum&amicom 
literatorum hofnitium, ibi«lcmc|'aeingratiam cum amicisfuts 
yeteribus, hoc cft, libris & fludijsxedit. Erfordiadtindc f^ytt" 

temhtr* 



L O T 1 C H I 1. tii 

ftmkBrgMm ad Melanch'ch6nem > fcdatis belli cumultibus j^itn: . , 

):euerrus > vixitqj cum eo coniundlidlme & iucundifEmc. Erac '•«^^^** 
tnim ei cariflimus , cum propcer iUmmumingenium, erudi- ^•wwf]j4iw» 
tamq; do^rinam 3 tum propcer fingularem modeftiam & car- 
hiinis fuauitacem : qua femper appriine ell deledacus ; dum 
Yixic. Icaque honoris & crudicionis cauTa magifterij phiiofo- t^U"Il!fM^h 
phici, TC vocanC) gradu ornacum Locichium vokiic : & poiljfmi titrtl^ 
i0achtmo Cmmeraftb fuo commendauic. Paulo poft a pacruo ab- orHatttr, 
bare domum rcuocacur. Hic Camernrtm eum DamtUSubmro A Ctmtrn* 
£quiciFrancoclari{&mo>& canonico\^irczeburgenfijabeun- rr# eemmen* 
cem commeodat. sUtttr Stiba* 

In viam it dedit Lotichius fub ipfam brumania amvi cempus ro. 
difficiie> & percgrinantibus praeicrcim rainime idoncum. In RttUiinpn^ 
icinereillo mulcas xrumnas > niues profundas > & praeter catli trim^^ Z^» 
indemenciam etiamThuringoruminhorpicaiicatemindigne tichttn, 
tll petpelTus. Tabcllarius ei comcs addicus>ex improuiio in lUrhfmii^^ 
profundam FofTam niiiibus concedaminddit^acquein t^iui- /^ . 
bus ica coopcrtus cotus lacuic > vc Locichiu^ ex pj:oximo pagb ' ' ' 
rufticorum cuibam feftinanter aduocare necefl*e habuerit > qui 
oppreuum ac t^ntum Aon przfocacum niuium molt libera- 
tenc > & prxfenti vitae periculo eripercnt. Icaque domum redic 
corpore pefnmc afFc<f^o ianguoribus &morbis>quos in via^ 
x<3fAo niuofo & rigido concraxcrat > tSc rcdux a. patruo abbace* 
iam fene > non fine lacbrymis & graculacione aducncui excc- 
pcus eft. 

Cnraca apud fuos valecudihe VVirtKtbttrgim yitiiiicix me- 
^bpolimjCumUcerisIoachimiCameica^ij adMxcetlacem fu- 
turum Damelem "Stibafum concehdit. Hic Acer ingeniotum ^^^ ^f^ 
"^enfor) ftatim indolc>do<^rina & moribus Locichij pcrfpe6iis> j^.|-^ 
•accedence praifertim Camerarij cGmmendacione non vulgaric 
4& cupidc^ lubcnter in familiam fuam eum adfciuit» & fauore 
fuo dieniffimum iudicauit. Quare gentilibus fuis Stibarisy i^ofichiu^ 
adolcicentibus indolis-acfpei pra:clarx , praeccptorcm pr«fe- iunioribut 
«ic. Indc in Galliam cum ad cxplorandam Academiarum illius stibarU );/^-i 
legniracioncm, tuniultuarttc tuncltalia, folumablegdt. Pofi- ficitur, 
ea rebus exploratis vna cum agnatis fuis ^ comitatu nobili 
ceregiorum iuucnum, atqiie ijs prjecipue Gaimle Erhardo\ ^, .. ^ * 
atque Dmaro Galliam Loticiuum adirc lubct , adiunclo ei . ; 

iiypodidafcalo Georgio yijchtro Argcntineni&>homiue dodo? 
comi > ac humano. 

Itciigitur Galliculn cum mercacoribus Gallis a mercacu 
Franco&cenfi ingrcdiuncur , inflrudi fumcibus heceffjrijs cx 
liberali munificcnciabaniclis Scibari Maeccnacis ; ac pr- jnum „ 
pccunc ceiebcrrimam Fiiw/wn««»vrbem,inqua fubfiitoie nli- ^ithhint tti^ 
qaancifpcrj vt philofophos* oracorcs, nicdicoSjlC.cW vX .tiw- tei;am^ 



1X1 



V l T A 



dirent. Inde Ycluti multicudioi cedentes in ezoptatos Momfim 
^^. ™?" iuttui reccflbs , rcgna ATciepiadea , conccdunt : ibiquc in fua^ 
tnKfijfii^r uiftmo oti.oliterario iucunde ac feliciter bonas horas coafu- 



•T"** munt. Monte peflulano libuit excurrere , d: vicinam r«ii/^ 

1 VtPmifib§' ju^ fcholam vifere : deinde montibusPyrenxis fuperatis>& 
km Tn§f* Atace flumine >.in finitimas Hiipanias traij cere , yifenda; re- 
gionis acgentis caufa , ad quiduis audcndum cordatae : yerum 
KMfhnk Yltcrius progrcdi conccnum non fuit , bcllo inter Hi- 
fpanum & Gallum ardentc. Moiitcm igitur pciliilanum re- 
uerfi,aiiquam multum temporis in fludijs ponunt: tandemin- 
de digrcm perluflratis GoUia^ Narbonenus darioribus vrbi* 
bns, per Allohrogum £nes,Rhodanique fontes,& Helaetiam, 
Jgftfafffff m in Germaniam redeunt , anno a Chriflo nato M. D. L i 1 1 1. 
ihmtm» exMQ0 qHmdh§nni9 in Gallijs liberalitate & fumtu illius nobiiif^ 
£mi Stibari:quem in thermis Badenfibus valetudinem.tuiic 
curantem , falutarunt. 
PinadM L&m Casterum non alienum hoc loco videtur paucis faltem per- 
fkhUim t»g ^^^S^^^ cz£vL^ illos & difcrimina,- in quas nobilcs fludioficQra 
.^^^*i»l^ ^uo Pha?nicc & comitibus in Gallijs conie<fti fuerunt j aliis vt 
GnMkM ob ^^^*"?'® fmtpcregnnatuns.Primum itaque LMttttn antcquam 
abirent , vna omnes vnius contubernij numero hndecitn , craie 
haud pares, animi gratia , ac dcfiderio infpiciendi of ha StqHit-' 
ii«,Parifiosalluentis,&adRothomagumin Oceanumfe ex- 
onerantis , ezQ>aciantur , panim nauigijs , parcim pedibusicet 
facientes. Indc Rothomagum appellunt , vbi iudicium regium» 
&: emporium celebre totius Normandia;. Ab hoc cupidoiaccf^ 
fit eundi adlitus Occani vfque , & ad portum Diep^ $ vndc de* 
cem horarum fpacio ventofecundoin Angliam traijcerc po* 
terant : quod feciflent, nifl nobilis iunioris cuiufdam metuf» 
inter piratas quafi reIinc]uendi,ipfos deteiruiflet.Nihilominus 
tamen vt animuifi ohleifbarent ac propius , quod volcbant, in- 
tuerentur , nauigium conducunt, duobus ve<^oribus ,qui ia 
Oceano nauem agerentjfefc temere admodum committentes. 
Hi enim ventis infurgencibus magis magisq; in altum Tehonc 
repugnates ac nolcntes : & iam furentis maris proceUaein con- 
ued^orum capitavndiqucreuerberabanturj cumfcrionauicil- 
larijs imperant,curfum relegant,& Utus pccanc. Verum ifti ne* 
bulones, acpecunia^hirudincs, negantferedu^uro$,tiifi na- 
merato aliquo donario.Hic L oti chms indiguitate rci commo- 
tus, alterum principem confilij fortitcr apprchenfuminmare 
prarcipitem fe daturum minatur,ni curfum & propofitum mu* 
tet. Appcllunt igitur, fed non adponum , vndefolueranc.Per 
loca crgo ignota noftri regrediuntur, & tabernam in litore in- 
Uentam ingrcdiuntur Verumcnm&hicfufpedlaipfis omnia 
vidcrentur:c(cn.iti cscubias difponuntad cubiculum. Ibi tuni 

in fca- 



u8n. 

HcthcmS' 
gum. 



Xniifcnmim 



Cnttf9 injt 



L O T I C H I I. *T| 

lUs latrotium quifpiam gUdiomin cenebris micaatem 
tat> forte exploraturus > qoid animi eflet nouis ho&iti» 
^uod animaduertentes nobiles ftudiofi cum enfibus ibre- 
aSoproruunt>ac latrunculos fortiter abigontxipfiad au* 
1 yfque peruigilantes.Quaappetentebeticquis yereda- 
»nfcenfis Parim)s repetunt , iam experientia edo^ > ^uid 
d Comicum : Ftlix^qmmateHunqMMmt/iiagriJfm. 
cetia deinde omnesnmuliterum difcedunt» pedeftreiter 
lentes > vno duntaxat equo impedimenta viae ac iarcinas 
:e. Fuit caprofcdlio L otichio duce miUUnum noftratium 
liiigintH circiter , concors, modcftaj £c lartai praeterquam 
in fylua circa M olinarum vrbem a latronum manu peri- 
lipfisnondefiiit. LugdunMm ingrefit perluftrant biblio- LugJumm 
magnificas & coemta bona Ubrorum copia o&auapoft Gslkd» 
lOdanO) nobili flumine>ve6):i}Fif«if«f», Cretenfium Co» 
n } deueniuat. Hic dum noftri fupra vrbem antepontem %, Pmetdum 
•reexponi nolunt> nautasincautiusnauemregentessra- fi^ "RhtdHnft 
te fluminis adinufitati tranfitusiugumfagittavelocius 
mtur, inter fseuas vndas,murmura>& fpumasyvcfeipfiim 
exaudircc. T um naucas in genila procidentes Deiparam 
icm acclamat : & a6lum de omnibus vnomomeotp fuif- 
vel ad mininum faxum nauis impegiiTec. Amnkni viri- 
[iimtis , bidui icinere Nemaufum > acdemum AfompiliHm Mofffftli$im 
UQC : cuius loci gcnium ac felicem vbertatem cum Nea- VPnnm* 
ho coAo 8c folo non iniuria conferas. Ibi famulo cum 
itur Gallo , cum ob linguas impeririam > tum minifterij j. Fim$tUm 
; euenic quadragefimA tempore, vt vocant> cum exteris> in inmM 
rim Gcrmanis , carnibus vefci indulgenria magiftratus §luudfMg9m, 
ttitur> vt Famulus ille audaculus > pronibenribus id ixpe fimali» 
3US>carnes ad menfampriuatiminftitutam coemptas> E^ctgrk cnr» 
ijferrctfubvefte propencientesinpublico. Qupd cum nturn efits 
m inprimis thricif' quidamcregionenoftratiumhabi- indulgettsr 
ptaflct: continuitfetamcnannointegro>necquicqu^m M$mfelii 
Liit. Sequcnceautcmanno redeunce carnium pnu^tiene^ diehttafr^* 
\ Inquifitor.s deferc, Vocancur icaque non omnes fimul> hihitit» 
liores prinmm , mox alij , vix vt cogitandi de refponfo Germanino-' 
iiidarctur.Difcipuli,vterantinftrufti,fa&umfatentur> hiUf cotar.-^ 
c caufam in prarccptores conferunt.BfWwc auditis iunio- Inquijttorr 
cum in vna eademque fimpli ci refponfione perfiftcrent; htte accftU>' 
intur&grandioies. Qui nuncfcorfim finguli, nunc fi- tttr, 
nnes examinati, idemque fa(fi , praecendunc priuiiegtum 
pcregrinis conceflum. Inquificores id fe non ignorare 
dentjfedfcandalumpublicedatumincufarc.Nollrivbi 
rem ferio agi , famulumilluiTi male concihatum mulra 
ifc dimictuni;quo tamcn fafto maiorcm fibiarcligicfis 

O 3 \iv:v- 



i 



ti4 V 1 T A 

inuidja conflarunt. §tt*into die poft ad difputation^ dc 

^ddfffHta'' efugjfimilibusquxfhonibos citantur. Iterum noilri 

|r«iMm a$ diplomatc tuentur)& nifi fccuritas concedaturjmiflu] 

Mrnmm ^n ggjjijjic ^.titLhungraumm legatum daturos refponfun: 

^tt^ntur, adolefccntcs examinatos famijia&fanguine iundlo! 

qui(itorespaulum vifiiremittere > prxfertim cum fufpi 

famulum ea dc caufa praemiifum.Itaqy ad pcsnitentiai 

Totntk lA In* dmlumfuhUcum publice decl^^-anda ferio illps hortatu: 

qwptotibm ponitur forniulaj vt «i^4 ^e/UperpiMteiUyfiudupedibMy 

^h carnium mrdtntib.finguli ndtemfiu (SfJt, in temfU coramjummo a 

^fum nobili - frm audtantj^ nbfolutionipetuntt mulBa magtftratui ^ ci 

ifua Qefma^ deptndsmtyd* cdttro cau$iut agant. Quid hic nofb:i ? int( 

pie indictn, Sc faxum illi c6fHtuti>/^iir<7x fe horum ^ utc^ua dtfe* trf 

vmpin^im iagenucsfeiuUborasiiberu H/ fs^bilib pnftntib.preginatoi, 

Cerm xmr udjptrfiires gintilitio mmini tnfamia huiujmodt ^ feruttt 

|Mti|. Um , pfiuilegin /iudiofis ab Augufl^ Impp. d* tu ^toUri , if 

fiianiff.regu literm Qfernicontumeiia^ affiii nobilitate Ui 

fnHo concuUafiaffirmantes'i tcmartfAvos lepromittentcsyt 

kw.reex/ffaaulurefcriptum afferatur. Audito hoc,S S. I 

crcta paulatimrelazat> veuiamqj ipfis dare dicunt > oi 

y t aiebanc> df dtgstitatS gentu Gtrmamca : iuftttJAfuiffty 

fent > nenfiirtgni ciues de iuru inaqualitatt huberent^ quot 

quirerenturiremitti iUiefa0utn» (Xgnati* Ecdefid, ea ta% 

tmpofterum dtmfiandalum viuant, & (in quo vho obtc 

fngulffinguUsccforsatosadncfixcomta ^xemdochtA dep 

i^w. Cm- ^itum f\iit,non parn hic Carolum Clujikfn profiiiffc,c 

fim, ea in £ccs peritia confuetudo intercedebat cu Domii>ica 

^caiefa pri^ Inquifitprc.ltaque nof^ri gratijs regio nomini adis d 

fi^*^*. feq^ nonnijifuLautoritatoregta conftitutttnu ^ Hnrosy^ 

htlariffit datoruy Deo chariin ^fumpauperum aliqu?dfo< 

tenduttt. Nonlongotemporepofl, cum btenmc ampli 

pelianainAcademiavixilfentjanimisfcmpcrcoiuni 

tantuadtcmpusdiuifi:placuitmagiftris&ephonsi] 

ferijs Academicis rurfus ad maritima excurrcre , part 

Iter Tokja- fophiae naturalis ac rei mcdicse , partim Tololaua: I 

rf^um» viftntl«caufa.AdiungutfeLotichio,minoribusloc< 

vna cii pa: Jagogorelid:is Mariuty2i\ij ite fiiorii ^^/>^j 

GjUu^ fAS*o(piaKiu.<^y & IJaac. CeUattus.dyi^qi pniiig 

ca profcflbr Bafilcenfis. Literisii^iturcomendatitiji 

feniore,^ Rondoletto prxceptoribus ad 1 olof itcs ac< 

ify^ofus cf ingrediuntur. Cum autem alitore Tyrrhcnico, qui 

mtttnsife n '- ^cdto & dcfcrro, neccl^ario illis dcilcdiendum ellct : 

yif.j yeregrt. ^^^^ ^'^ aducrtentibus fcfc obuiam ferthomo quidai 

natortbue, ^f^"» auiqiipfoadfpcC^u tcnori clVct.Hicfalutatis n 

quamluiinanitcrfeitincris comitc offert,&cumv 

mines fliidiofos>dc \ialalVos>o^ci:amcyjoque fuam 



L O T I C H 1 1. iif 

dis paliijs & alijs vltro defert. Noftri voluntatem tam officio-^ 
famnon afpernati y cum baiulo , nouo & facundo comite pcr-*' 
gunt. Praniiin pago Ntffk cum litus rclcgere luberet>oftentanr;:j^4rii vris 
tcfc elonginquo NMrbone Maiciojvt Ciccro appellatjlonguxiQ GMm^ 
ille compendia vicC monftrac> abducendoamariiuxca BiHfi$Cm 
mm fluuium. Ante vrbem opere & prxiidiario tunc milite mu-r 
nitiflimam, dum nolfai calceaincnta purgant > & ad ingreflum 
fe paraut; ille conies curiofe iam foflas inlpicit>iam oculos huc 
illuc verfat:vndc fufpiciopoUmodumfuitconfirmata. Veni* 
tur adpoctam primam non folum Marte & munitione terribi-- 
lem>fed etiam pluribus monumcntis Colf.Romanorum vcne- v 
rabilem > per quam ingrefluros militum quidam ibi cxcuban<» 
tium gradum lubct fiilerc: rogat 'juifimt, ^nde vinui^t^ quo ttnf 
i^/:negat illis intrare licerc prius>quam ad militixprincipem 
fummumq; magiilratum res rcFcracur. Miles diu noilros mor 
ratus tandcm rcdit)Qmncsq>iIlummilitummagiilrum adire 
iubet adiudofacellite. Sequuutur viacores noftrilafH > langui-r 
di>iiticuloii cmii farcinisi^ in atrio magnifico coram Pr^fcdo 
militum (i^tuntur : acrogancm'primum> an GiUltcnm Ungutim j^,pgrituhtm 
tcneant&loquancur omucs?rcipondctnoib:i>paucositaeam in vrieNnrm 
linguam tenere > vt intelligancur » & ncceifaria proloquantiu:. bon$nR^ 
£liguntiuqs CeUartum Heluetium>quinomineomnium GaU 
lice loquatur. E quo Prxfedus audics Germanos eil'c,fingulos 
intente intuetur jac quibus quiqs locis nati fint>rogat. Reipon-T 
AtntySaxones clfcj l/a»cu6 CiU*ri»^isri erat>Hcluetium fe ailerit. 
Habebat Pr^fe^tus in militum numero Chirurgum quendam> 
natione Germanum. Is continuo aduocatur explorandi caufa> 
T ere Germani ac mcdicina: iludiofi an efient>necne. Pr^fe^us 
•?bi rem ita fe habere, vci primo coniirmarac>videc:literas com- 
mendacicias ad Tolofates exhiberifibi ppllulat> refignat> per- 
legit,rcddir. V erum profcdionis caufam fufpedla cumhaberct Opath pft^ 
belU temporibus : itacos grauiccr a^Facur ; DtabMt vos ituamosfi^i mili^ 
Jiudt^fos ftudia tempordud AccommodMrc^nectemertperietUafubire, tttm std 
htmad^icims vfque montts Pyreniosprogtejp efiu . vndt stnitu diei Qefmttmt^ 
itinert HtjpMmtu ^cbu ingrtdiunditftfacuittu, Prius ttnq^ hnnc tx^ 
pUrare vrbem animm fuit > poftia aUas a^gttdi technas. Quibus 
auditis noftri confcientia rcAoque propofito freti > intrepido 
Yultu modeftc rcfpondcnc j & fulpicionem afe omnem remo^ 
uent. Erat Prasfcdri ascas grandi$> bai ba caua> aucoricas milica- 'Bfefbpewam 
lis : fedebat cum maieftace in cribunali , faccllicum holoferico phia illitte 
«midtorum magno numeroftipacus: adftabanc & ofiiciarij ar- prsftSii* 
mati tanca cum obferuantia ac fi regiam ipfam maieftatem in-r 
tucrcre.Dcmu in Lotichifiintuitus,corporis colorefupra alios 
magis fufco, roborc & habitu virili, vultu militari ac prajfenti, 
intcrrogat:qius tu aut^? atan^netufludiofsfis haberi^is? i^^oc^, af^ 
firmantc: ^td^^rpi ^ato^ iuquit, :ccii,^ /«i9»jj/^^ejf«retniUv»att»<^Ai 



ii^ V I T A 

* ■ 

m Ut t U im 4M bimm} tnfem^ ae mdchdfMm vihvweyqmmammm 

i p*»ltre, Hic rifu omnibus oborto :, poft exadum iam aiiiplius 

■ to -■ /^Mfi&pr^colloauium^comiterdimifros^indiuerroriumabiu- 

.: ■ ci ab adiundbouteliite imperati cuius nutu fe contincrencsncc 

citra permifnonem faffcam pcdem diucrforio cfFerrcnc. Nofbi 

l«ti diuerforium petuntj vina ocy us promere iubcnC) morc pa- 

trio Chirurgo populari > & fatelliti > cuius arbitrio dehinc vi- 

ucndum crat> nilare propinant)& vt pofl'unt>humanicaccm 

omnem dcdarant. At quid fit? Conimodc coenaci ac refcdi» 

cnbitum cunc> filefcunt > obdormiunt. Interea Lomgttficillc in- 

feliz comes^ in cuiina cum caupone rixas occipit> calidum pro 

purgandis nobilium ocreis itincrarijs imperiofe poftulando. 

Hic illi ad focum Ufera regtefigtUo maiori obfignatae e fina fbne 

excidunt:quas cauponi>duminfpicerc vultyillicoiongurioeri- 

pit> in ignem conijcit > i caupona fe proripit & notis ubi cxtca 

y rbis m oeni a cuniculis dc no6le clabitur : veft igatus omnibus 

vijs celeribus equis nufquagentium comparet. Poftridic fnm- 

mo mane noftri omnium prorfus ignariypropercrurfus adlm- 

pcratorem illum vocantur, examinantur> rogantur : Bnqmnil» 

SfU cemts, qu» ^fenerit, quorfum tter $u4a } Refpondcnt noftribcae 

adhuc animati id> quod res erat : neque nocum (ibi hominem» 

neque condu6bum> adfociatum force ad litus, vitro of!i ciofum 

prasbuifle ignotis penitus , ncc deitincrc quicquam imUcafie. 

Hasccine iureiurando confirmare velint fiiiguli) rogantui? an- 

nuunt noftri vno ore omnes conftancer. i um pracfedlus ira 

cxcandefccspertribunuminhxc verbaillis denunciari iubet: 

SMttUet tfte comesfiinfum maniu ^enffet.ium iffis pr^ ^eSattAe 

Mmediuerforiifineftras^exUngmione longamfrBum l$ter»m aih*rt 

pemlife, lUkepreinde vrbe txean 5 MomptUum^ adftudiaftta le n- 

ftrann necvUeritetqttaquapregredt^Mtur.Quodfi dtBe nonattditn» 

tes Toiofam verftupedtm moutffedeprnhind^ntury deproxima qtteth 

qtte arbore racematttn fuftfenfum #»i E t vero fi abfq; litcris BjendO' 

Jiiffantu igffj fuifTet : in prasfentiflimum addudi cHent difcrimen. Con- 

fittdtojui flat enim hyeme fequente Hifpanuin quendam ftudiofum, in 

fujpcnjut, patriam rediturum , quod apud eum propugnaculi cuiufdam» 

quod tum sidAqfta* mortua* exftrucbatur,dehneatioinuenca 

. efret;captumacfufpcnfum,laborantibusproeodiIigentcrdo- 

Qw« tUe £toribus Mompelianis. Dc Longurione autcfufpicio omnium 

longurto ^j-jif ^ Genuenfen. eum prodi torem fuifle, ab .-indrea Doritt fubor- 

Jmrtt. natum. Germani igitur nobiics cum fuis magiftris , Deo cra- 

tijs a<ftis,ad fua vercdarijs expeditis vfi,reucrtuntur: ac deinde 

Mompclio, vtdixim»TS, inpatriam,quaminuencrunt intefti- 

nis motibus,& wM'»-/ ' m.uchionis armis valde turbatam. Ca:- 

tenm LotichiMS,GnIlicoirincic&muncredemandatoprobc 

inv gf-q; (icUindlus^inkalianuogitareccpit.IdvbiMflCcen.is 

C!US 



L O T I C H 1 I. «7 

«ius magnificus D.St$BMrm intellexitsyiatico liberali inftra6Hi 
honefle dimiccit. Anteayeroquamiteringredereturj devo- 
luntateMsecenatis cummagna difcipulorum nobilium parte 
Lipfiaadftatcinclinanteabit^adyeterespraeceptoreS) MUtmeB' L^tichimhi 
$b»m€m (f CMmwMrimn, {alutandos. Cum his plufculos dies Hi liielMicb. 
moratnsinbaliam pergit» adiundo fibi comite lomimHMffc ^Csmira-' 
franco>niedico,huiurquedircip^o i7ir»A4ri^ ri&M»^«»^fiqui- timnfidH-' 
ce Franco. Profedi ergo per Oenipontem & Tridenti alpes» #«r. 
ingrediunturdefideratamin Italiam, de quaidem> quod de ImbttnUMm 
Mgjfto Homems olim dixicj dici poffit : f$iii, 

Veniunt autem>y c alias praeteream yrbes> ymnmfn yu i^tm» UtU^imM 
tecaliamonumeouiUNlfittc aficd^uluftrarunt illuftrif StaU^ iSu^fa, 
|frtfr«i»ftatuas> qui yaiuerfitmferdolim Lombardiamtenue- mf^. 
runt: fed a yicinis Venecis expulfi conceffere in Bauariam. 
De horum genere> fupcriorifcculofloruit luiim C4fm Scdiger, 
yiradmiraculumdodus>&nupereiusfilius lojephmi Europae hfifhm Scs 
fidus : in quo familia eztind^a, non fama. Viderunt ibidem Ugirirmn 
Pi^iiiiregistumulum>perpetuorigatumrore; cum cciamma • vUimm. 
gni FrarM/iiniy 8c alia permulta. Demum PmMmmn appellunt> PtUMmmm. 
hofpitium diu expetitum> yrbem amplam> populofam>do£bif- 
fimifque in omnium fcientiarum gcnere hominibus afHuen- 
tem . Ibi Lotichius praecipue deleaatus eft horto Sembi yrba- 
no , perpetuo Tirentilanro> hyaco> & platano. Sub yefperam 
yero>caloreremiccente, mmed/corum, Ytyocsint, hortumcMm 
amicis ezcuncbac» omni genere pulcerrimarum ranorumque 
herbarum iAftmftum & cultum . Crebro item ad yifcendum 
yicinum Anfmummt adfalutandos Frsncifci Petrmskd cineres 
& laureta, exibat fub vefperam: fkpe cum Hagrio> Mario> 
Maroldo ad Eu^aBeos montcs, herbis falutaribus fcatentess 
hincad Apofjt fontes& calidas aquas. Poftea Medoacaflu* 
mine deuedi f^enetiari;m vrbem accedunt: vbiNeptuniarc- VtmtiM, 
gna> regias opes, dclubra fuperba,palatia celfa, & yt verbo di- 
cain> magnificentia^ omnia plenafatis contcmplari> fatis de- 
mirari non potuerunt. Verum cum fub idem tempus peftis 
yrbem Patauinam inuafifTet ; 8c f ludiofbrum alij alio dinuge- 
rcnt : Lotichio B^^nontA arrilit i quam Theodofius Imperator 3w»w«» 
omnium fcientiarum domicilium & per^nnem Mufarum fe- Lottchtm 
dcmcfrevoluitipriMilegijfquefummisdonauiti zAtoitfioiuii ^^'^* 
fchoUfticHm fludiorum grattMtUuc euntem, aufu temerario Ujeritp 
capitepleBendumeumfknxeritx ^ nipnfis Idexequatury Epifcopo 
lononienfisrteadem Hlumposnaaff.ciat^ mandarit . £t olim ad do* 
ikxlnx commendationem fatiserat, rnodoin ftt^dio^ vtloque- 
bantp.r, Bononienfi^ixiffn quifpiam. Pcrcraxit Lotichius cod6 

O s ^ 



118 '-' V I T A 

& (bdales fiiosjvixitq) cum ijs iucundifnine)y{q> adinfauftum 

FuneJtM CM-- ^cfuneftuincarum,quiitacontigit. CumLotichioincflitiiH 

jus L$ttchto crc4ibilis qu«dammorumruauitas& comius>ica» vt quibiis 

BQnm4 ^f" femclinnotuiHet, ijs in dies iucundior cius copiuctudo fierct; 

€t(Ut, jjobilis quidam Monaccnfis canonicus Bauarus , Locichio irfu 

domeflico iundlus Patauij , cundem itiox confecutus peftis 

mctu Bononiam , contubernium eiufdcm ibi expetijt Hic 

y ero canonicus cum ccpiAet amarc foris, quod doipihabe- 

bat: impatienter idtulit hoipita, iuucnis formoii amore ca- 

j>ta. Itaque v t eo p otire tur > phiUrum parat amafio ^ppQQcn- 

dum in iufculo. Apppnuntur ergo finguUs fcorfim promo- 

|:e Italorum iufcula duo. Scd cum Lotichij eifet pinguius, 

ipfcquc naturaapinguibus abhorrcf:et> commucatid cumiure 

nobilisBauari,quoderatmacrii{s, {edintoxicatum. Lotichi- 

us,etfi buccellam,vt folebat prius cani fuo Qbiecifiet, qui covt^ 

tinuo in rabicm ycrti & in porietcm rucre caepit ; tamen > quu 

id non animaduertebat, forbere pergit. Extemplo vim ycncni 

intraprxcordiafentit, atq; animi dcliquip in terram concidic 

MoxRirensadconclauevoIat, armarapit> in contubcrnalem 

ab ipfo fibi infidias fad^as ratus, ftrido inuadit fcrro. Poftca 

^d fe nonnihil reucrfujs oleum oliuarutn af&tim haurit: fibris 

ftomachilaxatis haufti toxici partem rcuomit ; &aliaytmc- 

dicus abigendo v eneuo adhibet. Inde in fcbrim molignam 

incidit j & periculofc aigrotat. Vbi tandcm mcliafcuie ha- 

bcrecoBpit r deciderunt illi capiiis pili, digitorum vngues, & 

totusnonnihilimmutatuscft corporis habitus> cumipfis et- 

iam animi moribus. £t ha^ferunt reliquias iftius mali> quoad 

yixit. Quotannis cnimfubautumnumreuertentc temporc, 

liitlia idute 4*^oip^"^^l"™illumaccid .i.if, rccruduitvis toxici i cu mcn- 

^^MM^M^j^ tis quadam alicnatione ac tcoii. Hic fuit frudus pcrluftratae 

' ItahaejquamnimisauidcappctimusOcrmam, lajpedomina- 

•ir- bentes,quodforisfumtuof('qux'rimus, 

?** • ' Vt autem nulla calamitas fola, ira Lotichio malum propriu 

Pmm mm-' ^^^^ auxit. Daniel enim Stibar" fub idemtcmpusimmatura 

' ' mortcinmcdiohonorumcurfuintercidit,annumquinquage-: 

fimumnonmultum egrcfius. Hunc Maecenatis libcraliflimi 

obitum non lacrymisfolum, Mcrum & carmine fcrio dcficuit 

j^ocra noftcr,in quo intcr aUa Cic quiritatur & omiQatui : 

Tujiudium lufusq^ meoSi tugnudi/t vitd 

Omnia fregijli morte, Stiharey tua. 
Sit tranquiUa ttbinquiesy ^isqjinfiia luBrnx 

lam^g ^4/r> manes mox fequar iffe tuos. 

Haudlongeinteruallo poft fccuta eft mors duorum cxfi:a«« 
trc Stib.ui ncpotum, quibus Lotichius magiftcr prasfcftus 

facrai 



L O T I C H I I, »151 

fuerat Hinrtcif^. Martini; quicum Reip. adininiftratioQ^yix 
capefcereincepiirentiiuuenili xtate ez hac vita exceiTerunt. 

Lotichius abfoiuto ftudiorniTi in Italia curricuiO) acceptiC* 
que Aca4en)icis in facuitatemedica} impulfu magis amico- t»tichim In 
ruip^qu^mfuafponteiniignibusreditumin GermaniamRo- Germanitim 
jna ^piam non viia) maturat. Reuerfus vbi fuos faiutauit> tedit. 
\ffir'^btiitg$m yepit Melchiore Zobelo praefule& Francorum du- Melchior 
^enierario latrocinioacnouo exemplo intra yrbis moeniaper Zehlusne" 
infidias* crudeliterinteremptp. Cuiusindignifnmifacinoris|4rf«^^c^; 
hiftoriam > fucceflbri^ Friderici impqlfu, confcripiKre Loti- Mn»o ij^^S.f/. 
chium diflimulato nomine> yulgo creditum eft. Agebant ij,CalMa$i 
tunc ftudipfe Frtdertcns praeful \^irzeburgicus , Sc nobilifli- * Sicarm i 
mus SturmerHii yt Lotichium omnibus nonoribus audam Gromhachto 
fecum rctiiicrent; fed PEO ^W yifum. Accidit enim ytfubmijpsx 
Heidtlbergam ^ aufpicijs Othonu Henrici principis PaiatiniSe- quifufpliciu 
ptemuiri) ad doccndam trai^aadamque artem medicamho^r luitan.i$67' 
porifice vocaietur: anno Clirifli if^s. claudente ipfo feptc-» d.it^priL 
parium artatis quartum . Quam quidem prouinciam Lotichi- Lotich, Hei- 
US,Muiis&reilitcrarixnatuS3 accipiendamexiftimauit. Eoq^ delbergam 
cupidius <:am in Academiam venitiquod vigebat ea xtate me-r vocaturab 
moria doiSbiflimorum hominum, qai ibidem cum perpctua otthene 
jiominis fama vixcrant : vt lacobt VHf tmpfeiingi» PaUantie Spnffgeli Henrico E- 
iureconfuhi cx<^cllcntifl[imi, in cuius vinute depracdicanda leSi, Pfal. 
multus fuit Melanchthon, olim eius conuidlu vlus, ha^nu DoSli^iri 
Oecoltimpaiity loantn ti<*ftun^f^ SibAfttani Ml^nfter.^ loan^iit Vir- qui in Hei* 
^«/75#,Machemfitici,§L qui illis fupcrior>Ro'^<'^^^ ^inVtf/^ejciuf- delhergonfi 
quedifcipuli loM.Daibtitgit. & aliorum c6plurium, quos non Academia 
necflfeeft omncs nominare. Jnuitabat Lotichium p^xtcxcsi Jioruerunt, 
& lafol/i Micyllh philofpphi ^ poiftae elegantiifimi , confuetur 
do: qucmantea duccniadinfiftcndam ^ perfequendam ftur 
diorum rationem habuerat. 

Jn Acadcmiaigitureai exteaejuem^itamnonejfey Lotichius ^ 

dicerefolcbat,loc<>honorat6 docendipariter& aegrotis con? 
fulendi munere itafundus: vt Palatinis principibus comr 
j7iendacus,collegis fuis iucundus,ftudiofis ^ ciuibus vtilis ef- 
fetatqi haberetur. Eodcm feretempore Marpurgum iudicip ^odem temr 
principujn Haffiarfuitinuitatusi vtinfcholailla, in quapuer p^y^ ^tf*»- 
^ adolefcenslufcrat, velartemmedicam vel poetic^m docc- *|^*^i»^tfr 
rct. Verum in ilatione prima Heidclbergenfi Lotichius man- ^^^|^y jj^fi^ 
fit i vixitque in ea, dum vixit , benc ac hpncfte. Egit autem ^^,^^ 
coelibem vitam, fuum ii^dicium fecutus & ofium li^^ratum totich.ceUhs 
fcd^tus. Vqdeilluda <^^^^^ 

Meiutiot inflHdiie confumm du^othu/i ttmm^ 
Signaquf Mufarum projpmora f qni. 



xio , V I T A 

£/ qu4t fsra legnt noftri nom immemor 4$4S 
Carmina tranqMgiid fingtre pacii cpm, 
Mtifas enim folas femper amauit^femper in delicijs habuit L0'> 
achius> fS £» Ti «Afdf tfj^iit^ af^^mmiwttkcwxi^XL Thcocritum. 
Verum Tt flerunque optima qttaquetlim tufn deoMtm : ita & Lo« 
tichio exiguum fuit vitae curriciuum a DBO drcumfcripta. 
r AnnoerumpoftaducntumiD Academiam Heidelbei^enlem 
ter(io> Chriui Seruatoris 1560. Calendis Nonembrisacuta& 
MAritu maligna febri corripitur> cum aliquo menris^ yt confueuerati 
Lotithii i^^Oy ^nod tamen ante finem vitse plane defijt. Morbo ifto 
in dies magis magifque ingrauefcente, dio foptimo menfis ciu& 
, . ^ dem> ad imperium iummi regis lefu Chrifti» cui in his terris 
OMtot^ militarat> cx ftarione mortali deceffit : cum annos vitac exc* 
giflet dMosf^trr^a. Morienti dc animam precibus adfiduii 
. p ChriftoRedemptoriynico commendanriaafuerc complures 
ff?* '** FifHofhphi, Medicty ^ ThooUp^ interquc cos lohanttos Pofihitu, 
^ ' ^ qui & yita iain fun^i oculos non fine lacrymis claufit. Idera 
t^^hi Lu ^^fi^^^ funus funfuno fuo amico procKrauit> cumque alijs 
dF ^kd ^^^^^ libcralium arrium Magiftris exuuiasfuis humeris ad 
*' '* P. Petri extulit: quar ibidem luxca lacoH Mi^yUi prarccptoris 
oflabcatam in extremo die refurrcdrioncm exfpcAant. Atque 
hazcfiut cataftrophc viri ^ poet^ oprimi> omnibusque do- 
Ais acbonis cariuimi: qui eriamobi(um eius yarijs carmini* 
bu^ paflim deflcuerunt. 
Ifitiehiifia* Corpus ei fuit ftaturse iufta;> nongracileuinws, ncc obc* 
tttrt^, fum; capillus fiibniger & fubcri(pus5 nares modice prcflar, 

aurcs contradac, ocuTi fufci Sc fuaues f ftons cxporrcfta^ilaris 
& femper eadcm : vultus modeftus, compofitus,fubridenrifi- 
milis ; color ycnufte fufcus>barba deccns Sc yirilis, mcdiocri* 
ter denfa, nigricans : pci^us corofum,manus yalida: ^ agiles: 
in toto denique corpore vcfuccus nuUus fupcrfiuus, fic nihil 
Animoqua'' inersautpigrum. Animusin domicilio aptoimpigec, cxccl* 
Ut, .fusjadomucm fortun^ impctum inuidhis; modeftus tamcn 

acmirehumilis, aequus ^ ccmperatus : breuiter> tomporamtn- 
tum y niuerfi corpons fuic melanchoUcum CHmfuhdominiot y t lo> 

JwiniMu fanfftinis f qualia tempergmcnta Ariftoteli ft Phy- 
cis maxime probantur. 
Morot imf- Ii^crat Lotichio morum fuauitas qua«Um prope fingularis. 
dem inpri" ^^ conucrfatione cam adhibebat modcrarioucm di^orum ^ 
mtt comitoi ^^^^^^^ omnium 5 y t ybicunqj eflct , indics carior ac iucun- 
dior cflet, Icaque amici iudicabant, Locichium yi quadam na- 
turaj tacita, ccu Orphea quendam, homines in amoremfui 
traherc. Ea vcro crat non occulta, fed potiuj clara omnibus- 
'.4naor, -^g patcns virtus. Erat omnis fuci, omnis fimulationisac 
lophiftica: capitalis hoftis ; in omiu viw fimplcx, apcrtrs, 

cap- 



L O T I C H I I. a.11 

candidus» yctirediqQe cenax. Amici nariabant > pharmaco- 
psum Heidelbergs > virum honeftum> filiam quam habebac 
iormo(am & egregiam^ cum docefatis ampla Locicfaio obcu* ' 

liile : hunc moddte renuifle» quod rirginem ingenuam iplt 
breuis vitas & cermini fibiinuiunencis confdus fpe falfa con^ 
iugij ftabilioris ladare nolicc. Quod quidem apenam eius ' 
nar uram facis demonftrat. 

^tudiorum aucemin eo tantusfiut ardor> vt a puero hbelr Diligmim 
Ivdsproptcrle^ulumpofitos habuerit: Yt yel cubansie^itare (f( ttmctfim 
uliquid aut commentaci poffet: Cepe fomnians verfus face- Hnttm. 
re deprehenfus dk > adeoque nunquam minus fuic ociofiis> 
quod dc Sdpione Cicero , quam cum ociofus. £cfi au-> 
cem ruris & foiitudinum> vc yaces, amans erat: eifecamen 
infolitudine folus nonpoterat> femperquein cuius beneuo- ffAtf 4Af«. 
lentia&cariuterequielceret^quaerebat. Familiariter'niudm 
fermone yfucpabat: iddemumfaperefibi aciucundum cfici 
quod cum amico fieret> fiue ftudijs incumberet> fiue animum 
remitterec Hincinyerficulisalicabi: 
O tsicmuUthtMusi» %4i 
Ubrps imer tf optimos timicosi 
§iu9sismffi h^sm €9mitati ff^ms . 
DdeBMto rthu tx iifdem^ 
Es Mu/d Vmirefiif tranfmmmu. 
Ideminpenculis adeundis actolerandisquibufcunque la- ju^*. » - 
boribus ftuidiorum> miUtia;> itinerum terra mariq; fuit prom- '* 

cifiimus ac forciffimus ; yci ez ijs> qux fupra narraca func iacilc 
cuiuis apparec. Loquuncur id eciam carmina eius hxc : 
Non egopfo Patria holU detro^o laborem^ 
Degener mtt ^fifrotintet hofie tretno, 
Ire nec ttd mttnesfro Uberttste reenfims 
DttUe foret reges int^ fif nrmn mori. 
rorcicudinis eciamphilofophica; fpedminalongcpulcerri* 
maedidicin domandis> acquc racioni rc^acfubijaendisaf&T 
d:ibus & animi morbis. Iram fic poceracin gyrum radonis co* ^ 

gere atquc rcgcre : Yt pcr impotcntiam animi parum yirilc ^*^*****» 
quippiam admififle raro ut deprchenfus £tfi ( ne timftm^no 
tsLccic Yclle eum videamur) conceptae femel iracundiae crac 
tenacior atque implacabilior > yc melancholica; foicnc na« 
tifrx 

SermoLotichijerat>qualisfermeSocracicorttm> deganSf Serme. 
yrbanuS) lcuis> ihgenio tiadl:us> modeftus> bonacqac mcncii Vrhnniim 
yerusindex. locisdelc^abaturacySi/i^ Mercttrii^ yt aittntt &fnleSm 
non Momi: inquibus & animidc ingenij probi acumen cltt« 
ccrct.Cum aliquando Bononiae ad ipfum Huberttu Lmgueim 
abituriens in GermaDiam^mane adhucinle^ocubaatem at^ 



%A VI T A 

comiiucncemvchifrct,fupcrquerequadani, <jiiid fibiipi<iertf« 
tur, quxfiiTct ? rerpdnditjr mihi ^ifero mhil ^idttnr, Quo ille io€9 
PmcHndia* admodumfuitdelcdatus. Contraaberatlongiffime ab omni 
Verborum obfccnitate)& obtrc^andiiibidinci neqjfcurrilica* 
tcm vUam fcrrc potcrat. Accidit cnim aiiquando> cum Stiba« 
tofum , nobiiiujTi iuuenum agmcn ^ Gallia reduxifTet : vt 
rcduccs illii in pra:dio quodam haud procul Pabepetga 4 
Damele StibtifO conuiuio excipcrentur. Ibi cum poculis fefe 
inuitaffent i quidam minus digna auribus astatis illius effutire 
Ccpctunt. Tum Loticlhius iratus dc mcnfa-furrezit) & adole- 
fcenf um caufa ruborc fufFuius illico abijt, indigneq; id fadam 
culic. Dcinde nec ipfe qucnquam carminibusiuisuBfit> nec iii 
gratiam cuiufquam, fd^pe etiam rogatus 

■ tnordaci perfifinxit (armiin ^keHqua^i, 

tn omni denique vica communi ac conuiuiorum hilaritattf 
eum feruauit modum j qui naturas congruk i vnde vires cum 
SohfiitiU A* animi tum corporis rcficcrentur> non opprimerentur*Compo- 
tmptfMttiM. cationes & comcfiationcs cane peius & angue oderat, aiotis 
iliisinimiciffimus. Amabatautcm, vt cfiinfympoiioXeno- 
phontis> pocuU minuiMotff toranttay ijsquefoUsaidferebatde- 
iedariiiominesphiiofophos. £t quotiefcunque iuCiinditaci 
fe dabat cum amicis i tcmperantiae> modcfli«> & fobrietatis fi- . 
ncs, mcmor non tam Pofuii-melifixi voti, quam mandaci A-- 
pofloiici) nunquam excedebat : ilatimque a iocis- ^ ludicrid 
adfetia fefeiererebati 

Qualisaucemfuitinvitas-talisetiaminvcAictt. Ssepeiau- 

Vefiitm^ dauit in Vldttrico Hutteno , equite Franco rationem vef liendi. 

Is enim fola lana, eaque in fuo territorio nata , vfus efl 5 nullis 

externis aut tranfmarinis mercibus acccrficis. Mundiciem ca- 

men adhibuic Lotichius in veflitu decentems qua; agrefliam 

inhumanam effiigeret: adeoquegfataeranteiomnia£mpli<* 

Symbolum ^j^^^ natiua, mediocria. Itaque reSe manfit illi lioc vexbumi 

Lcttchu, fymboliloco vfurpatum : fimpliciterfineftrepitu. 

Cascctum, vt concludamus narrationem hanc vitae Loci« 
Quidamores chiana?,paucis expcdiendum vidccur j quid & de huius & alio- 
poitayum ? jum poctarum amoribus, quibus fe ceneri paflim in carmini- 
bus queruncur, fcnciendum fit. Ed aucem, vcipfi poetde expli- 
cani, amor iWt ca/^«atquea:ihcrius j acrerum c(fcleftium,tcr-» 
Hi(in\imc{\xtcontemplati0. Hic amor facitpoecas, facitphilo- 
fophos, facitmedicos, omnium denique abibuMimarujnici* 
tnciarum pericos. VndeiUej 

» ■ ^ates non Veneritf^x improhai ^erum 
/Eterni amor genmfou vrit numinie» 

* Qifaa^ 



S A B I N 1. fts| 

Quanciiiamnechoc di/fimulanduni> adamatas a Lodchio 
liile puellas quasdam iogenuas ac fcitae formae. CUtuliMm c- 
im fuam non vno carmine celebrat : dfiinde CaUirfhoen tuni^ 
itam^ PMMfidtmi ac denique non vero nomine dld^am Phyl" 
4m Nicrigenam. Atfecithoc non inhonefte> necimmodeftes 
iqj eius nuUum crimen amorefuit) vti ipfe confirmat. Dein- 
:, qua Hiic moru elegantia ac humanitate> facile & ipfe ama- 
ic & amabatur. Atque decantandis illis amoribus nihil aUud 
aae(iuit> nid obie^ationem animi honeftam ad leniendas a- 
imi moleflias & aegritndines. 

Vacuadenique ( ne & hoc pra;tereamus ) in elegijs Lotichi^ 
lislocaalicubi occurrunt> ca ipfe viuus rciiquit eoniidera- 
onc quadam vt non vuigares fencencise collocacionc vcrboru 
igulariibircponerencur. Necfratri Ghhftiano & Cainera- 
D editionem parancibus vifum fuic ilks veluci lacunas ezple- 
. Epicaphium ei MariuS) canquam feruacori fuo in Sequa- 
enacacione& amico fidcli> apudEled:. Pal. impetrare^tan- 

viro dignum albborauit. Verum mors improuifa ilhus 
incipis> vt aUa prxclara> ita & hocimpediuic. Nec iepulcn 
morcegecis, cuiusvircus inorbemfcdiiRidic vniuerfum. 

£c haec de Locichio facis. Ex nmrstiwt^fitd F, Lodchiife" 
ndifrriftaftrloMntmHagiiim Ittmcttm, 

ft. is^o» dii 

ficundo De- 

G EO RG IVS S A B I N y S. ^^^-^1^- 

^y.compl, 
Brandebw'^ 
"> Eorgiui Schulertiti poftea Subinttt didus> in Marchia^«'|» Mmt^ 
J Brandihmgit oppido co> quo dignitas Septcmuiratus chidofpitg. 
iperatoricreandoin inclytaMarchionumfamiliafiindatur> Ptirtnt Sm* 
tus eit anno iyo8. die vicefima tertia Aprilis> horafeptima ^*»*» 
temeridiana» parentibus honeftis> &ea in Repub. prima- Pfteritid fiU" 
j. Parentem enim BjtldAfarem Sehulerumy virum intc- ^^' 
rrimum fuilfe acccpimus, eiufque oppidi confulem pru- ^ittember* 
ntiffimum. , i*» *^^^* 

Ipfe Georgius in fchola pacria primum depoHiit tyrocini- dumadoU-' 
i,iadispietatis Chriitianae & primarum literarumfuada-y^w«w^^'- 
:ntis. Adolcfccntulus^Ki«i^*««a ^»or«i» in vicinam> qua? '*^« 
ittcmberga:florcbat>Academiamiflh8>in«dibus Af«/^»ri^- CamiTdr. 
mii * clanculumcfteducatus.Ibiiingularidifceudiardorc '* ^ita Mt" 
flagrarc caspitivt in co impctus quidii diuinus manifefto ap l^uchih. 
rerct j cfFercns fc ad fapicntia: virtutitq; pra:ftantiam: qualis ^rdordifeen 
omnibus, quiyllainparte&quocunqjgcnerevirtutis, lin- <^'wS«tino. 



V 



214 V 1 T A 

galarem badcm & egregiam famam conlccnti foDt > fatlle 
animaduertitur» & eile conrucuit. 

Vidit loachimusCamerarius hunc Georgium teneraadhnc 

ascace lacrymas proFundentem adrecitationemboni ac clegan- 

^ tiscarminis: audiuit ciufdem triftes querelas> quibus iuam 

in fcribendo infelicitatcm deplorauit : quod non folum perc- 

tatem nihil ipfe perfedb um elaboraret » (ed ne intelligeret ipi' 

dcm rationem perficiendi elaborandique. Verum diligeii' 

tia&affiduitace» quicquid fiiitingenij hebetudinis» iu cor- 

rexit : vt tum in alijs artibus omnibus > tum in poetica inpri- 

misplunmum profccerit: adcoque excerorumiadicio adO- 

aidianam facundiam 8c felicicaccin pioxime accelTerit. 

StudUado' Adolefcens igitur Sabinus PhilippOyprindpi eruditoram> 

itfcMid, commcndatus>non folum ab ipfomet publice & priuatim fide- 

WrMnciJcHi liter docebatur: fed de yoluntate PhiHppi> Franci/co infupcc 

yinsrienfis, f1rff4ri«0/?>domcfticoinformatorcvtebatur. 

HicinlinguisLaciRa&Graeca) &invtraquc orationis.fi- 
cultatc fedulo diligcntcrque eum cxercuit. Melanchthoa 
autem videns adolefccncis nacuram ad pocfin ferri : autor ipfi 
fuic> vt ineo fcribendi gencrcgnauiterprogrederetur: &ez 
omni Lacinorum poetanmi numero Ouidiumfibi potifiimnm 
imicandumproponeret: cena etiamftudiorum &ie^onum 
tempora fibiprxfcribercc. 

Cum iam aecace aliquantum procefIiiret> actatem autem 

ipfam vinuce dodbrinaqj anccirct : & fiindendi carminis habi- 

- ^ . tum acquifiuifiec : inquc ea re induftrias (peamen in congrcf- 

Fift SMHnt ^^ quorundam poecarum>qui cum 'Witcembergac verfabantiir> 

nom0m MCCi- cdidiflet : Sabim nomcn acccpic> cum antea Schtderm fiuniliat 

/^^' cognomine appcUaretur : quod tamen cognomcn alias bbCba- 

rc de ipfo ferebatur. 
CtfiHsGtr^ "Q^cn^Gx tum ibi rageJUt CAfirMm Gtrfnkmemtmmy tx vaiqi 
mMmeta S«- monumencis colic<S^as : quo in argumentoitavcrfatuscft : n 
htnt dijm' agtatem iuuenilem doftrina & faoicntia fuperarit. Elaborauic 
V • enim id anno a?tatis vicefimo (ecundoi Tt ipfe his Vctfiboi 

innuit: 

Hec opH4 txegijlorentihiu integer Mnnif» 
Bie duo cum nntm Injha SMiinea ireme. 

Scripto illo edito nomen & virtus eius indarefccre cepit: 
■on folum apud dodos quofque> fcd apudprincipcs cdam vi- 
AieeiWMiit ^^^' V^^ iugenijs fauebant. Cepit eum tunc|compie^ illa- 
f /ifti «L ftrifiimus princcps eIe£bor> loachimtit primus^ Maichio Bian- 
deburgenns : erat erga ipfum fumma beneuolcnua Alhrrtm» 
itcm Marchio Brandeburgicus> Archiepifcopus Mogunrinasi 
Cardinalifi;& Ele^or. Viros aurem dodrioa 9l vim^^-rprc- 

ftaBCtf^ 



S A B I N I. »%f 

fanteSK^ui iakorui^pdncipum aulis verfkbancur, cclentcc 
Sabinus sunicicia & confuccudine comprehendic : erantqi^e 
maltocnm tuncoculiinipfum coni^di. 

P(Aeaparentesftudiumiurisciuilisample£liiprum volue- CumhimM'* 
iant:ica camen, y t etiam naturz & ftudiis numanioribus eum morihut , litg 
obfcquipaffifint. Itaergoinlegum ciuiiium ftudio Yerfaba- fk commtfff 
tuc : yc nullus dies ab exerciucionibus oratorijs Sc poeticis ra- ftuiium * 
cnos cflet. Certabat ac commentabatur cum alijs poetis^ rii, 
JlmMtio, SfigeUoi Ubtmoy Lemmo; quorum nomina publicis Mmmtm 
fcciptis celebrata funt : ac confirmabacur in ea ftudiorum ca- Sahd. 
tionea loacliimo Camcrario> & Eobano Hcflb^ viris ezimijs. 
Adiungebat his excrcitationibus lc Grxcorum fcriptorum ie- 
dionem: perfuafus legendis iftis Lacinam oradonem effici 
pleniocem. Conuerm tum in Latinum ormiomtm Ifisrmk OfMtio Tfi-' 
dt oom&ttdU dmi conftittitmUi & bello in Afiam concra barbaros eratit ti m 
transfecendo: Gcpnaniae temporibus illis non incommo* ^fff«. 
dam. 

Et ccun cunc crcbci in rdigionis negocio principum ac ifaertft 
Theologorum haberentui conuentus : iftis interfuit Sabinus, f^ggitibtH 
comitatusM.eianchthonem>hofpitemfuum& prxcepcorem. xbootogorS, 
InAngoftanis etiam fuit comitijsinter aulicos£iedoris firan- 
dcbiugici : Tbires yidit geri grauiffimas. 

CimSMttmdtcoMniwn iam apud Melanchthonem in arti- ..^ 

onuftudijs cflet verfatus^ & eruditiohem confecutus egregi- ^f*^'^"^ 
am : cbnfilium de adeunda Italiay ingeniorum Sc doArinar» ^l^'^- 
Ttipfeiadicabat, prindpe, cepit. Id cum Aliorto 'rurcOiCin- ^^^^'^ 
cellarioMoguntino, expofiiiilct: confilium non iolttm pro- ^^^*^ ^*^" 
baoic» fcd etiam principi fuo ftudia cius fvmma fidc com- ^^^^^^^^' 
Aieiidanic. In ItaHam proficifcens comites itincris habuit i*'^^' 
-^Mbimfiurtm d Woldiy loanntm d Belmw, equites Pomeranos> 
iMfitttm d Mmckwitx,y Saxonis primum confiiiarium» dein 
PalflDni cancellarium. 

Emctnm Vcnetijs Ltitm * ?ompMim» P.P. cubicularius> *Sahino in 
homodoftus&eloquens: quo cum antCciincomitijsAugu- hodeporico, 
ftaftisSabinusnotitiam dc familiaritatem aliquam contraxe- Bomphius 
' VSL Is Sabinum ibi humaniifime complexus, vt fuam ipfi de- dititur. 
daracet bcncuolentiam, adduxit eum in notitiain Hieronymi Lutm Bom^ 
Jilamtdri» Archiepifcopi Oritani & firundufini. Aleander ^^zm^ . 
potfiqiwm ingcnium Sabini in omnium dodrinarum gene- Hieronymus 
■R» nc poetices pnedpuc ftudijs pcaeffams cognouiiTct : di- ^iMndtr. 
finnmipfom iudicauit> cui priuilegia 4 duobus Pontificibus Lnurupoe» 
I EeboeX. & Clementc VI L fibiconccira,impertiret;quem- tics^ nohi- 
qachbnacibus Sc dignitatibus» virtutis caufa ornaret. Hic Utmt donu^ 
. aaqne Venctiis apud S.Euftachium>in 2edibusfuis,primum tttr Suiimtt. 
laompoccica Sabinum donat : dcinde & gradu ordinis equc- 

P ftris 



iitf V 1 T A 

ftrisomac: quodlpfe in hbdxporicoj qoi liber eil (eaihd\ii 
Elegiarum^ his carminibus ceftatur i 

Dmiqui dumtotam ^^us PmnMiuJlrcper ^fbem^ 

Me^idettacfduum Bofhphiw ejfeiubet^ 
Is non exiguo miht confHetudinit vfu 

Bomphitee Auguftdcognitueantefuit: 
Tunc ^ii demagnii cUmCsfaretebueagtbati 

Adquem Pontificii nomine mtjfui erat» 
Ipfe mihifummum quoteftareturamorem, 

Garpire mefecum remige iuftit iter : 
Meq^difertetuas Hieronyme duxitin adetj 

Nomen Aleandro cuifacra Mufa dedit : 
TlurimaquicdHes ^aria difcriminalingua, 

Et Clario pUnum numinepeSim habes : 
Sacrarumque dat^s rert* m ma derarie hfihenaf^ 

Vofiiplum Veneta /Mmmtet in^heDucem^ 
Utc per ApoUineas mihi ianua protinue artee 

Effet amicitia cum pAtefa&a tua : 
Tu mea cingehas Dttphneide tempora laurot 

Inuitoque mihi nomtn equtjhedahat, 

Mtt Tata^ Venetijs Vatauium profecflus cll : vbi commorari atiquaffl" 

■"f*^; diu ftudiorum caufa decreuerac. Viuebanc cum eainyrbe 

yifi ibt§tk' pgfjrggg Bembusy ^ loannes Baptifla Egnatiusy illis cemporibas 

bris tunc* ^^^^ Itaiia fummae erudicionisgloria celebrcs. Hi fummi vi- 

ri Sabinum propter ingenium & ftudia poecica complexi 

func humanidimc: idque eolibendus> cum vidifienc euma 

patrias principibus iilulcriflimis^ Alberto Cardinali & Archi- 

epiicopo Moguntino, &Ioachimoi. £lc6lorc Brandebuxgt' 

co, honeftariacdiligi. 

Sed non admodum diu , aut ccne non cam diu acquc vole- 

bac> iftorum ciariflimorum homiiium confuecudine £hu Sa- 

binoconrigit. Cicius enim eUminde^auulAc ncgociacorDm 

quorundamperfidia : quibus res fuas curandas commifaat: 

♦ V kndtus oequainquadamadPctrum Bembum epiftola> conquericur: 

• fuamquecainreinfchcitatcmdeplorat. Rcditunis ergo ez 

. f ItaliainGcrmaniam, Venetias fcitcrum, * Aleandn i}Xvsi& 

•'^ -n^J.^ Archiepifcopifalutandi cauiii, contulic. Hic quem antct 
ttt Roma 1- . 1 ^i L j . 4- . 

1 6z dignitatibus honoribusque auxeratj eidem pnuxlegia qna- 

ComesPalat. qucamplilfima ob virtutem & dodbinam cribttendaiudica- 

Redit ia Ger Quamobrem ibi Sabinum ex Icalia abicuriencem Cnmtm 

maniamSa- '^^^^ ^^^^^^^^fi^ creauit; ac priuilegijs amplifCmis donanica 

Ii9m4 quibus poftea Sabinus multorum auxic honore$. Inredicu 

trafmum Riterodamum l-riburgi ageutem ialucauit» cai ab 

EgoaB* 



§ A B i N i. tlf 

igh)itk)Htefisaccuratefcnptis crat cdmmeilciacus i ac vidit Satmat 
ummumiflum virum & Yeneraadum fenem in extremafef Eft^fmH$H% 
le^a: cumiam & corpus ciusSc oculi> & ipfa; ingenij yires 
mguefcere , & quafi in declinatione efTe viderentur. Polib 
editum ex ItaHa vixit aliquandiu in aula rcuerendiflimi 8c 
lluftridimi principis > Marchionis Alberti ^ ^ic)M^i(co^i Piuii in au^ 
^oguntini & Eledloris : qui ipfum inter ca^teros aulicos & It^ Arrh: , - 
afniliarcSjfingularibenignitatc complcdtebatiir. Cortuer-yc^*! ilf.- 
abatur familiaritcrcura D. Aibmo Turcoy archiepifeopi illi- timS.ib 
is cancellario : cuius nomen paflim iftis temporibus iniiii- Albmu^ 
'crio Roinano cclebrabatur. Tu^ctti. 

Erat gratillimus Phtlipi>o Buchefneroy eius principis medi- philipp. 
cviroeximiadodrina&magna ingenij fuauitate projdito : guehem^- • 
olebatur a loanne lorduno^ eiufdem principis cameratio: & Idan.lord*- 
b alijs prasflantiflimis viris. nm. 

Paulo pofl filiaiTi Melanchthonis» natu maximam> An^ sMn»sf^':i 
mmi quampateripfi in Italiam proficiflcend defponderat> PhU.Aieiin 
xorem duxit : virginem non folum forma > fed Sc Latina: du^it ^xer^K 
nguas peritia infignem> quatuordecim annctrUm. Nuptiae 
elcbratas funt \Vittembergia^> annb i;j((» die fexto Noueih-» 
lis. ItaenimipfeSabinusc 

< 

Stxia pruinofi cum lux irala&a N&uktnifif^ 
Dnicia percipiens gaudia noHetuU, 

Tttncmihii dejpondit quampronuba luhopueiUmi 
LtgitifnofunHuA munere iunxit Hjmen, 

Cuni hac vixit annis vndecim, iiulla re diruitipehte iiiciin- obttrii ci.hH 
ae confuetudipis amorisque mutui yincula. DeccfHt ipfa ^^ Sfibini'. 
cinolefu Chrilli 1^47. d. 4. Calend. Martiji apud MoMteih 
jginminBoruffia. 

Ba ho<^e> qua diemobijt, per tjuictem patri fpecies inor Morsein^sptJ^ 
tx 6\ix oblata efl : eoque lomnio fignincatum iefle idafum Jo^^itt^P * 
lum &ipfeexiflimauitj &euentusfecit, vt credibile ell'^t; rehtivija. 
repcesduas Mclanchthondomifuas educauit, &c)cindeho- 
eftc clocauit. Vixit Sabinus aliquot annos vidiius. iTah- franpt an . 3 
gmfccundamduxitvxorem, ChriftofhofiCromefi\ ciuis Re- tnf^dkihu 
ioniohtani,honefliviri,filiam, ... t^'^'** 5'^'^'^^. 

Indc * vohintate & iudicio illuftriftimi principis loafhi- * W'/' w- 
li, Marchipnis Brandcbliigici, Elcdtoris, cohiiheiKlatiiiii cfl berga: 
>fi ihunus docendi in Academia Francofurdiaha ad ViadrtiiTi: Franiofyi)" 11 
enitquceoannoactatis trigcfimo> atquefeciini cgrcgias ac- dd vhariiA 
ilit ingenij dotes. Cum autcm inandati muneris ratio dagi- Sf:;raiiiri 
kccci vt poctas & oratores Latinos eo iri Gvmnafio cxp li- 

P % caretj 



liS V I T A 

c^ret: iaitiumdocendifccic ab enarrationelibriphmiC^ciitt- 
nudeOratoresid QJFratrem: in quo M. CrafTus, deomnira- 
tionedicendi fplendidiffime dilpuuns, introducitur. Tunc 
■^ temporis cathedras diftichon adfcriptum lcgebatur talc : 

tfta tatheirafuitfraclM extrt$£la Sabino^ 
Magni pralegertt cam Ciceronis optiA. 

^dibus autem fuis hoc diftichon infcribendum cnrauit: 

Parua quidetn domtti eft ifed in hac habitmi§ Smima 
CaUiope fedem gaudet halenfmm, 

In docendi munerc diligentiam , fldem & induftriam tod I' 

Academix abundc probauit : Hiufque commoda> ficubi po- 1' 

terat^apud Eledorem & aulam^ vbigratia&autoriute mal- ^ 

tum valebat} auxit atquepromouit. Cum enim aDteccUeret J^ 

ingenio) fapicntia, & eloqucntia multos : Ele^or ftonrati 

Afittttur ad ip^us opera yfus eft. Miht eum & ad Ratisbonenfia Comi- 

totmtiano' ^^* ^^^ deliberationes de rebus (^rauiflfimis inftituebantnr. 

mine^EleS* Iniftis Comitijsinnotuit C^irtf/p V: Imperatori: quiaatoti- 

Bremdeiurji, tatefuailladobilitatis ornamenta, ab Aieandro in Sabinum 

Caroii V, in collata> donfirmauit : atque publicumfua; yoluntatis & iudi- 

Sabinttm ^fi ^^ Sabino teftimonium extare toluit. 

etmmus. Cum annos fex Francofurti docuiflfet : illuftriftimas piin' 

jiUertiee cc^s Albertiei feni6r> du^c Borufliac^ d^ conftituendaihR^o 

dux Botuftta i^ontc BorufC^i fchola pUblicai piani ad bono jtniicipe di- 

AcadMegio-* go^'" fufcepit deliberationemi 

tnontana Defiderabatur autem yir,eruditioiid &fapienciapne{fauifi 

fimdtuor, atque ingenij monumentis clarus: cuius du6hi> confiHoft 

autoritate rcs fcholaftica conftitueretur & gubemarcair.Hic 

Sabiniisin multis ynusinucntus cft : qui adeam reiii idoneos 

vidcrctur. 

Obtinuitigitur Albertus i.Boru(naedux,ab ElcdoreBran- 
deburgicoi vt Sabino poteftas fieret>opU9illud falutarepro- 
Adeam eon* mouendi. Abiuit itaque in Borufliam Sabinus cuni familiai 
fiituendam quamuis nonuihil dilfcntiente & confiiium improbante fo- 
Sahinm in- ceto Philippo : ac ritu folenni die 17. Augufti Anno i f 44. He* 
uitatur, giomont.ina fchola intrddu^a ipfe pnmtis eiUs Iledor defi- 
Academiet gnatus cft : gcflitq^ eum mslgiftratilm per ipfos tres annbs de 
Regiomoti Principisfenteiitiaac Voluntate^ 

tana- Cepit HoUa fchbla difcetitiunl fredtf entil ftatini cekhtai : 

sLcoperibus & monumentis Sabini etiam apud exteioi iiicla- 
refcere. A monc Lutheri cum ezarfifTet belitun Gttitiani* 
cUm ; & Patrise commUtii horrenda^ tempefticam proctDx 
minarcntur: mouit etiamin BorUflla Ofiander dlfpatatitfnes 
non necclHuiAS. Hic cum cum in locuni reni addtiAam Vtde^ 
J-cr Sabinus : vt ncc opem fcrrefcholaerucntii fltc coiidtatds 

tUrbas 






.- 









S A B I N I. %if 

lcdare poflec : diminionem apriacipe fuo petijt^ taA* 

le iiTipecrauic. 

pderedicueiuscum conftarec: a tribus eft expetitufl; 

mijs : fed ipfe pacrise amore addudbus , FranconirdiaE^ |K*^ FfMH 

cliquum eflec vitds» exigere maluic. Ibi iam apcace gra-f ^frftwn^ 

iiumque vfu edo6tus > non folum fchola: docendo ag 

endo pra^Fuic dc pro^t : fed ab iliuftriflimo Ele&ore 

ebui^ico inter cohiiliarios prxcipuos adfcitusj & tum 

id deliberationes grauiifimas & feccecasadhibituS} tuoi 

I ezpediendis non parui momcnd. ncgocijs ad extero$ 

^ principes^fidemj induibiam^ dexcencaccmque fingu^ 

probauit. •• ' .. 

locendoi quantom per negocia^ rlnoigum licuit> ^i% 

ns. Domus cius in dies &M]nenB[batar 41icciaci$ ho « 

iis>-£epeiperegrinis> fummis pxa^ftantiilunisqac Yxris, iMtMtta m^ 

is6o, menfe luiio > miffus eft ^ muflxiiBino Eledboiie ^^^ ^^ ^. 

:burgicoinItaliam. £am legatioiicm ancequam ob- ^^ 

<uafiprasfagi^nseuentum teftanfcntum pie fccit> adhi- ; - ^^ 

rtficrifolct,teftibus d. yy.ABdim Fnairky Cifiift^hh^ ^ . 

Oy & alijs illius Ac^dcmisB profe^oribas. Inco Italico '^ ^^"* 

:, cum iam Vcnctijs caufas demandataspcroraflec» fc ^^^^» 

ciam inde proficifc erecur : cum mpcbo confii£^ari cc- 

lem medici febrim yocanc quarcanam . Cuius yiolqi- 

n vires corporis admodum debilicari fencircC) prope* ^ 

Yifibi > atqueinG^tmaniam requrcndum ftamit. £z 

igicur adiTiodum aeger in lcAica Auj^iftMm dcpo|tatas Puumhk 

bi tres propcmodum fepcimanas decahuic. Ncc vcro A^ptfi^. 

lum > fed & pmnes> quotquoc in comicacu fuo habuic> 

a Yaletudine correpti funt : yt notmullos diuerfis in 

egros reliquerip. 

yaikxy cummedicifrequentes adipfam acccdcrcnt> ^ 

iplis preces publiac pro eo fierent > paulum confirmar 

>mum properatj fortcvtin confpediu-fuprum mprcrC'- 

FrancofprdiamreucrtiturdicNoucrtibris quarto deci- ^^*^ *^A 

ed admodum languidus & «gcr. Ab eo temporc in ^A^^? 

uinnonprodijt: fcdtptumiUudtempus, quodadmor- 

(quc fuperfuit > (blo decubitu confumpfit : ica tamcn 

:rens> quafi fen^m conualcfceret> aut faltem (pes conua- 

dicffct. 

rccurrit fcbrilis paroxyGnus vltimo Npucmbris di *- : crni 

iquas corporis vircs proftrauit : v t mcdici n: .v • j o vr '. i *; i 

rcnt. Sicut autcm totum, quo decubn-..^ v-tr pi:*. . 

incxercitijsfideiatqii^^ppiniLcntia*, ji:-:;. ..':-:e-.i:r' >, 

DEO> de beneficiis Clrifl:.' crir.i f:cr..i^ ■: .:r,.tp • .\ 

s promifllonibus, & yita ,v:-r- \ '-0.11 a.ii'. . '•;jl ^o^'.:.:. 



■1 T- 



•'»30 V I T A 

inortcm horis fymbolum Chriftiarionim & prccationis foz- 
inulam ardenti pedorc prouunciauic : y t vifus fiient > quafi 
iam ipfis oculis in a^ternam fcUcitaccm, in ouam paulo poft 
conccflit, intueri. Inprimis vcro familiariflimaip^ tuit dulcif' 
iimaillaChri(H,FilijD£I, vox: f^emeadmeemmesyfmiU^i* 
ratK! ^ ontrats ejiu : Egotejicinm^^jos. CH" 

Tandem acquiefcens in fiducia miTeticordias D£l'r<& oecu 
/ "f«« ■ " acindubitatafpepcrpctua:felicitatii,dicDcccmbrisfccuiiitai 
^^^'. hora fcptimaaiitcmcridiana, eodein tempotis momcnto>^UQ 

antc annosquinquagiuta duos> menfcsfeptem>in lucemhanc 
cditusfiicrat>animam:D£0 fuoreddidit. Qbitum eiusdoluc- 
runcnonfolum cum Acadcmia Francofurdiana cius ciucso- 
mncs : fcd & ipfe Elc^or BrandeburgicufS) princeps illufbiffi'» 
iniis acfapienti(&mus > n^c nQnicuerendiffimus idemqucilli»* 
ftriilimusprinceps> Sigijmundmi Archiepifcopus Magdebu^ 
~ geniis: qui^abinumTiuentcmproptcringenjij animiqucdo- 
*.,^ tes cximias cariiCmum habuerunt. 
Lil&i. $4z Docuit FM^ro/ivr/f annosin vniuerfuiTi/r«</tf»m^uotanQQ& 
^/.v/. ^ Ariftoteles Athenis. Liberorum ez gcmino copiugio muV> . 

torum patcr fuit ; quibus>cum magisiuuandis alijs>quamfi2is 
fuprumque commodis ftuderet>praster nominis famam> hcre- . 
ditatisparum rcliquit. Supcrftcsipiifuit & mat^r, mattoqai 
-honcftti>fenilifapJieatia> &morum grauit£(tept^dita> acqMcj 
^d fupcrftitioncm vfquc rcligiofa. j 

y^t^iutesAi InacSrionibus^ vita cius enituit vcrapietaii vt&rcliqua-.j 
rm^s^ ■ ■ rum virtutum chorus nQbiliflimus. Quanqua foccroruo Mc- , 
' lanchtboninimia cupiditatc illuftris fprtuna; fucrit vifus ar- ' 
dcre. NamcumfcliQlafticaevita»ge?ius amaretPhilippus>4c ; 
illahumilitate del^d^ctur: Sabinus emi^crc & cQnfpici volc- j 
bac amplitudineetiam honorum & opulcntia. Itaque mj^i^ j 
fpe£kabat>noncont^ntusnominiscelcbritatc> qua rcc^is Au- 
dijs fibi copiparaucrat : & hoc agcbat> vt vulgi oculi in fe con- 
ucrtci;cntur. £xqupfa£lum> vtvoluntatcs norum aliquantif 
diiiupgcrcncur : ied qux crac Philippi lenitaS) ftatim iftaquafi 
ylo^uenim tcmpcftas abijt. ]^nituitprzccreain Sabino clpquentiaeximia 
^tki^m ^ illuftris : proptcrquam ^larchioncs Brandcburgici plcrafqi 

^Ur^itiones^ caufasLatincdiccndas> ^negQciafcre pmnia> apud cxteros 
rcges & principcs conficicnda> fpli Sabinp commendani|ic. 
Audiuic ipfum aliquotics no fine admirationc Sigtfmsmdm A9- 
guftusrvx Poloniasjcum proccribusregni: audiuit<l«ap€^/fcMr 
tus VL-nctus, dux Florfntinus (^ MadfHciu«y Cardinalis Tci-.' 
dcntinus : aquibus omnibus ingcnij, eru({itipnis & eloqucQ-: 
Scrrpta tixlcUilcm tulit. 

^ahiv/i. ^^^. i;,iptij; ^.jijs iijn^. ^ijj,) Callimachi illudppteft: cam ia- 

f lll i^Sy:, luauu^tciii \ vt Ch^ri|cs Hliaui4fuf ri (idfp^r^iflc mc- 

|di(l 



S A B I N I. aji 

titoexiftunes- Ve£titauteiniiiucnis> yt(liziinus> oiationeni 

Jfiermtii t quam Albeno Archiepircopo Moguntino dedicauic 

anno 1551. fidita eft nomiue Sabini & narrMm detUBioiu CmtoU 

qtiinti : quam tamen alij Melanchthoni adfcribunt. Compo* 

fuic Mrminn ^aris 5 quae cum epiflolarum appendice,& pra;ce- 

ptis de carminibusad veterum imitationem artificiofe com.- ^'^'f^fi^ 

ponendiSjY no volumine excufahabentur>& do^orum omni*- ff**' '* ^*T 

tim calculo probantur. Quicquid fcripfit, accurate fcripfio ^mo» 

ic ad imitationem veterum : necfuic denumero eorum> qui 

Communi fifiunt carmon trimtt/e moneta, 

Inprimisabafperisficfragofisliterarum concurfionibus> Sc SMm(S 
duris elifionibus» quoad cius fieri potuit> fcmper abftinuit. Stioelii eerts 
f erunt Melanchthonem > cum in conuiuio quodam adfidcret men poiticH^ 
Sabino & Stigelio, eos, vtinter fc verfibus certarent, inuita£- 
fc : cum Sabiuum, a^tatc & dignitace priorem>cepifle ; 

Carmina lottfctibant alii di&ante Lyaoi 
Mult* fit in^^erfii eura lahenjtiemeo. 

Stigclium fcirc cxcepiffe, & carmcn ficinuertiffe x 

Carntina componant aliifudante ^rebroi 

^uUa fit in verfu cura laborque meo, s 

At Philippu m, qua erat facilitJice & humanicace, vcrumquc 
(vcpoccaaic)W4j/ig;wi^iudicaffc. Vrofipoorti^ 

Corpore tuit gracin : icd teinperanitia,lobnetate, acopti- ^^^ Sabini 
mo viucndi ordine fic valctudinem & corporis vircs corro- jtj^ri * 
borauit: vc longis profedionibus fuffecerinc. Amicis vfus 
eft viris illius «eui cum in Germania, cum excra cam clarifli-^ 
inis, Vitro Bimboy Cajpare Contareno^ Cardinalibus, Baptifia 
JEgnatio^ Ludouico ^aatcUo, La^^^ro Bonamico , Triphone Bontsoy 
jtdamo Thumano Vcroncnfi ? qui conucncui Racisboncnfi 
cum Contatcno intcrfuci unt : poftca vcro ad magnas digni- 
tatcsproptereruditionem,eucdifunt. Honores Sa^ 

Acceptusfuit fummis ctiam regibus acprincipibusj qui ^ij^^^abiti 
ciuslaboresdignis prapmijs compenfarunt. In * ^^g^^^^^^ * Sabinm epi 
ouadam Lituanica i rcgc Polonia? truentn quinquaginta losL-a^ quadH 
oiimicis fuit donatus. Pra:tcreaidcm i^t^fiptuagmtaquinque^^j^^^^ 
Joachimicospro ipfo numcrauit. A Nicolao RadiuiUoy Prin- schofTerum. 
cipe Lituanico, & ab alijs proccribus acccpit tot munera; x^icelateeRs 
Tt eorum precium ducentorum aureorum asftimacum fic. diuHlui, 

Habuic eum &intcr fuos prxful VannieDfis,D««///ra»M di- D^fugfiantie 
^usj qui conftantiflimc dilexic omnes boaarum artiu cultorcs prafitiVm" 
ti ipfe ad cxtrcmum vfq; fcnium cafdem coluit. Adhunc cum fj^gg^fif^ 

V 4 RcgiO' 



X5& V I T A 

Kegiomontc forte y cniflTet Sabinus : {oic accepcus ab co pcr- 
quam humanieer & benignc. Poftquam abicranc dies aliqoot j 
Sc fignificairec SabinuS) ic domum cogitaxe : rogauic Piaeriil» 
fecum prandeiet prius . Cxperat autem iama cum ipacgisin pa- 

fis,auircdcunti tranfeundi erant> iaeuirepeftilenciam. Tum 
raruil^ccquod haberct contra morborum concagionemalexi- 
5»harmacon> incerrogauic. Sabinus habcre ie ncfido quidre- 
pondit. Tum Pradui : nihii, inquit> nocucric > a me aliquid 
eciam ce accipere. Habeo enimpcaefens remedium adpeonul- 
ca> quac icer &cienti accidcre poirunt. Cumque dimicc6rcc Sa- 
binum> tradidit eiiucompo£tumquiddani, ycyafculiipcdc 
iiabcret : in quo foicnc medicati pulueres afleruari. Ac pi2di- 
carc ccpit vfum mirabilem» 8c diccre> (e eflc faBpiflime bencfi- 
cium illius medicamenti ezpercum . Cum in manus accepiflct 
Sabinus> ftatim fenfit pondere> quid medicamcnci eflec. Nam 
arte compcgerat Praeful complures argenccos> qni de yallcTbi 
pcimum peccu(n(uerunc> loachimici vocancur : quos nema- 
gnifaccreipfedonumfuum vidercturj cumhaciliifeiliuiutc 
obculit. Sed ha?c de SMhino iOMn.Boncherus in orstuiufMriMudi : 
tufebim MeniueinprdfMticne^cimMium SMnii lemchim,OUiUHh 
fim in ^ita EobMm^ fg MeUntbtkotdSi mIH. 



ft.i5^i.^4^ <JK ELC H I O R V L M A^ 
64, K / r s. 

♦ J^ekhi0rt4 

Patris, \ Ji EHorem Volmmum (fic enimcius * nomen UMchimm 
J^duauio, IVI CsMmerariufy probiutem hQminis admiratus» cmollijt) 
Berna HeU gcnuit RotuiUa > ciuitas Heluetijs confederata. Puerum te- 
uettormf^ na^ Helueciorum ad Aiuiam ilumen vrbs celebris ac potcns» 
vtbs. aluit>pnmisquehterariUTiclcmencis imbuit. £z Germania 

Pfofieifcittjr in Gallias dpdtrina? amorc progreflum, Luteriay litcris huma- 
Lutetiafn nioribus ac philofophia: pcrpoTiuit difciplinis. lu y ero prae- 
ydmar, clare ibi ftudium fobrie philpfophandi pofuit : -vt cum erudi- 
(^entunst Pa- tionistcftinnonium Acadcmicum pctcret> Magiftcrij «|f#^ 
rifiumagifiri vocancj inccr centnm competitores ^imMStiXocMSi DoAorum 
fimul fro- caIcuio> adfignatiis fuerit. 

f^oti Eundcm mox Grarca Latinaque facundiaexcellcntem ad- 

pocet in Gal minica cft Lutftiu j m ox & Aureha ^ Bitttrigum ciuitas : v bi 



Aulla> 



VOLMARII. i^^ m 

nullus nobilis autor> vel Grxcus, y el Ladnus (tierit>qnem noa 

deguftarit : nuUa ez difciplinis liberalioribus > ne lurirpruden* 

tiaquidem czcepta>quamVobnarioprxeunte non attigerit. 

Inprimis autem y erae pietatis ChriiHanae ex puro yerbi (uuini / \ ; 

fonte haulla cognitione eft ab eodem imbutns. 

Hic AnitiA Altmi , lunfconfultorum illius artatis facile j^ q . . 
principis>iudido> legum Do Aor creatus> domum ip£us bonis ^ . 

ac pijs quibusquc frequentantibus > inter quos lotiMmm quoqs 
cimnftm non puduit pro Qixcx linguae prxceptore Voima- 
rium agnofcerei cum priuatam> vti dizimus> quoque fcholam> 
ingenuis&fele^^ae indolis pueris aliquot > apcruilTeti hoc eH 
confecutus: yt nemo erudienda; iuuentutis magis idoneus» 
nemo plures bonae frugis difcipulos aluilfe yideretur: maiores 
multo fru^us inde coUe^^ura GaUia> nifi partim (acuicics ad- 
uerfus pios recrudefcens> parcim Vtnci ducis '^inembcrgcnfis 
cum inuicantis audloritas>illum Tubingam > anno Uomini Vcetum TH' 
millefimo quingentefimo tricefimoquinto euocalTec: ^inram. 

Ibi annos amplius ^figintt > & ius ciuile > & y criufquc linguat 
daflicos au^orcs > Homerum dicO) Virgilium^ PompontHf/^ Mi» 
Um , Linmm , & alios huius nocx > fumma cum dexcericace & 
firudbu audicorij , eft intcrprecacus. In confortium vero, aiitore 
Cru(io>faculcatis arcium,iuxca nouamabilluftriilimo prin- 
cipe Chrificphoro dacam ordinacionem, cumAf. AiMr/^/a <3«f. 
hitto rcccpcus cfl anno i > 4 f . quo eadem faculcas , eiufdem 
prJncipis indultu , ius adomncsddiberacionespublicas acce- 
dcndi, adcpcacft-.V olmariiis ij^icur &infcholailla docuic :^' 
i0trioif (pxo^ifttc H01T (T<^ vtiliccr&magiftratumfchobfticum Stipindittm 
grauiccr gellic, & principi fuo a confilijs fiddicerfuic. ^in^, 

Tandcm a?tare«& morMs inualefcencibus, rude donacus, 'B.ude donn" 
Jfnatn , Imperij in Algauia oppidum , vxoris Margarechae> nifi ff^ Ifnnm 
fallimur, parriam cum familia * commigrauicj decrcris ei a fniofRt, 
Senatu Acadcmico , canquam opcime de fchola illa merico, * ^^. i<6€, 
■quocannis ad dics vico; c^r>tumflotenis,\£nx omne tempus facris csrcitm 
meditacionibus & concionibus audiendis cranfmific. Ibi fiue 
apoplexia fiue paralyfi corrcptus , poftquam aliquot menfes j^^ fneritttf 
decubuilfet , vitam finijt , a:tatis 64.. falutis vero i c tf i. anno : .^ j^ ^,,^ 
eodem ctiam die vxorccxammi ajgntudine defun^a: vt li- r.v^#j V/> 
mul elati eodcm tumulo conderentur j quos fanfbus amor to- 
tos vigincifepccm minimumannos coniunxerat. 

Fuit viriftcomnibus tum corporis tum animi doribus cx- f^f.^f^ fy, 
cdlcnsjacpr^fcriim eximiainpaupcresmunificei|riainfign"s: ^..ftutcs VoU 
clegantiaz in fcrmone Larino ftudiofiflirnus j GNcrar Lnv^u.r ,,.7 
adeo pcritusj yc coram ducc fiio "Wirtcmbcrgico a*Enri- rwdftio 
inalle fe caufam in foro Grajcc, quam Gcnrianice ap,: r . 
tumuisca lingua fibi vcrnacula tflcc. Ab omni ^x-frr 



V * > 1 



.154 V I T A 

SiriftM Mfl- bitioBe tam remotus : v t quamuis Grxce 8c Latinc fcribetKlo 
U, czcellerct > nihil tamen , piseter y nicam perelegaatem * praefa* 

^ l» quM de tionem y Grammaticx Gixcx Dimitm ChmUwulfjfU piatpoil- 
ftuUm dif tam , ediderit. 

iendd. Imgtts Tlicodorus Bcza> eumapueritia Ynicunipra5cie|>torcm na^ 
CrdCd. 6tus , & viuum ccu parentem alterum coluit > Sc inonuum vna 

l^itttphium cumipiiusvxoreficdeplorauit: 

y§lmMtio a Coniugti extmflum raruti ctrtum^ heuti^ 

J?. difupuh Spfffate cunBi cewuges. 

fcr^tumf y^^ 4jts nohis Meltorem fitftulit , ^uu 

Et MargMrham fuftulit, 
Sic vr.o quos Ytta thvro coniunxeruty 9«# 

Mors^fnatutfiuU (ondiiit; 
Vfta amhos donee foddat lux vnitm oUm 
Bfatitatu comfotes, 

ThcqJcr. Bv'za in Iconibus. Crufius in annalibus Sueuia, 
• Pantdl. in pLofopographia, 



iiJebr'^tl lOANNES STIGELIVS. 

47- TJRptulit hunc Gotha , cclcbre & munitum Turingiac oppi^ 

is^thaStige^ i dum,annoChriftidecimoquintofiipramillcquiiigentos, 

/// ».vr.'4. Jic Maij * vltinia. Literis a puero dicatus, cum ingemo cffct 

A tt i^.non felici , rxcc a iludijs abhorrentc , magnis, vt ita loqaar > itineri- 

'■ y bus in ftadio illo literario eft progreflus : ft;(timquc (pem do- 

.dducstto cy (^rinaj ac vinutis defe prxbuit praeclaram. Pofitis in ludo pa- 

lndta ado^ ^j-Iq fundamentis, ad Lipfcnfem & Wittembergenfem Acadc- 

.'fcentt£. jjjj^^ ^ cultus vberioris gratia fcfc contulit : & cum omnibus, 

^xceStt tn qQas vocant , humanioribus Hteris , tum inpriinis poeticae , ad 

pietwa, quam naturas quadam i ucitatione fercbatur , opcram diligen- 

tcrdedit. In quoftudiorumgcneretantosbreuifecitprogref- 

lus : vtfacultatecarminum nonfacilc alteti vUi fuap actatist cc- 

dcrct. Cum annp trigcnmolcptimoConcilium celtbrc indi- 

dum Srijalcaldid fuiAet,quamChalcidemobauisacferriillis 

in locis fodinas, folcbat nominarc Mclanchthon: cum Haffia- 

gchaui d» cn eo quoque fe Eohantea contulit. Ibi Stigclium , admodum 

Stigelie fr4r ^dQlcfccptem , pri m um familiariter cognouit: & ftatim incic- 

f^f^ift^ 3ibili amorc complcxus , iiequc obfcure nequefalfo vaticina- 

tus fuitiquam iUe facuhatem L atini carminis confccuturus et 

fet. Itaqu^ iam tum non alitcr,quam filij appellatione vocabat 

Stigelium ; iocabatur cum co luauinime : & materiam inter- 

dum ilUat^ueargumcnta vcrfuumfaciendorumproponcbai: 

deniq; ita fc crga adolefcentcm gcrcbat j vt diuinitus animum 

ftnis commoucri, & fauotcm cxcitari, & dirigi iudicium ap- 

parc- 



STIG.ELII. xsi^ 

pateret. Quas Eobani pixrenfioncs^quam non fcfellerit Stigc- 
Hussopera&rcriptaipiius fucilc dcclarant. Ipfe etiam contra 
gratiam eam retulit an>ori Eobanico: yt& viuum reuerentia 
patri debitaprofcc|ucrctur ; & mcmoriam fato dcftin^fci in ter- 
ps } poileritati elegantiilimis v erfibus commendaret non fo- 
lum in epitaphijs^carminibusjfcd etiain aUjsinargumentis> 
vbi locus eflct. 

Docuit, quas didiccrat anes acpocticen? primum rFfrfm- j^gaf sthtl, 
hergi. ad Albim , -vbi familiariilime MeUnchthone caeterisque vf^iitmhir^ 
eruditione do^rinae optimarumqi difciplinarumfcientiaprx- ^^^ 
ftantibusvirisvfuseft.Deindc/rAAadSalamjvbi^fcdemMu- j^ i^f^^^ 
fis illuftrifnmi Saxonix ducesmandatopatrisdefignaraut. « initium ' 

In toto vitx curfu» vtpleriquc omncs huius generis , fortu- fitfnfit ea 
pam expertus eft diuiorem > ^ noucrcam : id quod dc hac ad jicMdemm 
Mordififim J C . qu er ela cognofci potcft > vbi ipfc iu : ^i^n^ ^g, 

Bis denos dfte^ inmmtiUpuhU^ete mmee y^^ eendi- 

TfiUof^ 9 & hinc nuUmt cendo freMw ^es, ^, 

jldde quod exiiuum ^qned ffMi^ iJetmeM feddki 
Etfine ptine miht Utditnr iffe laher. 
Qua tamen fone 6( ti^nuitatc , nc dicam egeftacc > con tentus, , 
vitam egit vcre Philofophicam & vctins Chriftianaip : quod "^^**** 
Jpfehiscarmiijiibuscftteftatu^. etufdem. 

Diuiiiw aiii fj^fHmmos venentw. hen§retx 

Iffe ego Phosbtas congere Uteee efies. 
Omr^tbtes exigu^m thejnttru pmftrofnmMm ; 
Ingcnio Muf^ tjttam ptptrere meOt 
Fuitpra2tcreaviranimoexcclfopra5ditU8,virtutisomni«,& yf^ftfsudp (S 
patri«B,fuorumqueincaprincipumitaamans atqucftudiofus; ^^^ psuriM^ 
vt illuftre cxemphim ipfius hac in partc pietatis cxiiinix pro-» *^ 

ponipo/fit ac debeat.Hoc Melanchthonetp de ep commcmo» 
f-are iolitum acc^pimus,quo4in conucntu Ratisboncnfi ali- 
quaiido accidcrit. ibi cpim forte StigeUus vefperireditarufiin 
iu orum hQfpitiumyiucidit in Hiip^um abduccnt^mpui$ cu* 
iufdam coniugem. lllahominemGerinanumcQnfpics^ta,ro- 
gat \erbis vernaculisj vt fc Ubcret, qu^inuitarapiatur. Ibi Sti* 
gelius animofe adpritur Hifpanumi 8c appreben(b illius> ne 
uringerepoffet, gladip^ mulicrculamUberat> & adfups dc4u- 
cit. Scripfic varia eptth^iamia, epitaphia , epigrammata : qux vno Seripta ptt^ 
voluminc edita publice cxftant. Vertit carmiuc docbi^^o 4fi«« 
plurimos Dauidu P/kUnos : AuAor etiam ipfi ftiit M^l^di- 
thon>quemadmodun) antea£pbano> vtadQuidij imitatio-r 
pcm ^^y^^i confcribere^ Chriftiano^ i qups ab ^q in^lip^tQS 4(% 
(iderant adhuc emditi. Off^Mii 

Exemtus eft rebus huma^is znniy/exagefimo^fiettttde, die *0nteGe$h4 
lftbr^mi^ndecit9tM'^atit^t$tid9ayfit»9fiptimeiC%^^ exti^ttm oi: 



i 



• 15^ V I T A 

dighacionis dolorisque perturbationem:qucmaliquotannis 
ceperat , ex ne^clTaria magis ^ quam expetita coniun^one 
nonnullorum y celerioris mortis caufam dedifrc.Viuus ip£e fibi 
BfiiJfbmm' ciufmodi epitaphium fecit : 

Hic igo SttgiUtit Uci9 :atm t9»Mt ? vt §mnk 
Kegligm ho6 mtmsUii i fcii tMmtn iffi Dtm. 

Eft & boc in eum Gtorgii CfMOUH lurcconfulti carmen : 

gU^quii md hmu tumulum ^iuiis ,fubfifti ^tMtir , 

Hic Mu/d ^Mtim tompofuofi fttmu, 
StigiliumvmmiquodulciufMrumouiUiif 

Oiftufuit fifiiu Diitm iffi fyfu. 
Uaturtt num thtm fiut prouixit ub unn 

rtfMrVirgi^,fictiki,Nufo,fuii. 
ViltirefiUiout tfiffin ^oyui muior vtroquM^ 

Pro Phvbo in ouius curmim Chriftm orui, 
Carmina hinc fiirans cum mui^aii mtonm , 

FundebMi grundi ^irku liguiu/itn. 
Inginio fimilit fUdfitM efl ghria fMUtk : 

lUim in fluufm doi^M thoMtrM fommt. 
IB cm frimo , florons dntM UurtM , vMttm , 

Mfl mMuibm , CafMr CMrolo qttimi , iuk, 
iMudihus mimiiti ^frMtor CMrmbrit vfum^ 

PrMditm ingtrdo confiliojjfuit. 
Et grMuit , e^ iuftm , mc pMftit moribm wbm» 

In Chri/li iMttdts Mmiitiofm orMi, 
Ergo licitfMruM corfus cUudMtm invrmti 

AltM tMmtn ^iuMx famn ftr MflrM ^iUt, 
SMUi , chari D-E O vatts , tut grMiM CMmbm i 

Ctuflitmm Aonio flHmim pi£m orMt, 
Tu nttne Lotichio iun&us , diBoqut SMbim > 

Ques rofuit JpMCto PurCM fimra breui : 
Qms^ fMt§r ^Mtttm frsajpt morte PhiUffmi 

Cm gMudit cado froximm iffi comes. 
Mrgo omtiii cmM exfertes ^tMq^ Uborit i 

Fiugitit Mterne ptrmitiM grdtM Dl^O. 
iKelkmrtAe/imtlkfMkiesjfrnMhrttmi 

Nonfitftreft ptfit ftfl fitu fmu Uber. 

loachimus Camerarius in yita Eotemi & Melanchthonis: 
Q^je^^d. Ucm loai^ Manlius in colledaneis > ahj. 

€satit7s.\ HENRlcrS GLAfLMANKS. 

GUrottMfMo TJ EnricusLoritmGUrtMnus in pago HcluetixGlarona>pa- 
tfta LoritL Jj rentibus honcftis natus cft , anno Chriiti oduagcfimo 

odauo 



v 



GLAREANL aj7^ 

o^tkVLo fupra millc quadiiBgcncos. Pninis litcrtram funda- 
jxicnnsinpamafelicitecia^S} ad publicaGcrmani« Gymna- 
fia fcfc cpntulic: inprimis autciii C^Umd Jigrtfpmd compluf- ^^^ ddi 
culos hx&t annos>ibiquc in Gymnafio JMontano^acccflloncs *^^ ^f^' 
ad cruditioncm non yulgares fccit j & tcftimonium philofo- '^^* 
phicorum profe^luum publicum yinucc & dodtrina lua pro - 
mcruit. Maximilianus itcm primiislmperator, Caroli quinti AMdxim.i^ 
auus , princcps xtcrna mcmoriadignus > fautorquelitccarum Idwid tUm 
& literatorum fummusjeundcm Glareanum> honeftorum vi- natur. 
rorum commendatione complexus> laurea>poetices infigni 
ColonijB coronauit> & annulo cximio donauit. Ea in corona- 
tionc^ Qux fa^a efl anno C h R i s t i duodecimo > fupra mille /7»^*;^^ ,^- 
qumgentos,carmcn Heroicum & panegyncum audicnte am- j^^,,- pmhJkm 
plifnmo Principp. Germaniae confeflu> coram ipfo Augufto> inpaneivri 
noji iine gloriamultQrumque admiratione>ad Dorium cooum ^«i^, 
modulatus eft: quod deinde l$dnm Cdfkm > philofopho & mc- Utm. Cdfm 
dico ) prxccptori quond.im fuo cum-anpoutionibus breuibus prsceptcr 
dedicauit. Repcricur id in toitio primo fcriptorum Germani^ GUredmi. 
cormn > aD. Schardio cditorum. 

Colonia Bafilcam anno decimo tertio reucrfus> Jtrafmum ^ ri 
Roteredamumy Guiielmum Buddmm^ HuUlfitMm Zafium & alios> - • 
£bi reddidit cruditione ac Tirtuce fua non amicos > fcd fami- ' "" 

iiariflimos. 

Foftca Lutetinm Paridorumannoyiccfimofccundo profc- ^^j^ Lut»m 
OiMS > per triennium ibi haEfic > & ftipcndio regio vfus > magna ^/^ 
diligentia quicquid deerat > condidicit 3 ita vt cum dodiflimis 
quibusquc eivts aecatis viris confcrendus vidcretur. Dodfcrina -. tn tf 
crgo folida inftrudlus in patriam rcdijt > atque Bafileae in phi- . ^'' *"* 
lolophicotuth profeiTorum numecum alled^us eft. Ibi in colle- ''* 
gio per aliquot annos occonomum cgic^ atque tam priuacim^ 
quam publice docendo > iuuencutcm pro virili fua erudiuic. 

Fuic enim in omnibusdifciplinis,££afmi ceftimonio exi^ v j- * 
mic ctodus>neCvulgadterexercicacus>pracferciminij$>quas J!^ ^^, 
Mathcmaticas vocant. In omhi Ariftotelica philofophia co "'*''***'• 
progrcflus $ vt cUm fummis eriam congredi potuerit : m geo- 
graphia in hiftorijs abfolutus. Bcniqnc nullum eft genus ucc*- 
raruin, in quo ille no fucric feliciflime verfacus. Pecuhari qua* 
dam natura; dotc literarij laboris & appecens & pauens. Quod 
nefcijt > didicic auide i quod fciuic > docuic Ubcnccr ic can- 
dide. 

Cum auctm Bafiles reUgionis fierec mtitario anno Tndecri- 
gefimo : Frtburgam Brifgoiae commigrauit : ibiqj Acadcmiam jjy-.j* »-•. 
fua opcra&laboribus plurimum illuftrauic. Nam non modo iggfg^ 
hiftoricam acqite pdeticam profeffiotiem ordinariofalario pii^ * 
blice m agna cum laude obijt : verum erium domi fuar tancam 

difci- 



fta* 



Diferipth 
HiltutU. 



♦ 13» V I T A 

DoutfhipU' difcipulorum e.TprascipuaGermaciia*nobilitatetUfbamaliiifi 
kUei icpri'. inque omni dirciplinarum genere perpoliuit : vt domus eiuft 
mutm^ Vcrc audirct optimarum anium officina 3 illoque feculo nullus 

fcre Gcrmaniaj angulus reperiretur , in quo non aliquot etiam 
LMCtthratiO" huiusGiarcani dilcipuli. Nec tantum viua voce docuit^fed 
tus t^fifi' ^tiam optimos quofquc autores , fcribarum infcitia & tempo^ 
rum iniuria dcprauatos > folerter reflituit z id quod in Tirmm 
tio, H^miTOy OuidiOy LucanOy Cicerone ^ Sttlujfio yLinio ySuetottio^ 
& Oionyfio HalicMrnaffeo videre eft : quos omnes fuis commen-» 
tarijs ita illuftrauit : vt intelligi iam ab omnibus citra nego^ 
tium poflint. £xftat eiufdem commentariolus in Cortuiii Ta* 
eiti libellum de fitu, moribus & populis Germanias,yeteraeiu9 
vocabula paucis explicans. 

Patrias fuit amantiflimuS) eiusque carmineEpico concin-^ 
nauit defctiptionem > quas exftat cum commentario OjwaUU 
Molitorit Lucerini. Scripfit & panegyricum in laudem quatuox 
Pagorum , & tredecim vrbium Heluetiorum j in quem idem 
Moiitoreit commentatus. Hic labor ab Heluedjs magnifice 
exceptus , vt in prasfatione ipfe rtarrat , A: libcraliter fuit com- 
pen(atus,cum concilioHeluetiorum,quod Tiguri anno deci^ 
mo quarto habebatur,obtuiifret. Nulla pra?terea fuit libera- 
lium artium, quam noti a Sophiftarum tricis hoerarit. Hoc 
modo Grammaticam reftituit : DialeBtcam & RKetOTi^am ex- 
pohuit : Mathtmaiica breuiore methodo propofuit : & prae-< 
lertim de CLTtcMupca atque varia proportione , libros doAif^ 
fimos confcripfit : & Chronologiam in totam Romanam hiito- 
riam edidit. "^ 

luit vir , vt fi quis aUus , intcgra & inculpata vita inotibu» 

alacribus & feftiuis , acprorfus omnium horarum homo. Ab^ 

FootaMa^ horruit , etfi pocta , quod genus hominum bibax audit » a 

^'* compotationibus temulentis , ab alea , ab omni af^^xo^U i 

fcortis : quorum ctiam nominaferre nonpotuit. Interrogaius 

aliquando > quomodo viueret ? rcfpondit ; irene, viuo more pnmci* 

pum : Tum alter ^ quid hoc pt , non capio fatis i Hic Glareanus t 

Habeo , inquit , ' ibum ^potum , ^ multa debeo. Cum in conui-" 

uio a quodam importunius vrgeretut 5 vti propinanti fatisfa-* 

ceret : Ecquem ^erotu me ejfe putas ? inquit , cum is virum pro- 

^ bum atquc dodlum refpondiffet : Er^o^ne cane meo pm indo^ior^ 

qtumdttifitio^ tam diu bibendum ejfefcio, Fuit tamen «|J;^A^ 5c 

moro(ior,2tate pr^fertim deilexai 

Guil, Stttekii Venit aliqUando ad eum Guilelmm Stufkiw tumiuuenis std-' 

ium Glarit^ kucfalutandicaufa.HuncvbiTigurinumeffe cognoflet ! £r- 

no coUq" goy inquit Glareanus > es de illorum numero , qui habent Euangt» 

qutum, littm in ore , diabolum m corde, Hic cum gcncrofus adolcfccns 

aperte & modefte refpondiflet : yeQiife fc ad ipfum , vt po-^ 

J>ula* 



MdristSsr 
virtutet. 



L A R E A N t %^f , 

j^ttlareiti 3 xntc grauem & dodrina clanim > aliquid auditu ' 
rum 3 quod olim memiDifTe iuuarct > iam yero fe ita cxcipi > jt 
di^burus fit : GUrMnum grMiias cum Mufis non contunxtjje, Ibi 
Glarcanus vcniam precatus y ^fcne^buti adfcribendum di- 
cens > oftenfis veterum Romanorum numifmatibus > benignc 
hofpitem adolefcentem dimiiit. £t cum fi poecas fides na- 
bcndai 

Prmeipihue plaiMJfi 9irif non ^Uima iamfit : 

neque hac deftituitur Glareanus : qui & Carolo quinto & Fir- Clraimprin^ 
dinando Auguftis fuit gratiiTimus: adco vt & familiarem fuum cibibm. 
inliterisfalutare non dubicarint. Intimus prxtcrea fuit Etuf- \ 
mi , Zafii , aliorumque tunc temporis celebrium virorum . 

Tandcm'cumrcmlitcrariam diu vocc & fcriptis iuuiilet: 
2tatc & laboribus czhauftus , anno fux aztaris fcptuagcfimo 
quinto , falutis vero fcxagcfimo tertio , fupra mille , quingcu'- * 
tos y fads conccffit ; cadauer iti Domipicanorum aede Fribuxgi 
Bri^oias honorifice terra: mandatum cft. 

Ad Choii circuitum Academia in aurichalco tale ei epita- 
phium pofuit : 

HENRICVS GLAREANVS> POETA LAV- 
REATVS, GYMNASII HVIVS ORNAMEN- 
TVM EXIMIVM, EXPLETO FELICITER 
SVPREMO DIE, COMPONI HIC AD SPEM 
FVTVRuE RESVRRECTIONIS PROVIDITs 
CVIVS MANIBVS PROPTER RARAM ERV- 
DITIONfiM, CANDOREMQVE IN PROFI- 
TENDO, SENATVS REIPVBLlCiE LITERA- 
RIA GRATITVDINIS ET PIETATIS ERGO 
MONVMENTVM HOC iETERNiE MEMO- 
RliE CONSECRATVM POSTERITATI VT 
EXSTARET, ERIGI CVRAVIT. EXCESSIT 
VITA ANNO SALVTIS M. D. LXIIL DIE 
XXVIIL MENSIS MARTII , iETATIS %VM 
LXXV. 

In cius obitum viri dodliffimi yaria cpiccdia 8c epigraiH-* 
mata funebria Grascc, Latineque confcripfcrunt i de quibuf 
cft hoc epitaphium : 

§lui modo Photb^ reditnitm fmpora /aurUf 

Ornahat noftra clara thitatrafehola : 
Germandqj decm genttd fup0r ardsea coeli \ < 

^flrafuifama nominie oxtulerMt : 
Nunc pim immitti Claroanm morte feptdtik 

Sfualida terrenit vermibm efia iacet^ 

hitniumi 



440 V 1 T A 

^nginium > ^irtns ,pmat , m^mintM j Uk$f9S , 
ImmtnfopAffim cogmM in crh§ voUmt, 
Mone carens fupirnt conftondit Jpiritm Mtis, 
Acfrn&ek diuum fsde lnMtns ngit» 

Ex lib. 5. Profopograph. Zwingeri theatro > EraCni epifto- 

lis , & aiijs. ' -- 



ai;<?5. WOLFGANGFS LAZIVS. 

. .. l^Rotuiit hunc Viinn^ Aufirid,<{ux olim Fabiana^feu Fla- 

' ,. ** X uianafuitdi^tasYtipreLaziusinVienna^defcriptipne te- 

ftatur. Incidit eius natalis in dien> vltimum Od:obns > anni a 

Giirifto nato decimi quarti y fupra mille quingentos. Patrem 

PaterLattt. J^abuit Medicinae do^orem>& Poliatrum ibidcm » Sttmomm 

Studia* npmijit. Hic cum filium ingenio felici prasditum animadaer- 

tereti a teneris eum bonis literis ac moribus imbucndum > ex- 

^ coleodumq.ue cutauit. £t quando > vt Poeta ait : 

NaturAfequitttrfimiKa quitquefitdi 

hiftoriarum ipfe inpiimis fuit amans j & res antiqaas> abftru- 

faS) ac reconditas cruere Philiftor ac Polyhiftor, unguian dili- 

gentia conatus eft. Cum-ftnidioautemhiftoricoPmiofbphise 

ac Medicinaz cognitionem coniunxitiin qua vtraque cantos 

fecit progreifus > vt Medicorum «|i#^ publica folenniuce 

Academiarum fuerit confecutus. 

Scripta, Poftea fe ad fcribendum contuli t > & Vienna patriam fuara> 

adeoque totam Auftriam>fuis fcriptis plurimuro illuftraoit: 

omnemqj antiquitatem folerti/Hme indagauic. Edidit &miii- 

mentttriorum ReipuyUca Romandy in exterit prouinciu ketto uequifi- 

tie conftituta y lihros dtiodecim, opus quod totius vcteris hiftoriae 

fundamentanodosqueconiple^titur. Pra^tereaconfcripfit 9«- 

Terigrtnatti lumen de mrgrationitta gentium : eoque nomine inuemgauit> 

antequitatu excuffitque, & id tertium> tempore anni incommodo > autho- 

iruenda c^U" res vetuKiffimos5invetuftioribuscoBnobijs.4«/Zri4,Qw»»ri&M, 

fr' Stirid > Cilii, Sueuid, HeluettA ^ Brifgauia , Alfatia , Sutuigauiay 8c 

nigr:e fyUia^, inter blattas & tineas in fitu & fqualore delitefcf- 

tcs j emenfus vno itinere vhra ducenta milharia> vt ipfc fcri- 

Opui numip' ^^^- Collegitctiam ingens optee > aufpicijs Ferdinandt A\igu!Rii 

matum an* commentariorum vetuftcrum numijrnatum quatuor fc^oni- 

fiqmrum, ^"^ diftributum : eiusque domus> vt ipfe appellat > tigulam fb- 

ras dcdit>anno millcfimo quingcntefimo qmnquagefimoo- 

6^auo> tabulam primam fe<^ionis tertia; partis fecundas. £x- 

plicat in ea Rerumpub. per Afiam , Africam , <^ EuropAm anti- 

quicatishiftoriam] nodosquevariosacdifficilesfoiuit Edidic 

Bc citK" 



L A Z I L %4t 

ic i§mmmf^l9r$tm in fatmdo^Ufb jimfirsMMmlihtot duos> ex 
annalibas $c Chronicis fide dignis > diplomadbus pcraetuftis» 
ac tumuloruip hinc inde perfcrucatione > colieftos. Fuit igitur 
rerum Graecarum fimul Romauarum> & Germanarum non in- 
diiigens fcriptorj patri as illuftrator > & folers antiquitabs inda-^ 
gator. Itaque ez medico Carfareo,^ Ftrdinsndo non folum in tm^ ^tg^ 
confilium > fed etiam > ob cgregia erga fe ac Rempublicain li- • g^ j* 
terariam meriu> in ordinem equeftrem eft alledus : multis- ^^ 
que&amplisabeodemhonoruminfignibusnobilitatus. ^^ 

Viuis exemcus cft Viennae Auftriaoae in pacria> iam quin* , . . ^ 
quagenarius > annofcxagefirtio quinto > nou > vt plerique vo- T"^'^ ^'' 
luntChronologi>quinquagefimoquinto. Namfiannoquin- ^^' 
quagefimoodauoipfeiuoubroac parci numifmacum prxfa- 
uonem fcripfic>ycique mortuus cum non fuit. Quas prascer fu- 
pra indicata oper^ in lucem e^idedt > aut poft monem eius 
edita fiierint : r ecenfent Bibliothecae. £ft autem x vc c« va^^f 
hoc addamus incer libros k Lazio erutos» & AbdUBahybnU jihdU Sk' 
Mpifi^pi^ hifi$riMAp9fidUiunMmimu %klitU9 Afri^tmo ^erfa , cu- hyloniM Spi» 
iusezemplarvnumin C(»nobioO/CacenfiCarinchia^alterumyci>A| ^^^« 
in cosnobio S.Trucberci infyluaHercynia inuenerac : qui au- fM. 
tor an ^^^(^ fic> nec nci iudicabunt erudici. £xftac in cum 
fcoc loannis Laucerbachij epigramma : 

timMnd qudrit aMrMtes Mk honpns, S?^^^ 

TirrMrum qn$ndMm quM iMpm crhefiit ? -rlT 

ZMzdttt hiftoriM ^tirum itkbmimm Mttffif^ '* iAx^nm» 

D$ RemMfiripfit fMM dominMntt , tfide», i 
Aufinid fints > ctUhrtm grMsutMti SmMtttm ^ 

TricUrts htOi mililiMqsti dmts t 
DijfieHts pugnm > Itghnts > MrmM > toitrttt > 

CUJfes > hoftiUfignM rtlMtu ptgt : 
Diturfis ludos > vmtU omMmtmM ^frtrorum 

Ritttt > gentiles qtti iolutrt Dtos : 
Hdefitptr i dominn dtdttSlos 9frht coUnot 

Cognofits : 'muMt m rstdis htftorid^ 
HyUrU prdftnnt ^d prdctptM ngtnddi u<if • 

jUiirim difiMt eMUtm vt ejfi mulo. f!^^^^^^ ^''* 

HiflorU prdftdnt > rtrum mtns gjnMTM pridrum > ^'^* 

VtftrM ittrMm pofteritdtk MgdL 

Ex praefacionibus operum Lazij i Thuani hiftor. libro i6. 
Icoaibus Reufaeri> alijs. 



Q^ lOAN' 



14% 



t 1 t A 



i*ai 



^TjtfS.^. lOANNBS OPORINVSi 

6, lulif , ^^T AfccntciTi Oporinum cxcepit Bafilea anno Chrifti , {upia 
4a^tk €0. j^\| millcfimum qUingcntefimum fcptimo , dic conuerfionis 
Pauli) 1 y . lanuarij . Patrem habuit loanmm jpetSfl' pi^orem,& 
Oporini nO' yirum pium , fcdin re tenui. Familix nomen cx yeinacalalin- 
fntn vndi. gua in Grxcam commutauit -, illud ex Martiali : 

Si /iaret ttHtHtf^ntcf fnihi nomen cfmg/.fts effom i 
Horridafi brumA fidcraiXeiftfe^^^^f • 
ingeniofc mutuatus^cum non obfcuro ominejforc aliquaadoj 
vt cum Koberto VVintiro , qui Chimerinum fcpoftea yocauitj 
^ohtrtta typographicamncgotiationeminirct. 
VFinter. ^ ater ipfc filium literarum rudimenta docuit : & in ludum 

literarium duiit : ac tradita a praeceptoribus , domi exegir & 
rcpctiuit. Poftquam in patria fcliciter fundamentaieciilet: ob 
patris inopiam Arg' ntman; dcfcendit : & in pauperum fchoU- 
Afgenf.^-' IHcorufti contubernio quatuorfcrc annos yixit. Docebat cain 
nit Oforin.' yrbc tum Gebui'$r$ta j, dodus informandat iuuen tutis modcra- 
tor. Hoc magiflro & ducc Oporinus vfus tantum profccit : vc 
Latinepure loqucrctur) & Graecxlinguse non prorfus ignams 
cfiet. Maturitatcm astatis & iudicij adeptus , patriam repetit, 
iitdit B«fi' pcrfedas cruditionis dcfidcrio dudtus. Viros igitur dode», 
imm* quorum Ba^ea femper ferax fuit j fcdulo audiuit : & eonim 

inftitutionc iudicium de artibus humanioribus , quarum gu- 
ftum iam perccperat>informare didicit. Sedeumcuxfumdia 
tcnere non potuit. 

Cum cnim patria pauperta9 , fubfidia domeftica ncgaret j 

l^ae/latObe* nccquodaliundeacccderct,fperarepo(ret:adAbbatcmS.Vr- 

y^^^-^ bani ^ quod monaftcrium Hcluetiae eft fub ditione Lucernen* 

Fit IndtmH' ^^"^ ^^ contulit : & ibi iuuentucem , qux aliquando in colle* 

c//?«f. giumrccipiendaejat, docuit. Eain conditioneagensvenitin 

familiaritatcm Xyhtt^i , canonici apud Lucernenfes. Coniun- 

. rt gcbateos,qua;iu conciliandaamiciriaplurimumpoteft,inge- 

' ^ . niorumfimilitudo&politiorumlitcrarumcultuta. HuncXy- 

^ loted:umEuano;dijpuritatcamplcxum, monafticacipfefcho- 

. * la:pcitaefus,lj.ifilcam cftfccurus,ftudiomm curfum continua- 

turus.Scd cum ncc tum lubfidia vlla iiquoquam fuppeditarcn- 

tur: Gra^cos 1 hcolo<ros vt Ircnasum & alios defcribendos fu& 

Defcriben' ccpit^ quos magno fumtu loav.y^obenitt^ Gra:ce inpublic&m 

di€ libritfi emittebat.Dcfcripfit etiam ipfc fibi cam magnatitnc tetnporis 

^ltt* cflct cxcuforum libroFum caritas, I atinospoetasreosqifeadfi* 

dua lcclioucfamiliarifTimosfibircddidJt. Quam adolefcentis 

induftiicim ccnfpicatus Erafmus : plurimum eum dilexit: fiai 

gnauitc: pcri^erctyhort.itus cft. 

Auno iciadc vigc/imolcptimoX)'lote^i,pcftis conra^ione 



• t 



ci>vi<iuam vxorem duxitjvctulam morolam^ ^ufteram: ^^ 'iak' 
ipfe Op ori n u s fxp e dixi t : idem jihi qmd Socrati acddtji 5 f. * .. 
n Xanttppe phtbj.ph/iri dncerff. Foftca anno ChriiH trigc- . f^ * 
ludo^atrio prsefedus , felicitcr iuucntutis ftudia eft. m6- 
us. Sedisquoquefcholalticae Yitaecurfu5,cito cft intcf- , 
LS.Cum cnim naturae prasftantia ipfum non nifi ad fiimma ^^^^^ 
iretut: autore & fuafore loanne OecoUmpttdio ^mt^icivattt ^*^'* ^^ 

addixit: pKEfcrtim cum ibi effet Theophri^ PA^nfcelfMy fiy^. . 
nius anni ipacio eximium illius artis' doftorem fc pcrfc- ^^dtcttu ^ ' 
im polliccrctur. Cumhocigitur, quamdiu fiaiilcs vixitj ^^^^*^y 
cr cft verfatus , domeftijca ctiam cius confuetudinc vfus*, ^ rsrscel*' 
lanucnlis officio fundtus.Et ccrte plurimaex ijs,quai fuht •/*'*' ^^^^^ 
zclfiimprcifa, Oporini manu/cripta fUcrc : qua: ipfc, yt 

acilis, iftius fe^ hominibtis haud grauate communica- 
•idem & diiigentiam Oporidi ipfe 1 hcopfaraftus prolixt 
ncndauitiac in quod^im libelld cx multis famulis vnicuni 
>orinum fidclem cxpertUrti cffe fatetiir.Proniiferat Theo=. 
!lus laudani c6ficicndirationcmOporin6fctraditurums ^MMi ih 
pc illedus eum in Alfatiam cft connitatus:& bicnnium al- AlfluUM^ 
[1 apud eum hacfit. Tandem impctraturumfcamagiftrdyifiMrikri 
[uod cupiebat,diffidcsi cum dcfcruit: & Bafilcam ad vXo- 
iperium,acccpta abillolaudani portiohc,rcdijt: qiia,vcl- 
uinivirgulahonmultoport,fcruatusfuit. Sumpro cnim jjtaiaHiM 
andi caufa ,Mercurio praecipitato : rixa cum vxore bna> y^^^^ 
u domo cgrcffusjad patrcm contcndit.Haufta in via aqaa * 

)fiorci& quiapulfandiis a:dibus>patri diormicnti,molcftus 
lollet , ad fores adfidens frigore oborto, t6to corpore > ca^ 
inpriniis , adeo intumuit : vt dc vita mcdici delpcrarciit. 

1 ita aliquandiu decumberer; & quodam dicfolusinlcidird 
, recordatus liudani fiu,ad peram,qua cbntincbatur,arrc=- 
ic tres pilUlas degiiitijt. Ibi fomho c6fechto,contra vxoris 
ionem, qua: mortuum iriuehtura fc fpcrarat, tUmorc fub^ 
incolumis cuafit. Poftcahiortua vxbre Luc^rna?, qub bo^ 
m fuorum caufaquotaiiniscicurrcbat:amjplam quidchi 
ditatcjTi aditurUm fc pUtabat : fcd tantum abfilitj vt ali- 
obtinueptjvt etiaiii iurcrcm cxpci:turus,fi:audc affiniuht \ 
lcUc damnum fctcrit.Doeebatcotchiporc GrsEcam lin- 

n Bafilcas magnus illc G^^y w^ew Haidclbcrgaillucacccrfi- oydrr^i IM 
's Oporinum proptcr ingenij,& ttiorum clegarttiam,& Gryn^ofifi- 
c^linguacfPtaEftantcm cognitiohcmpliirimum diligcbat: ^mA^it^^ 
c yiciuim Gryhaeum pracccptorchi , bmni cultus & picta- 
:udio tcucrentcr bbfcruabat. Subihdc igitur Gryna?us res 
.ririiprombuctc:ftudiacius & ihgehium alij^ conicndare: 
libus deriiq; humanitatis bfficij^ ac behcublehtise , lionbri 
•modoipfius cdnfuletc.Qujlrc cum S.Scripturaekphcarei 



ft44 ▼ I T A 

ShieiMt Cty audorit»:^ fenatus > Grynseus iubcretur : efiecit > Yt in eadem 

nM§iHfnf^ profeffione& collegij Auguftinianiprocuratione,cuiantehac 

JkmQrs^. pxat{iierat> fibi Oporinus fubftitueretur. Ad fludia itaque & 

. iiik;ttndas nuptias reuerfus majena cum laude 8c audit orum &u- 

€bi muncreifto fcholaftico eft fiindbus. Mira eiiim in docendo 

C£itperfpicuitas>dexterius,& eruditafacilitas. Plutsrchi ^um 

Gr^ce firequentibus auditoribuS)do6te & prudenter cnarrauib 

Domum cum fuis rcuerfus pr^ledia accurate ab ijfdem exigere 

folebat. Intcrdum 8c poericen docebat:ac verfus difcipulorum 

tara cumhumanitatcelimabat> fingulis candideoftendendo> 

quid defideraret. 

In hoc igitur labore cum totus effet : Academia iUa decre- 

tum facit: vt auifque Profeflbrum in ea facultate> in qua docc- 

tct>gradum fummum petat>fi antea non fit confecutus. Ibi 

qttidam > trigefimum aetaris annum egrefii > cum eo vfque hu- 

iufinodi eruditionisteftimonianeglcxilfent : eatuncambire» 

aut oblata fufcipere rccufarunt : quibus dimiifisalij eorumin 

%M8Mp9^ locum fuerunt recepti. Inter eos cum & Oporinus eflct : ani- 

f$fjp§lHMi mumadt7pographi£ftudiumconuerrit:& cum affincRober- 

tyf^gtMphM to Wintero audores melioris notx typis cepi t ezfcriberc. Of- 

ffmift* ferebant ei Academix prxfides > qui de ingcnio cius praedare 

fenriebant>mulris iam matura; erudirionis editisteftimonio 

probatos faris amplos cx Canonicatu D. Petri reditus > fi lurif- 

Erudenriac ftudium aggrederetur. Sed Oporinus remotum a 
4»w»««*«*' — - ^^^ vitaegenusamans> ^fii^exibilesillasin vtramqj panem 
imsfttHdin^ cafuuiti diQ>utationes auerfatus: hanc quoquc occafionem ne- 
fitffudffff^ glexit:eoque illuftri documento fuit>Deum adbionum noftra- 
tum d^ finem Sc rationem prouide ac fapienter regere Sc dizi- 
gcre: eomodo>quem ad verbi fuipropagationem>^ominisfui 
gloriam> & nofoafalutem maximeexpeditum nouic. Vt enim 
typographia iftudijs Oporinum retraxit> intercepto foiidio- 
ris> m^is^Ue durabilisprofperiuris > quam attuliflent> curfu: 
ita cxiiniam ad reipubl. literarix commoda accefConcm ad- 
lUnxit i alijsque fuo daMno pracfuit. 
tf mttUtH Plcflis 1 taqu tf velis in typographicum mare delatus> haufra- 




aCcepris > precio merccm long< 
perante>rediinerc cftl coadi:us. His inirijs>hoc arrci &antea 
cum^^intero contta£lo$ & tum emtaipfius officina accumu- 
lato > typogrdphic2lm negorisltionem ^epit : fubindc Verfuram 
faciens> omm coti^tiX obpecufliatiasdifficultatesin nihilttm 
prius relabeflte. Non enim tafltumaparenribusnihiladeum 
f edijt : fed pecunias numerum haud o^igi^um > fexccntos pent 
florenos ei^ccdcfltcm i quem a LfuiaMft$Btr0 CaAouic6f fuo i 

matre 



O P O R I N^ L 44f 

matre-affine (pcrabat > irritato illius animo amifit. Omiies u- 
men zrumRas iilas ac difficultates ingenti animopertuUca^ 
fuperauit : & v t eludbari pofTet omnibus nemis coiitea4i|- 

Prodierunt itaque ex Oporini officinafcripta optima)6( do» ^S*tt<A ♦^ 
diffima , cum vetuftate tum ytilitate Tener^ada. Inp^imis fy^ «•» 
cra in hominum manuscurafua6c4iligeutiapcruc|iire (upi" 
uit : y t ex indice librorum per Oporinum e::(cuforum yid^re 
eft. Pneterea quod argumentum diligentias eft ccrti$n|unf|| 
nullum opus, nifi a femctipfo corredtum, luccni yidit. Qperasy jfggfg^ ^ 



quas librorum imprcffiopoftuiat,fupr^facuit3^tumrHtipne|i| Jii^g/^gg 
^uit , & liberaliter aluit , (sepe etiam ab alijs librarijs dimi^^f MmudiM 

reccpit:yt nonrarofupra^iMii^iiMi^Mr^ifu^^entaritt 

Cumquc altcra Typographi cura fii : vt cuin emolomentQ 
fuo ezemplaria imprcifa oiftraHat : ^ l^boniin famptuuinque 
&udum percipiat : etiamhic Oporiqus omnia fibia4acrfaeft 
expenus .N am non tantum 4 focqeraf oribu^ mifere fi;it exasi-« 
catus; qui (acpe pro/brteeMHmflorenp^um ^gmti , in^p (^f rij^ui- NigHgtmm 
$M , yfuras iocQ ab ipfp extorfcrunt : Afit ip& etianY rerun^ (ba-t im Qmm^ 
nimferenimiumnegligens&fecurus. Etcnim in annotandi^ is^m. \ 
nominibus , & accepti atqs cs^pen^ codicibus accuirat^ defctir 
bendis, fumma fuit cius incuna: & in fua pro aiijs Qde in^c^Or 
nenda , exponcndaqj pecunia, facilitas maxima. Qua quidem QfMnii 4$ 
inrefaspe indigtie fiiit depeptusi ita vt ^cfideraudibitptiun ^/|-^ ^^ 
fide , yltra oHo miUU in nominibus parum liquidi!| h^buerit, ccfitfMtm 

Taptuin tamcn abfuit: vt 4e pertinaci fup ftudip aliquid re- 
mife^t) vcl laboribus & curis doipcfti^s fuccubuent ; v t quod 
Juno apud Tragiciim de Hercule qucritur , fupprarit & crcue- 
rit malis , iraque fprtunae &ucrctur , in laudesifua^ cius yeften^ 
odia. Summuni iuuandis humanioribus difciplinis ftudium Sc 
indefefiiim conatum , v el illud AHiQUm teftatur , quod inftin 
^uto fuo accommQdatum Mufa^i foribus prxSxerat : fW^ifir ImfenftU 
#X| rogat te OporinH» etiam Mtqu^ ttUm \ vtfiquid eftyqttadafif^ijti M^fei OfCm 
fferfjut^it Mgiu 2 deinde aHutttm abeas : ntifi tanqttam fJm$tU$ dtfifi rfHfnni» 
AtUtnte , ^netifi Juppoptutm kumercs, Setnptr ^im mtj/qtt^ p*/||l 
0giU\&qtMqu0thucatiuierintpedit. 

j NccYcrofoluin alioruitilucubr^tiones&fcriptaedidit:ye-i SmptM (^ 
niim plu^ma ctiam fup Marte confcripfit , ac in ordiipem ^dc- ^/«^4 Optm 
git. Nam in Selini Feli^hiftofie aliquo^ capita fcholia fcripiit: v:^-^ ritei% 
nz&Oo^koiyxv^inVemefthetUt 0f «/rpn^i annotationes collcgit; 
frepriorttm nominttm Ommaftiepn confecit; cenfuras in VtdU eU» 
gantitu conquifiuitsannqtation^s v arias in Cicerenie epera in or- 
dinem tedcgit ; iden^ in Flintt hiftoria nffturtUi , ^ aliorum fcri- 
ptorum monumcntis pr;apftitit \ Btueli^orupt Latinorttm aud):o- . 
yes omncS)^ infbpcrrccentiores Cemicos ^fragtQoSy yna cuni 
Satjrogrgphu , coegit ^ coniuftftim cdidit. PUttoxebi vitarum 

Q_3 epito- 



V4^ .V I T A 

epitomcn al> inaumens meaclis repurgaulc; annQtationeii Mi 
jpnfcuUnaf qu2;(hones fcripdc ; quxdam in Theotrtto <^Xm«- 
phonte e Gr^^co yercic : Uefioiit opern ad yerb^um expreflit 9 ^dic? 
^is anuptaciQnibus: Artfioftlm opota qivinia yc L atine^ cderen- 
., tur primus curai^ic, do6kiiIin^orum yirorum tran^Iationibus 
l^oiCis tn$^ Yn(iiqu,e conquificis, & inordincm ?cdadis. Vt ctiam maiori 
^tfr« vwtos ^^j^ ^u^Stu arcium bonarum ftudiofi in autorum le^bipnc vcr- 
Jfrtpti, £-^j| poflinc : indices in cos cppigibs & labprioCos cQnfecit : id 

quod in Platone^ Anfiotoie , tltaio ^Foliuco j^ C^Uto Kho4igsB0,& 
compluribus alijs apparet. 
Cekhki^. Iftiufmodi lucubrationibusj & optimprum quQnimuis au- 
fvw^. doruni politis editiofiibus a dodtis pmnibusgratiaminijtma? 

zimam:^ nomon inrepub.literaria(lbi coniparauitprxdarum 
ac n.unquam intermoritivum. Quicunqup eni^n illius aeuo alit 
quidinpublicumingenijacdo6l;rinas monumentpruqi datuii 
eranc : Oporini ex omcipaid vt prodiret , cxpetiuerunc : litciis 
Sc dedicdtionibusetiamipfum ornarunt:rati Yelhin(:lucubrar 
tionibus fliis npnparum dignicacis ^ commendacipnis acccf- 
furum : fi Oporini nomi^ie^ typisfcriptafua in aliorum con? 
{pc&um y cnircnt.Ita Andf etts Ff/4/fM, vt de alijs tac^amjOpus 
anatpmicum Oporini typis cp.mmifit: ErMfmttt ^tiai(n cooipluT 
ra eadcm in omcina edidit. 
J^utb qH$^' Tande^n ^uarta ^xore du<^ > vidua rhui If^im^ Bomijk a 
ifAfij^^xorfm, ^njerbnchii filia> a^fiduis. eius prccibus > quod fere^do ^co 
oneri eumfencdbaingrauefcente diutius vix futurum praefa- 
Vtndit tyfO' giret vi6l:us, typographiam yendidit> nunquam fuarum ratio- 
grafhiitttt, num fubdud^a fumma. Non multo poft fufccpit filium 1 fene- 
^utis fux folatium > lc familix columen fiiturum. Nec umea 
Morh itidfi' ^^ gaudium hpcgauderc ipfi datum eft. Quinto enim poftil- 
piico coni' ^^^^ natum mcn{e , ex catarrho & ccphalalgia cpidemia ccpit 
pitMT. 4^cumberc , cun> alioqui corpore cSct fa.no & firmo. Ezcepu 

^nimparalyfi>quainitincrc aliquandp fuit afrc6bus> nunq\iam 
£odi exSw' *^^^^ apgi;otauit. Vigcfimo poft die, fexto lulij, anni fexagefimi 
tuitur o^aui,fupra ixiille quingcntos, circa horam nonam antemcri- 

i * dianam fcxagenario maiorrcbus humanis cximitur.Ela^us e(t 

})unicris Acadcmix : & in fummo tcmplo , iuxta cxuuias Gty' 
njtf, aecoUmpadit, Mun^eri, & aliorum > qui yiuacibus ingenij 

moniuicucis nominisperpetuitatcm fibi pepereruut^ii^^ituSi» 
cui;i toli cpitaphio: 
llipitAfimj^ J^titmttui. 

Bafil. typographtu ^ 

Poiiui , opcrofiio , elegMt^ 

Litfii inpumeris , 

YiriHimm hettdif (x L V,coi^iuge ^uiuteUSf^ 

FHhVns 



O P O R I N I. »47 

FuHicii laciymu , priMota pietati ,fixaie)§Mru 

mMtcr heic cond/tur, 

Frttpfer Auttimrtut periit dls notm if^ orhu ^ 

Qrthiom elap/ue lututit meditatur Arien, 
QHantulufint hominum corpufiuU difi$ Viator ; 
( M*gBM Qporirtm coftditttr hoc tumulo, 

Paucisaatc obituiii diebus , machins, horana? pondera y ez 
ijs, qu^e campanas pulfu fomnum excutiunt> fuperne cum fua- c^ s i 
iiiEimo tinnitu > i^ pe£lus fuum dcuolui per quictem viditi > 
taBto cum impetu > v t {tertentem etiam excitarit : tanta cum 
harmonia>ytvel rccordationc fola mirifice oble^laretur. Co 
<:oncentu cdito> pondus ipfum incrcdibili celcritate> pari ftre* 
pitu clabi vifuin. Iple fubridens: Mtjerirprdnu Oominiquu «smp- 
ciattt ? qm innumerts donit (uis hj^nc tam placidam ^paternam 
mdmomtionem 9 reu lolophonem aidereuoluirit, Inmanucertetua^ 
Vetea , (jji* ^ita, dr mirs f;oftr>*. Tu mrferer^ nfftn, 

Fuit vir rcligiofus &! intcger > crga oiipjcs pracfcrtim ftudio- Mores Op$m 
(bs>fuprafacuTtatummodum>liberaU^:iniuospictatcm de- rw, 
clarauit ilngularcm. Namcum patcrartcmfuamdeferuiflet: Pitae uo 
ne idola & id gcnus imagines pingeret : illum Oporinus > in- /iw. 
numeris grauiffimarum expcnlarum mpkftijs vndiquaq; cir-r 
cumucntuS) pic aluit> nihilque ipii> quam diu fupcrfuit>dcficri; 
cft panus.Ijfdem pietatis omcijs forores(iT],atrem enim maturc 
amiiit)profecutus.Eranneovcritatisftadiummaximum>&: y *. jt 
c:andorillxfus. ExTpaciatusaliquandoad ioMnntm Rodolphum ', ^ 
Stoer , Abbatcm Morbaccnfem > negotij cuiufdam conficicndi ^ ^* 
caufa. Cum admiHus continuo non eflct> domum rcdijtj & fa- 
tis accrbas ad Abbatcifl literas mifit : quibus ludibrio fe & mo- . 
rionislocohabcrijiiiolcftum iibi efle oftendebat:fcdquiayif«/- 
/tfr«»wcflct>vty-it//i:tf>*,fcq'aoq; vcradidlurumaffirmabatlndc 
ia ftolidam auliroium plerorumqi fuperbiam eft inuc<^us>qui 
impcritia aliorum abufi > viUrpata omui adminiftrationc ^ 
impcrio infolefccrcnt > altosquc gerercnt fpiritus. Abbas> nc 
cicadam aU cor-^if.u et yimiciiVimt Oporinum iouitauit:& an- 
nuum ftipcndium , quo Sigifmundum Gclenium > virum db- 
£):ifllmum> honorauerat, poft obitum illius in Oporinum^bi- 
bliothccas fua; locuplctanda: crgo , tranftulit. FerdiaMnufBfi'' ^r . 
guftus>hominisquoqucprobitatcmamplexus>clementimme af ^i a p 
ic Oporino dcdit;& vtmcrccs eiu$ iniprofcflas Brifaci>ad Rhc- ^ 
num oppido pcramo:no> vbi portoriuift Auftriaci colligUnt> 
praBtcruchcrctur,bcnigniflimc conccflit. Scd OpQrinus,futtu:a 
velcompcndia, vcldifpendiaparum conflderans>hancquoq} 
neglexit c^jmoditatem.Palatin.ctia ElcAor FridertcH^ Oporini 
intcgritaic&incxcudcndoinduftriamiratus,Haidclbcri>acii 
inuitauit : vbi res (u as melius fprtnfll^ ftabil tc potuiflct : nili p 
natalis fgli dulc< dlnc ma:^imc cpimas coditipncsrcpudiaflet. 



a4« V I T A 

jtmiA Felix (iiic pluriiTioniin (ux xucis do^oram amicitia ; quos 

noniinarehicnonefl necefTc. Collcgioilli,de qno dizinius> 

^rafini ctm cmn cflet prasfed^us : Efmfma Bafileam reduci > & Ticae ibidem 

Op9rm§f€m cauftroplien cxfpcdaturo> Tinum honorarium offidj cau(a 

miliMfitat pfFercbac. In mutuum complexum poflquam ycniflent> & de- 

0mm% xacLs iunxiil ent : Erafini manum Oporinus durius compreflit. 

Ille> YC crat chiragricas> grauiter fe bedi exclamat. Siueferiofi- 

ue ioco hoc ab Erafmo fa^m : Oporinum conftat attonicum 

obn-iutiiiirc'. Id anima^uertens £rafmus>aitiice compellac : yi- 

nuin inamdi iubct : & vt animumrecipiathortatur. Confedic 

cum fua comitatu> qui ob Erafmi aducntum firequens erat> 

Oporinus : ^feaiel aiqiie iteruminorbem redeunte poculo> 

- ad fe quoque reuerfus > dodla & graui oratione atque ErafWio 

ipfo digna> Erafmum excepit. Digrefli funt non abique mutui 

amoris fomitc : quo yerx beneuolentix fandle cultae igniculos 

femper alucrunt. 6x amicis itidem non defuerunt : qui libera- 

litate fua > ybi ille defccerat> paratiflinio fubfidio fuerunt ; ac 

faspc pmni opedeflitutumtempefliuefubleuarunt. Digna e^ 

^h Mmutt quidcm xterna mcmoria 8^ praedicatione cfl munificenua /.«- 

JiAUtt^m iofiici Gnmpii l Q . Ai^entinenfis Reipubl. aduocati > & learmii 

Oforinttt, sturmii , Academia; ibidem reftoris , qui dcbitx pecuniae noa 

exiguam fummam Oporino mortuo remiferunt. Idem fedt 

* n. 1579. Jf Hettricm * /'«^w^typographus celcbrisjqui qMiringentosfltrmts 
14. Aptil^ \n y fum typpgraphicun) Oporino fuppeditatos > pupillo libc'* 
4f«^ 7^ rahter condpnauit. Htnr, PtmtMLL l^prtfope^, Andruat lo^iftm 

Silff,or4^fipf^tl^9fif4 ilf qhttn Offim. Z^Fwgermin Thttttro^ 

0,iK$9.di$ 

xo.iHLMi^\ IQANNES LONICERVS. 

'orthttnium \A ^ ^ ^^^^^V^^y^^^^^^^ nonage(imonpno> fupra millc 
. . . Xj qua^ringentps, Orthetwi . quod pppidum efl cpmitatus 
' ' '' MansFeldenJ^>honefti5;parcntibus>ciusQppidiciuibus>inlUf 
T/ tli,0^^ M^^ ^^^" editusjcuip ea cfTcnt temppra> qiubus f chol^ per Germa- 
y a j nianireltituebantur^rudimentamerarummludopatniecele- 

t h't rircrampuit. Vcrum cumpauloduriusayitricoimultQtr^^ca- 

• f f . ' rctiir , qui eum ab ho^cftp propofito ad ahas illiberales arccs 
1 j ♦ retrahere conabatur, IsUbiMm cpn^effit, ibiquc ludum litcra- 
o rmm trcquentauit>nctcrunciumavitricomiumtU8raacndo$ 

/ / /?/ ^^^^P^^^^s.DenstamAimirabilitcrillidcyi^u&amiftu^fin^ 

'■'''. ftatim libcralitcr , ita tamen prpfpexit 5 vt multa fcrens*, multa 

^' facicnsfudansqiic&algcnsjdumdiuinumauxiliumintimorc 

Pci cxpeftirct, nihil intoIcjf^biUsinediaBinopiaevc perpe(rus 

iit , iuxta & ftiMlia fuafcdulp Yrgendo> & honeftis adolefc^n- 

ti -.1 5 minjftcfia fuia dcfcicqclQ. 

Mox 



L O N I C B RI. 1.49 

Mox ez piilttctibus iftis fcliolarttin tnuialium caput ezerens 
acquc cz vanjs yicae fcholafticae>quae in paupenatc tcanfigitUTy 
Ao^bus foctunxqttcnottcrcanusprocellisclu6tans> tandem Erph^nUam 
inAca<iemiam£cphordienfem> taDqttaminpoccttmaliquein/^^''!^/. 
quietiocem appulit. £cat autem cum Acadcmia iUa prse cxte- 
lis Germanix Gjmnafijs magnac ac pfKcipuae aeftimationiss 
florebatque fama ac celebntate virocum politiorislitcraturae 
pcritia excellentiu. Inde '^memktrgMm fe c6tulit mofus fama lmi$ Wk", 
Luthen> quemibidcmcumalijsitaaudluiti vt yelutregene- ^#JSKiiii;g««r. 
ratus iilico videretux) atque ita in ftudijs tam facris quam phi* 
lofophicisprogrefTuseft : vt vicefimo quacto Ianuarii> anno' 
vigefimo prinio> compctitorc Uno Cornarh illo> qui Hippo- C««i L Cof" 
ccaticam Medicinam in fchola Marpurgenfi deindefumma cu ^Mtio fhiUfi 
laude profeflus fiiit, in eadem Wittcmbcrgcnfi Vniuerfitatc/^*'^© t^im, 
confecutus fit Magift crij infignia. Ibi cum ob raram lingua- ^rn^ur. 
rum cognitioncm do6bis vins innotcfccret 5 Philippus Mc- iumt iWir- 
lanchthon & loachimus Cameiarius eius opera ad LezioG^ Unchth*(^ 
Grsccolatinum > quod tum locuple|abant> augcndum vtc- Camerar. in 
bantur. Lauco Grd" 

Sequcntiannoviccfimofecundo,rriburgum Brifgoiac vo- eoUtin, 
catusabijtj vtfan(S!fcam linti^aam ibi profiteretur; vcrumnon AbitFribur- 
aniplius anno vnc^ ibi fuMlicit, non finc laudc ofiicio fuo faus- gutn Btit* 
facicns. Anno cTado illic foluit, & anno vicefimo tcrtio^ A^- |«w. 
gcntoratom veni: vbiqiaiirtumin annum commoratus fami- Argentinam 
Uariifimum habuit virurn dc literis optime mcritum Nicelanm potit. 
Gerbelium IC. Agens itaque iilic, & rci typographicac in cor- NiccUui 
rigcndisprxlorummcndis operam nauanss hortatu Philippi Gerhiitu. 
Melanchthonis Grascos codiccs nonnidlos^inprimis vcroGr^- iuuat /jjf ^- 
caBihlia cumncuoTefiamentoy d Hotneri operm diU^cntct xcAi - gfOfh.oferMt 
tuit. Catechcfin Latinam aduerfus Tctzelij diplomatarij in- Refiitnitattf 
dulgentias, dc bonaDei voluntatc crgaomnes Chriftianos, SoresGra* 
dcquc fan<^orum cultu & inuocarione , tum cdidit. Multa cos, 
qUQque Marri ni Lutheri fcripta c% vcrnaculo in Larinum ver- Vertit Luth^ 
rit> praecipvic altcram partem cnarrarionum Euangelicarum rifirifta^ 
poriiinicalium ; Commentarios fupei: qiiafdam facras odas> 
thc|iinquf illams qup^ Chrifius luel^iie natttifit : catcchcfia 
Li|thcn maiof em j enarrationes in Abacuc prophetam. Atque 
fic non fol^mmodo humanioribus .ac philofophicis > fcd & fa^ 
cris Ibidijs a iu ucntutc fedulo incubuit. 

Duin Argentorari commor^tur, vzorc^ duqt>annQ vicefi-. n^-;# vx»^ 

tno quarto, hopcfti iftius Reipubl. (attdatifCmae ciuis filiam. ^ 

Vixit cum ea in annum quadragefimum fcxtunq coniundifG- 

jnc, ad capos vfque & plenainfenediutciii. ^"fcepit cxcad^ 

inultam vtriufqucfcxus prolepi, filiqs prxcipu'^ quinque, qiti 

na^cntis (iin^IliiTU p^ternas; yiftutc^ ftf^nuc ^m^I.iri funt, 

Q^^j Qmncs 



I s 



ff 9 V I T A 

Omnes enim & (inguli euaferc in viros enididone & ▼irtiue 
eminentes , qui cum in Ecclefia tum in Repub. & fcholis cales 
fe pra?flitere, vt non minus de illis> quam de parente ipforum 
prxdicari ac dici queat ; 

Pr.nripibM fUcuiJfe y^irU n»n v!tima lnui efl. 

EgitLonicerusannoSquatuor ciuem illuftris Hcipub. At^ 

ifarturtmm gcntincnfisnoninutilem, nec ignauum. Quarc cumperora 

^0CAfstr <io<Storum volaret j venit in Illuittiiruiii Principis Haffiae , qui 

cum prim^fundamcnta fcholar fuas iac^icbatj primorum confi-r 

Ijariorum notitiam, incerquc eos in D. loanwt Ficmi tum Can- 

ccUarij Hafliq?; quo patrono a Principe in fcholam Macpor* 

genfem accitur honefta ac legitima vocatione anno viccumo 

icptimo y vt Gra;cas ibi literas publicc docccet. Nonica multis 

6 aonispofl^ commiilaeil: eiadprofcilioncm Gra^cam Hebcxas 

liugua: \cdi\o : cui vtriquc ita prsfuit, iimulquc priuaca infti- 

' vmork^ muUosita cruaijt in omnis gcneris difci|>hnis hone- 

' fli5> vt trium liiiguarum peritiiGmus vbique dilaudarecur. 

Poftca vero circicer annum crigcfimumnonum vocatus cft a 

nii M EC' 5€iiacuRcip. L,unacburgcniis9 vtEcclefiarumiftius populofat; 

fpam L'A' ^ ^j^^ ciuicatis Superintendentc ageretoblatis vt loco honc- 

* *'^g »- ftiifimo, condicioneque fplendidiilima, fic etiam ftipendio 

■f ^' vaddcamplo atque opimo: VcrumprincepsHailia?, quiin- 

' '" '^* primis fu« fchotE per viros dodos profpedfcum confulcumque 

iettnt' cupiebat>quequeLoniceri cruditio, virtus, intcgritas, ycilitas 

dcnlque qua? cy cius tam publica quam priuata inftitutioncad 

iuucntutem fcholafticamineaYniucrficatcdimanaret, mini- 

• ftie fugiebanc 5 dimittcre cumomnino noluit, &perlircras, 

quibus dimiifioncm ci dcncfr.icadmodum clcmentcr fcriptas, 

liberaliffimarumqueproniiiTionumplenas,detinuit. 

Docueratin ea Acadcmiaannosquacuordccim, adannum 
Jnutta^Ar e^ vfque quadragcfinium primumjquo ipfiapacriaitidcm Eccle- 
i^Mrtim. fiarum infpcdbionis munus honcltiifimu ac facrofan^um , tii 
falario annuofatislibcrali oblacum cii:. Spartam tamcn> quam 
erat nadlus, ornarc maluic. Ecfi enim fplcndoris plus habeat 
alij quidamgradus, camenfi verc volumus arftimare, fumma 
eft icholarum dignicas, hisquc impcria & qmnes polidas prz- 
cipuc icruire dcbcbant. 

Quorics a publicis £c priuacis muneribus ipfi lazamenti ali-r 
quidiuit; nunquamociofusinuencuscft; fcd femper Telfcri- 
ptionibus vclItd:ionibus dcdicus fuit; quod monumeiita,quas 
^cripHi'LC'9 poftcritati plurimi rehquit, luculcnter tcftantur. Praeter 
n%\.€rh cnimCaccchcfin debonaDci voluntate erga quemuis Chrir 

ftianum,dequefan<florum cultu & inuocacionc, quaminitio 
^rcfrentis Euangclij anqo vicciimo tcrtio confcriplcrat>cuiuf- 

quc 



L- O N I C E R I. tfi 

mefupra memini, praeterque multa P. Martini Lutheri Cqxi^ 
pta^qu^ inLatinam lipguam <;onuertit> praster iccmoperam^ 
quainLexico Grajcolocupletanclo>Biblijs Graecis,& {iomerQ 
praeco integre reftituendis locauit> nuiltapofteritati led u di- 
gnifllma& vtiliflimamandauit; Yi^nnt ExegefisveteritcmuUsi^iif^gj^g^ 
Theologi Grarci IheoduiiyYt putatur> iir £pif):ola ad Romano^ ^ 

^beoLatinitatedonatam : TheophyU&i ewmmiones i|i omncs 
Paulinas Epiilolas Latina? fada: : Commentaris^ GrdCM in pfal. 
cente&num decimum o<^auuni per ipfum fcripta: Figuranunj» 
$:e|;emoniaru) & prpmifnonum omniu veteris Teftamenti cxi 
plicatip>& 4d Chriflum fihum Dci applicatio ; jiuguftMMm eon 
fefflonem CjXxcq ^nte pbitum, licet>n6 ommnofLnelaboJ!:e> pror 
pter viitatas phrares ^ terminospurioris antiquit^tis, quibu!{ 
^utpf iflius cQnfeflioniscreberrimeyti^ur ^etinendos > tameti 
pc temporc vertit: eiufdc ^^0/(i>^f4ffo itidem bonacxparte Grx-> 
cered4idit. ExpplitipribMS autc literisfiint; fiicandri ppeta; J^hiUfifbi^a 
Gr^ci Thenaca 0» ^lf^iphftrmacmy Latine per iffom verfa^^ 
rchohjs illuflrata: Pindari Lyrici Gr^ci ppetas opera pmnia Lar 
,tino |ly}o,4o(5liflinus ad^itis fcholijs, reddita ; Sophoclu j9taci 
flageUireru^ii: Ci!7/;^/i77«cAi/7;rn#27(?;inIoueft AppUin^conuer? ' 
pit>& caimincrcddidit ^-iC^ffirgf ^<^ r[u4 Leo rtktem Orationem 
J>tmofthenuorattonem ^^t/a^Zf^jLatinis^urihu^cxhibuit.Ez^ Scriptatf^ 
tateiufdem Grawf^af.ces C?>wM> c?» Rhetorices Laftaam^thodmi j^cm* 
Thyficprurn Artftotelu Ubroruin, de gc^eratione ^ certuptioney d^ 
Ungitudine & breuiiate ^ttdi : de ^ita fy morte ani;^iialium ii d€ 
animai Ethicortir/?ad Ntcf^n achtim compendium: Autfrop/fm 
0X Ariflptele^ Phmox Pontano ''jnopfis : Jn J>>oJcmdh de materia 
medica, fiuc de fimplicibiis libros fexfcholia, additis nomeii' 
^laiuris Grapcis, Latinis, Gfrmanicis& Hcbr»is j G^lenii/hros . 
devfupartiumhumafii (qr^ork in quaeftiones dilucidas & fuc- 
cind:asredegit.Or«///>72C5 (^deflamationesfcxil^Cit & habuitplvi-t 
piiia3> quarum ahquaeitiiprcflacmultaenec dum editat. 

vSuntexhis orario ad Imperatorem Carplum V, pro impc-= 
trandis priuilcgiis vniuerfitatiE^affias : GenethliAcon Principis 
"Wilhelmi Haflia? : QratiQ funebris & Epicediain obitum loh, 
JFicini C^ncellarij Haflias : .Qj;<nio in mort^^r^ loh, Fermrii Mon-r 
/a»f LC .Lu6iius k £pita.phia in fu^us Cajpari Rodolphi 3 Oratip 
jleyerboipcarnatp; Oratio demelioreliteraturaamplcftend;^ 
adfludiofamiuuentutem: Grae:ca(;hngux£ncQmion.Epitha<! 
lamiax £pi(:cdia> Epigrammata innumera mprahs^ frequcntoc 
folebatfcribere 5 quajfingularecenferelonguforet, Adicruaii( 
ppfleriipfius, abfolutiffimos in totu pfalterium Dauidicu cor 
anentarios : itcm difpofitipne Sc fummaria in omnes PauUnas» 
aliafqi noui Tcftamenti epiftolas, ciim pluribus aliis lucubrar ^ 

^ipnib. |df ctia Ifqc:f atis pr^itipncs pmues traftuUt ^ wog^jcv- 



2f2 V I T A 

'Uit> cumyicaeiufdem ex Plutarcho^ Philoftrato & Dionvfio 
Halicarnail'. qua; Marpurgi impreflae funt ^ anno miUe£imo 
qumgcncefimo quadragefimo. 

li^r^s tmf" Eratiliiingenium mite & piacidum> moresque amabiles» 

^^' iuaues>fenile$) manfueti humanique) adeo vt y ere diccre qoe* 

as> eum ad humanitatem & manfuetudinem quafi diuiiuttit 
fculptum faftumque. 

Sic in aipcdlu incefluque» omni denique animi corpoxisqne 
habituac motu,eandem fuauitatem & lenitatem comeriiabat. 
Sobrietacis adco fuit ftudiofus > yt nunquam illiberalibas con- 
oiuijs libenter interfiierit > nec ynquam ex yllo fympofio ebri-' 
usfurgere yifusfit. Verecundiam inde tfque a puero tanqua 
omni um yircutum reginam illibatam fumma femper cura re- 

Dteiw. tinuit. Inrcliquayeroyitanihiiilloeratpudicum magi$,iii- 
hilabomBiturpicudineremocius. PoftremoqualisaaceaAa 
vitaciusfuicrcalis&excremus ciusadhis> hoceft> morsiuitf 
nimirum pijfitma & placidiflima. Atque Tel fola yox illa» 
quampauloatitequamezpiraret» omnem prorfus jegrinidin5 
. . ac doiorem di(Iimu|ans > ad fuos interrogantes^ mum ifmin 

rlwp SfUtm^, 9«i7«r, proculic, inquiens, iamindfirmifcam: hacc inquanif tox 
^umquaillicQ expirauiC) yelfoI^teftiseft> eum la?tum dctri- 
timphancem exhacyitacommigraife>quodfa£him yicefimo 
^c lulij > anno Chrifti fexagehmo nono> fupramille qoin- 
gentos> ascacis fuae fepcuagenmo, £xfartetmis lcnmm^o^ 
ftfm ilfiififitm, 

jMn.1tat.7u C li KfSTOP H O RVS fTJ JH' 
PatriM. $ r s G r ^. 

Vit4 gemtt 

4^Hfi^'. ^ TJ T>iAi% Chr^^phortmy^frfMnffmnoJb^^lmftni^^ 
fitiMberga J3 ^11^4 yindclioorum> faniiiia patricia & clara> annp fecu- 
^mmtgrat, \^j^ Jecimum quintum a Chtiflo reprxfentato>inchoante« 
Smfta. Bonis literis a puero imbutus vir euafit omnilaude dignui: 

* §lltU0ior0. ciuis in patriafua honoratus : fenior> fiue diaconus in Ecclefia 
1^6z.d,30. Auguftana, multospet annps inculpacus. Poftea> rebusfiiis 
QBok. Roto^, ita tcrencibus> in Palarinatum ElcftQr^em conceffita fedemqi 
p^agifu^tn>-. fortunarum fuarum> & fenedturis dpnucilium Htidtlkorgamf 
fuiiafdtift Palacinacu5 capuc , elegit. Eo in ocip ociofus ipfe inimme 
tapittpmn'. fuit ,- fcd ^ Larina in yernaculan^ linguan^ ipagna diligentia 
tattti. & fideconuerric infigqes * AttguflintAlarlorait^ mp totitm ttO' 

Uktr mtdi- ^^m Tiftamtntum Cotnmtntarits.^ Ideip VirfUpg^s in lucem 
If Ww-: tuncdedicGermanicalinguaiem^ir««ii/i^iii»>acH^orumyi-: 
/**i^- ro;um iudicio Yciiiilirnuni : in qup primun^ pn^nia humani 

cor-. 



V I R S V N G I. 211 

corpotis externa &internainexnbradefcribiuitiu:; deindefiQ- 
gulorum morbi> eorundemque remedia» longo vfu in alijs ob<* 
ieruataj fidcliter indicantur. £didit prarterea MaTulti Fnlm-- PMtngtrii 
ginii SfeUatinfa cuius €adauer> propterpietacisdodrinamjin -^^««^ 
Xcaiia exhumatum conaematumquefuit) poemata> do^blE- ^^* 
mis adicdtis commentarijs. Vertit etiam ez Italico tragoedi*- 
am CMlixti di» MiUbdiy item €§neiom$ fif MfoUgts BirMrdi Oehimt 
<^ux omnia ezftant. 

Cum vero & homiUas ^iM^imf £4MM/min lofiiam cepifiet 
cademdiligcntia&fide^ Latinisfaccre Germanicasi annnm Ohiim^k^ 
agens feptuagefimum primum^ inter ipfos labores > nuUo kt^frfigi* 
me morbo Iaborans> poft editam fideiconfefiionem> a£^asque 
D£0 proomnibusbencficijs> &inprimisproredcmtioneno- 
ftra, gratias> fumma cum fpiritus lxtitia> vultu etiam & verbis , 
ad cxtremum vfijue declarata> dic x(. lanuarij intra pidmam 
& fccundani pomeridianam» quicte obdounit in Domino» 
annoChriftii57i. , , 

Fuit vir pietatis vctje ftudiofusrj confiietudinis fuaoiffimzi ^Wis. 
vita; integendmaei literarum & iiteratorum amahtiiEmus. 
Amicos habuit fua; a;tatis viros praeftantifCmos> inter quos Amiti. 
Beaius Rhi9tMmis, Cpmiuitu Ge/hnmy alij. 

Filium reliquit fhiUppumy medidnae doAorcm : filiam Tcrd Libtrii 
Mariamy elocauit in matrimonium nobili viro> Chfifhphwo 
^hemiiy patricioAuguftano>& Cancellario £led.Palat.quac 
paulopoftpap:cmobijt> cum codem fcpultaHeidclbcrga^ad 
D.Petriinchoro. Exproff^mnmMtifimAnaD.ZamhiOttmn 
MmUmia nSiorii pnpofaiy 



G E R G ir S F A B Rl- S ^'''^' 



S^^em^ 



NAtus eft Giorgim Fahicim Cliemnicij> vrbe Mifniae cc- jstbttatio. . 
lebri& optimemoratai anno Chrifti 151^. d. 14. ApriL 
Vt primum ingredi 8c loqui c0;pit>in fcholam patriam iparen- 
tibus dedu<frus eft t vt vna cum aetate molli 6c tcnerapietatis ^ 
& literarum Ituclijs fefc imbueret. Ab his vcro initiis pro-« 
greffus cftpaulacim ad htetas Latinas Si Gra;cas> in quibus 
lantum profeciti vt Celcriter ^qualibus & condifcipulis fuis 
ingcnij gloriaantecelluerlt.lnprimiaverofeadfcribendicar- ^apoe/m 
minis ftuJium contulit> adqUodnatutapquaedamadiumenta naturafir^ ^ 
noncontemnendahabereviiUsdft. Inhocitaqueftudiocafte^^''* 






%f4 V I f A 

integreque fic Verfatus cft, vt & proptcr carihinis veiiufii' 
tem & mores finceros at<jue incorruptos > amarecor a mul^ 
tis. 

Cumque ad fcholarum miniftcrium vfumquc fefepararetj 

itiaturenaduscft, infcholaqiiidcmpatriai locum fub /^ritc- 

hoy Fribergas fub Riuioy LiplicC verp fub Borneroy vbi primuni 

Werteri Fa^ ingeniOj moribus & dodrina cius delc^lati Wetteriy anciqua 

hricium jibi aobilitate& vinutc fratres in Thuringiai ^i^lffgangtui i*^ 

adiungHnt, Uppttsy Antoniwy adfciucrunt eum Magillrum & moderatorem 

ftudiorum fuorum . Nam cum ^olfjgango profc6lus eft in Ita^ 

FaBriciiie in liam, cuiusAcadcmix tuncftudijs hbcraliflimis florebant^ft 

Itsliamprc' Profellbrib. eruditiifimisaffluebaut: Eratcnimtuncltaliavc- 

JMcitark ^^ domiciUumliterarum , ad quam tanquam ad mercaturani 

bonarum artium proficifcebantur ferc omnes, qui anteire coe- 

teros dodlrina atque fcientia ftudcbant. Ibi ergo non audire 

folum dbdliflimos virdSi Lat^Arum Bonamicftmy cui vna cunl 

Wcrtcro commendatus erat a /ulio Pflugioy Neopurgenfipiac-» 

'B.omttm tn- fule, &alios quamplurimos Fabriciolicuit : fcd Romam eti^ • 

"S/*'* ipfam, qua: caput orbis Chriftiani habita eft multis feculis>c6^ 

femplatusclL Idquenoneomodo>quopleriquealij> quiad- 

fpc ftu folo contenti func : fed ita in omnes partcs, angulos>re- 

Cefrus,tcmpla,arces, oculos&mentem coniecit: vt Conferre 

pcncfingulacumantiquorum defcriptionibuS) qu£in^ oetis 

Tahieiiliber prxfertimfparfsefunt, inciperct. Ex quoetiam Ront»cmsntLai 

cui Roma eft, qua: pulcre ad verfus vctuftorum Poetarum fic aptata efl> 

titHlus, vtcxprcuaex illis, & effida eflc vidcatur. Hoc vero quic- 

quidcft, quodccrte magnum eft, inhomine Germano> wcr- 

teri liberalitati acccptum refcrrc dcbemus omnes , quotquoc 

imagincvcterisRomas dclcctamur, adquam,fiea, quaenunc 

cft, confcratur, vmbra vix cfTe videbitur. Adeo & vetuftate 

tcmporis, quae; omnia confumit & incurfu barbarorumi belliSi 

inccndijs,& alijs calamitatibus diminuta cft» 

T/tiriciut cu Cum codem Wolfgango ctiam Argcntinenfegymnafium 

^erteroAr- adijt, quodoptime conftitutum, duce & Redlore loanne Itur-^ 

gentinattt mioy profperc fcHcitcrquein ftudijs optimarum artium proce- 

%tnit, (Jebat.Eodcm poftea reucrfiis eft deriuo cum fratribus Philippi 

Mtfennm ^(^ j^jaojiio^Uiteris. IndcMifcnam, loannu Riuiii^oiiCCwrvxiai 

Mccerfitur. fuafti, acccrfitus ad illuftris ludi conftitutionem atque guber- 

Ritgit ibi lu' iiationcm,annosVc>/^/»/i7£Ajfidcbona, ftudioindefefro,paticn- 

^km iUufiri tialaborum& ohcrum incrcdibili, & conftantia irifra6ta illd 

i.6tSKn» officijmunerefuncfbuseft. Etquidclnvfqucadcxtremum vi- 

tx dicm in eo perriianfit. In noc vero curriciilo & piiiuere 

fcholaftico, quamuis difficili & faftidij plenb , non doccndo 

folum ^crcgendo ; fcdUbros etiam fcholis vtiles & ncccfrariot) 

tdendo priiiatim dc pUbliceprodefTe conatus eft. 

- Etenim 



P A B R I C I t 155 

£ccnimpcrfelaboicflingen$> totpaerorum adolcfcentu- VitafiicU^ 
<C|ueIibidincm cupiditatem<|uc indomitam atque tSitnMxn ftUMtnifirtu 
comprimcrc,& ad accipiendos pietatis, yinutis atqi eiudiuo- 
nis fatus prsparart atquc traducere. Tum augent eiiair. diffi- 
cultace alia impcdimcnca, qua? fere quotidic obftrcpeic bonis ^ 

prxccpcorum conadbusfoient. QuacprofcdotoEtamqj varia 
in fuo ifto muncrc fehitt atquc expcrtus eit Fabricius , yt mirS 
iit eum fupcrare potuidc. Quo iane pra;clarior Yirtus huius 
viri» & admirabilior videri debcti quointantis occupati6ni- 
bus, tammolcftis, tamgrauibus & diuturnis, nonfuccubuit 
tamcn : ncc, vt plcriquc faciunt> ioco ccfllt releuatione aliqua 
& rclaxatione quaeiiia, fedfirmitcrinftationeiAatanquam ia 
acie>in quam a i)co ic coUocatum fciebar,vfquc ad fincm vit« 
fuaspcrfeucrauit. Idcirco ImperatorRom AfsiXimiiUnm 11. MM^maliM^ 
fapienti confilio & morc inftitutoque maiorum fuorum> y w*. 

tam * iaurcas dignitatc, quamnobiiiucis verxinfignibus,fub / ' #!j 
iplamoneillum dccorauic. BiiiiMtLt' Sm, 

Ex quo ciucet, Fabricium j laude , prxdicatione , literis ic ^ jj^- 
mcmoria digniflimum clVe. Tres cnim fiint ttnesy quxfalutem J^ 
rcbus humanis afFcrunt , & poflunt locare homincs in amplo 
dignicatis gradu : fcief9:iaiirerHrumyi9Ueiiigentiafo[ithay (^rei ^ 
mtiit fuperina, His enim continctur , & munitur omnis Rcf- ^^^^^^^fi^ 
public. £cquiinhaiumvnacxccllit,m6ritomagnus&hono- '^^^^™^ 
re dignus cenfctur* hHmams^ 

Sed cx his cam potiflimum 4clegit & fecutus cft Fabricius, 
quxrcliquarumadminiftraquidem cft j ^^d, matcr tamen, & 
quafi fons quidam merito habctur. Profcflio vidclicct carum 
artium,quibus a:tas pucrilis adhumanitatcm informatur,&ad ^*i^*^^V 
omnium ccclcfiafticorum & ciuihum munerum admiuiftra- ^'"^^^«^4 
tioncm prajparatut. Vt autem a:dificiorum fundamenta ccrta fi^^^fif^ 
efie oportct : ficinicia omnis dodrina?, fapicntia; & induftriae» 
adquodcunquc ofHcij munusiu £cclcfia& Rcpub.ncccflarias 
a pueiiti inftitutionc in fcholis faccre ncccfre eft : vt vfui Rci- 
public. & £cclcfixforecosnondubitemus, quorumastaspri^^ 
ma redbis ftudijs ad honcftatcm, pictatcm, atque integrita- 
ccminformata cfL Ncquc profc^o ofHcina: func aliae jpro^ 
bitacis atqucdodrinac, quamfcholas: quae obidgymnafiare- SchdUttB* 
^e dicuntur; quod in ijs ingcnia pucrorum adolefccntum- ^«ii9;i^|i£,( 
que ad ancs, quarum vfus cft in vica^ ncccffarius ezercean-> dt^mtm^, 
tur. 

In tali officina omnc curriculum induftriae Fabricij elabo- 
ratuni cft , annos aniplius ^iginti (ex In quo quidcm 
quo plurcs molcftias vidit, difficultaccsq,- acerbiorcs exfor- 
buit : co plus opis & cmolumenti, aci omncs ciuilis & cc- 
ckfiofticae potcilatis porccs attulit. £x ludis cnim prodire 

opor^ 



x»6 V I T A 

oponetadolefcences, iaaenesque^ingenijSjinocibiiSt iMM 
iiteris inftrudl:os> adcapeflenda munera doccndi uiEcddu» 
cau£asagendi in foro> iudicandi controuecfias ioiadiciof & 
decidendicomponendiquelitespriuatas &pahlicas in cuJk» 
& omnibus vitxparcibus. 

Deniquenihilefl:v{piam> quodnon adi^ginicala ^n/^n^ 
fcliolafticac defideret> non cenius> non reditus> nec negotiam 
pene vUum iihe artis benefido confid poteft. Vlqae eo ia 
omnibusrebus caUmm/mft^mmtUmiMUmn yt mcntoinca- 



pite tanquam fummum decus 9c omamentum geitetox. 

Cum igitur tot annes continuos iuniores ia Miicnae iUaftn 

DirchuliFM' ^u<^oc^<uerit Fabridas: faciieintelligi potefty^^aancom re- 

iJ^^lL^ bushumaniscommodarit. £tenimcumexopereeftftOftflh 

mtdti manioleatartirez: fuerunt permulu nobiles> Tictutey emdi- 

tione> fiicundia > & autoritate pra^ftantes viri t qaotum indn« 

ftriapartim in aula Sazonica publice tanquam Idmen iazit: 

partim in iudicijs difceptationibufque publids & priaatis al^ 

unde confpedafunt. Fueruntin £caefiae muneribus atqae 

fiuK^onibus multi viriliterati>qui docendoiandhmiDdTev» 

bunimulcisprodefie>iacenteserigere> fecuros terrere» &C3i- 

animatosexfaudbus & ore Sacanaeinfemique ereptos ad^ 

Tic2> acquekeciciae fempicemat ezdtare potaerunc. 

Necdefuerunc qui paffim in fcholis alios Tidffim (alattti 
do^naerudierunc> & ycilicacisfiruftummagftum communi 
Ticse prsbuerunt. Acque illi quidem omnes memod mencck 
gracoque ore> id quod fduerunc> fi no omnino> mulco maxima 
tamen ex parce> Fabricio accepcum cuierunc > ingenoe perqnC 
profeciffenc^ proficences. Fabricij enim diligenciampratduar 
runc> fidcm admiraci fanc : & induftriam fu^czerunt. QuiA 
illi ipfi eciam> qui ex ludo eius & difdplina in beilum ptofiBdi 
func> dus infticucionis piac fru Aqm auquem abfque tIU duhi* 
tacioneperceperunc>quocies admonidonum eius fedulantm 
de culcu piecacis> St p oenis horrendis contemttts Dd Bc Tioh* 
tionisiuititiasfiierunc recordaci. 

Si quis igicur honos> tanquam merceSTittUtis» Iiisdebetaft 
quorummeriuinRempub.amplafuntt negareprofeAoaoB 
poifumus> quin Fabricio maximus> ob tot eittS in Bcdefiam ft 
Kempub.benefida>fithabendus. Si quoque ex do&tuufitt 
nobilis& clarus olim fuit Bimitfms^ fi exprofi:fiione litcti' 
rum& arcium nobiles di£bifunt nonnulli philofbphi: aot fi 
propter dicendi dodrinam illuffais & nobilis noninatas eft 
ifocrms : haudfane video> cur nonnariittre^ leqttitace noixi- 
lis & darus habeacur Fabricius : quippe Qtti io docendis liteds 
tancacttratancaquefedulicaceTerfiitttS m% TteX eittsoffidna 
propc innumerabiles prodicrint Titi literati * atque difertii 

qae* 



F A B R I C I I. 1/7 

qndruni ylus fui t diuturnus in ecclefiafticis pariter &' ciuilibus 
munijs atquc ncgotiis. 

Neque vero doccndi partibushifce difficilibus & arduis c6« 
* tcntusfuit Fabriciusi fcd in fcribcndo infuper etiam magnum ' 
ftudium multamquc operam nauauit. Nam res Mifnictu t;«r- Smft» lOf 
fihm^ orationefoUta omauit> &incl)rtamDucttmatque £le- hriiu* 
^orum Saxoniac familiam attigit: vt nontam Reftorfcholae 
bonus, quam fcriptor purus atque fidelis iure dicatur, noc ia- 
iuria de eo pracdicari elogium hoc poflit : 

Gymnafinrchm eraf prd/iMns^firipter^ difirtm. 

Eft enim in his,qu« in ifto genere fcripfit,& mira orationis 
puritas, & rerum ipfarum , quas pcrfecutus eft, infignis, per- 
^icua tamen & apta breuitas. 

In carmine verotanta eftnumerorum concinnitas^ untus Cmtmm 
verborum deledus, tantaquererumfandtimonia, atque cafti- Fshidi. 
tas, vt non adaeqUaffe folum in hoc gcnere multos ex antiquif- 
fimis > fed in aliquibus etiam fupcraflc yidcatur. Etenim in Ahliimiit A 
verbiseamcuramadhibuit; vtabijs> qua^ethAicamidoIoma- ^oeaMk 
mamredolent,noftramquereligiofampietatemlacdunt, data EthniciiFn^ 
opcraabftinuerit. Etredequidcm. britim. 

Quae eft enim inlania , in tanta luce verbi diuini cum caecis 
Ethnids colludcre? Quafi vero fcriptorum Propheticorum 
9c Apoftolicbrum tanta fitinopia, vtadfcribendum Chriftia- 
Bum carmcn phrafcs nobisdefint>nifiabethnicaidolomania 
mutuemur. 

Sed dele Aat fcilicct iuniores copia illa atquc varictas , quas 
inEthnicisPoctisadmodumiucundacfti vtad eam, tanqua 
adSircnumcantusadhaerefcant. Quodipfumetiamfibiacci- 
dilTciuueniquercbatur Fabricius : Ideoque tandem errorem 
fuumagnofcensatqjdeplorans, ta:derefcatque pudere dixit 
eorum verborum atq; locutionil , qua^ ex ethnica idolomaniji 
fuis aliquando poematis adfpcrfiflct. NecpofteaDcum alium 
aut numen in fuis verfibus legi voluit ^ quam illud vnicum, vc- 
xum aeternum & amicum gcneii noftro, patefa6tum fcilicct 
illuftribusteftimonijsverbi,&filij vnigeniti, Domini & Sal- 
. tiatorisnoftri. Cactcrum dijs gcntium, magnis & paruis, coe- 
lcftibus,tcrreftribus,filucftribus,& marinis,pollui & inquina- 
rifoediflimcfcriptaChriftianaexiftimauit. Ifldcfanc cffedu 
eft, vt carmen nuUum condcreftudcret,nififanftum,caftum, 
plcnuriipietatc&fide lefu Chrifti,quem nofle folum & ipfc 
tf olebat, & vt alij noflc poflcnt, opcram dabat. 

Inhbc tandcm etiam fpC) fiducia & falute fua omni fixa atqs ohitm Fn^ 
Iscataacquicuit, & exhacmortaliaclaboriofafcholain coelc- hri^^ 
ftem Academiam atque confaetudinem migrauit : vbi cum 

x-^. K Dto% 



15» V I T A 

Deo, Chrifto, amore & dcfiderioruoj angelis Sc omnibus ele^ 
Ais xuum agit. Fa£ta autem hxc beata eius migratio annofa- 
, lutis reparatas fupra mtUefimum (jmngentefimum /iptuagefi^ 
^d.iylulij: p'imO} menfe * lulio: actatis y cio diUS qHinqusgefimoflxi^s 
Difiichon climad;erico. Diflichon lioc de fe yiitus ipfc compofuit : 
quoddefico' FahriciM fiudnit bene dtptetate merett : 

fofiift Fshri' 9ed quicquid potuiti gloriMy C hrifiey tua efi, 

UtU* Item hoc : "Zd ^d^if ei^et 6iu ivoar ^eiy^^PUy is HtJ^^aieH 

Quae pr«ter lupra nominata in lucem dederic : ea indicant 
flominatimbibliothecx. hx ormione MatthiU Dr^Jiri eUFakh* 
.€iv,qua inferta efi iliu^^ Ahetorica. 






a. ^74'dii lOACHIMVS C A M E R A- 
ijjjpm» R I r s. 

/^ VM alij quorum hadenus vitas circumfcriptc petfecati 

* Paulo lo" V^ fumus, literas oprimasquc artes, decoquenti Graecix^ac 
uh in elogti* dormitanti Italiac> Italo * magno confitente> abftulerint: tffm 
fibfintm, primipilus hoc in cenamine fuit loachimtte faic Ci9morartm> 

* TlirneBide Graccse&Latinaslinguasperinde peritus> 4/er»» j^^ mtefiUm 
Cam erario Germanid > * /edtottut JEuropd, ornamerttum (^decue . Hunc Bak' 
iuJicium. pergtty v etufla '& celebris Francia: orientalis vrbs protulit>anDO 
Paheperga C hrifti fupra millefimum quihgentefimo y die duodeczma Apdlii. 
patri^ Ca". Patrem habuit lo^naem, patritium ac feaatorem patriae^ virum 
merarti. dignitatis & fonunas ncquaquam cotemnendae : qui nuUonie' 
JPater. dicamento>nulla venx fe£tione vfus>annum aetaus OiSluagefi- 

* Q. anno mum fccundum impleuit. Mater Martimycx ^#, aiottem&xox- 
i/ tyJngenti lia Sueinfurten{i>pra;ter filias quatuor, trcs filios, Hieramymm, 

fiti defideriv triumprincipumpoiicacanccllarium>hunc/o«(i&«i97ffi»^/^ 
reliSo. fhnmy Budacfundumvita>gcnuit. Cognomcn Camerariorma 

Mater. ( vulgo Cammcrmeiffcr ) fcncfccnte altcro gendlitioauitoc^ 

"Bratrti ^ LtebharUorumy tcmporibub Hcnrici Claudi, apublico aulx ol^ 
farores ficio, adlixfit. 

Cognomm Hisparcntibusortus>ludum literariumprimum inpatri^aJ 
CAmerariO' annum xtatis tredectmttmy frcquentauit, magiftru nat^usj pzo 
fum vnde. ratione illorum tcmporum,fatis doAum & ndel£.Is ciun apec- 
lEducatio Sf te eum dodiorcm difcipulum profiteretur>quam vtriuealiqDf 
inftitutio partcs amplius in doccndo cfle poflent: larta tam ingenuoomi' 
fueritia. . nematcr,fihumipfa,annodecimotertiomenfeApFilij Lipfi- 
Lipfiam mit am zA.Georgtum HeltHm yorchemiumy deduxit. Habebaturnic 
t^tui Cf iudicio omniumiuuenilisxtatis moderatorbonus,diligenSr 
Georg. Helto do6l:us,qui&fapicntiaregercdifcipulos,infla:uerequedoftri- 
comendAtur na,&cumcxcmplocofdcmmonefc, tum corriperc.difcrn^ina 

Hwwav 



e A M E R A R i I. ^ 15^ 

.offet. Vidit ille ftatimpucriindolem, & vt fcprajccptoreni 
^n minus, quam ipfa (ludia amaret^ ante omniain ipfum pa- 
entis animum fumiit ? rccipiens in eorum locum fe fucceifu- 
iim> k (^uibus iibi corhmendatus eifct. Qua: prseccptoris non 
liilbluta comitas Camcrariomuhumfane contulit, ketoque 
cmper in fchola: cartcm venicntij quod chariiGmum fefciieti 
uompteomniadifcendo procedebant. ; >. 

Nonannus interccilerat , cumprimam in philofbphialaii- ^^^^P^^ 
ummenfeScptcmbriadcptuSj fUbaiijs profclforibus , J$anni ^/V* w/inl 
Metz.iero , ^ RichArdo Creco , ita in Grajcis Latinisque omriiuiti ^^^*^ 
Tpes anteibat : vt Croeo fonticis caulis impcditoi iaih tum 
prsetextatus * vicariamf^jpeopcramin interprctandis autori- *Ann0 4iafi 
bus Graccis prseftarct. Magna erattum Gra:corum vohiminu (ff^ntife^ 
penuria,enatifqueprimumin GcrmaniahteriSj Homerttm SLHt cuU detim^ 
BeroditHfn y aXios\ic Graij oris autores habuiiie & voliitafles fixtd fufrm 
hiagnum crat. Quare iliorum non exiguam cum partcm fua miUe, 
dc{cripiiiret manu, ;»rirum quam deprima Herodott cditionc Gmtc^uf^ 
jildinai velut Pa(5tou aut Tagiopibus,fibifucrit gratulatus: M^orum 
adco quidem,vt in Pajiico ciuium adv^erfum ftudiofos tumul- p^uris. 
tu,dercliquoparunianxiu!5,vnumfuum Herodotum iubve- HifodotUf^ 
ftc tcncret: equofcriptorcijBpiuspereurfo Grarcapoftmoduni m^gnifacif 
addidicit. Cameri 

Annoicquente ds^mofeptimo, SocratiapudXcnephontem Audit P Mi 
fubfcribens, qui aures cattalts ciTc fapientu lcitc dixit j do(5tifli- ftlantim. 
mi&optimi viri, * ?etfi MofeUani fuitauditoradiiduus &di- * Richafdi 
ligens : facilc vt tum apparerct, breui cum ipfis praceptoribus ^^^^^ ddren^ 
in omnifcientiarum achnguarumcognitione fupcriorcm fu- ^«* Utiri^ 
turum. Fuit autcm annus, quo audirc Mofcllanum ccpitj is Gracitfuc* 
quo&/o«»»tj fece.iu^ indulgcntiarum nundinatorin Gcrma- cejforu. 
niam.venit. Is cum Lipii^ ih ade Pauhna pro concionemer- lo,TutUiU\ 
ces fuas impudentcr laudaiTet : auditis monachi ampuUis, Ca- 
mcrarius, Helto furgentc & fccum alMrciubcntc,tcmpIoeft 
egreilus : quod nugas vaniilimas amphus audicndo colerare 
tteuter poiiet. 

NoB ita multo poft, annos natus o^bodeciltii ErphordiafH irphardiai^ 
Vcifiit,cum ^«/^//rfvixiiTetannisquinduc. Ibiinagniis optiino- ^nttt Ca^i 
rum adolefccntum ad euni fadtus eft concuriusj omnesdue 
ipfum bcttcuolcntia cornplexi funt fihgulari : inpriinis cunl 
Eobano //^jj^, clcgantc poeta, conftantis aitiicitias fiindamenta '^^*^*^*'^"* 
icciti &deindcofficijspiurimisilabihiiit.Manfitedinvrbcad ^*^ ^oiwii 
annum vfqj & feculi & xtatis '^t(efimuprimum i qiio cum Geor^ ^^^' 
po Sturciadey iuucne politiifimo, deiigriatus> & mox renuncia- 
. tusdecimusnonusfecnndoIocoMagifteroptimaru artiu^dc- ^M.hi^;^h 
ciarantciudiciu dc ipfis coriisqui fuftragia tuleratj Eohano Heffbfi^^^^^^^^^ 
^uilumluculciJtahabuitoratibHCi vttcrthlos Acacieiniairiiiil; ^ Ali|^\Wl\ 



2^9 V I T A 

Eodem anno cclebritate nomi ais Luthm ^ Philipfi iquiu- 
tus menfe Augullo, Erphordia i /m diflidij s & cum ultuacioae 
yffitttmher^ quatefadlas&peflilentiazlue infeda, WtttembergMm fe con- 
Ma/tcm-' tulit. Hic quotquot dc ingcnijs aliquid poteranc judicaie» 
/iTt. amoreipfum comple(f):i, prsecipueyero iWr;«»c^i/&i>^> cuiiam 

jtmiUtis anteainnotuerat Camcrarius y quod Cicero olim Accicumiid 
Camirarii ipfe Camerarium fibi exiflimare : eoque fic fcquencibus yic« 
tftm Me- annis yci^ytnecfamiliariusyllo, neciubcntius. £ademfacx- 
l4nchth§ni' litate anno xtatis yigcfimo quarto aditum fibi ad Erafmi noci- 
JitcumBrMfci^Lm patefecit & munijt: dequaipfcin commentarijs fuper 
Pi0, ' Tufcuianarumqu2efl.onum librum primum. Eoinicincxe 
cum LipAse pra^ceprorcm Mofellanum^ iam ii^ eztremisagen* 
tem) ante conuenifTct : non fine dolore morientis (uprema 
verba exccpit. 
BitUtm ruJH Secutus cfl: annus inundationc quadam yt ipfe Camerari« 
c««iM»i/i5* ^^ alicubi,&cluuicfcditionumomni Gcrmani^epcnefatalis. 
Coortacnim fcditioiic ruflica, multx regioncs &vrbesgra- 
/ • uitcr afflidlx & ycxata: j multi faculcacibus omnibus cjcu:i; 

multahominum omnis fexuSjCond:tionis,&a:raris milha cru- 
delitertnicidatafuerunt. Eainconfalioncrcru, donecturb* 
SiCi^ tr^ fiicfccrcntjinBorulIiamcicum /^ir^i^ /^/«a://?, cqucllrisordinis 
Boniffitm Francojcxcurrcrc yifum fuit. Qua in pcrc^rinatione,Tbiainqi 
CMt, ahquantulu fubflitit diu latcrc non potuit : & certatim ipfi cui 

yirisdo£):is>&indignitatc conflituris , tum etiam a fummis 
Principibus, maximifucrunt habitihonorcs> & operaeiusa 
pluribus expetita. 

Interim Scnatus Noricusde eximiofua in yrbe Gymnafio 

conflituendo ccpcrat cogitarchocqj nominc Mclanchthon& 

qui bonitatc yellet, fapicntiafciretordinarcfcholas, adfclicc- 

^ . risperamantcrfcriprisinuitarat. Hicnonpoteratnoninmen- 

. , - tcmycnircciCameraiii,commodttmcBoruffiarcuerfi:qui& ■ 

^* ' yrbi honori cfle, & Grarcarum litcrarum Latinarqj linguae or- | 

namcnra difccntibus rc(flc apcrirc poflct. Ncque hic tam ho- 

(iBllecd, iiui "^^^*" rcnuit prouincia, coquc magis,quod collcgis optimis, 

^ijr Ui^ht^Yio Hejfo^ Micr-acie Rotfngc y^ lo .schoricro Mathcniatico^fj- 

ciliorcm quafi dccurfiim fiii mi?:vjn:; fpcrabat Accidit forte tu, 

ytaducnicntcm domus ampHfup.ii vir: H ■.'hAui i^ifckhaimt i 

quafi dcxtra totius ciuitatis cxcipcret : inuitatifq; plurib.ami- 

Pirckeimirt cis,vi ficinter conuiu uorc &conuiua Aibe^tumDunrudc Eu- 

cum Dttrtro charifliaorircturfcrmo AdfcditMclanchthonauditorjqua^ 

JuperEuchM" j^y, incerdu adfpcmens : cum Pirckaimerus, alteroargumeiH 

ftftU coUo" jJ5 fupcrante>farcafticc, 6 Albertcy erumpit, ha^pingt na nSpfj^ 

qmumi fun*y ■ ''c tt*^ , mox ille, ^t dgnitas vcftra putMty pojfuntfingi. Quo J 

eo commemoratur, quod ex his initi js Camcrarius amarc cc« 

pitDurcnim ; amorquciftcitaipfiiBhorasCreUicf TCCocayita 

alt\iciilimi : uui fe flicrint« Op** 

.. I 



rC A M E X A R I I. (^l 

Operas itaque fcholafticas anno ChnG:ivice/!mofixtccnm 
pdUcgis inchoauit : ftatimqueiingularem ipfc laudem^ audir 
tofes yero> de quorum numcrp nonnulli ctiam cx Senatorio 
otdinefuerunt> maximumfcnfcrunt frudum. £odem anno 
■^ (ecutafuntcomitiaSpircniiaivbicumprincipcs&ordincsIm-! , . 

pcrijlcgationem amplifnmam ad Caroium V.in Hifpanijs tunc ^^8^'^^^ 
agentem» decreui(rent 5 dclcdtus fuit ad cam Albmm ^omet ^^f^f^ ^* 
Mansfoldenfisi adiui^6lo cidcmLatinointcrprctc Camcrario. ^'V^'^^» 
VcnimfimulacEslingam, vbi abfolucnda erat lcgatio, venif- ^fwwmw. 
feat j tota conuerfa rcs cft i ncc vifum^ coniugio tum operain 
dantem Lnpcratorem miflis lcgatisintcLpcllarc. 

Iliaexieuer£ion9,cumfpesdc vifcndaHifpania, omnise- 
Tiinuifiet» ducciidas vxoris confilium inire ccpit. Anno igitur 
^^fimofiptimo inmatrimonium duxitlccliflimam yirgmcm Fxorem du-r 
\ ^jniAiv^^ezantiqua&nobiiifamiliaTn^r^/^oy-M^^/iGriinj^^r^s cit CamerM': 
jOim qua ipfos quadragintafex annos amantifEme & pacatifli- rixfi. 
ine vixit, noucnoruiT) liberorum paterjquosomncsadfirma- Coniugittm 
tam vfque 2tatcm cduxit. FjlU ^u UfiortixQrnnty quarum prir e»^tfelix tf 
mam tfiomo Rt-di^crP, cuiyiroinomni laudc Iausha:cmaxir)^«»</Mi7. 
madandajqupdfoccrcumfcriptorum fuorum cenfbrem fta- fi/i4. 
fueritj alteram loanni /y«m«/i0,Marhcmatico cxcellenti : quar- 
Um Cm^arf lungermavno, I .C . Lipfenfi dcfpondi^ : tcrtia virgo . 
- deceffit. g«i»4y«^ itidpm fucrcy?/« : loannesfnmntny qui iilu ?'"'• 
[ ffaiflimo Boruflia: duci a confilijs cum eflcc, vxoribus binis pr^r 
r Aobilibus ordine du<flis, Rcgiomonti in complexu liberorum 
> Titaindaufit. Dcinde loachimus mcdicus: poft hunc Philip^ 
L' ffety clarusiurifprudentixDodor, & reipub. Noricx k confi- 
r lijs,quem nefandx Jnquifitionis vinculis Rom^irretitum,Im* 
fz perator & BauarirC Dux Albcrtus liberarunt . Ab eo Ludouicm 
t^ medicalaude perltaliain & Galliamfiorcutiflimus: natu deni- 
fc,. quemiQimus Godefiidu/i iHuftrifl. principi Richardo Comiti 
■ Paladno aliquandiuvtiUterinferuiiMt. Verum, vtfieriinrc- 
bus humanis adfolct ,' gaudium illud. folidum non fiiit. Nam 
toipfo, quo vxofcm duxit, anno> & ipfc graui cum morbo co^ 
fliftatuseft, &pr£terpatrisobitum, trijtisfratriscafusdolo- 
xem ci actulitlpnge maximum. 
Cclebrtta futic dcinde anno trigefimo comitia Augu/ianat in Ccmitia ^u 
I qaibus praecipuie fufcepta dclibcratio iuitjderc^lc conftituen- gufianaatm, 
f. «I religioney & concordia i ntcr diflcnticntcs Ecclc/iic do^o- 1550. •■ 

Xesfancienda. C«mqiic ep pra;tcr ipfum Augufl;um Cxfarcrn 
' Carolum y. Elc^orcs itcin & Imperij priiicipcs, multi abfcn- .. . 

lium lesaciaccederent : quidam ctiam d Rcpub.Noribcrgcnfi " . ^ ' 
iniib uint cum mandatis: qiDbiis & Cameranus aduindttjs ^ 
fiiit; ▼tiiiiscqnfiHisr»rxftoi!:liscflcr. Sajpcautcmfoiini^.fuit ^^'^^* • 
«Siirarc,qu4nfq-itUQclaborf.^»6:qi:c!;;->«^riculufuftinucntr.rM- 

R 3 n)-is 



i^ 



■ I 



2^9 V I T A 

Eodem anno cclebritate nomi ais Luthtri (f ?hiUppi ii^uiu- 
tusmenfeAugull^o, £rpliordiaijmdifl[i(lijs& cumultuadoae 
yffitttmher^ quatefadlas&peiLilcntiazlue inFcda, ^ ittembergMm le con- 
0ttmJiC9ti- tulit. Hic quotquot dc ingcnijs aliquid poteranc judicaxe» 
jgrt. amoreipium compledi, prxcipucyero iWr;«»c^i^4;^> cuiiam 

jimicitis antea innotuerat Camcrarius , quod Cicero olim Acticumi id 
Camirwii ipfe Camerarium fibi exiflimarc : eoque fic fcquencibus viue 
$Hm Mt' annis vti> vt nec familiarius vllo, nec iubcntius. £adem faci- 
Itmchthttii^ litate anno xtatis vigcfimo quarto aditum fibi ad Erafmi noci- 
JitcumBfttfcizm patcfecit & munijt: dcquaipfcin commentarijs fupcr 
P^Q, ' Tufcuianarumqua^it.onum librum primum. £o initmcie 
cum Lipfise pra^ccptorem Mofcllanum> iam in eztrcmisagciH 
tem> antc conucniifet : non llne dolorc moriencis fupremi 
verba cxccpit. 
Bttlum ntfH Sccutus efl annus inundationc quidam vt ipfc Camerazi* 
€tmttmist^» us alicubi,&ciuuicfcditionuinomiu Gcniiani^epenefatalis. 
Coortaenim Itditionc ruilica ; multx regioncs & vrbes gn- 
■ uiter afflidx & vcxatx i multi faculcacibus omnibus cicuni 
multahominum omnisfexu5,conditionis,&a:t2tis milliacru- 
deliter tnicidata fuerunt. £a in confulionc reru , dcnec turb* 
Sie$4t^ ttt filcfcerentjin Borulliam ci cum lar-l; Fr^xwy cquciciisordinis 
BoruUtMt Francojcxcurrcre vifum fuit. Qua in pcrc^rinationcjTbicunq; 
CMt. aliquantulufubflitit diu latcrc non potuit : & ccrtatim ipdcui 

yirisdodl:is>&indignitatc conflitutis, tum etiam a fummis 
Principibus, maximifucrunt habitihonorcS) & opeiaeiusa 
pluribus expetita. 

Intcrim Scnatus Noricusdc eximiofua in vrbe Gymnafio 
conflituendo ccperat cogitarcjhocq; nomine Mclanchthonei 
qui bonitatc vcllet, fapicntia fciret ordinare fcholas» adfelite- 
^ . rispcramantcrfcript'sinuitarat. Hicnonpoteratnoninmen- 

.... temvcnircciCameraii|,commodttmcBoruiiiareuerli:qui& 
^ * ^* * vrbi honori cflc, & Giarcarum litcrarum Latinxqj linguae or- 
namcnta difccntibus rc(flc apcrirc poilct. Ncque hic cam ho-^ 
l^ « #i«d "^^^^*" rcnuit prouincia, coquc magis,quod coUegis optimis, 
■f . , Mffrar/O Htjfoy Micractc Rottnacyf^ lo.^^choriero Math cniatico>fa* 

ciliorem quafi dccnrf':m fiii mur.L*' ;:. f pcrabat Accidicforte cui 
vtaducnicntcm domus ampliilip.it viii H .'hMiii Ptfckhnimt i 
quafi dcxtra totius ciuitatis cxcipcret : inuitatifq; plurib.aiTii- 
pirckemtrt cis,vt ficintcr conuiu itorc &conuiua AihctumDureritdc Eu- 
cum Dttrtro charifliaorircturfcrmo AdfcditMelanchthonauditoriqu»- 
JuferEuchM" j^,„ intcrdu adfpcr^ens : cum Pirckaimerus, alteroargumeii" 
tffii/t coUo- tis fupcrantcjfarcafticc, 6 Albertcy erumpit, hs^piagt nsi uSfrj'^ 
qmum* Jim*y ■ '-c tt^ , mox ille, ^t tignitas 'vcfhsi putttt^ pojfuntfitfgi, QuoJ 
eo commcmoratur, quod cx his initijs Caraerarius amare cc« 
pit Durcpim ; amorquc iftcitaipfiiB horas tiretiicf n tocavita 
altUciiHmi : \ i(c l- fe flicriat« Op*- 



..A 



\ 



:• C A M E R A R I I. irfj 

Anno quinquagcfimo quinto ad Auguftana comitia j indc ♦ ^^ ^ . 
• Nonbergam> quod rcs illius Ecclefiac ad Ofiandrifmum flue- ^ . . f 
rcnt, cum Pkilippo vcnit. Subfequcnte * anno cum codcRa- ^ ?. . 

tisbonam ad conucntum Imperij accenit. An. quinquagtlUno •, » 
fepcimo^ Melanchthone Wormatiam ad colloquium profc6to *,\ ^ 
vxorintcrcaeiusfupremudiemobijt. ExoratushicabamiJfisj ^ pMia 
no«ilcucidvulnusitidicantibus,adi'hilippumfc,omnibusct- ^ h^Am 
iammaximeneceffarijspoithabitis ncgocijs, quam pirimum d-#^^- 
contalic:vtexpr2Bfcncia & confuetudihc cius alicjuid allcua- ^ . 
rionis afferretur. ^^ eundim 

Sncccflit huic annofcquensmulto lu£tuofior, & quiante , r^t ^j-i 
anuGi viccm tam ramiliaritcr tuliflct, tunera luorum domeiti- --i**|.-p, 
corum lugerc neccffc habuit. Exceffit primum humanis fiiia q^^--^ giL^ 
i^M^ii^quodprimu toto coniugiocdomofuaviditfiinus:cx-4 Camu^ 

cc(fic"Wittembergac altera prim6gcnita,E(romi coniux,neptis y^^ 
ctia,auidelicidEr. Quacquaalteinfcderitplaga, exeocognofci Qg.ritfniss 
poteft,quddbreuipoftadfevcnicntemEfromum, vtcxmoc- /^-m^;-/!^ 
rorc paliidum,& quafi effigicm fpirantis mortui vidit, inttntis fiu^ 

I ■ dtfiguh ^iiH inmedioy' .^. 

& clinguis aliquantum ftetit : tandem pic i(£^ fcdxet mhTnnS^i 
NontftcMdendHm/m<\aiu animoynec dHt^ac*um{olflknimitien' 
dmm^ Vixit^traqxgnatdrumfinonnatMitdfrttt i at^tuti (^rtHe 
fs&is.AiagM bonotmediopcngrinationu yurfu reuocatdyf^ quodca-' 
fut pmttii confoUttonisy ec animd ipfmru ^ocatHy^bi animus ruit fem-^ «^ ; ? 
fw^ Non minorc propcm odum, quo die Lipfiam de ^claivch- / ^ ' 
thonis monc nuncius eir allatus^ animo dolorem ccpit, ^;^ • , "^ 

^ cum funcrc viri optimi & Thcologi ftndi,clatam, qusUl A- a^fyg, 
^ademiam ipiam, & fibi cum autoritatis, tum prudcntiairj^iftcj ^ Mltortun 
j i|i multis dcfidcrium relidum dolcbat SccutifuntautcmMe-^ 
_ Unchthoneii9 eodem anno magni viri, Sabinufy LotichtusyfitrT 
beliit >omncsinterioref;imiliaritateCamcrarioiun^i : «Schos 
fcxagefimo fccundo anno, cum gcner Humeliusy tum fuauis Epiced. Afe- 
poeta ioannes tUe Sttgeltu^ : qui non multo ante hac oda Me-^ Unch. d S9i^ 
Unchthonisfiinusdecorarat. oM» firiptu. 

. I ' IPons iacet hoc tumulo : quid qudr}* , amice VtMni ." ,. ' 
Fens dogmatum piomm ^ eloquentis. 
Siquii ah hocriuumproprios deduxit in hortosi 
NonMUnas huicpreferat pyramidas, 

iSiue ohftruHas doleut Gcmnma vznat x 
Vsremfutura non hahehunt fecula, 

Ita Cameranus ca tcmpeftate folus fcrmc amicorfi in vita 
fcli&as, vnum perfiigium doArinam & literas babuit : ijfquc A plurihtu 
Tt antea , amorem fibiindies a piincipibus viris conciliabat. axpetitus 
Korice caim ciuem cffe fuum difcupicbaac ; illuftiiflimus C««p, 

R 4 ^ii- 



1^4 V I T A 

\7irtcinbergicus princeps Chriflopbofm cnndem rcp c tcb at; 

Lipfenrespulcro ccrtamincfuumeireconfinnabvic. QuBft 
ifi iffr Cd' ad aulam AuguAam nomen cius peiuenit: 8q MmxUmlimm 
Arc inccnjh' XI.C^crarCameranumyannorexagefimoodtauoVicnnaniAa- 
Ikmadhi' Hnx* euocatum , de doclrina Eccielia; y Sc ntuamfacioium 
itiim, cum Saxonicis ineunda conformitare demenccr audioic : & re 

^^^0n* ^ fuabenefundumdomumnonfinefauocisargujncntodiiiufit 
0ytfi:mnoril Annq fcptuagelimo tertio ^Q decima quinta lulii in vinis 
/^ ?«r«iir«, cfft delij t chariflima ipfi coniux : a cuius obitu cum in fiagalos 
l^xor Came" dics nouse emergerent cur« > facta etiaeflcumannisdctenot 
rar- mm^ yaletudo. Fuerat illa qnidcmanteia?piustcntaca> primiim 
^MT. t^xuo-i tibixflnifirx^ pofrea febribus ; profe<^iorc xcacc oc- 

f^muitttds bxa ogulorum epiphora> cumqueannum exccfnfrec quinqaa- 
^^•*- V gefimum fecundum nephritidc: vcrum hoc tempore ndci0 ' 
^^miffS^ qux c':;orire4'« yigorem oipncm euicitj profligauit>proftcauit. 
PM^' '• Sepcimo & decimo antc obicum> die filio dixit : Fsemitm mm- 

V^4 Cam, xait6pUmapudm$fmit: mumMlisy DEImmnerifj^»m€iffiKifiitu 
^ ^^* eft integr* : vitaiis vJqMeperfiiurahit^qttoadeUkm ^wUbitetr.Q^» 

f$ ^erJtH tQ dic poft fua manu hos tanquam cygnacos vcrfus in chaica 
(^'jj»^» fxarauit; 

Mnrti nihfl tempeftuta ejfe iptMtmt tuttnt : 

Sid tempeftitiom qtm ptt$et ejfijiumt ? 
Qui putMt y ilU Jmpit, Namqtti ^t fatmlia ^d^ 
. .V- ■*'- Si$(ff ejuUqHefttatethporamortu kfab^t» 

IV. ' * ■fiH?'""'^ autem fenfibus-tam internis, quam cxtemis intfr 

\ ■•.'«*?< gntascDDfl:aretfua,nec debilitasYiriumquicquammcmonc 

*t ,«v. &audi'enet : htnteA» tamen illa ad cxtrcmum viquc remanfic. 

♦ •» Cuiu^Ctim dc caufa varie difputaretur, & alijs TcficaB cxulce- 

rationcm> alijs lapidem effe putantibus, nequc inftrumcnto 

per ChirurgumhocexpIorari> nequc a morte corpus aperin 

voluit. "In morbo (irpe a fuis pctijt ; v t finc omni pompafu- 

nusfuurn efFcrrcturj idque ipfum fiiprcmis etiam tabuhs ca- 

$Sirifun uit. Tandcmdeplorataprorlus valctudine die ^#««w/^*iwi 

Cam. Aprilis, anni fcptuagcflmi quarci, mortalibus valc non innicai 

lunttd, dJxit. £latum eft cius corpus Academi;e|iumcns> quae JOfr 

quensmutatavcfteaddccorandum funus proceiierat. 
profopoerar Corporis fpccies fiiit ei egrcgia, & verc magutiin magni 
pkia. hofpitishofpitium. yir^s > quse ^ Martiali intev ca comme-i 

morantur> 

^ti^ vrtam faciunt beatiorem > 

F.CjucAri flr.chi it cx i rcirio iuprimis conferuaie« In cqllQqniis 

fa'pc ncfcauit^ (c qiip.nii.is aliquotics dcbilitacums vnquatam5 

ftr.fil!.:,qiia?ilirimoicfia -n^y; apud Galcnumcflct. Scriponc$ 

»w. q;! oi v.*'a:ci ,->* v3«.aj}< vocaar; v r in c6uiuij8 amicoru f 3 i ngcniq 

fcrcbi? 



C A M E R A R.I I. 2^£ 

ferebat : ita domi Cux > finc oris tamen triilitia > grauis ^at ) &: 
Iibcris> q^uod aiuntd monofyllabus. Veritatem fpirabatfempcry 
fcfilbsadeam adfpirarein omni yitacupiebat. A me.ndaciq * .« 

tantumaberat > Yt neiocofum quidem ferrepoffct: omnibusq; 
ijs>quibus animifenfus fub linguapotius> quam inlinguaj ini- 
jnicum fe accrrimum & adfiduum aducrfarium prontcrctur. 
iBTeftitu ofor percgrinitatis> fimplicis fui & antiquihabitus 
aomine interdum ab amicis ridcbatur. Opum4:ongerenda- 
nun naaquam appctcns > rei familiaris curam yniucrlam con- 
iugi &liberis conjuncndabat. Sordes nuUo impcrabatmodo: 
qaodfitamendomcfticosanimaduertcrctinterdum non nc- 
ceflranaexpetere> Socraticum hocin orehabcbat : Di/ct canrt, 
Amicitiam cum prxcipuis yiris (xlx astatis coluit> Hiefonymo jiff^id^ 
BM§mg4rinsro > Carolouttio j MeUmhfhont , F, VtHorio > Adriano 
Tmrnho > HttTimymo VVolfio y alijs. Vtquc erat yir neceffitudinis 
iuraCandbe colens > ita non modico eum mcerore eorum , qui- 
bp fuperuixft > amicorum afFecerunt funera , pratcipuc firatris 
tnoronymt ic^o cum ita ipfi lis nuUafuitrytbonaintcr fe pa- 
terna nunquam diuifcrint. In literis ctiamadfiliosfcribcndis CMUtio m 
tanta foit cautiore . vt exemplumfemperretincrets adcoquc literk. 
Bonvni,fedomnJbusfcnbercvidcrct»ir. 

StudianunquamrciT.Tttebatjne inter peregrinandum qui- stuiiia fif 
icmikd quxabf€ntelnb]iothecayelin!crvias>dum cquita- doBrina. 
Tct> vcl dc no6te aniir o concep!fi'et>aircpto deindc ^alamo an- 
aotabat. linguam Gullicam&lLalicamiam fenex attigit>&: 
H^braictfn etiam deguflauit. In Grxca familiam duxit : in 
Laiina ccffit nemini. Hiftoricos , poetas > oratorcs , mcdicos> 
Iurifconfulto$>Theologos Grarcos & Latinos cxcuflit. Saspc 
in libcilos fcholafticos > quibus ita omnia ingeruntur , y t dili- 
gcntiae priuarse nihilrclinquatur, & veternum difccntum eft 
inuedius grauiter, corumque ofcitantiam his verbis perftrin- 
xit ifiomnu trud-fio mUSii tipid^i vna \r<ee infundipijfif ; ^ix Mdo- 
Ufiontest.xntiJpitexJpeS^atUfCs , dumquis infunderet. Docuit La* Setipttl ff& 
^nc loqui Httodoium , Dotr ofihentm , Xcmphofaem , Euelidem , f^^ 
Hotnerum^ Theocrifum, Soph^dem , ruiianum, Thiodofetum, 
Nieophorum , Gregortum NyjfeKum. Edidit catalogum J^ifeopO' 
fum in prarripuis Ecclefijs ; Gracds tpiflolas fclcdiorcs > £/#ft4v 
ohmeAW » opigrammattt Graca ^eterum poetarum , Lexiem ms- 
geum Phauorini, CommcnjKfus cfl ctiam r^ PlaMum Lutctia 
reftcitadodtci vt Satyrico M^rew dentc nihil fuerit opus. Sa- 
pienEiflimcqupquc ^itamMe!apc^'.hcnu & Fo'. «wHfjJ/ defcri- 
pfit : & adiund^is corun^ cpiftolis , cum pofteritatc communir. 
cauit, & alia complura, yt cx bibhoihcrjc p-iLcr. Sunt^ cius 
'mrixo^Tu adhuc apud heredes Am-.-y^^^^^dr/ - Cr^nnu , Cono^ ^fKdun^ 
mlftariiinFroeliSfharam^Decer.n.:litkfi-" ..•:.v...;.. /, :.r.nc ^dna, 

> j « 



%6i V I T A 

X 5 f o. Vr^mrhUt Hifioriea yarij generis ; Appendix ad narfMtid- 

mm di ^ka Philippi , & alij libn partim confe^li , partim a£&6^i, 
Tyipiffdi, Ei eius fchola prodiere G. F^i^run^ , L Cntto , /. CmieUu^ , Simo 

Steniue , Greg. Btrfmsnnus , alijque plurimi : ^uoru^ nomini- 

bu6 Acadcmiae hodic affurgunt. 
Jnfigni€ Cd" Infignibus v fa eft iam ohm famiUa Camerariorum eiufiiio^ 
mirMridfttm» di > (|uaUaipfe alicubi his yerfibus defcribit : 

Att» i^n 9n<fcv %fh Kpisr TnXijluL 

Cernfcum ffiquetfA fitnt hdn infignia firtnSi ' 

^Mfi Camersiriadum qnt, notftfrifink dotnm\ 
BU^bifdhuo BahepergaftMtfttttnixitfttitmi 

Cdfikreofqg dgn quajpt tttitttf epei. 
Nen turpU nota « non opibm qunnqttMm inilitn » nettii 

Annis fed centum terprope quetm pMtria, 
At tu , Chfifte , ^oles qnodcune^ ndiungtre tempik > 
Queft ciienteU feruiat emne tUA^ 

Andreas Freihub Theolog. D . in orat. (unebri j & leremias 
Sohnius in narrat. de vita loach.Camerarij. 



ai575.^# irsrvs vyLTEivs. ' 

AtMt k6. * H]^^^ Ittftm Vulteius ex celebri Vulteiorum familia natus>iD 

yVettern ol^ -Toppido VVetteret, non tam loci amplitudine, qiam fama 

pidttm. doftiffimorum yirorum > quos paucis abhinc annis fcliciter 

* hinc inde diffeminauit) celebri ', Patre loh/tnne > u.teio, ciue 

Reipubiic^wantifnmo^matte vero MuhtiidM matrona ho- 

neftiflima. 
Uttn.Fdttii Cum vix i aepundijs profiluiffet j traditus fuit difciplinas 
fr4ue»tor /- TAntlti , viri optimi > & omni laude digni : fub cuius aufpicijs 
yH:$ ii prima rudimenta cum fiatre /. f^tdteic qu ondam Senatorij or* 

Z049. Vttli, ^^s Marpurgi» viro primario iecit. Anno vero quadragefiino 

Sirim^, fupra milie quingentos> cum peftis neccfutatem trans- 
erendi ['«dagoeij Bti'e.ic^p.um attufifret : eo fe amore litera- 
rum , etiam infcijs parcntibus , confert. Apcruerat tum ludum 
J>'^ nlergM literariumnoninceiebrem DtHer.berge in comitatu Illuflrium 
* 'fii ur & Gsncroforum Comitum NafTouienfiumsf^Aii./^i/ftfrfiv» cnm 
'- Hitettee» Ant,BMrenf\QaQmm fama & indufhia inuitati parentes>filios 
\ — Ioin.&Iuf?:i!inVultcioseoadinchoatafludiacontinuanda& 

aug'^H'JHand ' mittuntjanno qu.idragcfimofccundo. 

Inde 



V V L T K I I. X67 

ladc 4u£Horcs fa<Sti & clcgantcr inftituti ad Marpurgcnfcm ^^^^ ^^ 
Acadcmiam fe tranff ortant,(juam tttm magna cum laude dili-» ^-«^ 
gcntiae iuuabat A/. Ca^^tns RoHolphi . cui priuatim & publicc ^^ 
vterq; operam dab^t anno quadragefimoquatto. Cum it4 m^- 
diocres progrcflus in lludijs fccillcnt : & / tflm Vaitum yubU- 
cum primjB iaurc» teftimonium Marpurgi abftuliffcc:mcrc- 
dibili aliorum locorum & rcmotiorum regio aum yiTendaruni 
tctfcbatur cupiditatc 3 ncc quicquaiibi rcUquum facicbar , cu- 
ius pra:fidio propofltum fuum prouchi & maturari pofle cogi- 
t^bat. Rcdicrat tum ^cttcras^rclidlis Galli^ 3c Ceitarum fini- 
bus loan.Pincterm , vi^ & doi^rina verus vcrbi Dei apud Wtt^ i^Mn.Pmiur* 
t^ranos minifter, & patristfuas Iheologus facileprinccpsiqui 
honcftiffimo adolcfcentum dcfiderip viftus, autor erat parcn- 
tibusfiliomm A^iemoratum mittendorum, cclcbcjximam Ro- •^•l**^'»^ 
niani Impcrij ciuitatcm; vbi tum inter alips fiorebant duo praB-» ^*f J^^^^ 
clara literarum luminsiiBucirm, ^ lotm Stmmim. Cum itaquq w**''"*^' 
iicrcscorum votis refppnderet:incredibiledidueft,^uantQ 
ardore dies noc^esqs ad ftudia incubuerint; vt d: in prxccptorSi ^ 

fuorum animosinfiuercnt)Omniumque ocuIosinU CQnucrte-« 
^rent. Siquidem tam|eliccsftudiorum fenferant progreflus, ^ 
tpt dodiflimorum virgrum incprfupta^eniditaiuisvigilij^ 
fibi conciliaueranciudicia j vtinpublicQexaminemunera ho- 
ncftiflima cruditionis& virtutistcftiiTionia(quas non cxigu:^ 
laus iil fchola illa cenfctur ) praj c^tcris condifcipuUsautcr-t 
rcnt- Frathocannofuprai ^46. AnhoverpfequentcexortQ 
bcllo inter Carolum V.Imp.& Proteftantes i Vulteij abitun^ 
parabantinuitis BuccroS; Sturmio. Qg3? res tantppere cordi 
crat BuccrojVtloanniPincierolitcrisfigi^ificarct : quantQper^ 
(ibi dolcrct,quod iniuriatemporum tam pr«clara Vultciorum 
ingenja e me Jio ftudiorum curfureuocarentur. Poftea mcnfc BoU^ Gtrm4 
|uIioeiufdemannipatriarelida£rfordiampetunt;vbiftudia nico ErpUor* 
ita frigcbant ; vt mature fe Lipfiam transfcrre coa^iiint > libe- dt4m CMcew 
yalitcr excepti a Gottfndp Siboto, Rhetoricas profcflfbre. Inde dunt. ' 
Wittembcrgam contenduRt: vtmagqumillum Philippum Mtr inde FVit-r 
hnchshonen. >de grauibus & arduis qu^ftionibus , vt folebat, ttmkpl^* 
acf urate,copiofeq5 diflcrentc,audirent. Cum verofoi^tiinmus 
illeheros Mauritius^dux Sax.a CaroloImp.inftigatut,agnin> 
"Wittembcrgicum confcripto militcinuaderet ^ occuparet;vt x 

praeter omncm cxpe<5l:ationem Martisfuror non folum Muft-^ 
yum alumnps varij§ fortunge teUs pbijceret ; fcd & Germaniam 
gcrmano eodcmque illuftrifl"! fic fortm. fanguine oppugnaref| 
tandcmq; quatqorprincipuimbuerctcruor;cilftudipfi Witte-. 
^ bcrea fu.<xicHtes alij alio c6migrarent: ipfi Trjj«r«iw,qui eft pri-r ^'^ *^ ^*^^ 
ITiaiiusHeluetia^paguSijpficiTcuntur.Indeloan.Halaincon-'^''''**''^'^^ 
ii^Ilib.Oeni fe c6rci:t:luuu§ Bafikapctitjfuaqi opcwinaediUus ^t^^tur^ 

M'tPnij 



1^« V I T A 

|f4;/!i£M^^^« Miconij Concionatoris» lehanTti Oporin» , opdme de Repu? 

4ii Grdcos blica literariameiito > locat > ycrtendtsnonnullis ^r^ecis Scri- 

mttM. luft, ptoribus, AeLian$, heraclidey ^ p4ydno : quorum prnium , ftu- 

FhU. diorum nempc primitias, lohanni Pinciero, mUerum Cbriftia- 

Ht idii, no Pinciero vitrico , viro confulari & ordinis fui ornamcntcB 

^ Hftium illuftrifHmis Haflix principibus Giiilielmo flc Ludoui- 

co dedicauit. Cum haecpr(Eclapa& ^rRpliffimaeruditionisdo- 

ciftmenta prodirent, anaum ageb^ Vultcius decimum o6ba- 

uum. 

Ibi cum ad ingenij ezcellentiam yehemens accederct ftu- 

dium^dc aflidua in jcognofccndis arpbus & linguis ezercitatio: 

tafttam fibi gratiam apud omnium ordinum homines conci- 

liabat i vt illius fama fe Bucerorum &: Sturmiorum animis non 

contineret,fedpernicibusaUsadexterosfquoqi euolaret. Quae 

faces k fama prslata? ardens ^ ulteij ftudium fummopere ia- 

cenderttnt, & admaiora capeflenda inflammarunti vt nec fan- 

dif&misholpitisfui Miconij fermocinationibus, nec magnis 

Oporitii promiflis , fiec rara ciuiun^ beneuolentianeciucunda 

loci amoenitate diutius Bafileae ^cpneiri potuerit. 

^ifffilia Miif. Reli(3:a ergo Bafilca anno ifupra millefimum quingentefi- 

inum quadragefimo otflauo , Prancofuni in nundinis autuin- 

nalibus , inciait in lohannefn Pincierurn Socratem fuum j cu- 

ius prudentiflimis confllijs tanta ftudiorum fecerat incremen- 

ta. Cum ergopraBchra,qu2E diximus , ingenij monumenta rc- 

ccns edita, aftatcm Vulteij fuperarent j multpsquc in authoris 

amorem & admirationem inuitarent : author eft illi Pincierut 

yifcndi rtgni Franciac tnm florcntifHmi : vt multipUci rerura 

cognitionc inflrud^ior, xcate grauior, confilijs promptior, ex- 

perientia prudentior > confuetudine humanior reuerfiis : pa-: 

%tJ a triam fcicntia augerct , graui ratc honeftaret , confUio & pru- 

u,tftimH^ dentiaiuuaret,humanitateadpariafaciendainuitarct. r<*Aji* 

r l!*^!r5*** ^**^' Siquidem ^antopcrehanimYirtutumilleccbris capicba- 

jH»Mdidm. tur Vnlteius 5 vt omnibus fuperatis obftacuUs abitura FiaAco- 

' furto quam celerrimc maturaret. 
j^ , Profeftus itaquc Colouiam , per Prabantiam & FlaAdriam 

^"^ . - . itinere fadlo, Lu(.ti -«1 arifiorum venir; vbi cum Lmdemcd £«- 
f' /r / '.^''* fitgftfs Tigurino , graui & magni nominis '> heologo> amici* 
tiam contraxit : quam ytcrquc deindc fandc coluit > fcripusq| 
conferuauit. 
Jyide OenB' Lutctia tc^i^a per Heduorum & Celtarum fines G n^pnm 
ff^w. redityifendi ^ -»« Ca^- 'v caufa , cuiustum famanominisqi 

celebritas no ToIuit^ i* omanum Impcrium > fed vniuerfam Eu<x 
ropam r ■ia('raucrat. 
,. i^RHjan^ Iiiac ''^'' .'iK ^'* •• , vb'»'!'^' !-Tfubfiftit:'^onrcap?.rcn- 
»-r«. tilMlsr» fti"a^(r; *i.' .,iH'.j.;.L:o'.ija.&vo:-5c'\incicrirc'""'^n-t 



V V L T E I L x49 

diflet, auocattls in patriam rcdijt. Rcuerfo parcntcs defpon- «-™|^ 
dcnt matronam honelHlfimam 3 Catharinam f ettiam , cum c----1-jl- 
qua diuinam beneJiftionem in tribus filijs & vnica filia fuf- ^ 
cepcis^opibusque accumulatis abunde feniit.Cum hac racione 
Vulrciuiu patna polilimiaij iurerecepiflct,& validovincttlo 
conltrinxilictrin hoc incumbebat,v t ci de apericndo ludo litc- 
tario > dc cuius multiplici vfu tum multaauditione acceperat> 
non ita expcrtji eiat , peifuadcret. 

Vultcius, qui multis nominibus fepatriae obftridtum agno- 
fcc jac , facile m memoriam redit diuini edidli : vt nc talentum 
flbi crcditum dvr^oderetifedmaioricum tocnorc illud rcddc- 
ret.Itaquepatria:paretjludumquehterariummagnocumap- • ; jm 

f>laufa xVcteris aperit: Khetoricam & Dialedicam afc con- •fV*' f**» 
criptam ^ fideliter tradit : triumlinguarum cognitioncm fcli- ^f^^ 
citer .'luroducit: Hcbra?am docet Pincierus,ipfcLatinacum 
GrsEcis itaconiungit: vtdifcipuh exillafcholaprogrcfli., Grd' 
e»i: filutarentur. Prodierunt indc tum alij permulalitcris clc- 
g.'intvrimbuci,tumc]uiinftarmultorumnt,^^/^«»i^ Ortbim Vyi^dindm 
vir dodliflimus, prokflbrque Marpurgcnfiinfcnolacelcbcrri- Orskim. 
nrjsJmmaturanimismortecxtinftus.Hocinlaborcdumoc- 
c up atur V u Itci u s , . 1 dam%4^ f^fg- ttu4 H aflias fupcrioris Fpifco- 
pus,cumnihiltalecogitantc,folumdignumiudicauit,qucm 
PincicioininuiicrcConcionatorio adiungeret. Cum vcroab - . 
co exprcfla m fidei fua? conreflSonem, vt par cft , petcrct : atque « J'?'^ . 
\'Uire^!'s attcntius rimando & dilii^entius cxaminando qua:- ^«Cf'^»*- 
am 1 .'Ctius,qiiam anteintelligcre mciperet: ingcnueque om- ^ '«*•«»• 
nia pio luo candore ad M. Adamum pcrfcribcret : dilplicuit ^^^^* 
ciusfcntcntia& infperatailla vocatiorefedit, cum tamen diC- 
flmuhtionis intcp umentis, vt bona pars folct , operirc, ambi- 
guoque & flexiloquo orationis generc tegcre , & rcbus fuis 
prod. licpotuiflet. Iraqueingcnuamfidcifuxexpofitioncmca 
m vocarioncminusfibi intc^iam forc intelligens:omncs in- 
pt.:' ij -^ jruos in fchola fua inltauranda, locuplctanda & prouc- 
licnvL. intcnditrvt publici^ vtilitatis amore,lprctacorporis va- Indu/biM 
Ic^turlinc, cam extcris, dihgentia&iuduftriafuaadco comcn- etatin offiei§ 
d^iet: vt tum plurimi,idid:actiam Marpurgenfi Acadcmiaad [chQlafttco. 
Vultcium accurrcrcnt.Vidiflcs barbatos pueris immixtos^ ac 
p.itrcsquafifiliorum diicipulosfadbos. Cuiusrciinfolentia il- Mnrpuroum 
luftrifl^iiius princeps Gut'teimud , Haflicar Academia^. fummus inuttnsMr» 
Masccnas addud:us,folcnnitcrVultciumfcholaeillius Tasda- 
gogiarcham vocauit. 

ri<f^i:!ii hoc cftannofupramillcfimUm,quingcntefimum> 
fcxagcfirno. Vocatus diflScilioribus conditionibus opcra fuam 
redimi : ummam p4/i^gogti tHrtjdtcitomm Itbtre fikt joU conadii -^^^pit c^i^tit 
koneJ.orialtit,ijlH9$iuj4im/(hoUfroHtfcrii nnfoa ftter^m * ^^tfn- ^t^tittionib^ 

plioti 



/ 



1^0 V t t A 

pUoriftipendh orfinti ^olehat, Hsec aUccm omhia hullalxi ifi ed H^ 

^ rogahtiam, aut in parendo morofitatem > aut cfGrcnatam capi- 

ditatem & ardentem auri fitim ( quac vt homihe liccrario indi- 

gna,ita & ab illo alieniflima fuit iemper) arguunt; fed fecic hoc 

vtiiiuftriir.prihcipis animum aconceptadefeopinionc,caife 

impaiccm cllcfirmiter ftatuebat,aucrteret.Vcruiiifruftta:fi- 

quidem ne litera quidem inillis immihutafuit; qnorumprasfl- 

dio fe efFcdturum illudmaximc cogitabat. Cum hac raciohe 

clypeum manibus fuis extorqueti ccrncret > diuinarque proui' 

dcntiae,p6tentifrimac imperatricis,fufiiagijs in amplifuraum 

profcfforum ordinem fc cooptari fpcdaiet : cafbra Mufarum 

. -, mouct,Academiolam fuam V^ ctcrana,ingGniorum pr^flancia 

•^ rcfertiffimam, no finc ciuium defidcrio Marpurgum craQsfcrt, 

purgH ♦ habitoq; difcipulorum inflar bclli ducis,diled:u,quofdam Vst- 

dagogicas difciplinse addicit , quofdam mauumittic , ordinem 

lcgedi immucat, fuperfluasledioncs a^hiputat, gtaues autores 

fubfi:ituit,amplitudine praemiorum fuaquc diligcricia cbllcgas 

ad docendi alacricatem inuitat , propullulatemTocordiam pri^' 

hiumlatcntcr & amicepungit,negligcntiam, pigritiam,&in- 

crtiam paulo acerbius increpat : obfhnatiori muncre intcrdi • 

cit: & ita omniafinc yi,finc tumultu,fine omni iuf ia reprchen- 

fione cocrcct , vt in ipfo muneris fui ingreilu , tantam de fcin 

prouchenda patria dodrinas & yirtutis opinioncm cxcitarctf 

vt illius fama iam altiflimas arccs & principum aul^t perfona-» 

rent. Nec patriam deillo conccptafcfellit opihio. Ita enimpac- 

dagogicium agrum crudiuit,lolium cuellit, fpinas cicidit, fyl- 

, ucftrcs arbores pUtauit , brutam nattttahi extraxits Vt pro du- 

SHeeeptti tn ,^gjQ ^ fpincto amoEniffimum hortum nobili aromate planta- 

ftgtmme tum,ingeniorumq; varietatc tanquam fiofculis diflin^Uni ad 

fiholajttco, vberrimam patriar mefrem rcliqucrit. Hxc illius in excoleadi» 

ingcnijs felicitas cum principibus viris commCndauitjClariffi- 

.. misadajquauit,ornatiffimisantcpofuit:vtnonimmcricolllu- 

Stmifd Un^ ftriff.Haffiac 1-rincipes profeffioncm fan£tailinguacam6rce CI. 

guM frojejjto ^ . ^. j^ u^pp^fii, ^ ncmini prajtcrquam illi, nihil minu^ cOgitan- ■ 

€$mmen 4- ^. ^ defcrendam cenferent. Idq; iure optih:io. Nam huic profef- 

tH Kmtete, ^^^^ ^^^^ fand:imonia, virtutis amor, humanitatisomcia& 

pictatis ardcntiffimum fludium abundc rcfpondcrunt. Om- 

yhttttesetm ^^5 gnim pij ac grauesviri pietatis,hurtianitatis,paticntiaf , 

<J» mores, rnodef tiae, & virtutis cuiusvis excmplum Vultcium confirma- 

bant. Non vidcbant purpuratum Philofophum : non illius ^n- 

gucntorum odor , non frons calamiAri notata vefligijs cos id 

admirationcm rapicbat j fcd vidcbant virum ic autontate'>& 

VUltU graUchi,conflantcm,feucrum, quiadimmodicu luirum 

contrcmifccbatshoneflum vcflitudeamabat: inquo tameo c2 

mcdiocritacem obfcruabat i tc amicisfkpe peccace Tidcretur. 

Difci^ 



V V L T E n. t^i 

i&ircipubs icaqttc poft fercii^icprudeQciininos&grKuf^ t%i/iik It' 
SmoS}inprincipuiiiaulisc6ii£liarios:inprouincijsreligi6fidi. ^^ * 
mos Epiicopos : in ciuicacibus p^udencifiimos coniulcs>Tiros- / 

que cQniiilares : in (juibus Vulceius riuic > & dum licera; erunc> 

TIUCC. 

DifcipUnae cuftos erac acerrimus : legesque & ftacuca Px^ Ds/i^UfUil 
dagogei fana.ce^aomniftudio&cura conleruare nicebacur* 
SxpQ mcdia no^e audilTes > inceniiilimo & gelido ftigore cla» ' 

manccm&fcifcicanccmiptius cemporis momcnca. Mecuebac 
enim Doiiiinum > in cuiuS confpc^u fdd^ac angeios cuft6des ^ 
eorum^quosHdcifuaz comifloshabebac^apparerc & conqucrii 
fi cam plcciofum Ecclefise & Keipubl. chciaurum ncgiigerct. 
Hinc collcgas fibi eligebac non afiinicacc > propinquicace > tcI 
gracia commcndacos :fed crudicionis laude ac Tinucc excel- 
knces > eciam exceros | quorum fubfidio commiflam fux fidei 
iuuencucem bonisiiccris ac elegancia morum crudire> Tberri- 
mamque mQlTcm pacrise cranfmiccerepofrec. 

\ icam eius pcrcurrimus> nunc quo exitu eam claufcric^ nar«* 
randum. Cum addicm decimumlepcimum Marcij > Anno fe- 
pcdagciimoquinroopcime Talensjdomumrcdijflec: & capam 
oberranccra,Tcfolcnc boni pacrcsfamilias > ad Tiam cogcre > 8c 
iaclinaAs apprehcndcrc ToluifTcc^pcr clachros nemincpracfcn- 
cc> dctidic, periculoMimoqueTulnerein capice acccpco> ani- Mifirdiiliix 
mam magno fui dcfidcrio apud bonos rchd^o > prid. Kai. Apri- ch/h mni* 
lis > Oeo refticuic. Dc quo quidcm cafu neno piorum ccmere tun 
iudicabir > fcd rccordabicur pocius illius facri di£li : ^tfqut 
fnuHefu. d..r^itHc ftt$t ^ ^iuo d^iuo CA4U :rccordabicureorum> 
quos curris Siloha fua ruina obruic > & eius quod Saluacor ad^- 
dic cpiphoncmacis. Dtco sstobv , mfireflpffCMtu , ommsitidimptt f. 
iiiit. Nec enim mala mors ceiifcndacft> quampiaTicapraecef^ 
fic.Vica^ aucem fuse cUrriculum quomodo peregeric> ei:ijs>quae . ' 

hadlcnus rcculimus, palam cft: & quomodo illud yr£$i nuwnw 
excrcueric> cx eo quod flbi compofuic cecrftfticho>apparec: Tbi 
pcr dialogifraum fic ipfe dc fe : i)iMUiifmitt 

Quidfum ? quu ? qHaiis t quatitits ? tiuottm > tmit ) qtilhU^ i^ttUtiit 

Ortud auis ? quorfum ttndolquihu^i^ ^iis ? 
Form uihfmot mAlu» : exiguus ipcftremui» : ah im9 
TaUhiu ^ €retm : mtor ad ^ftrs : fteli, 

Quamuis aucem obcrcdacotibus cciam Tica fua iiio<ieftid0^ 
patiencix>piecacis> & Tircucis omnis exemplum cffe pocue^ 
ric : camen > cum nc Angeii quidcm coram Dco puri finc> ag- 
no&ebac in mifcrabili illo cafu iuftum Dci iudicium : qui ca^ 
ftigac eum, quem diligic. Icaque dcciimbcns> rum alijs pijs 
tocibus> cum hoc epigramrnace> fuam menccm eft cefiatus: 

cm 



r 



tn V I T A 

. -i^ - ^**»^ mihifidmm Pafer mjhM^ cuaSMfMmrmt : 

W^* /»iW«^/ , i/^/*>r ^yl cui meu totm fdlm. 

f o fnofb9 Impefat , t^/ rw^ me pmctpitantim aBo 

compoji' jj^ ^^p^f euortMt corpcre» vulnm aret* 

^^^* Bic noua decuhttm fadt ilU gMudia noftor : 

€jiuod tMmen hunc 4tqua perfero mente , dplet, 
Cum Patre eoeUfti pulcfo mihs conuemt : in qtto « 
Gl^AmUbet in mtdiajpet mihi morte vigot, 

' £x orationc funebri > habita a loanne Ancrechto I C. 



f2.i57T.^. GVILIELMFS CANTERyS. 

1%. Matt , st. «^"i ^jyg ^^ Guiliilmm Cahterm anno Doniini 1541. ■vigcfi- 

35. turrente, ^^ j^^ quarta lulij , intra dccimam & yndecimam horam 

Tarentes antaneridianam : patrc Ltkmberto C^ntero , & loanuM filia Jhoo- 

Cantert» . ^fid de FVytk, Hic quo lludio futurus cfl"et> flatim a naciuiu- 

PfAfrgttim jg Cyjj prscfagio nequaquam ambiguo^ dcclarauit : vcpote qiu 

fx indole .duminfansadliucinfinunutricisliacrcrot,nullarcmagisdclc-' 

fuerili* £^aretur , quam libris : & fi quando in vagitum folutus cflct, 

nuUo folatio citius > quamlibri alicuius oblationcplacari pof- 

fet i librosquc dum contredbarc atq; volucrc conccderctur^fa- 

cilc omnis incommodi atque molellix obliuifcerctur. ParenSj 

Tt vir prudens, hinc cam dc filio conied^uram fumpfic 5 quodis 

ad egregiam crudicioncm peruenturus > & inflgnc rei liccratix 

«olumenaliquandofuturus^eflct. De Pindaro, de l'latonc>de 

Virgilio> de olijs nonnullis eruditis admiranda quscdam prac(a- 

gia futuf 2C praeftantia: commemorant hiftori^e vctcrum Ech- 

nicorum. Illudpropius ad noftrum hunc acccdic> quod de D. 

De Athanaf Athttnafio refert Ecclefloftica hiftoria> qua; autor eft 9 hanci 

frsfagittm, ' ceneris ftatim vnguiculis , dum inter asquales fuos puer lufita- 

rce,' Ecclcfiafticis officijs pra;cipue fungi delc&atdmycaque ex 

* rc Alcxandrinas fcdis Epifcopum > duda coniedfcura fore ali- . 

quando hunc inflgnem Chriftiani grcgis paftorcm j dedifle 

opcram , vtapucroftatim facris litcris pcr do^oJres^orthodo* 

JnfiitHtJo '\ ^^ inftitueretur. Eodcm ctiam modo Lamberttoi Cantorttt^ 

Canteri mtt^ quodbonum porcntem dccuit> infilioprofpcxit> vtagroftera- 

turit. ciflimodcbitusadhibercturcultus.Ncquccnim>vtYulgofcrc 

mos cft) in fcptimum vfquc annum inftitutione dilata > mdul- 

gcntia muliebri pucriim corrumpit)afl'useft:fedabipfismox 

incunabulis> vna^cumipfoiadlicinftillari voluit> qua; ad prz- 

fcntem captumidonca>adfuturumprofc6lumncccfl!ariaef{e 

yater Can" iiidicabat. Ita ]uc non modo pa^dagogum atque cttftodem di- 

ti^ifiiium ligcntcm puero mox adhibuit j fed& ipfe quoquc pxdagogi 

ip/o irftituit» acque pra^ccptorrs ofEcio funt^us , quoad in viuis fuit>mcra 

fepta familise fua: dodtrinam (Jifcipliaamqucprs^tic. Inccrim 

Ycr^ 



( 



C ANTERl. 17» 

ytto cam primum per setacem & corpufcttli Tires licuic, hoc ^^ ' ,. .. 
cft>annoDominii548.poftPafchaatmo2ucisfiuefextonoii'^ « z^'^^'/ 
dum compicto > ad fcholas publicas eum deduci voluit j vt & j^j^ *^ * ' 
fi:equentiae adfuefceret > & aequaiium cmuiatione in maiusHc ^J '" 
melius proficeret. mt 

Prxmic ea tempcftate fchobe Vltraieftinae vir do£hflimuSf 
Bc formandae iuuentutis longe peritiffimus > fcriptisque fuis» 
vtmultis>itapraBclansceleberrimus Ge^rgim Mttfrcfcdntd : cpio q^^^ mf^ 
pra5ceptorc>tametfi ob fuam aetatem Cantcrus & illius mor- j% 
tem > haud multo poftea fubfecutam > non diu vfosfic : tamcn ^ 
8c hoc ipfum quantiilum fuit > profuit > & ipfa hoc Rel^ore in- 
ftituta difcipliaa> tuentibus deinccps H]rpodidafcaiis cxos 5c 
fucceflbribus plurimum adiumcnti > ad eruditionis inaemeii^ 
tum tulit. 

la^is ijgituz hic fideiiter vtriuf^ue linguae fundamentis aa« j^jjnligr tii 
no miilemno quingentcflmoquinquagcfimo quarto; moz ^ it^niH Ciff^ 
ferijs Pafchalibus agens anniJlh astatis £iodecimum > cum pa- 
xens non multo ante in fata conceffiffet > ad capiendum am* 
^orem ingenij cultum Louanium eft miflus : Ibi cum erudi* 
dflimo viro Comeiii Vdmoyitrai^aino linguas Latinjjprofcf^ lU^geitii- 
fori celebmimo in difciplinam dacus cfTct^ eiusquc hceri pri- f^^fi^^^fi^ 
mum pcrquatuor integros annos in aedibus viri Vtriufqj luris y^i^^ 
Confultiffimi Doftoris Lttmhr iHnrii V/irate^rni adh^^iiflet) 
jLt poftea in coUe^io ctiam Busiidi^no aliquandiu adfuiffet) ^ « . 
(ummamexcolcndi inecnij occafionem nacbus fuit. Habebat ^' I^ ^ 
enim in priotcillohofpicio ipfttm hofpiccm> virum pta^flan* iM^i^ 
tiffimum : habebat inalccroprafcer ipfum collegij iftius prtc- ^^****** 
fidem> virum vndiquaque dodiflimum trium huguorum pro^ 
feflbres pttblicos,cum quibus illi tum domus tum mcnfa com-» 
munis cffet^ita vthorum non modo eitemplis cxfufcitari ad 
virtutemf fcd etiam coUationibus in Uteris inftitui quoti\iie 
poflet .' Habebat vtrobique praecerca contubcrnium plurirao- ^^^t 
" rum felediflimorum adolefcentum , quorum opeta mutua . n S^^ 
semulationem , «mulatio alacritatem in ftudijs profequcndis * '^* 
accenderet. Habebat denique praeceptorem iilum fingularem 
erudicndatiuuentutis artifacem> cuius duftum tuto fcquere- cofnydirU 
cur.Qui quantum in hac palaeftra valeret>mulds annis publice ^gxtirit^ 
priuarimque fummo cum rci Uterariac commodo > nec minori ji^^^^ j^ 
LouanicnfisvniucrfitatisornamStociunfcripristum viua vo- t,u»M * 
cfe declarauit: vtpotecuius fcripta> qua^in omnes Phiiofpphiac^''^ 
t artes publicata extant> ob eruditam commoc^atem omni- 
bus ^re in fcholis iuucnturi pra^legan tur: viuss tam^n vocis ea 
pt« hisenergia,eaviserat> vt quodAriftoteles de fe ad Aic* ' 

xandrumfcnpfifleiercur> dehoc aucore veriflime dici pofGc> 
ffiiKi dmtm Gor. VdUrdfiriftM nHi inttUfAiffi, ^ni ipfum h^t^iMt 

& ^«u 



174 V I T A 

if$ce iradentif» Audiuipt, Quantum igi|;prCantC]:ushoc tcni- 

Cdntm frO' poris curriculo hic profeccrit, non tam iudefatigabili eiusftu- 

jiSm» JjQ^ quam cuentu ipib dcclaratum eilj cum & Latina & Grafcc 

rcribendifacultate> & non lolum Dialcd^icorum & Rhetorum 

praeceptis , vcrum etiam corum vfu & cxcrcitationc > & totius 

Philoiophiac rudimcntis fidchinmc inllrudbus fuerit. 

Ziufdm eX' Cum iam in omni fcrc fcriptionisgencrc vcrfatus eflct > fc 

efcittM c^ modo l atinas & Grxcas cpif^olas iingulis hcbdomadibus non 

firiptionis* infclicitcr fcripiiilet j m odo Graecos icriptores interprctatus^ 

Poetas carmine>Oratoies & Hiiloricos oratione foluta reddi- 

diiTet) intcrdumctiam Comozdias no oninino contemncndas 

compofuiifet^aliaq^ pra:ilitiilet> quxabfolutxiam cruditionis 

orgumenta nequaquam dubia prrcbcrent : qua; omnia recog- 

noicens prarceptor diligcns, admirabatur ingenij ad quidvis 

aptifehcitatem,&infcribendoinduitriam.QuamuisigiturYt 
cx equo illo 1 roiano rci bcllicx , ita ex huius viri iinu rci litc- 
C4nter. yM" ^^4« principcsinfiniti prodiciiiu, fe tamcn horUni omniain 
/ io tTM' ncmincm vnquani tanto amore fuiHc profccutum atquc huDC 
ttofithmtt*. Canterum , ipfc non modo fcriptis publicis profitcri dignatus 
^ ' cilifedetiaquoadillcinviuisfuit,j:eipfacomprobauit.Exfin- 

gulari cnim illo ingcnio & contincnti ftudio adolcfccntis , vir 
prudentiilimus facile coUcgit , cxlioc difcipulo vbcrrimos la- 
borumfuorumfruiftus ad Kemp.litcrariam cireredundaturos 
ncqj difEcultcr cxpromtiilimailla eius ergafc obfcruatia pro- 
ipcxit, dignumforcillum, qiiem amore tantOjpfequcrctur. Ib 
" quorum etiam ncutro cum iua fuiile expcdlatione &uftratam 
eucntus luculcntifHmc dcclarauit , cum ille &^antus in re lite^ 
raria euafcrit , quantum fuiife dodiilima ipiius fcripta tcilaa- 
tur,& co amorcillum ad extremum yfqj fpiritum YiciiCmpro- 
fecutus iit , quo pra:ceptorem optime mcritum difdpuius gra- 
^ tus debet'. Cum igitur illc adolefccntem ad Gra?canicae magis» 
^*' .. yiamad Latinxlitcraturasiludiumfuaptcnaturapropcumm 
^* - ' animaducrtcrct,iniI:arentqueamici,vtinGairiammitttrclut, 
tming ^^ intcrim dum itudia abioluit , aHud agcns , ctiamresioBis 

'^jj^ ' f^ cius&nationis&lingua:cognitionemiibi compararct>autor 
, ' illi fuit vt Lutetiam proficifccretur , ac rcgio Grascarum litera- 

,' ^ ' rum profeffori, viro loncc doftiflimo loanni ^urato ic applica- 

hAufatm» ^ n' ^ • j ■ ■ I 

ret, quomaiorcllctoportunitaspromoucndarnatmrarinciuod 

ipfa procliuis crat. Cui coiiliocum ipfclibenter obtcmpcraffct 

natus iam annos i^.anno ly fy.in Gallias profe<5^useft. AdAu* 

ratum tamcn non vcuitantcx i.diem Ourobr.inrcqucDcis an- 

ni , apud qiifti porro gratiffimushpfpes vixitvfqj admcnfem 

Auouihnnni i f 6 1. Q^jotemporcmotibusqtribufdamibi co- 

orris,vcrf.iri diurirsnonfatistutum vidcbatnr. Inrerca igitur 

tcmporis, c\\ apud hunc & audiendo ^confercndoplurimiiin 

rr*fc- 



C A I4 t E R L ifi 

ftrofcciflctj ctiam alios aliarum facultiatum profcfforcs cdgao-^ 
fcere>& accrcfceatc vna cum artate etiam eruditionc acquc iu- 
dici^ j fua qiioqj in mcdium proferre, ac tandcm cum eruditij 
in aretiam defcendere cepit. Hoc modo confirmacus,cum oni- 
nes conatus fubs ad. rei litetariaj cmolumentum confcrrc dc- 
creuiflet: Germaniam atqj Italiam fibipcrluftrartda iudicauit, ririi^rtna^ 
bonmodo vteruditos ibi vi/itaret,& popularcslinguaspcrdif- lfi^^iiMOa»a 
ccrct, ipfasqj rcgiones cogiiofccrct : ledctiam*vt veterum au- ^^- 
corum CiKecorum potiflimum fcripta conquircfetiquibUs in 
iuccm eTUcndis,& abintcricn vindicandisadpublicam Ecclc- 
fix vtilitatem momcnti plurimum fc allaturum arbitrarctur. 

Rclidaij^iturco confilio : utcria cuiii cruditoritm quonlh- 
^am gratia> quorumfama cxcitus erat> aliquot vniuerlitatcs 
Galliac luftraffet , in patriani rcuerfus ca comparauit , qiia: ai 
propofita percgrinationcm neccffaria Vidcbantur. Intcr ttalias 

VniuccCitates Bononiam potiffimurti coluit & PatMMMw. Vene- - . 

tias etiam vidcte placuit,nd mbdo ob maicftateiVi vrbis ipfius, ^*^"*'* ^* 
&rcip.celcbritatcmjvcrurtictiamquodibi,vtomniumrcrum, ^^''*"' ^^ '" 
ita ctii Gr^cbrum codicum mercimbnia effc intclligrrct,Grac- ^**" ^^»^ 
x;is compluribus , no fblum omnis gcneris opcra vccerum fcri- ^^'^ * 
ptorum ex patriaiftuc vcniim importantibusjfcd co ecia opifi- 
rio vita fuftcncantibus,quo maiorum fuoruni fcripta qiixftus 
igratia defcribunt ac vcndunt. Romaminde cogitauerat : fed 
^uominus itcr iam fufceptum pcrficerct, aeftus, cuius fuit im- ^J*^ c^jji 
paticntiffimus , impediuit. Iftinc igitur ita rcpulfus,ih Gcr- terufn impe^ 
maniam fe ct)ntulit,& Bafileae ttmpbrclatts diutiirno verfatus dh ih itini-. 
cft , & contubernalem habuit ampliff. viiruih ac cclebctrimjlm re^, 
mcdicuni D. H. Buttnum , vbi & prinios , ni fallor , ingchij fui Bt^pU^ fub'" 
foctus iii lucem edidit. Iftinc tandigreuerfus pcr corttinuos fcrc fiftit\ 
tid:o annos Louanij vcrfatus eft. Qub tcmpore vt pro arbitrib Heni ic. BAt^ 
Itio rationem vitae luas comodius i nftitiicret , apiid comodum tir^. 
6ucnd£ hofpitcm propria quadra potiffimu vixit. Diccrc cnirii Cdnter. Lff^ 
(olcbit, Piatone quidc irtmedijs Sicilise delitijs cbhtihentiaiii uxnium 
ipotuifle tucri fuamj fcd tame & cofuctiidinc Dioriyfij minimc redit. 
dclcftatu & moribus Ariftiopi grauitcr offchfiim,& vtrifq ; vi- Canteri dU^ 
ci(firtifuiffein«ifum,nec vfquajpindccomodiascgiffejquain ta^f^ vitii^ 
Acadcmia fua. Illud.n.g> vcteri pirouctbio dicitut, aut hibAt.mut priuatn. 
dheafy vhicuiqj documeto cfle dcbere,vtfblU8pociui5mgat,qua pUto, 
eiufmbdi coforcibfc applicct, acui^^iiibrib.rtibrcsfui difcrcpct; 
Curh igitur & ihurilcs funitus rcfecarc, & curis ac inolcftijis 
quoad poflet, extricarc fe cilpcrct: vt ftudijs fuis brilim rdppe- 
tcrct quam profundiflimu,cubicnlafuis vfibiis, qitot fnffedu- 
ra videbahtur,apud vitum hbneftu Ibcb oppornino conducc= 
fcatjCOpadojVthuibs nbh hiodo mihiftriS^fcd ctiafupclledbilis 
ad eamfui cura yfcretur, eua diurns yitae: tieceflttas ^aoicnret: 



X76 V I T A 

His enim cum ex mindaco Domini fui incumbcreti rt huic 
' fingulis diebus miniftcria diurna prxftaienc > fingulis hebdo- 
madibusexpenrorum rationemrcdderenc> confe&aresomnis 
fttic> ncgligentiaincerim, perfidia> & fiquaaliapcrueiiicaseo- 
xum emergercc , non Canccri , fed hofpicis periculo ftabac. His 
ica confticucis > dia^cam fibi ipfc praBfcriprcrac , quam & natuiat 
fus conuenienciilima) & ftudijs fuis quam maxime congruam 
fore exiftimabac. Vidus enim erac > tc a fordibus > ita eciam a 
delicijs aheniffimus> &: qui non adluxum > fedaaTalecudinem 
fuftencandam comparacus eifcc. Volebac enim edere > vt yiue- 
teC) non aucem> quodpleriquefoienc> Tiuere> tc ederet. Mane 
autem fere ad fcpcimamvlquehoramfomno reficiebatTires> 
quod fibi macutina ftudia minus conuenire dicerec. Deinde 
SntdU mMf* cumhincadmedium fere vndccima; alacri aninto ftudijsin- 
M cttbuifi*ec>exmufxofuoprodienSfVelinhonum>Tel£[auraid 

Vecarec>in commodiorem aliquem locum fe recipicbat>ibique 
ad horae ferme fpatium i Aambulando obfbnabac fam5,fimulq> 
' tuminabac > quae illo die legiflec. Qup Ei£bo cum incerea t^m- 

poris pcr minifteria incus paraca eifenc > qux ad menfam perd- 
nebanc> parabili ciboprandebaclargicer. Quo finico rcuerfus 
Tnde venerac>Tel alio digrcffus^quo malebac>Tel inambolabac 
per horamlcniter» Tclfi commodus aliquis obcigiftec conger- 
ro fuauicer confabulabacur.Hinc fe in mufieum recipiens>& in 
hemicycliorefidens>dormiebachoram Tnam> expcrre£|kusqne 
alacrisadftudiareuercebacur>'quibus cumad foUs fere occa- 
fiim hybernis > ad horam fepcimam aeftiuis cemporibus conci- 
nuo inha:ftfiec>reli<Sbo mufaeo progreflusforasinambulando» 
quoad facis erac> fef e recolligebac> incerimqj ne quid ccmpocis 
abfqj frudlu eUberecur> vel ne^ocium aliquod expediebatj tcI 
LueuhrsiMd dmicum aliquem officij caufamuifebacDomumreuerfuscam 
tuiMam ^Jqg aeftace > quam hyeme accenfoluminc in mediam T(qs no&em 
n$M$mCM»^ eas horas prdtrahebac>quas fuperuacuas & minus Tcilesipie 
Or* ^Lppellafe folebac. His enim nihil ordinarium agcre confiieue- 

rac i fedfiquid velad poflridiani penfi abfoluaonem inuefti- 

S^andum> conferendum> difcuciendum>adnocandumefletjTel 
i quid excradiurnum penfum de improuifoobie6bum fuiflet» 
putafi litcris acceptis refpondendum > fipeticionibus amicoru 
gtatificandum > fi quid huius jgenerisaliud;^endum cQet>id 
quicquid efrct > in has horas fmiul conijciebat $ quo abfbluto 
Ptn/um diut exad;idieirationesilfeipferepofcebat>ijsqi dihgenteradcal« 
num^fiipfe culum reuocatisfufisq>precibusledumpecens>Deo opcimo 
Ufoftit* maximo fe comniendabac. Omnes aucem aftiones fuas cam 
ftridc ad clepfammidium reuocauetat^ adeoq) cenis ac ftatu- 
tis temporum ititeruallis alligarac> Tcne ipfa quidem natura 
alijs > quam fibi dcftiAacis noccfllcace fuam flagttarec. Coenam 

HUnqium 



C A N T E R I. t77 

nunqaamcapiebat) aucfiadeoappetitumrenfifrecsbolumpa- ^ v 
nis Toum auc alcerum addito yini cyacho coixoboranda; naca- ' 

tx fumebacsouod camen rariflime ab co fadbim.£runc fQrcaflTc ^*^ <«» 
quibus haec diaeca minus admedicorum praffcripu quadtKre 
videbicaf j fed cum nobis> non quid ag^nduin fuc{it y }fi quid 
adum fit > bona fide referre propofitum fit > non diQimui^mus 
exticifrc etiam > qui bac de ]:e cum yiuqnte aliq^oties ^gepnty 
ic plane iUi autores fiieriot > i? t d^ fummo illp rigore nQnoiihil 
reinittcret>cum prorfut yideretur it)c6uenieiis; v t Tqicp pfan^» 
dio contcBtus Tiueret» cprpore pr^tertini tam Taftp atque ro- 
bufto^ qui Bc in irigidioribus ad fepcentrionalem regioiiibus 
natus» tc apuero ioi^e ^liter educjitus eflet. Quibas iUe rc* 
(pondcbat>Mii ommtbm tmditm fmMintrtJ$tmt$m 9#ii tfmfff kM§€ 
vism mfrefmm tffi ifid tum dtufrfi$ i^tfimn^mtmfiki f^mm^^ 
diffimmm difnlHm^tffgt^ C9nfmk§ 4untfp$ effef$$utum ^piifi^immm 
iffi ct$rmmf§fi9m4* mnimi , Mfpwitumfrmtffi^ cttm fftilh imdigtnt; 
mM^mfmm pMMtu iffe contennm • iomfu9tudmfm MUtom slftrMm sff$ 
mMt$ff4miJi^r^mimmfmmm$mMmi0mi$lifintudi^iffmfif ^rHf , 
Jg^^tfimipfMftnti vitdptmftlofeiUtmm vhtomdi mmdmm poffe fii/eipiw 
tipforfim diffiderit . Interiin y ero tuI^us ipf^: prationi eius fui&a^ 
gabatur^totusq; <x>rporis habitus teftabacur>Taletu4inem effe 
lolidam; cum in niembris omnibus yieor > in cute natiuus co- 
lor cflet> pallor ille ac macies> quibus )tudiofiplerunq> notabi- 
les efle fplept> inilip nufquam appa):crcnt»quinipfc non multo 
antea> qoam yita defiiQgcrctur amipis quibufdam rctulit> f^ « 
npucm (^p^tinuis annis morbum non fenMf . 

Ageb^ aatem S^ Taletudinis ^unMn diligentqn > non mp^p ^^^ ^ 
obfcruata |iac dixta fuaf fed^ coq>prepurgandphi$inaiinp, t^^^Ju^ 
primom ineunte Ter^>deind^fub au^umnum. Lui^am omneit) eufM^ 
{cane peius & angui odf?rat> eamquf ip(am r^ddebat ca^fai|i>qi 
nec ipfe conuiuas yqquam iiiuitarct>ncc alio vocatuSYnquam 
pontf^uairet, cum Trgere cibopptuq; aucTrgeriTcrobiq^cne* 
^efle eflec. Dpmefticaeius confi|ecudoho^icirupieiusquc Fa- 
miliaenplipnodp nongrauis auc molcftaacd etiam perquam 
^auisaciucundacrat. £ratenimlpngedi^[imilisiftis> qiiibus 
jiihil Tnquam fads eft > neg> hofpices uii qua^cumuis honefti» 
alio > quam feruomm ioco lupt. Ilie enim cum in fingulas hcb- 
domadai (emei pr^fcrib^ec> quid quoque die fibi ad mcnfam 
CompaciiiTellcc, elapfisqihebdomadibus finguiis expenforu 
Htion^Riacciperec j exigui^ admodum eademqi in dicm ftaca 
•rantfifiim(leria> qux iiUprasftanda perfamiliam hofpicis crat, 
Quibmillc quafnuis ex pa^o debitis>libe^ter tamcn pra?cide' 
bati fi qvidpperis adpraeftandum fortegraviius e(}c inrcllcxif- Moi*^^ . 
fet.Quddrcliqunmerat.quitotum dieminmuf^otranfigcrct, ^i.^j '.. 
fiilUi imfO(;ui)U§, nuSiiimpi^4i>^^i^<-Qfuic, aliund^ cciam cius 

§ 3 i^aufa 



smuu4. 






17^ V I T A 

caufumolcflia^^fiqux adcokuilTiiiia: cavnen acccilerunK.Nan^ 
quod ipic dc parcntc iuo fcnpiitpai^cncesquealiorunfdeaua 
cius commempi;arunC}plane patrium illi acquc auicum fuic^ 
YC amicitias paucorum expecercc. Kiancigicurquihofpitiuiii 
cius freq^iencabanc non modo numei o pauci i fcd eciam mori- 
bus cales^vc corum aducncu lioipici gloria, non ignominia acr 
ccdcret , y cpocc qui noM ad Bacchi ^icd ad Phoebi pocula con- 
Mcnircnc. A conuiuijs cnim & comedacionibusnemo Toquam 
illo magis alienus iuic. Ideoque^cipfenuliius acc^ilumagisi 
ofFendcbacur^quam eius qui ccmecum olece videbacur.QuaA-. 
quam cnim natura pcrquam comis & afFabilis efiet > gr^uacin^ 
tamcn ad colloquium qucnquam aduiiiic^ nifi ijs horiSt»quibu& 
^um a mu(k;ofuo abeflefupra diximus> eo^u«* interpcUatQres 
maximc auerfabacur^qui iiiiusocio adiaciccaccm viquc abu-: 
tebantur fuam.Nam cumccmporis cflec parcillimu& difpen- 
facor > ficuc ipfe amicos fuos conuenicbac > ica ^ a fuis viciflim 
^onucniri volebac>.rarofciiicecacpaucis> idque cempoic non 
importuno. Cum auccm vicam fuam vniueriam £c inflituif-. 
fec > vc eam non immerico exacliflimam l^hilofophix prazia 
. appellarepofnssnoninctapriuatosduncaxacparicccseius vir- 
V cas fc concinuiC)fed eciam foris omnibus CBcrico admiranda 

ifimp^aTf^ fuic , vcpote qucm vt vxorem nu nquam duxiife omnibus cx- 
"* '\ ^'^^^^ ploratum , ita vllius vnquam foeminaj.confuetudincni expcci- 

^.*^ta> uilfe, nuUi compercum uc lUud cundlis liqucc > qui cum co fa- 

niiliarius coBuerfaci funcab omni obfcsnicatcicaeumabhorr 
ruiflc } vc fi cui>vel imprudcnri forcc lafciuius aliquod verbum 
inrer loquendum excidifTcc , pudiciflimac cuiuidam virginis 
inftar crubucric} eaque canfa illo prcirfcnce fermoncs dus ge- 
neris dc iiiduflriafemperfuitrevicatosabhis>quibus id con- 
ftabat. Cum autcui de pacrimoniofuo viucrec , ica rcrum fuar 
rum racionem infl:ituit> vt ycdicibvis annuismultumfupcref^. 

fAtfmmia, fct: vndefadtumcfljVtpccuniarcmpcrahundarct.Ac ne cui-. 
quam obtlrid:iTslibcrcatcm amitterc: , autqucnquam firauda- 
rcrfuo, quicquidai^enduincrar, pvxfentipecuniacxpcdicbatx 
ina*rc,rjiliusvnquam in.iniit , oJrricinm icmpcr ofhcio prom-r 
titfimo pcnfauit.Rcdirus Ecclc{iailicos,vri}sillicicos>qui al-: 
taii liOH (Iruiunc, conftantiffimefcmperauerfatus cft. Quia 
& mufasfuas omnibusgraiuituscxpofuit. Cum ucquccx opc-: 
rum dcdicationihus vnquammunusvllumfperauecit>ncquc 
ftipcndium vllum vcl publice, vd priuatim litcrarum nominc 
acccpcritjctiamfi non fcmcl rum a priu.uis pcrfpnis graticu-r 

.. " ^* j diniscr^ojtnmabcncf 'rdarisciwtatibushonorisgratiaob- 
utnon Cr j^j^^p^ jjji ^.ff^. conilct. Docuiilc autcin cum cx projfcflo, vcl 

; " V puMicc vnquam , vc. pnu.rim , cquidjm iBccrtunr elt. Ad 

t, ^tc.um. publicascnimprflcfti^BCs, quai illcUbcat«ingr:\pam Itu- 

diorun^ 



tufl fltCtiS 

lOiOu exfetit 



C A N T E R L ^79 

f diorum obiuiflet 9 Tocem flbi non £itis robuftam cfTe caufaba- 
tur, quix illi {libmiflTor aclenior contigerat , quam pro racione 
corporis acquum videbatur. Inpriuausvcroleoperzprecium 
facerc non pofle arbitrabatu^> quod exiftimaret > fe eodem 
tcmporisfpaciorei literarias pluskribendo, quam prxlegendo 
commodarepofle.lnterim verofc confulendujn iibenter om- BumMnitsi 
nibus praebebatrnihilque erit iUi iucundius> quam confuli a (ghumiU^ 
iludiolis >aquibus illcj tantum abefb, vtoliquidmunehsaut ^^^ 
honorarij acciperet 5 vt libcntcr ctiam ncceflitatibus eorum 
de fuo fuSuenerit> fi quos fubhdio dignos cognouiflet. Erac 
enim in hoc totus > vt prodeflet omnibus , noceret nemini. 
Ideoque non modofubmifledefcfcniit fcmper>nunquam fe 
alijs odiofe prxpofuitjfcdetiamlibenccromnibusmodis ho* 
ncftos aliorum coriatus piQmouit : longiflimc diflenticns ab 
ijs> qui tantum dctrahi putantgloria^fux ; quantum ailriiitur 
alienas. Ulud hoininum gcnus fcrre nullo niodo potuit>qui CMnterJken* 
dod^orum virotumfamatraduccnda,fama aucupanturfuam, lumnw ^ 
dum calumniandis horum fcripcisidagunt, vt ipfi dodbiorcs ohfre^at, 
hifce eflcvideantur. Quamcontincntiscnimhnguajipfc fuc- abhomt, 
rit>exeiusfcriptis abundc pcrfpicitur , in quibus cum ob ar- 
gumentorum mulripliccm varictatem infinitae fuerint occa- 
fiones > quibus & fc cxtollcrc , & alios dcprimcrc potuerit, vbi- 
que tamen ingenuum candorem cuitus, quid fc deccrct, ex« 
pcndit. 

Nam qui fuos conatus non'aIio,'quamadvtiHtatem Rci- 
publica? dirigebat, quod huic ex vfu erat , bona fidc 5 quantum 
in ipfo erat , prarftitit ; rifus , cachinnos , fcommata, conuitia> 
illis rclinqucnda ccnfuit , qui delccftantur fricandis vlccribus 
alicnis > fcarabeis haud diflimiles , qui dum eo fibi magnifice BomimsfisL 
plaudunt, quod aqiiilas moleftijs afEciant, originis obliuil'- vabtk fimilet 
cunturfua;,quam (.xfimo, &ma3^imequidem afininoducunc. quifint\ 
In priuatis coUoquijs quanto candorc , qiianu modeftia fuc- 
rit 5 meminerunt ilii , qui famiharius cum illo verfati fancl 
Qaandoquidem ipic non modo ncmiocm vnquam odiofius 
•\ elli cauit > aut traduxi r : fcd & q uotics id ic praeiente ficrct> vcL 
taxacum fi poflet honefte cxcafauitj velfinon poffct fermo- 
ncm odiofum alio de induftria fcrmortc illato interrupit, in- 
tercepitque 5 & quantum quoq; tcmporc potuit omnii^m cxi- 
ftimationi adftruxit. Ideoque cuni lc(ftoiam dccumberet> 3c 
pra?tcr hunc morcm fuum finiftcrius dc quibufdam locutus 
dcprehenderctur: non obfcuramobla^feiammcntis&proin^ 
dc fccuturae morris conieckuramijsprasbuit>quibusidinfue- Canttr.nen 
tum erat. A fupcrbia vero&ambitione quam alienus fuerit> ^ff^^i^' gTH' 
excofacilecoUigas,quodcum V.I.efl'ctperitiflimusjp;radum ^^ kone* 
tamcn ac titulos jius eq cpitlUio fuciic aucrfatuS^j vt apoHticis ^^^»* 

S 4 fii^:*!- 



t«9 V I T A 

dignitadbas Sc honoribiis cxcufati comm«^us poflet>qios 
tum propnjT^tum pacriae^tum edam auitse Tirtads & eruditio- 
liis ergoin Keg^Qus Belgij prouincijs fibi oblacum inpn^pi- 
V ccre non difficuUer poterat » cufh fibi propofitum eflet piina- 
C4II1 vitiiin duccre ab omnifaftuacpomparcmocam. 

Hac i^tur radone cum ille Titam fiiam infticuiflec , animo 
tum cu^s ^ a£Fe^ibus internis y tum edam moleftijs cztecnis 
liberatO) lioa modo fummam tranquiUitatem > fed edam pro- 
fundiffimuni otiuip ad ftudia fouenda confequcbacur. Qa|: 
<^Mili9»m quidciiii quo feliciusprofequi poflet ^ pnma con Bibliochecc 
Jiihlio^lHC^ comparandas fuit. N am quod Casfar Anconinus de fe pcofiten 
finitplm^ folft^ idC)antqiised4mdefeme|it9dicerepocerat$MffAiv/8M 
ih ft^refo eff , tfMAm tihofmm p§ff$£i¥fi$m. Vc enim conftatkuic 
^qfanti, puerO) ^^dol^cend > itiaeni > nibil charius 6ih& Ubris s 
}t4 res ipfs^ dpcuit > Tiro luhil accid^e pocuifle grauiuf > ea ia- 
%tfmniti$ pndadpne) qiue Louanij 8. lanuarij anno if 73. audo imhnbus 
f.$u^ntptfif jninimenfufn L)ilio> cum aliorum eruditorum complunum» 
C'int rt h- f um ipfius quoque Qibliothecafn oppreflit. Tum enim nifiTic 
irtii e^ff^ ^odi(Iimus D. ^iuo Domimtm Organopqeus Leouardienfis» 
^fft fU^? tefnppns; Lpuanij eius hofpes y mature fuccurriflec % op- 

pprtunamq^ eius libris explicandis Sc defi^candis operam na- 
iiaflet \ ille prae nimio anirni moerore haud dubic concabuiflec. 
Kpi) ers^t aute^n illi in libris comparandis tanta muldcudinis» 
quanca prxft^ntix cu^a^ pcq; cam idfpedabat^Tt quampluri- 
^os,quapi vt quam opnmos cpnfequeretur. Dcledbu enim hic 
ytebatur dilig^nd y ad quem faciendum adhibebat non modo 
^Aliith$(§ leftionis p^opri^ fubfi^ium i fed & vulgatas iftas autorum Bi* 
4^|^4; |p)ipthecas>quihus eniditum neminem carere pofle didlitabac 
His gddebat pmnium nuiidinarum Francofurdienfiuni cata- 
IpgQS) quibus cenior reddebatur, quid egiegiUm 4Utle£^u di- 
fjtt^fiu^^ gnum ynoqupq^ femeftn in lucem ederctur. Comparads aut^ 
^M/pMff. jf^d hunc ipodum libris necc(I'arijs > quo ezpedicius & cerdori 
fpc frud^us ip ftudijs porro verfari poirct, in certas ope^as diem 
partitus erati T|;alijs antc mendiem , alijs amecidie tra£b^ndis 
^f^cuf^bcrec» nequodexnimiaillaconcinuacione txdium ob- 
f epejpec : atqi ancefncridianum quid£ tcmpus lcd^ioni > pome* 
^d^anu Tcrpfcriptioni pptiflimu darc confucuerat.Ad vcrum- 
f fcr 1^1»- Q^g inftitutum ille fplcfti qufidain prudcntia fe praepa|:auerac. 
^***^' r ^ ^Vitorum lcdionem ill^d pcculiariter inuencum ^raCaTC no 
CfiHter,eU^- «Dpclo ^n^mpnxcradalpcos communcsinprompcu haberet^ 
fi^Mutor^ (cd^iudicijcj^ulaautpruii^ipforu, qupslcgcret,certasclaflcs 
f ^•'W* CT yatiopc tf mpprum faccret, vtaequales cum ^qualibus lcgerct. 
^a^^^fi^^t» ^s^rn gum diucrfis tcmporibus diuc^faftudia, ^ineria; ctialin- 
§qiiM(skt^ gua: rucrintj hanc (iupfum sequalitatcm obf^p^^ata pon id mo- 
^'^ ^96'^' P^^ft-M^.c aicbvir, vr ccrt^ratipnc dwch?udcrctaquan:u 

C|i:cc|ue 



C A N T B It I. i«i 

^tioque tempore res literatia^ y ei creuiflet^ yel deereuilTet^ fed 

ctiam V t fine eniore autori cuiquereftitueret quod fuum efTet. / « 

Nam cumfingulisaetatibusfuum quoddam fuerit Philofo- 
phandi geaus>^uod Sc argumenti iplius & tradandi ratione CritirtMM' 
deprehenditur, fuaque peculiaris qiuedam phrafis extiteriti gncfiimdi 
quae ez fimphdbus Tpcibus» ex conftrudionibusi exfententi- MUiorts. 
is> ex parxmijs^ex figuris> ex tropis elucefcit ; aequalium auto- 
rum collationefe facile adintelledtun locbrum difficiliumj &! 
ad emendationem deprauatorbm : peruenire aflerebat. Ad ve- 
Cttftatcm mapufcriptorum codicum deprehendendam confi- Mtmufin» 
mili temporu diftin^lione vtebatury qua conftat Qtidioai2L^ ftMquomodi 
phiamillamyeterem ac genuinam]pauiatim in deterius fuif- diffttfcemU, 
le deprauatam^yeinegligentiaydiinfcitia librariorumi. 

C2ui cum primum iuftis fyliabis did;iones expreififient^poft 
eanotis eas conceperunt^pauiatim etiamfubiundiuam diph- 
thongi yocaiem a iatere abftrad:am yocaii praefcnti fubiece- 
xunt, actandem etiam prorfus omifer4bt. Quibus animad- 
uerfis codicum antiquitatcm deprehendi fiiciie poifeiyt quan^ 
tumcuiqsfideiinemacuiandisbonis autoribustribui debeat» 
fine hacfiutione iudicare queat. Ad fcriptionem eriam fc noa 
di/fimiliibierriamuniebat;nihilminusenimquam iliotis pe- 
dibus rem aggrediebatur. Nam cum in omhibus pra:prope- 
ra feftinatio moram adducat, pianeque dimidium fa&i habidtf 
qui hene cepit $ ille nunquam opus aliquod fufcepit> quod non 
antea perledium diligcnterexpenderit> an fuishumctis con- Cuntirutvti 
ucnirct. Sufcipicnsenim,ytrcmexcmplo declarcmus> auto- <htrterit Gr£ 
rem aiiquem de Gracco vertendum in Latinum>diligcnter per- cm in Luti" 
icgebat> vt argumentum ipfum dicendique gcnus penirius nttm. 
contcinplatusjcaius nam claffisautoribus ad huius rxpiicario^ 
nem potifiimuni indigcret^ intelligeret. Calamus inteiim ad 
manMScrat,quofimulannotabatmemoria:gratia, fi quidoc* 
curreret difficnltatis> quod anteinterpretationem propofitam 
fibi difcuticndum crat. 

Hac opcra dcfundus, itafibi in fingu^>s dies pcnfumipfc 
pra£fc|:ibebat> vtcjuodpoftridietransferendum fibipropofuif- 
fct,id pridie fcmpcr omnibus difficultatibus ac nebuiis difcuf- 
(is, cxpeditum fibircdderet acfacile. Quo faftp interpr^ta» 



tionem ipfam, ad quam illi nihii aUudjam reftabat, quapa nu- 
da quafi 4efcriptio> pcredibili quadarn celeritatc percgit. Dc- 




jllpcatione autpium xf]\ 
^penfipropplitirepurgationelocutuscilct, dc intcnnc:.'.!^^^- ^^nitriins* 
^cipfaloquens^itadicit; AtquehiclaketnoJieTi tan-j.sjifyju.it» ^**^^^ ^^'*^ 
l>atids^4^e^ri^f^'t6fHj[^ vi4*bit^r * mu^9 ^arr. er,f*it g^^ftior,-, qmr^^ ' ''^"^'^ 



A 

■< 



%U V I T A 

Uiqu$mlntnttrpretationepouimu6, ^iuippequehoriialiqMtfiip»^^ 

Hticuis Mc minu^ vtilibw tntrs paucos menfis tonfectinmm . Btemm 

eum inChriflophori PUntir^f ^atiamviri de nehie optimetmritipo- 

tiJimMmhancopersm /umpier/mWf nonvltrm CXXX^l. hora»^ 

fi res ad calculnm vocftttry in v^m imptnfiu affirmare aufim, His 

' fnim vcrbis indicat, fe cam interprctation^ confecifle nojftut- 

nis i^hs ccmporibusjintra menfcs quatuor ac 4ies fexdedm^ CVL 

fiogulis diebus ci impcndiflct horam vnam. Quodnulliabeo 

/ vcrtcmerarie vdrtiyperbolicc didlum vidcri potSii! qui & pro-' 

legomcna ifta lcgerit , & hanc ipfam tradadi Methodum ciuf 

conlideraucrit> i: c jpedita illa ac longifltmo afliduoq; vfu c6- 

I^aratam vtriufq>lingU2efacultatem, &(ingularem quandam 
egendi fcribendiqj ccleritat^in illo cognouerit acmemincrie. 
Ad corporis felicitatem qua? pcrtinent, in illo omnja ma- 
Itrofopoffan gnificaerant&ampla EratenimCanterus ftaturaproccraSr 
phta CtMr Jeroica, membris validis & folide compadis,totoquc corpore 
UTh iuftapropoitionebcn#compo(itoquadratus, ciitccandiaiffi-' 

ma, genuino tamen ruborc fuauiter colorata, facic decora» ^ 
oculis IxtiSi vultu hilari,capiUitib nigro atque crifpanti,barba 
non admodum denfa, afpedliu planc amabili. Etquonia^«/Mr 
efi, vt illc dicitypulcro veniens "k rorpjre soirtti*^ mcrito dici potuit, 
illittsingcnium benehabitare. Augcbathancgratiamcultus, 
C^nteri vir oultumipfumfingularismundicics commcndabat. Quanqua 
fiitfte^ enim ille vcftiretur quidem infra fortuntm fuamjvcftitu um^ 

vtebatur fplendido & elcganti Mundicici cnim ipfa natura ta 
tmansfuit, vtnonmodofordes>inveftibu8, alijsqucrebusad 
vfum vita* pcrtincntibusjfcrc nullas pofletj (cdSc comaquoqj 
&barbam proptcrcafubicdto pe<^line ftatis temporibus dctcwi' 
' dcri curauerit. 

Scdhaecmomcnt^ineafnnt&caduca, ncq; verc noftra dici 

bona pofluntj illafuat noftri vcrius, quae ad animi cultu perti- 

• nent. Ih quibus pondcrandis etiamfi nominatim c<5plurcs infi- 

gncs viros>tum veteres tu rercntcs,quoiu noincn virtutis & c- 

'^ ruditionis ergo omnib facrofandu cft ac vcncrabile , veris ra- 

tionibuscSuinccrcpoflimushocnoftro nequaquafiiiflcfupe- 

xiores, eamen cum omnis huiufmodi comparatio odiofafit,ne 

▼clamorequodamcarcohunccxtollcrCjVelinuidiarquodafti- 

mnIoquenquaaliumdeprimerevideamur,libenterequid6his 

The^phrd'* abftinebimus. TheophraftS auf 5 feu quem alium Philofophfi 

^*^' natum annos non minus oHuaj^inta cum anima ageret, intqui- 

tatis accufafle naturam fcruntjquas coruis,ceruis,ac phosnicib. 

quorfi nihil intercflct, vita in muka fecula prorogarct, homini 

fiur5,qui adfapientiae cultum setatc proficeret, vitabrcuiflima 

gttribnerct. Quiquid^fi humana; conditionis fort^in boc mc- 

riiO(leplorauir,iuftinsconqucriCanteruspoterat,qurn6arta- 

Uigiii decrcpita:; vtillc, fvd in ipib iuucntutis florc hiiK' ^b-» 



^ C 4 N T E R I. - i8| 

rtpcuseft. £& etiam magis, quodhacteinpeftatcadicusadra- FdUliwMdi'» 
pienciamlongedifficiiioruc, qi)amiftai:uit. lilis enimhpmi- tH«kdeirHdi- 

\ iiibus Gia^cis non modo adfua illam fapientiam comparanda> ihmm Grdf 

* fed etiam ad quamuis peregrinationcm fapicnti^ ergo eifpedi'^ cisfMSfy d 
cndam lingua patria fplajqua v na cu4ii ipib nutricum U^e iin-* wterihta, 
t>ibebant > aounde fuifecit : cum h|ec cuin temporis > Yt Tbique quMft nqlm* 
terrarum fipre vfitata eifet, ita etiam quicquid fcitu dignu eraC) 

-^ (-omprehenderet. Augebat hanc facili^ ate^quod padem illa fa- 
pientia>quam iHi dium^^um rcrum>'^ humanaru fcientia (er-f 
minabant> limitibus tunc longc anguftioribus> hoc eft>ijs tan-; 
tummodofacultatibus c6cluderetur>quas nuc ininores appcK 
lamus. Accedebathucfplici^as iltiHsiecuH^quoipiis fapienti^^ 
autoribus viciniores c{lcnt,n6 modo difcipUnarufontes ipfos^ 
fed etiam eofdem puros ac ilncecos biberunt.N pbisin hac de« 
ilfcpitamundifeneda, idq> inn^edia ba^b^ria natislongedi-. 
uerfum accidic. Primu cnim cum & nobis ea?de>quxiilis difcc^ 
d3sproponantur> tumhisii^fuperaccedunc ill^> qua: in^^iorcs 
appellancur facultates > 1 htohgin fcil. luriiprudtntni^ > Mtdicinn, 
Quae Yt nunc quide in Chriftianoru fchoHs vfu^irpan tur, iftoru 
astaterccentiQres, & a CJhriftianis,velpccuUariteradinuenta;, 
vel certe in artis fprmam reda(5la:funt. Quantum autein difii- 
cultatis tum his ipjis, tum etiafupcrioribus iftis facultatib.ad- 
iecerit,totfeculis interea cumulata fcribentiu multitudp>qua-:-^'^*''^ ^^"^ 
tum hicis-dctraxerit ilia intc-r nos ^ iftos intcricfta tot incom-. ^nutni feee-r 
modisnotabihs tepprisintcrcapedo: quisnonfacilcxftimct? ''«»^ tempo 
C u non modo tptbclla,tutcluuio.ncs, tbtincendia, totruinsc, W-o W««w^-. 
vttincas^blattasomittamus tantacopij bonoruautoru no- 
bis prorfus abjtulerint : cum biirbaries infupcrta profunda^lijs. 

« ^\ilQi nijiar pot i erum in f ' fa4 'rrueriiibtt<yh^OS2i\xtoiQ%^\&Loii\\ 
omncs>quircliqui efant> tam turpitcrtnaculaue^t, vitiaueritx 
inutilauerit.Dcindccu&linguaCjquib.propoiitushicfapienti^ 
thefaurus cpntinctur,ex vfupopulari i^prprfus fublataefint,^. 
popularium linguarii hodie tamultiplex diucYfit^sfit, vt pcd^ 
vix dompmoucrc poiris>quin idiomatepcregrinQrctundarisi 
qui nuncfapicntia; ^andidati funt, opiimam?ctatisfua:parten;\ 
linguis difccndis impcndant ncccflc cft Quod eo etiagrauiusi 
eft,quotre$illapintcrhaspr^cipuaf^fimplici5erneceirariae,n3i 
aliundenunc quamcxlibrishauririqucj^^c. Quanquaaucciu 
in confcflofichumanajvitjebreuitatc adeuplcnda omniafcri-» 
pta,quae ad yniuerfum fapientiaf complcxum CQaceruatafuntx 
iiullo modofufficercj qais tamfinficiasiucrit, cfi, cuius nom6 -- 
folida? cruditipnis ergo celebrandum fit,carum diiiipli^iarun^ 
pmniitjquop hoc orbe c6tinei;itur,(i non pmniu a?que ad vngu^:^ 
arq> vnius alicuius> quaprajcipuc d^legcrit, at^ertemediocri 
tci pcrita eflc oppiterc ? ft cii hpc itaht>quis ncgaflierit cund^ 
ilii.n)>qui adhsinc fa];^icnti:]^arcccoiiteuditipfaru difciplinariji 



*«4 V I T A 

nomine eas liriguas oportere difcere/quibas ilkefiint compre» 

henfae > Quancus igicur yir Cancerus hieric > quanto ingenio 

^ff^^t iTM* pollucrit , quando ftudio flagraucric , hinc xftimaii potcft> 

^^* quod incegra adhuc xcace non folum fuperaas di£Scalcatibiis 

yniuerfis adculmen 8c faftigium folidaz eruditionis pcrucne- 

^ rit i fed etiam pofteris magna ex parte viam fttaueritj qua eo- 

/^ dem peruenire poilint. Praecer patriam^hoc eft, Bdgicasi Ua> 

* ■^^*'^'guam,fcxcalluit exoticas, £«//im«i, fcilicec, Gf4^4Mw, Hihm- 

MM9, QinmtmscMmy G^IUcam c^ Itslieam j qaas quoniam nen ^ 

lio> qaam fapienciac confequendaeftudiopcrdidicit, quaneam 

. n6 modQ in minoribus hiKe Chriftianorum faculutibaspro- 

. fccerit,{i non ex hac ipfa eius induftriai at ccrtc, vel tacenubas 

Str^iMCsn' nobis, ex ipfius fcriptisliquido conftarepotcft, quae vtnumc- 

^* ro Cttis mulca & eruditipne admiranda, ita &ucla vtilii&ma 

i^tiMnm pofteris reliquit. Excanc eius noH^rum liBiopttm ^^ §&§y IH 

Uaumwn quijjuj cUmplurimis ac diuerfiflimis aucoribus intcgritatcm 

^*'''* mam rcftitu^t , quancus ipfc libj:oru heljuo fuerit, declaraait. 

SyntMgmMM £xtateius SynttigmMd$rAtion$nnend*ntU GrMtotMUtoreSt inquo 

r|i/i0»f #«w-. cumipfinit^ mendaexdiucrfis autoribus tollat, tum abundc 

MMnat CrM' ctia^mdeclargt, quamnon ofcitanter ineuolucndis autprum 

mMtaont^ ftriptisverfacusnierici vtroqueautcm opere ftudiofis multii 

dimcultatis&impedimenti adimit Confim^i induftpa ac 

frud^u &inreliquis vcrfatus eft,quf^ ex cacalogo opcru cius fa- 

cile intelligentur, quem hicinfra fubijciemus i ex quibus prae- 

fenti fado apparebic, quantum in poccica , ii^ pracgria, inhi- 

ftoricafacultace, quancum in fpluta, quancum in nuincris ad- 

ftrifta, quancum in natiua fua^^ quantum in transferenda alter 

rius oratione valucrit : Quam luculcntcr vbique cam,quaepri- 

maoratioijisvirtuscenferur, pcrfpicuitatemtucatur, vtnihil 

obfcurum,nihiI ambiguum^nihil improprium relinquat,quod 

oficndcrelcftorcm pp/Tit. 

£r;^t enim idiam longq vfu confecvitus , vtfe facilc extri^- 
CMnttridili- '^^j^^^^^^pJc^iq^calij difficultcrcmergercnt: namfiquisciuf- 
wtfttiM /^ /T- ''^o^ift^rtcnodusincidiflrct, queiT^ipicncccffario (ub(Idiodcr 
tUtintrMSd» ftitutus foluere non pptuiti tum ledor^m ^ ne foRcipfinsau- 
j^ ff^juj^ toritatenixusgrauiuserraret,candideadinbnuitYtia Stobaeo 
vttm montt^ f^^^r Vbi cuip fe plurimum, & quidcm fine magi^o i^cgodo 
mMtk prfpflfiriffc proficcatu|:, Icd^orem tamcn admonet , adhuc mol- 

^^ facffeinexcufia ob dcfe^um Graeci cpdicis, qui npnprorfbs 
f X ipgenio , fed eciani m^^nufcriptorum cpdicu|n cplladonc 
%JAntmop€ jiippicnd^scrir: quosillctumconfequi npnpptcrat. Poaa 
9A n$nMum j^utcm prarre^: illa, qux ir\ Catalogp libromm cius ;:eccii[ehi- 

• c //• . , mus, ei7m ctiam habuiffealiaopcranpnnultavcltjuninchoata 

MffrtMp ^gi eti^in abfolacaj, ncmiqi dubiiim eff? poceft. Ipfc iflagi- 
^ ' tante aliquando quadam occaf onc arnicoretvUit, fcpcnc iam 

al.^i'o~. 



C A N T E R I. Us 

abfolutos habere^quos confcnbercc totnmMmm UniM Grdtth 
ic ▼erfari tum in transferendis quibufdam operibusj D. IPMnr 
nu Chryjopomti qua; hadilenus nec Graece nec Lacineedicae& ' 
.' fent : de cacteris nihil compertum habemus. 

£rac eniiTi eo ingenio Cancerus^yc non agendapromicterec» Csniirui 
fed a^a profcirec> neminemque pacerecuj: propofici fui c«n- ^c^mffgjmMjg 
fcium, ideoquenon modo perconcacores> ied cciamfamulos 
auerfabacur> quofibimagisincucoforencarcacuj qu^ib elimi- 
nari nolebac : longe cum prudencior cum modeilior iUis > qui 
partisTtuman i^Htumconctptrunti & mulu ia6iiunc> quafi iam 
abfoluca opcra fua> qux nunquam inchoarunCj auc ne inchoa* 
curi quidem unquam func. lUnd incerim iUe non diffimulauic» 
fe deinceps in (andlorum pacrum opera de Graeco in Lacinum 
transfercnda £uiireincubicurum> inprimiique nouam Ai^/m- C4ntirm\ 
fMMwtnuislacionem &:exadiorem Grxci cexcus eraendation^ Af.^^ji^ g^^ 
medicari> ^dquam rem feliciusabfoluendamnon modoHe- p^^ Qf^f^ 
braica? lingux pcnecralia curiofius iam rimabatur» fed & ez- trmnsfir, 
emplariumcumHebraicorum> cumGraecorumcumLacindUi //u^ /y^^ 
non folum manufcripc. fed edam ezcufQrum diueriac edicionis MMis, 
copiam ccrra mariquc Ycnabacur. 

Pium hoc propoficum fuum prudenci coafilio fulciebar. ^ 

Nam quo facilius in efiedum darec id> quodmoliebacur > Lo* 
uanio relido> Leouardiam conccdcce» ifadque fedes .figere cS- 
flicuerat> eoque confilio edogas Scobau ( qui fecus illipoiUxur 
musezcicit) ampliiIimoclanfiimoqueviroD./fr«0M«^.itfiE^«-* Igrsmmn^ 
Um Rcgij tum fenacus per Friiiam praefidi dedicauic> cuni rc e- AsMim. 
ius aucoricace atque prudencia non folum aduexfus incommo- 
daprocegerecur> fcdcciamin liccrarijs fubfidijs conquirendis 
adiuuarecur>cum eciam Tciinguladciuserudicioncaciapien* 
ria familiarius acque commodius fruerccur. Nemp.aucem 
(quiquidemrcs Canceri diligenuus ezpendericj ccmerc eum 
Louanium Leouardia fuiflfc mucacurum dizeric. Nam cum 
illi prima cura vica;> fecunda iludiorum fueric> rcriufquc racip 
eum huc impellebac> vc quam mazime. 

Louanij enim cariilime viuebacur>&: Cantero> qoi (tipen- twtMrdHi 
dium publicum non ambiebac> defuo viuendum erat. Reditus /^m/^ foutm 
aucemezpatriafuaiiluc arcefierenonmodofumptttofum>fed ditmcum» 
& periculofum erat> infeilis idneribus terra manque tunc vni- motistn. 
ucrfis. Atqui Leouardiae omtoium rerum> quae kd vitaB ncccf- 
£tatem pcruncnc afHuendilima copia eft> non modo quod 
ipfa Frifia nacura coeli folique fercilimma , fed edam quod vi- 
cinummarc, quo fere?oca ambicur> abundefuppedicec> qu« p^^g^ ij^^. 
requiras. Hic igitur non modo mulco minoris viAurus cr;^t /^/ 
Canterus , quam Louanij, fcd 8c ipfc quoque pnefensrerum 
fuaium diipenfationcm habicurus erat > eum ifii municipio 

knius 



iB(f V 1 T A 

LedUMfJia ^^^^^ ^^^^^ fundos auitos, & cx his ampliflimos feditiis lidbc- 

Crunwa ^^^' Accedebat hucquod Leouardia> quac auo Wilhelmoj 

yltraUaum Gruhinga, qua;patri Laiiiberto, Vltraicdlum, qiiod ipfi natak 

^UinA vrbis ^*^^^*^ ^^^^* ciuitates intcr fe vicinx funt : cum Gnlainga non- 

faifi feptcm miliaribus ad orientem, Vltraieijlu nonnih viginti 

duobus tniliaribus ad Auihum Leouardiadiftetj ita vt fibicii 

iimicisinibihabitantibusofficia, quae neceflitudopictatisfla- 

" gitat, vltro citroque conftarc faciliime polfcnt. 

Cantcruscrgo obdidtas & aliascaufas Leouordiam planc 
conceflurus crat: nifi tcmporum illorum infelicitaspropofitu 
fcius impcdiuifTct. Quanqua cnim toto fcrc Belgio pluribus tu 
innis inteftini motus fatis acerbe grafliti cflc-ntr nulqua tam^y 
his durantibUs ad eius faltcm vitam vfqj, tutius^ac rranquilliiifi 
viuefe c6ntigit,quam Louanij. Quae caufa fiiir,vt &iHe tantif^ 
' per ibi ha^rerc decrcuerit : donec pacc rccupcrata tuto in patriT 
Comiiiigrarcpoflet : quo {i pcruenire incolumis potuiflet j fup 
fetente vitareipub. litcrarise vbercs dcfefrudbushauddubie 
daturuserat.Seddiuinaprouidcntia, quaspiaipfius voluntat£ 
pro ciFe(5lu habuit,& immortali prasmio cocleftis gloriasrehiu- 
hcrarcvoluitj haudpcrmifitj vtquilitcras tanto cum af&^u 
jjrombuiflct, alio in loco,quam literis confccratb , dicm clau- 
acret extrcmuni. Voluit enimhuius mcmbriamnohmodo 
fcriptis ipfius toto tcrrarum orbe cclebrcm^fcd etiam hicfepul* 
tio confpiduo vcncrabilchi in omne ajuum permanerc j vrqui 
cpitaphiumlcgercnt, adsemulationem fcriptorum loci ipktts 
bpportnnitatc cxfufcitarentUr. 
iAorho ctr* Cum itaquc circaldus Nouembris in febrcm ihcidiflet^qiiaj 
^ttitur ^ ^^ hcdticam dcgencrauit, tota hycme cum hoc malo & ma-J 

^ * xima parte Vcris grauiflimc confli<n-atus cfl , medicis &nftr^ 

opemfcrcntibus: Ideoque cumin dics ingraucfccntemald 
facilcfentirct, fibiimminere fatalcm diem ; cxadtx vitar mor- 
tem conformem meditatus eft. Prarftitit ilH pcrmtilta offi- 
cia chatitatis vir fingulari tum eruditione,tum picitatc M. 
Emhertf^ EuerartSy ab Arendemck facrarum iitcrarum Licentia- 
tus, & ad Slacobum tiincpaftor, qui confolando, confirman- 
do, cric;cndo xgrotum , no^csatque dies non folum in vlti- 
hioac^one, fedctiam e^quo morbus haberc pcriculum vifus 
feft, adfpem diUin^E gratiaj alacriorem rcddcrc dignatUs cft. 
Cuiu^ hortatli illc maturc compofitis rcbus fuis hixns m^feri-- 
tordia diuiha inDomiho placide obdotmiuit, anno poft na- 
fum Chriftum feptuagefimo quinto fupra mille quihgentos • 
tixqUo ^ Menfis Maij dccimaodtaua, qujt dics Mcrcur ij - egfl ? , -: n tra ho- 
morstur» r^ni quartam Bc quintam mane : cui ad compicndum annum 
/&/4i, Ktatis trigcfimum tertium tantum defuit tcmporis r-quan- 

luhl 



1 



C A N T.E R I. 1JI7 

-tHm huicp6rr6 ad vigefunam quarcam diem fequentis lulij 
leftabat. 

SepulcuseftinasdeS. lacobi a(l Auftralem panem templia S^Uural 
loco inprimis confpicuo ac celebii. Teftamentifui execu- 
tores eiVc Yoluit D. C«/»#:fM;» /^Wf^iiMKipiaeceptoremfuum:^ ' , 
& ampliiliiTium nobiliflimumqae virum D. C^rfilum He/aegeUi Tefiaminti 
Dominumde Saert^, liorpitemluum 2 apudqucm vita defun- ^XiCMerei 
dbus cft. Itaque illi manibus eius debita lolennitate iufta 
perioluenmti & ex prasfcripto ipfius reliquis omnibus rite 
peradis bibliothecam cius VltraicAum ad fratrem Theouo' ^i^^hfhecM 
mm tranfmiferunt. frtuticeffttd 

Obijt autem Canterus vt ingenti incommodo rei litera- 
tssty eui plurimum poftliac erct collaturus : ita etiam fum- 
mo omnium eruditorum lu^u^ quibus acerbiflimumfuide-» 
iiderium reliquit. 

Sctipfit Canterus primum hlo$u»Hm U&ionutn lihros qua- ScriftSt 
tuoTy in quibus prxter variorum authoruiii, tam Grxcorum> 
quam LatinorUm explicationes Athenxi> Gcllij> & aliorum 
fiagmentaquxdam in lucem proferuncur* Deinde JEL Ari^ 
ftiUiri oratioHHm tomos tres Latine conuertit : quorumprimus 
yigihti 0^0 : fecundus feptendecim : tertius fepcem Ora« 
tiones coniple(^itur. 

Hucacceflit orationum //>f^ quartua tt veteribus Gr«- _ 
cis Oratoiibus concinnatus eodem incerprete : , (jorgi^ ora-^ 
tiones dua» > Thucydidu vnam > LthomUlu vnam i Andocidi^ 
vnam> Berodu vnam> jintiithenis duas > LyftA vnam> Dinurchi 
ynam> ^£/Viix9««/tf vnam continens Adiungituf etiam 
de ratione emendnudi G* acos authores eiufdem Jyntagma : Ac dc- 
nique G^^y^T^tf/tfi/Vi Gr^ o^i;M>fiuefententiacinfignioresbre- 
uiter ex Ariftide collfidaf. Prxijterca Lyrophroni& Alexandrstm 
fiue Cajfandr^m yLaunQ ad verbumuanftuUt^adie^is anno-^ 
tationibus > quibus loca difficiliora partim i fcholijs Grazcisi 
parcim exalijsScriptoiibus explicaatur. 

Huc accefiit epitome Cajfandra Grzcolatina carmine Ana* 
creontio eodcm authore : Ncc non ipfius Caffandra ^erfia 
altera carmine exprelfa per hfephum Scaltgerum lulij filium« 
Noua4 ieHiones recognouit & tribus libris auxit; Simili- 
tcr Arifiidis fipli fragn^fnttmi fiuc Hcroum Homoricorum ^ 

Epitaphia, primus authori fuoreftituit> Latine Vtfrtit> fc 
annoxa^onibus illuftrauit. His adie^ba funt Aufonii Epi-^ 
taphiaJ|Hcroum >qui Bello Troiano intcrfucrunt^aliquot 
locis ab eodcm cmendata. Praitcrca Fragmenta quas- 

dam Ethicu Pythagoreonim querundam i ex SroWd 

defnm- 



1%% V I T A 

Synijiii ^fft' deruinpta,Latinicatc donauit. Poftea Sfnipi aliqttoc ifi^ 
fcHla. U Grxcc pariter ac Latine primus edidit> func aucem haec : De 

DonoadLaconium^ Conciofccunday conftitado» conftitu- 
tio alcera:Hymni carmine, quibus adiunf^ifuhc alijtresBy- 
jnni. £iuidC*locorum aliquoc *» Cicir^nu £pift§li$ ezpkcatioBCS 
& cmendationes. Eiuldem m Profertimn fcMtm Deniqae 
Eufifuiid Tra^oedtMS edidit> inquibus prxtec infinita menda 
fublata^carminum omnium ratio ha^enus ignoraca piodicur» 
adie^is Euripidis fencentijs aliquot infignioribus> ic Latinis 
Tcrfibus ab eodem rcdditis> quod ipfum etiain im Sofh§(k (i 
JEfihylo ab illo prxftitum eft . Ntfua^ UHienes ttenam rccc^no- 
liit & lih^o ^n^ auxity quibus accef&t de rationc cmcncundi 
Gr2cos Authores Syntagma fimiliteraud^um> necnon Aci- 
ftotelis pepli &agmencnm cum alijs > tum integracabiila Deo* 
rum & hominum illuftrium progenies compleAentc icidem 
audum > ac nooarum ledionum quarta iam cdicio parabanc 
libro yno rurfum auda. Similicerlocorum aliquocf» CsctMm 
efi/hlii cxplicacioncs & emendacionesrecognoaic^addicisiio- 
uis locorum aliquoc in Epiflolit ad Atticttm explicacionibns ft 
cmcndacionibus. Poftremo lomnnis Cto^diecUgmrtsm l^resim 
in Latinum conuerciC) quorum prior Phyficas, ppfterior Cchi* 
cas compledicur: quibus vna eciam acceiTemnc G. Gene^ 
TUthonu de rebus Peloponnefiacis orationes dua; codcm !■" 
tcrpretc. Confccitquoquefeparatim tabellas duas> aketam 
in Ciceronii libros dc officus > primo fcparatim i Syluio cxcniam 
Tnofemifolio. Dcindc tum abeodem vnacum ipfb Ciccconc 
& Sufiidi in eundem caftigationibus: Alteram in Cormeliif^th 
lerii Phyfica y cumipfis aPlantinoeademformacditam.TtafiS- 
tulicinfuperi£/. jSriftidit artit Rhetor. likros dnosy Tnum dcoca» 
cione Ciuili> alcerum de oracione fimplici> nondumedicos: 
Toemetum denique lihros qtuttuor propcmodum abfolucrac: 
Scripficeciam notoi inBihliothecamlefiaSimUriiC^hm multil 
Aucnor gcnuina nomina &fcripta reftituic. 
Mfitttfhiufn^ Defiindo cumulum ad D. lacobi pofuic Thcodotttf firatec 
&bibliocheca{ heres. 



NOBILI VARIAQVE ERVDITION» 

VTRIVSQVE LIUGYJE MONV- 

MENTIS CLARO 

VIRO 

6VILIELMO CANTE&O 

QVl 



X Y L A N D il i. lii 

QVi XXXIII. ANN. NATVS MINVS 

LXVI. DIBBVS OBIIT XV. KAL; 

iVNII A cU, lo. LXXV. 

IRATRI SVO CHAkiSSIMO THEO- 
DOHVS CANTERVS POS. 

Sttffiid. Petr. iil fcxiptoribus Frifiie: Miri^usid feibgijsi, 



GVtl B L M r$ XT L dti- ft.t|7^^.io 

GVildmm Xylsnder * natuscft Augufta5Vindclicoi:u,aii- » VirnA^U 
noChrifti ly^z. die i6 Decehibns parentibus honei^is f^^\txta^n^ 
quidems fedmiiiimeinreauda & lauta conftitutisi adeo Vt j^o^nMit)» 
txperiri ipfe in fe cogeretur illudi quod poeta oiim : Umd. iniqtU» 

HoMd factU emergtmf s qufirum viUutibki obfis^ ^f^ 

tii$ angufia domii 
Idem tamcu etiatii cxpenus eftinfe veritatem braculi ii- 
Uini: ipuannubm lehouamriondemt omnebonfm. Cum chini 
in puerum^primorum vtriufqud lingua; rtidimehtorum non 
infeliciter peritumi parchtcs inopia & rci familiaris difHculta- 
tibus > fumptiis ad ptogrcfliones literarias necetfarios facere 
lieque yellcnt heq$ ^oiient: nobilispatricius Aiiguftahus D; 
^Mp^gtu Mingertta impctrata ipu cx acrario pubHcd ftipli ^S/r^fjf^^i^ 
effecit: vtquibusfdmelfueratdeditus ftiidijs litcrarum>iriijs |> / ^^ 
Jpergcrccupidoiiccrct: tantifpetdumprobatisprofe^tibusih « ^j^^', 
collegiuth F/riotfw/iiw primum,deindc Ant6niMnuirt,iAKt ilios i r ^i 
diii difccndarum libexalium artiiinl caufapiibiice ibialeban- x l nd- 
tur,fuitrccieptus. * . . , . y ' 

Indcpoftcatcmporis Tuhingnmy vbcrioris dodlrihaepcrci- * . . 
picndae caiifa * miflLsj curfumpropofitumtenuiti &lihgua- "^ , ^l^* 
rumGrasc8Binprimis& Latinxftudiofcdedidit.Anho if>6.ad ^^JP^" 
BMfiUenjem acccilit Acadcmi ain : v bi Pliilofbphicorurii Profcf- ^'^f^^^'^ 
forum confcnfu,artium magiftcr folehnitcr cft rcnunciatus. '^^^ ^^"^?* 
Hiccum ciuseruditiopafliminnotcfccfet, Hcidclbcrgairt ' ' J^' 
Vocatur, vbi Gra;c«hnguae profeffio, lacoboMtcyUo ircbijs liu- **^^'*- 
maniscxemto, eifuitcommcndata. Qua ih fundlidnc fuih ^*^*''^''^^*'^ 
mafidc&dihgentiaeftvcriatus: ^ iuucntuti Acadcmica: o- ''^'^*^^**'»- 
ptimos quoiquc audoies foleirtcr & dextre eJtphcauit. 

Anno ijd4. mcnfc Aprihji cum Frideficks tertius Palatinils Interefi coUe 
Scptcmuir,& Qbr//?oM^r«# Wirtcmbergicus, in Mdiiibrunneli ^f*'^ M»ul-^ 
monafterio conucniircnt : vt de controuerfia-Euchariftica col- brunnenfi, 
loqUium ihtcr Theologos vtiiufcjuc partlsinfticucreturr.1'^iu 

T bivui 



Z90 V I T A 

ThunnM, bicus eft i Palatino XyUnder > qui notarii muneie {angeretiiQ 

3 $ . hiftor, ficut: a \(^incinbergi co Luciu Ojumder ad idcm munas hiit dc- 

*4//iix8. ledbus.Annoitidemi^yi.cumidemFridericuss* colloquium 

Maii, Frnnckenthald cum Anabapciflis, in Palatinatu tunc nidiuanci- 

CcUoquiHm bus^publicafideinterpofitajindiziiTet: ^encesUo Ztil^erppir^ 

tum Ann'^ fidi) PefrQ DathenO) concionatori aulico, coUocucori» Xjhnier 

battiftu» cum Caftf^ro Faua 0* Marttno NeMutroy adiu n(^us fuit i quino- 

carij munus ca in adlione obiret.Et hoc quidem colloquiam>TC 

Thuftn.1.4^» 9m^e^><v( idaddamuS)d./^.Iunij folutumfuit : cumq; nullisfa- 

crxfcripturx tcflimoniJs,niillis racionibusinfana capitaaper- 

tinaciainfanabiii dimoueri poflent : £lc6tor> iure magiftracus 

in eos vfus^grauiflima pacna indi(^a> ne in dicione fiia docexo, 

&rubic£tos Palacino Scpccmuiracuipopulos reduceieiit> in- 

tcrdixic. 

Sirifta Xy- In docendi muncrcX ylander Lacinicace donauit pneclamm 

Undri. illud>& immonalitate di^iium opus Plut trthij continens ^m 

farailtlfu iHudniim vironnn; & alterum,quod MorMlmmdval<^ 

vulgointignicur^ acquc Yuumqucnotis fiue annorationibus 

illuitrauic. Prodijcopusillud Francofurci, cypis Weckeliana 

in ofiicina elcganciflimis cxfcripcum, vcrfione Lacina ^regio- 

ne Grarcoccxcuirerpondcncc.IdemprxfticicXylanderin Gitfr- 

gij Cedreni hiftoria y Lacinceaminccrprccando> & fcholijsillii- 

ftrando> ncc non in strabonu fj^ Dionii monumencis.Idem Di»- 

Sutmc an- phantiarithmeticam Lacine rcddidic: quam illuftriflimoduci 

nul l II Winembcrgicoinfcripfic>& anno 1575-. obculic: ac> tefte Cru* 

4.M»t '» r «1 fio>quinquasincachalerismuneratuspro ea fuit. Stephmmm 
fart.yc.it. , '^.^f.P • » r -/•«•j v.> : 

icem de Mshm recognouic> & cranstunt . Pfiut de quataor dila- 

plinis opufculum Lacinum fecit>adie^s annotationibiis> car- 

mine de Philofophia> de loannie Zonara annalibus> fc iiiM. 

Xyfti Beculeii> prascepcoris fui>obitum Nsnia. Pofybtt^asttt- 

cafepccndccimlibros hfftorias Romanae in Germanicam liiH 

guam cransculic : quodidcmin EucUdisfexlibrisprioribusfc- 

cic.Scripfic&comcncariosin Homerumy &yariarum le^onu 

libros : cabulas Graca Grummaticd^ Algehram, Euelidem^ Geemt^ 

tricay ^ftronomica. EuripidemacTheocritildylltM correzitj addi- 

tis annocacionibus. Noui praeterea Ttftumentilibros i Graecain 

Gcrmanicam linguam accuracilfimc transtulit , adiandiis ecia 

nocacionibus. £didic& //0rii/fiiiiRicunocis>Laconicisillis qui- 

dcm> fedpcrquamcrudicis fru^uofisq>inquibus idoperade^ 

dic : vc non Horatium modo> fed& alios Gnecantesfcriptores 

legcntibus commodarcrlucubratio. Comentariumquoq; co- 

piolum in Horatii artcm pocticamfcribere orfusfuit:(cdmor- 

boimpcditus,actandcmmorteabrcptus>noti perfeciti 

Ingrntum Fuitiiu;cniifubtilitate,iudicijpctfpicacitatc>memori«fe- 

Xyta^idn. licitac« cximia prxdicus : raro opus vllum folitus abfoluefe 



^ Y ii A N D R i; A5f 

i . 1 ■ 

ptiuS} ^Ua typdgraphis crddetet : tantuiiique lucubrandofem- 
7erp£Oinbuit3 quantum illi irtiprimendo abfoluercnt. Ncc 
rnanaincerimremrolamvnquamai^ebat: fed plurafimuiruc-^ 
^eiTufelicifnmotrac^abat: &quiamanlm6 & incrnoria mc- 
iitationesruasferuabat^idebin ckartlspauca admodum au- 
notabac . , 

Logicus,Pocta,MathcmaticUs, Muiicus, Hiftoricus,^liy- EruJ$th(^ 
Ccus> Latiue> Grxcc, & Hebraice dodtus. Moribiis vita^uc mffrtii 
grauis & caftus : in fcrmone & cbngreflibus familiaribus fa- 
cecus: laborum tolerans, caudidus, apcrtus> xvTu^Kits: ic 
in omni vita omnibusque adionibuS philofophus vcrc Chri- 
ftianus : qui fibi nunquam , D E O alijfqiic fcmpcr viucrct^ 
onmiaque noucrcantisfortuusetcUfortitcrelidcfct. Qiiem- 
admddiim enim Herculi ab brtu Tub infeftam fuifle Atea 
Homexus tradit : ita & fua Xylandium Atc (bmpcr afHixlti At$ tiimt'* 
jnultisque ac y arijs incommodis & rei domefticas diificultari- ricMi 
busy oppugnauit: hUnquain tamcti pe^ds benc itiunitum» 
D E I inprimis gratia, & bbUorum fubtidio, cxpuguauit. , , . 

Obiit dbdiflimiis hic viir, & rei literaria; ftudiofiflimus, 9^^*^ ^"^ 
snorbo ex intcmpeftiuislaboribus atque lucubratioiiibus, c6- ***^'< 
cra^Qs anno IJ7 6. dicio.Fcbruar.artatis^^. Heidclbcrga? ad 
D. Pctri, in faccllo Acadchiiii eum lu<ftu coUegaruinS dc ftti- 
dioCciliuenturisfepiiltus. '.i ra 

lacobus Auguft. Thuahiis, v. cl. deXyiandro hxc * fcli- * Iw^iiMfi^ 
tpit, laGtrmamaeotiemanno (ponit ii75.fcdperpcram) o^tjt 
\7ilhiUoUs ^ylander AugufidnHi , ^tfiuf^ui iingud, apprmiB peri- 
'ius c^ Mtuis Mntiquttafif ac literMturAiCUm pMucit huiuA dUico^- 

mdu^ 

^ ipfi Xylan 

^wti idulit *, plura, qmpromifity ^ eiUM trat truJitiontMc ingtnioi dtr ittpfsfaii 
j^MfiMir9potuity pubUco daturuSy nifi immMiurM mofrs tum'yquipp§ Mdlt&oftm 
tMaittm ^ XLV. Mnnot txegtrat, midtlborgMy ^bi profiebMtt^y vit, Plutauk 
mttmptrMntiM ^itdMuelerMta y opprejfijfei. H^ciUe. Habiiit^ t^triiU 
atfcda ctiam non pauca, in quibus 8c Ohomifticum Geo- XLHlh 
graphicum : cuius in Cotiiliicritariis * Hbrarianis iiicmi- ^'^«'«'^*'*:^» 
mc. Adeo verum eit illud * VMtkiyi Mcel^bMm ftmperT^im^^^^'^'^^ 
mMttt^Mm ^e meritm torum^ qui immortMlt Mliqtitidpa^Mntzqui'' ''^ libijiefi/l'i 
^M pdfitros cdgitMnty i^mem eriamftti operibiue extendnnt : 
^ nultdm moriem non tepentihMm ^Heti^tqtm 

ftmpf^ imhoatum Mliqtdd tA- * 

tni/hfMi^ 



19Z V i T A 



^.jS7^.Mi rALENTlNFS E R t^ 

^9^Mim. THRJE V S. 

^- 54» 

FMri0. \T '^ltntMfi* Erythrdus anno yiceumo primo liipra mille 

V quingentos in ciuitace Imperij Lindauto, ad lacum Po« 
tdUtitw Ar ^^'"icum eft natus : vbi cum didiciflet prima artium mdi- 
tentinam. "^^^^^ > ^ pietatem, miflus eft in fcholam Argencoratenfein. 
JmU Wi/- V°^^» ^*^*" folidius aliquanto eflet inftitiitusi contulicfein 
temhersiam. ^^holam Wittembergenfem,yfusqi prajceptdribiis D.ijtfibv^ 
jirferJina * P^Ppo* & ^js excellentibus yiris, beataj nieinoriap, rcuer- 
tr^eptor f**seft Argentoratum 3 8c fadus prxceptorclaflicus: candem 
fU/^cm tf ^^^^ ^' ^^*''^'^ adiundus eft i & locum profeflbrispizcipiii 
trefeffhr. obtiniiit. 

VoiJtMrad ^^ ^^^ fchoia ab ainpliflimo Senatii Noribcrgenfi ▼oca^ 

fchoU Al' '"^^* annofcptuagefimoquinto ad.^/r0iy&f»4cfchoSeregimeD) 

torfyndtu- P^^^o fupra dimidii snni ipacium munere re6boris primus fiin- 

hemationi. ^iis eft. . Coepit autem cuiii graui morbo confliaari, quem 

Jdorhm ex ^^"^ multifperarent iam dc^fa:uiifle ^ tandeni accedcntepleu- 

itinerr ^^' ^ acutis drca diaphragma coitipundioJdibiisi exjpira- 

Btmors, uit anno a;tatis qiiinquagehmo c^uarto i qui eft jcAi^««t«( 

nouenarius feztu^i quem flbi bminofuin eue perpetiio dizit. 

Conqiieftiis. eft euani aliquories deitinerei quod fufcepic 

inufitato tempore ih Sazoniami ybi& dixtam 8c aifrempaa- 

lo inclementioreni, tolerare non potuit. . Deceflic piacide& 

pieinyeirainubcatioiie noitiihis diuini Anno Chrifti (epcua- 

geflmo fext6,die yicefimo noiio Maitij. 

De erudirione teftahtureiusfcript^, quaein maiiibasmul- 

. torum funti &j:elinquitur mcrito erudirioribus iudicimn de 

ijs integrum. Confeflionem in £uangelicoruni Ecclefiis 

f0nantem,& contehtam iticorpore dodrinx, amplciuseft, 

. id quod proprise manus fubfcriptione confirmauit. , Nec 

aliudgenus do&xiaxy ab hoc diflcnriens, ad cx|rci|aiim yf* 

que yitac halitum, rccepit & profefliis eft. 

Seriptd Ery-^ ^^ter ea, qua: in lucem edidit, funt tahuU & x^fieenepo) id 

thrai. panitioncs oratorias Ciceronisy in Hbros partitionum dia- 

lcdicarum Sturmii: in dialcdibicam Vhilippi MeUnch- 

thonu : in Gramniaticam & alia : quaef ti Bi* 

bliochecis pctantur. Infiitntionte 

pueHlis tomo feiurtdOi 

GEOR- 



K 



R H E T I C I. / m 



g E ,R G I V S I O A C HI MV S n.is76.dk 

R M E T J C V S 4- Decemhr. 

dtMtis 61, 

GEorgius iMchimsu anatalifolo Rheticw vulgocognomi- 7^!f'* ^ 
]iatus> in luccm editur anno millcfimo quingentefirao ^ ^^: 
dccimo quarto> dic decimo fexto Februarij > in oppido Feld- 
kirchcn. In ftudio litcrarum prxcipue ad Mathefin & Aftro- ^'^•A*<»^«- 
nomiam incubmit, camque fecundum ^Legiomontanum > Coper^ fi^-nn^i. 
mttimy ^ Retnholdum maxime illuftrauit. Dpcuit eandem di- 
uiniinm4marteminflorentifiimaAcademia\ritten:ibergenfi> DoMt Wit^ 
anno millefimo quingentefimo> quadragefitrio > & pluribus ; tomborgA. 
czpofuitque publice Alfragani coiBmentapum > Ptolemxi 
fAiyeLXm inltTu^if aliosquc eius fcientiae nonpoftrcmos auto- 
res. Cum autcm fama de Copernici admirandis hypothefi- RiliBapro^ 
bus percrebuiflet ; ipfc quanquam profefforem ageretj tz-fiJP^^^ ^ 
men teneri no potuit, quin tcantum virum primo quoque tem- Copernicutn 
pore adiret. Profcdlus igitur ad Coperni»cum , cum coram ^^' 
de hypothefibus cognouiffet : rcnunciata profcflione apud 
^um manfit j adeoque vt in opere Reuolutionum , ac praifer- 
tim prinfimobilisalacritcrprogredcretur,vrgerenondeftitit: ^f CopiT" 
prafftititdeindcpra:ccptoriCppcrnicpmcmoris &gratianimi ^^topue, 
pfEcium, ppcraipfius Coperniciinluccmprofcrendp. 

Edidit Rheticus inter alia Ephemerides nouas feu expo- Scripta aUa^ 
fitionem pofitus diurni fiderum & vvf^itfcetTnrfiMf pracci- 
puorum , ad annum millefimum > quingentefimum , 
quinquagefimum primum : in cuius pra:fatione h«c Rk^^ici U^ 
ipfe de (e fcribit : Gjuid dicam , quantum ppera huic cognitioni horetinex- 
acfiientU tritpenderipj^ (jrquid^ ^tglortofeloquary quafi dtrufnna' colendaM;?.- 
fum exantlarttn ^tanquam Herculeiy huciUucpberrans fijf nonqui- ^hefiy (^ 1*.- 
4em cingulum aliqupdaut poma q:tdren(, qua referrem admopsy tteata, 
fed de maximu ^ neaffariu re^ ^eritatem > qua iam taf^quam 
pionfiru errorum prfligatity confifici ^. apprehendi pojfet ? Feratttr 
aquo aaimo pftentatio hac mea, nonilla quidefn ingenii nequefa- 
pientia > fid eorum qua nfmoferp folet inftdenajfttriyfitdoris > ^igi- 
ltarum,moUfiidy itinefum, ' fludquidimrneoy ^tdicituryMarte^ 
fS longinqua i^ difficitia confeciy dum quaroy qui me ^ 

accipiat, caclique vias & fidcra monftrct. 

Septentripnes fuHi , ^ inde foptrario tra^ft in Italiam contendi, 
vbipuer afiquando cum rntfs fuer^m , quiafama praty dequibus- 
dam , eximia ; fed ab hit quantumuis celebribus non multum ad- 
iumeffti aUatum fuiifiudtu nofii u. /r^ FrufftA ea difiici atque perr 

T 5 ' tepi 



l94 V I T A 

$tpi de prjieUriJjpmm wf AftfonomtA ^ dumvnfif afMdfut 
f^fco. CcpiT' ^irum^ Ntcolaum Copertticum : quibui eUborandu, augendisyOrnM-i 
mtffOff ifii, ^/ neque liitf^ neque opera nmi$i» Jufjictre pojpt \ tt^ m$ proat-i 

• ranteit^m habent ab tpfo s^utpreftudiojt hat^ artium ml 0ibfolmM 
' , atqueedita, inquibtt6 ^tHiter^ JpUhiiide exerceantur, Haccibi. 
^ . . ^ Edidic idciii Canontm do^rinA triangulorum > qiiein abfoluic 
prtriAtmn- ^ yaigmintti Otho Princip. Palacini Frideric. ly. filed.Mar 
^ f '^ * theniatif us, de voluncatc ipftus Ilhe{ici , & emeodauit Bm-T 
OthT*^^ //?^/^»jrfM- * ttttfeu6 Silefms. 

* R A / ^^ y^ clarum facer^t Canonem illum totius cflc Mathe^ 

. .^' feos thcfaurumi & ii ^iix tabulse dcfiderentur yniuer£e: th^ 

'• ^"- men Canonem illum per fe oiiinibus Matbefeos candidans 

, . *x -^" prasclaruni copianifuppcditare, I^Iathematicaftudiattaftan^ 

• - -^ 4i* l^coduositbros tiedp^rtfM triangu/orum iniViiuit. Inpn-r 
1, , y /. «?£? ^a prsecepta complexus efl , quac maxime y fus quotidiar 

^^%'^ jj^3 exigit : fecundum tribuit exemplisj d^fumtis cx praccipuis 

., ^' cs^^ixihus GeodeJtayOpticeSiDioptriceSjMeteotofcopfces, 'GnomoKh 

^ :' ,. cesy GeographUy ^ftronomidy Mufices, Mechawces, Sc omnium 

^^.v ((lodrinarum, qttaedeGeometria& A|:ithmetica, ceufonri- 

M th r !^"^ promanant. Ita enimftatuit optimus vir, mathemari-; 

' ^ ^^f^ (pisdifciplinisnegledlis, neccireeffcomneni eruditionemdo- 

f "'^^.^^- f^tinx incultam reUnqui, ^ quafi filicem barbariaB innafda- 

gris JVlufarum. 

Annp Chrifti feptuagefimo fcxtO) cum a quodam Barone 
9r\^¥^; yngaro eupcatusj Caflouiae, in fuperiori JPannotda ageret: 
in cpnclaui recens incruftato forte dormiuitj ftatimqiie ca^ 
tarrhoinfeftari cepit: quo ^ fufFocatus vitam claufit picin 
histerris. die quartoDecembris,fubfecundam nodlis hoianii 
annoa^tatisfexagefimofecundo. Pranerpauca illa, quaepu- 
olice cdidit, longe plura quonim indicem in bibHothecam 
JtpifnMi ei$ti fuamSimlcrus tranficripfit > ab admirabili eius ingcnio fuiP-. 
irg^ Afii/i&^. fcnt cxfpedanda ! nifim©rsinuidiiret& intemipiflet. Vir 
Jiic,quofu?rit in remliterariam animo, vel hinc videre cft: 
quod omncs&vires ^facultat^sfuasii^ftudia Mathcmacica 
impcndit j &tota vitafu^ ferenihil aliud egitj quam vt Ca- 
noncni triangulorum quam Ipcupletiflimuni poftcris trade- 
rct; pro qup ftudio meritp ipfi gratia habecur immoricalis. 
Rheticta tn prafatione lEfhem . & in dialogo de cama-i * 
ne doHrind triangulorum. Item inp^az 
ftttian^ oferis Palatini \ e^ 
T^huapMi, 



H O R T E N S I I, 151 



LAMBBRTVS H R T E 2{j n. 1^77. 

MOntfrrth ditionis Vlcraiedlina; oppido hicoriundus, * * SattuMn^ 
admodum adolcfcens^ in ptitiEio Arudioruin tyrociiiio> np milUfima 
Xouanium ingenij excolendi caufafaicmiirus. Eocum venif- qumiintefi^ 
{ec>nihilpriusfibi>nihilqiantiquiusduxit: quameaslinguass moprimo. 
quantumcumdabatur^ perdifcere» finequibus omnes artiuin Lotumii Un^ 
Hcultates infeliciter difcuntur. Acuebant autem ipfum non gmmmftu* 
rolumveterum fcriptorum eximpia» verum etiam Latinorum ^f/p i/«^riM, 
Grammacicoruni ;>M£<r^r4, ^neceffittu plane Diomedea. Pro-c CalcnrsM 
dibanc enim in dies in luc«m e ficu & fqualiore eruci veceres qtu he^bmi^ 
aucores> quibus priflino nicori fii-i^/j aliorumque do6borum rit. 
hominum induf iria reflicucis & emaculatis> plura pene Grxca mtXiyystf* 
infperfa> quam Latina> led^orem & libiorum helluonemre- cUliternrH 
morabancur. in GermM^ 

Clarebanc ea cempeflace in iila ipfa Academia Unguarum nu$. 
profeirores> Grascx quidem Rntgertu RefctH»y Lacina;> Conra-t Frofefforet 
dui GoclenisUi Hebraic2e> lonnn Campenfisy viricum diligen- Unguimmk 
tesin tradendo> cum infua quifque palasflra primi nommist Louanii^ 
quorumfama & cclebritate vndiquefludioiiexciti> Lyccum 
illud literatiflimorum hominum frequentiaitareplebant>vc 
brcuiinde>tanquam cxequo Troi^no f(sto> innumerabiles 
milites> armis Palladisinflru6ti> & egregie cxercitati> prodie- 
rint. Audiuit etiam eximium P^ripateticum> Ludouicum Vi^ Ludouicui 
«<ei»> & infignem Rhctorcm) loann. Paludanum, iam tum fe-^ yiues 
nem admodum i quem quoties audiuii declamantem>& Hhe- ig^f^gf p^ 
toricorum ad Hcrcnnium libros explicantem, vifus cft fibi vi-» h^J^uf, 
dere fie audire N cflort m illum Homc;icum 

•»0» «rws^jj, 

Tis \^ ^^ ^ifiai-nt ^cAmf yXvtuttP fw ttv)i, 

piait ibideiTi ei cQntubernalis> quocum omnes fludiorumra* 
dones fedulo communicauit> inre literaria cum ipfo ab vngui-» 
:ulis. Vltraie6ti educatns> ioannes Gtdnterius Andernacuty to» /^^, g«/»- 
tiuisfortis auidem adolefcens> fedingcnij prasflantis> & ad ^^i^^ condi^ 
ipiccm cruditionis natus, idquodbreuipofl euentus declara-' rdpulut Bor 
lit. Etcnim * Louanio digTcflus cum Lutetia veniflct>flatim tenfii, 
pecimeningcnijfui>quodadidtemporisin vmbradelituerat *f^ide^itam 
iumagnalaudcedcrc.cocpit. Graecae ehim linguae profeffionc Guinterii im 
iufpic4tU8> flipcndium regiumi idqj fplcndidu ^ magnificum ter mtdiios. 

T 4 paucis 



%9i V ! T A 

Cfli" ^oJIhs. paucisdicbusmeruit. CumeoigicutHorteniius^qaiGr^crin 

dta GfACA^ linguam prsecipuum fibi fcopum tum prxpofuifnpt > nodes & 

HoxUvfii: ^izs perupluendis Gra^cis autoribusj quorum faltem copia ad 

manus tum crat> iuuenili quodam ardore impendi^ £t quia 

a facilioribus aufpicandum putabanc illi duQ ^«Ai^/ccfK % noa 

jftinpbhnnt Pemoflhenem> aut Homerum> ^ut Pindarums (ed Anfto- 

primum phanem ^rimum aggrefli funt, moti tum alipruni dodiiG- 

guoluunt. morum virprum > tum D. Qhryfoftomi autorit^tcs qui illiim 

Qhryfofiqmi ^utorem adeo diligenter perididicifre traduntur : yt a donni- 

in Arifiophfi; entium puluinaribus nunqu^m abfuerit. Ita ergp in Cpmid 

pefiudium, i^^s ledione y erfatus Hortdnfius fiiit : v t ad y erbum prope 

Hqrtenfii perdidicerit. V e^tere inde eum oratione fotuta cobpit : quod 

item, ' ^^i ytcunquefuccedcrc fenfit j cpdem carminis gcncre Lati- 

ymhAfir nc reddere tentauit. 

fiophnmm. Edidit auteiunior Plutil Ariftdphanis>carmine Latino ver- 

£dit?Utum f^madditisannptatiunculis^quibuslocaobfcuripra illyfltan- 

f^Mtine. tur : idem in alijs cius pobta: fabulis periclitaturus. Ezijt cnm 

^crmaaliM, priuilegioRegisinlucemVltraiedi Anno 155^. Scriputctate 

aciudiciomaturior libros y.fereffioimm duiUum Vltraicdinaf 

rum &bellorum3 y fque ad epifcppatus translatipneniadBurr 
gundos. ' ' 

^ Item tumultuum AMiaptift^r^m lib. i. D$ f$Bo ctiamGfr-i 
mftnico (ibros quinque> & in yirgilium commemarios, Ezcofa 
omnia funt Bafileas. Annotationibus ipfius & cnarrationibus 
do Aifli m is atque ytiliflimis in duodecirh JEneidos i^irgiln librosj 
aliorum etia explanationes atqji lucubrationes f^ccefrcre> nun- 
quam anteyifk> atque ex officina Henricpetrina Bafilcae prod- 
ierunt. Id£ in Lucani Pharfalica commentarios cicgantes 
foncinnauit. 
P$s(t tJar* Nardcnas autem ^pud Batauos fcholac multis annis pnefiiit: 
(iena. tulitque firudlum piaatis> iuuentuti impenfae, in vrbis iliius * 

f An, 1571. cladcj cum a Veldamio> nobili adolefcentc > grato difcipulo> 

furori militari cft ereptus. 
Qbittts, Obijt in prxdio ibidcm fuburbano > fenip labpribusque 

confe<Jlus> anno fcptuagcfimo fcptimo> fupra mijle quingen- 
tos. Ad imaginem cius hos yerficulos lufit B. Arias Mon- 
tanus : 

Huiu* ^bi Hoftens ifife^as in imagine ^ultumy 
Talia tum fisbqt^t dicere verba tibi : 

Romane Hortenfiy concedt huic : feculaprifiu 
Nemine reejue pares nofira tulere viros, 

Ex pvTfiuionc ipiui« in pluti yei£onem^ bibliQtheca Gcf* 

ncrii &c clogijs Mirau. 



$ M E T 1 1. 197 



tMARriNVS SMETIVS. Pirntcht^ 

4Wi.lf78* 

MAftinm Smttmt Wcft vynkelanus fuit Belga > antiquita'* 
tis inprimis amans , & indagatojc follers. Infcripuoncs j^miqMim* 
^nim ipctfexenntHm »3ih annovideUcctquadragcfimoquintOj ^^ ^ifnMm 
iid annum yfquc quinquagefimam primuqi , (umma diligcn- smftinti. ' 
tia> cumper yrbemRomamjybitumagebat^tumperaliamul-» 
ta Italise loca 3 quas cum hero fuo > Rifdolph^ Pio Cardinalc Car* 
pcnfi,obitcrperluftrauit>tumultuarieprimumcollegit.Poftci . .^ , , 
^uni illas ipfas > tum quas a BeutdiHo Higio Spoietino , a UMm$ ^ W«'f- 
MttoUo Burgundo>ab Antonio MoritUmOy^\Xl a StefUano Vinmtd» t\*^f*^^ '•^ 
Pighio Campenfi > yiris ytique dodiiCmis, & antiquitatis om- ^*** *' 
Bis obferuatoribus diligentilfimis > accepcrat > in qttMttor pri? ■ 
marios ordincs fcu clallesfummatim difthbuit. Primo ordm$ Piffoptw 
quicquid adracionem lpcorum> operum, atquc sedinciorum> f**^? 
{eupubiicorum,feu priuatorum pcrtincreyidebat> complcxus 
eft. Sicundo diuina omniajhoc eft>nonfolum deorum dcarum- 
que titulos ac ftatuartim dedicationes : fed ctiamfacecdotuni 
vtriufque fexus> & magiftratuuip^miniftrorumque facrorum» 
hiftril>num ac ludionum epigraphas comprehendit. Ttrtto Uco 
hominumilluftrium>yidelicet> Imperato|rum > CxfarumquCy 
Confulum , atque aliorum magiftratuum maiorum , cum Ro- 
nianorum>tum prouincialium>elogia nionumentaque pofuit. 
In qua^tttm yltimumque ordinem, mihtum & eorum, qui ofB- 
^ia publica minoragcnerunt artificum ^ minii^rorum domus 
Auguftae: communium dcinde hominum > ac poftremo Chri- 
ftianorum aliquot yetuftiorum cpitaphia congeffit. His ad 
calcem adiecit elenchos feu Incos communes y in quibus prsecipua 
qu3eque> & obferuatu digna> in certas claflcs^ & capita di-: 
geffit. 

Hapc omnia tanquam fru^lum peregriniitionis fuae > iucufir 
dumqj magis > quam ppulentum ex Italia delatum thefaurun^ . 
cxfcripfitjpenesfeferuaturus. Sed cMm Marcm Lnuxrinud^Z'. M^Ldtmpi^ 
terfieti Pominus> yix bene cepta apud Smctium yidiflet s cum Smttio aur 
yiua yoce , tum crebris literis perhumaniter fcriptis , hortaxi Scr antiquH 
non deftitit > yt, qupdnoninfclicitcr cepiiTct, ad optatum fi- tntum odiUw 
nem perducerct . ' - darum. 

Qupd cum tandem fadum efret,ppusque Laurino adeo fa- 
tisfac^ret, yt yel illud ipfum,yel excmplar aUquodaSmetio . 
transfcriptum,quoyisprecioredimere Yolueriti^mctius, qui 
fetalem ac tantiimhuiusftudij (quod?ilijplcriqucnonmediOr:Vi»f/j««^#» 
criter alias dodli yiri aut cont^mnunt, auf ludibrio etiam ha-: titftudium 
. bent) non mpdo admiratorcm > fed etiam patrpnum a<; fautq- tfntefn^utfiy 
rem nadlum cil'^g^udcbat> non illib^n^cr cxempteiR tayrinj Contra Lau 



t^S V I T A 

lmtii$ ddis S^^^^^^y^^ dcfcripturom fiiit pollicitus. Quod cum diligenCef 

Smetl eam **^^^^^ » bpnamque cx^jmplaris partcm iam abroluiflet : fatalis 

lihsrU per^' ^S^^^ ^^ ^^^^ ipfius illapfus,non modo acdcs ipfas, cum totafii- 

^^^ peilediic dom eflica li brariaq ue^ verum etiam opus illud anti* 

quarium^cum vniucrfis fchedis libellisque autographis>e qui- 

bus confe^umerat^pcBitus abfumfit : remancntibus folum- 

JEt $»/mpti' modo quirnjMgintx (^r^n&tixS^tm exemplaiis^ quod Laurino 

pnesfereo' exfbribcbat foiijs , quc in fcrinium quoddam humi pofitum» 

mnes. ^^^ inccndij vis minus graflabatur > ante fepofuerat. Hic cum 

Smetius adco c6il:ernatus eflet>vtfpe o.mni de ezemplati per^ 

- . ficiendoabic&a> & iliasrchquias perditas optareti LautinnSy 

' . ^^^ profuahumanitateatqueea>quaftudiofosomnosfeuit>pie« 

etntmst4c *■ i i- • r i ^ •• -l ■ 

tate > non modo litens conlolatoriis >verum munenbus caam 

cbm mife^ miflis > ica cum crcxit : vt rciumpto animo lc conquiiitis com-.-" 

/ " . mcndatione impenfisque Laurini > quibufdam aliorum eiu& 

dcm iludij amatorum excmplaribus> calamum rurfus arripuc^r 

ht> & opus ceptum quoquo modo finierit. In lucem autem 

Vartefmi' cditum illud ctt ncc Launno, ncc Smetio viuentibus : (ed dcr 

clnatHrtMeta ^y^^^ ^^^ obitum vrriufque. Nam dum Laurinus cum thcr 

^^ *^- fauro luo Numifmatum Brugas relinquit tumuituaates>& fu- 

gam inGaliiam molitur:inciditinmilitcsAngios>qui prxfir 

dium agcbant Oftcnda;. Ab his omnibus thclauris > adeoqac 

Infcripuonum etiamillo, fpoliatur: quem librum quidam mir 

les> vtpotc clcganter defcriptum > in Angliam fecum eztuiic> 

^ Dufi$ cr vcnditauitquc: quo tcmporc Unm Doufa, & Paulm Bufim ibi*- 

/•. Stfio lon^ ^en, Ordinum agcbant lcgatos : qui illico cxcmplar rcdcmcr 

Jdf HMtur, runtj & in patriam tranfportatum typis cgregic dcfcribcndum 

curarunt. Opus profedo infignc : & inquc ( Lipfij funtvcrba) 

l^logiHmeim eognitsOdui morisque^etert^ , ^ florentiffimi il/im imperii i cui pMr 

/. Lipfio, non efi , non erit in territ. Idcm Ltppt*, auftarium rogatu amico- 

Qlik ^aur rum,vclutlimbum attexiiit Smetianx togas: inquoii^udpau- 

ttit. ca funt addita> quao in Smetianis non habcntur. 

Smetiimfrs Pcrijt autem oirca annum fcptuagcfimum oAauum autor 

%f0/<l|f4. illius opcris Smetius > nec fato fuo. Sufpenfus enim eft ad Bru- 

)ecllas,fine forma proce(rus>abreptusafuribunda militum ma- 

liu> tempore loannis Auftriaci : quod ageret reformataB reU- 

giQois concionatorcm. Exprafrtione Infcrtptionum Smetii, 

u'aI^, c rnVlivs va ler ivs7~~ 

4L!at,6 6. y^ OrsMm yslenim itidcm ditionis Vltraic^inap oppido» 

Jiqt^9(if&t V^ quod f ulgQ Aqum^teres nominant > anno duodccimp 

%H: fcculi millefimi qui nget^tcfimi oriundus>in literis intcrioribus 

(idolcfccns fic xqualibu» antecelluit ', breui vc cas Vltxaic£ki> 

t bi li?jc ^uip ftu4u florcb Jt , lit prqfcflus. D^i^dc f^tro Nannio 

5^pud 



V A L £ R 1 1. %9si 

Hpud Louamenfes dcfun<StQ > (id coUcgmm triliague BusUdia- Sn^eedit f , 
pum honoxifice euocatus , in eo inunere itafe geuitj vt nobili- Nannio^ 
catis Belgica; fiorem>ad fe audieqdum quotidie aduentaatem^ 
dimitteret doftiorem. 

Ocnonim autcm & l^irgilium , c^o% in fcholis eloquentia? -^•^•w 
parandsegratiaregnarcpareftj viciiGmcxplanabat. Vtquc ad ^^^ ^x/Ut 
pofterosctiammanarctvtilitaSjadfciibendum,qiuerc<3:c co- ^^J^h 
gitafrctsobferuailetqj animum appulit.Orbci.' itat^ le difcipli- 
narum caft'0& clegantiitiloabiolnic^ queni 1 hntinusidenti- Smptg^yg^ 
dem cupide euuigabat>&fchola: cumplaufuex^picbant. In ^^* 
liis Gmmmatiiay Rhetofidty DtaU>lt- .4, tithica^ Phyfia^ , & Aftro- 
nomicM : qua; cum JSehMftinno F*>xtf Hiipalenii> pnilofopho xu; SohaftiMnm ' 
fui difertifnmo> ijfdem vcftigijsinfiftente> diligentcr confcre- W$xis$i^ 
bat. Carmeninterdumquoque pangebat non infchciter> iu- 
(itquc tfi$tmphum Caroli F.C^e/^rM, yrbem Vltraiedinam folen? 
ni pompa ingredientis. Fuit fingulari vir humanitatc > qux Morgs. 
propria fer6 literatorum laus eft : habuitque cpUegas > GrascaT €oUeg4, 
rum quidem litcrarum.Dodorem Theotioficum LAt.gtHm £n- 
chufanum : Hebraicarum verq Peifum Smengnm Frifium > mCr 
dicum ac philofophum. 

Obijt Lquanij facerdQS,die vndecimo Augufti>annQ Chrir qli^ 
|li feptuagefimooftauo , fupra mille quingcnto^ > natU5 annos 
fex & fcxaginta, faipe pedum dolorc tcntatus j tamcn ( quod 
& Socrati tribuunt C icero & Agcllius ) atque acquabilifcmpcr 

yultu. Auhertiu Mir^/tf in eicg.Beigiciit 

> -^ ■ 

E RJ S M rs SrVA L D V S: n.157,. 

SCHRECKENtVCHS4rS, 4t,6%.eurr. 

IN comitatu Menkenfteinio AuilriacsE ditipr^is ortus hic anno Patriu, 
I f I i.atq^epatriainludohterismediocritcrtindus, exind(? 
f d varias Germani^ Academias fefe contulit. Inprimis verp studiti jtca- 
Ingo tftadti^ LipjU (^ Bafiles, , gnai^itcr ceptam ftudiprum telani demica, 
pcrtexcre aunifus cft. Iftisiplqcis cum ingcniu^fcc fttis ex- - 
coluilletj Memmtngam y amosnam Sueui^ ciuitaten^>yenit; -. ^^ 
atquc ibi magiftratus iuUb ludupi aliquandiu ippderatu^ eii:. *" W»-i 
VoiizzTubmgHm abijt^ ybi tcilimpnip pyofeduum Philofp- T^^y 
phicpium orn;^rus>ihpen<^ippripcipis,^ebr^asliterasma- lL^ 
gnacumlaudc^pubIicQipaiiditprip,^narrauit. 9 

Hicdum totuscft,acinprimi5>5«^. Mlknftm ^pfeLeeptoru fui 
f xcmplo, fandar hngu3p> & difciplinisiMathematicis qperam 
rauapannp quad^agf iimoprimo Frthurgum Briigoi* vo^atur, jy^i^ -f^i 
^d docendum mattiem^ta , & Wcbr^a* lingu^ mytte^ia expli- ^^J^ ^ 
candum. Sipgulariitaqu^ de3;:teritatenpnfoIumMathemati- ^ 
carum difciplinarum & lipguq? fand^fcicjptiamalijsfuolpco 
rradidit:fcd e^fdqnjc fcrippslu^ulenus U^^^ 

Scripfit 



i 



|oo V I T A 

' . Scripfit enim in SpbdTMm doAiflima commentana > atqm^ 

^T^ ' Ttolemdum cgregie reftituit : item Commentaria in pfimkm 

mohile f^ Thooriat PUnetarum . Inter alias quoque lucubtatio- 

TeJtMm. N, j^^^ Tefiamenttim Nouum in Hebraicam linguam primus tranf- 

Hebmu. ^^jij . ^ pMraphrafin in Canticum Canticorum tttque Eccltfiafien 

Salomonis > ex Chaldaica lingua in Latinam traduzit \ addiu 

JHehr.0ftiti9 prationt funehri Hebraice fcnpta de ohttu Sehs/iiMni Mienjlmf 

funehrii tU pragccp^oris fui. Vertit Latine & Rahhi Ahfohmm Cmi Hebr.li- 

Sek, Mfifttfi, brum de Sphaera, 6c arithmeticam Rahhi EUm : y cr^q; Hcbxaice 

§c Latine (unt edica. Scripfit Commtntaria in SpharMm Uhmmk 

de Sarrohufio, Opus practerea nobiliflimum fentium Cmlmdem4 

eruditi(r.monftrans> vna cum inftrumentis eam ad lem ae- 

celTarijs. Reliquit&inii/OT4i^(/(Miif Ptoiemdi annotationcs. 

Meris» Eruditioni autem politar acpcffit yitx integritas,fic docendi 

fidelitas iuzta ac FeHcitas: quibus dotibus diuino beneficio co- 

Ohitttn, pulatis^nefcio quid in do<%ore defiderari pofiit.Bcne itaque de 

fcholis mcritus,mortc rciliterariae erep^us eft Fribfixgi, annoa 

natali Chrifti feptuagefimo nono>aetatis fuae fexagemno oda- 

U03 cum docuiflet ibi fcre duodetriginta annos , lexeiinio mi- 

nor loan. Hartungo j cui, vt amicitia ac domicilij ratione > ita 

tempore mortis fuit coniundus. PantaL in Profopoffrnph. Thtu^^ 

fttee L 69. htfior, Gefnmte. 

x6.lmiif* lOANNES HARTVNQVS. 

Mtat.y$. 

Miltenher-- \ A ^^*^hergi^ci MoBBum Fr^ncias oricntalis oppido, hic ant 

oum. XVi no quinco , fupra fcfquimillcCmum natus j vbi prima li- 

Studia ado- jcr^r"»^ fundamenta in pacriafidelitericcitjad Haidclbcrgen- 

lefcentia. ^^"^ ^^^^ Academiam contulit. Ibi cum in difciplinis Philofo- 

phicis magyi cum diligcntia , ncc finc induftria verfatus eflct: 

profecf^uumuorum tcftimonium publicum retulit, magifter 

fiue dodorPhilofophiicfalutatus. 

Cum autcm & hiftoriarum & poctarum lcj^ione plurimum 

CaHrM Cd&- !^^P^f ?t"'^ • variasque rerum in vita communi mutationcs vfu 

ri$reqmtmr ^P"^ cognofcere auerct : patria rchda Casflhis caftra cft fc- 

■^? * cutusj&cxpcditionicontraTurcamintcrfuitifuxqucindu- 

,. ,^ ftriacdocumcntanonnullain Vngariareliquit. 
^. ^fi^ Inde a fago ad togam,& <}ulcia Mufarujti pommcrcia rcuer- 
^*- . fus,HaidelD:rgamreuenic:ibiq;Gra?cfelinguacprofeffionem 

P9^t HMr fufj^epit. 8a in Academia lcgendo , fcribcndoque qua publicc, 
^" «^** q;ua priuatim talcm fcfc cxhibuit 3 v t ordinis mi hominibus ac 
col^egis pracclaro cflct ornamcnto ipfos annos quindecim: 
jfp Itiq; bon.uumartiumalnpininominiscius ccleb|itate ex- 

f ici eq 



H ART VN Gi. j«f 

^i eo confluereilt. Erat enim in docendodcpcripicaus&:fi* 
delis j arque,iii oninibus rebus explicandis feliciffimus. 

Anno Cbrifti deinde quadragefimo fexto s cum religionis 
fieret;nPalatinatumutatio5HaidcibergadifcefEt:multorum- ^ ., . 
que literisinuitatusB-i^KrgwwBrifgoia: venit.Eoinlocofaci- ^V^*^ 'W- 
le inter profcflores rcceptuSjGrxcos autore^^poefeos nimi- ^^Sf^* 
rum > hiftoriarumque ftudio mirifice flagrans > ejcplicare ce- 
pit: & inprimis HommmyHm^i Khodn item & GjXiaUbntcii' 
pta fingulari cum diligentia auditorio ^equenti ekpofuit^ atq; 
commentando iiluflrauit. Nec contentlas publice officium fe • 
cifle : femper etiam domi fux multos Germanicae nobilitatis 
adolcfcentes informauit^ & in omnigenereliterarum egregie 
inftituit. 

Scti^fiifrolegofFieha fiuc4iilw/4r/»»^5d6£tifEmasintrespri- Ser^idlMi 
br es Homeri O dyflc* rhapfodia^ : AfologtA Geseorum dc ignc ^^[Jl^ 
purgatorio > exhibitam in Concilio Bafilienj^» ezculaniqi cuni * 
Manini Lutheri enarrationibusin£uangeliaDomiAicaua3& 
jipoilomi Argonauticoi^um libiros qiiatuor ex Grxca Latinos fe« 
cit: St¥tibontm 8c Arifiotthm muitis iocis reftituit : Ltxicon Grdm 
cp^Latmum , innumeri3|V6cibus adiedbis> locapletaiiic. Coepit 
& in totani Homeri Odyfl*eam cdmmentarioii Edita; etiam 
funteius decurtdloc^umijuoruniiMfnmetnorabfiiu^f eiroptimis 
quibusque autoribus> cUm Graecis>tum Launisi eicerptorum: 
itcm C^i/i4^f f /tf^^rifx» H0OT#m#rMi^ > & alia> quibus fhidiaphi- 
lologica praeclare adiuuit > Sc acumen ingenij fui pofteriuti 
cruditar prodidit. 

Immoritur laboribus Friburgi Brifgoiae > ahho Chrifti fe* oMivWi 
ptuagefimo nono > fupra fcfquimillefimum > die decimofezto 
1 unij> xtatis fu£ feptuagefimo quinto: cum fingulari cum iau- 
de Ycrx probitatis>fidei> £:indufhi«literas bonas docuifrec 
ibi annis triginta tribus; JEpitaphia carmina ha?c fibi Yiau9< ^. 
6ompofuit: ^ttspUM 

nc?^ct 7m%f , i^ 7Ti,Xt.cc\f0,^f oi iteuhhi^attei^. t^t^ ^ 

< rju 01 9IW xgifiuf auAf ^» nev^^* 

Multa tuliydidici, doctti dum fats fimiimt » 
Motttmi in fummo nunc riqttiefco DMO. 

Aiiud. 

r«^7 s wu fiio» fXtiiTnty 'ip%i ^ kHftte/i 

Non obii morbo,ftd Un^a Hhble fineSii, : 
In ^its mifero eft morte fdtata qt^ies. 

Pantal. 1. 5. Profopogr. Reufncras in IcoaibUsiidij^ 



ferifjbk 



io% V t f A 

n.ls79.d lOANNES S T A D l V S. 

5}. inch^Mk T Oannes Stadim Belgtt , ndtus efl anno a Chrifti Setuatoids na>^ 

Xtiuitate milleiimo quingentefimo viceflmo fextOjin igno- 

Pdtria Sta- l^ili quidcm vico Leonhcwto , agri Brabanrini : rcd ciii ipfe de- 

diiignihilii. eus & famam rcliquitimmortaiem: firmauitqueillud Senecz: 

StmC»$f.t6, Pote/iiXcajaSjitmagntiiexuiipQrLfi lx t)H^*ui UtfortmqHe totpt^* 

tuioformofit* animm acmagntt: .houzmj literis operam gtiaui- 

ter dedit : 8c praeclaros in fludijs fecit progrefTus i prxfertiiii 

in Mathematicis. 

Stadk docit Ibidcm Mathcmata & hiltoriam publicc fumma celebrita^ 

X^ouaniiMa- (^ docuit. In contubcrnio autcm Rubfii <4 Berg'* , £buronum 

fhimata. praffuHs > yerfatus j tJibulm , exemplo Alphonfi regis , confcri- 

Tmhula B»- pfit,& Bei^enfes infcripfit. Gratus eodem tempore AUobrogum 

iinftSk regulo 5 poft etiam nobilibus & aulicis : qui vt ociofi fcre ho- 

mmes > ex horofcopo Chaldasorum ac Genethliacorum foni- 

nia^hoc cftjeuenta, cafusqueincenosprarfcire» inani quadam 

ac vctita curiofitate , auent. Hinc ad Lattrinos fi:atres>Brugis 

tttHi Bjimit' Flandrorum nobiles , fe contulit: 8cfafiot Romanos, poft ab 

^^^ A/ii^£r/# Gflif:^ editos,illuflrauit« , 

*jih Henried Cum in Gallia promulgata * profeffione R amca , plerique 

11 1 Gallia-^ artificcs ad puicherrimam conccrtationem inuitati eflent : & 

fum resie. *P^® Lutetiam venit : atquc easetate cum iunioribus fc , inpti- 

Venit Lute" ^^^ ^""* Mattritio Brejjfio Grattanopolttane , in puluercm hunc 

tiam adaiO' ^efcendcre minime dubitauit. Ibi iudice & authore Franctfce 

ns Mathe- •^<^^'' Candalla , illufhiflimb fimul ac dodiiilimo Viro , qui a-^ 

fnaticum, (^om intcrfuerat , brabeion cum adu erfario fumma animi x- 

Fran.Toxitte ^^tate, partitus eft: omniumque fulFragijsrcgius ipfc pr6- 

CandttBa, leffor falutatus. 

Fuit omni fere do^trinalibcrali imbutusjMathematicis po- 

^ . ^ tifHmum : vt vixparcm in ca artc xtas illa tulerit Scd nonnihil 

.. -(, de tanta laudc limauit : quod duin proceribus Gallis iii aula> 

V tam viris, quam remmis , abicondita, mcerta, atque adeo ra- 

turorUm eucnta curiofius riiiiantibus , himis mori^crum fe 

prxbiiit : are6ta ac certiffirha fcicntiarum , quas pr<mtebaturi 

via deflc6tere quodammodo vifus eft : & Mathematiconim 

nomcn > vt olim Csefarum tcmporibus , odiofum fimul ac dc- 

teftandum reddidit. 

Chhm Sitt' Parifijs humauiterhabitus,infuburbio demum Honoiratia- 

^l^ iio domi MarefchaUi Retzji , diem claufit cxtrcmum,anno mil- 

lcfimoquins^cntcfimofcptuagefimbhoiio, dccimoquintoca-^ 

lend. Quintilis jrelido filio Hieronymo medico, cui filia H\i- 

berti Golttij nttpta fuit; 

MpU iitiii ScHpfit in L . Anndi llofi hiftoriiB Itomahx epitomcn^ *gre- 

- giuiri 



$ T A D 1 1. |o 5 

ginm i;#|0/»l^4irf««GP,poft Ibaiihem Caincrteiti. Edidic & in- 
figDc EphfmfHdMm ofm ^ abamio 1 5 f 4. fd aaauih 1 6 00. yf^? 
fummadiligenciapatacarum. Exfknjt eittfdem ^«^»/4 xquabi» 
lis & appairentis motus co^leftiiim cOrportiih. DonaUit tatini*» 
tate in rei literarise vfum i HirtnttH Trifmegifti imrdmathtmMti^ 
cmtn : fcribitqu^ fe huius dudbi > femel iterumquc de afTc^a 
segrorum yeiif&tic iudicalfc : & morbi exitum mortc termi-" 
nandum>cctto eucntu> praedixtfle.Quantum prartereatnbue- 
)it prsedidbionibUs Aftroiegicisipatet ex fipnemeridibus 9 & • 
quam ijs > ad Philippum > Hiipaniarum r^gcm > praefixit > prae« 
fatione. Cenotaphiuni ciex mia nepoSj Infim Ryckim^fofmt Qg^Mf^^ 

POSTERlTATi 1 ^^'^* 

lOANNBS STADIVS BELGA BRABANtV^ 

TANTI ILLlVS VIRl CINERES HEIC AD- 

SPECTAS VlATORi 
SED CINERES: FAMAM ENIM, QViE CjE- 
LVM SPECTAT ET SOLVM, NON VIDES. 
EVMPSE MORTVVM HEIC LEGIS IN B V- 
STO> Q,VI PBR ORA VIROM VIVOS SP^ 
RABIT PERPETIM. 

CERTB ILLE IPSVS fiST STADIVS^QVBM 
POTENTISSIMI HISP. ET GALLIiE RE^ 
GES MAXVMIS STIPENDIIS EVOKATVM, 
ET AD PROFESSION. CLARISS. ART. A D- 
SCITVM HONORARVNTi GRVDII ET PA- 
RISII DOCBNTEM AVDIVBRE BONI OM^ 
NES> DOCTI OMNES PRiESENTEM AMA^ 
VERE, ABEVNTEM COMPLANXERE. 

SI TV HORVM ES> LECTOR, FLORES 

iKSPARGfi MARMORi> VEL PO- 

TIVS LACRVMAS 

MAGNO FVNERI MOLLIBVS VOTISi B0« 

NIS VERBIS ADPRECARE. 

VIXiT ANN. LIL MENSEIS FERfi' IL 

OBIIT XV. KALEND. ti^INT; ANWd 

cId. Id; LXXlXi 

IN Maxvma GALLIARVM, 

IVSTVS RYCKIVS EX FILIA N; 

AVd B. M. Li PP. . . 

Aiibert. Mirasus in elogijs: lac. Auguft. Thuan.Iib.^S.bi^ 
l^oriarum. lui^us RyckiusinprsehidijsDocticis. 

UIER 6- 



' \ 



lAAMi 



564 V 1 T A 

* • T ' ■- ■■ ■ ■ ■ ■ 

n.i58o.ii/« HIERONTMVS VFOLFIVS. 

Mtnu 64. TJ ^^ "^ vcteri comitatu Octingcnfi aaticjuae RhetiaSaOetiii- 
P^«. •LJ gas > oppido illius CQmit^tus > honeftis dc bonis natuseft> . 

anno Chriftidccimo fextOj fupra mille quijlgentos. £c quan- 
* AMiquA quam gloriari de familiae * fuac y irtute & laude vere potueritj 
^gquejtrju. I indaricoprxQcptoobfecutus: tamcninduftria.& yinUCepro- 
pria eincrgerc> ac nominis celcbri tacem adipifci gldiiofius fibi 
Indolis put» duxit. Cumque nulla re magis dcledaretur> quam literanim 
• fcientia:totum fe cJognofcendis tra Aandis(Jue artibus dedidic. 

Itaque auelli fe a Mufis pallUs non cft ', ctiamli pafccr aliitd vit« 
ium g^"^^^ ^^P^ fiiaderct Fuit ingcnio fatis acuto quidcm> & ad 
ingin • pcrcipie Adas literas apto > fed animo huiiiiii > dcmiflb> & plus 
« iatis foUcico. Eiicnit autem picrunque> vt animo formlitin' 
FirtufiA ant jp^„^g^ ; ^ abiedliim quidcm> anxiumque animiim £>rtuni 
tn9 rejfon- gxcipiat mifcrabihs : ercdtuiii vcro & alacrcm ampie^aturac 
^^'' eueh-.t fors ahxus. Hinc adco cuiii triftis &qucriilus iiaturi 

exiftcrctWolfius, etiam fortunam minus propitiam fibi cflc 
Impedimen' qircrebatur. Studia enim ipfius in ipfblimine ftatimaUudci 
tft yyolfio alio impcdiuit> vix vt adhaircfccret. Modo obftitit ustlttudo 
ohie£ift» adeo afflida : Vt inchoatum ftudioruiil ciirfum pcnitiis intcr- 
VnUtudOi . jTumpcret : mo^o pattr > vt eum abftraheret> argiifhentis com- 
Bimr» ' pluribus obtincrc conatus eft. Nam & corporis ihfirmit;itcm 
iili obiccit, quas fcrrc tantos laborcs > quantos litcratum ftudia 
dcfidcrarent > haiid polfet : & animi trifticiam ci exprdbrauit; 
. qua: aduofuih magis vita: gerius , quam litcris dediti fcquun- 
tur,»requirerct : tum fiim tibus impcndendis grauari fc noa ob^ 
fcdre lignificauit. Idcirco dubium cile ftuiorum illius cur- 
fum oportuit : dum fazpius adalia reuocatuSf> fcro tandeih a<l 
literas rcdijt. 
tUnltituh Aliquando quotidianis conuitijs quoriindam eo fuit addu- 

di^erireftU' <^«s:vcdefcrcreprorfushterarumftudiaconftitucrit. Quam- 
11 Obrcm i^brlingnm profcdus, pugioncm,& aH^qua; aiihca fcrt 

confuctudo , cmcrc voluit. Scd fcrius co cum veniflet, dundi- 
nis finitis , nihil ciufmodi venale iri forb inuenitipiidbreque 
pfo Mrmie prohibitus tabcrnam ingredi j in bibUopoUm fojrtc iriciait» 
imit lihns. vbi libros nonnuUos cmit , quibiis cotentus dbhiiiin eft reuer- 
fus. Hos cum auidclcgiflct j tantum voluptacis iridc cepit ; vt 
quafi diuturna fitini cxplcre cupicns dc ircditu iri Acadciniam 
P- 't Tii* ^^"^^ cogitaric. Ncc forcuna opcima: cius voluntati dcfuit. 
« . Vcnit cnim T ubingam,& aiidiuit loaMmum CMmerartum do- 

^^ * ccntcm,iccm Ucohum Sihfckium , & alios. Ac cUm vix animum 
adftudia rcdlc compbfuilfcc j paccrquafi in mcdio curfu fum- 
ttis fe fuppeditaturum ampUus ncgac. Idcirco hifi reiinqucrc 

Acadc- 



kcadcmiariLWdlfifls vcllct: publico tamulatu vii^um quse- FMmkUtm^ 
crc coadus cft. Scd nccin ifto officij muucrc diu pcrfcueracc 
:urn (iuerunt moleiliffimse cxpoftulationcs ftudioibrum iu- 
^i^ic/orum : qui , nodlurno temporcftd fuum arbitrium libi- «^ ^^^ j^ 
iincmqi forcs Collegij ab illo cupicbant fibi apfetiri. Quocirca 
tcrum necefTitatc coa^tus cx Acadcmia domum rcdijt. NcC 
nulto poft Ipc in fttidijs progrediendi abicdta in aula fipifcopi p^ /ifits » 
Vrurccpurgcnfis fcriba fadus cft. muHcui* 

Scd y etiilimum cft quod apud Hcrodotum Mardonius ait: 
iti ^et ^i<^ c^ S 0!w,«V*»;t«»'«' ^Tfi^"*/ «cfB^Jx-ft, Icaquc j^^^^ •' - 
:um dclibcratum hoc cohftitutumque.liabcrctDcus,cx WoU ^***^ J^ 
Bo cfficCrc doiflorcm falutarcm fcholis : ficri alitcr non pocuit; ^ ^ 
quam vtadintcrmifladodtrinarftudia illc aliquando rcucrte-'' ..* 
retur,caquc> qujccunqUc tandem impcdimenca incidcrcnti 
aut difficultatcs obijcerentur, continuarct. Fit autem nefcio 
quomodo , vt intermifli & dcfidcrat*rci bonas vfus gratior fic 
ifitcrdum, quam aiKduc rctcntus atquepcrccptus. 

Ex aula igitur Wittcmbcrgam digrcilus,cum Ibi non folum Qifcgiii 
didiciifct litctas a Melanchthone , & alijs J fcd vcrtendo etiam vvht$m'» 
de Gf«co quacdam in l atinumj ingenij & induibia? fuai fpeci- i^^^i^. 
mcn dcdiilet: miflus cft Mulhujiam T hurittgotum a D . Philip- sehoU ptiS^ 
po, adgubcrnandam fcholam , anno qUadragefimo tcrtio. Vbi ^,-^^ j^^i^ 
biennio commoratus Norimtftgam dcinde venit,& ad crudicn- /^n/Ji'. 
dum duodccim fclcdos adolcfcentes afcnatu i^ipendio hone- j^^^ Kiflm^ 
fto conduAus cft. Indc Argtntm^m ptofc6tus,a SebMo fia- yg^^tufg^ 
fienreHteto Mcdico,rcccj>tus hofpitio hberalitcrque ttadatUS £^^»*»i^i 
eft,quo Ifoctati vcrtcndo vacare commode poflet. tindm, 

Poft Lutetiam PM^/Jiorum cum Auguftahis quibufdam difci- fffificiftitU^ 
pulis profc6lusj moX iiidc altcro anno reucrfus Bafileam cft,5C ^^ GoBidm* 
Dcmoftbcni opcram itcrum dcdic. Etfi autempoitcainGai*» 
liamdtnuovcnit:tamcncumcommorandiilUclocumfibirc-' p^ju «^ ^-^ 
liAumplancnullumintclligcrct,rcdijtbrcuiBaiilcam,&Au- . * 

guttde a D. ^^>ttomo Fuggerr bcnigne receptus atque habitus 
cft i atqucilluilri Bibliothcca: D. lomnnu If^cobi Fufger* prxfe- ^ . 
£tuS. Ibi tum Ifocratew ^ Dtrr,ofihemm Gtarcolatinos politius f j f"^ 
&:limatittscdidlt,tumZtf«4r4w&:Ci&tflii«/#whiil:oricos con* ^^*"'^^^'* 
ucrtit. Doncc ab ampliifimo Auguftana* Rcipublicar Scnatu ^^^*^^^^' 
fcholsB repatatio&gubernatio ilu commifla cft. In quo qui-* ^^^ ^teSteret* 
dem muncrc lingulari fidc & diligcntia eitimia vcrfatus cil vf- ^^^ ^'v ^* 
quc ad fincm viia:. A Scnatu vcrohoacftcliberalitcrquc tra- *^*'^"^^"** 
datus>ornauit Kempubhcam illam antiqfua vittute L laudc '^* 
celcbrem, docendo, icribcndo & propagando iitetarum fcica- 
tiam , quoad facultas viri j Dco paritet & Mufis chari , tulit. 

Prxclatc itaquc "VTolfius vixit> qui rton folum profuit viuug 
omnibus-, quiUtCrasLatiflas& Gr^casamant j fed cciam nunc 

V ^^<ii^«c 



jotf V I T A 

Scrifis FV^i ^rodeft mortuus^ Reliqnit enim ingenij fui monimenta licezxs 






IStfi^Ttlim 
PF$g^4. 



mandata>quae erudirepoceruntetiamjpofteros. Ih medio eA 
Demoflhenes cumprimisluculente> ornate , & adreruihdinii- 
tatenl ipte>&qua{ideqpreiniermonemLatinum conucnusi 
& fcholijs y tilibus illuftratus. Qi|o vno opere contenti abeo 
elFe potuiirehnus > etiamft aliud nuUum edidiflet. EiFedteiliin 
Tt ante ignotus plerifquc 0cmofthenes>nunc faniiliaiicei no^ 
bifcum verfetur in fcholis Sc Academijs. 

QjicftuseftV^olfius cum i utetiam Parifiorunl dei&adTe- 
niiTeti profeflbrehi Regium StrrtK^eitum ^c^iii Demofthenicai 
orationes tuiic interpretatus eft> canina rabieypro fuggefto 
Verfionem fua exagitaife > & per calumniaiti mite defcmiaffe. 
At cum ille bonus vir^ifto nomine appellatus i Wolfio>ration5 
fibi reddend£ eiie inteiligeret calumniaE fuar; ocium fibi dectfc 
ad eam rem finxits ncc admitcere poftea \(^olfium aufiis dl. 
Quatergiuerfatione no obfcurefigiNficauit Gallusiiie^alieiUB 
laucBs inuidia magis ; quam vera aliqua caufa impulfumiefey 
^Tolfij interpretationem dcDCc maledico carpfilTe. Doluit fd- 
licet abhommc Germanopraeripi Gallis tantam laudem > qua 
Vere magna eft> Demofthenem fcilicet in Germania ab homi-^ 
ne G ermanb Latine loqui cum Germanfs > Gallis > If alis > didi- 
cifieiquod ante id tempus difcere ita pocuit a nerhine. 

Sed noB contentusDemofthene cciam f/ocratem Grxcoia- 
tinum> fcholijsq; ezplicatUmnobisfuppeditauit. Curiiautcm 
reuerahisduobuslumitiibu^oratorum nihilolim florftiHinia 
Grscia> nihiliUaE vpCx Athenae habuerintpracftabilius aitt glo- 
riofius : eft fanc quodgratulemur Germania^ noftrae» quodpo 
\(^olfium tantorum fiumitium eloquentia? particeps fa6;a eft. 
£ft hoC decus Germauia? ingens> eft adiumehtum &cclefia!j 9c • 
ornamentum rerump.fonare Atcicam eloquehti;liniiifi:faolis» 
atque adeo omnem vim oratoriasfacultatis ex Gr^da in Gci- 
inaniam efie effiifam. Facencur ipfi Grasci > quireiiquifiint ho- 
die Conftantinopoli>pra^ c^teris eruditi & Chriitianaerdigio- 
nis amantes>totum Mufarum chorum>reli^o HelicoBe>iil 
HtftmtiGrM Germaniam migrafic. Prabter oriitores Atticos Steidmm cdam 
«i ^ VVitfi^ Latinum fecit>dt HtflorUm BiXAtmmam tranftulit ii Z^nei^M^ Ni- 



j/ocrMtii. 
LuminMO' 
Morttm 
OrdCPrttm. 



Smfi. 



tita y K cephoro Greeora , & Laonice Chalcondyle (onfctiptam f 
quam alioqui totafbrtaifc adhuc ignorarct noh folum Genna- 
jiia > verum etiam Icalia & Gallia. £ Cicetonis etiam (chpdi 
jaonnulla eommentariii & annotatientbm fuis ezplicauit>quO' 
rum in numero funt trtsdeofficiuUbri^ Dialoetdtto, Sc lihfiqtim^ 
Tufeuiamtrum tfuefitonum . Quz prflBterea lcripfit aut iBtcrpre- 
t^tus eft, eain Bibtiocheca Gefncn> & aliorum eiiumerantuZi 
liai-c antcm, qua? rccenfuimus> iacis prcclarc Volfiuin idlitc^ 
tis vixiiTe demonftranfj 



( 



>y 6 L F i i; . I ioy 

rero praeniia> honores, & frudlus labbribus eiu$ honc- 
erunc. Saspe oiiidem & grauiter de for cqn^ iAiquitaco 
iusmultaqucftumeflc:necdi(Iiinaiand«funteiii^vu- -i . ^i^ ^- 
s molles > dc afpericate conditiouis fux > de hominum ^. 
dolo>fraude>perfidia atque yiolentia. ^cimus quoquc'^' 
:m fuam fcpe illuni deplorafle > mortemqi fibi Optallc . 
iiaaPhiiofophiaaliena(unt>nQAlaudamu&:ied eo Ibco 
a ducimus > quo dignafunt. £rat natura qucrulus> veU ^'^' ^ <^^* 
:i dicunt > |«s^4w*C^ > fuam fortuna detcinmam dtt- l^^^i^rtmU', 
iotum y cro beata exiflimas : haud pcrpendens uucrim 
.ncum malafuo locofcntire>alium alii locd luu: & fdhd 
mmparfebeatum inhifccrebus huinanis. Tantum etia j^^/g ^,, ^ 
?t mortcm precari debeamus > y t gratias ctia agere Deb pfsftda. 
:efla vitae yiuradcceat. Etfi quidem inferuire iplius ho- 
ommunique commodo amplius pofliimus i prorogltid 



vitac petenda eft. N ec illud in Wolfio laudaniu^ , quod • • >« 
;ium yitauit>& fclicitatiSpancAi praccipua cflc putauit> ^^H^*^^ 
m 19 «n^M» S>ot4,Q^ enim poteft in hoc cflc fdicitasiq? *^ ^*' 



aA SfiUH^ 



pfe malum dicit ? Ueceptus eft igitur opinionis crrore> 
d in bonis nuitier^uit > (^udd Dcus nialy m prohunciac. 
:ommodi voluptatis & folatij plUrinium ei eo cepiilct: 
iato Dei obfccutus > fociam vit^fidamfibiadiunxiifct, - 
is finu cfHindere querelas pOtuiflet ^ quseq; molcftias le- 
lcfaftidiavitaslaborumq; yocationis excutere fciuilfct. 

> igitur bono cuiti fe priuarit ipfe > accrbiorciii illi cife 
rh vitim oportuit. Necpotaitiurequerioccalioncsfibi 
fe> cum nonfcmel diuinitus oblatas ^uerihr no contcm- 
'• Quemadmodum nec de prsemijs laborum &c apcrum 
tn editorum , querclam vUam fcre iuftam facis liabuit; 

»y t de reliquis hihil dicaft)us>Ifocratis y ertcndi labdr cer- l^^kmi ^^4 
plofatis niuncre centmn UMchtmicorum ab inclyto SenatU la^or\h%«i 
ftanafcRfcip.eltremuheratuS. Studacycroconucrfionem VVolfio rm- 
tid/iotenta gcherdfus ^magnificus D. taroius ViUingc- ^^^^- 
aroaSchoBchberga,niuheratuseft. Commentarium oF- 
um Cictxoni^ quinquMgwisMtirgu cadcmrefp.Auijjuftana 
rauit. Vhde facis apparcc>k6neftos>ofiicioros kc vtiics 
[ij laboreshonoribus prariTVJsqUe facis ampltis , dccoiatos 
Ciim autemitapluresannosinRcp.Auguftahabanas li- 
docuiirec,&fcribendopropagafl'cc:tahdemlithiali into- i^jcfhtiA f^ 
ili conflidatus, dc vita decemt ahnoo<5luageiinu) , lUpra ,,.,,;. yy^^^^ 
!quingcntos,dicodauoOftobris5poftquamca;icbs vi- fi^^ 
caniiosfexagiricaqukcuOr,dicic|uihdecilTi,(ilijqu{nqua- 
iquinque)horasnbuehdecitti,8cGynltiafioAhnaroacSi- 
rheca? prxfuiflec aniios viglnci ttcs. Sepulcds cft ciic Irrix ic- 

> Odobcis i & ciufni»di epitaphio honoratus i 



jo« V 1 T A 

, .. NOBILITATI LITEKATJE 

TEbtttiphtum 

^Zm. HIERONYMO WOLFIO OETINGENSL 

EX PINCERNARVM SCHWEINSB AINDEN- 

SIVM, QVI IN PRIMIS AVCTORIBVS CJE- 

*ConditUn>s AKlENSiS * COENOBII NVMERANTVRi 

ufliijj.^^^^-LEGITIMA STIRPE ORIVNDO : IN QVO, 

fchio.Mlim ET FRATRE HENRICO, TVORIMBEKGEN- 

1114. SI ARCHIATRO, ILLA IPSA EXSTINCTA 

EST: SOCRATI SvfiVICO, GRitCE LATI- 

NEQVE DOCTISSlMOiCHRISTIANiE PHI- 

LOSoPHIiE ET ELOQVENTIiE PRINCI- 

PI: VIRO AD SCRIBENDVM, DICENDVM, 

DOCENDVM, NATO: ANTIQVifi VlRTV- 

TIS AC FIDEI GERMANICiE EXEMPLARL 

PRiECEPTORl OPIIMO, ET AMICO 

MAXIMOi 

SEX HENCELII, FRATRES GERMANI, 

lOH. BAPTISTi£ F.F.PVBLICE DEBI- 
TVM PRIVATA PIETATE M. P. 

VIXIT CiELEBS ANNOS LXIV. DIES LV. 
HORAS XIX. ANNiEO GYMNASIO ET BI- 
BLlOTHECiE PRiEFVIT ANNOS XXIIL 
MVLTIPLICIVM DIVINI INGENII MO- 
NVMENTORVM, EVROPAM ATQ. ASIAM 
HiEREDES RELI QVl T i Vis im^t Hm X^,c*^,^ 

WcljUrum Appafct ^situr ad antiqUam , tc nobilem faniiliam ortwH 
fMiUn» litum rctuliile Wolfium : quoEr dida fuit ncbtiimn k SEZMfl^ 
tf^Xfvil ^ba(/^^/l2]Gc(frt>om ?C6al Habitarunt illi nobilcs 
ilo longe ab oppido Gamundiaj vbiadhucruderaarcis yifo)k' 
thalia:; confpiciuntur: & ibi in ca:nobio Francifcanorum cxftat 
inter monumeuta npbilium eorundem & equitutii auratonun 
talc i Anno Domini milUfimo duantejimo dicimo ^ dio S, JEffdd 
12. nohili^ ^fironum ^tr.e^uet /turnttee y BurckMrdite f^Vo^m di 
ThaLc.a r.i.p. Scd Vt fitinrcbushumanis,inquibusfluza& 
caduca funt omnia, etiam hxc famiUa, cum alijs regum , prin- 
cipum,& magnorum virorum familijSiincercidit: vc vcrei 
Poeta didum fit J 

Omnia mOrtati mutaHtttr U£€ trtMta i 
Netfe cognofcunt ttrra ^eftontibtu attnie, 

MatthaJus Dteffcrus in orationc de Hicronymd VToIfio: 
M^lttin. Cruiius in annalibus Sucuicis. • 



LVQJS 



\ 
>* 



i 



L O S S I I. $oy 

I ■ I I — — <»M^|»^— ^— — » 

L V C A S L O S S I V S. aifji.^ 

PRimus dodrinx ftudiorum > pof): Fa^^m religipnis emen- 
dationcm , in fchola Lunscburgenfircdor fiiit fiermMnntis jj^^^^^^ 
~TulkhiU4 Steinhcimcnfis>pict4te,inge|iio,& dp^in^prjp^ T$tUcbim* 
ftans : qui \^itebcrgx multo^ annos tmkir^ ^miliaris i^ ch;^? 
rus , & Acadcmla? iSius r cdor fiicrat 3 & cui captiuitatcm Ba- 
hj\omz2ivaLHther.m dedicaucrgt. Collcg4mhabuitSdelem& 
fclicem pucritiae inftitucnd«e magiftrum LH$Mn Lojfium : dc > 
quo virobcncmcrito&Phihppicaidifciplinas yw/y alumno 
nihi} had^cnus reperimus > praner cpitaphium> cjuodipfe fibij i^pfmphkM 
vno ante mortem anno> compofuit; &quob£euifIim<: ^uni* qmdLoffim 
culum Yitse fuas defcripfit. Jd aute n:i eft ei^fnff p4i ; phi ipfr fin* 

. BiupliiCfdt Luctu requiefcit Leffine ^rvMp 0^* 

Psrte cinu terrdfqua leuk iUifuit, 
JPars melior viuens eeeU mens incpiit Mffemp 

Inter , qui multos erudiire ^Httros, 
^ui pubi decies qtuu$$mqHe MmpUt$$ MtWS 

Tradidit hie Mrter enrhpietiue-hwftt, 
Mdidit (^faciU quifimptnttM$eiiheB$t 

^npaucoSfCHRISTl, Pferidum^ fiholitp 
Tinibtoi Hoffiacie nemorefis nattu , ^ agrisp \ 

yacham quu prater > elare Fifurge yflttu. 
Hac W co^norii , quo t$ via dueit euntem p 

Le&or abiy tS ftUx viu$, ^mU^ diftt 

Obijt Lunebuirg^ > "vbi annos amplius quinqugginta ftudijs oUtftt lofi 
& moribus tcner^ a^tatis in fchola ilia formanda vtilifiimc fer* fig^ 
uierat,ajiino Chrii^ millefimoquingentefimo ofnruagefimofc- 
cundo, die o(3:auo lulij ,5ctatisfeptuagcfimofcptimo. 

Edidit libelips fcholaflicqs complurc;s> qui a Gefncro in Bi" ScriptOp 
bliothecarecenfentur:vtfunt Erotemata Dtale^icd 6c Rhetorica 
Melancbthonis ^ prafceptionum Erafmi dc vtraq; copia: E'*- 
temasa MuficA pra6lica;. Itcm aunottntonestnEu^ngeltaDomi* 
nicalia & fedorum : in eadcm etiam quarftiones : adicdis ar- 
gumcntis, dodrinis & fplutionibus obiedipauai> quiepafSni 
in fcholis proponuntur, Chytratet in Si^onia» 



HFBBRTVS GOlTZIFS, aisSj,//. 

NAfcifuj: Huhertm Goltzim Vcnlo^ in ducatu IuUaccnfi> ^4'Marttt^ 
anno i y 1 i^. d.30. O^obr. patreK«fg#rff GoU^o Herbipo^ 
litano> pidore Vealonicnfi. Afciuit (ibi nomcn Herbipplitac, Goltz^M* ity 
quiamaioresHcrbippli>yj:becelebrijFranci;poriundifucj:upt5 H-Tinpsiua 
vndc adipfum) DAmdRogeriut Angliisalirubiit^fcribipJ ri^.lrfs. 



|iq V I T A 

CuuHm If;, fJHker^e,^tnf}v$ffTHifc0fia iHeMm^ 
FMrte StcMmhdmm W tear ejfe fMtum ?, 

tJMm de^it Herhtfoite frpMms GtrmMKM geHHtqta y 
AhnM fd ef} p^rtH4 cehfci^ VtnLo tm. 

StM^tM GpI- P^^ ^^^' ^^ M^c^"^^ actate omneni operam & ftudium , na? 

r^ --^ ' turse qu^dam inclinationc genijqj impulfu adpingeodi artem . 

' applicuiflbt:adiunxiteineceflariam&Ytilcmpoctic^>hift(>T 

^ . . . iria?& philofophiae cognitionem. Cuius quidemadipifccndaf 

• ^ '^W ^* hullayiCaeftipAcomnfiodiorratiofedula&diligcntiantiquir 

^^?" f '^'^' • japjj indagatione. Itaque per annos aliquot Yariarum lc6bia- 

nc hiftoriarum,quae Tcly^tcrum memonam velres nouasfiue 

< excernas (lue domei^icas celebrar^t > noua & propiia induftiria 

atquc fagacitate vfus^^erum noticia animum excoluit. Deprcp 

hendit epim non aliunde cerporai;erum geft^rum doQuments^ 

^tqi indudbionesrecui^dum hiftorias , quam cx antiquitatum 

rchquijs, omniumquepr^cipuecnumifmatisaptiquii^percipi 

^v:ifnMtM ^tqj hauriripofle. Itaq>pcrfuafum(ibil\abuit,fiOArolummo- 

ve.' uffM hi^ numcntis hiiloriarum numifmats^ eflS? plena ; fcd ctiam perin- 

^h^iififax ^ dc, vtircrumge{laruin(cftific4tioqcmfidelii{imam contine- 

JnnUiimtn' rcntjita veterum ctrat^atquc indiligentiam fc^ptorum clarif- 

i ^' (imc coiiinccre. Nunqu^m enimnummiiibiipfisrepugnantes 

Xsf^tnmi^ ve- rcpcnuntur : quos conftat (ingulari quadam attenti<>i\e , fum- 

iirihi46 quaa inaqiautoritatispr^rogatiuaSenatufcohfiiltoin pcrcnniarc- 

rv/r trtJ-i- mni gcftarumnioaimcntaeffc prpcufos.Nummos itaqj mcri- 

f 5 4i4m . to V eras atq j cxpreflasi rerum figuras m utosqj teftc? appcllare 

f ./«/ •«/«?! li^et ; qui adreriim memoriam multo qu am cn arta atquc atra- 

fi. Phitipp. mentum , qiia ad longinquitatcm temporum fidelius , qua a^ 

Eernatd. /^ vcritaps teftificationem non paulo tutius cpnferuandam nati 

V ''* • ''^^^ faitiqucfucrint. Quippe cageniti natur^omnes fumus , vt in 

iffs imafiir.et fcribendo (acpc nos affedtus tranfucrfos agant : multaq; pafllm 

fx l t%tu, ^M' 4 plerifquc tum dicantur , tum filencio obducantur ad gratiam 

tiMA ^octo partium : quo animus videlicet vcl inclinar^t , vel abduxcnt 

ja^ exnHmif' potentius. Vt omittam intcrimquantalabescpmparata fit hi- 

7nattbtt4. ftori3e,incuriaperfidiaq5 corum,qui dc antiquis cxcmplaribus 

V**pifc, m noua negligcntcr dcfcripfcrunt.Qjip fad:um v t dum frcqucn- 

Proho. Otn- terhicquiddam omiffum , illicadrutum,&pegloiicmaquodr 

v:s or/^ntum piam dc marginc in ipfum hiftoriac contextufn transdu6tum 

^trtut. tMiti, ^ j . magnaj demum autorum controuerfix co cx fontc- proflu- 

Jtifct ;, qtiMit' xcrint. Quas quidemfiquisaliopadoreAiusminui,ceruo- 

tt{A ^fd rtLMA i.^mquc fidcm aiiundcfeadfererc \ quum cx lcmmatis& arcu- 

Wucftnt 90' mcntis vctuftorum numifinatum ppflc putet : mea quidc (en- 

TumiKgefjfM^ t^ntia vchcmentcr crret. HtflortMi enim Mtlfidem nummetttm'. 

^ut Knmfcu- ^„y, j, Jiu^rOf nunmns Md iOarum ttitionem oportit MeeommMeUtrt: 

lu^rjHiifMam proptcrea quo^hi fintpenefimul cumycipfanati » ipfisquc hi- 

def * f fertnt. ^lorijs vti vctuftatc iiviSc fidc potiorcs ▼el ob id ipfum maxi- 

mc quia 



G O L T Z IL jii 

me^quia&ontemercadulcerari citraperf^icoadoliirgameaca jj-unmi U^ 

P^^^"^' fimkprsfyn 

«Icaque Goltzio dubium non fuit : <|uiq omiimpLMicrerum ^^^ ^. "^ * 

Romanarum feriem e?c foHs numifmacis percipc|:e potuiiTe- 

mus i fi biftoriae nps defecifTenc } modo qoa |c long^i temporis 

labes > & barbarorum atrox atgu^ Romani nomiois delecrix 

iniuria magnam numifmacum partem pofteritati intercepiC* 

fcnt. Acceint & iliud,vtinrclic|uiasiplasignorantia$miu^ 

auaritia hominum facuicrinc : c|ui{imiilaca; numifhiaaliqaod > 

iiuc aurcum , fiuc argenccum nadi cflenc , cum in rci fignatae vv***^* 

nonminus,quam omnis anticjuicacis cfairaignoracione irnum •tF"*'* 

materia; precium ccnfcrcnt5 ad fabrgs ilatim argcntarios vt **^* 

conflarent > aut rcdimcrcnr , dcculerunc; cum Romani fummo 

lludio id habueriqc : vc quic(juid mcmoria dignun> arbicra- 

rencuriilludinnumifmacisquam fcicii&me dcrorma^um da-p 

rcnt. 

Ex numifmacis ergQYchiilorias quam fideliinme cunlga- q^^^ li 
rec : nullis fumpcibus , vigilijs, laboribusvc pcpercit. Calcary|^y^^ 
autem ipfi addidcrunc plurimi non parui nominis , nec mcdio- t m w f/fwmrM 
cris forcunx, auc crudicionis yiri i qui anciquicacis (ludiofiy e§Usnt 
cum ncc cognitionc fideliccr, nicidc,graphiceque penicillo> 
auc calamo ad viuum anciqua monumcnca depingendi in- 
ftrudbi efTenc ; ncc arcificum idoncprum acque doflorum opcr 
ram inucnircnc : aucores ipfi fuerunc , vc quod in hbc iludio- • 
rum gcncrebencficiopiftur^ adiu;us prjcilarc PO^CtipQfte^ 
ritaci nc inuiderec. 

Annoicaquernillefimoquingcntcilmoquinquagefimofiex- Gobzim in 
to,dic quarto nonas Aprins abijtAntucrpia,perluftratisque BdtionMmif 
in Belgio rcgum , principum , nobiiium , aliorumque aomif- mMtaprifiM 
matarchijs, & mufscis, codcm anno>^dic fcptimd, ^ioBl^-firufMfMr* 
lij Antuerpiam rcucrfus cil. Dcinde anno M. D. L V II L 
Ancucrpia,nobiIifrimo totius Gcrmanias infcrioris cmporioy ^ * « 
vbi annos duodccim continuQs haud illiberaliter czegcrat, in T^J^y 
Flandriam cum vniu^rfa familia Clrugas difccilit, ibiquefedes T^?j^^ 
fxxit , eupcatus Htcris nobiliffimi viri Mdni Ldunni, Ad quem f^^ ^ 
cum Goltzius venidet : prudentcr cummonuit^noacirc^quod j^ 
fpcraret fc abfoluturum aliquid cp in aigumen to > ai^t laadem ^ ^^ 

iblidam confccuturum i niu coiiiparata prius idonea tantQ o- 
pcri matcria. Proindc huius rei crgo in czteras flbi cxcurren- 
4um cffc regioncs cxiftimauit : qu^ ybcrius quiddam de mo^ 
numentis antiquitatis cfrcnc fuppcditaturae. 

Poftquam igiturapudZ^Mrfa^iTv antiquitatisomi)isftudip* 
fifiimum quadrimcftri amplius fpacio infinitx multitudinis 
jiumifmatum antiquorum tam Graccorum , quam Romanq- 
rum> tam Inipcratoriorum ) quam Confularium cxemplaria 

V 4 dili- 



ju , V I T A 

GoUzjibin* diligcntcr cxccpi{fct5atqucita.uoninfcliciaoperifuturo&D- 

vu^ t damenta ieciflet : anno millcfimo quingentefimo quinaua^C- 

^ % - fimo oftauo media vrgcnte hycme pcr niues & intcnuiuma 

• ». ' ifrigora , calcaria Laurino addcnte , primo vniuerfam fcrc pcr- 

GaUiam <^^'" Gcrmaniam ; inde fuperatis Alpibus per cclcbctmna 

* qujECjue Xtahse loca^ oppida Neapolim vfquc profcd^us cft, 

Ab hac rurfus diucrfo per Italiam itinere , pcr Ligures , Infu- 

bros in Galliam tranfalpinam traniicns , per Prouipciam, Gal« 

liam N arbonenfem, Allobroges* Lugdunenfem, ^duos, pcr- 

quc innumera fere cademque nobiliflima Galli<e loca pcrc- 

, grinatus eft, perluftratis voique non ociofe, nec ofcitantcr 

quibufcunque ventranda; anuquitatis veftigijs ^ monumco- 

,tis. Rcdijt Brugas annomillefimoquingentenmofexagcfimo 

jTub finem aniUt £x quaper varias , diuerfifTimasqiie regione$ 

.ac prouincias peregrmationc multa volumina multis omni- 

GoUsjHi iftm genum numifmatummillibusrcfcrtadomumrcportauitfad- 

dd^Mtor fi* co V t ver e gioriatus fit , d nemine in nofiro prht tam muUa , tmn. ^ 

imijf, nmmif ^Ati^ numtimatA injpeiia , /tttrulAta , ^ deUmsta tjft i qmm ifij 

PMttim (^ idqueperannoSno&itamultos. 

monumim' Patuerunt cnim ipfi omnia omnium numifmatarchia 3 mu- 
torum. {xa. , fcrinia, armariamonumentorum antiquoruin. FerdinAn- 

4m ipfe Auguftus inftruftiffimos fuos antiquitatum thcfau- 
Fduor prsn* ^^^ rcdudi Goltzio clementiffime iuffit. Idem fadum jb alijs 
§hum f^ ' fiegthttf , ab EliBofihm impenj , a principibus , comitibus , ba- 
m^gnatum ronibus, nobilibus , magnatibus pcr Germaniam , Italiam, 
in Gtbzium, Galliam , Belgium. Nam i^ ipfc Rom. Senat. P. Q^um licet 
aduenam 5c percgrinum non lolum in Capitolium admittcrc 
dienati funt j fcd ctiam intra palatia, & teda priuata, atquc 
adeo *cdium fuarum recepto, iuuandi , promoucndique in- 
ftituti ipfius crgo , opulcntiffimos thefauros , tum a nuniif- 
inatiS/ y tum a rcUqua fupelledilc antiquaria & antiquitatis 
monumentis inftruftiffimos aperiendos curarunt. Quin ct- 
iam illi ipfi aljasinadmittendis fuorum cimeliorum fpeftato- 
ribus admodum morofi & difficiles , Goltzium libentcr.ad- 
miferunti qui cxcrcitatus in numifmatum prifcorum rccog- 
nitione, multa Iegit,multaquc eruit,qu2c ante ipfumnemo 
vidcrat. Vnde in prccio habere multi multa ccpcrunt numif- 
mara ; quorum prius rationcm duxerant nullam. 
Hic vero, vt illud immutem , 

Heroumne prius mirer , Colt^Ivt Uherum ? 
Vtrum inquam magis c6mcndandum fit , principumnc in ad- 
feiuandis antiquitatis monumentis, an Goltzij ih ijfd^ erueu- 
disftudium,nonimmcriroqui<;ambigat. £ audandicnimvcro 
illi, qiii non minori iudicio , quam fumtu & Uborc conquifita 
fanda?antiquitatiimonumcmapariftudio&rcIigioncadfcr- 

uapt» 



G O L T Z I I, jij ' 

uant,6c poftcritati conferuant.Laudandi & fiio mcrito iftijqul ; 
taliacruutcimclia,inordincredigunt,&vtitadica,inpro{cc- <Nw«iim«j4- 
xiium producunt. Eft enim varius huius ftudii vfus & vtilitas **""^ j-j 
multiplez. Primum cnimfircm Gr^jwOTii/iV^wtra^es, annon *w/^^5«*» 
inulta cognitione non indigna dc anticjua &:rc^a vocum fcri- f^^J*^^ 
bcndarum ratione, quam 9^0»yp»^U» Grxci vocant^ dc prO'*^ 
nunciatione & notis, tam in nummis, qnam in alijs monume'» 
tis inucnics } Siti foeticen fpcdcs, plurima quoquc cx pocta- 
rumfabulis pQtita,dc dijsgentium,femideis,Heroibus>Nym- 

f>his, alijfquc innummcra, quse poetarum funt propria, pafGm 
eofFcrunt>. Si lufuprHdenti*m quaeriSj&rcm^^/iVfMmi varia 
occurrcnt S. C. lcges, magiftratus, digniutcs, ofEciii,imo v- 
niuerfus Reipub. Roman^ ftatus, ipfaque adminiftrandi ra* 
' tio, cx folis fcrmc nummis cognofci poteft. Si religionk & re- 
nimfacrarum cura tc tangit : hic praetcr variafaccrdotiorum, 
qu^s apud antiquos erant genera, publicQS facrificiorum ritus» 
ccrcmonias, aliaquc ad cultum dcorum .pcrtincntia, multifa- 
ria quoquc facrorum apparatuum, veftiujn, vaforum, alioru 
inftrumcnta inucnias. Si animum tuum obleftat HfftortMi 
quidqua^foaliudfunt numifmata, quam hiftori^, illis ipfis> 
qu« fcripto mandatsE funtdiuturniores & fidcliorcs ? Quid dc ' 
rtf«»i7//«ridicajn,adquam confcrre plurimum numifmata ccr- 
tum cft? Hic cnim adfpicias bcllica infVumcnta 3 hic arma 
machinafquc,hicnaucsbcllicas,hic coronas militares, figna> 
vcxijla, hic varij adparatus copiam, expeditione|i, adlocutio- 
nesmilitarcs, triumphos, ouationcs, legionuni, cohortium 
nomcnclaturas, &qiiodnon Martisopus? Taceo, quantum 
quishinciuuaripoflitifi</« /?jJ^,dergw««iiwiirM,depondcribus 
commentari quippiam propofitum fit. Ipfi Geographi num- 
mos fine fruiflu non tradlabunticum in cis omnium ferc regio- 
num, prouinciarum, vrbium, fluuiorum nomina, nccfoTum 
nomina, fcdfitus %c natura ipfaob oculos graphicc ponatur. 
Scd Fhyfictf' ecquid indc cxfpcftabit ? Habebit ^hic, quod 
iuuctj infiHitamanimaliumpcrcgrinorummuItitudinem, ad ^ 

viuumexprcflWum j habcbit arborum, fruticum, plantariim 
genera, figuras, fpecies } adcocjuc totarcrum Naturoctanqua 
in tabula, in numifmatis fpc£):anda ei reprasfentabitur. £apc 
nuncquiantiquitatis ftudium vclfterile ftcriliiudicioiafli- 
tilnt, velindignumvirocruditoputant, vtinquo cviriofitatis 
plurimum, vtjlitatisautparum autnihilinfitl Videantetiain 
illi principes aut magnatcs, qualem adpofte^os fui meniori^Tm 
tranfmifUiri fint i quipihilnon fumtuum expcnduntin cancs 
venaticos, in equifones,hiftriqnes,glftdiatorcs,Iudiones,mo* 
nones ^ horum grcgalcs ; ad rcm Muficam vcro 6c eruditam 
dcftrinamprouchend^n) vttantillum erogentjimpctrarcare . 

V 5 nun- 



JI4 ' V 1 T A 

oaii<|uamp9iHuir^ ScdadColmumredeamut: eiufqueQ* 
perayideamus. 
GiU^i^pt- Edidit An. f^yg. ^iuai ommum ImperMOfum kfiMffnoSy addi" 
fH effiffftf i^ perquam brcui adorum geftorumcjuc a fingulit Im^eraco- 
ribus hiftoria. Pei«de coSzCto in illa peregrinatiottexinfifiii 
plurimorurnnumifmatumthefauroy Romanorum Imper^cpv 
yum Cseiarumque hift^riarn ex monumentis ecitomftiTtis iii. 
ftaurareaggrcirusfuit. D^fcripfit primo C. /«//««^ C4yir#«, 
hoc eft^ hiftoriam Romanam cx numifmatis ineum,Qrdinem 
digeftis, qucmrcigdfta:^ temporis feriesatque argUmentq- 
rum flmilnudo praefcribit : ita quidcm> vt quaf ad reUgioacm 
fiue rcs Cicrasfpedarentin vnum caput> qua? ad p|:ofaii.as> ad 
milicarem, adresaliasgeftas, a^magiftratus, aut aUudacgu- 
mpntum pcrtineretit, ana in alia capita c8gefta fint: quod optil 
ipfo Goltzio & autore & fcujptorc prodijt Qrugis Flandrprum 
An. 1565. Poft An.is66.9didit FMfiosmdgifhMtitHm^Triitmpkcy 
fum RomanQrum ab Vrbc conditaad Augufti pbitum , exan-' 
f riquis ^am numifmatum quam marmorum monumenti$> rci 

^itutos : quos !j. P. Q.Romano dedicauit. fin^ Chrifti 1^74 • 
deceqnio tardius, quam ppliicitus fucrat, apparuit & Csf» 
jiuguftu^ ^\ioctiky\imon^ Impcratorum Caefarumque RomaTr 
|i6rum ex antiquii|jumifmatibus reftitutspliber fccuodus : i^ 
quoitidem,ytin{^imo, ?um feruauitordinem, Tt XXXII. 
fomplexu^fit, primumvultusAugufti &^ capitft cuip fipiula- 
pris &fymbolisin pattc aduerfa: dcindcfecundHm ordinem 
temporis & rerum geftarum ea, quse adrcligionem , poft qu» 
jidrcs profanas, rcm militarem,res gcftas, magiftratus, aut 
lalealjquodargumentum pertinerent, additis notarum&li- 
fcrarum fingularium, aliorumquc cxplicationibus, cum com- 
paratione pccunios Romanxadnoftrifcculimorcm. An.i\7^. 
foras dedit Siciliam ^ :»agnai^» CtAcn^m, li . e. hiftoriam f rbiu 
^ populorum Grajcia: e^ antiquis nuinifmatibusreftitu^am : 
ybi agit de colonijs Graecorum, & infcriptiones cx m^^tmorib. 
Iintiquisfidelifnmedcfcriptasaddidit. 

Scripfit 5f Sf, tlU hiftoriam pofterionm , fiue corum, qiue poft 

}»accm fub Augufto terra marique partam, vfque ad hoc fecu- 
um gefta funt, cpmpeqdiofam narr^tionem. Alio libro/r*»/^ 
fffdrmas Grarid regiones^ quieincontinenteerant, ytpote Epi- 
rum, Achai^m, PcIoponnefum,abhisin Septentrionem tranf- 
iens, The(raliam,Maccdoniam, Thraciam, cum ipfarum vr- 
|)ium numifmatibus complexus fuit. Tertip libro infuLte Grd- 
m abHadriatico&Ioniomaricxorftts, tum quae deinccpsin 
mari Lfbyco, Crepco, JMyrtoo, & ^geo, vtpotc Sporadcs 
^Cycladcs pccurrHnt, Ponti quoquc Euxini nonpiulla5> & 
GV[X Afl« minoris li^oribu^ oppofl^-a! inclufic. Quartus & 

vltimus 



G O L T Z I I. jMf 

vltimuslibercontinetaliquot >Afi£ iminoris ngiontSy Cappado^ 
ciam nimirum> Galatiam> Pontuni, Bithyniam> Myfian\> 
Piirygiam^ Mxoni^m, i)£olidem; Lydiam > loniam > Cariamii 
pori4cm> Lyciam> Pamphyliam> Lilicia)ii> ^ in ApMnuuwg 
Suriam> ^ ir^ i£gyp(o ^quot Afi^icit ^bis addcre in ^nimi» 
fiabuip, yna cum earundcm regio^um U. vrbiurn numifinatis» 
& qu;e ex ai^tiquitatis mpnuiiTientis CQg^pfci poflciit hiftor 
pjs. 

Vruseft iingulari Mzcenate ^cpacrono Mmc^ LMUMnoV^h M4r$^- tf 
ntinoa^attruitety vironongenens^antum ^ fortui^se fplca- Gmdo Is^ 
dore, fcd ctiam dpdlrina: &c ingcnij<iQtibus ornatiffimo>atqup fini M^csns 
in pmni antiquits^tis cognitione yix yllifecudo : cui Golta^ia^ t$s Wf^' 
vti & fratri eius Guidom l. C. quicqoid in hoc ftudiorum genc- ' ' 

rea fe pracflitum eil> acceptum ingcnue fcircnpa dubitaiiic. 
I^am c^m inflitutum illudfumtusreqair,erc(n6c3(igups>qait 
buspnuatialicuius ciuis facultates non JSatparcs j Laurinits 
.iplum omni ope & fubfidio fubleuauic. Quippc ad itcr iUud» 
dequofupra. viaticpinftruzit» Iitcrifque.adpriiiiOi<iao{que 
in Yniucrfa tcre Europa vito^ aditum aperuit> tiee vllis vnqui 
pepcrcicimpendijs ; vt ferc nemo ctiam intcr cos>qaifortuna-\ 
rum fplcndore ^ facultatufti magnitudinc ipfum Laurinum 
fuperant> rcpertus tum fucrit; qui ad infta^^|ndam > illaftran- 
dam> atquc a tcmpori^ iniuria y indicandaflllpquc communS 
Awtiquariorum vfum i profundiffimis tenebris in lucem 8c 
quafi vicam reuocandamiftamrei antiquaria; partem tantum 
pubHcecontuIeritopera?> quantumille. Habuit idcm Lauri- 
nus V. amplifl'. armaria & fcrinia inftru^iflima omnis gcncris 
numifmaribus> aureis> argenteis > xreis> Gra£cis> Romanis > 
qualia apud alios in media etiam Italia vix reperias. Vfus eft ^^J* ^ 
praeterea Goltzius praecipuorum per Europam virorumami- . 
citia & a S. P. Q^omano flngulari ezcmplo ciuitate Roma- , * 

na cft donatus, cuius S. C. exemplar fubijcerc vifum> vtquan- ■ 
tum virtus ^ dofH;rina ctiamad exteros vaieai\t> palani i^C. 

^xempUr Senatuscpnjum^ qm H$$b(rt^ jMti^ 
QoUs^us ciuitAte Rom4n4 dmt^" . ^^^- 

fuse^. 

STEPHANV? P^PARPNIVS, HlERONYMV^ 
GROSSVS, HIERONYMVS BVBALVS ALMiE VRBl. 
COSS. aD PO TERITaTIS mqnvmentvm> HIS 
LITTERIS SCIRE QMNES VO.VMVS>INTERPRifi 
CLARA MAIORVM ROMAN, INSTiTVTA, ILLVEi 

FVIS- 



/. 



$U ' V I T A 

FVfSSE PRiECL^RISSIMVM, INSIGNES 
SCILICET VIRTVTE ET PROBITATE VI- 
ROS, AVGENDiE REIPVB. GRATIA CIVI- 
TATE DONARE, VT PRiESTANTISS. CIVIBVS 
AVCTA, DOMI FORISQVE OMNIVM NATIO- 
NVM RES GESTAS SVPERARET. QVORVM NOS 
IMITATIONE ATQVE EXEMPLO PYRRHO TA- 
■RIO IV.P. HECTORE MVTTINIO, VINCEN- 
TIO RVBEO TRIBVS EX QVATVORVIRIS CIVI- 
TATIS DONANDiE FREQVENTIQVE SENATV 
ASSISTENTIBVS, HVBERTVM GOLTZIVM HER- 
BIPOLITAM VENLONIANVM, BENE DE RO- 
MANA REPVB. MERITVM, CVIVSQVE VIRTVS 
SINGVLARISQVE ERGA ROMANVM NOMEN 
OBSERVANTIA, CVM PRiECLARISSIMORVM CI- 
4/:iyM •' TBSTIMONIO , TVM EDITIS NVPER 
SCRIPTIS SENATVI PLANE CLARVIT , CIVEM 
cKOMANVM EX S.C; CREAVIMVS, CREATVM IN 
SeNATVM VENIRE, MAGISTRATVS G5RERE, 
-m FBRENDI SVJFFRAGII HABERE, SACERDO- 
TIA OBTINERE, BONA EIVS LIBERA ATQVE 
IMMVNIA ESSE, CETER SQVfi ROMANOXVM CI* 
VIVM HONQMBVS ATQVJg PRIViLEGIlS' HO- 
NBSTARI Q5ivS iLLl FRW^JTVR QVI CIVES 
ROMaNINATI AVT IVRE OPTiMO FAGTI 
SVNT, DECREVIMVS ET CENSVIMVS , EA TA- 
) MbN LEGE VT VRBEM ROMAM, SICVT OPTI- 

MVM QVEMQVE CIvEM DECET, SVA VIRTV- 
TB ATTOLLAT, FIDELITER A QVOCNQVE 
VEXANTE TVEATVR, IVRA PONTiFICIA RO- 
MANIS CONCESSA, ATQve SENATVSGONSVL. 
TA OBSERVET. ROMANQFSQyE OMNl D.LE- 
CTIONfi PROSE^MrATVR, DANTES SCRIBIS S. P. 
QiR. AVCTORITaT; M , FiDEl ERGO ATQVE 
AD PERPETVAM POSTERiTATIS MEMORIAM, 
ACTA . HiEC ATQVE DECRETA IN PVBLICAS 

■ ■ ' tabvlas' svbscrTtione referre cvm su 
cillis s p.qjl. appendice, datvm in pala- 
tio capitolino vii. ipvs mau. m.d.lxvu. 

■ MoratiUf fHfiuifacri S, P» Q^R. fcribg. 

GoUxii con^ Poft cxccflam primar conitigis mationae honcftiiT. eUi^' 
iHginm. j^ahd Hnlftu > qaa? fcptcm proles Cbi fuperftitcs emiza crat, 

ctiamfi 



G O L T Z I r. 517 

etiamfi amiconim commeiidadone eTtionadfpetncndjeaffi» 
nitatis noua: occafiones ofFerrentur i coelibacum tamen fe c6- 
iugio potiorem habere refpondic 5 quod ille minus> quam ma- 
triinonij vinculum impedimenci ad fiiarum iucubrationum 
promotionem adferrct. l.iberos> filiosquatuor Marcellum> • 
Aureiium> Scipionem, luliums & filias cres ita educauitj vc 
non tain {ibi> quam Reipubl. peperiile appareret. Duxic ca- 
l[nen altcram coniugem> viduani Aikrtmi Smitii magni illius 
antiquarij. 

Naturos ipfe concedit anno M. D. L XXX III. in vigilia Emfdtm 
annunciationis Marix> cuii^k vixiHct annos L VI. menfes i V. 9kitm, 
dies XX 4 V. Brugis Flandrorum. Magna profedo debecur 
gratia viro ingcniofiflimo & laboriofiilimo > cui Gcrmania 
parem > nedum fupcrioremj in hoc tali Antiquiutis iludio 
non habuit : quiqife nullum fere fpiritum tranquillum du-* 
zit : quo aliquid in Reipub. literarise conferrcc vtiutatem. £x 
^pmbui GoUzit ^b tpfo txcufis. 



I AN r S G V L I E L MV S. a 1584. A 

io,Stfttmbr. 

IAnta CuUelmtia Lubecam patriameflnadus> vrbeminfe- ttUiCM. 
riorisSaxonia:maritimam> empoirio caebrem> annofalu<- 
tis millefimo, quingenteflmo, quinquagcfimo quinto. Ado-' StudiMA^Mm 
lcrcesin pluiibus Germaniaz veriatus /vcadetnijs deinde &Gal- demica 
liam adiit> in comitatualiquotnobilium Germanorumj quo- GHilielmi, 
rumvnuserat BurckiuSi adieiTordeindeSpiraC) ampliflimino' Adit Gdllid 
ininis vir. Atque primum LutetU Parinorum aliquantifper in^tMLti" 
fubflitit, exinde Auaricums in finibus Gallix Celtica: oppi- tttiMm. 
dum,pc:ijt>magniillius /4£0^/C»raf;/>cuiprimasiniurifpru- fj^ AttmicU. 
dcntia tunidefetcbantomnes^ audiendi caufa. 

Scriplitlibros yerifimilium dcfurpiqioneplerunqueptoba- «-^^ 
bili. Parifijs cdidic qudftiones Plautiaa^, in quibus dodhinaB' ^^i* 
( verbafunt Lipfij ) notaJ vberes, & acris iudicij. Percucric *^*^* 
in ijs ordine M. Piauticomocdias, &multf yecerUm fcripco* 
rum> poetarum inprimiSj & M. Tullij tocayaricilluftrauici 
correxit auxit. Adfertionem etiam aduerfite Carolum Stgini" 
umy cohortantibus amicis, fcripfit> in qua erudite demon« CtnfiUtii 
ftrat, nonc(IcautNi< Tullij)autfatisdignamM.Tullioeam> TulUi^ 
qux illiuo nomine vendicec confolationem. Qua: quidem 
lcripta cius iuucnile fpirare nihil affirmat Lipfius : ica in ijs 
omnia matura> adftrida>grauia. Edxdit^ lic pvemMtM sii<fiot 
quas confpiciuutur inter delicias poecarum Germanorum. 
Vercit aliquot trftgcedi^te Eurfid4iU Latine imo totum Tiori'- 

ligtum 



Ji« V I T A 

Ugumttididk Verdbas Latink> quod adhuc latec in biblld- 
thccaPauliMciiffi. 
Gt$ml jift*- , f uit Guliclmus Ciccronis amans jita tamcn, vt rcligidfoS 
lit Cicercnm ^^^ imitatus non iit^ qui, Yt Gcrmani Ciceroncs audiant, 
^^' . . fcriptoremaliumtangcrcnonaudent,ncvoculafortcadcala- 
in^t Ctci^ j^^j^ adhscrefcat, in rcHquijs kis, quas longa aetas miferc mul- 
ron^Mm* tauit, aut mutilauit,'non lcda^ aut circumdudlio vcrborum 
cxcat, afilo Ciccronis , qua finc illi dcfiniunt , alicna. Pcr- 
uerfumcnimucrojqucmadmodumipfc Guliclmus * fcribitj 
% I A M^^ hominum genus : ^iw, vt abmpoUtU tingHum vindtcent , wf^- 
jJ^r * tem ab infci$ntia vindieMtam nolunt. yt emm omnia fint ^erba 
ma c /fiwi fgpiafimcomffitai fententtA tamenfunt nAneSytumpftedentitti 
(^UA ex auterum > tum doHrina^ qua ex artium vtrietate liheraU 
manat, 
Qbitke* Eximitutrcbushumanis, iUuehisab omriibus &corpbris^ 

(-fidifiiciliorcm auditum ezcipias , ) 5canimidotibusinflru- 
ffiffimus, ac rci litcrariae amantiffimus , in mcdio curfu Aua- 
ridi anno oduagcfimo quarto, menfc lunio, vcl , vc Chroni-» 
con Chronicorum habet, nodbc quxpraeccffit vndecimum 
^ - diem Scptembris ftylo noud. Dc cuius obitu * Lipfius ita } 

i^i^!^\k i« Ittni GuUelmiimertevalde indolui, De <imltuteutfacig nonettm 
Vv'- i neueram : optime deanirko, Nec eenfeo melim aut reHim ingeni^ 
G L l 'ff umfiiilfehocauo. SedDeo itd<stifumyOptim§s qMfqtet tradttceread 
** ' ^ ' <>/»/i/!feiW»ifi«wvtfJ«w. Amicisvfuseftdumvixit,plurimis,im6 
. ; ., fercoiiiiiibtis ctuditsc nota? viri^, Gcjriiianis, Gallifquei lofe^ 
AmiCKGutl, ^^^ sedligeroy lufio LtpftOy PaUlo Melijfoy Augerio y Gtslehio Bufbe^ 
quicy Errico Memmioy loanne Fafferatioy Petro trdncifco Fithaia 
Fet* Deibenioyic alijs, qliibus variainfcripfit. 
iihudni de Cl.hiftoriographus, lacob, AUg. Thuanug dc noftrro Guli- 
GteiiJudicii. clmo hoc * rcliquit. Eodem m$n e ( lunio) lantia Gulielmtm 
' ,*lib,2ohift. adoiefcehs cititijjitni ingenii Lubicanattee y Auarici Biturigurr. yqud 
Jub fmht. aa magnum Citiacium audiendum profeHia ftterat y coniraSlo ex 
nimite calotibui morboy ^falutata ^be deceffity cu nortdtem XXX. 
ifouaCUer0 vttaannum attigiffety eomagiedeplorandamorte ^ ^uod multay gf 
Witetitioad" intereahouam Cicei^oniebperttmi ad m.fexehtplaria diligehtiffimi 
nrnata d ceUaiorumyt^ampliteefiXcentistlaufkliefiippietorttmyeditionempa-^ 
Gttil, rdtam hdberet \ qitam fjr egd vidiy haHerms magna rei literarta ia- 

^urdaut difperditamy attt fttppreffkm. CuiUifamiUal^itaieydune 
Lutetia ejfeti diu magna eurh animi oble^atione ^fiuy hot ^ereprofi^ 
iiripojfumymeferhper db arhuiffimi iuuehis teUoqteio meliorem ac do-^ 
aiet erh dijctffiffi. Tanta erat in ee morkmprobitoty tahtum in tite- 
fu iudictttm i tnnta infermocinando fuAnitas : vt alium viX mtmi^ 
\ herim { fhtdtos autem attdiui ) qui LatinefimtU cu0tfatiiitate ^pu^ 

ritate loqueretur : vt omittam riiram in poettcafacult^tem , fiui 
tSraca ^efteretyfiue ^rjkt ex ingmiofact^ai tAmiutiatis ubn tani 



^ 



t C H O S S £ k I. Iif 

^tmkptmUfmSmi fiumjhuliontm confenfi§nf€9ntfMS4mt immai' 
tmm moh dinmt j nom tMmtn omnino/clmit : cmimt hpc quaUcmhfg 
tnonmmintmmmdfoftiritmttm extmro ^olmi, Hxc ibi Thuaniis ; 
reii(|ua cx fcriptis ipfius Guliclmi > & alioruin exceipfimusi 
plura ad<litu];i,£piiiia occoirifleat. 



I O AN N E S S C H O S S E- na/g^.il.}. 

K rii Jmlii. 

IOmnnos SchoJfirHs i£inili2ein't'uringiaoppi<lo>pai:enteF>'/<- p^n^^ 
simtOf ficclefia(lhibidem>geni^ut)abTltimapueritiajCum etlmcatio 
fe fhidijs ingcnuarum literarum addixiflety nihil non molefli- sckofferL 
arum in fe woAte fufcepit > v t qux & ipii aliquando hdnori dc 
xeipubl. twi eiittt> addifcerct. £t quidem ammumftatim «. f|^ ^^ 
adiccit ad id do^ituc genus , q^od publicac vtilitati pluri- ufgg»^^ 
itium prodcft : pxivLZum yero rem augere domcfticam ncc (b« ^ 
let ncc pDteft>poefili dico & diccndi ^cultatem. In adolefccn- 
tiaipfa» Vtret^aingenia amalitcitocffldrcfeere> i^agnam de 
indole fua, quam ptasdaram nadbus erat>exfpedtationem con- 
ciuuit^ edito carmine Vno alteroqUe. 

jCilminAcadetliia Regiomontana ^uinquellnium fcre com- Rogiomonto 
m)&ratuseifet> &honeftuth ibi Idcum habcrcpoffct> difceflit di/cedit. 
indevtalij t duia acocentionibusibi ihoti^ abhorruit. Poftca 
^ccerfitus cft ad gubernationem fcholae SmmUaldicAi exqua sthoU 3mml 
paulopoft WittmborgMm ad lumina illa dodtrinarum fe con^ caldicdprm 
tulic. HiccumprofefforcsAcademicieius 8c crtiditioncm, & ^. 
fcribcndifacultatem^&morumintegritatcftiprobaffcnt: de- Akk^itm 
cfeuerunt * eigrsldum magifterij Philofophici i ic cuiti litcris ttmheroam^ 
konorifice de ipfo fcriptis> in dicionem priacipum Henneher-^.^jinnojsf^ 

fenfimmy quoadcrudicndatencraiiiuentutisingcnia Vdcatus Indeinditio 
iierat> dimifcrilnc. Poftea annoi/6o. quo Mclanchthon vi- ngf^ Henno*^ 
tamhancldi^iiit> dccreto & fententia illuftrifnmi principisi btrgenfem. 
Marchionis Brandcburgici £le<5^9ri^> inficus eft Academiae 
*jlarchidl5,qu*cft Ffunt,ofmrti ad Viadruftij eiq> munus fsnar- ^r^cofmrtH 
xandivctcrcspoettl, ficctcolitndi doqUcntiac ftudia> cilde- ^^ f^iJarmnL 
ihandatum. <heeatmr. ' 

Hocirt officio&laboretaltrtifepluribUSaiihisgcfrit: vtfc- Dccetihic& 
dulitace>diiigeritia> & dcxtcrltatedocendi> & fingularifcribe- ^^^^^ ^ 
di fludio diicencum afiimos inirilice fibi deuinterit j & col- fyf^^^^ 
ic^is, quibUs cuin am;iticiifime fUauiflimeque Yixit> omhes 
yicxfuxritiones apprimeprobatit> coqjnphiine chariffimus 
fcmpcr fueric. f^ec tahtUm iu doceridimunere fuum dfficium 
prwclarcf«cit)fcd<ciaadgUbcrUatien(Aca4endc^&dehbcia- 

tioncm 



\. ■■ 



jio V 1 T A 

tiones publicas adbibicus> taaquam fenator 8c vir bonas> ittdi- 
cio>ciicumrpcd^ionc& delcduin negocijs eximio> confilia 
fua & llu dia ad Academia: falucem & gloriam, atqae ad com* 
munis cianquillicacis couleruationem, fideliflime contulit> & 
iniioccocustuici vc coacordiam incer docences aleret:& di- 
fccncibuspictaceYicX) morumprobitate> officiorumfaciliu- 
te>legcndideniqucfummaindufhia> elVet exempio. Pracci- 
pue V cro prudencia & vircus cius enicoit eo cempore , quo Rc- 
Aor Acadcmix aliquocies dcclaracusjreipub. literaria? vcilitcrj 
&magnafua cumiaude> bonorumque omnium approbatio- 
tie>pra:tuic. 

Anno if 59- in Italiam cogicauic : vc ibi ad cloquentise cxcx* 

citia iuris do<5Vrinam adderct> audiretquc ac coram vidcret> 

pr»fieifciitit viros qui caxcace elegancis dodbrina; nominc Horebant princi- 

initmUam» P^^- Hamprofcdionemdemumfufcepicabo^cuprimxvXo- 

ris anno 15*64. de confUio & confcnfu illuftriilimi principis fui> 

ab Acadcmia eciam iingulaiicer commendacus viris in itaiia 

Qmbmcum ea tcmpcflaccprxclora vircucisac dodrinx laudc infignibus. 

in Italis ^i- Innocuiccunc & clarus fuic, cum aliis Viris claris> lureconful- 

Kirit, tis> oracoribus> poecis> ac philofophis> tum inprimis Petrs Vi- 

Horioy PmuIo Miumtioy CMrolo Sigortioy c^Moc\im Bononia^peran* 

num ita vixit : vt non folum (ladiorum focictace > fed etiain 

vitSlus vitxque communicacc, coniundiflimus fuerit^ 

Jrt pAtridm Reucrius ex Italia anno miUefimoy amngentefimo , fexMgefim^ 

f^Mdmunu» ifuinto, illuihiflimoqueprincipi loacnimo fccundo> Elc^oci 

docendire^ firandcburgico commcndacusjad docendi in AcademiaFran« 

dit, cofordianamunusredijc>inqueeo viginciipfosannos^ advi^ 

Moritur. tx vfque finem conflancer pcrfcuerauic : quem attigi^anno 

o&uMgefimo quinto {uj^rsifisquimiliefimum} dic tertio itdk ve- 

Idelitnchth, ^ aximi hunc virum fcitlpcr fecic Melanchthdrty tum proptcr 
Schiojjerum Jnggj^ij tiaturarquc pr«flandam,tum propter multarum rcrum 
magni fe* cognicioncm : cum praecipue propccr vcna: poccicz vbcrca* 
'^* tcm & carminis> quodfcripfic, elcganciam,rerum atgUmcncisi 

fcnccnciarum acumine > verborum fignificancc proprictatci 
IHicndn tS cot;icoinpoficionisforma,quaead excmplum vecufbe poccices 
Jm/i. piiini illius & florcncis fcculiproximeacceilic> cum vcteribuS 

LMurett ^ & laudatiflimis Elcgiograpliis ccrcancem. lcali ipfi> intcr 
nobilitMte quos bigmiuii tribuunt ci i/jgenium acerrimur», doBrinMm ixqtti* 
donatur Jitawy vitd integritatemprope i}:credibilem, 
^eh'JJ'trm, ^ Georgio Sabinoy cx au<^oricatePonrificia& Czfaria> laQ- 
• Quae/iyl- j-ea poecica, & infignibus hobilitatis orriacuscn;: funtqUcia 
ttmalibri 6, Elcgia * ad Schoiferum inter cxteroshi verfus; 
Carm. SM- ^/^ mihifi quuquam lauro dorMndtOfy haberi 

Monothm* Uic , Schojferei tibi, eamlidi, debet hcnit, 

JHqUMi 



$ C H O S S £ K. t {M 

gxrdf vitmt Augufii tempofi Rffma tuU$i^ 
t^iniu ceuflacidoia^tmturjfumsnuettrfiti 

ConfitaquabUut^fimbutartiaficanit 
S^c iucundafluunt Uni tua carntina du&u, ' 

Et nihil m numeric ajpifitatic habent, ' 

Infigni^ nitent jCuUui refitnmt^finoros > 
Nafodeditqualet on canentiy modof^ 
£rgo Uttrigeri quo ^atie honore fi^uarie^ 

Cingo tuum Uttri firondi ifirenti cafut„ 
Kecpudeat nofirotimuninfirre coronami 

Haudminuiiftemeo munere crefiet honost 
Quamfibellipitenseademtibifirta dedijfei 

Carolut^ Impetif quimoderatter opwt. 
plamcfiegoiudicium decarminecarmitmautw^ 

BeHigeromelittiCafareftrrfque», 
J^raterea^quomaiorhmesfj/tgloriatttaio^ I 

Excitet ingenittm^ doSepoetai tttttmi 
Cofifero UkrigerOifatititiftemen equ^he^ 
€luicquid'(ffordofimuliurii equefierhttbet. 
Alia^aAguileadmodumyiziti vt prope cumfuis egueriS: 
nifi teBUes cius fortunas magnifica principum Brandeburgi- *^ ^^^i^m 
corum ftabiliiflfet liberalitas: Ynde & commodiusipfe viue- f^^^^^ 
xc, & educare fuos honefte potuit : & prouinciam docendi ^^^w^^"" 
fuam ex dignitate fchobe & officij fui fuftinete. Nec dubita- 
uitipfaAcademiaMarchicapro redituum fudrum tenuitate> 
aliqui^adid, quod ei qudtannis numeratum a ^rincipibus o« 
ptimis fuit > adijcere \ atque induftriam eius qualicutlqud 
^^offBiicif iuuare Sc accenderei Ita enim pUrunque fit> yt durn 
fubiiu vtilttati ^iri literis abditi infirutunt^ fecuri priudta, partm^ 
ubfityquinpereantyautegeant. 

Quemadmodum etiam tiri boni qUseftum maiorem du-» 
cuntnuUumi quam conciliare fibi beneuolentiam ^robdrum 
& dodorum virbrum : ita Bc Schofienis amieos habUit id 
Germania ffv^;y^09nc ^sMefitolix^^ni (ti^titt\tit%yGeorg,Sabinum^ AiHici%ii^^ 
JOhann, Stigilium^ Cojparum Peucerumi loachimum CamerarrUmt def^i 
lyaHidem ^ iSfathanem Chytraos^ ViBorinUm Strigeliumi loann. 
Cafelium^ PoflhiUm ii^ocerum y lacobum Monauiumi Michaelem 
Haslobiumi Vetrum Sickiumy Thotieam Matthiam^ Themam Hub^ 
fferum, jibd. PrAtorium^ ic alios. i?rincipi Ssgismundo Mar- 
ehionipropterpocticcsexccllentiami 6cc^tfetas animidqte& 
fuit ita charus : vt peculiari cUm ftipcndio ia rc(£iiffimb ftii- 
diorum gehete conC^Uatit. 

Cumque fcitet vcnas felicitiitem IdMtddtoUm fcfte: pidtti- «Se^^M 
pU€6amddceUbtaridam lilium Dlt ^dfitUlii: dc rerij^t^ di ^ik^fiH, 



^%% V I T A 

bineficiU eius cdidit : cpx pias cogitaciones in ]egetitibus,ac- 
cendaQt. Scripfit ^gNUuUtiomsd^^}^^m2.\n deriiittH illufhiT- 
fimi principis olim feptemiiiri loannu Fridericiy ducis SaxonijBi 

rum^ eaque Sj* 
pfit,etiamaMe 

MarchionutnByandeburgicorum , qui atempore Kodolphi, Impe»' 
tatoris vixerunt ; pro quo carmine & honoraria veftc pr^ciofa 
& aurcispluribusdonatus fuit. Ltbellum queque Geo*gH Ss- 
binidecarminibMartificioferomponendisfcholiti illuftrauit. Pro- 
dierunt Scpoemata eiue m ^ndecim libros diwJA , rypis Eickornia- 
laisanno 15S5. quo autor obijt. Ex Efifiolud Schfjferoeditk. 

SlxrVS K^B H E M M IH. 

Slxtus ab Hemmenay feu vt ii^ fc fcribit> ab Hcmmiagai 
natus cft Ballacomi, oppioo Friiia: Occidcntalis, pacrc 
^Macomu HeHoreab Hemmingay matre Barba>a d Gratmga annoChrifti 
§ppidum i533.fcxto dicFebruarij. PaterliuiusSixti.noliri nobiliilLnx 
irifia. & antiquiflimse familiar Hemmingana; columcn,fua meinoria 

ftu&t 5i;;//. intcrFriria:proceresincomitiisaiiifque publicis congxei&bus 
patria: nominc infiitutis autoritate iua multum potuit. Hic 
habuit filios Q^^x^otyDoconem^ Dominicum^Regnerumy & hunc 
VratresSixti. Sixtumy omnes fingulari eruditione confpicuos. Nam. vir cor- 
datuspecunix nunquam pepercit, quamvin filiorum inflScu- 
cioncmimpenderct. Itaque ab ipfis flatim incunabulis illis 
pra:ccptores idoneos habuit, & perccptis in patria licerarum 
fundamcntis Louanium & porro adaUas vniuerfitates ablega- 
uit,vt non modo artium pcritia,fed & linguanun fcienciacon- 
fpicui , & poftulantc ncccflitate yfui Reipubic. cilc poflent. 
Quam diligcnti ftudio quam maturo profcdu Doco fiierit, 
Hoco ab Sixti nofin vcrbis, quam mcis cxplicarc malo, quaz huc ex 
Hemminga ipfius Doconis gcnitura quam Sixtus fratri cxemplo ^^.pofiut 
frattr Sixti. tranflcribam. Nihd autem mtntit fujpicabamur ( inquit) quMf» 
ipfnm nobii mortefuLripiendum cum rariffime^imo anmrum %%Aa* 
tionunquam periculofedgrotaffeti ^ejf^t ^aletudirtefatitfirmaife^ 
briua prdtere*^ temper;imadmodism , vitdquein ommbma&iom* 
bm modtratiffimA, Erat ^tro ingenio tam manfieeto acfedato^ ^t mn 
alium ^ideri?7i co quietionm : a grauioribu4 occupationibm ^pttbli» 
fie negotiisprorfus tmmuutSya domenica quoq^ ni curis libor^nam cm^ ' 
lebserat, Inimicitias (^ co?jtroucrfias itadetefiabatur s ^ttuminem 




. ■ 



isiXTI Ah kEMMINGA. jij 

m tfihuebat leclhni frcrorum ^oluminumi JecHndum hffioriis 
ChrohographUi ttrtiutn pocfiifedfecrttiori ac do8k, Artem enim ^ >' • >' 
m ^^rfificntoriam ^ulgartum huitU femporh Poeraruin contemnc' -^». «' 
> ^ inhii femferniliqiiidrimdtakat f^ comnUhtahi\tur. "HorU ^*^'' ©*»'^^** 
emfticufiuisfe 'c^jnf.nbat ad Geometriam, Opticen, 1'iSIur^, Pla» 
zniToteHticirh quihMA libentgrtngehium adhMAntenittiravua» 
yftq^exefc.b^titmitatidnepariter^inutntiotjeftlidJfimw.CO" . ^ 

•;.y;; tabnlus ifn tterfdis Ch/ oyj.graphiA > , edmorte prAutntua non 
oiuiti poe- atatiUoi^miiUaquAiamenHttqua^jlutt inluce edere^ 
afauit tabulam Geo^^aphtcam toiini orb. > (Hprimii magnam ^ 
lamttn j »€c min ** eirt fi. i. (a. r- , phtraqg ihduflrtafuk monumentm 
'i ^oHtg ifta fchqwt. I lax' ibi, ciciiide infra fubdit. Scquetttiy ia- 
it, v».i J7O' Menfe Muftio die isxcrtipuit ipfum inflainmaiio ce^ , ' , 

. /, qua indi<s i^/grauefccntfy cii ncq^ fc quieti ddrep.-fiety ne^ quic- \ 

am fHmefi t ',fruftra ad erfitu medicu maximo fuorufn rr/cerore ex 
c^tadec^jfit^O'^^^f^iif**hdrtutnfoftsannosnatus^i.menfii \ 

: ^ diesa'.!L.jmt. Meo afttem do^riaccejfit idqu^q^, qucdn^CAg^^o^ 
'i;iautdt:citfnbentiynecexpirantiadfuirirn. Hadteiius de fratre 
oDoconcSixtiis. DcDominico&Rcuicbidcnite/laturuSi 
k horum rrenituram dcfcriplUlct. 

IpfeSixtus, vtinmcdicihacxcellcrct, artcs Machcmaticas Sixiusfnedi'^ 
)idiii2;cnccrcognofccndasi:ircftatuit. IdcoqjpcrccptisLo- cina^ Af4- 
cis& Ethicis& l hyiicisdifciplinis,&linguisfacris, Mathe- thefidedaut* 
aticarii gratia fc I ouunij Gcmm± Frifio, & aUbi alijs earurn 
:ritiflimis proFcilbribus applicuit j quopcnitusinearupene- 
aha traniirct Ciimqj in cxtcriis , <jua? Mathematum noihine 
infcninr ccrcitudincm elfc dcprchcndiflet, quam docli & iii- 
jdli pariccr pra^dicant 5 cf ka omncm veritatis controuerfiam . " : , ^ 
Vc politam, cas ad Vium iuum icdatus eft. Sed illam quaiil ^fi^^Ugiai 
ilroloqiam vocant,qua: futuroriim praifcientia ex aitiis pro- 
littit, camiauIlisfundamcritis,nulUsrationibuscertisiiiti, &' 
roindc vanam & futilem eirc dcprchcndilTct^Yii: veritatis flii* 
ioius & ingcnuus , nonmodoipfe eam canc peiuis & angue 
ditj ledctiamaliis campromcrito odiofain ircddere voluit: ^^^^y ^^j^^ 
raqj fcripfit librum aducrfus cbs qui Aftrolbgiaiii profiteutur, ^p„,^^ ^^//^^ 
uititulum fccit, AfirolcoiA rntiorte ^ experientta refutatA liber, /.„;,»„ 
n quo illc non Aitr^nomiam impugnat,qua:intcr Mathcma- jj4f^^^i(^f,j^ 
icasquartumlocumobtinct, &fidcrumortus& occaiusdo-^ 
et, cxquibu? intsrualla tempQrum metimiir, & proinde vt 
lumanis vfiousmaximenCCcflaiiain vniucrfitatibus publice 
locetur, & fuis prorciforib;priuilcgiaab Imperatoremcretiir: 
Jed aftrologiam. vanitatis arguit, qux exfideru conftitutionc 
lominibus incuitabiles iricHnationesingeneratidocet, quib; 
lomopcncp^usqUvrfacalincccflitatc, vcladhoc, vcJ adilluJ. 
tapropciidcuti vtaiiteragcrc noripoiru^u5exiiiv!iiiatioia.«c 



514 V I T A 

fidcrali vrgctur. Hanc cnim Afhologiam nihil aliud eirc af- 

fcrit>quain mcras impofturas, iicut &pcdiflcquis cins vir.- 

'iidijfeqtu ucrfas, qua: funt Geomantiai HydromMnttny PjromAKf* , /i/ ;i ;:- 

^Jfrel^gU» ^f^^ Chsromamuty Metofojio^tay (Joitica, TheuTgiay K.cy^^ru.u 

' ttayfraftigid, fij* nobiUt iUa A Uhimia compl urcsqu c al \ x, q u x ci- 

uinatrices gcncralinominc appcllaijtur, & nonjno Jo ao oi.ii- 

ttclibcralium artiumrcmoucntur: fedetiam capir.ilii>anain 

Centra^s cultoribus carum condemnantur. Ncqj vcro Six lus Jarn hoc 

Sixtmfirt-^ Igit, cum plcbcijs & vulgaribus huius Aftrologix f rotclibrib. 

fftrU, fg j ^U^ Cyfriano Leouit toy Hteronymo Cardanoy Lu. a Uatirico c6- 

grcditur, qui huiusprofeffionis coryphsei furt. 

Ncquclolumingcncralibushuiiisprofeffionis R?culis co- 

futandisoccupatur, PtcudMiranduay ^ Corneiit^ i c^ictipsrut, 

fcd 8c adindiuidua dcfccndit > in quib.cxperientiaiplu Gccltt- 

i:at> futilcs, & inancs cffcpromifliones omncs, quas Artiolof i 

, de futuris cucntibus faciunt : quod ipfum li qu: Jo dcciarar, i.T 

'ria* r ^^h^^*'^ iUufiriumperfonartimgcntturu , in quibusnih;! eucuiiii: 

tUupferjO' ^^q{;j^^^x, conim,qu2B aflrologi cx dodlrinafua, his qiMfl n?- 

^^^ r^ ccffario cucntura prardicunt. l^crfona: autcm hx funt : v-ji- 

^^V^. *' rum proponuntur. Caroli V. Imperatoru: Carolt a humtuC^ 

^ . Wtitii Megani : loannie ab AuftrU : Hcnrici i. Francor. re^ie t prsih 

"a^^ r^" 1* FrU^cor* regu t Caroii ^, Francor. rtgii : IJaLtlU Valtfe: 

"j a!!L ^^'^^ i' P^"f'f- Maximi: Petri Moifti: ^lcxandri MedicuiHtr.' 

aemenjtrat* ^^. ^ ^^^i^^ ^^^^ j gfioardi 6, Anglia regis : lA^tia AngiutU' 

ginai Eii;^heTha Anglia regindi Luiouici Anglidrtgiat ferdi- 
nandi Impiratoris : ioannu Fredtrici Saxonia duck :' Phdtffi 
Landgrauii HeJJia i Bernardi de Mofodai : Henrin K^^^ifi^omt : 
Adriani luniii GemmaFriJiii Docconie ab HemmtngA i Sixii ek 
fiemminga i Ajfa 'BoitxAmuha: RtgneriuGratinga: £fn.%riRiu^ 
t>peeehocesC' coHeti: loanrtie Checi AngU i /oannts Bapt'fia Cardani : Qui- 
euftem efl tn biisgcnituriscxartcfidclitcrdcdudis, &adpr^fcntcmcu'j> 
4. Antuerp, tum diligcntcr accommodatiS,cum vanitatcm Aftjrologiaro > 
^nno 1585. |)rchcndcrit, ac dcmonftraucrit .* hdc prarftarc voluit j vi ?o- 
tfudPlan'' fteros errore, & fruftrincolabdrelibcratct i illudfaltc cll coa 
tift* ftcutus, vt nec ingcnium j ncc diligcntiam , ncc ftudium iibi 

dcfuilfe demonftrauic ad Rcmpub. Utcrariam iufto traniia 
gubcrnandam. Vita dcfundus cftcircaanbum Chrifb 
odlogcfimum fcxtum, fccufi quingcntefi^ 
mi« Sujfrid. Petri de Jcriftorihtee 
trijidt 

lOACtll' 



.1 



\ 



M E I S T E R L jij 



c 



lOACHIMVS iM E I S T E- QAs^-jMi 

R V ^. l9.Veb.S.N. 

Aput Lufatiorum cft GorUciiimi Ytbs cclcbris ad Nifr^^^ 
fumfluuium. Ea tum a^lios complurcs, yinutc & do- 
dtrinainligne» viros>tum lctfchimum hunc Af«7^fr««i fclicifa- ^^^ii fM 
tuprotulit, annotrigcfimofecundo fupra millc quiogentos:yfcrr, 
&dccimDquintopoftrepurgat^ip, Luthe^i^ Philippiinpri- 
mis miniftcrio, facraip do^trinam. 

Tyrocinium puer fccit fub Georgio OthcmMnno. juucntutis QiM.Othc" 
informatore fidcli §c fclici , cuius ^loqucntiaii^ ImperatQr mMnnm, 
rcs ipfi D. D FerdtnandUs gj* Maximilianmy ad quos graui-: ^im [fifgg^ 
bus in negocijs tumViennamAuftriaJ, tum PragamBohc- 
jniar mctropplim , fuit ablcgatus, amarunt ^ admira^i funt. PffgjiM u • 
Hoc igitur docente ti^m in alij^ arcibus, ad bumanitatcmper- 'J • ' * 
tineqtibus, tum prxcipuc in ftudio pqjfticcs mag^ios rccit 
progrcllUs. ^unt enim in optimis quibufquc ingenijs qui- , . 
dam quafi igniculi naturae : Qmbus excitatis ftudio & do- ^'^^^r 
d:rinaa ftaum fe yis infita prodijt: yt rcAc dicatur indplcs 

. E patria fchola ab artium Sc linguarum principuin appa- Mittinty 
ratu fic fatis inllruftus , Francofurtum fc ad Viadrum Mar- Francofitr^ 
chv£ Eledloralis oppidum fchola pubHca, indc ab anno Chri- ttim^ 
fti fcxto fupra mille quingentos npbilitatum , yberioris in- 
gcnij cultus capiendi ergo mittitur. Ibi , quse crat cius " 
^i/iOfca9$cc &ardor difcendi, audiuit intcr alios, lodocum^Wi/r ^.^^f^ ■ * 
/itf^fiiiwjmedicinse atque omnis philofephiae cruditje dodto- ^^"^^ 
rem celcberrimum. Hic igitur per omnc philofophia: gc- 
nus gcnerofo animiimpctu graflacus, non mediocrem de fc 
apud bonos & dodlos excitauit cxfpeftationem. Franco-^ . 

fordia in patri mi reuerfus, fuafu & iudicio , vt vcrifimilc cft, ^^^^** ^P^ 
Othomanni illius magiftrifui,fcbqlas pa.triaeopcramfuamin !f^-'^*** 
iuuet^tutCj^ primis Htcrarum elcmcnris imbuenda» a^dixit.-'*^*' 
Indc taubanum, oppidum yicinum , yocatus , jfchplac ibi- 
dem gubcr^ationem, fufcepit : fcd paulo poft in Boruffiam 
paflus ^ftfcp^rtrahi,afcnatu Elbingcnfi acccrfitus^vtluduni 
iftic litcrarium aperiret. 

Poftea Luthero mprtuo Wittc^nbcrgam eft adOM^clanchn yfttttimber" 
thonem illum Cermania;PhccniQemprofc6tus: qui am^^ntc^ j[4i^/i(i/. 
eumcQinplexus cuin Crucigcro, Pojncrano, fc alijs Acadc- 
miar tunc profefloribus., no.n vt cjifcip^lum» fed yt amicurn 
habuit, iaprimis fuauillima cpnfvictu^inc yfus cl^ lo»nnk ^^>^%Mator. 



3%^ V J T A 

JMMtorlt ^OLtx, ob ingenioiuni & ftadioium fimilitudiucm^ 
qua? aniinos aidliffunc conglutiuarc rplcc. Bc verc crani 
tuiu 

* . 

Amlofionntes 4tatib$tsi anihw ambfl i 
'Et cMntare paris y fjy» tejponjertparati, 

Dcfiderabatur ep tempQre Gotting^ti peritus ludi reAor& 

yocatuf Got pucritiac informator. Pcr lcgatos igitur Mciftcro id officij 

Un^rn^ - 4efcrunr,vtqucinfe rccipiat, amicc rogant. Aiinuit, &vo- 

^etfterae. cationcni fccutus, adolelccntiam inlitcris ac moribusfidclir 

tprinformati ad Pliilippi inprimis ducflum fefc accommo- 

4ans, & Philippica idcntidcm fua; fideitraditis commcndans. 

Inhocpulucrc fcholaftico dum vcrfatur Mcilterus, auguib 

fchola Goiliccnfis monaftcnj apcritur : primusque eius rc- 

Gymn/tfium 6tor P»/r*- Vinunt U4 \i itrcinocrga cuocatur, & dicnonolu-: 

Corlicehfe lii^anni fcxagdimiquinti, folcnnitcr introducitur. Vcrum' 

tnfiitmum, cumvix tricnnium gymnafio piacfiiillct: Vratislauiam inui- 

jlAeiusregi' tatur, quo & abijt. Quarc cum dcfucccflore dcliberarctur: 

tncnpojiVin ynusMeiftcrus dignus iudicioScnatus vifuseft, cuifcgimcn 

centiutnAIei fchola:& piouinciailladocendidcmandarctur. 

'fierudvoca" ParuitMcifterus, &in dulcifilmam patriam annofexaj^c- 

ttHT. limonono rcu^rfus, nonfolum ciuium fuorum, fed &fiuui-: 

marum vrbium ac prouinciarum liberos , coUegis Laurenttt 

lAidtr^ttc^ (^ MiiTttno My}io ^ "viris dodlillimis, bonas litcras 

^ocuit. 

Partiri i;ncrfc fucruntilli opcras, vtfacra& Gra:cos au(ftor 
resLudouicus cxplicarct, MyHusartcs Logicastradcrct, ipfc 
Mtiftciiispoetascnarrarct, & ftyli cxcrcitationcs atqucmc- 
lctas oraLoriasyrgcret. Etfancitudio,fidc & ingcnij cxccl- 
pt.t^^cvitn lcHria r^ntmn cfFccit: vt adoicfccntes, ne dicampucri, mc- 
AUjltrt. diocriftudioadhibitOj quafcunquefacrarum Jitcrarum hi(lo- 
rias, ngn intcHcitcr carminfe reddifas iuxta prxccptoris du- 
fflum recirantcsaudirentur. 
Thrafcologia Eo cni m adfucfacicbat difccntcs , vt cx optimis quiburquc 
jpaeiica. Latina:lirY,'kTaudoribus& poctis, VirgiHoinprimi^, fuosin 
orjincrcdiil^ient iynonyma, cpithctorumcopiam,phrafium 
fyluMlum iiifiniram locorum communiu^n multitudinem, c- 
Kganrias piv.tarum prqprias, adcocjuc totam difpofitionis 
pociijx nUain. Accedcbat ipfius Mcifh'riindcr'cflum ftu- 
t.Xftctt£i:tO' chuminfcribcndis,&in maxima difcc^rium frcqucnriareci- 
»cspjet$c4. tandis pociiiatibus : in quibus non tantuin in clocutionc Vir- 
rjliicoiv.uionftranda, quantumpoterat> claborabat: fcd ct- 
iam ii». itl im umbebat : vtinprimis oftcndcrct, & difccntibus 
t)!>()i-;iK?sc]u.in proponcrct, qupmodoiufacris hteiisfin^ula 
i(Ci ba, nnijUlicpiuafcs, ^ co.ta difpofitionis & clocutiouis for- 

ma. 



1 



M E 1 S T E R I. ^if 

L> atquc charadcradpocticamflylum accommodandus Sc 

rifbrmandus cffet. 

VidiHcsadGymnafiumillud conflucntes exvna partc Bo- 

ros, & Polonos : ab altera Gcrmanos & Bohcmos : inccn- Cilehtitt^ 

oniucs amorc Ihidiorum & fama tum Meifteri , tum <^uos GymnafU 

>do-nominauimus coUcgarum. Quindecim ipfos annos Gorlu^nfif, 

[nludocumcgiirct,afcnatuBremenli, confilio chriftophori 

Atiy adgubcrnandameius vrbislcholam, honorificc fcri- Bremamfn^ 

slitcrisvocatur: cui vocationi^anno odluagefimo quarto uitnfwr* 

nparuillet; vcnitco, &{blcnnc fuum obtinens, iuucntu- 

lUtcris optimis imbuit,fcd nonfuit diuturnuMftc laber. 

)ri enim ardcnti & continua correptus , placide in Chrifto 

it,dicFcbruarij decimo, annoChrifti odiuagcfimo fepci- VbipMul^ 

», fuprafcfquimillcfimum, cum vixifletannos quinquagin- poftmoritWm 

juatuor, mcnfcs trcs, dics vndccim. Prxfagijt ipfc fibi » 

rtcm in carminc , quo calcndis lanuarij graculatus cft Pc- FnfrgU 

LO,quoditahabct; nmtm, 

Felices, fi quid felix mundo efi, Calindae, 

Sf quapoteflfelixjpesfuperejfeprecor, 
€}uoflfi cun^s crepant y ulerantfiftttartdntimx 

Feltxin coelo proximue annueorit. 
Htc ^hipendemem exhumtrismalfamqjgenufjf 

llle hominumy carnem geftaty ^ ojfafator, 
Ofientatcf^fuperqudgentemplurimaproftor 

Accepit patrio vulnera ahhofieyfacram, 
lUiCy ^iSIa iacent qua regna , refurgerefas eft i 

lllicfpesn^ftra certafalutiserit. 
Jllic h fpitiodexrras iungemwy^biin^ens 

Sub Ghrifto rofeo pe€torey vulnus hiat, 
ibimui hcjpitioy non certa fedevag^ti 

Inftabt' es homimm Jpesyfera ^ita^ valo, 
Et quAcunq^ minax anttUfy qudcun^ Calenda 

Adducuntpeftesy damnay^aletecruces, 
Jnfelixnil ejjhpoteff, quibud atherofummo 

Frater deuiBu hoftibusyaftra tonet, 
€>ui Ditem ^Mundumy (^fuperativulnorM LitH 

yicit ouans dextray vulneroy mofttt Dem, 
Ergoficetiamfeliceslane Calendat 

Fez.eliOi (^nobie /ataqsfiimq^ ferif, 

Scripfit pleraque carmine, &: quidcm Hcroico : vt de ScripfM, 
; dc Chrifti natiuitate\ dc Rodolpho pximo Imperatorcr 
Melanchthone pancgyricos duos : item foluta , orntionem 
itttyche Sc cius crroris fcdatoribus, ab originc cius fc- 
fiib Thcodofio vfquc ad luftiniaiuim Auguftum : iji- 

X 4 lcri- 



|i8 V I T A 

(criptam magnifico loachimo a Berge^ |(c fi quae alia, Sxm^ 
«oifffy ^«tf fntciftori fu$ panntautf ffrutm difiipulm AkfMhMm 
Scultetui GrufUberginfis t Gorliciidii^icefimofitnmUiMMmn 
^BuMgefim feftimo . 



f2. 15 S7. irc 

J^fAncn^m, 

♦ Ad hunc 
BtHtherum 
arno 154^. 
jcripta epi' 
fiola. 

Wurt:(hur'. 
gtim. 
Cnrelcfolit, 



KatalisSeU" 

theri, 

* 13*7. 

* '4S7- 

* /502.. 

♦ • • 






^«jW. 



foptilarei 
ccAtanti, 



^pii^CMiio. 

!\ii*trur. 
X,' ;r.rt.J;fir- 



lM l C HA E L B E F T H E- 

R f^ S, 

FOrtifnmafemper Francorum geos» acintcr caeterosGet" 
mania: populos antiquiflini^ eft habita : cui * Mdan- 
chthon candorem inprimis tribuit. Ea in gente tribus VTirfv 
hurgo, Franci^e orientalis metrppoli» milliaribusj fecandam 
Mocnum fluuium^ fitum efl oppidum yetufliiliiTium Canb' 
polisj a Carolo magnoImperatore> fub annum o^lingentdt' 
mum, conditum : id quodvel verficulus hic adimaginemil- 
lius Csefaris in curia adfcnptus hpdicquc teflatur: 

CarcUidenmagnuefrafintem cendidit^bem, 

£ regione oppidi cis Mocnum in monte arx yiCtur Cads< 
burg, abeodemlmperatore fundata^ cognominata. Hoc 
in oppido natus efl Michad Beutherm > anno yigefimofecQn- 
do fupra millc quingcntos > die decima odfcaua O^lobriS) D. 
Luca? Euangeliua: facra : qua: & ipfa natalis fuit trium Gcx* 
maniaK Academiarum, in Palatinatu * Heidelbcrgenfis,Gry- 
phifwaldcnfis * in Pomerania^ & Wittcmbergenfis * in 
Saxonia. 

Patremhabuitfibico^nominem, arcisillius & oppidiprz- 
fcdlum pcr annos triginta fex,ac obfidem in feditioforum ru- 
fticorum motibus conflantcr fcruatam, Conrado de ThumgeB^ 
cpifcopo Wlirtzburgenfi, & orientalis Franciae Duci, longc 
cariffimum. Auus eius fuit Pa,-4lu* Beutherua , prxfcclus fim- 
um ducatus francias, qui diem fuum obiit anno miilefi)ne> 
quadringcntcfimoj nonr^efimo fexto. Prodicrunc ex co- 
dcm 9ppido & tniyj^tft fuerunt> AndreM Bodinftemy di&QS 
Cariflad» loannes Draconitesy Tkcologi, /^/i»s Beutherm^cxor 
cellarius Fuldcnfis, loanrt* Hildtbrandm ICti. & medicitres 

■'■..-,1 1*. 

^thdmui Rpeger, loann. Li^deman, ^ Georgius Sche/ner. 

Puci hic Bcuthcrus,vUiri indolcs cius prarclaranihilyulgarc 

po!licerctur,marri« ac propinquor{icura,( patrcm fl.yixbimu- 

lus nin i fit ) prxccprorib.cfi: comilfas : inq; fchola p.atria ad no- 

, nii vfci; xcatisan^ibpnmAlitcrarii fundamcnta non infcliptcE 

iccir. Iiidc auiditatc dilccdi dudtus Wiir/:(^«fjfi an.act.^.venit: 

ibique 



BEVTHERL rt-9 

ibiquc in Grammaticis vbcrioresfecitprogrcflus. Brcuipoft 
in Cohitrgenfe Gymnadumfe contulit ahno Chrifti trigeiimo imdeCohm' 
quarto: vbi Grxcae lingua; , cuius erat cupidiflimus : Dialcdi- gttm. 
ces item & Rbctorices initia deguftauit ; ibiaue biennium , ad 
decimum yfquc quartum ^statis annum , hseut, Bicnnio cla^fo 
MMrpurgum profcftus , fingulari Dei prouidcntia naftus fuit EfM0pf$ir^ 
dodtrinas vitasque informatorcm & hofpitcm UMnnem Dn^cfi- g^^n. 
nittm S S. TheologixDodorcmpopularcm, atquccognatum ^^'^* VtMtP» 
fuuiTj; qui non (bium doftrina; varictate & in formandis ingc- 1^«- 
nijs dexteritate incomparabilis3 fcd ctiam rara pietatCjmorum 
grauitatC) vita^quc fan^imonia infignis crat. Hic loco Indicis 
Biblici,fcu> vt barbarc loquuntur^ prchrcpcrtorio Bibliorum^in 
citandis memoriter facrae Scripturae textibus atque capitibus 
co vfus eft 5 atquc pjropter cxpeditam iingulorum capitum dor 
notationcm ipCnm facrnm amhersim appcllitarcfolitus* 

Hebracas etiam iinguas cognitionem ab co pcrccpit > & in 
Grxcorum autorum iedione fe diligenter cxercuit ; inftiu^u- 
que praroeptoris huiiis , & heri fui , atquc £17^40/ Heffi^ poeta; > 
qui filij loco cum diiexit , primii in pmlofophia tcftimomum, 
quod Baccalaureorum gradum vocant^annoChrifti trigcfi- BnaM.pri- 
mo odauo > xtatis dccimo fcxto petijt , & adphilofophia? ftu- mumfhilo/. 
dium animum appHcuit. Anno iequenti in Soiitartenje ca^no* grsdumf^- 
bium in Haflix finibus fitum , ad doccndas artes vocatus cft. ti$, 
Scddiuincarnobio illo commorari noluit: cum animus eius Doctt i» w- 
ad vitam ciuilem ferretur : & pluribus , quam paucis , prodcffc nohic^ 
ipfc mallct. 

Itaquc VVittemhergMm abijt,Thcologiacftudio inflamma- jihitVFit* 
tus : vbi a MeUnrhthoni^ 9 cuius ad amicitiam facilc aditum^fibi tmhirs>!*in* 
virtutefuapatcfecit,D. Mar-inoLuheio commcndatus, inter 
domcfticos eius reccptus,&humaniflimeefthabitus. Autor 
ibi ipfi fuit Mclanchthon , vt ftudium Mathclcos casteris ad- 
iungcret; 3c altcrumin philofophia gradum, quem Magiftcrij 
appcllant, pctcretj animumquc poftea adhiftoriarum lc6bio- 
nem a«dijcerct. Cum autem anno quadragefimo fecundo, dif- 
fidio quodam intcr Ioan»em Fridtrimm, Saxonia? Elcdorcm» 
& Mxarittufr-^ Saxoni$educcm,finiumcaufaort05milesvtrin- 
que confcribercturj&dcle(ausTorga:habcr€tur:militiajipfc Militidtyri* 
quoq; tyrocinium fadurus , ppcram fuam in conficiendo Flc- cininm* 
doralium cppiarum catalogo addixit : eaquc ex re tantam cx*- • 
pcrientiamacquifiuit, vtmcnniovixelapfo,quidani cx prae- 
cipuis belli ducibus, qui Impcrio rnilit^bantr Wittcmbcrga 
cum in ca%a Saxonipa , ad caftellum ^olffcnbfutd I cuoca- 
rent. Qiiocpp.Fcdobellpadftudia Wittembcrgam rcdijt, ncc ^^fidfiu^ 
Marris caftra , cxccptis his duabus dc ft(lufarum choro digref- ^^-^ 
fionibus, dcinccps vnquam attigit. 

X j Com- 



5J» V I T A 

* 

Complcto "^ittembcrga! quinqucnnio, quo Lutherutn.Me* 

Umcbthonem , Pcmeramm, Cructgerum feniorcm , luflum lonAm^ 

Theologos 5 Hifironymum Schnrjtum , & Melchiorem CUngium^ 

lurifconrultos j Erafmum Reinholdum in Maihcmaticis audi- 

ucratj annoChriili quadragcfimo fcxtOjaJtatis vicciimoquar- 

- jg.^j^^ to ad hiltoriarum , M athcmatum atquc poefcos profcflioncm 

. ^ . /• pubiioam in Gryphifv/aldcnft A cadcmia vocatus fuit: cui offi- 

^^° biennium non tantum fumma ciim laudc prarfuiti (<^d Re- 

' ftoratus ctiam dignitatc fundlus clhadlusque oliquot promo- 

tionum puWicarum fqlenni pompa celebrauit. 

. Cum igitur m^gpa vbique de ipfo fama percrcbefccrct ; 5c 

Mf ZoheS. ad aures yfque M^tcluort^ Zobellii , f r^ncia; Ducis , & Epifcopi 

Wirtzbur2;en(isj»patrisB fu*^ principis , cmanarct : ftatim bien- 

Beutherum nio poft , quadragefimo oiftauo anpo ab ipfo vocatus > & in 

in confilia* coniiUariorum numeruiv eft allcdrus. Hocin muncre prudcn-r 

riorttm nw tiamj fidcmj intcgritatemquc afc cxpcc^atam egrcgic proba- 

tnerum w--*^ uit, & publjca commoda pro viriHpromouit. 

o^tat^ ^ '* S>d cum infatiabili diiccndi ftudio tenjcrctur, &finelurif- 

prudentise cognitione minuB fc facercfatis officiofuoin aula 

Ahit*fn Gai^ pofTc cxpcrirctwr quotidie : co vitse gcncrc rcHc^o in exteras 

Uam, - Galka:quoque Acadcmiasjiutiscondifccndi caufa abirc fta- 

tuit;longaqueitineraconficercpotius,quam in aulicis dch-r 

Pemrina^ cijs torpcfcerc. Cum cnim peregrinationcs ad prudcntiam , & 

tionum vti* fi^aliasrcsmultas plurimum momeiiti afFerrcintelligcrct,ex- 

Utat» • ^^^^ nationes luftrare cum iudicio, lcges, morcs, initituta 

notarc, & cum ijs,qu3e domi forisquc iam obfcruarat,confcrre 

voluit. Nec cnim ignorabat^pcregrinationibus Vlyflcm ci^- 

mcndatumj & oratorcm ab Arif totclc pcrcgrinari iuflum: plu^ 

jrimumquc ad lcgum tinn fcrendarum>tumintclligcndarum 

(cuentiam pcrcgrinationct; conduccrc. 

|n exteras ergo Acadcmias Gallicas, Paripenfem ^ A^rni^' 
ntnfem . HhHrigenl^f'' & l*tcia-^tertfern profed:uscft,annoCluifti 
qHadragefimononojquotemporc velmaximcrcgnum Gallia: 
pacc & rerum omnium vbcrtarc floruit. In iliis pcrcgrinatio- 
jiibus cxpcditc & cleganter GalUce loqui pcrdidicit:varias va- 
riarum Rerumpiibl. politias, leges > confuetudincs, moics , ri- 
tusqj cognouit:qua; omriiamaximopoilca vfuiinvica& ipfi 
Stu^4 0it0t $c alijsfucrunt. Etquamuisimmcnfoiurispclagofccommifc- 
iH GMStM» rat> inq .]c facro & ciuili codicc omne tempus ponerct: ab alio- 
rum tamen humaniorum autorum led;ionc non prorius abll:i- 
fiuit j fed varios, eosqueprxllantiflimos fcriptorcs diurna no- 
Aurnaquc manu affidue verfauit: cumfapicntibus& dodio- 
rjbus communicauit : artium libcralium Magiilros,dicendi 
atque vincndi pricccptorcs 3 confnlcndi arquc iudicandi do- 
^oics aiuiiuit vitos vpdiquc do^iiumos : viii.ic ex alijs accu- 

ratc 



B E V T H E R I. Jji 

.fj^tc de grauiiTuTiisiebusiniTic^iiumalUci^, diflcrere; cr alijs 
clegantcr loqui : ex alijs ad dclcdtationem auai»^ncium verb^ 
faccre 4idicit : ex aliis ritc rcdcquc, ordmanda:, adminillran- 
dx, tucnd«quc Kcipublica: necnon bcne, ciuilitcrj &c iioncftc 
yiuendi pra:cepta hauiit^^ib alijsdcniquc bpni&a^qui artem 
^ognouit. ' ^ ^ 

Pidauij , qua: Pidonum in Galli^ metropoli^i ac cathcdra PtStmum^ 
cpifcopalis ab ipfa D, Jiilarij «tatc & fludio iuris ccleberrima 
cftj cum propterfummam loci illius amoenitatem, quem Cla- 
jiiusfluuius, qui in Vienn^m dclabitur , circum£uit, aliquan-: Scrihit iphe^ 
tifper fubllitiliet : EhhemenrLhifi^ricAn, confcripfit, & paulq mmn btfto- 
poft Lutctiam digreffus , opus , cuiusfimile antca nuUum yn-. ficMm* ^ 
quam extitcrat, virisdodiflimisatquc ccleberrimis , qui Pa- 
rifien(i in Academia tunccrant,pcrlcgendum dedit; quiflatin^ 
cum ad cdi:ionem funt hortati. 

Itaque annoChrilhquinquagefimotypisilludl-UtetiiP c?- 'Eiitii%m\ 
fcribendum curauit:a4 cuiuspoftcaexemplum ^t^in^ kLbiYm ^p^^ 
calcndarium fuum adornauit. Anno fequenti quinquagefimo 
pnmo 5 Gallia rclida , magnaq; breui temporis fpacio cx cgic- ^ • . . ^ 
gijsftudijs^laboribusatqucadionibus comparata glpua dor ftxant&riMd 
niuHxrcdijt: &: abaula Wirtzburgenfihpnorifice denup rccc- 
ptus, cidem totum fe dcdidit : atque ardua qua:qj ncgotiorum ^ 
fortitcrfubijt,prudcntcrqj cxp^diuit.Qua diligcntia id confc- 
cutus cil: j V t ep farpius Epifcopus '^irtzburgcnfis in arcanis 5^ 
arduis ncgotijs Qpcra cius vtcretur, ftudiumqj clcmentcr pro- 
biuct, &; fm^ulari amorc ac gratia complefterctur. Et cum prq- 
cipui confifiarij munerc fungeretur; quaimr bonorum confi- GjMntuor ciy^ 
Jiariprumycp/>«/ci prudcnter fibi vitandosefle cenfuit :<:(?*(«- yiii£,yw»»y«>« 
fNAitam, bpnoriim confiHorum remoram? tiifcordijtr' inter ovfA^ p^ij^ 
^«AtftyTKj; AHeclu ,a quibus omucs,dc rebus dubi)9 confultanr 
tcs,Yafuosd]cdccct:^i?«4rir#rtw dcniqucqua; omqia habct 
vcnalia, fidcinqueacprobitatemcuertit. Quos etiam condlij ^v* A 
dandi modos Aiiflotelcs prspfcripfit : cos ipTc accuratc obfcr- ,. ' , , 
nauitirj/.iJ.^f lciiicct^^fwij/m^/irf ^£^f;w^//>coniuicnaumelle. ^ -a ^ 
tixc cnim fi coniuntrantur , mai? nam vim habere ncccfle tft. , r'^ 
Qnaiiquam v croomnia, qucp m co.nlultatipncm vcniunt , ta- ' ^ 
lia iunt, qux .ilitcr i\ccidcrepo(I'unt :tamen ipfefibi fufiicere 
arl •ici.arus, efti fi confcicntias iu2c fatisfeciflct,illius mcmor: non . 
e-^amHj^y led fidcm prMflAte debety (jut iqrjjiltHm dat . S.ingulari arte 
^^cflcxu faciliconfiliaadynuiTa^cumquc vcrum fcopum dii;i-' 
gcrc potuit3 optimcfcicnsobliquaviacundvim,quonoi>licct 
rc(fla Nullius fcruilis fentcutia; vn^^uam vel autor , vcl iniita- . 
tor : fiiciitij vcro 5*; sircani nufquain nop tcnns fuit. In capku-'- 
d is confilij? & dclil^craLJonibus f Ulipicndis fingulari prudcr^- 
tia pra:itabati con^ilvratc & cu\n dignitatc fuaii^ fi^atcniiam 

' ' ^ ' cxpli-; 



,jx V I T A 

cxplicarcjcircumfpcdcquc perpenderc folcbat; & <piaj faluta- 
^ lia aut perniciofa euentura dicebat h ea grauitcr , hiiioriatum 
monumentis & antiquitatis exemplis,comprobare ci non erat 
Lt9Mti$ JtiM' ^^^^^^' ^^ ^^^c fidem non principi fuo t^ntumjfcd etiam toti 
thmMdPar" ^^V^^^^ Romano,inprimis vcro Germanica^ nationi in tra- 
OiMtnrtrA ^^^oi^c Pairauienfi , anno quinquagefimo fccundo , ita pro- 
g^f^ bauitj vt cum ab Epifcopo w irtzburgcnfi^legatus HenricG Co- 

miti Caftellano,& lca^ni ZobtUio. ad ea comitia adiungerctur, 
in componendo religionis diflidio , & fancienda atquc flabi- 
liendapace publicaj nihil prius > nihilque autiquius habucut) 
quam vt Principi fuo > quantumuis Pontificio , communis ta- 
' mcnpatriae& tranquillitatis amantiflimo, pcrfuadcret i ne ob- 
latas tum pacis conditionesdctredtaret, vel impediret. In ea 
tra^ationc tam Principis fui nominc , quam omnium Prote- 
fiantium affenfu decretum efl: in eaufa religiontt ^lttft^litat (uf- 
frMgiofumm^aUat. Sa:piuspoflealegatusinaulamImpcrato- 
ris, Oenipontum quoquc & Ratifponam a Principe fuo miflus 
rcbus feliciter cxpeditisdomumreucrfusefl:. 
fatauii dat Anno quinquagefimo tertio Pntauium conccf^t y atque ibi 
9piram Mi" ftudb Medicinas dc confilio Melanchthonis i qui in felicifli- 
dicind, mum eum Medicum cuafurnm pra?dixerat , operam dedit. Ibi 

C7. FaUofim. itaqu^ G^bridem FaUtpium medicum, chirurgum & anatomi- 
cum celebcqimuqi ahdiuit j & famiharitate eius quotidiana 
maximo cum fru6tu yfus efl ; cuius conucrfationc tant^m et- 
iam m praxi medica profecit : vt ea qiioque in arte ita e^ccllc- 
ret, acfiabineuntcart^te cam traftauet. Fallopius cum in Mu- 
faco cum aliquando conueniffet , ^ inledlione lafont' I C. of- 
fendiffet, obflupcfadlus dixit : quidtempus iuridicis iflis fal- 
lcret cum profcffi©ne effet medicus ? Talem enim eum iudica- 
l)at,quodpericulofos fa»pe morbos & vulnera cum praefentifTi- 
•mo vitar difcrimine coniun<fta,feliciter ipfum curafle noue- 
rat : proindc etiam medicina? ipfigradum obtulit. 
Fafii anih> Anno quinquagefimo quarto F.^fios anttquitatu Romaud no- 
^tntatie R,0* ua methodo Pat^uij confecit,& ibidem edidit. Paulo pofl Ro- 
maaaaBeu^ mam profe^us,ipfeibimonumentaomtjia diligentcr perlu- 
thtr.fcripti, ftrauitj^ pbferuatu digna , (ludiofe annotauit , & infigncm y e- 
Remtun pt* tuflatis thcfaurum fibi comparauit. Ipdc ^ifM^ Bonouiim , flu- 
tit, diorum matrem , & FerwArtam yHxx^io iuris cclebcrrimam to- 

R.CattitlC* tiusItali^Acadcmiam, nobiliflimi illiuslC. RcnatiCsni fama 
permotus,fc contulit. HicPcnatus do^rinam Bcutheri va- 
j|;iam, & in fcicntiaiuris excellcnriam, cum deprehendiflet non 
"DeSln lurit finc admirationcj nobiliti^tis priuilcgijs ipfum ornauit , & do- 
renunciatt^ 6lorcm iuris vtriufquc, compctitoribus o^odccim Epifcopis, 
^eutbtntt. renun ci auit. 

iftis honc^iibus in Itaha auftus, anno pxoximoin Gcr»-»^"- 

I iain 



B E V T H E R I. 3^ 

hiam aprincipefuoEpifcopo WirtzburgenficftrcuoQatus.Ir- KntHatmh 

fl:';l A. iciumcum Comitiailla Auguftan«i>in quibus de f2,^ pnttUunn - 

p 'J' : ca &: reiigionis plenius deliberandum erat. Rcuerfus c- 

Z<> aomuni) vna cum loann$ Z»beUio > & HmrtM m Mojs, I. V. !). ^gi t$mhi^ 

ablcgatus denuoab Hpifcopoilloadlmperij comitiafuit: (jii- jiMgnMtmd 

bus etiam ab initio Februarij vfque ad finem Septembris quii- kktgMtttr. 

quagcfimi quinti intcrfuits&communemtotiuslmperij »a- 

ccm rcligioais atqueReipublicae vniucrfaitique eiusfalucm 

pro fua virili , & promouitplurimum , & fcliciter conferuaait. 

Valdeque illud eft memorabile j quod non tantum Epifcopi 

Wirtzburgcnfis legati j fed borum etiam duftu atque coniiio 

ipfc Archicpifcopus quoque Saltzburgenfis , in Proteftantum 

partesidc conferuandalibertatetaminipfiusreligionis crcr- 

citio publico , quam alijs capitibus ad eam pertincntibus ,dc- 

fienderint.Vt tamen verum fatcamur,graui(fimumfibi exaac 

a(3:ione multorum Pontificiorum conflauitinuidiam : & niul- »-,-^^ ;-| 

ti ex amicis, qui in dexterd Se^natus Impcrij Epifcoporuii & alicrum ' 

Ponuiticiorum latere ipfum federci & Epifcopi Pontificijlo- j. 

cuni occupare videbant^ ipfum admonuerUnt:ne fufpicion:m 

ali;^uain dc fe moUcri paterctur , ac fi non falua fatis corifcicii- . 

t:a> officio legati Principis fui fatisfacerc poflet: & autores ipfi 

fu.uuiiiiVt ne prbpter honoresaulicosiaduram aliquam fk- 

mr jcfideifaccret. QuanqUamveronehiiniinumquidemvcl 

( J jira fidcm,vcl contrareligioneiti 8t confcienti^Ti fii5 corh- 

rij':: it ! noluit tartien iniqua illa fufpicionc grauari , ac fi in 

aL v.r iini grariatn qusedam facferet, Vel oniittcrct. Et cum edaiTi 

cx VI on obfcuris indicijs animaduerteret , Prindipis fui graria 

aKorit Ji; aulicorum inuidiam fibi Cteari: qui aegerrimc fercbati 

Epiilopum arcahafua j pribfertim in rcligionis negorio , cotn- 

inicU^ c qui cx profeflb adOerfsc confeffiorii dddiaus cflet i dc 

teimaiicnda illa aulica fundtioric, & confiliarij dignitatc fa^- 

pius Jcinceps & fcrio c«gitauit. Icaque ab eo teitiporC i quo c^ p , .. ., 

comitiis Auguftanis domum redijt j per iritegrum trienriium r 

placidam a Frmcipe luo dimiflionem humihmc peujt: fedim- -y \ * 

petrateearhnonpotuitjdonccfcreniffimusEledorPalatinUs, vtga p u 

O f.'j Henricu^. in aulam fuaril eiim * vdcatct : a qud cohfiliariUS « jgJf^ ♦---, 

Ecclcfiafticiis atque BibhdthecariUs defignatus eft. Sed vix fi- ^" 

de ipfiiiS expldiata , & ^aUcis legatioriibuS pcrfpedta 5 iniqua 

forshanceifdicitatemquoqUcinuidit. Atindenimftatimfoit. 

duenti optimus & munificentiffimus illd Eledbr, Uteratotum 

fautor ac patronusfuiTiinus,iritrodii6taiiiEtclefiasPalatina- 

fcUs Euangelij do(flrina>&libcl:alit^rdotata AcadcmiaHaidd- 

bergenfi, anno artatis fusfe quinquagcfiind feptiiiio , ittopitiatil 

itiorte eJt hac vita abreptus eft. Poft Ciiius exccffuiTl auHcanl 

YitaiTicUmpriuatacoiiimttcauit:^poftquaiii comUni mcnfa 



/. 



^54 V t t A 

liiiti viriS celeberiimis, plerifque fuis affinlbas> CcfirMiU Offii^ 

inihio, FV^ihelyrjo RugetOy lounne Pofihio» Faulo Meliffh y?ttf0 

1 • - Loiichi: y Haidcibergsc per annuni vfus efleti altero aniid Chri- 

ai ilifcxagcrimojXtatisiLixtrigefinioodtaucOppcnheniiumfc 

^^ ' ontiiht ; oinnibusque rebus publice gerendis valedixk. Nc 

vao ocioliis planc in illo ocio viueretj n-gumcnra tn jtt.gtiia /4- 

cuf-i4m B .^uotum c^pua primus adornauit; & Francofurti p^r 

Vititdt?, Zipffdtum typographum typis imprimenda curauit. 

CiiusopcrisBibhcicxcudcndioccafioncnonamiciciam mo- 

dcc^^ tpjniliaritatcm, fcd& affinitatem,artis typographica?ni- 

•, '* r ^^ niio .imore captus ^ ciim ZepfFclio contraxit j & libi pcrfuadcri 

paius >clt 3 vt cum vxoris iplius lorore matnmonium miret. 

'^' AnnoigiturChriflifexagcfimofccundo,aetatisfua:quadra- 

. geimoj cum comitijs EledloraUbus , in quibus MaximilianUfi 

lIKomanorum Imperator cledus fuit Francofiirti^inrcreljct: 

Mirgarctamyexhonciliffima Reuflbrum familia oriundam, 

jlidt e* Ketijfii , ciuis Moguntini , fub Martino Roshemio, Ca- 

rdi V. Impcratorisfupremo bcHiduce,figniferiprimarij filiaiti 

lefticoniugahsfociam, & vitaradiutriccmfibiadiuntit. Curti 

qaa, cafto,conflantiffimoquc amore vixit: & ipfa viciffirti 

ic: , tanquam capiti , fubdita prompte p.aruit , honorauit , con- 

iugalique fidc dilcxittatqucitatranquilloac fclici iu cqniu- 

gio annos viginti quinquefuauiffimetranfegerunt. 

iJbiti eim. ^ufccpit cx ea liberos fcx,dc quibus tres adliuc filij, Michad 

Philippud Th. D.Ecclefiarum ducatus Bipontini Superintcri- 

dcrts gcneralis, leannes Michatl I.V. D.in AcademiaArgenti- 

ncnfi luris profcffor : & la^chus Lndouuu^ , prxfcdtura; Taber- 

naemontanse in ducatu Bipontino fcriba prouincialis, hodfc 

fuilt iuoc^iilites. Duo filij > yjeorgfut Chriftophorw & P. H^tn Fri^ 

dertcus , cum forpre Margaretfl i fatis iri puerili ictatc conceflc- 

runt. 

-terluftrat Confummatomatrimonio, anno Chrifli feiagcfimotertio 

^ariaa AcA' philofophicamperegrinationem inflituitjomnesqucAcade- 

dmtfti» mias Saxonicas , & alias infigniorcs illarumrcgiqnum vrbes, 

antjquitatumcaufa,fuisfumtibuspcrluflrauit. 
Expttiiura Hic anni fpacio cum domo abefl'ct,a multis qua:fitus,voca- 
fnUfu. tus , & dcfidcratus fuit. Nam fuprcmus orbis Chrifliani Mo- 

UJkCafare iiarcha Mefxtmiiianui 1 1. Imperator, iri Vieniicnfi Acadcmfa 
MaximiU opcram cius expetiuit 5 qna in leitione hiftoriarum publica 
x,alfEUBo' vteretur. Fridertcuf itemlll. Pius illc Eledtor Palatihus, clc- 
HPaiattno. mcntiffime illipriltinumlbcumin SenatuEcclcfiaflico rcfli- 
tuere voIuit,fimulqueofficium Biblibthccarij , aut fi amplcifli 
ixitiepubh '^^^^ mallct, profcffioncm iuridicam in Acadcmia Haiddbci- 
^rozntin* gcnfi obtulit. Florentiifima deriiq; Ari^cntinchfis i^ ( fnubl. pcr 
t) ?/#/!», ^JurmiHrr $ amieiifinic fcriptis literis,ab ipf b fla^itaii/ti 



B E V T H fi R I. fjs 

rofcflioncmhiftoricaminfuaAcadcmiafufciperet. Hicrc . . 

jratepenfitataArgcntincnfemdelecritj&annoChrilhfe- ^ ^^ ' . * 

elimo qumto hononncentmimea icnatu cxccptus atque •' , 

ptus elt j m qua ea , quaj partim cx viris lummis omnium „ «^^ 

iltarum,artiumatqifcicntiariunpcritiffimisaudicratjpar- * 

propria cxpcrientia & induitria acquifiucrat, ad rfum co^ 

icm tranfhiUt. Nam hiflorias vaTiarumgentiumpublicc 

;fk profdrusjciusqueprofeflionismonumcntanoupauca ^ . ^ , 

juit. ira^ccr cnim typis caitam Lphcmerm,i»rfr^«^/i/w«#iw v "j- 

. Comm.nAi , Praciic^ crimintilu La?i*rnHtihcfi 3 Chronii i C4- *^^ ^mttth 

'4 verfioncm qiioq; Gcrmanicam .'. S^c dt^rtt hifloria:&afc 

rriptam hiitonaindcrtacurchgionis& Rcipub.pcrK,om. 

erium, quam I. Slcidanusabanno v hriflimillcfimoquin* 

rcfimo decimo nono «torfus cfl , atquc ad annum milleft- 

n quingcntcfimum quinquagcfimu lcxtum,quo nimirum 

nortuus, pcrduxit, in annum vfque millcfimum quingcn- 

lum o(ftuagcfimum tcrtium continua annorum ferie pcJE- 

it. Gemrfiit: ctiam C^r^>>ice»,Xelcdtum&magnum opu»y 

gauit: huic addiditrerUm quarundam memorabihum fub 

:rio Caroli V. in Europagcftarum dcfcriptioncmjcui alisi, 

m qux fub Carolo V.& fratrc Fcrdinandoin Europa gcfta 

, hiftoriam fubiccit. Paulo poft htjiortcam ccMJignattovettt 

y qua?inrefignationeImperij CaroU V.in Comitijs Fran-« 

rtenfibusjanno miUcfimo quingcntcfimo quinquagcfimo 

ao , accidcrunt , adornauit. Acta fimul in Europa^ ab anno 

ffci quinquagcfimoquintoad oduagcfimumprimumftt* 

ijU.c quingcntos publicauit. Elogta Sftrorum iUuftrtttm , r§^ \ 

DaniA^ HaMZoutorttrr} cumimaginibuscdidit. Defcriptia* 

iiftoficam ele(5tionis & coronacionis M aximiUani II. Imp< 

:cam fecit. AntmadutYftomthi^oricas confcripfit.Ct^ffiixof»- 

•w %n CoY, Tacit. dc popuUs & moribus v cterum Gcrmano- 

confccit. Quo; opcra omniapublicc extant :fedplura ad- Opn^ ti§n^ 

iintmanuciusvariaruminvarijs artiumatqj facultatum ^**" itUtttm 

ribus fcripta & exarata, qua: nondum lucem afpexerunt: ' 

T/ ^lo^tA ,to ftontkf^cra cx Biblijs, Harmttnia dc Regibus Tbeohgictk 

cis & IfraeUticis,exIofcphoiAuguflino&Lyra. Comptt* 

LXX.he.' Jornadarur/^ DanJcUs. HijiortA creattonis mundt, 

atio de fubflantia & gradibus Angclorum. Dtprimiipa" 

U6 Lamccho itcm & Mathufalcmt). Deftattt Caini poift ' 

cum fratricidium. De diluuio & Unguarum confufibnc. 

yi^ugio jacirdotum & lubilaro. Sabbathariorum ofrationec* 

\nnt tempore mundiA^ aDeo creatus , & quo die Icfus Chri-» 

1 cruce mortuus fit, difputationcs. * 

't<re prxter alios tradatus etiam hi relidi funt. De Ugttimo i^fiJli^ 

iuikgiorum. DeMagiflratibu^i De origtneiudictvrumcitii» 

Deformn ^ a.imimfiratfone Retp, ArgetHtnenfit. 



i . 






})tf V I T A 

liiJhritM* In hiftoricis reftant Ccmmeiti/uii antiquitatum hiftotici' 

rum in X. Caput Gcnefeos. De $xerdto Carthiigmit i de criffMi 
, Tufcorum i de reithm ^^ptiis \ de Stixonum crtu i de ducihm $4- 

xcnid, de Fntmerum tintiquit^te , de Cimhrit^ de Heifiuii^ Bri' 
pnnfihw. Commentarii in hiftor. C7lul. Caefaris : Comihenta- 
rij in Faftos antiq.Romanz > de ordine Ele^orum : Corre6kioncs 
M ^lberti CrAntzji hifioriam Saxonis : de Montirehiie s Hiftanm dh 
initio Vrbu anditd ; de Dsrto , de Scythii , de regthm Athonionfium 
^ Lacedimenurum j Hifiorisk ommttm Imper^terum , Regutee y (jp 
pontificum Rerntmorum a condito mUndo yfque ad nof&a tem- 
pora ) per omnia imperia& rcgna totius orbis > iuxta quatuoT 
' iiimma orbis imperia > feu Monarchias > de Thufcu > de ttttttthue 

ntttndi (^ Ptttrittrchttrumy dtfcefttttioms Chronegrtiphictt > HifintM 
quMtudr primotmilUnttrufscompfehendens'^ CommefUtuee in StUbt' 
fiium > de regihtu (^ confuUhate Romttnorum ^ Commetttttrii inTit. 
Liuium > de hello FunicP > de periodu impericrttm > de origim gentit, 
frinciptimque Bauttrorttm • de diuerftt rntione ttnnerttm > Commt»- 
tarii in Plutttrchi Romulum % de Sigifmttndo I. Rege Poloniae: 
Commtntttriiin VeHeium Pttterculum > deSacie (jr Dttcie: Bttpeditie 
in Saraccnos : Problemtutthifiorictt , dtftatu Romttni ^ Tureici mp- 
perii ab anno millefimo nonagefimonono ad millefimum qoio' 
gentefimumfeptuagcfimumrecundum > de Ottherrtsnmo, deeri^ 
gine re^ni Qr ductitt^ Lothttringitt yde regihte» Hungma ab A.C. 
millcfimo quadragefimo primb ad millefimum quingebtefi- 
mum fcptuagefimum 5 de Ludouice neno fji» Cortrttdine Frideria 
ficundi intpertuoru F. Stattte rerum in Eurepsfith itutittm Turuu 
imperii, OtthomanRoregnantc>in Germania^ItaliasHifpania» 
Gallia>Anglia, Sarmatia Scptentrione> Grcecia>Turcia>ab 
anno Chrii^i millcfimo duccntcfimo nonagefimoo£lano>ad 
millcfimuiii quingcntcfimum yiccfimum noniun : de cerreSie» 
ne ttnni Romtmi a C. luL Cttfsre inftituttt ; de Grttcorttm -Athefuen' 
fium tinrto ^ menfihut antiqtus, helli Dttnici defcriptie 5 de regne 
Neapolttano , quaftiones hiftorica duhia > ttntiquittuet Germatticd 
ante natum Chriftum^ de f^f^aUie e^ VVaUchu > de expetlitiene Ut- * 
douici noni GaUta regie f^iennenfi, hifteritt dttde Alhtuti > tie hett$ itt» 
teftmo Gallicointerregtm ^prirtcipem Cettdaum^de erigitu gentit 
Julidy de caufa htlli GaOici, de ^ita C. lul. Cafarie , de Gattie (^ Cel- 
tit > Chronicon Cometarum diftindtum inlibros tres : ChroHogrtt» 
phia eX Plinio > Haliearna(fao, Soltno (jr Diedoro Sicuie , exaSiffimA 
etnnorum mundi ratio & cauf£> cur alij diuerfum fentiantj di 
tquarta Morutrchia, 
CtnuiogUtti In Genealogicis fuperfunt omrtittm Principum tirtnultorutU 
Comitum Imperii Romanijlemmata : flurimttrtim ttiam extera* 
fUm familiatkm defcriptioms, 
fhiioftpL Itx Pbilofophici(>«»»0/«rimi/>i2fi^xofrJaliquotiliddi.iib»if 

^iM«/l 



B E V T H E R L 5J7 

itUttati fA M^rnm , tle ^uentium quortmdam gimrMticng ^ -■ ntM- 
ms : di Uude PQifeos^ deftudio i!oft^inti*y icem orMioms yariz. * 

. In Machematicis aliquoc eciam craftacus,y c digUbo Afirono' AiMthimd* 
micoy di iirculu > di corredtoni nont Calendsrii GngoriAnt. fjgg^ 

In Pocfi , tns epiirammtuum iibri , y ario genere carminis> ab p^^icM. 
eo func confcripci. . 

Decanacuprimo in Acadcmia Argcncinenfiipfe funftus cil, ^ . -. 
& primus noucm magiftros , anno lcxagcfimo fcpcimofolcii* ^ . * 
niccrcrcauicjeundcmqucDccanacumccrciavicepoftrcdeun- ^ . 
tcmad ie ordmemicageuiti vcipli Academiaiornamcnto, & 
plurimorum ftudijs commodo maximo fucric > omniousque 
mcmbris Academicis gracus> 6c accepcus, collcgis vcro fais 
femper fucric chariflimus. Ica cnim rcrum fuarumfatcgit: vc 
non folum lucubraretur nodlu , quas offici j fui crant ; fcd fu m- ^"^ft*^ "'^ 
mo ctiam mane , poft folitas preccs, lcdioncmque facram, ^^^idis^ 
quam vtxftate media cum prima aurora , fic hybcrno tempo- ^**^* 
re,ant(lucanis horis,quotidiefrequcntabat,cadcm accuraret. 
Reliquum diei non fibi , fed amicorum incerpellacionibus ac 
coUoquijs dabac. 

In C)cconomialiberorum rcfte cducandorumracioncm ha- ^^^^^^i^ /;. 
buit fummam.Vt primum enim corum aliquis quarcum a^catis btrorum 
annum eratcgrcflus,ad ludum milit,magiftro foris informan- 
dum : domi infupcr a pxdagogo inftitucndum curauit: omncs 
adfucfccit magna cura ad prcccs , ad obcdientiam Sc modcfti^ 
ac humilitatcm. Adrem familiarcm miHUsfuit attcntus ; fru- p i. 
galitati & parfimoniar inprimis dcditus.Et quanquam pcr om- , * 
ticm aetatcm firma corporis y alctudinc vterctur,quam tcmpc- 
tancia & modcrata vidns rationc tucbatur : tamcn mortis co- 
gitationcm nunquamabiccit;fcdadexicumcx hac vita bca- 
tum maturc fc prrcparauit. Erattotacorporisciusconftitiitio Pro^opoertu 
vcnufta ac robufta, & habitudo plane virilis : ftatura medio- pki^ £gg^ 
cris, yultusfercnus , colorfubrubicundus, capillus candidus, thiri, 
oculi cajrulci , barba cana, frons aperta, vox acuta, fcrmo ola-* 
cidu8,collum paululum a» pcAusinclinanSiinceflus grauis, 
vcrbo vt dicam , corpus & animus prxftans. 

Sencdlus ncc ipfigrauis,nccalijsmolcftafuitjfcdinfi-ipfa Sensffm* 
tranquilla , inregrisq} fcnfibus conftitit, ideoq; lc^tioncs Aca* 
dcnriicas, quamdiu pcr corporis vircslicuit , habuit. Poftrcmis rr-L-^ ju 
annis intcrdum podagrici dolorcs pcrpaucos dics cum domi 
detinuerunt. OcuH eius obtufa vifus acie nunquam caligaue- 
runt,ncq; hcbetatifunti&quidcmcminusac^riusjquam comi- 
nusdifccrnercomniapotuit:confpicillointcrdumnon cx nc- 
ccflState,fcdad corroborandosradio8yifiuos,mcdicorL fuafii, 
vfus cft. Auditusnunquamgrauisycldifficiliseiaccidit:mc» 
motia ad cxtrcmumyit«fpiritumtenaciflima perdurante. 






Mfirhmfii' 
frmm. 



Symiotum 
'Bmth§9U 



oUtm* 



SipuburM. 



\ 
Vhtmu. 



Eruditio. 



35t V I T A 

Cum ergo ip& xtate ceu #(^^ir.ttft ac ilacciditacc quadami 
diucurnis paflionibus idbericis przcedencibus 3 vires uacuxalcs 
humidoradicali exficcaco>paulacim confumerencuri acfupie* 
mum iam iibiimminere diem animaduenerec : ilne vUa pror- 
fus auc vulcus mucacione, auc animipercurbacione, indubicaca 
fiducia mifericordia; diuina ludencacus, ac fpe certa viczc- 
cerna? frecus > morcem, quam cum Apoftolo in lucro ponebac» 
conflancer&increpide ezfpe^auic. Inprimisverorccicaciofie 
Pfalmorum Lacinorum ex incerprecacionc Hhld^rta Z^v nffn^ 
qaam exa^be memoricer cenebac, deleftacus eft > & incer at- 
ceros Pfalmos 16. 25. 50. 51. 59. 40. n* 7'- 77-86. 9o.«^i.io}. 
X15. iiy. 145. farpiflimeque ex Pfalmo 77. verbaillas btxittg 
D*$ pmm^ mu:M'e poie^. > in acucioribus morbi fui pundis in- 
geminauic. Confeflionem fidei coram miniftro £cclefixiii 
pra?i*encia fuorum domcfticorum edidic > feque in illa vcia do- 
^rina>qu2e in verbo Dei>craditur> iuxca lymbolum ipfius: 
Ad^uuarttif Dro ^zd morccmYfquc ccnftancer perfeueracunun 
efle > proceflacus efl: Aliorum dc rcligione excicacis concro- 
uerfijs fc nunquam immifcuillc jfcmper aucemrixandi&ca* 
lumniandi illam libidinemfunimoperefibi difplicuifTei &mo- 
deracionem expcciuiflc, nc cx parcc noftra curfus Euangelij 
ihipedirecur > & via Poncificijs noflras Ecclefias iauadenu 
fternerccur. Commendare igicur hanc caufam Deo > & rogare 
cum > Ecclefiam fuam afHi<$am ne deferac : omnia deniqne fe 
omnibus condonare. 

Tandem aliquocies certa ^ducia in promiflionefs diuinas 
eredla fpe> did^ailla Scripturx repetijt: tn te Dofnme^irmuiAien 
confundat in Atitnum : ^^yts non forfun<iitij^e fmfui (uuim. Lin- 
gua vero>Yt&aIiJ9membris officium fuum amplius non fa- 
dentibuS) ijs attente aufcultauicj qui verba ad ipfum Fecerunc: 
atque inter vota tacita & fufpiria extin(f^us ica eft > vc 

Gjiu^nd^m o'eo Umptu deficiente folet : 
die vigefimo fepcimo 0<5t:obris , qui fuic cum dies -^. inter hp- 
tam nonam & decimam vefpertinam, anno Chrifti o^uagefi- 
Jnofepcimo 5 secacis fexagcfimo quinto , in amplexu vxoris > li- 
bcrorum & amicorum. Tcttio die poft, qai fuic t^ominicuSi 
elacuscfthumerisfludiororum, &fepulcusin cxmiceriocxcra 
vrbem,quod vicinum eftasdibus>in quibus aluncur leprofi» 
funus profcaacnte Academia & Republica Argenuncnfi fic- 
qucntia illuftri & rara. Fuic vir piuS , minifterij Ecclcfiaftici 
amans, concionum facrarumaudicorfrequens&attciitus:in 
lcdlionc Bibliorum adfidulis: oilicij fui anxius: iuftus> prud&i 
tcmpcirans, modcratus ac paciehsi in congrcflibus afEibiliSi 
fuaiiis» & grauis.Trium faculcdicum dod:iflimus,linguaruin 
cardinaliiini Hcbr«a?,Gr<Eca:& Laciaa*pcricifIImus: Gallicam 

ic Ica- 



B E V T H E R 1. 519 

tcallcam perihde vt GermaQica loquebacur perfeifle 8c ele^^ 
ncer 5 Hilpanicam & AoglicamitaincelligebaCjYC quacleg^- 
:^inaliaiT)cransferre linguam ezpedicc poUec. Anciquicacil( 
inis fuic iludiofidimus : hiftorias yeceres & rccences , qua; 
ilcorum falubrium prxcepcorum canqua feminariumfuncs ^ 
c tacum pacrias noflrx> fcd GaUiar^Icalix^Hifpaniae^ Aoglia^> 
:lgij p P oloniae> Hungarix> B ohemix^ diligencer euoluic: pri& 
*rum ccmporum annales pcragrauic. £c quia , vc Seneca lo- 
litmjongumper prdceptM it^ efiibreueuHte ty eJficMXper ixempUt 
eo in lcgenda hiitoria Graeca& Romana non folum rcrunl 
:flarum > locoruj cemporum defcripciones ; fcd ecia omnium 
iufaS)Confilia>a6la,cucnca,circumlt;ancias>curquidgeftum* 
ir quid omiAum confidcrauic > omnes omnium gencium vir* 
LCes>Yicia>moreS3 ricus> lcgcs> acq; policias famiuarcs fibi ha-^ 
;bac: regnorum ac ciuicacum plcrarumq> orcus > incremcDca» 
lutaciones^viciflicudines addidicerac : omnes prope rcgum> ' 
dncipum > comicum > nobilium> acpacriciorum geneologiaft 
iiradezcericacememorarefciebac> &mulcas magnas concr<H 
erflas horum auzilio diremic.Ec quodin eo ducendum fingU- A(im9f§0% 
irc>infigni prqdicus fuic>& fere diuina memoria>longeq> prar- 
:aBciori>quam Portio LMtem fuo Seneca cribuic. Nam nd can<- 
um quae fcmel vcl vidcrac> vel l,egerac>Yel audiuerac> firma ac . , 
crrea > vcica dicam memoria>conuance eciam xcace> rccinuici 
clmperacorum & belli ducum familias>acrerum geflarum ab 
|s tiiicoriassquin vulgarium quoqi milicum>acq> infimx fecis» 
mpeckmencorum bcllicorum nomina>cognomina) ipfamqud^ 
:orum pacriam > quae fingula vna viz vice in caftris fcripferacj 
edeciam infupremafuaascace> illarum cancilenarum & mcIo->' 
iiarum probe meminerac > quas ancilke ad cunas in prima in- 
^ancia occincre ipfi folica; fuerinc > quod de nullo alio vnquam 
nQS vcUegiffevelaudiuiflememinimus. Saspe commemorare ^g^^m^^d^ 
^olicus fuit> amica & crcbram inccr fe,Locichium>& Pofthium m^^^^ 
n Icalia & Germania ezciciife concertacionem > quis eorum p^^^i^^ 
praeftanciori eflct memociai&ita tandem tranfadum , Loti- 
chium cum Pofthio in retinendis ipiii&mis verbis coiiteztus> ^ 
praster obferuationem nominunipropriorum > ezcelluiire : %t 
V ero in accuratifGma commemoratiotie etiam peregrinorum 
nominum propriorum fiue locorum , fiue pctfonarum diucur- / 

niori ac firmiori memoria ipfos fuperafie. g, 

Amicosinomniarcium&fcienciarumgenerefibi cbmpa- AmiJf» 
rauic viros praeftanciifimoS. £z Theologis enim lumina illa 
non modo vidic> fed & cumijs amiciifime conUerfaciis eft. D. 
M. Luthert domefticus> PhiUppi Meiamhthenis > lufii lone , lottr^ ^ 

IBugenhagiiy Cajpari Crucigeri fenioris audicor^Witebetga: fiiit: 
Seb* Afmjlirfi, lom* ^HnCfifi, lonn,* Caluirtfif fienr, $/fIihg:frOi Icfie^ 






- 1 

540 V I T A 

Sim Itfo , tuiouico Lauatfr» , Hmonymo Z%nchiOy Grynao tfus eft 

valde familiariter. £x lureconfulcis non tancum patronos » fd 

amicos habuiC) LBaptiftam VVebetum imperij Komaai yice^ 

cancellarium ^ Melchiorem Klingium , loathimum Mmfiw»m. 

Mcdicis loanni Cr/i/ffw;, archiatro CasfareO) loanni PoftMOyV.»: 

chiztio^^2it,CaJpiifo?euctro &archiatro& archiphilofbplioi 

FVilhelmo Rugerr archiatro Wirtebergenfi fuit coniunddffi- 

mus 'y cum alijs clarifllmis viris atque pra^flannffimis D. loam 

StHtm,o, actatis noflra; Cicerone ac Theophxafto> Uaek.QoMi- 

titfif politioris literaturaz aucflore) Huberto LaHgueto confiUano 

regio, Etafmo Lato Dano^ loant^e Moibano, Hartnngo^ loan, Sawh ' 

buco hiftorico C«efareo^ Ortholpho MaroUo^Hioron. vy^I^iM^ 

T^tro Lo iehso, Paulo M^lijp), lano lacobo BoiJf/$rdo,Qm omnes tiri 

I / iingulares,f2epcadipfumfcripf«runt,multosannosfamiliarif 

symooid» £jjjg vixit. Symbolum fibi mature admodii delegicgeminim: 

facrum nempe hoc : Adiuuante DEOi politicum autcm iSbiix 

Terrumpendnm eff: tfintntcf) mit ^rcit>ben i)itt>nrjdgr. Atqne 

ha*c de Michaele Beuthcro, cx narrationc Cl. & Reucreniii 
Viri Michaclis Philippi , F. Theol. D. 

fl.i588.J.». P ET R E I V S r l A R A. 

NAtus eft PetrtiuA tiara anno decimo quattOr fupra fcfqtu- 
millefimum, decimoquintolulij, in oppido Frifias, Laui- 
*^^ !L. cam & Fla?uum fluuios ijiteriacentis,maritimo, Workum tuI- 
^^ go didto. Cumque cflet fittgulari ingenio, & admirabili me- 

' t itioria praeditus : nullam difHcultatem in ftudijs , imo vcro in 
j.,^ ^ * quibufcUnquerebuspercipiendis,fenfit:vndc&«/7i^'^*T^ 
in omnibus fuit : nihilque vnquam reperit ^ quod non fuoptcl 
Martc, & fine Priceptoris operst plenifllmc pcrcipcrct. Quare 
^fuditin '^ Logicis, & Mathematicis, & Phyficis , & Ethicis difczpliniS 
itu/Uem. ' cxemplo fingulari inftrudtus fuit. Inftrumenta Mu&caj Aftro- 
fiomica , Geometrica artificiofiffinic fabricare, vt & pingcre 
potuit. Triumlinguarum cognitioUem exa^^am habuic> qua« 
Medtemd j.^^^ fubfidijs ad vlum facultatis medicae potiffimum Ycebatur« 
mat opcf am. j^ ^^^ fupremam lauream confecu cus , indufbdam faam Rd* 

publicac probarc voluit* I 

Perqrina' Adolefcens vidic Germaniam^ GaQiam, ItaUtm, In fidgitim U 
tur, reuerfus,vxoreinpacriadudafedcmZ;tfiM»f#fc|pic.Qiiaamiiri f 

LouoKii fg' non m ulco poft, ad nouam vniuerficaccrtt Dttaunfom rcgio ft'- % 
dem figit, pendio vocatus, vcriufqj linguasrprofeflfioncmfujCcepxc. Podta Ii 
Inde DuAcii autem vxorc fecunda , qua? & Gallicx lidguarinfblc&riam j it t 
mi^tMt, patria? defiderium ferrc non poterat: profeflioncrelifta>in Fii- a 
Porro Trg* fi^m migrauit, & FranekerAy vnde Yxor nata erat, (abfticic, tU 1. 
tHckeram, & Confulatum vrbisaliquaadiugeffir. ^ ^J 

Cuni 



w 

T I A R iE. 3^1 

Cum vcro infanis fadionibus Belgiumflagrarcinciperet; 
ille mature cefHt inquietudini dc LugUHnum BmiaHorum fc con- Lugdunum 
calit> ybi in rcccns condita Academia primas Redlorem^ & C9nc$d$t* 
Gixcx lingua: egit profcflbrem aunis circiter quatuordccim. 
Indc m patriam rcuocatus in noua vniuerfitate ^"^n^^k^^^f^fi ^iuotAtuf 
grapcaslitcrasaliquandiupublicoftH>endioprofcflus cftrmor- Frdnicki^ 
tuus ibidcm anno aztatis fcptuageumo quarto, Chrifti vcro,.^^, 
Seruappris 88. dic Fcbruarij 8. atquc in tcmplo fepultus. FbimetuuK 

Potuiflct hic viradmaximasquasqj dignitates iplendidif- i/^Qftf ^. 
iimasqi prQfcfliones pcrucnirc , ad quas a diucrfis magnatibus 
frequppter fuit inuitatus,(i y oluiflct . N cc ingcnij foluhi,fcd 6c 
corporis dotibus natura ipfa eum huc dcftinallc yidcbatur> 
quas pihil omifer;^t , quod in plcnifllma virilis corporis fabrica 
xequirebatur.Erat cnim ftatura vltramcdiocritatcm^mcmbris st4tur4C»r* 
validis $c bcnc compadis,& proindc ctiam robuftis: cutc can- ^^,.^^ 
didiflimasfacic dcccnti: lata ftontc> oculis Ixtis: capillitio rufr 
fo>barba denfa ac valde promifla. Qua? omniailli ycncrabilcm 
quandam reucrcntiam & authoritatcm apud notos 8c ignotps 
conciliabant. Vnum tamcnillud naturain cooblit^videri po* 
tcrat : vt cifacultatum fuarum fiduciam paulo maiorcm ingo 
nerarct. Obftitit cnim illi fempcr hjfniTFtx > & inutilis quacdaih Auvawit^ 
- -verccundia : qua obftantc > idem quod priuatim > inter paucps Tiatiu 
cum fumma laude potuit > publicc pracftare non potuit > pcr* ^ 

flringentc mox ciusoculpsauditorumfrequcncia^quaralios 
magis excitarc & crigcrc folct. Amicis vfus pft viris fua: aeui ^i-,/*; 
clanfl[imis > & Li^gduni dum vixit potifllmum DontUe , Boufr^ 
J.ippo , atque iano Grutero , quem in dclicijs habuit. 

Vir pius,intcgcr>folidc doftus & non huius, fed cx rcliquijs 
aurei illius fcculi: cuiignotafimulatio & diflimulatio:quoque 
Tix meliorem & tranquilliorcm fol vidit. 

Intcrpres fuit Grarcoriyii fidclifliimus ac fclicifljmus. Fidcm ScriptMf 
£aciunt , qua? dc ijs Latinafpc^it, tam aftriifla orationc , quam 
ibluta,£orum nonnuUapridcm cdita,vt> Sophifles FUtonu^Mc* 
^ea EHrifidny PjthagorAy Phocyliduy ac TheogtidU fcntcntias car- 
jnine Latino exprcflx > quardam adhucinfcriptis>lucem fuo 
cetnpore vifur4> fuperfunt>Yt> Homm hymni j^H^fpoctMU Apho- Nondum 
nrifmi gf PrognoftitM > PUtonu Eutyphro,(ir Alciiiades t, atquc alia $digMf 
jionnulla. Poem/ittondiNohilitmtegjf»Difcfplinami!itari ^eterum 
J^rijtorum non inclcgans>ante mulcos annos typis excufum: fu- 
yeriorc anao publicatu iutcrDcliciasPoctarum Bclgicorum, j-^//^;^^ ^ 
la translationibus eius Profodijicis eft quaed^mCiccroniani^^^^^'^^^-^^ 
icrmoHis puritas>minimc tamcnafFc6tata;fcdvclutii>atiu?> fmf^ggg 
eaMX fingulari quo dam philtro ^bbl indicns ^liquanto plus v c- 
luptatis adfcra t lciflori > qiiam is cx ipfo fonte Gjracco erat pcr- 
C-cp ti? lU S. Siijfrid' Pcfrt dejufpto/il^, fr ift^e , (^ Academ, Lug<itiii. 

Y j lO Als^-^ 



■-•■l 



Ji* V I T A 



e.jy85^.rf.j. lOANNES STF RMIVS. 

Attait 8i. A^Icero hic Germania^ prinium liuius cocli fpiricum haufit 

tuntntt, V^ Sleidd yin Vbijs oppido > in regione , cui nomcn nunc cll 

SUitU cfpi' liflia^ad confinia Limburgeniis & luHacenlis Ducatuuminoa 

ilum, longe diflance ab oppido Dura, CaroU V. ezpugnationc clato. 

Nalcitur SturmiusannoChriflimillefimo quing^ntcfimoic- 

ptimo> ipfis calcndis Odobribus , hora (ecunda pomcndiana: 

PaUr StMf' patre GutUdmo Stutmio , honefto & dodlo viro , quaeftorc ge- 

mii» neroforum C omitum a Manderfihiid $ matre Genrud^ Htd/ku^ 

MatiTm famina leclifEma : parentibus quatuordecim vtriufquc fczos 

liberorum 5 quorum etiam auos & juiias > ^ fuos pioauos & 

proauias multafenedlute yidit, idquc exemplo raro. 

Frimis annis in patria eruditus cft litcris & bonis actibnS) 
f^dutMtio, fub pra^ceptore optimo AntoKto Dalptnd$9 , yna cum gcnecolis 
ComitibusaManderfcheid, cxpetitus ab ijs^cuin pucrelTcc 
nouem annorum. 
fMfd. aiit. p ubertate egrcffus vberi ori s i ngenij cultfira; caufa> Ltodiim 
iefc contuUt) ibique in coUcgio HtennymiMnOt€ju.od vulgo Fia- 
trum dicitur , audiuit inter aiios Arnolduw 'Emmtinfem , cuius 
honoiificam ipfc mentioncm facit in fchoUsfuis Argentineo- 
Jndo^OHM. fibus.Indc vno atquc altero anno clapfo L0iM»iMi». vcnicanDO 
Chrifti miUefimo quingentcfimo viccfimo quarto > vbi annos 
quinquctrcs difcendo> duos doccndo confumfit: vfus ftudio- 
Cendifiiftt* tum focijs optatifCmis > poft amicis conftantiflimis y viris cla« 
\i tim. riflimis > /. Sieidano , Guinthero AndernMCo > Chriftophoro Mentit^, 

"Bttrtholomto Latomo, Andrea l^efalioy lacobo OmfhMliOt S^ aUjs. 
Ibidem cum familiariter verfarecur cum Rudgtro Rt/eiOfSi 
Ccnrado GocUnio thominihus Uceratiffimis>vtriufquc Unguz 
Cvxcx & Latinx Louanij tum Profcfforibus : animaducncBS 
in artc typographica reccns inuenta bonis Uteris magi^um 
JnftttMt offi» prarfidium elie pofitum: cum Rtidgero Rtfeio , qui Grarcas doce- 
ctnam typo- \^^i Utcras, officinam inftituit typographicam,circiter annum 
grapbitam» actatis vigefimum fecundum > adiutus UbcraUter parentis foi 
Guilclmi fumptibus haud cxiguis : & audores quofdam Qtx- 
jthiTat ^^^ ' Homcrujn primo omnium impreffit> imprcffosquc Lo- 
uaniofccum nonlongcpoftimporcauitLutctiam Parilioruiiii 
' GaUia: Acadcmiam nobiUffimam annorcparata: pcr Chriftum 

falutismiUcfimoquingentcfimo vndctrigcfimo. In ea Acade- 
mia cumaniiisaliquot opcram dcdiffet viris do£^iffimis > aoi- 
mumquead Mcdicina:fludium appuUffct : contigit> vtobvii- 
tnrcin prxftantcm ,ingcnium cxccUcns>dodlrinam variani) 
ludicium grauc>lingua; Gr;£ca;& Latinae peritiam>inpnn)is 
Ycro proptcr p^atipiiis puritatcmj& methodi in doccndo con- 

cinni- 



S T V R M 1 L 141. 

cianitatem^FacilitateiTiquc admiflusfit.admunus docendijyu- pstei^'fih 
blicum^ia eadem Pariiienfi ^cademia vna cum inUtrfMioSc tuct, 
Lmtom», Vbi lingux vtriuiquefcriptores bouos> artescjue logi-r 
cas docuit annis 06^0. 

Rcmibidemfamiliareminftituenscum Tohannt PifonU lc» o^^i ^x^ 
dfciilima virginet conuidores piultos aluit , & in his eodem ^^f^^ 
tcmpore,epifcopum vriurn, Barones& nobilesalicjuot>Italos> ^/^j couuU 
GalLos, Anglos>Germanos,conftantis statis & eximix do^bi- ^^^ 
fts homines : quorum iucundiflima conuerfationeprofedttS 
fecit indies ; cum in bonis literis, tu vero maximein pietate A( 
agnicione vejritatis Euangelicae ilngulari beneficio Dei : pro- 
pter qu^m etiam n6 exigua vita^periculaadijt Parifijs, dum 8c 
ipfe libere veritatem agnita profeflus cft : & iimul alios in ead£ 
inftituit, inftitutos confirmauit, fuisq; fumptibus & periculi$ 
fuftentauit I carus interimobingenium,virtutematq>dodxi- jfjn^^^ 
tiam> multis magnis& dodis viris> /4c. Fabro >tapuleQ(i> GmL, 
BuddO^Adamo CArolo^lul C4w/iS/0,& inprimis lo^rt.BtUMo car* 
dinali celeber.qui eum conftantcr vfq; ad vitas fu«fin£ dileiitr 

Hinc illius pra^ftans vircus,do£lrina) morum grauitas, 6m- 
nibus vbiq; terrarum viris dodfcis cum innotefceret>percrebaic 
etia de his fama per G ermania : in qua cum habeiret fui ftudio-r 
{os 3 Erafm. Roterott m*my P \ eli^.ih h >rm, M.B*€trum^^ 
alios:Bon modo crebrasa clariiTillis virislitcras accepit>maxir 
me a Melanchthouerqui ingenue faflus eft intcr amicos: FakiU 
fibieffefcrtbe^e ept /o'aa ^domnesm tos» *d tttrmiHm *Mte>n dtffictUl 
Scd cum ijdem quoqueillius confuetudinenon poffent carere 
diutiusjcffeccrunt communicatis confilijs vt Sturmius ab am- 
plifl'. Reip. Argentinenfis Senatu, adfcholamin vrbc apcrien- '^^f'*' •^''^ 
jdam cuocarctur ex Galiia,in qiiaproptcr acerrimas inquifitio- ^*'*''^**^» 
nesin Euangelicos & dudehlIimafupplicia,ipfequoq; parum 
tutus erat amplius. Quam vocationcmlegiiima lecutus, iam 
Farifijs honorem atq; titulum Do<floris Mcdici vnacum An- 
dernacopctiturus:pra:tcr GalliarumRegis Francifci ciufquc 
familiarium gratiam coUedam. 

Venit Argclitoratum anno millefimoquingcntcfimo trigc* 
^mo feptimojibiquc iubente inclyto vrbis Magiflratu>& cum' 
primismagnoillo/4 .5>>Mr739/<>,Alfatica?nobilitatisornamcnto c i«-M-- 
aeterno, prudentiff. viris NfffiUfl Kniebfio conftile, & lac, Matito ' ^^' 
trcdecimviro, primis Scholaichis i anno > poftqui eo vcniffet^ 
fcqucntifcholam, litcrarum,bonarum artium atq; linguarum ^P^^^f^ho* 
ofncina aperuit>in collegioPriedicatorumidifcipulospcr vr- **^ ^tur- 
bem diflipatos coUegit : &:in deccm ordinesfeuclafres ibidem ^^^* 
diftribuit: Pracceproribus doceudimcthodu prajrrripfit : difci- 
plina honcftis lcgibus muniuit; cademq; omniacoluitipre& 
co nfcruauit , adiujus ab amaqciflT. coHef i^ , iidcliir. paraftatis> 

y" 4 VVolf^ 



544 V , . V I T A ^ 

CelUii, iiuf Vl^olffgttfigo Fairicio Caphcyie , Mat tino Zuaro , CajpMfo HeMotu, 

t om, lofinne Snpido, latobo Bedrotto^Pene DMfypodiOy alijs; de verhDei 

agrtitioiie^ boaisquc literis & linguis reuocandis, tradcDdiS3& 

abinceiitu vindicandis j prarclariffimcmeritis, cum Argento- 

lati, tum alibi. Quibus cum Sturmius officiuin fedulo^cddan- 

ter,fi(iclitwT,pacatecji iji^ciendoindiesrecensinftitutamfcho- 

[ / , Iamitaauxit)Ornauit^cbnfirmauit>rcribendo,commeatando> 

. legendo,omnisgenerisexercitiaiiterariainftitucndo:vtalte- 

ras Athcnas, altcramqi Mafliliam dicerctur Argentinac cxtru- 

^iiehit fclo" xillc.N ec cefiauit etiam,donCc candem ad culmen vfquc cclc- 

\- Um adAia- bris Academias,bencficio inclyti Magiftratusj pcrduxiftctian- 

den,i4k cui" no i^omini M. D, L X V I. Priuilegia clemcntiffimc largicntc 

menp Imi^ cxtitotc Maxi/Kiliano 1 1. P. P.S. A. Quaderehoccft,vtili- 

tatc huius a-Sturmio inftituts fcholaz& ^cadcmiae, cum lo- 

quatur Germania propc vniuerfa, vna cum Gallia, Anglias 

Dania, Italia, Hifpania , multaque in ijs templa , fora,, Lycaea, 

diuini ctiam ingenij illius dodrinx atq^ induftria? mbnuixicn- 

ta edioa partim ^ partim edenda» idem comprobent : nil opus 

cft verbis. 

Tama Stur* Ex Argentiria ^ quam Sturmius plus patria fua dilcxit , cum 

, Piii, dimanaret cius virtus , do(3:rina , integritas , fidcs , prudeatia, 

in Qmnes partes orbis Chriftiani : cocpit expeti & adhiberi , li- 

cet inuitus,nonfolum4d grauiffima confilia, dc Ecclefijs & 

fchohs etiam alibi redc conftitucndis : fed etiam ad ardua 

cbmprimis negotia & dcliberatioties de Rcgnis rcbusqucpu- 

, blicisturbati$,denuopacandis. 

''^«^'C- Sarpe igitur diucrfis grauiflimisquc periculis Euangelico- 

n^ VM tfi4, pjyj^ legationes demandatas habuit , m GaLiam partim, partim 

in Angittim , partim in Dantarn , in cafira Prctrflantrum . ad Col» 

Uqtiium Wormatienfi . ^A complures aliosprincipcsatque or- 

» '• dincs S. Impcrij > in quibus tanta i turmij iUuxit fides , virtus, 

induftria, dexteritas j vt ob hafcc dotcs non modo extciis : fed 
ctiam Pontificibus Romanis, Cardinalibus, Archiepifcopis, 
Epifcopis , & cxteris innotuerit : & ampliffimis nonnunquam 
oblatisdignitatibus, alioabijsinuitatusfuerit:fcdctiam cha- 
rns extitcrit fummisImperatoribusacRcgibus, Elcd:oribus, 
HoncsStur^ Principibusque fac;:i Komani Lyipcrij j adco vt ab ijs Nobili-» 
mii habitfo^p tatis , libcrtatis , aliaquc multa acciperct priuilegia , a non-* 
nulUs etiam annua ftipcndia ; jn quibiis fucre Diui Impcra-r 
totcs Caro(u^Y, pirdtnandu» , M^xt/mltani^^ IlGallia: Regcs, 
franiifcui T.& Henricu II. Dani^ V\cgQS ^ ChrifitatMot ^ Fridt'» 
rifu^ , Angliac Reges , Eduardw VI & D. Ll::(abeta t Eled^ores 
inuftrid' uViauritiH^ & 4nn}'ftti^ F.F,Sax, F^^detiem III. Pala- 
tiiuis cum alijs Principibus niulris Illuftri(rnnae domus Pala-r* 
riftiP^SaxonicaP,Bran(JcburjMcqp> HaflTuca?» Mccapolitana: , 



S T V R M I I. J4J 

Molfaticaca cxceiifque Religionis & licerarum amancifllmis 
FrincipibuS) Comiubus> fiaronibUs^ Rebuspublicis, Nobili- 
bus innumcriS) in finibus & ezcra fines Roii;iani Imperij . 

Vcnihil dicamus de omnibustvbiquegencium &locorum 
hominibus do(Sli»& quocunque gcnere Itudiorum claris : ec« 
iam remocidimisin R^gni^: H»ii^«rM fcilicec> PoUnUiB^hi'* 
mU, TrMfi^lHnmAi & caeceris i qui y elipfi coram > vel per lice- 
ras> vel chariflimis fuis pignoribus miius> Scurmium noftrum 
fua noticia> confuecudine, amicicia> & dignum iudicarunt & 
ceu alcerum fui fecali Platonem> Ariftocelem> auc Ciceronem 
fufpezerunC) coiuerunt>celebraruhc. 

Varijskocmodolaboribuspericulisquedomi> foris>iiiLy- j^q^^s fif 
cacis> in confilijs exandacis fumma fide^ incredibili conftancia^ i;srtut$sum* 
manfuecudine incomparabili> cum domus iliius opcimo cui- 
que dies ac nodes pacerec> eflecque velut commune quoddam 
exulumaf)rlum>peregrinorumacpauperum hofpicium> quos 
omnes fbuendo> alendo> foris domique iuuando> faculcaces 
haud e;Kiguas abfumfic : maxime Gallorum Euangelicorum 
falucem cuendo> inquamomnesfuasdiuicias impendic> ipfe- BenififtntiM* 
quc cuin fuis egcre maluic> quam comunem caulam deferere: 
animo laudabili & perpecuagracitudinedigno: cumquepro- 
fpera vcplurimumvalccudinevicam degerec fobria> cranquil- 
lam, fuauem, criplici in coniugio : primo cum lchannn Ftjonia Contugtum 
Parificnfi, quam Argcncoratumprofe^us, poft paucos annos> triplex. 
non fine magno mosrore amific : fecundo cum Margarita Wi- 
ganda, opcimi fenis & fideliffimi paraftacae fui loannis Sapidi^ 
^ priuigna,ex qua eciam filiolum vnicum> loannemBirnhardumy 
in hminc puericix, fummo cum pacris dolore, excindlum, fuf- 
cepic: cerciocum Elifahta ab Hohenhurgy le£liffimafocmina, 
quam viduam reliquic : peruenic ad annum ascatis vfque oHu^^ 
gefimumpritrfumy fuperacum mcnfibus quinque, diebus duo- A/4t^* 
bus,cum feruijflec Argencoraci annos qninquaginta ^ vnum. 

Corpore fuic mediocricer procero, vcgeco,acque firmo : co- Statttra, 
lorefufcoviuidoque: vulcu conflanci &honeftoj voce clara 
& ccquabiH : incclfu facili, fcdcardiufcfilo> prorfus inmoribus 
ainabilispariccr & vcnerandus ; in fermoncgrauis& comisjin 
coniiiij.s rcbuiquc agcndis prompcus & cxpedicus : incencus 
negotijscum publiciscum priuacis amicorum> quorum con- 
gre/fibus & collocucionibus fuic delciftacus plurimum : vt Sc 
crebris.cumijfdeminambulacionibus. Poftrema fenefta affi- Senex ffe* 
ci^baturmulcunfiinguaHcbrrea: cum alias Lacine & Gallice hraatn lin^ 
potiffimumloquerccur: lecflionequoqne facrarumliccrarun> -«^ij^ difcit^ 
^ Thcologicis cpmipentationibus. 

Vfuscflforcunavaria, magnis viris hoc in mundo Tficara: 
ijjtcr .cartcra eti:|»i o^bAtus vifu.Qucc tnmen omnia> licei: qua:- y 






Siudium 



Chitm 
^SHimii. 



34^ V I T A 

dam ex illis faris duri fucrin: ; tc coocctudo eias cmn Pif^» 
h^roica prorlus mignaniniiratc, pauencia> & conftanciapenc 
d:uina,non cokraui: modo.icd cciam rupcuuic: niiulincecim 
remiccensde Yericace femelagnica cuenda» dcanciqua viita* 
te> dcbonis liceris> &linguis podcris commendandispropa- 
gandxlque^ ceu alcer quidam lui leculi Tirtfim , Dhdonts aut 
^i-citptsg is. Libellos erifticos, & Stentoreas illas profugge- 
fta publicoToccsgrauiterimprobauic : laudauic concra i rm- 
cipci & mter eos rcginam Angli2> quae ncqs in (cripds ncq; in 
concionibus quicquam pronunciari pafla dft : quoa cuiQaam 
£uangelicjepaicinocerepofrcc. Ecreclc. NamiiMi!rfnoKrad« 
um dtjittosjif,nc»^utMra tJfeidtfimdcium^rtsffmimmiMMiiMi 
dt£Tedi»nru*', 

Hifcc ad mcratr. propcrans tand^ annomilicfimoqnJMCtt* 
tcfimo oclu igci-iir.o nono cerua die Marcij>circicier dilucalam, 
cum Tircs corporis parcim feaio laboribuique> partun fcbncn- 
la paulo aniw exhauftx cirtnc>concedens nacuiat» pic placideqi 
mcniis ac in^.:nii viri jus Hji conftancibus > ablqueomaipenc 
monis lcnf j cxipirauic> animair.quc fuam Chnfto«Scniat0ti> 
dulcidimo eius nomine Icfufujinde rcpecico» tradiditacque 
commenda-jir CaiauerccrciadiepoftArgencpract teriatmaii- 
di:um cf^> i:i Cxmircrio S. Calli : vbi multorum ciari(r.viroriI 
cxfuuix fun: dcpoiiix i funcrc maximaomnium ordinum fire- 
qutntia dcduclo. 
*'-»'->/ 1'^/ eo Swipcaa SiJrmio cdicafunt h«c : E^fioUde Di/pdioperiimltjf 
. .' ' ' GtfMUMa.: &pcrquosftec>quominusConcordiae ratioincer 
' ' parrcsineatur. e r».t ii:tuofiet€rtfi ^*^ Re tp n.Coir^utrfik 

ipi*.!. l^tia ad Cardinales ceterofq; prarlacos dele^os : Aitifs» 
SidiACttrumS do € /? Cardinalem ertrta^udd-maoCcfMD ' 
fTkini Soua ^eie « ,Buccii & alioril cu praefationc ipfius imprclTa. 
Eiufde^ t--'rf : contiaD.loa.Pappicaricacc& codcmna- 
cioncm Chrifli ana oJ« trtt Jimtp>9tf cres paices priores. i. C6- 
ri!oaitio ..AntiiTOOcmium. :.Au:hofiaudcr. tmppUA Eltn h^>' 
tn w. s \ . Ad Lucim Uliandrum. f- pijt. yipoicf^eticmy concra aco- 
bum Andriram, alterum flagrum yigyptiumfuae Theologiac 
Docborem Tubingenfem. Ccnfe(po AHgufittpa At^entf.e (is, 
liHok^Ua, Sunt & alia eiufdem geneiis contra Pantachufiaftas. Philolo- 
^ic^(iLnthxc. DtfUt€'a'umiM.i'4 rtde^periend^libci. Dt mmiffi 
atcenzt r.tio* >& quomodo ca recuperanda Ct. Fartitioncs Dit^ 
lecitc€ In eatftiorus OrjtoriMf Ciceronis Dialogi 4. Lu6lus ad 
roachimuCamcrarium,cum Epicaphijsloan Sapidi.Inquof- 
damPiaconisD'a]ogospnefacuseft> de Racioneincerrogandi 
atq; coUocandi Diale£^ica. StleStmrum Epifi, Cteeronit libri .?. in 
▼fum pucronim. CommentMrit in Orationem Ciceronis dc Rc- 
iponfis Arurpicum, Cicergnit OrAticnts ^ lUseticnkMhii omnrs 

^ a Stur- 



1 



Sai\ 



S T V R M I L 347 

a Sturmio emcndati. De Tmodu libellus. Vita Beati Rhtnaui. 
Ncbiiitiu Littratay ad ^erteros fratres. Oratio Funebris in obitu 
lacobi Sturmii. InMfchinuf^DemofiheMepratienes contrarias 
commentariolus. DeeducaticnePrincipk. De Nebilitate Anglica^ 
na. Schoita in i. lib. Politicorum Arift. Ncholia in Orationes €i^ 
ceroniiy pro Quintio : Pro Domo fua : Pro Cn. Plancio : Pro C. 
Rabirio.IaDiuinationemcontraVerrem. Ini. &i.Pliilippi- / 
cam. Oialogi nouem in Ariftotclis Rhetor. Refilutio Opersm Ci^ 
ceronis. Epiftola i . de Vidtoria Chriftianorum^ad £chinidas,an- 
nomillefimoquingenteiimo feptuagefimo fecundo. EfiftolM 
Conjolatoria ad Fabricios fratres. EptftoUdemorte Reuerendiin 
FrincipisD. firafmi) Bpifcopi Argcntinenfis. ArifloteUe Rhetc^ 
ricorum libri tres in Latinum fermone conuerfi> & fcholijs bre- 
uioribus explicati. Prolegomena in variosautores. HermogenisAo 
ratione Iriueniendi Oratorialibriquatuorconuerfi> & fcho- 
Uis explicati. EiufdcPartitionumOratoriaruliber, quivulgo 
de Statibus infcribitur: Item libri de Dicendi generibus>de ra- 
tione Grauitatis occultx, Latinitate donati, & Scholijscxpli-» 
cati. Lingud Latindrefilteendaratio. Dtlmitatione Oratoria hbri 
tresjcum Scholiis Autoris. Deftatibtu caufarum Ciuilium, viii- 
uerfa dodrina Hermogenis Graeci Rhetoris. Commeraarii in 
Ciceronis Tufcul. i. Confolatoria Epiftola ad D. Bernardum 
Botzhcimium de morte filij loann. Chriftophori Botzheimii, 
triltiflimo &improuifo cafuperemti. OratiofiesFtmebresG^Z" 
tuor, Sunt & aliaqusdam abipfofcripta, qu^ etiamnulatent. 
loan. Philippws Gla/erue , innarrattonedehocSturmioy Ge/nertte i» 
btbliofhecayalii. 



N 



T H I L I P P V S AP I A 2^V S. ^^^%%d.u 

Nouembr. 
Afcitur Philifpus Apiantee Ingolftadij, quod oppidun:^ ^^ ^g^ 
eftadPanubium Bauarica^ ditionis, An. 1551. d. 14« Se-r -pntriaf^ 
ptembr.hora 4 pomeridiana, cumfolfuprahorizontemelcua- temptetns-' 
tuselfctgradus 101. c^noznnoSc-BiltbaldteeBirckeimerted * Np- talicium, 
nbergcnfis,virinfignis,do(3:us,&facundus;^/M».5/o^«'«*, * j^iHf )^< 
celebrisilleMathcmaticusatq; Tubingenfis fchol^Prpfefloj: fiff^f gpff^ 
egregi us, c vita difccflerunt. Ita DEVS damnum , quod bon» fracid$9lU 
literiE fccerant duum iptcyitu, huius exortu c6peiiAre vpluit. 
NominauitcumpatcV) cuiusquartus cratfuiu?-, Philippum 
fccundum, vt Philippi primi morte prius fublati , defidcuw 
Icnirctj & kpc riomine mercipriam conferuaret. 

Pater ci fuit Petrtes Leufniceufisy ex honefta familia Benc- Tatir»ctt$ 
witziorum. Biene anttm Germanis apes fignificant ; vnde no-» ^ptanue 
mcn Apianorum mutuati funt, ob induflriam, vt putatur, diCtue. 
n & foler- 



. • • • 



J4' V I T A 

TkdJifiMnd, ii roleniam eius animilciili. pUnms ita ruis Apianis apes co- 

gnomen dediilclchbit : & CoiMmeUa id genus vuaram G.c di- 

dnmaitj quodabapibus&mufcisappetacur: vulgoamufcis 

mufcatclbeappellitanturilbevua;. Cxterumhic /'e/nM^/.'«- 

jBMjpacer Philippi,palmam in Machcmaticis iuo feculo omni- 

FMtris ule' ^^^ pwripuit : fuitque longc lareque p er Europam & clarifli- 

V ^ ^yiffff^ mi nominis Kima & admirandis ingeni j monuinends atque in- 

Acuinentis varijs ac nouis celebratifHmus: dodis omnibus 

•C 1 V P^ Germaniam^ Italiam, Galliam> Hifpaniain nodffimus> & 

^ . ^ ' * principibus viris chadlTimus. CM'clm V. Imperator tanta cum 

. f f • clemendafaiccomplezus : vt nonmodo Machemadcum fuu 

i '^ adeoquepraeceptcrem confHtueric: vcruin edSim domefti- 

NobLit * cum{i&i&;quidemfamiliarifl'.effcvoluerit:cumqueeoCcpif- 

* ' fimealijsexcluiis collocucusfucrit. IdemAuguftus /^fimiMi 

>f;t/4»»ift aulxpalaiijqucCsfarei Comitcm cquiccmque au- 

ratuni ctpauit; & nouilitatehereditaria donauit: ius cceandi 

Notarios, infignla conferendi> & priuilegiamulca dcdic, cum 

armisgcndlitijs Iplendidiflimis > mqmla bicipite in nubihui ^e- 

.Unte : Quod Romani Caeiaris alioqui infigne inde vfque a 

ConftantiniMagni cemporefuic. Idcm Carolus Imperator^ 

Fre ^no A- ^^^^^ argcnto, teudisP.Apianumlocuplctauit; & regiaplar 

/7.-., ^ •.- ^c munincentia^r» ^no Aftronomico illo Cx{ario,pta:ter omnes 

^Peretri» du ^ypog^^ph^c^^expenlas, auosquclumptus,rfM aureorum mtl'- 

; Sm^^,.^ i /^«donauit. S.:d h«cde patrc Philippi: Mater eiusfuic tr«- 
reorum mt.- , ^. .•.-/- *^' • , irL i- •>i- 

lia donat '^^''-'**> T^»om£ Mojnert , ciuis Sc lenatons Ingolltadianinlia : 

Carol V cxquaPctrusquatuordccimfufccpitviginrilex^nnorumfpa- 

^ ' * cio,liberos incerquos nouemfiiij, quinquefiicrefilia?. Hasc 

Mater Pfi cu>^*«^ritus anno /fu obijirct^viduavixitaQnosvigintidu • 

iippiApianf, ^^' deccflitparalyticaAn.M74.die6.Iulij. 

Zduceuio Vtprimumautemperxtatcmhcuit, paterP^/7/]^^«»ihuBc, 

Pktlibifi vtahosfilios omncsliberaliumartiumprincipijs erudiendiim 

Apiitni P^^ ^* WWj^/i»|r«//^ Gotthardy curauit. Profccit inijs, qua 

• A. IC4.1 d ^^^ iugenij fclicitate, tantum: vt aetatis anno' * vndeeimoy 

XA. Septemb ^^^ ^^^^ duobus fratribus, Theod^rey (^T m-theOi Ingolfta- 

An, ^ndeci- ^^J P^-ernisinasdibus magnafolennitatc ftudijs , per depofi- 

mo/itaudi' rionem, quam vocant, initiareturj ac poftridic a ReAorc 

/#r PttHiciu ^^^^ vniuerfitatis, Comice 'Wolffgan^oa Lenftti ,, ciuibus A- 

•^ ' cademicis adfcriberetur. rrwa w^, poft, pcftegrafTantcNco- 

burgum, alterum fuum priSpcepcorem M. Cajpafum Horman- 

««weftfecutus; M4chemacica:ficpericum,vtloco Petri Afi^ 

ani (phaerica aliquandiu docueric. Sequenti anno i f 4 6. d. i^. 

PMtrfm 4d jiiijj^ cumpater aC«w/tf V. Ratisbonam vocatus cflet, inftru- 

C^/hrtm menta qu^^damaclibrosingratiam Casfaris Hifpanicc verfos, 

eunttm J§* ^ partim Philippi manu delcriptos, exhibitunis : cum Philip- 

'■ '-*"'*''• pus cft comitatus : quem tqm ipfc C;uolus clcmeitifliii\c cft 

allc- 



P H I L. A P I A N I. 149 

allocutus^ yarijs^ue derebusinfuo conclauiintenogaiiit. Vi- 
fum eft, nonindignumrclatU) quodpaulo poft eodem anno 
accidit CumCasiardici6.AugufliinbelloGermanicOj ca- 
flraad IngoliladiumpofuiiTet : Proteftantes continuo triduo 
bellicis tormentis» (^uas bombardas YOcant> bu tnitityfiptingtn- ^ ' 

tos, JexagmtMftito gLohs, ia Caefarianos emifcrunt. Hic ci^m ^^w- ^* »• 
C. lulij exemplo, Carolusinipfis caftris & mcdio bclli ardore, '^fi^^ Uterd 
iidcrum dodtrinam coicret, acreuolutionum ccrleftiumicgcs ''^** fiHdtM 
& periodos confideraret : Pctrum Apianum in caftra, vix dum ^*^' 
pofita& vrbi vicina, euocauit : vtinmachina aiefadta,certis 
rotulis orbes circumduccntibus, reprxfcutautc planetaru mo* 
tusproprios, Csefari coramcertius fingula monftrarct, iUo 
ipfo die , prid. Calend. Septemb. cum globi ex hoftium caftris 
emi/n circumuoiitare magno agmiuc ccpiilent : vt vnus ifHa» 
tuor Uln^arum pondcrc, per ipfum Ca^faris tentorium, omhibiis 
tamcnillsfis,abirct: trepidante Apiano, & caput fubinde in- 
clinante, Carclna nulla prorfus timoris fignificatione cdita, pc- CmtoU mM" 
dem loco nufquam mouit. Petiuit tunc 'mpcrator ab Apia- gfiittuio ami" 
no, Yt filium Philippum fibi donaret : vtpote in quo Heros wi'. 
fortiffimus idemquc fapicntiifimus , cximium quiddafh clu- ^demPlyiUf, 
cqre peripicerct. Ac nifi patcr iftum fc filium ftudiofuo Ma- -^pi^nm 
thematico totum deftinafle, inquecopofthac crudituriipraj-y'^'^*^ 
tendiirct: dencgare pctitioncm Principi fummo vix potuiflet. P^fff' 
Fecerat tum in Mathcfi adolefccns Philtppus eos progrclfus, 
vtAn.1^4 7. locopatruJfuio'tftfrg«^^»rw/r;/, arithmctici Lan- 
dishutani, tum argrotantis , acpaulopofi;mortui, forivinarii 
negocia,in dimetiendis vafis expediret. 

Rcuerfus • ngolftadium magua curfum ftudiorum adfidui- ♦ 
tatc continuauit, iub difciplina prasccptoris longc optimi o- 
inniumque fidcliflimi^ Patris fui: qui filium, Mathcmatici • /4^^"^ 
ftudij heredem rehcftuTns, fui quam innilimum effecupiebat v^ Z • /a- 
inqie co nuUi neque labori neque fumptui parcebat. £ias 'l^ ^ . 
Tori paicns vt composfieret, filio noniDuituspoteflatem dif- -^ ' 

cjdcndi, &cxrernasfcholas adettndi, conccfut. ItaqneAn-^ * . 
no 1 . V. ngoiltadio diciS. Augufti camSambkco, abijt : & .^ ' 
die i. SeptcmL)!. Es wgA vifgincm illam raoflftrofam confpc- 
xitr Dcindc quo dic Argentinam vcnit ftatim Chilianum keg» 
/cffif;? > . C Inititutiones Imperialesprofitentcm audiuit. Moz 
L^ure^tit (jffriv menfa, ledo, habitationc hebdomadatim ^t^*t*ttim 
decem hfiKio,thv conduftis, dariifimis eius loci viris diligcn- w»p/tfrij 
tia fna innotuit, & multotum ad amicitiamaditumfibifeciti ff^^^^icttm 
in^i^rimisfuit /(7^ n StHtmioy Acadcmxac iUius lumini^ gratus 
& acceprus. In GMam 

yiunfm ArgentiuiC commotatas Galliae luflrandjr dcfidc- cominditA* 
rioaccenditur. QuaicinBurgundiamA.jjyo. DoiAmsLhijv.fi^nw^ 

ibique 



J5« V 1 T A 

ibiqucapud&cerdotcm qucndamin cubiculohabitans, ftu 
' * A.i^S^d, <lijsinuigilauit. Indemox* cum Sdmbuco^ Lotichio Paiifibs 
%,NoH$mbr. contendit: vbiprajter cacteros audiuit de.annorum fupputa- 
Mich^el Beu xxoac, MichaeUm Beutherum. Dc patris cnim voluntate Ma- 
thif docet thematicis potiffimum difciplinis iucumbebat : fuperquc co 
Lutetid. ftudio Parifijs litcras aliquotie^ ad Philip, Meianchthonom dc- 
dit.,Sequcntianno /^yi. Vtfishurgiay ^Aureliit vixit:dcniquc 
Bitufil^tbm apud monachunvquendam Petrum B^quimum Pro • 
feflbrem, pro 40. coronatis per annum cum Vito ^ickio \U 
mcnfi l.C. 
Domum rc- Anno 1^51. die 6. Martij domum eft ^ Gallijs cum SambU' 
uertiturA'- co comite rcuerfus, patremquc inucnit caiculi continuo & 
fiunus. annuo dolorc ita dcbilitatum : vt brcui poft dic 1 1. April. pro- 
p^/^ ^^i^- fcffionisMathcmatic«anno2^.picobicrit. CumigiturnUus 
nicalculo ex- Philippuspracclaramfibi comparaiIct> partim domi partim fo- 
' tinguitur. ristum aliarum artium>tum praicipuc Mathcmaticarfcienti'» 
fhilApta- amjinPatrisdcfundilocum confcnticntibusDucis Bauarisc 
nudpatri & Acadcmia: votis> fuit fubftitutus, * cum vicefimumpri- 
fuicedit. mum atatis annum nondum eifet egrcffus. Explicuit ea in 
*A.i^sx.d. fundionepublicaomnisgenerisautoresi Arithmeticam Gom- 
« 11. luliif. ma Frijiiy Eudsdem, Theoricas Nicolai aimii: Spharam Frocliy 
Autoresquos pUm^hmafita^ Geometriamy Ttientemy Scioterica fita, Sphdram 
oxflicuorit. Gerhardi MercaterU i Cofinographiam Patrii fui > & eiufdcm 
quadramis vfus > Spharam W'mhemiiy & alios autorcs Mathc- 
maticos j ita vt facpe ad principia recurrcrit : nec priuatim 
quoque nobilium &illuitrium auditorum commodis dcfuc- 
. ^ rit. Si dcxtcritati, diligcntiae ac fidci cloqucndi ratio r:" . -.- 
^ j^lT diffct: vclMdmofatisfaccrc potuiflct. Sed fuit vocc .i.uno- 
€odibt /. ^^j^ debili & tardiufcula: ncc tamcnpropterca abauditori- 
bus dcftitutus, quorum facpc numcrus oHuagima exceffi!:. 

Etfi autem Mathematicaj ftudium fibi inprimis etiam dc 

parcntis voluntate excolendum clcgcrat : tamcn fiue ob alias 

Cam Mtt^ caufas> fiuc ob corpus pcrpetuo fcrc morbis obnoxium > Mc- 

themattcts ^\^\^^ ftudium cum co coniunxit. Audiuit ergo lcftioncs 

Me^tsna^ mcdicasltudiofc, & anatomias fpcdauit attentc, hcrbaruni 

fiudttimio- iti^icm coi^nitioni-.opcram fcdulo dedit , doAoribus Ioanrt% 

'*^''' ^ Vi/cheroy & D. Grillo. Foftca Anno 1557. vt in Mathcmatis 

Adu. Ua- j^^j^ dodis conferct,& mcdlcinasltalicaeformam videret: Ita- 

^*^^ liamadijt. Ibi clariffimos Mathcmaticosinuenit, cumqucijs 

contulit: Mcdicis quoquc do<5boribus Trincaueloy francoane^ 

RoborteUoy Beliocatoy Capebeccay Falloppioy &alijs pcrduam fa- 

miliaritcr eft vfus, ledtiones audiuit, hortospcrluftrauitxfim- 

plicia didfcit, confultationibus mcdicisinterfuit, & quic- 

quid vifu liituyc dignum dihgcntcr obfcruauit. Donnim 

prx- 



P H T L. A P T A N 1. jfi 

prxfinitdcemporereue]fusadrua> hoc eil MatHematica ftu- RiditinltM* 
dia rediic: quaeicaquidem trad^auiCj vc tnedicina; nunquam Unm^ ibiqf 
obliuifcerecur. Quare anno i>6i^. impecrata a principe fuo mtdiiititHh 
faculcace> &litensrommendatitijs ad Maluettumbowomtvkr crnatur, 
fem> & Dominum de Peilftein ; I taiiam repecit. 

Hic cumBononiam menfeApriii appuiiirct) teftimonium 
in arce medica profedluum reucrenter petit. Mox a Fahrir 
cio Gar/oniif y praefente Archidiacono> toto Mcdicorum colle- ^ 
gio> viginti quatuor dodioribus> magna infuper Germano- 
rum frequentia> Medicinac Dodor creatur> illuAri tcftimo« 
nioornatur» magnificoque poftridie conuiuij honoieaA/^/- Perluihat 
u ti^i 2X> Hitrotiymoi FhiUppo^^Uuaydo Fugetii cxcipitur. Tum (^f^ts ItaUs 
dicbus aliquot anatomia^ vidct : led:ionibus intercft :. & o- 
peram medicis rebus impcndit. 

Inde per Apenninum Florentiam> Senas>demum Romam 
accedic. RomaSpoletum>Lauretum> Anconam> Senogal- 
lias> Pifaurum> Rauennampctit: atquexndeBononiamredit: 
vbi Uternnymum Cardanum falutat; ac docentcm audic> fic- 
uc & Francoi(jnHm , ^rantiuv* & alios. 1 andem pei clarifli-* 
ma quasque locadomum reuecfus> fuos omnes maximalazti- 
cia ajBFecic. I 

In docendi munere ica verfacus eft> vt non tancum publicc 
fux profeflioni facisfaccrcc > fed eciam domi pluiima mediu- 
retar> & aliquando in vulgusedendaconfcribcrec> cciamin- ^^^^p*^ &" 
ftrumencavariamachiuarecur. Primoprofcflionisannodia- ^P^^^ ^^^- 
logum<^ Geometti^t princtpiH coxAcxv^xyxm^ Vtto ^mirbachi^y Aftant, 
fuo quondam prseceptori » dedit emendandum. Anno 1//5. 
MrwOT//^vw^/'«inccpit>&anno 58. abfoluit. De voluntace 
eciam AUerti pcincipis > BatearU dcicriptiofiem eft aggreffus, ^^^^^'^ «•» 
quam magnis longifque laboribus> &itincribus vaiijsfufce--'^'^?'''^' 
pcis> anno 67. abfoluic> fuisque cypis elcganciffime imprcflit. 
Opui hoc graciflimum fuit principi > qui duohm midt^ue ^ 'Donumfr^ 
quingentis a^reis aucorem donauit: quotannis vero practerfa- ** fg^c^l^m* 
larium Academicumduplicatum> centumqutnquagipttaflorenis 
ad dies vitx. Defcripfit etiam trienttm & eius vfum monftra- 
uic. Duos maximos cali terraque gfobos perfecit : pUniJpha^ 
ri« deUneauic. Ce/molabiumi &.aliavarijgeneris inftrumcn- 
ta parcim illuftriffimisducibusBauari2e> parcimalijs> parcim 
fioi confecic. Reli6ta func & alia mulca ab eo afFcd^a quideib> ^ttUAmpir 
fcd non pcrfedla operaMachemacica: yi SciotericMy Geodefiay fi^f^ rilin* 
Opticay G 'omonicay Horolegicay Mittorofcofici^ Dioftia, Horo/co^ ^^'^* 
^M,&alia. haw^imoi 

Poftquamaucem anndi^^S. renunciaturti Apiano fuitJ irt \^^'giotitm 
quiaPontificiaminreligioncmiurareaollct> patria&ditione ''^'^^fttrtx* 

Baua- ^^*i^ri. 



^t V 1 T A 

Bauarica exccdcrct : conflaixter hanc ille fcntcntiam 8c patien- 

tcrcxccpit: atqucdealia vtconditionefibi pro(picerct>invi« 

amfedcdit: ^ic^kzViennnmAuftrU ad D. MaximiUsntimll. 

yimnam Md contendit. Fucratcnim &anteanonremel per amicoS) qnos 

MaxtmtL in aula Auguica iiabcbat, monitus : yt coram Bauariae iUam 

AHgiifium defcriptioncm Carfari ofFcrret.fore certo> vt ad Auftriacas pro* 

Mbit. uincias fimili modo defcribendas inuitaretur.£6 igitur vbi ve- 

•niflct^clemcntiflimeadcolloquiumaCa^farein conclaui fao 

fuit admifiusi &Bauaria oblataatque benignc accepca> voti 

fui compos fadus a Casfare fuiffet ; nifi Pontificiorum quidam 

rcligionis nomine Apiano infenfi> manibus pedibusque ob- 

C/iw dona f ^iQ^j^nt. Tandem tamen tres men/es Viennae detentum Cx- 

rto dtmtttf' ^^j.- ^ ^^ j^ munere centtsm /eMchimirorum clemcndflime D -Ma- 

'*''• ximilianuG dimifit. CMroltta Archidux Auftria; , tum cx Hifpa- 

nijsrediens. Viennamappulerat: qui & ipfe clementer Apia* 

. num compledebatur > ac cum co de CMrinthiM defiriptione, pcr 

Calumntu jr^y^,),^^^^^^^ Ortenburgiz.iXi egerat : fed obftantibus hic ct- 

autcufre- iamcalumniatoribusrcsimpeditafiiit. Itaque exAuftriaper 

*"' '"'• Morauiam & Germaniam, domum ^d fuos Rofdnheimiiuniii 

hauaxiam,exiiSfsqtiine[jmenfibte4iVcdiit. 

» A d A Tubingam ergo, cum commodus alibi locus no occnrrerct 

c\n h * fuafu amicorum * profedtus, a Senatu ampliffimo illius Scho- 

, . * ,- laeorginarius Mathematum Profeflor honorifice fuit confli- 

t f. * tutus, & iri Senatorum ordinem facultatemque bonarum ar- 

rff yo._ tiumcooptatus. Migrauitc6cum/«w//4, fupclIcAiledome- 

/•/('' S £^^^^ ^^ libraria Anno 1570. profcffionifquefiiarinitium fecit 

mcnfe Martio, eoque profitendi modo , quo Ingolftadij indi- 

cauimus vfum , annos quatttorslecim magna cum laudc do- 

cuit. 

Trofijfoff^ei' Corpus d datum fuit,'quod in dccentem & gracilicatis & 

phta^fiani, proceritatisftaturamcxcrcuit, facic honorabili, barba higra» 

iWtfWC^^tf- (cdrarioreinftarPatris. Laborum & dcuorandarum mole- 

Stina ettis. ftiamm eratpaticntiffimus : omnium rcrum fcitu dignarum 

cupidifiimus, obferuatorque diligcntiffimus. Autiquitates 

vbicunque locorum fuit ( fuit autcm quamplurimis , kalijp, 

jimansMn- Gallia:, Germania: vrbibus celcbrioribus ) folicite coQegii. 

tiquitatu (^ Incredibikm rcrum mcmorabilium, admirabilium>/(r^/fm97i 

memorAhili- metaUicarumy terreflrium, aquearumy coegit copiam : & in pere- 

nm rerttm* grinationibus profundiffimis metallifodinis , nonfine pericu- 

10, aliquotics fcfc immifit, yt fojjilium acfub terra nafcentium 

fietM. cognofccrct naturam Pictas in eo fuit vera > & conftans rcli- 

gionisvera;amor: propterquam&patriam&aedes&amicof 

dcfcrere non dubitauit. Fccerat ei princeps patrius" potefta* 

tcm,vtquocunquc alioinloco Bauarici tcrritorij vellet> ha- 

bitarct> cxtralngolftadiu: quodibircligione fuamultis eflet 

oIFca- 



P H I L. A P 1 A M I. If5 

bScndiculo. Sed huic gratix^ D £1 gradatn & publicam fidei 
coiifefnoncmj nominiliji diuiniinuocationempractulit. Cob- Coniugium 
lebs yfque ad 53 . astatis annuin vixit : tatldem diuina fic volen- -^t^^^ 
teprouidentia vxorem duxit lcdtifTimam virginem SahmAm^ 
ICMttnkSiheuenfiuel Koknhctnij in Baiiatia prsefedbifilianiAn. 
15 6 4.ex Italia Medicinx Dodor reuerfus. Otiiarunt nuptias 
fuapraelenti^ odo &centumperron2eilluiires ac iiobiles : Sc 

?»rinccpsBauaria!ducalibusplanedonis. Siifcepit ex ea vxore 
cxtodzmvLm anno^nicamfiiiam: quaznataeft Tubingac An. 
I570.d.i7.1ulij paulopoftmigratiortemillam : & vbiadolcuic 
tiupturtl Chyiflcphoro DHffeUo Thuringo IC. collocatd. 

CorporeautemfuitAjpianus >e«f« i vtquodinuitigraucC- ygift^Jfil 
quelnorbi diucxarunt: ^eitigo^ cephalt^i lippttuaoyftbfes^ atthri- 
tuy nephfitUy calculua y dyfeftterta^ colicaypodagra,taral^fisy & alij. j^^t^ J^ 
Ingolftadij cum agcrct, ideo graiiiter aliquarido acgrbtauiti vt . la^t 
de vita delpcrarctur* Ibi Fri/icyiriw .S/4^^^/i^j fummo conatii ^ ' 
apud Scnatumhoc cgit 5 nc Apiarius, fi morerctur, IngbHiadii 
fepelirctut. Vcrum Apianus valetudirii paulo pdft reftitutusi 
Staphyli, fuihoftis, funus cft comitatiis : vixitquc &ibific 
Tubirigasannoscomplures. Antc obituhipaucisdiebuspro- 
fedlionem in Baiiariam molitus eft : aquoptopbfitb euiti cbri- 
iunx,fcminaprudens, & valctudinismaritifui cbrifcia, aiicr- 
tit. Hac dc itinere incundo, fentcritia dcpofita , totum fc iii 
ftudia abdidit Mathematica : opcra cditioni dcftinata cli- 
matj praefationes componit : papyrum & typos adornat. Ad- p.. r^^ 
miraritircrum illarum multitudincm ac molcm coniiigii di- 1-^ 
centique rcbus iftis bonam partem ddmiis, fatis ampla;, aditri- ^ 
plcri : & quis tanti apparatus taridem futurtis elTet vius: ahitnoi 
iriQpxiypsqftieto : propedietn rebut ifiu tuad^mtis grauidaparieti 
Trancoftirtttm dein ^efoEtus exdpiety atq^ educahit. Ad h a:c v x or a* 
tnicc fubmonuiti ac vt rcliquiim vitar quictius tirarifigcrcti feqi 
ipfercfpiccrct, orauit. Ciiiillc ificeftyiti<^ity meaSabina^fii^tnt' 
hi tf omnibsa fiudendum Uborandumf^y acfiperpetuo Hobis ejfet vi^ 
uendum : (ic^ero s/iuendum f^ ofartdumi arfih^diehobieeffeimd' 
fiendum.iiis Sc alijs vocibils non obfcureofteriditjrc adiiibrtis 
itcr ingrcdicndum quoiiis aniculo accin^biim cfle. Mortem.ri* 
rionproculabcfie &expra:cederiteparalyfi, equa tamcri elii- 
dlatiis fucrat, & cx cerebri irifibccillitatc, ftudijs afiiduis ic pc- 
tcgrinationrjuj contradta, facile cbriie^urarii faccirc pbtuiti 
DuodccimaigitutdicNoueitjhrisjquiliiriaplcribluriiirie cu- 
fpiciebatur A.1589. curiiinMufeoitudiisiriciinibcttj ic vxor 
ftUnquibuS bpui liibcret, quaeretct : t^^ iMci neptie i inquif j 
noftfa nupery DEI gfOtiay natdj hiftofiafft anttoi':^ t genealbgidin- 
fcripfinoftrdy ^ patfibuafuis apciaitii ^pltiribut t^^c lotUmfcci} 
Mc circulosduxi i quanqHafnhtUtd fht plkfet infcrfpiurhni •^rtiifgt I 



» 
0. 



J54 VITA 

mfaofiqmdemy qmimihi memprd/agUt. Tum illa : imo, fni 
iy0mmeama»tiffime, DEOvolettteplures inferiifes. Fiatj inquic 
ille> ^oluntae Domini. His adlis /xor digreditur cuiinarisiei 
proipc£kura : fed abfque cundacione> quafi diuinitus moni<a> 
mariti Mufseum reperit> necfolicoeum loco admenfam> fed 
adanaclinterium coniundfcis & manibus&pedibus inclinato 
capite fedencem reperit : indamat identidem> fed fruftra. Ad- 
Afoplexia uocacisxn trepidacione canca famolis in kAam coUocam: 
€orripitttr. medicosaccenunc: centaacomnia> qucars & vfuepnefcri- 
bit : fed conatu imto. Audiebat qnidem adhucj videbat> & 
vocesloquentium intelligebat : aduenicntes vificandi cau- 
faincuituconftanti> &mocufiniftr2ead capucexcipiebac: ad- 
mouebac eciam alias eam capici , quafi ibi lacere morbum> k 
Uieronymm eoremedijs cundum indicare laborans. Qupd idem Hien' 
IFracafioritft. nymiet Fracaftoriue Veronenfis medicus feciile lcribi cur, Hic 
enim feptuagenario maior dic odauo Idus Auguft. Anno 
Chrifti 15^5. inter prandendum apoplcxia correptuseft Poft 
multas autcm herbasin olfaihim balbutiente lingua cfHagi- 
{atas> amillo pcnitus fcrmonis viu, manu fxpe in yerticcm 
exporre^aijs> qui aderant> innuerc voluit > vt ccleriter cucur- 
bitulaafFedlo&Iaboranticercbro fuccurrcrcnt: quoilleferc- 
medio quondaVcftalem curallc mcmincrat : fcdre ab adftan- 
cibns non intcllcdba leniter fub nodem exfpirauit. Verum 
hocobiter. Apianus cumbiduum& Fcrctrinodium hocmor- 
Mortj^piani ho grauiter fuifrct conflidlatus : & fuac in Chriftum fidei ac 
pise inuocationis argumenta non vocc quidem > fed i^gnis & 
gemitu profundiflimo oftendiflet: die 14. Noucmbr. mane 
Itatimpoft quartam> animam fuam lcnitcr exhalauit> & ia 
Chrifto plaada fuit morte confopitus. Vizic annos oSo d 
quinqua^ntay menfes detesy dies fex > hora^ dstodecim, Tubingae 
cumvxor relid^ahonorificofunerc extuIit>magnocum luSu 
fuo & Academias & ciuium . Ex ortu funebri hiittaab Erharde 
CeJHo. 



tlA^90.die 
^.Martii, 



C EO R G I V S r I L ENFS. 



GEorgim Tilentte natuseft annoChrifti millefimo» quin* 
gcntefimo> quinquagefimo feptimo> Calen^- J-Jjj^-^^-jj 
intra io.&ii.horammcri£anam; Gol<ib6tg«> patrc Georffo 
Tilene Theologo, & Murtlu Lubeliana. Pucrhteras didicic 
in fchola Ligniccnfi & Sorauicnfi. Pater quoquc Rotcnbutgi, 
StudiaTile' quoinloconondusTi fcxagcnarius , anno feptuagcfimo dicra 
niQMber- fuumobiit,Iir'<rrascumdocuit. A mortc parcntisannoxtatis 
J5<. decimoquarto Goldbergam vcnit & in fcholailluftri clarifTi- 

mo§ 



T I L E N I. l/f 

doAifTimos viros> Maftinum ThtAHhmm £f Grnihal^ 
i.um } pra^ter carteros, auditlit. Inde> iaAisdind^eh* 
onislitcris & pocfiprxfertim, ad qttam a^cttri feteba- Ti^imMVffi» 
i tiv^bcrgam ic contitlit & 1 'hanm M^hriy <}tttm (uinme ubtrgam 
L admiratus,& co prarccptorc tfus eft>innotuic.Suit]pti* ^«w^. 
icm dcftitutus, Acadcmiamrcliquit,^ Sorauiumredijc ^optet inir 
5. AnuorcptuagerimoreptimoVradslauiamprofedasi pi^fftndiii 
iennamabijt. Vicnna: mcnfes odto fuit cumiliuflxi& hfatriM>* 
>ro Domino N'colao Ccmitedt Solms . Ibi pltcaq; fcnpfit 
icosqua^libroVlL contincntilr.An.feptuagefimoom'- yenit FinH 
, Fair xtatis XXI. Vratislauiamrcpctiit>&ciuiihonelli namt 
Um libcf os ad mcnfcs aliquot erudiuic. Cum dein fum- Imdt yrttttH 
; nonnuUorum 3c prazfcrtim GenerofiDomini> DomixU Itwiam, 
■ii ''rom .iciihibcn Baronisin Plefl', Sorai Tribel & Ho* 
'Ctda, S C.M. Confiliarij &DucatUs Saganenfis hypO« MdCeH4ter4 
:ij, iuuarctur, Witebergam,fecundaviceabijt, & ani- $icfriium 
ad ftudium iurifprudentiac primum adiccit, ita tamen vt j>, ^mni^^itm 
nnuUonegligerccmodo FrancofordiaedeinadViadrum f^pifntur. 
inum ftudio iuris operam nauauit Retra^bus Witfcbcrga i^dt^f^iie" 
c ioi vfq; adannum 81. actatis veroXXV. Eo annocirca bimzm., 
icoftes Vratislauiamvcnit. Paulopoft,volcntcfic-<i/fcpr* ^Fr4««* 
■iio i.V. D. Reipub. Vratislauicnfis Syndico, duos nobilcs ff^^t, 
DS pcr Marchiam &Pomcraniam proficifccns,Roftochiu xertittm 
xic &in ■OAnniiCajtlij, virisctatcillacxccllenciffiminoti- yfliteberga, 
5c amicitiam pcruenit.Roftocbio Vratislauiamfpatio dc- Roliochium 
cptimanaia rcucrfus,abinclyto Scnacu Reipub.yracisla- nohtles de- 
is, ftipcndio fuicornacus co, quodpro luris ftudiofo r«- tbtcitk 
'tnc.ntiti6 Rcdor iliius fcholxquondam Magnificus pix pctrtm f^in* 
orice teftamcnco ordinauic. £0 igicur & fumpcibut Pro- eentiuafti* 
ianis adiucus>ItaUam pctiit,& Patauii,quoinloco (ludia pendktm It^ 
fimufiorcnc,manfit.Ibipra!tcrca?teros Hseronytimm Pmh->' ^ flttdtefi 
m cloquentiifimum , & Ucobum Menochitmy etaditiffi*- U§att:tx 
lurifconfultos audiuit. Scnis Hetruris^t aimo o&o- Tiimm ita» 
10 tertio cii gcnerofo Domino Chri/iophjro Bar$f4$m Tan* HMm tttit* 
7j,cui doclrinac&moruminformatorconftittttuserat.fio CMiopher$ 
KdcFunif^o, vtUbrood:auopoemacum viderelicet» Ko* Baf$JkT0i$» 
i Ncapolimque luftrauic, & dein Patauium rediit> cuf^ Ij^ftjtnffa* 
^ueftuHiorum feliciter abfoluit> ita vt anno o^ogefinl^ fiikm% " 
10 mcnfis Auguftidie vicefimafexcaanno ascacis auodc^ imul> t^ea* 
:fimo luris vcriufque dodlor ibi crearecur. Poft hSec Sora-^nyr Fmmui* 
d repecens & Vracislauiam^ fub inicium anni od^ogefimo 
imoinaulallluft.&GenerofifltpHncipis&DomtnijDo* f^ mRlia^ 
iCii>o/iO««f Af«/i//tfr^«rgc»/?j)inSilcfia,01fncnfisCot1iicis ^^^ tpintia, 
:cnfislegicimcvocatus,con{iliariilocumccnttic. fiodcm QlMmgg^' 
Celfitudincm fuam inPoloniam , quo a S. C. M. da«\ ^ * •- 



3^5 V I T A , 

tnortuoRege Stephano nouus Rex cligendus c(rer>'mlflaerat} 

ifcutuseft. PercgiinationciUafinita} de matrimonioineaa- 

doconfilium cocpit^ 8c tandem^ anno nonagefimo die fexto 

Febr.quo xtatis annum quanum & trigefimum ingreflas erari 

Euam ^oljiam , Godemdi ScharfHj viii & medici clariffinii J 

relid^am viduam in yxorem Vratislauia: duxit> & ibi prarta 

CcUea cor» ^ omnium opinionem colica paffionc cotreptus> cum dies ime- 

ttftu4 rnort" grosfeptcm totidemqueno^tesinfomnes dulifletj Vi^efimo 

tttf reunt feptimo die poft nuptias, lufbro fcptimo, vti, ad 'VTilhelttitim 

contraBo ^ £lium libro VII. poematum fiib nnem fcribens, prasfagierar> 

tnatrimento. volente&vocantcDEO, vitam cummorte commutauit,& 

coeleflis vita: ianuam, quamfibi apertam cfle dizerat^ eftin- 

S^ultura» grcffus. 06^auo Manii pofl;, prope pilam chori occidentalis 

fmiffaram, nonproculaRhcdingcrorummonumentis> in xdt 

D. Elifabctha?, non fine magno ludiu coniugis > amicorum, &, 

quar fummaqusequcfibi dcipfoproptcringenium &ctuditio- 

nem pollicebatur, patria? totius fcpultus : vbi vfque ad glorio- 

fam aux inlESV CHRISTO futura cft,rc(urred:ioncin, 

quiclcit. 

Poetttata Scripfit poemata varia,qua:pofthuma editione prodierunt» 

Tilneit collcdtafludio foannit Mehlii : ac taliacruditorum iudicio 2> 

ftimantur i vt fine controucrfia obftriixifrc iis videatur omni- 

iim Silefiorum luminibus. Maiora ex ingenio feiicifnmbin 

dies fuiffet depromturus, fi 

^arfijfent iutteni fatafuperfliti. 

lohanties Mehlius inpoematis Tilcni, anno nonagefimofc- 
ptimoeditis« 



N I C OD EMVS F R I S C H- 

ti.iulapfu LINVS. 

an^t^QO,tlie 

x^.Noutmb* C I cjuifquam intereruditos variis variortifil fiiit obnoxius 
atat.^^in' ^ iudiciisi ac diucrfis fortuna: tcHs impctitus : fuitis Niu- 
coato, demm Frijchtintu : natus Balingd, pcruetufto ducatus Wirtcm- 

Halinga pa- bergici oppidulo, arinofupra millefimum, quingcntcfimum, 
triaFrifch-* quadtagcfimofcptimo, quo varii &horribilcs motUS Germa- 
lif^. niaferc vniucrfam concMlfcrunt. Natalis eius incidit in diem 

Frifchlinm viccfimufccundumScptcmbris, horamq; matutiiiam quani 
fMtmeodiei Et quod non iine ominc fadum haud immcritofufpiceris: 
quoyirgilitit Frifchlino vita: initium illaipfa dics attulit: qux Virgilio,poc- 
fnortutti, tarum Latinorum principi , fincm & cxitum.. Dc quo ipfc elc-» 
giaquniiaita} 

fUrgUmm lux hdc Ofaia tcUure rsuerfitm 
hufulit *. inque Itala coniumuUuit humo i 

Stant 



F R I S C H L I N r, ^ 157 

Stanivbi PanhtnQfA Lucano inUttonfedes; 
§ltia ptofuga impUtiit mxnia Troe CMpys. 
rentes habuic Ucobum, viram 8c pium & eruditum: matrem 
metemKufamy feminamhoneiiiam.PatermuIto^aanosprie- '^wwi;. 
nium y erbi diuini apud ^alingenfes fecit^ & familiae ac ma- 
:um fuorum nomcn & decus non folum conferuauit > fcd 
am amphficauit. Non enin^primus pater Iacobus> autfilius 
LCodemus>laudempietatis> eruditionis> fortitudinis atque GentuVrifch 
arum virtutum, in paternam familian[>intu{erunt> fed eas a linontm 
lioribus quad haereditario acceperunt. 
Nomen paternuni ^ auitum quanquam f^cile cumL^tino ^ 
cGrxcocomniutarepotuiflet> tamenidipfuminemniYiCf^ v TUV * 
idiofc retinuit : no folum v t Germanico nomix^e Germatuci ' 
^mmacis fe e{leprobaret> fedetiamne peregrini airumtione 
»minis>laudes famihac fu£>ad quos nomenilludrefpicere yi- 
tur> obfcuraret. Procul dubio enim nomen illu4 gentilitiui 
igorc corporis&animifortitudine> atq> ahismalculis vir- 
cibus maiores Frifchhni acceperunt. Habet niinirumlocuni 
cilludPoccas; 

Comensunt tebm omina Jdpejuie, 
;aod prppccr eos referimus> qui> yt Frifchhno a:grc fiide- 
nc> euadem Frbfchlinum appellarunc : dequibus conqueritur 
fc tum alib4> cum his y erhbus elegiacis : 

£/? ^ut Frdfchlimtm * Jlolido me nominnt ore ^ 

Cetidederint r^n^nomen Ariftophanit, Maretti 

Cont igit hoc ipfum diteinofortc Maroni , Vag^nefm^ 

Ctitjlirps Vtrplii nmen auifd dedit, P^JP*^ ^^ 

yergiltumplehes tattsen illum fittlta ^ocauit, coaxantem 

Sicut Frofchli/ium memalefanavocat, y^catuf. 

Frifchlino mihi^^ non Frofchlino nomen auitum efij 

Hoc me Teutonici[ang*imu ejfeprobat, 
Cecropia dices Hfgianum sfoce, Latina 

' Si\'isme}potert6dicere yeg&tiunn, 
Menst;^m,en eftnobie nominretinerefaternum> 

Vt me Getmanijtem m-ftie effeprobem, 
Hoc ttitaum nobu Bcrnhardue non^ne vixity 

Hoc atauue dudum nomino lantee, erat» 
JfJoc proautti quondstm Henricm cognomine vixit^ 

Hoc mihi loannes nomine y/ixit aum, 
MiUtia iurata manmipijtfuUrafenatm» 
Legatiqud dacumy Jigniferie^ dkcunS' 
l^ec meusycximia Bhoebiprifignif abarte, 
Alterim ^oluit nomif^e ^ffepttter, 

Pater hic, vir pius ac eruditus> filium > indicia indolis nobi-. Irytftum 
orisproculdubio animadu^rtcns> matu^^e^dftudij^humani- pfterttia, 

Z 5 t;aiu«i 



55t V I T A 

Com i ^*^^ adhibuic. In pacria ichola praccepcorc vfus cft Conrg" 

Td l ' ^^ Bdelt/fAnno : qui in elemcncis Grainmacicis Hdcliccr eum 

l^ r t c*"^"Jt- Indc Tubingam mihbs eft : vbi prsccepcorcm 

' * na^usM./Mii»t/73Cr/i^»e///m,egrcgiumpucriliamingenioru 

formacorem,ingcnijs&dihgenciqluculeacacdidicrpecifflina. 

Nonenim folum» ^uxcunque a prxcepcoribus ciadcbancuij 

auide arripiebac, & hdchcer cuftodiebac : fed edani plererque 

fuorum zquahum longo poft fe inceruaiio relinqacbac.Quace 

iam tum admodum adolcrcens magnam dc fe (pcm cocicauic. 

Quocquoc cnim aliquTd iudicarc poceranc de ingeoijs pnerih- 

buS) ilu facilc impecu & bonicaceni Nacurx in co agnoiccbanc. 

Quapropcerin numcrum alumnorum illuftriflimi Principis 

VirtembcrgiciafTcripcus, cfchola Tubingen(i>quam Ocfter- 

hexgicam vocanc, Regioronrcm cradu£):us cft, anno poft naru 

Chriftui fexagcfimolupra rcfquimillenmujxcacis duodccimo. 

V" * £MMi faitK^»if56r«»»« ohmcelcbremonafterium,ordinisBern- 

^^2/9 •" hardiiii Mooachis condicum ib Impcracorc jlllfen #, & Comi- 

. ?/| tibusa^^il^V^^pcircaannuniChriftimillcnmumcreccncefi- 

■^^ _ mnm tertium ; fed a Ducc Wircembergico CUrtftopf^^r&j poil 

^^"^* repargacam fiuangclij do<Sbrinam,Mu{is & piecaci co nfecratu: 

inquo decem alunturadoicrcentcs> qui, vbi Latinam linguam 

exoptimisaucoribusaddidiccrunt, admaiorcs, quasvocanti 

fcholas transferuncur. Celebiis autem tunc cracfchola^Uarc- 

Uibim Sti" gijfontispropccr lodocum ^tigeruw Belgam>fcholafticaruopc- 

liNt§, ranun ibidcm adminiftru & moderacorcm.Erac enim vir Grx- 

cclaitincq; dodliflimus £um crgouad^us Frifchhnus Przce* 

ftorem, vixdicipoteft,quantumin vtraqj hngua profcccric. 
raslegebatcnim StigerusdifcipuHsfuis Clcnardi Gra:ca Gra- 
]nacicam,PhilippiveroLatinam, &in vtraquecos diligcncer 
czcrccbac>non folum prseccpca inculcans, fcd & vfum cx opci- 
misquibufqueauthoribusdemonftraus, &adcorundcm imi- 
tacioncm propofitis cxcmplis racilioribus & ftyli adiun^o cx- 
,^ ercicio>(ingularidcxtcricacc&induftriainuicaias. Quafuadi- 

^,€hU9. hgencia & dbccndi dcxccricace plus efFccic bicnnio, quam vul- 
iHtm$tirh$ gusprarccptorum quadricnnio. Frifchlinus cnim nondumc- 
^*f^**^* grcmis annum artatis dtcimum tertiurn^K^z cracingenij bonica- 
jtftm Gfdte tcjcos in vcraqj hngua progrcffus fcccrat : vc & waice & Lati» 
^ ^<w. Qg {^1, proCi quam hgata (cribcrcc. Ita cnim ipfc de Ic ; 

AUer /Uf^ndecimo nondum me cepttttt untutti 

Et quattet in ctmrfu ^ix trietcfU erfiti 
Carmina cum :>t:,7i^feciftieriliM ludo^ 

Manat ^biy Bntui, regiaforai^ aquM. 
Fera loquor ; fed claraparum, nec cegnittt mttltit > 

Indicie fttitte netificAnda meit* 

Crato 



F R I S C H L I N L • s)9 

Grato autcm fcmpcr anim o prajdicauit iUam magiftri fui fi- 
litatem Sc induftriajii. Extat Elcgiain obitum Stigcrifcri- 
1, in quaingcnucprogreffum in vtraquclinguaipfiacccpti 
crt, vbi inter castcra £c fcribit : 

Te duc$ Ujfui DnmdiM cmrminM, pleSri 

l^didiciy HebrAOsedidiciqsie Ithres, 
Tedtice Romanof tHdici componere ^erfiee^ 

AttUdq^ incertos cogtre ^erbapsdes^ 

£t paucis intenedis 2 

Quicqseidineji ifftter Grsii /erm^nk (JF&m 

Aufonik{innoftrope39r$fi^mdeneft) 
Hftiees dehettertihimMximnportiof^ti 

Stigert, Mnimiglmnfola mei, 

iditionemvero&dezteritacem in doeendo in cadcmBIe* 

commendat his verbis : 

Hegia te viditfintis peretmMiilie^meU, 

Difcipulos artes rite doiere tttes, 
Vidit^obfiupHit Imffttu artesafdaemfim 

Scriptaqj Cecropiis erutdfttsdtMlibrk, 

ichola; Rcgiofontanse vbi valedixit> Bebinhtefkm yenic> & ^^ Behen^ 
[uandiu ibi vixit, Quos autcm praecepcoresnabHerit> non hufitmFrifih 
ilat : cum Frifchlinus illorum nullibi meminerit, nifi quod lineeem 
ubi.icribit>fchobe ifti pra^fuiffe duos 6accaUureos> docen* 
adhuc>n6 adhibcndos aut prozficiendosdifcentibus. Qua'* 
ondiutiusanno, & quinque menfibus ibi verfatu$> cum 
irafiagrarctcupiditatc di(cendi>&.ingeniumipfius acpro»- 
Tus iam alios duces requirere viderentur : Tubiti^nm do^ Mktitter 
[imorum vironim copia abuudantcm> miffus eft. Quem- Tttbingnm, 
lodum autem Regiofonte vtriufque liB£U«cognicionem 
cnhufam attulic> ita ibidem cicdiligcmiTeAione Sc medi^ 
DncquxftionumKhetoricarum Georgii MMoru yiAconk^ 
is eft> vt dcclamariones aliquoc fua fponte componerct. 
lit Tubingam anno secaris decimoquinco> Chrifti fczage^ 
)fccundo> fupra millc quingencos> &; in arribus breuicem- 
is intcruallo progrefius fecit eos : vt anno * aetaris decimo * ChriftiMtt» 
o> primam : & bienniopoft,fccundam inphilofophialau- no 1^64. die ^ 
n confequeretur>ac * Magiftcr artium publice renuhcia- zi. Martii. 
ir> magna cum noininisfui laude & honorc. • nter com- * An.i^os. 
tores enim vndccim adolefcences arcium & lin^uaru co- cnlend, Aug. 
ioneprobe inftru^of>primum iudicio Profcfiorum locu Ornattar 
obtinuit. Idq; tumingeniifelicitatefin|rulari> tiiinpcimi& tefHmomo 
:clbUngu2c>cuiusapuerofueratftudiofiflimQs> co^niuo- t.ruMonts, 
onfccutus. NamhuiusHnguas cognitionceicLolaRvgio^ 

Z 4 . t&ii* 



f€Q . VITA ^ ' 

ifbntanafecum Tubingam attulit, Sq eam quidem cant^ 9 yx 
^4r(init6 CtufiHty Gra:carumliterai:umperitiflimus> poniaue« 
Itiretquodin ip(ius declamationib.pucrilibuS.Latinis & Grae- 
^is deliderare poflet. In artibus autem Phyfica, fithica, Dia* 
leAicajPrxceptoresliabuit Gutfrgiutn LiehlerumjG^rgMtn Hins, 
. lefumy SemtHtUm HeilanUumi infignes & dodos viros> quotoin 
Irifchlinus ante exortum bellum Grammaticum fempcjcho* 
norificcmeminit^&ruisetiamcarminibus & An^rammads 
ineojcum laudem fcriptis, publiceteftatuseft^ quanti eos £a- 
ceret. Alicubi etiam exprefle fatetur^ fe multum fub ipfis in 
. , philofophiaprofeciSe. Pra;ca?terist;amenprKdpaccomRient 

Tt^yor. ^^^ fubli^niorem illam philofpphia? ; Swfifio ycro ^cu4:atiorc 

^-^rJ* Oratoria: cognitionem mcrito acceptam refert. Nam quantus 

philpfophus fuerit Scheckius, quantusitem oratgrSnepfiuSj 

nemo medipcriter eruditus ignorare poteft. 

Con^ti/cipuli Habuit Frifchlinus tum ftudiorum fociOs> ^ condifcipulos 

friJidliW: multos egregios adolefcentes> interillos, Sttphanum GerLaihi" 

umy PhiitppumHeUbronnirum y Ni oUum TaweUum, Hdlrfum 

Roslinumy ^ Afdream Plamrum. Aciftiquidem ad fuperiores 

fcientias animum adiunxcrunt>ac fummos honorcs in ijs con- 

fecuti funt, Gcrlachius quidem & Heilbronnerus in Theolo- 

gia, rehqui vero tres in Medicina : Frifchhnum vero humani- 

tatisftudiapotiinmum delecfbabant. 

Quaipropter ab eo temporc, quomagifterij honorcsadc- 
ptuscft, fctotuinHteras abdidit, & Gr«ccosLatinosq", audo- 
res, diurna nodturnaquc manuvcrfando, rccentesinfuperli- 
bros diligentcr leditando,pr<^claram eruditionis copia fibi c6- 
foefideditnn parauit,Poeticam amplcxus,ad qua naturx impetu fercbatuf, 
mtura. carminanonfcribcrc, fcdfundcreyifuseft. Thcolo^isectiam 
ftudioahquptannos vacauit y Bc cu Philofophia:ftudioiaolim 
criaftudiumcdicinxconiunxit. Qu[dautcinhisfcicntijs prae- 
ftiterit,pra:tc?aIianon contcmnenda, comica&aftronomica 
cius docent. Ncc vlla ferc ars eft au t difciplina,qux quidem li-: 
bcro hominc digna {it, in qua non fcliciter fuerit vcrfatus. 

Tanta ca primosetatis tcmpore cruditione, fcientia, & lin- 
guarum cognitionepollcrct, vtfiucmcntisfenfa& confiiiafo- 
lutaorationc cxpiimerc, fiuc numcris adftri<5fca adhanxionir 
am c^ntarc vellct,pra:clarc & fcliciffime fua fponte & xvj^^t^l' 
A/f pra:ftarct, &idquidcm nonfolumLatinopcrclcganti, yc- 
rum& Grxcododro & crudito carminc: publice docere iuC- 
fus cft, anno Chrifti fexagefimo feptimo,fuae3Btatis vigcfimo. 
Vbi cum fuam induftriam in lcftionc pocticaepifiplatiim Ho- 
ratiiScnatui Academico prpbaflet, in numerum profefTo^nm 
reccptus eft, anno xtatis vigefimoprimo & praetcr ^ncida 

Virgi- 



F R I S C H L I N I. 5^1 

yirgilij,etiam Commentarios CJulij Cxfaiis de bcllo Gallico 
publice interpretatus cll. Ibi vt fpanam^ quam nadus erat>or- 
naret > iudicio Senatus Academici> & fpci de fe concepta: fatis- 
faceret> nec vllain reftudijs auditorum fuorum deeflet : noa 
folum adArxftopkanissfedCWanthisetiamlucernam elucu- 
brauit > & rerum ac Ycrborum i qux in iEneide VirgiliJ occur- 
runt>intcrpretatione fexcentorum aliorum iliudia iuperauic. 

'Nonh2erebatinnudisyerbis(per9ii/f/7>&ya/im,quodfere .^,.. , 
vulgusintcrprctum facercfolct)fed totam expofitioncm ad jf , 
praeccpta artis Dialc^cae & Rhctoricae accommodabat. ^c ' ^. 
quia tefte Macrobio > Virgilij pxopo£tum fuit » non folum Im- 
perij Romani originem > vetuftatem & increraeiitum y erfibus 
, in .i£neide celcbrar^ : fed Ipnge potiora ftudia ad id opus iin- 
pertiri : iddrco Frifcblinus optimorum quorumuis au6torumi 
tam y cterum>quam rcccniiiorum monumenta> Critica>Philo-^ . 

logica^ Hiftorica>Phiiofophica euoluit: & locos rerum ac per- 
fonarum > ez fuis difciplinis fingnlos tanta dextcritate expfi- 
cauit> y t omnium auditorum animos in fui admiratiQnem ad- . 
duxcrit. VifbofHin explicationcs & proprietatcs repetehat cx 
Nonio Fcfto > Rufo > Varrone > Scraco , Donato > Porphyrio , 
Prifciano, Diomede, Linacro>Valia, Erafmo,Melanchthone, 
& alijs. Arttfiiiam yero khetoncnm illuftrabat prarceptis Ari- 
ftotelis, Ciceronis, HermogenisAphthonrj,QuintiliaHi, Ca- 
pellae, Viuis,Agricolae: Hiftorica explicabat ex Darete Phrygio, 
Di(5to Cretenn, Archilocho, Diodoro Siculo, Homero, Cala- 
brojTryphiodoro, Euripidc, Sophocle,i£fchylo, Lycophro- 
ne,Fabio Pidorc,Manethone,Solino,Berofo,Halicarna(raso, 
Scrabone, Liuio, Plutarcho, luftino, Eufcbio, Polybio,Floro, 
Saluftio, Appiano, Dione, Zonara, & alijs. Phyfieay Gecgrapht- 
cdyMediCA ctiam cx fuis difcipHni^^fingulajtanca dexteritate 
cnarrabat : vt omnium Facultatum ftudiofi , Comites , Baro-r 
nes , Nobiles, ipfi etiam Dpdtores , cateruatimin Auditorium 
confluerent. 

Sic crgo cum foris officium facercr, prrlcgendo , difpuran- 
do , ftylum iludiofa; iuucntutis excrcitando : domifcribendo, 
meditando, lucubrando: ledtio qiicque Aftronomica ei com- 
inilliifuit. CumcniinRedorc /w«»»«^tf/cw V.I.D:ordinarius T>oce$ Mf^^ 
MLuhemz^tumProfcflor, Philippus ApltMcs aliquanto diutius thematalpc$ 
a'/» Academia abfuiflet, ncc antc mcnfem vnum aut altcrum ^ftam^ • -? 
rcditurus videretur: FrifchHnusidoncusiudicatuseft, qui in 
locum abfentis furrogatus,vicesilliusinterea obirct. Ita au- 
tcm & in hacleAione verfatus eftj vt non folum auditores, fed 
& totaAcademiafibidcipfiusoperaplurimuni gratularentur. M^diTMiHr 

Anno feptuagcfimo primo, astatis vero vigcfimo quarto, diJpHtMtonei 
dilputationum Philofophicarum moderatio ad ipfum dcuo- phihfifhsctt 



1^1 V I T A 

luca {uic. Com enim eo anno Academia propcer^aflTantem 
pcftem } EsUngittn > Imperij ciuicacem > cranslata eflet > Philip- 
pus Apianus , cum ccmporis Decanus > egic cum Fn{chIino> tc 
ipfc difpuucionibus pracfidcrec> & Dccanos acquc coUegium . 
Philofophicum co onerefublcuareC} propoficis praemij locojin 
fingulos dics Dominicos>quibus difpucacioncs habebancur> 
cribus baci j s . Frifciilinus crgo id ccmporis> quod alij incempe* 
ftiuis conuiuijs , aleae & pUse cribuuac> honcftifCmis adMeC> 
ccncum ftudijs impercicns > pra:fticic id per cotos ofto annoSi 
& anniucrfahjs difpacacioniba»> admiflo opponente> toiam 
£ncyclopa!diampercraftauit. lu FcifchliausiimalPocreos& 
Hiftoriarum Mathemacumquc Profeflor>&Di^atationum 
infuperPhilofophicarummoiaeracor fuic. In qaibus omnibus 
canca diiigcncia> ftudio> & induftria vecfacus eft$ yc nOn(biam 
fpem dc (c conccpcam cgregie fuftinaecit: (ed eciam liipcranc» 
acque illiAcadcmixfinguiarifueticomamcnto. 

Ncc folum oificium forisdtligenterfecitlegendo&difpuo 

tando : fcd domi cciam commentando Ac (cribendos ac erudi* 

cionis fuae monumenca minime duii^a ifi lucem emicccndo: 

quibus nomcn cgreginm» a6 apad fuos folum j fed cciam apud 

czcetos eft confecucus. Quapropccr cum Scyriae proceres > an- 

nofepcuagefimofcxco > fcholam prouincialem Crdtii infticuif- 

Adfuhema^ fenc : & pcricum aliquem acquc crudicum virum ci prasficere 

n Mtionem cupcrcnc>qui Gymnafio cum laudc prqcflcc: Frifchiinum com- 

Gimmlii "^uni fencencia dignum iudicarunc> quem adidmunus voca- 

Grdcenfis ^^"^> ^ ^"^ fuprcma iftius fcholat adminiftratio commendarc- 

^ocatur, ^"^* ^^^ ^^^ pacriac amorcm > & vtilicaccm czceroruin amori 

Renuis. pra^culit dc prcabus Scnatus Acadcmici vidus > opcimam & 

iplcndidam conditionem ncglezit) & honcftc rccufauit. 

Trihur um Poftcacumannofeptuagcfimonono>fupramillequingcn- 

. ^ tos>alibieztrapacriamconditioncmquxrcrcvellcc>&/^ri^Kr- 

g***^* * vctuftiflimam in Brifgoia Acadcmiam proficifci confti- 

cuiflct > cui in doccndo operam promiferat : confilium mucare 

Betinetur in coa<^us cft> partim quod vxor fcqui rccufarct > parcim quod 

fatris, llluitriflimus .^rinccps Wirtcmbcrgicus ncquc illuc > ncque 

alio ipfum vcllec dimittcrc : & pcoccdionem concra aducifa- 

riospcrpecuam > & omnis gcncris beneficia per D. MtUhienm 

Idgerum , clementiflime polliceretur. 

OrMii» ih Anno odogcfimo» vna cum PtKMfbfMfihm in VirgUfi Butd^ 

Uudihm ^ iics (^ Ge^rgita, $rMiicmmd$UmMteevii4n4^s edidic> 8c quia 

r j rt$/i$e4 , in ea > ezemplo Colamelhe > Varronis > Virgilij > & a