(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Y Seren orllewinol"

Goügle 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with librarìes to digiti^e public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcYcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by indÌYÌduals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht Goog^s "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrìcs. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

Äbout Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



I 



(1.5+ 131. 5û 



Satbacli CoUege I,ilicaCD 



ÌJculÍ dO. Cnru/nA 



I 



> 



r 

■0 

í 



Y 




m iSLB, 






11 



NEU GYFBWN6 



«TODiDMOi 9 m mii iD mimi 



YÄ cnniwTS 



^YWGBAFFIADAU, TRAETHODAl?, BARDDONIAETH. 



TN6HTD A 



CHÌ^YHPIPIB HANESYDDIAETH 

fSHIADOI* CYFBmBDnroi., CARTBra«I. A THBAMHMt, *C 



€71III<II)SB]D8ID]I<B (BAH E. WStMiM» 



■W%^W*'*'WMW4^4#%^kM#M«4M%^«MM^MMMMM«i# 



'< Nl WYR Nl OOY*0-NI OOYtO Nl WR 



OYFROL VlL-184a 



^tm0*0*^^*^s^^^^0 v ^^^^^^^^^i 



ABORAFFWTD TN SWTDDFA G. WTNKOOP, FOTTSYILLB. 

1849. 






\î>\'S-0 





'J Clä^ Ìj fcw^ 



^-wO-* 



JIJN 19 Ifìifi 



ÇYNNWYSIAD. 



Tadal. 

Amrywianiaa oref^'ddol, It 

A*dol;ygiad ar ddewiniaeth, rheibîaeth, &c. 35 

arAdolyeiad, 87 

Anetb arfeddwdoa, 37 

Aoeyddiaeth, 43 

Amgylchiadaa yn Nghorllewia Ameríca, 206 

Aìifoddlondeb, 69 

Arwyddion yr amseroedd, 67 

'« Ac arcb Dnw a ddaliwyd/' 1 07 

Agoríad addoldy, . 191 

Addoli cythreuíiaid, 102 

Arwertbiad Caetbion yn St. Louis, 1 13 

AmddiffjDÌad rbag anwiredd, 118 

Anr yn agos gartref, . . 24 

Aaoly^iad ar Lyfr Gonial, 231 

A|mehad at yr eglwyti, 281 

Achoa y Parch. T. P. Haghes, . 119 

Amgylchiad hyoodi 72 

Amynedd yn angenrfaeidiol, 127 

Adfywiad crefyddol, 184 

Adgyfodiad y meirw, 223» 277 

" y Synwyraa, 278 

Agwedd yr oee, 154 

An^eà, 171 

Amaojddtaethi — ^y Blaned Meroher, 270 

Byr-gofiant Thomai Thonaas, Porthyglo, 17 

Brawdgarwch, 245 

Bendith y Dirweetwr Matbew, 213 

Bakhder, 117 

Bbedd jtì Pîtttbarg, 190 

Ooeaawiad i'r flŵyddyn newydd, 8 

Çyfittchiad ^ fieren Orllewinol ar ddech- 

reuad ei chylchdaith newy dd| 5 

Cofiant Wm. Wíiliams, St Clfur, 14 

Wm. PhiiUìpe, Carbondale, 279 

Màry D«ríe8, ... 70 
EHBabeth Haila, PìttBbarg. 84 

Eràier PhiIh'pB, '< . 161 

Aab James, Trenton, 129 

MatUda HowelU, Minerfyille, 216 
« JohnErani, Palmyra, . 237 

Cenfaadieeth at ladron, • 64 

Cyngfaor i iawn ddefhyddio amser, 56 

Caia at y prydyddion, 12 

Califiimia, . 19, 65, 63, 165, 216 

Cyfiulbdydd CbwarterDl, 22, 115, 236, 260 
099jmp ac Adferìad Dyn» .30 

Cyffes Críation Syrthiedtg, 30 

Caí&ria yn bríf destyn d^wyddwch, 58, 86 
Cyffea Ffydd y Seintiau Di weddaf. 6 1 

CyfaHbd Beibhudd fioath Trenton, 68 

Cáni'rDelyn, 68 

C4b Dafydd Davie8, nea Dai'r Cantwr, 90 
Cyfrrehiad at y Cjuaj yn yr Unol Da- 

laetfaan, • . 91 

Cftn i'r Gwaawyn, . 83 

Cân ÎV Pedw'erydd dydd o Orpbenhaf, 272 
CyngboríonGwasy Dryw, 275 

Ctn Y Cledd, .105 

Càn yn cynnwya cynghoríoB buddiol, 107 
CyCûdir Eẅrop, 53 

Canada, . . 120« 216 

Çyflwryr.eglwya, 126 

Cyttifiaa o urwolaethaa, 130 

Çynÿnr i ffrmmlleidfa, 130 

Cyfiiddefiadllofrndd Cwmgwdy, 131 

CáarrOoodSprínge, 153 

Cwm 7 BaDnewydd ac eglwyi Balah, 160 



tê 



u 



u 

4( 



Tu dal. 
CaUariaam bylb, 180 

CAn yn daogos tfoledd ofergooliou y * 

Cymry, - " - 184 

CÌDCinDati, 25 

Cyfarfod achlyBurol yn PúttBvilIe, IDI 

Câii i'r Sereii Urliewinol, . 156 

Cân yr Oes Dda'ii dyfod, 183 

Cân mewn duU o ymddiddaa, 201 

Cydymdeimlad a'r Huugariaid, . 216 

Col. Straub yn gyfaill i'r llawd, 239 

CbríBt our Pilot, . . 281 

Dameg y dyn wedi marw, . 206 

Deathof Geu. Knowledge. . 251 

Dau benuill a gyfansoddwýd wedi gwrao- 

- do y Parcb. T. Edwards, . 156 

Damwan alamB yo Blossburg, 23 ; 

Dau bennill o gaamoliaeth iV Meddyg 

J. T. NichoIaB, ... 261 

DirweBt, 140, 173 

DrW^-ddicbell, . . 232 

Dorhth ar Aonibyniaeth y Talaelhoa 

Unedig, . 200 , 

DamweÌDÌau, . 45, 46, 72 ,' 

Duli ac agwedd gwrandawyr efengyl, 182 1 
Dau o ddewÌB-bethau yr hen Gap Du, 188 
DyíaÌBcaríad, . .135 

Dyoddefiadaa Crist, . 126 

Dylanwadau yr Ysbryd 61 án. 109 . 

Dydd Nadolig yri MioerBville, . 44 

Daf^dd yn gyagod o GrÌBt, 82 

Daliadaa Saint y Dyddîaa Diweddaf, 89 

Dr. Gill, 85 

Deiseb àm adferíad Taríff 1842, 21 

Diwygiad crefyddol, . 60 

Darluoiad o'r dyn cáB drwg, 34 

Desgrífiad o Ddonian y Parcb. D. B, fite- 

phén, Manchester, • 19 

Dirwest yn Marcy, fi5 

Darlith a draddodwyd ar Ddydd «ia 

Hympryd Ceneidlaethol, ' 221 

Englyni'rlloer, . 247 

Englyn ar ragorfraint boddloarwydd, 199 
Esgyniad EIub, 127 

Easton, Pa., . •• 215 

Emyn iV Cymao, 149 

Eglwys Gymreig Peach Bottom, 164 

" " BoBton, 94, 116, 167 

Emyn, 129 

Egiynglod i'r Parch. J. Jones, Sion, 114 

Englyn i'r Meddwyn, . 109 

Englynion ar farwolaeth Pryse Pryse, 84 
Ehediadaa y meddwl i'r wlad y'm gan- 

wyd, 91 

Englyu i'r nos, . . . 280 

Fy Ngwlad Frodorol. . . 183 

Fy mam ! oni bydd Daw ya bríod i chwi f 233 
Ffordd rydd i'r efeugyl yn Awstría, 66 

Gwrthryfel yn Cuba, . 215 

Gwreiddyn y mater, . . ^ . 65 

Galargan ar ffoedigaeth y Pab, 32 

Gwroldeb yn aogea, . . 39 

GogoDÌant yr eglwys, 2(^, 228, 252 

Gorchfyga Satan, 41 

Gwlad^cbfa Gymreigt ... 45 

Geaedigaeth Crist, 10 

Gwnelerdy ewyllys, ; . .92 

Geiríaa Cymreig a SeiiDÌg, 20 

Gorpheawyd, 244 



Cffnnm/stadi 



■»•■' V ** 



GwahuJdiad prydiiawnol y Prydydd, 247 
Gwnalcr dy ewyllyR, . . 22 

tíweddi'rcybudd. 222 

tforachwyjydd Camlasawl, . 216 

GweniaiUi, . . 255 

Îiwaedd ar broffeswyr o'r Ysgol Sal, 256 
lanes Cyfarfod Blynyddpl y Fibl &^m- 
deîtbaayn noabarẃ bbdgevÜle; 258 
li^enGofion, • . • 247 

J^omer, .... 97 

Ijymn noBawl y Morwr, 125 

Hanes Shon Cent, . . 80 

ánstyngwyr, 153 

I^anesynau, 142, 135 

Hedd-gynghrair, [273 

Hanes eglwys Gyntaf y Bedyddwyr yn 

Amerìca, 269 

Hawlfraint Dyn, . 270 

Heddwch a Bhyfal, . . 135 

rrSeren, • ... 21 

Llytbyr at Lywydd y Cymrodoríon, 208 
Iflaforwaith, .105 

Ûoíhiddiaeth a hanan-laddiad yn Nghaer- 

efrogNewydd, . ' .< 24 

Uythyraa yr Egwyddor, 209 

Llythyryagar, .... 190 

Iilofroddiaethau, &c. yn Swydd Bradford, 92 
I«Iafar Ysgol Sabbothol MinersYÌlle, li8, 283 

" " • " Ail eglwys Uticà; 119 

Murwnad ar farwolaeth Margaret Ed? 

wards, Cîocìnnati, . 289 

Myneg;fys i'r Cymry, ' : • Ì8 

Marckmaa Caerefrog-Newydd, 25, 96» 216« 262 

" Phüadelphia, . . 217 

Materíon aríanol, . il 

Manoa yr anialwch, .55 

Myfyrdod ar ol darllen yr Anerchiad 
^ eslorfaaol, . 88 

Myfyraod mewn CTstadd, l\ò 

lieddyg Llygaid, . . 115, 135 

Meddyginiaeth i'r Gerí, 261 

Blanion- a Byr-baneiion, 46, 47, 48, 136, 

141, 142, 212 
My Native Land, 
Imwolaeihy Lly wydd Folk, 
S^arẃolaeth bachgenyn, 
Meirw enwog yn 1849, 
Molawd i dalaeth PennsyWania, 
Moddyginiaétb i'r Colêra, 



163 
166 
155 
214 
230 
184 
151 
93 
J34 
162 
181 
108 

Fregeth A. Harris yn Nghymafa0lOnêida,7,31 
Fennillion*— dyoddeâadaa Crist, 



Nodion ainddififynol i bregethwyr, 

Nefoedd newydd, 

Natur gweddi, ' . . 

Oesdyn, 

Olwynthyfeddol, . . 

FwyBÌ^riwydd cròfydd, 

Foblogaeth PríMy wodraethaa Ewrop, 



11, 20 
248 
260 



I|regeth gan E. D. Thomas, 
Pennillion i feddyg olodwiw, 
Pregethn Críst w«ii ei aroeáhoelio yr 

onig bregetha eflíeiUiîol, 833 

Pa beth a wnawd gan Undeb Cenhadaa 

y Bedyddwyr, . 234 

Petiiab i'f- gweithẃy r i fedd wl am danynt, 235 
PabyddiaatbyrYmneiUdawyr, ' 214 

Pedwar tynbor by wyd, 207 

Pro6ad j Cjmro mewn gwlad eüronol^ 177 
Pwj iTdd ddadwydd, 159 

Pemiillioo i'w cyfieitho, • 138, 158, 281 



Penniliion i Wm. Rees, Pittoburff, UX 

** As^ lán dyogel ei paercheo, 154 
Rhoi éîn hunam i Grist, . • 30 

Rhybuddi gelwyddwyrrfayfygo», ^ 

Rbyfél ynte bedd wch— pa un afynwchT 101 
Rheolaa Dr. Franklin; • .131 

Rfayfel a heddwoh— drygaa rhyfel, l^ 

Rousseao yr Anfiyddiwr, • • 175 

Rheolau buddiol er cadwundeb eglwya- 

ig a chariad brawdol, ' 234 

Siryddiaeth- S wydd 8GhoylkiIl, 216 

Sheoad Treharn á'i cèwyn ar ddiwmod 

golcbî, - . 156 

Saith holion Catwg Ddoeth a'r ftteb, 90 

Saint Dayid's Day, . . 83 

Senedd yr Unol Dalaethan, 84 

Serch tealnaidd, • - 62 

Trefniadaa y Post Swyddfa rhwog Pryd 

ain Fawr aV Unol Dalaethaa, 
Tán a choUi bywyd, . : 

Tawelwch, .... 
Taith Rhadlawn, 
TánynPittsbarg, 
TánynUtica, 
Terfysg yn Canada, 



Tlawd a Chyfoethog, • ■ ., 
Talfyríad o lyth^r o Fro Moi^ganwgý 
Twryll MormojHaetìi, 
Urddiadae^insefydliad gweinidog, 

Y fiwyddyn newydd, 

Y cawrfiL . • . 

Y ^abánglwyf honaaawl, 

Y laith Gymraeg, - ' 

Y wasg&. - - - 
Yr apostol Paal, . . • 
Yron ddalen, - - . • 

Y Nicoliaid, .... - 
Ydilaw, - - - - 
Ylooaftîaidi .... 
Tdymhestl;' 
Yr-Ipdiaid Cymroig, 
Ysbeiliad aoymoBodìadarlÿwyd Cymro, 

Y Âiil blynyddoedd, 
YSaint, ... 
YCymry ynPottBrílIe, - 
Ymweliad á Bethlehem, 

Y eeninen, 

Y iaaaath ío, - - 
Ymddỳddaù 'ar Formoniaetfa, 
Yr Ysgol Sabbothol, ' • 

Y winwydden a'i changhenan, 
Ymdaeniad brawychns y cholera, 

Y meddyg J. T. Nicholaa, - 

Y Parch. Wm. J. Jones, PotUríBo, 
Yrenog, 

Ymadawiad gweinidog, 
Y cyíaill <ŵwir^ '- ' - 

Y gweithfeydd haiam, 
Yr ymgeiswyr am swyddan, 

fienedigaetfaan, 25, Z0» 94. 144. 2S7, 262 
Príodasan, 25, 49, 95, 117, H4, 166,191, 217, 

297, 262, 28ft 
MarwohMthan, 25, 49, 72, 95, 117, 144, 166, 

191, 218, 238, 263, 283 
GoFrffLàBAü, 23, 70, 93, 116, 143, 162» 186,. 

213 236 281 
Atebion, 70,92, 117, 143, 161, 186! 212| 261 
Dycbymmygion, ... 186,281, 

Hahisiaetb Draiior, yn idwedd pob rhifys. 



ti 



44 
44 

65 
89 
217 
128 
120 
199 
187 
224 
259 
8Í 
9 
16 
20, 31 
23 

«9 
36 
49 

38; 

43 

43 

46 

46 

67 

. 99 

72 ■ 

77 

81 

94 

109, 138 

130 

128, 158 

1«5, 187 

210 

212' 

234 

259 

200 

186, 236 

211, 



trAry 



Ga3br\sv 







jwmatmthyìMtŵht&Wfàé, S 

Freseúi y brawd A. HütîIi 70 Nflsr»- 

an&OiMŴia, .... 

VMMMmB rlr BwjMdjpi vMiQrwB« 
Y ftw jddjii newydíi, 

YcswtO, 

fjcBcdipMtt Crîii^ • . • • 

ÜBteffŵn «mool, 

ftnatt— Pyflddŵdii W^t, 

Auoyw Cumna oreiyddoly" 

Ceb m y iirydyddìoií, 

Dyffniedm o Genhed^hri y Uy wydd, 19 

Cofinat Mr. WUlMm WUJ&wẄ Ì^ OmAÌ 

1 gwnbnoglẃyf hBBMo), 16 

Byr^^iáMil y bmwd TbenMt^ Foribyf lo> 17 
Sljmeg-^ î'r Cy niry, . It 

D«grífind oddootna y Ptiiob. D..SbrB 

Stepbeo, Jleocbetler, « ^^ If 

CoHlbrtoin Vi nnr, .19 



. 7Í 

• I 

t 

9 

19 

» 

«1,99 

II 

u 



Teá et" 
Deieeb «b pdfeiW Ipiüritlt, . 9i ' 
Gwneler dy ewyllyiL 99 

Cyferfod Cbwnrterol TooDgstown, O., 22 
ATtBiAOÌ ofynîad Cirwr Bbtfyddiaetb, 29 



23 



94 > 
u 

95 



TinitbOymraeg, 

Fi OiiiiB, . 9t { AfliMom ám 1849, 




ẁf^oWfw^ . 

'Dnof^wai^ ìÙánii yd Bl 

T waegfa br^tmDt, ' ^S - 

Llolÿtiâdbietbaa n hbiHiiWMhil ytt 

Nghaéreílóg-N^^irÿlli^ ' ' 
T Cbolera, • • • • 

Akrỳlld|otfgniM( • ' - 
MaMbDodÇMefÌMig41Vriq^,. * . 
CiDcioDat^ ' * ' • . ' • 

HANESUSfHáMÌjlCff;.. . 

T Cbwddroad yn Rbofaia, « <*^ ■ 

¥r Indin Ddwyeeiaìelh '^ * ^^ 99 .,^ 

9t ì Aainaoai ám 1849. ^ ^» . Ìo! / 



9T 



\ « 



»OYT9 VI 1*1*04 



>• « 



ìi 



"Ai 



A'TEIN DOS8ARTBWYR AlV DERBYNWFR. 



{ 



Darbf aiwjd y talUdaa caDlynol yn yttod y mlt, oddiwrtli y Parch. Petar Lloyd, Salisbary, Ql 
16-; JohnJ. WiUiam*, Bla«tbarç, fS; Heary D(iviet, PuttsTÌUe, $2 ; Jubn Thomas, Old Mii 
5t«oata; Lewit Jonei, MinersYille, $5 ; D. W. Jouet, eto, $3; James Jeffreys, Talniadgti, 
mẁòrì BeberU, Parii, Oi, |6 ; Robert Tboma», BellmQiit,$7 50; J. R. Wiltiama, Sl. Clair. $t 

Diafonir ▼ rbifyn hwn allao rai dyddiaa vn gyiit aa*r amter y bwríadwn gyhoeddiy rl 
my aiiaoead dyfodol. Bydd y Serea i ddyAid allau y flwyddya hoa o*r 22fed ÌV I6ag < . 
«c felly bydd yo dwya newyddioii pythefar»«oI oamser y Cyhoeddiadaa Cymreig eraill. Ei 
yw.$t2& yflwyddyu. 

Obattb f c^niew'idiad yn nallwedd ein Cyhoeddiad, yr ydym wrth wnead byny yn cyüaj 
Ardaiayfiad raio*n cyfeiUiuu aawyl. Yr arocan trwy gyuiysgu y gobebiaethau áV fanJdoaia 
yw deiia y darlleayad i edrytfh droay cwbl. Arfera rai ddarllenryẃddaaraii ueillduol, tra 
yw y daleoau eraillib ddichoa yn cael eu tori; oad wrth eu hamrywii» fel hyn, bydd y darll< 
yàájn fwy tebyg o èdrychdro^ y owbl. Dyma ddull rai o*r Cyboeddiadau Seinnig euwocaf yi 
ý wlad. ' ^ 1 

Oyobwalwa ain diomigarwch.gwrasocaf iV chai aydd wedi ^mdreQha.mor egmal i godi euwai| 
derbyawyr newydd erbyi^ y flwyddyto hon. Wrth yatyried ei bod ya amser mnr dUwd m>ie eiq| 
Uwyddiaatbyd yma tuaraẃ i'ndyi^wyliad, ood y mae yr hoU faiiau ydym eto htsb giywe^ 
o.haoyat yn ei gwneud yn*anmb»8Ìbl i ni ddy wedyd pa faiot yw cyiiydd y derbyiiwyi*: Yr yilyoi 
«radiai^pwi tak SOO o -r Ihifyn hwn er mwya eagwasgara-fel cynllua o'r gwaith. D^'miiowa 
gly wad o*r Haaedd aydd beb anfou atom yn ystod y mis hwn, pa nifer fydd yn eisiau o liy u aUau« 
ocos bydd yn ddichonad«CT^hyderwu y cofiautnryn y.tal^lau.,' Mae mi maitau nad yi^'m «to 
wadt oaal yr hyo sydd ddyfedus o honyntam 1847. Bydd yn rhaid i ni aufon IniU i'r cyfi*yw iia< 
oacliawa gtywad oddiwrthynt yn fuan. 

JToidcflbawn roddi mẃy o hanea Cymra yn y rhifynao dyfodol. Dymaowo hynaw^e^l l y rhai' 
ood jrdyoi wadi cYhoeddi eo fa^sgrífao. "Caffed amynedd ei phartt'aith waith.'' 

»• Cyfirwydaer r Gohebiaethan,. (yn ddJdrsiü,)* To tke Editor of th€ Seren, PatUnlU 
MMif <M0 Co., P«. V ToUadau idd eu cyfarwyddo at y Trysorydd» 22ce. W. Mor^an, i'r uo Ue. 



» Hi p<i 'nr^ ii ~M~ ~ ii 



DIWRDDAf^ACH a EWROP.— Daeth yr Agerloog Ewropa i New-York, dydd Sadwra. Rhag. 
M, yo dwyn oaWyddion pwysig o wahanol wladydd. Yr oedd y Pab wedi sorf'Ht flbi i SicÌMJ 
bo yo aarcboror yo ei gastell cyn hyny, a chyhòeddodd ei weithrediadai^diweddar yu ddirym neil 
oÌMV Moay oawyddion o'r Iwarddoa yn dangos fod y wlad hono etu D|ewa sefyll^ dlawd íawa. 
Aairvwo*r trijofioa ya-marw o newyn.— rEiholwyd y Ty wysog Louis iNapoîeo!] jra Llywydd 
Ffroiacc trwy fwyríf llaosog ar Cayaignaca*r ymgeiswyr eraill.— •Mae Emprwr RWsia 'wedi ffoi { 
roddt lle iV nai, Fnraois Jaséph, mab yr Arobdduc Charíes* Y oholera yn Presbarg. 



BotaBauThos. IHìstor a'l Ojt. 

/ Thotmptm'» B1HÊ9 Mmrfui-Ureit, PottêpilUj 

rlS^irdy Eagydiaa rhalsf jra y swjdd, a chyiuiwys 
^ f^fphoM aefasthaoh a'rhsÿ»raoh nsff on arsll'. 

iraWYDDION OYBUBIsAWN; 




OŵUfngimd w^mwr f» fmhriêoedd pob mmth 
déiUaá pmrí d, t tUeb yr awser. 

DYMtWA yTmnilllwrfcysbysa fr Cyhoedd ei fod 
aewydd Idafbya y dolhoUad goraf a rjiataf o Ddill. 
ad aarad a ddyrirytf erlaed 1 PottaTllle^ an fbd yn ben- 
^B ilyaftl aa ébalr neb warthn ásao.el yn y Ue, gaa ei Ibd 
ya ■uiiila pob maatida i brynv1>lllad|rmniad, yn ragor i 
am ouianaeBydd mnàL 

Gsaei fod.wedl uaidprBlsdhalaeŴ ya y faanach. herta 

y swHdlMNi Iddaagea fwflll dbúiollad nawn ffwneatfa- 

|riB«a dall. Cyaawysa ei giyahota ya beaaf Supsr. 

, Ìlìiah, Brawn aad OHra Oraea Orercoats. Black, Blao 

flael^ Dreas aad Vroèk Goáts. flpaalah Oloahi and 

' WfaBpera,aaskCe||».ersttdpisriptioB% BearerGoats. 

'MMbnr Còstaaadlteaadabealaof all Unds Pantaof 

all hiada. A aplendid let orSatín and Caahmere Yefts. 

T aMO ganddo ddelhoHad o O^plsa, Cryaaa Sidan a 
awlaaeaatt. Drawera, Oreralla, o bob aaili. Uandfcer* 
>lfecktlea, 8iaekB, s floarb, Hoisnaa Owlanen a 
Menig, Baek Mltti. SispeBdera Umbrellac. Ac. 



Beáwá, Watar Proof CleChhq; i'r Mwawyr, Oyrwyr. dbc. 
A.pMb peth arall a beithfnai'w laanaca. 

Wffth ddyehwelyd al ddlelchfarwch am y geAionetb 
a âdsrhyaiedd yn barsd, dfÊUOÊí barfaad o'r nnroTw, 
a rioriia y bydd peb peCh yníidhlwyU a hiyoh'. gsnddo., 

JTao ei Y eUtdif y drm uesmf i BTioaToa dc 
Attfefcf , j^ e^i ^mribí-êt,, Pette^itte. 

WM. HITHSRINOTON. 



VHB BVGKs cẁraTT seoHoiusd 

PATBNT AIR-TIOBT COOSINO äTOVB. 
The Ortateêt tmpr9vement of the DAyl 

TIIB anbscriber r«spef lCafly lafori 

the publle that.he hai receiitlŷ secari 
tbe pateni rifrllt for Scbujrihiri Coaati 
for tbe manttflictoreand sale of ibe aei, 
and admirabie C!ookinc titore called tM 
•BÜCSS COÜNTV ECONOMI3T.- 
Amoag thr> many improfemenis lataly introducedh 
CQokinff Slorea, U ia' ackB0wledf ed on all bandi, tlMj 
nothinff can sbrpasi thia-ln all thepoinia reaalaite aaj 
desirabls inihatneceiiarirarilcle of bousehold economy 
The fluìiitj witb whlch It ii reguiated, the reffolaritji 
fêrfoBtion nná'àêfauh wilh wblch cf>okery aad bakÌM 
can be done at one and tbe Mime time. and the smsll 
4Vsnttty of fhel consamel, are msttersof surprlae to sl 
who liave trled if, and ffẁea H ihe Arat rank amonff aH 
ihe atotrea yet Introduced. It Is onosceaaa ry . huwarcr, 
to apeclfy ils peenllar tedlitlea In sdvertleeinent.a per 
ionalesamlaatioa of Ita |baiurBa will basi MtÌBfjt thom 
who may wiah to make parchases ; and It will anord tbi 
nadcrslCBea moch pleae^re torecelre cslis, and sstis^ 
sll iaqairles wtth respecî to ita capaclties aod perlbrB;! 
aaces. The f tore wiil bé pat ap for thlrty dsys, snd ^ 
fbond aot 10 meet theiespectatlonBofbayers, or to psr- 
form as rBpreaeBied, ii.wlH be lahsB away atitbeat 
charffe. ThrrB are three alseB— Noa. I,9*and9— aaa 
constroaed to bom either wood or coal. ' Call snd «iH 
amiae Bpeclmeni, now ready st tlH> atore and aheet'irsÉ! 
wars maBefbetury of the aobscriber, in Centrc Streei,' 
two dnors abore tbr Publlc Scboola— wbera» slso, aay 
thioff in hÌBliBe of boiiocss may be had oaaccoauBoda^ 
tlnc terma. 
PotlsvUle,Oct7.41-tf] . ABRARaM 8t. CLaA. 

GWENLLIAN JONES, 



NaTddsOi OroBeries, Tbsì^ Llyisr*, Qasi a BWs is, As. 



Y SEREN OfìLLEWlNOL. 



CYf.yi] 



lONAWR, 1849/ 



[RHir. 53. 






aac 



IYFARCHIAD Y SERfN ORLIEWINOL 

^R P1>f.CHRELUD 

KI CHYLCHDAITH NEWYDD. 



Hmfftch wéììi gyfeîUîon ben a newydd I 
calon y dymaDsf i chwi a'r eiddoch 
jFlw^ddyn Newjdd Dda, a llawer dych^yeliad 
Vr ttnrhyw loD-gyfarehbd. Gao eio bod yn 
cyiaifod dan amgylcbiadau oewjddioD, di* 
dioa na bjdd jcbydîg enfiaa imerebiadol yo 
cìüabynol geoych, er gwybod yn íanybûh 
•n fy tgwyddorion a'm cynUunîaa. Yr yd- 
jeh wedì Toiddwyn yn garedtg tuag ataf, 
<Ìrwy fy ngwabodd i ymweled â chwì ac i 
bmwyfio yn eich pebyll ; wc mm hyay rfaei^ 
jiDoliawD i chwi gmel ycbydigo'm cyfrínacb, 
* ufajda llawenydd yr wyfyn awr yn cydsyn- 
:1D, caoyt ** Nid gwaeth y gonesterei chwilio." 
Tnddtogoeaio gyntaf ya awyrgylob Ilen- 
jddÌMÜi To ardal Ütica, yn y flwyddyn 1844. 
ErfcdUawer yn meddwl mai iyrtbio a wnel- 
«wnjD fnao ar ol hyny, eto, yr wyf yn rhyw 
fedd wedi Mfyll byd yma. Cymerwyd gofal 
Bawrtmdaoaf gan rai ; er mai prín y gallaaid 
^igwyl y bgaawa yn lefyU pryd fayny, eto 
^ndaiewn yo ìleá ryfedd. Nid oedd fy 
BghyldnecBad ond cyfyogp ae yr oedd genyf 
loawio aniuiteiaûm i wyaeba arnynt. Kd- 
fydni ni poòl dda yn Ileíi gilwgua aruaf, er 
Bi mnetbBm ddtm ya ea berbyn. Cyfarfydd- 
ẁi Uawer o anhawoderaa ar fy ffordd ar ol 
hytiy. Cefina 'gy &ü lion preffeaedîg yo dra an- 
^ddloo : ODÌ bnaaai byn baaswn yn awch fy 
ahoD olawer nac yr ydwyf yn awr. Bu rai 
nar aaoDeot a pbeidio tala am danaf ; ac eraiU 
a ymddiogooent yn barod i fyned trwy bob 
>kwy«rdraaof, a'ip gadawiant yn aDgbŵedig 
Tnnjdd (j ahrallod. Rhaid cyiâddef fy mod 
p ddíg iawn wrth y tylvvyth byo. Prín y 
^■adwo â hwy pe cyfiuf^em ar yr heol. 
BŵaU geayf o'r baaner yagwyd Uaw á gelyn* 
•■ ey4|ieddBa. Ond er y ewbl yn mlaen yr 
>iÄ««» W yr wyf yn awi^ ar ddeefareoad y 
A>yMyo ün ffl wyẃ eant a naw a daogain, 
yt^Miaeh yn fy ngbylahrediad o lâwar 
■êlMiaríoedù'r htíẅtt. 

^^Ẅtîf ngbyciiwyoìad hyd ddiw«dd y 
g^yMyaè ii w i cl d af, yr deddwBdaonawddL 
^^fd^BMtM twáanlod''y Bedyddwyr Cyio* 
'"9 7» Amoica, oBd%Mwyd yo toddaa ar 



dilechnniad y flwy.'îdyn bon;.! ddflftod y cyt- 
yllMnd hwüw. .Ch»\vu i clvV^î wybod mai nid 
fy niarddel a gefaií oddiv\'rth yr enwad parch- 
U8 bwnw «m nnrby w bee&od gwartfaaa, o her-- 
wydd yr ytìym eto yn meddn y teimladaii 
mwyaf caredig tuag Kt eîn giljdd. Nîd wyf 
yn awryn bôni pleidArwcb at no eowad cre- 
fyddolyn fwy na'u |ilydd; and yr ydwyf 
yn proflesn fy ban y/gyfaUl ealon iV ündeb 
Crístionogol, ac am weled boU ddysgyblion 
letu yn cydweithredu o blaid y deym^f nad. 
yw o'rbyd bwn. NiM.oes neb yn cathàa 
mwy ar rhagfarn a sel bleidíol na myfi. Pe 
gallwn ymaflwn yn eu gwárao, a rhoddwn 
bergwd iddyut drot ymylan y ddaear — ond er 
nat gallaf hyny, ymrwymaf i wnedd fy ngho*, 
reo. Gwir fod genym oll ein go^giadau ar y 
gwahanol byngciau dadlenol y gwahanieithir , 
yn en cylch, oad ni byddwntirBhaoa wrth j 
ueb a dybiant yn wabanol. Bt^yr ydym, ac 
'am hyny oa gwabaniaetbwn ya ein bara, oi 
ymryaoBwn ar y ffordd. Da genyf ychwanego/ 
mai dyma y w teimlad cyffredinol eglwya Crítt 
yn y dyddiaa byn. Da iawn. Bydded car- 
iad yn Ily wodraetbu ein^lioll ytgogiadao. 

Nid wyf am ddyttedyd llawer yn awr am 
fy nghofalydd presennoi i er fy mod yn ei ad« 
uabod er yt blynyddaa bettacb. ' Gwn ei fod 
yn Ued barchos o booof, ac yu bwríadn cym'' 
eryd cryìifilraffertb gvda mi. Gan nad yw 
ond ieuangc eto, dymui^wn ar bfiwb o'm cyf- 
eillion fod mor ofitlos ac amyneddgar ag y 
medront : dicbon mai ei arwydd^âr ydy w— 

*' Nettio me fanpime lacetalt.'* 

Y mae rai dwyltl^Iled aUuog ya d gynorth« 
wyo gyda'r gwaith; ac yr wyf yn aicr, oe 
gallant ry w fodd yn y byd na oddeiant i mî 
^ael cam. £to, nid wyf yn bomi aaffiMledîg* 
rwydd, nac am ganmol fy btm mewn anrooddp 
er yr addawaf^nead ÿob ymdfe'ch i fyned 
rhagof at berffeitbrwydd. 

Yrwyfyn eyebwyn' i'm taitb gyda» éfaaloti 
drom o herwydd tefyllfa' itel matnach. Tr 
wyf yn cydymdeimlo á'r glowyr a*r mwnwyr ' 
yn ea trallod a'a hadfyd« Ymdreehaf amddi* 
ffyoea Uetiant a'a Uwyd^laht hyd ag y meár- 
af. Llaweqychaf pao g^ gyfle- i adit>dd am 
ddyddim gwelL Dawntiafgftnlaẃenyddpas 
lveiif olwyoion Bhaglonlsm yn troi. Ctewt»* 



CyfarcMad y Seren Orllewinol 



*.•*% ^~^^^ 



yn fawr ^1e4 boU gaethion y wlacl yn rbydd. 
Yr ydwyf am rbyddid i bawb, a fy boff waitb 
fydd dadleu dros iawnderaa dyn. Nid oes neb 
ar y ddaaar yn casbau mwy ar ormea na myû. 
Da genyf ganfod Uawcr tŷ yn dyfod yu fwy 
oryno a cbysurosp a gweled llawer ceîl wedi 
•i Uenwi á Uuniaeth a digonoldeb. GwelaÌB 
y maanachdy yn cael ei orlanw, a Uawer o*r 
ben gyfrifon yn cael eu croesi. Rboddodd 
hyn loddhad mawr i mi, canys nid wyf yn 
boffi fy mod i na neb o'm cyfeillion yn uyled 
neb o ddim, " ond o gam bawb ein gilydd." 
Yr ydwyf yn selog i»wn' droa oneatrwydd ac 
anrhydedd. BUnwyd fí wrth weled rhai yn 
myned a'u báriau i'r ta&radai, yn Ue porthi a 
diUadu eu leulnoedd. Yr ydwyf yn cyfrif y 
bobl hyn yn gwadu y flfydd ac yn eu hystyr- 
ied yn waeth naV difíydd« A chyda Uaw, y 
nadfbai pobl dda wedi acbwyn Uawerarnaf, 
am na buaawn yn siarad mwy droB Iwyrym- 
wrtbodiad. Darfu i amgylchiadau fy nghadw 
yn Ued ddistaw ar hyn, ond yn lled debyg y 
dywedaf ryw gymmaintar y teatyn teUwog 
bwn yn achlysurol. Yr ydwyf o'm calon am 
bleidio pob daioni, ac os fy UaÌB i a gynorth- 
wya i erlid apgbymmedroldeb o''t byd, bydd- 
ai well genyf pe y crogid maen melin am fy 
nghwddf, a'm bwrw i eigion y m6r, na bod 
yn ddiitaw. 

' Nid wyf yn ucbel-frydig iawn. Nid wyfyn 
edrych gyda greddf ostyngedig at balasao y 
mawríon na cbastelli y'cyfoethogion. Dywedir 
am elaaengarwcb,«- 

** Chwyddai serch y dduwlet hon 
At lelwydydd tylodion." 

Tebyg y w fy nheimladau inau. Nid wyf yn 
rhy fbneddigaîdd i ysgwyd Uaw á'r Glowr, er 
na byddaî genyf un gwrthwynebiad iddo et 
golchì yn gyutaf, er oi gysur ei hun a fy bardd- 
wcb innau ar ddechreu blwyddyn. Yr wyf 
yn foddlon i'w ddysgn am betbau newydd a 
ben. Dysgynaf gydag ef i orddyfnderau y 
ddaettr,dr ei gynortbwyo i ^jrnad ei rbyfedd- 
odan. Bydd yn wycb gen|^gymdeithasu â'r 
Mwnwr, er deall pa fodd y tynir haiarn o'r 
prìdd, ac y deuir o hyd i wythien y plwm. Ac 
yr wyf yn byderu y c*f ddilyn yr Amaethwr i 
edrych ar yr egin yn tarddu yn y maes, ac i 
wrandaw brefiadau y defaid ar ochor y foel. 
Byddaf yn gydymaitb dyddan i Athrawon yr 
Yagol Sabbotbol, a byddaf yn gyfaiU flbrdd i 
o leag berarinion 8ion. Er y tramwyaf 1 wy b^ 
an y aèr, ao yr ymwelaf á'r bodau wybreuol, 
eto ymwelaf yn aml â Bryn Calfaría, awelon 
pér yr hwn sydd yií angenrheîdiol er iechyd 
«luùd. Y dydd yr anghofìwyf ysbryd ac eg- 
wyddorion crefydd-Iesu fyddo dydd fy macb- 
lndiad ! Ac atebed yr boÙ bobl, Ameil ae 
Amenf 



Ar ddecbreuad fy ngbylchdaith breseiuiol, 
nid oes genyf ond «ddaw gwneud yr oU a all* 
wyf o blaid "rhtddid, CYriAWNDER, bidd- 
wcH.*' Manwl-graffaf ar arwyddion yr amser- 
oedd, ac ymdrecbaf fodyn ddoeth i'w deall ac 
yn ífyddlon i'w hesbonio. Yr ydym yn by w 
ardcrfynau oesoedd llwythog o ryfeddodau, ac 
y mae amom ucbel alwad i sefyll yn ein rhan 
yn niwedd y dyddiao. Rbaid i ni wneud eia 
dyledswydd er mwyn dwyn bendith. Nid 
oes un gwaithyn cael ei ddwyn oddiamgylch 
beb o^erynau. Nyni ydymofferynau Duw er 
gweithio allan gyngbor ei ewyllys. GeiII fed 
Ilawer ymdrech yn lled anobeithiol, ond o» 
ydy w Duw wedi gorchymyn, nid oea acbos i 
ni betruao. Os Ue&rodd yr Arglwydd y maa 
Mosea yn rhwym o wrando. Mae y Duw a 
orchymynodd chwythn y cym hyrddod yn 
sicr o weled dymchweliad y caerau. Ffydd- 
londeb ac ufodd-dod ydyot ein rhan ni o'r 
gwaith. ** Gwrandaw sydd wall nac abertb, 
aoufuddhan nabrasder hyrddod." Dymafy 
syniadau i ar ddyledswydd dynion yn yr oea 
hon, ac yn ngwyneb yr amgyîcbiadan preeen- 
nol, ac ar yr egwyddorion byn yr ydwyf yn 
meddwlyroddwyn. 'Y mae bellach arlaw fy 
nghyfeilUon i fiirnu diUynder fy ncMweddiad a 
phnrdeb fy egwyddoríoo. Nid ydwyf yn ar* 
swydo y ddedfryd, ond yr ydwyf yndysgwyl 
am dani gydag byder cryf, ac oa, fel y f wres- 
og byderwyf, y bydd yn bleidiol i mi, af yn 
mlaen gan ddiolch i Dduw a chymeryd cysur« 
Yn fy ymweliadaa misol gosodaf o flaen y 
Cymro Aansrícanai^d ddetboliad ohanesionei 
wlad enedigol yn gystal a'i wlad fabwysiedig. 
Ymdrecbaf ei gyfarwyddo, yn ol fy syniadaor 
o barth ei ddyledsWydd fel dinesydd mewa 
gwlad rydd, fel na byddo y Cymry yn ol î 
genedloedd eraiU a ymgyra>sant á hwy yn 
nhir machlnd hanl mewn gwybodaelh fuddiol 
a cbyfryngau príodoL Yr ydwyf yn antnrío 
ar y cynnyg yn ffyddiog. ac nis gallaf greda 
cyn gwneud y prawf, y bydd y genedl mor 
anfrawdol a'm gwrtbod. 

Bellach, gyfeiIUon, byddwch wych! bydd* 
wch chwi yn ffyddlon a byddaf inau yn ym* 
drecbgar, a Ihrwy ein hymdrech gydnnol» 
''Llawer a gynntweiríant a gwybodaeth a 
amlbeir." Yr wyf, gan byny, yn gofyn i bawb 
sydd yn dymnno daioni ei geaedl, aydd ya 
awyddus i lesoli yf oes ddyfodol, ac sydd ya 
selog dros acbos y Duw by w, i*m cynorthwyo 
yn fy ymdrech presennol. Nid oes eisiau ond 
ychydig ymdreoh • byddaf ddyogel, ac yn fy 
nyógelwch Uesolinmiloedd. Cofiwcb fod yr 
bwn a lesolo ei gededl yn boff gan ddynîon ac 
yn gymeradwy gan Dduw^-ac am hyny, ym- 
drechwch eicb goreu dros 

Y 8bKEN ORLLEWIfTOL. 



Pregäh. 



V> ^ -w 



N^ »«■ v/^. V" ■^•^ 



msíStWSM 

A iradioáwyd yn Nghpnanfa Oneida, y» 
ms UehefU diweddaf, ae a gyhoeddir ar 
UgmuHÌad y Opnanfa, 

SOor.S^31.— '*C«ttys yr hwn nld adnábu beehod* 
wneth efe jn bechod drosom Di ; fel y'n fwnelid 
9i ya gyfiairader Duw ynddo ef." 

I Sftc yr apoetol, ar ol egloro natur gweioi' 
dojaeth j cTmod (adn. 19») a datgan d^rmao* 
iid Duw i bechadaríaid wneud derbyniad o 
bBnì, (adn. 20^ yn dwyn y lest^n yn oilaen 
tí oa o'r anogaethaa grymaaaf yn nrytorau 
ditfoddiedig Daw er tueddu pecfaadonaid i 
ediurfaan a gwnead derbyDÌad prydlawn o 
modao beddwch a ddelir allan yn rr efengyl. 
Djma jr anogaeth eydd wedi bod fwyaf 
Uwjddiaonos a thoreitbiog yn acbubiaeth 
oeidtao, a hon ydyw yr uo a ddefoyddid 
iffllaf gan yr apostoíion «V diwygwyr mwyaf 
üwydciiaonua. \r oedd ymddygiad Duw, 
pui yu gwnend ei Fab *' yn bechod droaom 
n," To amly|a t carìad helaeihaf, ac yn dat- 
gnddio '* pechoa yn dra phechadarua.** Ac 
«gtll djn barfaaa yn ddigyffro yn ei becbod- 
aavoD|wjDeb yr amlygiadau toddedig hyno 
nnad Dow a drygau pechod, nid oet ond go- 
wtb gwau y defTroir ef gan on weinidoeaeth 
atlL Mae hyn vn amlygn adnabydoìaeth 
lielatth yr apottol oV natur ddynol, yr hyn, 
yttbtd a chy t'arwyddiadau ysbrydoliaeth, a'i 
^Ioó^i i ddwyu peirìannau grymut yr ef- 
eagyl 1 weithredu mor llwyddiannut ar gyf- 
lyraB dynion. 
Oddiwrtb y çeiriau migaf aylwi, yn— 
1. Ârgymenad diniwed yr Arglwydd letu 
"•"jfr A»a nid adnahu bechod." 

n. Yaxldygiad Duw ^ag ato— " a wnaetí 
tfe yt huhod droaom ni" 

m. Dyben y gweioyddiad hwn— *'/«i y'» 
gtmUà n ys gyjfUíionder Duw ÿnddo ^" 

l Cjmeriad diniwed yr Argíwydd leeo— 
**fr im ttd adntBÒu beehodJ* 

Mttobwjt i nî ^maryd golwg gywir ar 
ddiniwaidrwydd Cnat er dealT^rr fayn aolygai 
jrtpottolpan yn dywedyd ei fod wedi ei 
watod " Tn bechod.** 

Troedd perSeîtbrwydd a dinîweidrwydd 
Crist jB caei ei gyagodi dan yr ben ornchwyl- 
iteth jn ngbymwTadertti yr archoffeiriad a*r 
tbtrthan. Yr oedd yn angenrfaeidiol i bob 
>baŵ cjmaradwy fod jn berffaìth mewn y t- 

STitremonioL ' Nid gẃw abertbu y cloff'^'r 
illihjdy nod dan yr omchwyliaAtb hono. 
Ac jr oe«l y gorchyniynion caeth ;»*r oyfar- 
«jddiadao manwl a ro<âodd yr Aral wydd yn 
Ẁlch cyrowyadeiaa yr archoSeiríadaetb, 



ruodí canddt 
I oaeddianta 



Criä jB dangpa diniweìdrwydd ei berton. Pe 
^yddai wedi pecbo byddai yn eoog ; ac ot yn 

S. joayabaeddo mww; ao oa ydoedd yn 
ni marw, nis gattai ei angeo fod to 
Aflfddiaajial. Oe gallir gwneiid aUan íod 
taTBbecbadiurns • ran ei nator, nea trwr 
^ra^'wjdi^, mae jn aombofibl prìodou 



haeddiantidd ei ddyoddefiadau. Ot addefir 
y goaodiad mae y casgliad to auocbeladwj'. 
Gan byny, gochelwn yr atnrawiaeth gyfeil- 
iomut agtydd yn llwytfao Crítt mewn modd 
sweilhredol á phechodao dynion, a Ŵrwy 
byoy yn ein bymddifadn o aylmen gyfreithlon 
i adeiladu ein gobaith am fy wyd tragy wyddot. 
*'rr hwnnid adnabu bechod." Nia gelKr 
dy wedyd hyn am neb aralt. Mae Ean bawb 
ea beiau oddieithr bwo. Tr oeddy dynion 
enwocaf mewn duwioldeb yn dyfod yn fyr o 
gTdymfftirfîo á'r ddeddf fel amod bywyd, a 
chael eu cyfiawnhau ganddi drwy eo gweith* 
redoedd. "Nid oct neii .cyfiawn,'nac oea oo.'* 
Yr ydvm wcdi gwyro oll— wedi mynedoUyn 
anfodâiol. Hdrycbai vrhẃn aydd yn boUwy- 
bodol i Ia4Tr o'r nefoedd, i ehwylio a oedd neb 
yn ofni Duw ac yn ciUôoddiwrth ddrygìoni. 
Nit cafwyd gTmmaint ag un yn nhlitb roeib* 
ion dynion. Llefai hyd y nod Dafydd allaa 
pan dan deimlad o*i bechedaa, " Ot creffi ar 
anwiredd Arglwjdd, O ArgÌwydd pwy a 
taifî*' Pe gwelai hyd y nod y goreu o ddyn- 
ioo ei gyflwr mewn cyferbyniad i ofymadau 
manol achyfiawn deddf Dnw, byddai yn bar^ 
od i ddy wedyd, " O fy nghulni !" a tynai fod 
yr Ytbryd Glán yn gwneud ei bretwylfod 
mewn calon mor itygredig. " Mewn Uawer 
o bethau yr ydym ni oll yn coHi.*' Ond dym% 
on perft'aith yn mhob oetb. Anwylaf y nef- 
oedd ydoedd. Nit ^llai y ddeddf, yn holl 
fanylrwydd ei gofyniadan, ganfod yr on fiael- 
edd na*r achoo lleiaf o anghymeradwyaeth yn- 
ddo. " Mawrhaodd ^Mdeddf, a gwnaeth hi yn 
anrhydcddut.*' " Nid adnabn bechod.*' 

" Yrhwn nid adnabu btchod." .Moe yn eg- 
wyddor gyffredin mewn oatur nat gall yr 
un gwrthddryeh gyfranu i eraill, amgen na'r 
hyn a gynnwyta ei hun. Gyda golwg ar yr 
egwyddor hon y dyŵedai ein íachawdwr 
wrtfa y rfaai a'i cyfauddent ef o gyfiawni ei 
wyrtbiao drwy gyfryngiad cytfarealiaid, "Naill 
ai gwnowch y pren yn dda a*i ffrwyth yn 
dda, neu ▼ pren yn ddrwg a*i ffrwyth yn 
ddrwg." Mae yn athrod ac yn gabldraeth ar 
natnr i ddywedyd fod y ffwytb yn ddrwgpan 
y r addefir fod y pren yn dda. " Nit gaU preo 
daddwyo ffrwythao drwg, na phren drwg 
ddwyn Brwythau da.** Mae y nrwyth bob 
amaero*r on nator a*r pren a*i cynhyreha. 
Nid ydyw dynion yn catgla filgya oddiar 
ddrain. A ydyw caríad yn etcor ar gasineb? 
A gynyrcha g|||tTngeiddrwydd (alchdert A 
ymddwyn aimyM<^rwydd ar aflendid— cyf- 
lawnder ar drna a gormea— tirìondeb a thra- 
garedd ar greulondeb ? Na, byddai yn ath- 
rod ar hoU natur i baera hyny. Ac, oddiar 
yr un egwyddor, ct» y aallatat yr hwn "a 
wnaethpwyd yn D«BDoa drotom ni*' eln 
gwneod "niyn gyfiawoder Duw ynddo ef^" 
yr oedd yn rhaid ei £od yn un nad "adnaba 
bachod.*^ 

**Yr hwn wid adnaÒu bechod." Mae y pcawf- 
iadan o ddiniweidrwydd y Cy fcyngwr yn gad- 
am a Uuotoff. 

1. PardebjrathraTriaethagyfaoeddai. Ta 
mha le y oeir moesoldeb mor bur a'r hyn a 
ddyagid gan Djwytog y by wyd 7 Gofynai ef 
hnnan-jmwadiad ilym gan ei hoU eaolynwyr 
-"-rhm torí ymaith y ẃich dde a tnyna aUaa 



« 



Croeêomad ír Flwyddyn Nmeydd. 



.'-vy>.,-\^^ 



."^^^ .^. 



»^ ' -"W ■ «. ' ••• '«-'N. •*W 



•m 



y Ujgtd de. Bhaid lladd yr be& ddyn ao ym- 
wrtood á phob pachod. 

9. Toedd a dylaawadei wcithredeedd. Yr 
oeddynt oll wedi ea bwríada i ddaroitwng 
pechod, a bod yn esiamplau teilwng o efel- 
ycbiad. 
^ 3. Nator ei eaiamplaa. Mae ei ddaioni a*i 
rinweddau yaymddangos yn t'awr yuddynt, a 
chyn y gallai neb eo cynawni yr oedd yn 
aogeorheidiol ei fod yn feddiannol ar galon 
dda. 

4. Tystiolaeth arbenig y lad. Yu n^wyneb 
fod yr laddewon yn ei wrtbod, tystiai y Tad, 
Hwn y w fy anwyl Fab yn yr hwn y'm bodd- 
lonwyd. 

5. Y gosodiadan a sefydlodd. Mi^ yr oU o 
honynt yn tardda oddiar oatur dda« ac yn ta- 
edda i feitbria grasasaa orefydd yn y rhaisydd 
yn ea hyirarferyd. 

. 6. Y' ddysgybliaeth a weinyddodd. Cer' 
yddai, yn y modd Uymaf, annawioldeb yn 
mhob sefyílfa. Nid esgusodai aa pechod, ac 
nid arbedai aa troseddwr. £i gYteilIion yn 

âystal a'i elynioa oeddynt wrthddrycbaa ei 
dysgyblaeth. Yr oedd yo caru Ues pawb, a 
thrwy hyny yn cerydda pawb. 

7. Y gymdeitbas a gadwai. Mao dynion 
yn dewis cyfelUion o'r un taeddiadaa a bwy 
ea banain, fel y geUîr darllen cymeriadau 
dynion yn gyfiredin wrth y cyfaiUionaddew- 
isant 

8. Yr egwyddorion a*i Uy wodraethai. Mae 
cymeríadau dynioo bob amser o'r an natar a'r 
egwyddoríoa sydd ya eu- harglwyddiaetbu. 
Gall y gweithredoedd gorea danidu oddiar 
egwyddorioo drwg. Ood nis gellir camgym- 
eryd nodweddiadau dynion pan yn adnabydd« 
ns o'n begwyddorion lly wodraethol. 

Yo olaf, tystiolaeth beodaot a dibartiaeth ei 
fiu-nydd yngbyd a'i elynioo mewn amgylchiad- 
an nad oeddent yn dueddol o gael eu dylanw- 
•da gan rhagfam. Rhaid addef fod y pethan 
hyn yn sefydla diniweidrwydd ei gymeríad 
tn draw i bob amheaaeth, neo ymwrthod yn 
faoUol ag egwyddoríon rbesymeg. 

**Yrkv% nid aduMu bêehod.** Nìd mewn 
modd athrawiaetbol ond ymarí'erol a feddylir. 
Ÿroedd Adda hefyd yn anwybodas o bechod 
mewn modd ymarferol byd nes y bwytaodd o 
ffrwyth y pren gwabarddediff. Ond yn gan- 
}ynol i byn ffryoiodd i mewnfelcenllifdioystr- 
iol ac aowrthwynebol i'w fynwes. Gwy bod- 
aeth ddrnd ydyw yr hon a bwrcesir ar draul 
aberthu diniweidrwydd a rhiowedd. 

" Yr hton nid adnaòu bechod" Nid oedd yn 
wybodas mewo modd profiadol o arglwydd- 
iaeth, Uygredigaeth tic euogrwydd pecbod. 
Yr oedd mor rhydd oëdiwrth y pethaa hyn a 
phe naa bodolent. Yffnçwyneb yr holl dem- 
taaiynau grymas a deniadol a roddwyd o'i 
0aen, ni ûlogwyd ef ganddynt Yn hyn oU 
ba yn fwy na cnoncwerwr. Gorchfy^odd y 
tywysogaethaa a'r awdardodaa — siomodd 
gythrealiaid yn eu dichellion — 'sigodd ben y 
sarff, a dygodd allan gyfiawoder tracywydd- 
ol i t)ìr^** fil y 'n gwjalid ni yn gySawndar 
Pnwynddoef." 



ff^Mèere. 



Júmù Hiititts. 

(I'w^Sfhau.) 



CROESAWiAD l'R FLWYDDYIt NEWYDD. 

Oaosso'r flwyddyn ntwydd, groeso, 

Oaitiyw'rJubili, 
A ddTagwyliwjd gan yr oetaii, 

A úájBgwjììmjd genyf fi f 
D'wed yn Ewrop oc Americ', 

D'wed yn Asla. Dyma bi ; 
D'wed wrtfa hoil oneddauY ddaear. 

Do, feddaethyjabilil 

Blwydd vn ryfedd fyddo'r flwyddyn, 

Tn moHtfa holl flynyddau'r byd'; 
O'i mynudau cyntaf trwyddi, 

I'w mynudao ola'i gyd, 
8on am dani fo trwy'r oeaoedd, 

Ae yn oes yr oesoedd fŷdd. 
Bod caethiwed wedi darfod, 

A'rholl gaethion byth yn rhydd. 

Goatwng fryniau a mynyddstt, 

Rhwyga'r creigiau'oedym caa; 
Symud rhwyctrau, cwTd y paatau. 

Cyn yr elo'th oriau 1 ma'a ; 
ìih foed miait' fyned heibio 

Heb ddystry wio'r ormca sydd 
Yn rfaeoli ar y werie 

ây*B amddid'yn goleu'r dydd. 

CfawUled y carcharau agoa, 

lé. a'r carcharau pell, 
O, dattoded y cadwynau, 

Fel y byddo'r byd yn well : 
Troed yr agoriadau'n fban 

Yn y cloion rhydlyd cas : 
Acd y flauau hen ju weigion, 

Pawb fo*n rhodio'n rhydd i ma*s. 

Yn rfaydd, yo rfaydd, yw iaith dynoliaetfa,>- 

Yn rfaydd. yn Tbỳdd, yw'r gwaeddi sydd } 
Yn rhydd, yn rhrdd medd faen ragluniaetfa ; 

Yn rbydd, yn rhydd yw'r gwaeddi fydd : 
Cyll caethlwed ei afaelion 

'i'ynion yn nhrigolion llawr, 
A cbaethiwed pob oaeibiwed 

Dacw'r caAth ya rhydd yn awr. 

Owledydd rfayddid fyddo'r gwledydd. 

By 1 y rfayddid^ddo 'I grd : 
Dynion rfayddion lyddo'rdynion, 

£r eu bod yn gaeÂion ey*d ; 
Ocfa. mor ddrud ywmarcfanad rfayddld, 

Yn y dref ae yn y wlad ; 
Costiodd brei^ sc aur, ac arian, 

Syned pawb, fe goêáodd wa'd! 

Parefaer Brenin y tareninoedd, 
Tywysog Ty wysogion byd ; 
Bamwr mawr boU miwyr daear. 



Arglwydd yr arglwyddi 'i gyd ; 
anddo mae yrhott lywodraeth, 
Ar ei ysgwydd gref yn bod, 



Plyged lìywodraathwyr iddo^ 
Rhag eu p wyo dan ei dro'dl 



Arwydd«ir llywiawdwyr di 

Yn mhob oes tra oesau'n bod, 
Fyddo rhyddid. nid caethiwed, 

Dyna lydd eu hynod glod; 
Dyna hawddíyd cydwybodaa, 

Hebddo dim ond ad^d sy'; 
Dadwydd ddyddiab fydd y dyddiau 

Pan LTWTDOo'r JuBiu I 

GssrdycM. Lbwis Powsli,, 

Y FLWYDDYN NEWYDD. 



Daetfa blwyddyn i derfyniad.— ynwawrlo 
Mae arall nddíwad ; 
Pn dyddlao oaw diweddiad, 
Wrth reol y Dwyfol Dad. 

£la tirith yma'nfaldi ai lÿdd— ya biTior 
011 bryiiwn i gaeiydd 
V bedd áacaw,— daw j dydd 
ra gtiw tt elagfiydd. 

UooaaDaws. 



ddoSad, ^nghjd a'r i*Uii i'w raoll yn «1 Uaw, 
jtnjmildibjoti jd hollal v r Soll jT'jiadAjf. 
vtt]i(Mi>. ■m nad OM iitrth djnol a'í dun», 
twug o'i taUiìd (nen irwj higr, fel j djytei- 
ìr) ; ac nid om bnìdd aDpeth ■ alla nia etAr 
guddo wDcntbiir trwj doç. y nue mor 
■ddfwjD fel y gall plonlya m ■rw^in : ac o'r 
tu ■nll, pan ^Dhyrìerof idjmberau drwe, j 
mtB mor ffyrnig M j maa ya ddjohryníljrd 
bod yn ■K« iddo. Fel prawf o'iaddfwjodeT 
■'i aiihyhlygrwydd o'i ■ntbdd, dywedir am dd 
yn Chit^ÿOD;, Gle yr ■rforir hwy i owd co«l 
JD gragita trefDDi w on gilydd). yr bja j ba 
y percbetnj ■o) ■q(ar maitb ya ceiaia oul 
f ■nddo weithio gyda y lleill. i bt ddybeoyr 
■rferai betii •■nigrwydd: ood gwrthododd y 
ereador: o'r diwedd rfaoddDdd y dya yr yni- 
drach 1 frna, ■ i;nd*wodd y creadnr at «1 
ryddid.pryderailyndud yrsetby cmdar* 
faoDO ai btin. mc ■ b^rhHidd i fynad yn ddydd- 
;-, :.l;- _: __ r_, _ ||^i|_ ■^,^^^11^ 



D bonyaU V owe y rbw hjn th ddau m. _ 
rbif. jn meiur o bèd^ir 1 ■■iúi traedredd o 
bjd. ■o D bedair i chwech mndfedd adrjfe»- 
or jD y bAo. Y miienc un boh ochr, iHegTi 
dau gom j tn ■IUd i'w •■fn ; y rhai hjn nid 
juteÌBHko oniddiirjn; i bii.jihT teiB yiD- 
■ith goed ■ ojrjiut, Dea pa bett^n bjiug 
fyddont sr ei^Sbrdd p^a yn teithio, Fao ym- 
otodo llaw, uea rhjw greadnr eyHeiyb arao 
jn jr imblwch, jmdrtcha ei dderbyn ar y 
ddan gorn jma, á pha rai j tafla ef gryn Dcb- 
der i'r awyr, bc ar ei ddifgjDÌid yindrechB 
oeod ei droed »00 er ei letbn; defDyddia 
hwynihefyd yn lle p^lui, i eodi gwreiddi^D 
o'r ddunr, er aa bwyta. Llyg^id bycbaia 
■jdd ginddn mewn cjdmunielh i'r iyd t 
âdtf%ydd ijdd Bauddjnt i'w oleuo, ond y 



ityn eclur lawn ; iii* gall il 






edrjch yn oT, oa chodi eî ben i edrycb i fjna, 
eilbr gwna j difijg bwa i fjDU inewn rhui 
ẁwr gBD f;fwi»wgrwydd ei gluit. Y pelh 
byDol^i Di yn y crMJnr mnwreddag hwii 
yir ai ddDcya (Iriiajt) yr bwn ijdd hlli o 
gorn ceaol jttwjth, o ehwecb i wjth tmed- 
fedd D Dyd, yn cjaawyi, medd nnturieeA- 
wjr, tti» denddeg mil o Isn, («rrtiii), ■ the- 
' g D*d OBi y f^th nerth ■ niedniirwjdd jd 
iBrfod mewn an peth creoedig ag jn bwn — 
j mae mor nertbol, f^ y cydi^ mewu dya ao 
a'i tafl^ i fynn Utheidiau i'r awyr cyda 
rhwjddineb: o'r tn arsll, j TDia mor fedrua. 
fal y gall ag ef godi pin b^cb oddiir y llawr. 
Am y derujn bjnod yma o weith yr Holl- 
ddoeth, djwod yr un «wdwr, ■■ Eî tód j cjf- 
rjw eg y gall y cresdur ■> ef ddiwraiddio 

CD, nea gasglu dTTDaÌd o ImwbIU : dadayl- 
lu dsrDaadeiIad,nea godiifjDu "deÌMD 
gocb facb:" lüidd djn, nea j^ubo ymaith 
glereo 'iddiarei groen beb ei DÌweidio: ag ef 
j RMjd ei holl Tmborlh jn ei ufn— lleinw ef 
D ddwtr, ac a'i harllwjM jn iljoeidiau mawr- 



wlBW enreulilioei green. i: piae leimEui 
«r frwìoc ya ei groaD fel y leiml* ddn- 
jẁŵ J stÜren fwnf yipEa'dniad ; mi fel j 
1^1, nwdda y s«Ud i jifwydymMth beten 



10 



GeneeUgatth Cri$t, Sfe. 



•^^- 



-^.'«rfí- 



«mymtiDol oddiar ei groen. Dywedir fod 
orwyn y rhai gwyiltíon ya llyfoacb, a bardd- 
Bcb oag eiddo y rbai dofion. Y maent o Uw 
pygddu, yn ^ cyfiTedin, er fod rbai wedi eu 
caei yn wynion ; eithr y maent mor brinion 
fel yr addolir hwynt (y rbai gwynioo) gan 
drígoliou ofergoelusy gwledydd lle y maent. 
Ymborth mwyaf dewÌBol y cawrfíl y w glatf- 
wellt, planhi^on ir, a dail coed, ynghyd a 
ffwreiddiau ireiddloo. Ei uoig ddiod yw 
dwfr, (eato pawb, belhfuatai ei nerth pe buat^ 
ai yn yfed cwrto?) ac oid ychydìgo honoa 
wna y tro iddo. Y lle mwyaf dewisol gan- 
ddo yw glan afon, ac'A i'r afon i ymdrochi yn 
iynycb, gau ofalu bob amser am le caled o 
cfan ei draed ; a dy wedir ei fod, (pe cai lon- 
▼dd ean yr beliwr creolon) yn nu oV creadnr» 
laid dedwyddaf yn y byd, am ei fod yn byw 
mewn ^wíad lle naa oes^auaf—- eifodynbyw 
ar lysiad coed, a gwreiddiao, a digon o'r rhai 
hyny o hyd cyrhaedd íddo bob amser, a digon 
o ddwfr yn yr^on iddo el yfed— i ymdrocbi 
ynddo, ac i'w daenello ar ei gorff', er ymlid y 
clér, &c., oddiar ei groen ; ac am nad y w yn 
ysçlyfíwrei hun, nia yw mor agored i ymos- 
odiadau creaduriaid ysglyfaetbu» eraìll. Yr 
oeddid yn meddwl gyot nad oedd cymalao 
yn ngblnniau y cawrfíl — nad oedd yn gor- 
wedd ou ameer, mai ei fibrdd oorphwysoedd 
ymollwnff ar led ochr yn erbyn pren mawr; 
€u: y mae heu baoesion ar gael yo dy wedyd y 
gefìir ei ddal trwy dori y pren y bycidai arferol 
o bwyfto arno yn y nos, agos yn rhydd ; yna 
pan bwysai y creadur arno, ymollyngai y 
pren a cbwympai y creador ; a chan oas cati- 
aigyfodi, y geltid ei rwymo ary liawr: eithr 
gwedir hyn gan haneswyr diweddar, a thrwy 
ymarferiad gyda y rhai dofîon, cafwyd foa 
ganddo gymalaa,ac fe blyga y glun ar gais ei 
geidwad ; ond gwna hyny gyda yr arafwch 
a'r boneddigeiddrwydd prìodol i'r'mawrhydi 
addynoda hoU ymddygiadau y creadur mawr- 
eddog. Yn AŴrica, gwelir hwynt yn fínteì- 
oedd o gant nen ychwaneff ynghyd. Arweiu- 
ir y fíntai gan ddan o'r rnai faynaf, y rhai a 
arwyddant ft'n Ileisiau i'r lleiii pa sefyllfa y 
byddont ynddi. Sylwyd fod ganddyut dair 
arwydd— y cyntaf yw math o ysgrech wan- . 
aidd a ddeillia o'r dnryn, yn arwyddo fod 
pob pethyn dda: yr ail yw math o dachan- 
lad o'r safn, yn arwyddo eu bod yn dyfod o 
hyd i gyflawnder o ymborth; a'r trydydd 
sydd mad croch bir-barbaol yr hwn sydd yn 
gyboeddiad rbyfel, ao a eilw gymborth ei ^yf- 
■ eillion. Ernàdydynt heb ofni creadunaid 
ysglyfaetbus, dywedir nad oes nemawr gre- 
adnr nas trecbant, o herwydd eu fi'yddlondeb 
gyda en gilydd. Yr'tinig ddianefa sicr i ddyn 
y w cynea tâo, flÿ rfaag tán gyda y dychryn 
mwyaf. Yn yr hen amseroedd arferia ef fel 
müwrarfaes y frwydr, a rhyfelwr gailuog 
iawn oedd, oni buasai ei fod gwedi ymgyn- 
ddeiríogi, waithiaa yn camsyoied yr ochor; er 
ei goUed nid oedd yn ddigon caU i wybod 
pwy oeddei elynion, na Fl^wy oeddei gyfeiU- 
lon mewnUe o'r fíttb; teimlai y Baetbao, ond 
nis gwyddaì o ba le y deuent : y oanlyniad 
fydoai iddo waithian yn ei fiyrnif rwydd 
sathra dan ei draed y rnai y bwriadid iddo 
ymladd drostyot, a gwnai ar brydisa fwy o 



alanastra nrtref nag a fwriadid iddo. wnaath- 
nr yn royddin y galyn. Dy wedir fod ao ien- 
angc, newydd fwrw, oddeatu maintíolaeth 
llo, neu ychydigyn fwy — y mae ynchwaren- 

§ar a diniwed ; dywedir hefyd mai go ddi- 
eimlad yw yfam at y rbai bycbain, ond y 
mae hyo yn ansicr, am mai anfyoych iawn 
yr epiliaiit mewn sefyUfa o gaetoiwed ; mae 
cBwrfíl llaẃn-dwf o faintioli cyff'rtsdin yn 
costí ynyrlndia oddeutu $500; a phorthir ef 
yno á glaswellt, gwreiddiao, reis, a cbrys 
swgr, o ba rai y bwyty, meddynt, werth tua 
$200 y mis. Cluda gymmaint o bwn a saitb o 
gunielod, a llosga gymmaint o Iwyth a deg o 
gefiylao. Dy wcd rbai y gwthia o'i flaen fwy 
o Iwyth nag a dyu ar ei ol ; teithia o dan faich 
trwm o 50 i 70 milldir mewn ]2 awr, yrhyn 
sydd bedair i chwecb milldiryr nwr. 

Y mae y Caffraríaid yn hela a dal y cawrfil 
er mwvii ei gig, y,T hwn aystyriant yn ddan- 
teiibioíiavvl, yn gystalag'er mwyn yr ifori, 
pa uu a roddant i KwNmiaid mewn cyfnewid 
am uwyddau Ewropaidd. Y mae ganddynt 
amrai fiÿrdd i'w dda!, megys ei glwyfo A 
saethau gwenwyni^, tori pyliao fel y dy wed- 
wyd eisoes, a thon Uinyn ei ar. Deugys yr 
Atírícaniaid gryn fedr yú ughyfíawniad yrolaf; 
aifi'dau ddyo yn hoUol noethion (eu dyben yn 
myned yn noetbion y w fel na chydio y coed 
yn en gwisgoedd)argefncefl'yI, nn wrtnysgil 
y liall, y blaenaf yn dalclwbyn o brcn byr yn 
00 Uaw, ac a afaela ytt y firwyn â'r Ilaw araU> 
a'r olafa cbanddo fatho gleddyf a elwiròr^AÌ 
sword, yo cydio yn y carn á'r Uaw ddeaa, ao 
à'r aswy yn cydio mewn rhan o'r Uafn, am ba 
in y troir llmyn er ei rwystro i'w anafn ; ao 



ran 



er fôd y cleddyf hwn mor llym ag eUyn ni 
ddyjraiit wain am dano, ac y mae ea medrus- 
rwydil gymmaìnt fel mae anaml y dygwydd 
iddyut gael niwed oddiwrtho. Fan ddelonto 
byd ì üori o gawrfílod, gyrir y cefi'yl i fynu ac 
un o buoyot, yr anifail a dry er ymosod ar 7 
cefi'yl. oud oblegyd rhagoriaeth buander y 
ceffy I yn troi ar eiddo y cawrfíl, ca y gwr wrth 
ysgil amser i ddisgyn, a thery yr anifail à'r 
cleddyf ues torí Uinynan yr àr, yr hyn a'i han- 
allnoga i ymlid nac i fibi, ac a rydd i'r dynton 
amser a chyfie i'w ladd. 

Dy wedir fod y cawrfíl yn hofi' iawn o ber- 
oriaeth, yu mawr hofiì aroel blodao a llysiau 
peraroglus, a dengys fawr nyfrydwch mewD 
gwisgoedd a dodrefn harddach a godidocach 
na'r cyfi'redin. 



OENEDIOAETH CRIST: 

SrfPennimrn a gffa neé idw^ erhpi áfdd Ifadotíg, < 
ddeUnfiad eor attuà Saron, Tròdegair. 

Hossmia, Hoaanas, yr adag a ddaeth. 
] osod yn rbyddion y rhai oedd yn gteth, 
Can'i Ceidwad a anwyd, i'w enw l>o*r clod, 
A'i ras a fawiygaf tra'r netoedd ya bod. 

Hosansa, Hosanaa, cyd«ddyrchwn sin Uef. 

I foll a chanmol Eitedd y nef, 

Am iddo frymerydeî enl o wralg 

I warad dynolrywihag drygaa y ddraig. 

Bosanna, HosanDiw er cof am y dydd 
Daeth leao i roddi pecbadar yn rbydd, 
Boed mawl a gogdliant i'r Dawdod yoghyd, 
Amdrefimmorréwlargyforybyd. ]f,PaicK, 



Anryto Famau Ct^yddol. 



11 



piwE,i}\K fod jn yr Unol Dalaethaa 778 o 
•rìaodai nea fancìau, yo cyoowys eapiial o 
$340.000.000. Y mae fnevin cylcbretlind g. n- 
ädytit o baçyraa (bank iu>Uê) $200.080.000. 
Y cwbl oariaa batbol yr Uool Dalaeihau yw 
$200.000.000. Ood er fod fefyltfa aríanol y 
wlad yn gyfryw a oodwyd, etu y mae Uawer 
o ymgeìnadaa am gnniatad i sefydla ychwan- 
ag o fangciau. Y mae tua de{$-ar*bugaio o 
ddeieebau yn y dalaetb boo (PenosyWauia,) y 
flwyddjD hon am sefydlu rbai newyddioii, ac 
eatjn Mnaer rfaaiaydd yo barod mewa bodol- 
ìmÌIi. Ood y cwestiwa yw, a oes eìsiau 
ychwaneg o arain paprr mewn cylcbrediad f 
ac a fyddai rbasor yn ifeeiol i'r wladwríaelb ? 
T mae yo ymddaogoa fod cymmaint a|f sydd 
jnbreaennol mewn cylcbrediad yu ddsgon er 
ejfnewidiaeth mewn inodd eamwy tb arwydd, 
ac fellj ni byddai rhagor (pe byddeotyn cael 
an efawane^ yn gymmaint arali) o un daioui, 
acni byddai iddyni chwanega unceot at wir 
'wcrth nnrby w batb. Y mae yn wir pe bydd- 
ai i ycbwaneg o arian papyr gael ei osod 
a)ewncylcbrediad,yr acbosai Iwyddiant ffug- 
iilaffl ycbjdig amser, ood efleithiai yn ui-' 
weidiel ar j wTadwríaeth m«wn canlyniad, o 
berwjdd byddai i byoy gyraeryd ymaith rym 
y bangciaa, trwy fcxl cjmmaiot mwy o bapyr 
•niewn cylchredud oag «aydd ganddynt m(*wn 
gwiriouedd o arían bathol. Âc nid ya unig 
hjüf ond cynhyrfai ysbryd anturiaeth iipecu» 
Utìán), a galluogai lawer i ymsyfoethogi ar 
lafor y diwyd. Ac heblaw byo, byddai i ddi- 
leadäryoiad {proteclion). Nis gaííai uu tariff 
rfaesymol amaditTya ein nwydduu cartreful, o 
blegyd codaì pob peth-yn gyfatcbol i swm 
j pspyr a fyddo mewn cylcbrediaü, pau ar yr 
on pryd nad ydyw yo chwaoegu dini at wir 
weilb ooTfay w betb ; a thrwy hyn gall n ^ydd- 
aa trainof ddyfnd i mfwn, taln y dreth, a*u 
Çwerúia yn rbatsch yn y diwedd ; a derbyn- 
irarian bathol ani danynt tu draw i'r mor. yr 
fayn sydd sicr : pan y bydd y gwerthwr car- 
trêfol yn gorfud ooddloni ar y promise te pay. 
Ae bàij djiai pawb sydd yn golyga Uwydd- 
iint a llaìant y wladwriaeta wrtbwynebo 
ycfawaneç o arían papyr nag sydd yn aogen er 
eyfnewidiaeth. Ni wna taríT 1842 ddim lles 
i ni otbydd i ychwaoeg o bapyr gael eì osod 
mewn cylchrediad ; a gwaeth na fayoy, bydd 
jn j diwedd i acboai i'r arian bathol gael eu 
cjmerjd o'r wlad, fel j gwnaeth o'r blaen, 

Cjd nad oedd genjin. .odim braîdd o arian 
tholmewn cjlcbredtad.-*Go&«6jdd. 



PENNlLL. 
BYODDEPIABAU CRI8T. 

6wn.*i> letn'r Oen dtolwed, 

Yn BUtfw droaom i£ 
Oedd elwg fwj rhyfe4dol 

Ka dim erioed a fu ; 
Fy enaid telinla. telmla, 

Wrth gofio'i farwol loes ; 
Doee dìm aU doddl >fhalon 

Oe mctha gwaed ygroet. B äm Diwi. 



AMRYW FARNAU CREFYDHOU 

Mr. Goltotdd,— Dymuowo ichwi flwydd' 
ynuewydd dda— iwyddìanuoa yo eicb ym- 
gyrcb gwladgarawl a lleuyddawl, yn dwyn 
allan eicU Cyb(>eddiad clodfawr. Codfawr, 
meddaf« «m ei fod yo anmbleidgar, neu yn 
rhydd< yr byn a lawenba gaion pob Cymro 
diragfaru. Hyderaf, Mr. Goì. , y Inddwch i'r 
byn a ganlyn fod yn ddiareb, sef fod gan v 
Cymry Gyhoeddiad rydd yn ngwlad macblua« 
iad banl. Moe genyf byn o byder yooch, y 
bydd i cbwi ddalateicb addewid, a pha buraf 
a biraf y safocb at eich addewid, helaethaf oli 
y bydd eicb tanagrifwyr, a rhifedi eich der< 
bynwyr fyddaot aml. Diaa,y carai y mwu- 
wr glywed banet seiyllfa ei faanacb o fewn 
y dalaetb bon, yn gyatal a'r Uool DaiaetbaUr 
pao ddeloch uwchben eich traed. r Carem 
wybod befyd,ar acbljsnron, briaoedd tiroedd 
y llywodraetb, a p)irisoedd tiroedd wedi eu 
barílwya, mor gy wir ag y medmcb osod allan 
o flaeo y cyboedd. yngbyd a phrís yr baiarn 
marchnadoí. Yn ddiweddaf, Mr. GoL, gwn 
y dymoiiai pob Cymro. fel y teirolwch eich 
bouau, gael banee dra h laeth o wlad ein 
genedigaelh. Am y ranau eraill odd eicb Cy- 
boecldiad yablenydd. gwyddocb yn well nagy 
gallaf ddywedyd wrthycb pa fodd i'w ddwyn 
allao. byr, oddiar feddyliau teimladwy yr 
wyi yn ateb eicb gwahoddiad fel gohebydd» 
a gwnaf bob ymdreoh as a atl fy ngballaoedd 
gweinion erhwylnsu y Bereû Orllewinol yn j 
blaeo. Mae'n Ilon genyf fod flenych addewid 
yu gystal ohydweithrediad gohebwyr ag 
syddyn feistríaid ar eo gwaitb. Dymunwn 
iddynt fod yn ffyddlon ar ran ** Cymro, Cymra 
a Cbymraeg." 

Sicrbaf i chwi y daogosaf yo helaethach faa* 

oea Pabyddiaeth, ac fe ddicbon, ar fy nhro, yr 

af yo ol mor foreu a*r flwyddyu 52 ar ol Crist» 

er mwyn daogoa i*m cenedl, (^ rhai hyoy nad 

yni wybodus mewn nenyddiaeth Saesooaeg 

wyf yii ei feddwl,) fod modd cyfeiliorni, er 

by w neu gydoesi á'r apoatolioo, a hyuy yn 

gywilyddua. Ond yn y llythyr bwn ni wnaf 

ond enwi gwabanol farnao ac sj^dd wodi ac yn 

bod yn y byd, a gadawaf ìdd eicb darllenwyr 

manylgraff farnu drostynt ea haoaia pa un 

aydd agoaaf at y safoa. 

Mor wag ac angbymmedrol mae synwyrau 

, dyoion yn cael eu barfer at grefydd. Gwydd- 

ora oll mai uo wir grefydd sv Jd ; eto, lluair 

I llawer o tturfíaa a drychfeddy liaa o barthed i 

; grefydd ; a phob un yn honi mai yr ua y mae 

ef ya ei goledda yw y goreu, ac yn gynredia 

wedi cwyropo mewn cymmaint serch A*a 

drychfeddyliau ea hutfain ag oedd Narcissua 

â'i gysgod yn y dwr, neu Deacalion A'i arlun 

ei hon. 

Mae rhai yn gwrthod yr ysgrytbyrau yn 
hollol, ac eraill oa fynant ddim arall ond yr 
yagrytbyrao. Dywed rbai y bydd iV cytn- 
reuhaid gael eu bacbab, ac eraill a ddy wed- 
Bot y bydd iddyot gaol eu colli, tra mae doa- 
barth arall yn dy wedytl nad oes un dosbarth 
o gytbreahaid mewo bodoliaeth. Dywed 
rai fod Angbrist i ddyfod, eraill a ddy wedant, 
Na : rhai a ddy wedant niai rhy w dayn neiUr 



is 



Oàiê át ÿ Pryáyddim. 



daol ydyyr : boM ei^ll n«d dyo ydy w, oud 
Satan ; ao eraill, eiD bod i ddeall wrth Âng- 
hrist r^w nifer Ìaosog o^ bersonan dynol, yn 
olyool i'w giiydd. Rhai a fynant mai Nero 
oedd yr Augbrist, eraill mai Caligula, eraill 
mai Mahomet oedd, eraill y Pab, eraiU Lu- 
ther, eraill mai y Tyrciaid ydy w, ac eraill mai 
llwyth Dau ydyw ; felly mae pob au yn olei 
daedd va gwneathar Angbrist. Rhai a neill- 
daant ddydd yr Arglwydd, tra mae eraill yn 
dwyn mawr sel dros y Sabboth : rhai y ddaa, 
a rbai ddim un o honyot. Rhai a fynaiit fod 
pob petb yn ffyffredm, eraíll á*i gwrthwyo- 
ebaot iV graduau peilaf. Myn rbai fod corif 
Crist yn y nefoedd, eraill ei fod yn y bara, 
eraill gyda y bara, eraill o c^lch y bara, eraill 
dan y bara. eraill mai corff Crist yw y bara, 
neu fod y bara yn gorfT Crist. Rhii a nonant 
fod corfrCriat wedi ei drawsnewid yn Ddwy- 
íbl ; ttiyu rhai weinyddu y swper santaidd yn 
enẅ Daw adyn, eraill yn «n o'r enwau, tray 
mae rhai yn gwrthod y ddbu, Haera rhai fod 
Críst wedi disgyn i uiwn o ran ei enaid, rhai 
mai o ran ei aflu, erailt o ran ei ddwyfoldeb, 
eraill o ran ei gortf, ac y mac rhai yn myaa 
nad aeth i aaman. Wrth utfern, y meddy)ia 
rhai Ile y colledifion, eraìll mai y pardan yd- 
yw, eraill áiai digofaint Duw ydy w, eraill a 
ddy wedant mai y bedd ydyw. Houa rhai fod 
Cnstyn ddaa berson, eraiil nad oes ffanddo 
ond an natnr ac un ewyltys, erailt a ddy wed- 
ant nad yw ond Daw yn unig, eraiU dyn yn 
anig, ac erailt pob un o*rddau, tra y mae doa- 
barth arall yn ei wada yn hoílol. Myn rbai 
fod ei gorff'wedi dy fod o*r nefoedd, eraill oddi- 
wrth Mair Forwyn, eraill oddiwrth yr elfen- 
aa. Un dosbarth o ddynion a fynant fod yr 
enaid yn farwol, an arall ei fod ^n anf<irwot. 
Myn rhai gredu fod yreoaid wedi ei sreu cyn 
bod y byd, eraill wedi byny, ac eraiTl a ddy- 
wedant mai ar yr nn pryd y crewyd hwynt 
Rhai a fynantfod yr enaid yn gorffbrol, tra y 
mae eraitl yn ewada hyny. Rfcai a ddy wed- 
ant mai sylweadoV Duwdod ydyw, ac erailt a 
haerant mai sylwedd o'r cora ydyw. Aog- 
byfrifadwy y wV dynion sydd yn dyrysa trwy 
ea mympwyau eu hanain : eto, nid oes ond 
nn gwir, ac mae pob nn (meddynt) yn ym- 
gynnyff ato, er nad oes llawer yn ei gael. Er 
y meddylia y rhan fwyaf eu bod yn ei fedd- 
lannn, eto ychydig yw y rhai sydd yn ei 
fwynhau. 

Y prif aehoBÌon o'r ymranîadaa hyn ydynt 
yn ddiameaol baìchder, hunanoldeb, tra- 
chwant, meddwl anghy wir am yr eglwys a'r 
gwirioneddau dwýfol, tuedd ddadleogar, ac 
ysbryd pleidgar (parif êpiriOt yr hya betbau 
sydd yn digofa eu meddianwyr yn erbyn y 
rhai sydd yn llwyddo wrth bysgota mewn 
dyfroedd ty wyllion, tra mae Itygadyr eiddigns 
ynerbyn llwyddiant yr eglwys, a'u trachwaat 
didor am y sof!-ieir a ehrochanau cig yr Aiffl, 
yn hytrach na'r manna a ddaeth a waered oV 
nef. Peth arall sydd yn achosi yrymniniad- 
au hynjyw diffÿjj cadw dysgyblaeth a threíh 
eglwysiff, pa rai sydd fel murían neu gestylii 
gadw alian eirth y goe^i^ rbag dadwreiddio 
gwinllan yr Arglwyddi ac i gadw draw y cad- 
noaid ieuange niae bwyta y ^wnwin. Fel 
fcyo» Gymry Bowyl, mt» y wir «glwy» «edi 



myned dan gaddng dy wyll, fel oad all neb ei 
hadoabod omà y iliai sydd daa ddylaowad ts- 
bryd Daw. Llawer sydd yn y dyddiaa pre- 
seunol yn dsl fod y wir egfwys wedi ei syl- 
faeno ar ddatgnddiad, ac mai yr nn yw yr 
efengyl yn mbob ystyr y dydd heddyw ag 
oedd yn nyddiao yr apostolion, a bod yr un 
bendithion yn sddawedig iV credinwyr hyd 
ddiwedd oes y byd, êtc. Gallwn ganfod íod 
aiighrediniaetb yn brif rwystr i*r cwbl. Y 
mae Ilawer yn meddwl pe bnaaent yn byw 
yn yr un oes ftV apoetolion y bnaeent oV 
lawn gred; ond yn ol pob tebygotrwydd uìd 
felly y buasent, oblegyd y mae genym ba- 
nes fod Críst yn methu gwoeuthar gwyrtb- 
iau o herwydd angbrediniaetb ei gymmydog- 
ion. 

Yn fy llythyr nesaf dançoaaf i ebwi rao o 
ddaliadau y Nicoliaid oddiwrth Nicholas, uu 
oV saith diaconiaid addewisw^d. Gwel Act. 
65. Yr eiddoch, dec, 

PontabimarU'ÿ-Trelin* Gwjltm Mthwt 



CAIS AT Y PRYDYDDION. 

GTFSiLLioir Carkdig, — Dymunaf gyfieith- 
adneu erelychiad Cymraeg oV pennillion can- 
lynol trwy gyfrwng y Seren, er niwyu ea 
canu gan btaut yr Ysgolion Sabbothul : 

Alltod. 

roa— " MiLLiaiüM.'* 

Reioice, reioice, the promis'd time is coming, 
Rejoice. rejoice, tbe wilderness sball bloom ; 
And Zion'8 children then ahall sing, 
The deserta all are blossomin^. 
Reioioe, rejoice, tbe promis'd time is coming, 
Rejoiee, rejoice, the witderness afaatl bloom ŷ 
The gospel banner wide unforl*d, 
Sbalt wâye in tríumph o'er the world, 
Aud eyery creatare,bond or free, 
Shall hail that gloríoos jubfiee. 
Rejoice, rejoice, tbe promis'd time isoomiog» 
Rejoìce, rejoice, the wiidernesa shatl bloom. 

Reioice, reioice, the promis*d time is comiog, 
Rejoice, rejoice, Jerusalem shal) sing; 
From Zioa shall the law gu fortn, 
And all shatt hear from south to north. 
Rejoicei rejoice, the promis'd time is comÌDgÿ 
Rejoice, rejoioe, Jerusalem sbali sing ; 
And truth sliaU siton eyery bill, 
And blesaiags flow in every rill, 
And praiae sbatl evVy beart employ, 
And evVy voice shatl shout for joy, 
Rejoice, rejoice, the promis'd time is comiiig, 
Rejoice, rejoice, Jeroialem shali sing. 

Rejoice, reioice, tbe promìsed time is comin^, 
Rejoice, rejoice, tbe Prinee ofPtaee shall reign 
And lambs may withthe leopard play, 
Por naaf^ht shatl harm in 2#ion'B way. 
Rcrioice, rejoice, the promisM time is coming, 
Rqoice, rejoice, the PHnee o/ Peace sball reigs 
The Bword and apear of needlosi worth, 
Sball prane the ifeeand ploogh Üie earth; 
For peaceshatl saiile from Bhore to shore» 
And nations sball leam war no more. 
Rejoice, reioice, tbemmiè^d timi» ia«oming, 
Rejflice, r^ice, ŵe ÌMnte ♦/ ä«w «hall reigB. 



Dyfymadau o Geẃeẃjori y UÿieyddL 



13 



*> ^ v-^ ^ ' 



DYFYNiAOAü 6ENHADWRI Y LLYWYOD. 

Gfd-ddinasÿddioHo'r Senedd a Tky y Cyn- 
TfeÂiolmyr^ — Dao dywysiad daioncu Bbaglun- 
iaeth Ddwyfol y mae cyürychiolwyr y bobl 
wedi eu cynull yoghyd etti i ymgyogbori o 
bartfa ^' itea cyffredio. Dylai y cyfiaWDder o 
feDdtihioii a fwyohawn, adgofio y ffenedl o'i 
rhwyiiian diotcfans i Gf fraowr pob*aaioni. 

Heddwch, digunedd, a boddloorwydd, a 
dayrnasant trwy eiu bol! whid. Kr fod j 
wasgfa a achoeir gan Befyllfa amryw o bnf 
deYruasoedd Ewrop wedi niweidio masnach i 
raddau helaeth trwy y byd, eto, oid ydym ni 
wedi ei tfaeimio ood yo dra y»gafn. Mae ein 

f»ríf Mchaaion trafoidiaethol oll yo parbaii yn 
Iwyddiaonos, a gallwn ystyríed oio banain y 
geoedl fwYHf beddychlawu a Uwyddiaonus ar 
wyneby ddaear. 

Mae yu dda genyf hyBbysn ein bod ar dy- 
Ismu heddychJawn a chyfeiUgar á pbawb 
gaJlooedd tramor, &c. Gwnawd cyoEbreiriau 
maaoachol maoteisiol á New Grenada, Peru, 
Sicily, Belgiom, Hanover, Holdenburg, Meck- 
lenbor^-Scbwerin: ac y mae Prydain Fawr, 
ein pnf gwsmerydd trafnîdiaethol, a gwled- 
jdd eraîll, wedi canlyn ein siampl i ottwog 
eo trethoedd roasoachol. Safwn yn awch 
mewD aorhydedd yo ogholwg y byd nag y 
boom erioed oV blaen. 

Sylwaaom gyda llawènydd ar weríoaeth yo 
ceel ei sefydlu yn Ffraìogc; alloowo yo awr 
wrthxa&fod yoadrech i uoo talaetbaa Germa- 
nj rhy w betb yo debya i'o hundeb ammodol 
eui haoaio. Os Uwyddaot yn eu hamcan, 
bydd hyoj i fawylusu achos heddwcb, trafnid- 
iaeth a rhyddid trwy y byd. 

Oddíar pao j mae he^wch wodi ei adfern 
ifayngom á Mexico, yr ^dym ar dylerau boUol 
hcSddychlawn áV wennaeth bono ; ac byder- 
wn y bydd i'r teimladaa hyn barhaa i todoli 
ihyogoffl, gan fod eiu Ueaiaot a'o llwyddiaot, 
feídwy wlad ar yr oo cyfaodir, yo aowahan- 
al fjiylíuedig á'u gilydd. 

Uao nolyniadaa mwyaf pwysig y rhyfel 
ddiwedaSif, y w y daUaddiad rhy feddol a rydd 
o'o galla mìlwraidd. Canfyddai ^alluoedd 
Ewropaidd a thramor nad oedd eio byddin 
bríodol jo amaer heddwch y o rhifo dros adeog 
iBÌ], aehao fod oifer eo milwyr bwy yn llaw- 
«r IfaMiocachy jatjríent fod yn aDmohoo i ni 
d^^ibd jn orchfjeol o faes v gwaed Nid yn 
amg j mae y rhyfel ddiweddaf wedi agor eo 
Hynid hwy, ond hefyd niae wedi symud tyb 

SrfetHomns a fijDai yn etfn gwlad ein hunam. 
id fol y msa jn gjfiMfai ooewA gwledjdd 
«niU 7 ba jn j rhjfel l|oo. Daeu eio cjd- 
ddhiMjddion jo mlaeo i^noyg ea gwasao- 
lethi a'r ooig anhawsdra oedd mewn ponder- 
hna pwj a orfodid i aros gartref. Nis geUir 
oywedyd jn rhj uchel am y gwladgarwch, y 
gwroldíeb a'r medrasrwjdd a ddongoswYd 
9tt eia swjddogion a'u gwyr yn y brwydr- 
aa hyo. Felly gwelir fod genym yo mhlith 
ein dinssyddion fyddin luosog nas gellir ei 
chyfrif itlaw dwy filiwu, yn barod a gallaog 
bob amser i amddifiyn aorhydedd en gwlad. 
Ctod nìd yw ein gaUu 4BUwraidd yn gyo- 
nwjitdig jn nnig yn etn byddin, ond y raae y 



Uyugcs hefyd yn deilwnç o glod ; er na bu «a 
gwasaiiaeth roor Uwyddiaoons yn Mexico ag 
eiddo y fyddin, eto yr oedd hyny o herwjdd 
nad oedd ganddynt yr on gelynion i'w gwrtb^ 
sefyll. Gwnaeìn pawbeodyledswydd, fel ▼ 
dengys banes y brwydraa, a theimlwn j di- 
olchgarwch mwyaf i'rfyddin a'r llynges. 

Bydd y manteision a ddeiUiant ot rbjfol 
hoo yn lluosog a pharfaaas i'r wlad hon. Th- 
eddaot i'n dyoeela rhag ymosodìada*i tramor, 
sc i sefydlo heddwcfa cynredinol rhyngom à 

Ehawb. Mae Tezas wedi ei Irano á'r Ta* 
letban, a derbyniasom New Mexico ae Upper 
California trwy gynghrair, y cwbl yn cyn- 
nwys un miliwn nn cant naw deg a tnrí o fil- 
oedd a deugsin o fltldiroedd pedryal o diríof- 
aetbau. Cynnwys y cwbl o'r naw talaethar 
bugain, yngbyd a'r holl dirìogaeth sydd eto 
eto heb ei chyfansuddi yn dalaethau, i'rdeaa 
o'r Bocky Mouotoins, ddwy fítìwn''pum'*deg 
a naw o filoedd pom' cant a thair-er'ddeg o 
fiUdìroedd pedryal (tquart mileg). Dengya 
hjn fbd jr holl diríogaethao sydd oewydd 
gael eo huno á'r talaetbaa fayo, yn cjnnwja 
mwy oa hanner cynimaint o dir a'r cwbl a 
ddefid gan yr Unol Dalaetbau pedair blynedd 
yn ol. Os ffadewir Oregon allan o'r eyfrif, 
bydd yr holT diríogaeth a ddelir genym jn 
agos cymmainta holl Ewrop. 

Byddai yn anhawdd cyfnf y Ues a'r e)w a 
ddeiUiant i'r wlad oddiwrtfa y chwanegiadaa 
byn. Pe boasai Texa# yo syrthio i ddwylaw 
unrhyw allu tramor. boasaì yn sicr o niweidio 
pin masnach yn fawr yn y deau. Y mae dim- 
unoldeb ej hinsawdd, rfaagoroldeb a firwyth- 
londeb y tir, a'i chyfiiddasrwjdd i godi j 
cynyrch a'r nwyddao hyoy a fyddaot o fudd 
i ni, yo rhwym o'i gwnead yn on o'r talaethaa 
mwyaf gwertbfawryn yr Undeb. 

Cynnwysa New Mexico dir iTrwytlilawn s 
llawar o /wngloddiao gwertbfawr, ac mae yn 
alluog i ffyunal nifer mawr o drígolioo. Oran 
ei sefyilla, y mae yn gorpbwys rhwng ein 
tiriogaethau yn Texas a çororau y Mor Taws4. 

T mae Upper Califorma, heb gyfríf y mwn- 
au anmbrísiadwy sydd yn ddiwecldar wedi ea 
cael aUau yno, yn dal yr on berthynas mewn 
ystyr drafnidiaethol ag oedd Louisiaua pom' 
nilyoedd a deugaio yn ol, pao gafwyd y dìr- 
iogaeth werthfawr bono oddiwith Ffraiugc. 
Bydd yn rhwyro (oddiwrth ei sefyUfa)o gario 
masoach ffrwythlawo Chioa, Asui, jr 'Ynys- 
oedd Tawelog, Mexico Orllewiool, y talaethaa 
Debeuol, ynghyd a gwledydd eraiU. Bjdd 
depoi j fasoach aofertb hyn yn debyg o fod 
tua Sao Fraocisco, jr hjo a woa j fle fawDW 
i ddal jr no bertbjnas á'r cororaa Gorílew- 
inol ag j mae New Orleans à dyfirjn y Mii- 
sissippi. Yn Gorphenhaf diweddaf jmwri- 
wyd ft'r mwnan aar gan on o'n swjddogion, 
yr hwn a gafodd dros bedair mil o bersooaa 
yn c 88 lu yr aor, ae yn ei Fjoegiad i*rLlyw- 
odraeth o ganlyniadaa ei ymchwil, dengjs íbd 
oyflawnder o bono i'w ffael, a'i fod yn de- 
byg o füd yn dra defnyddiol a gwermfhwr. 
po byddai bathdy (mint^ i gaẁl ei godi jno, 
gellid dìwaUu y wlàd A digooedd o arían ca* 
led, yr hjn a fyddai yn Ìantais anmhrísiadwT'. 

Nid oes un wlad aiall at y ddtear yn tnedda 
fvfleii«d**rîi'i mor r>didnç. 



Cir.YÍ. 



:í 



14 



(hjiant Mr. Wm. WiUiams, St. Cláir. 



Wrtb wfydlu cyfraithiaa iV tinofBothau 
nawyddioD, y mac llawer yn ameu nad oes un 
hawl gan y gyngborfa i sefydlu caethiwed. 
Pa fodd bynag am hyny, bYdd ar law y bobl a 
breawyliant yu y tiriogaetnau liyn i bcnder- 
fynapa un a gaiíTcaulmwcd fodoli o fewn eu 
terfynau ai peidio. Nii gali uurbyw ben- 
derfyniada wneiryn y gyngborfa cu diiedd- 
iannu o*r luiwl liou. Llon genyf h^sbysu 
uaa gall y cweAtiwn hwn fod yn uu obir bar- 
bad, — ^rhaid ei derfynu pan wneir Texas a Ca- 
lifomia yn dalaethau, yr hyu, o angoorbeid- 
rwydd, a gymer lo yn fuan. 

Éhydd y Llywydd ei olyffiadau yn neaaf 
ar y cyDghrair, a cbyfarwydda y swy44og- 
ion pnodol yn nhrefniad y mesurau angen- 
rheidiol er poblogi a gwerthu y tirocdd cy- 
boeddui. Rbydd fyueglad o tefyllfa y drys- 
orfii, yr hçn a ddeogys fod y treulion am y 
Bwyadyn dros ddeugain miliwn, a*r derbyn- 
iadau yp agos yr uo faint, yr hyn sydd yn 
•eiu gadael mewn dyled wladol ychydig lai 
na haaaer lloff flyueddol dylad Lloe^r. 

Daroganwyd çan rai y buasai tanff 1846 
yn Heinaa y cylhd ac yn dinystrio Uwyddiant 
7 wlad yn Uaẅer mwy na tbarìff 1842, ond 

Lmae profíad ac amser wedi dangos yn wa- 
ittoL Mae y derbyniadau wedi cynyddu. 
Mae amaethyddiaoth, masoacb, a morwriaeth 
mewn sefyllfa Iwyddiannos : graddolir pris- 
oedd gwàhanol nwyddau yn Uawer gwell 
nag o'r blaeo, ao ni theimbr yr anfanteisiòn 
aaaysgwylid; coronir ymdrechion ein mas- 
macbwyr á Uwyddiant nwcblaw nob cenêdl 
araU» Gwir foa chwildroadau a tnerfysçoedd 
mewn çwledydd tramor wedi niweidio rai 
a*n gweithfeydd i raddaa. ac i hyn y mao yr 
ychydig aflwydd a ^farfyddodd trafnidiaoth 
^n ddiweddari'w bnodóU. 

Wrthedrych ar sefyUfa bresennol prifgang- 
heoaa masnacb, gwelir na fu y wlad erioed 
yn fwy Uwyddiannns, nac yn cynyddu yn 
gyflymach mewn anrhydedd, golud, a phobl- 
ogaetb. Pe bnasai y cynhyrfìadaa beb gym- 
«ryd Ue yn Ewrop, diau y buasai maanach 
Tn myned yn mlaen yn Uawer mwy hwylus. 
jPa fodd bynas, mae y taríff preseuuol wedi 
effeithio mor adaionas ar y wlad, fel uad oes 
on cyfnewidiad yn angenrhcidtol yn y weilh- 
red. 

Gwrthwyneba wasgariad ychwaneeol arian 
papyr, a chymeradwya gynllun neiUduol er 
•tala y ddyled wladol. 

Yn aesaf crybwyllaam y duU a gymerodd i 
•ddwynynmlaenachosion y ryfol ddiweddaf, 
«'r modd yr ymddygodd ar ol hyny, yn ei 
«waith yn gwasffarn y ffddin ac yn gwerthu 
Ùonffaa a phethau eraiu, a brynwyd erbyn y 
ryfeî, nad oedd angen am danynt mwyach. 
Mi oddef ein terfynao i ni fynea dros ei olyff- 
îadau o barth yr ariaodai a nbyngciau eraiU. 
Amddiffynai hawl y Llywyad Vrveio, ar wa- 
iianol ystyriaethau, ao ar ol appelio at yr oes 
hon aV oesau dyfodol o barth cy wirdeb ei 
•egwyddorion a gOOestrwydd eì ddybenìon, 
terfyna trwy ddymuDO cyfarwyddiadaa y Nef 
areu hoU ymdriniadau. 

Dangosay genhadwri allooedd cedym, ond 
am ffyssonaeb ei olygiadaa gadawn y darllen* 
ydd i farau drosto ei huu. ' 



COFIANT MR. WM. WiLLiAMS, ST. CLAiR. 

Mae bywyd crefyddol a marwolaeth y 
brawd hwn mor adnabyddus yn yr ardal hon, 
fel nad oes rbaid i mi ddywedyd dim er 
mwyu gwneud eiu cenedl yn fwy hyftbys o 
hono a pharcbu ei goSadwriaeth yn yr oes 
bresennol; o herwydd "y mae efe wedi 
marw yn Uefaru eto :" ond gan fod amry w o 
betbau yn mywyd y brawd anwyl hwn yn 
teilynga sylw ac efelychiad eraiU, a'a cadw 
mewn cof i'r oes a ddel, amcanaf roddi ei ha- 
nes gerbron y darUenyâd. 

Mab ydoedd i Watkin a Calberine WiUi- 
ams, Cwmgarw, plwyf Llangadog, swydd 
Gaerfyrddin. Ganwyd ef Mai y 12fed, 1804. 
Yr oedd o deulu parchns a chrefyddol, ac yr 
oedd Uawer o honynt yn meddu mwy na'r 
cyffredinolrwydd o wybodaeth grefyddol. 

Nid oes dim yn neiUduol yu ymddangos 
yn ei fy wyd plentynaidd na bacbgenaidd. Ar 
ei ddewiùad ei han, gosodwyd ef yn egwy- 
ddorwas i ddysgu y gelfyddyd ofod yn ôf, yr 
hon gelfyddyd a ddilynodd hyd awr ei farw- 
aetb. Wedi dyfod yn rhydd o'i brentysiaetfa, 
aeth yn íoau tna Merthyr Tydvil, ac aroaodd 
yn y cylchoedd hyny hyd nea y daeth trosodd 
iAmerica. Yno y cyfarfyddodd a'i anwyl 
gydmar, Margaret, roerch Johu Joues, o Tal- 
garth, swydd Frycbeiniog. 

Ymfudodd y brawd WiUiams a'i deului'r 
wlad bon y» y flwyddyn 1832. Y Ile cyntaf 
y sefydlodd yn y wlad hon oedd BeUmont, 
ac yno yr arosodd hyd o fewn tair blynedd 
yn ol, pryd y symudôdd i St. Clair. 

Yn nechreu y flwyddyn 1838, daeth y traeth- 
awd bycban hwnw a elwir ** Croes Crist*' idd 
ei law, yr hwn a ddarllenodd efe lawer u 
weithiaa drosodd, a chafodd y fath effaith ar 
ei feddwl fel y penderfybodd ymoatwng 
wrth draed Croee Crist i waedda am dragar- 
edd. Wedi darUen j traethawd, eyfododd 
oddiar ei eisteddle, ac aeth i'r coed, ac yno, 
yn mysg y Uawryf gwyrdd, yr ymgrymodd 
gerbron Daw ar 4i Unian, gan waeddi am 
dragaredd, a rboédodd ei enaid iddo Vw 
S^^t gycÌBg edifeirwch am ei fai, a pfaen- 
derfynodd gynyg ei hun i bobi Dduw y cyfle 
cyntaf a allai ei gael. Ond yr oedd ei fodd- 
wl mor wan ac isel» fel yr oedd yn ofni am<- ' 
Iygu ei doimladau i neb, byd y nod i'w anwyl 
gydmar. Ond erbyn nos y gyieiUach, yr 
oedd ei briod wedi cael ei dwyn i deimlo am 
fater ei betudd, ac yr oedd hi wedi amlygu ei 
phenderfyniad i fyned i'r gyieiUach cyn am« 
gylcbiad y traethawd ; feUy aethant ill daa yr 
un uoswaith i'r êocUíy grefyddol. Ond wedi 



Cofiant Mt, Wm. WiUiams, Si. Clair. 



lâ 



V^ ■<-• 'N-' 



ei ffoeaiad yno, tamwyd ci fedüwl ag ar- 

»wyd aaotaidd» wrth feddwl am y lle yr oedd 

yo aefyll ynddo ; ac yr oedd yn ofni dywed- 

yd gaîr, rhag iddo wrth lefaru becho yu erbyn 

yr \abryd. Gofyi:wyd iddo ychydig ofyu- 

îadao, oud ni cbafwyd ganddo un gair ; dim 

ond gostwng ei ben ac wylo, net oedd ei 

ddagraa yn gwlychu y llawr ; ac wrth weled 

mor isel yr oedd o ran eî ysbryd, dy wedodd 

aa o'r brodyr, *' Gadewcfa ef yn llooydd beuo, 

dieboo y bydd yn gry&ch erbyn wythnot i 

haoo." Coffhaodd lawer gwaith wedi hyny 

an y gair hwn, o herwydd yr oedd yu oíui, 

teg iddo gael ei dafla droa y trotliwy. un 

aor annbeilwng, ac heb gael ail gynnyg 

«wy. AVedi bod yn y gyfeiUach am tua 

phedwar nen bum' miim derbyniwyd ef a'i 

briod yn aelodau cyflawn Irwy ddeheulaw 

cymdeithas, yn mis Mehefin, 1838. Ac oddi- 

ar byny byd ddydd ei farwoiaeth ni bu ond 

on waith yn eisiaa o'r cymoodeb, a hyny o 

herwydd afiecbyd. Yr oedd nes rhai blyn- 

yddoedd yn ]1ed wanaidd ei jechyd, ac ofn- 

odd y írawdoliaeth yn fawr tna phedair neu 

bnm* mlynedd yn oì mai ei golli a wneleut, 

o hcrwydd ei weled y» gwanychn yn raddol 

ac yn pesycha mor ddrwg. 

Ond daeth lawer yn well wedi hyny, a bu 
yn dda iawn am dymhor ; ac nid oedd neb 
yn meddwl am ei ymadawiad : ond daeth y 
waadd, a fiwrth yr aeth William, a'n gadael 

Yr oadd yn y brawd hwn, fel crefyddwr, 
amryw rinweddaa teilwng i'w cofoodi, a'u 
hafelycba gan eraill, a thyma sydd wedi fy 
nghymbell i'w roddi i lawr, fel y gweio eraill 
hwy; BMgys, yn 

i. £i ddifrifwch a'i sobrwydd. Yroedd 
yn mhall oddiwrth fod yn ytgafn a choeg- 
wifeddol ; ond eto yr oedd bob amser yn 
■riol, ae fayfrydwdi oedd gan bawb fod yn ei 
gyfeinach. Ffieiddiai y perMinaa hyny ag 
•jddyn faoffo ddynwared fiaeleddan a gwen- 
didm mewn ermll; a llawer gwaith y darfu 
iddo roddi eeiydd trwm i bersonaa am fbd 
yacBog o'r bai hwn, a gochelai rhagddynt. 

S. Yr oedd yn fawr a« chwilio et Fibl. 
Mae ol ei law ar bob tn daien oV ben Fibl a 
sleni eiddarUen; ac nidoes ond ychydig o 
iMBBodaii nad oes llawer o gyfeirnodan gan> 
âdo wadi ea rfaoddi, er cof am rhyw bathao 
imUdool oedd wedi bod yn myfyrio amynt, 
nea ddarHen ynddynt, nea wrando am dan- 
ynL *' Chwiliai beonydd a oedd y pethaa 
IgrD tóly." 

3. Yr oedd yn wr onest Yr oedd ei nod- 
wed£ad ar y pen hwn yn adnabyddos trwy 
yr faoil «4tli ac o herwydd hyn nid oedd nn 



amser mcwii cyfyngder o ran ei arogykhiad- 
au. Yr oedd ei addewid mor dderbyniol a'l 
dâl, oblagyd yr oedd yn ofalus i*w cyflawna. 
Mae yn wir ei fod yn gynil, ond trwy hyny 
yr oedd yu gallu rhoddi yn helaethach. 

4. Yr ocdd yn llettygar. Yr oedd y rhîn- 
weddbyuyn hynod ynddo. Yr oedd ei dŷ 
bob amser yn Ai-trcf dyeiüu'iaid. Nìd oes 
braidd un pregethwr, o nn enwad crefyddol, 
wedi bod yn swydd SchoylhiII oddiarpan y 
daeth i'r lle, na fu yn aros yn ei dŷ, ac yr ocdd 
ei sirioldeb ef a'i bríod yn ei gwneud yn hyf- 
rydwch gan bawb fyned yno. Nid oedd ei 
dŷ braidd noswaithtrwy'rflwyddyn nad oedd 
rhy w rai dyeitbr yn cyfranogi o*i gymwyn- 
asgarwch. 

5. Yr oedd yn meddu ysbryd cy^oeddos, i 
fud cr lles cyn'rediool. Yr oedd y^ Ddir- 
weatwr selog, ac yn perthyn i Feibion Dir- 
weat. Dygai sòl dros bob sefydliad daionos. 
Yr oedd yn fawr ei ymdrech dros y Gym- 
deithas Fiblaidd a Cbenhadol ; a rhoddai yn 

j helaeth at gynoal y rhai hyn. 

6. Yr oodd yn flyddlon acymdrechgar drot 
achos ei Dduw. Nid oedd yn colli un cyfar- 
fod o eiddo yr eglwys ; yr oedd yn meddwl 
yn y boreu am fodidiou gras, fel y gallai 
rwyddhau y flbrdd. Aeth lawer gwaitfa i 
gyíarfodydd gweddian pan yr oedd yn wan- 
aidd iawn ei iechyd, a chynorthwyid ef gan 
ddau o'i frodyr i fyned i fynu'r ailt, o her- 
wydd fod ei aoadl yn fyr. 

7. Yr oedd yn un cymwynasgar. Nid oedd 
neb yn dyfod nt ei ddrws yn en hangen nad 
oedd yn rhoddi iddynt. Gwelais ef ar yr an 
pryd yn rhoddi ugain dolar at y Gymdeitfaas 
Fibtaidd; aty weinidogaetfa gartrefol byddai 
yn wastad yn flaenaf. Yr oedd yn rfaoddi yn 
faelaeth at achosion capeli, &x;. 

8. Yr oedd yn on taiyel a thaognefeddai. 
Os byddai rbyw dramgwydd yn cymeryd Ue 
rhwng brodyr, eÌB oedd y cyntaf i ymdrechn 
en cymmodì. Ni roddai dramgwydd i neb, 
ac ni chymerai dramgwydd braidd oddiwrth 
neb ar nn achos. 

9. Ond yn benaf oll ei dduwioldeb. Ofnat 
Dduw a cbiliai oddiwrtfa ddrwg. Dywedai 
yn aml am ei hyder yn Nuw. Ond ni chaw- 
tom y boddlonrwydd o glywed ei dywydd 
wrthfarw, o herwydd cafodd ei symndmewn 
mynod i fyd arall. Tarawyd ef gan barlys yr 
ysgefaint (apoplêxf of the Inngê) a gwaedodd 
i farwolaetb mewn ychydig fynodan. Felly 
gorphanodd ei yrfa prydnawn dydd Mercher, 
Awst30, 1848. Âath y newydd trwy yrhoU 
ardal, megys swn taran grel', adaliwyd pawh 
gan syndod. Dydd Gwener canlynol, ym- 
gasglodd tyrfa luoaogi hebrwng ei weddtUioi^ 



16^ 



Y Gwahanglwyf Hunanol. 



• y^ ■ 



marwol i fonwtnt yr Annibynwyr, yn yml y 
oapel y perthynai. Pregethodd yr ysgrifen- 
ydd cyn cychwyn yn y tŷ, oddiwrth 2 Sam. 
12. 23. " Efe a fu farw." Ac areithiodd y 
Parch. B. E. Williams, Minersville. wrth y 
bedd. Yna rhoddwyd ei weddillion yn y 
pridd hyd foreu y fam. 

Gadawodd weddw a phamp o amddifaid i 
alaru eucoUe4- ^- ^* Evaîi9. 

PotttviUe. 



Y 6WAHANGLWYF HUNANOL. 

Haeddbarch Oltgtdd,— Wrth edrych 
dro6 Bhif. 62 o'r Seren, canfyddais ddernyn 
dyddorgar iawn ar ein dyledawydd i " lefaru 
wih (ftc nid am) ein cymmydogion. Aö yn 
unol á gobaith Ewyllysiwr Da Siou, wc4e yu 
ddifyfyryr hyn a ganlyn at eich gwasauaeth, 

oá bydd yn deilwng. . , ^ , , ,. .. 

Hynawi ddarllenydd, ein bod fel dynoliaeth 
yn cael ein goddiweddyd gan ddyoddefiadau 
trneuu» (ob iiid gan angen ei hnn) o herwydd 
aawybodaethein roeddygon o natur yr afiech- 
yd a fyddo wedi ymaflyd yn ein cyfansoddiad, 
■ydd wirionedd a brofir yn aml. A chan iod 
yr afîechyd neu y gwahanglwyf hunanol yn 
un ag âvdd yn gwneud difrod mawr ar lech- 
Yá adflínyddioldab ysbrydol yn ncwersyll y 
nint, gobeitbiwyf mai nid anfuddiol a fydd 
ein hymdrech i nodi rhai o'r arwyddion sy dd 
lKib amser yn cydfyned á'r afiechyd. Yn 
nechreu y 6fed bennod o ail lythyr Panl at y 
Corinthiaid, canfyddwn eirian fel yma,"A 
nlnaa gan gyd-weitbio." Dyma beth na fyn 
y dyn sydd dau ddylanwad yr afiechyd hnn- 
anoí ei wneud mewn nu modd. Bod yn bob 
peth neu yn ddim, yn bawb neu yn neb yw 
ei arwyddair ef. Pan y dygwydd iddo fod yn 
an o gyrddau neiUdooì y gymdeiihas Gnstr 
ionogol. ac i'w frodyr ei anog i gvd-ddy wed- 
yd á hwythau ei brofiad crefyddol, yn hyt- 
racb nag ufuddhau yn rhwydd ac yn sinol, 
rhyw ochenaid hir a grwgnacblyd a geir, a 
drwed nad oesgaflddo ef ddim ì*w ddywed- 
yd a fyddti yn gysur i neb ei glywe(i,ao nad 
vv* ef rn ystyried ei hun yn ddigon cymwys 
a ohreTyddol i ddywedyd dim. Ond gadewch 
i*r cwrdd gael eiderfynu, ynacewch ei weled 
yn y man yn gwneud ymgyrchfa at rhyw 
barson n*u bersonau etholedig ganddo et. Ac 
O » fel y mws ŵeleddau ac anfedrusrwydd 
eifrodyr yn cael eu Uuohio ganddo fel ŷd 
trwy^gribin. A phe byddech chwi ond 
gwybod y gofid y mae yn ei gael oddiwrth 
anfedrosrwydd ei fi-odyr fe synech ! a*; beo- 
derfynW parchns ef ydýw, y bydd diwcdd 
ar bobpoth oddieithr iddynl gael en cano yn 
mla^ yn wabanol. 

Wel, syndod î meddai riiyw nn, P'^y y^ 
y dyn yna sydd yn gallu canfod mor belled 
yn ol ac yn mlaen? y mae yn gallu dywed- 
yd mor eglur pa fodd y dylai pethau fod a 
phe bai wédi caal rhy w ddatguddiÄd digyf. 
* rwtUÊ. ! dyna»r dyn oedd Tchydig fyiiud. 
AO yn ol| paa yn iDblith «i frodyr a^ cbwiDr- 



ydd, vn un crwtyn bychan, vn caddio ei hun 
braidä o'r golwg dan yr eisteddlo, ^n rhy 
fychan ac anghymwys i adrodd ei brotìad, yn 
awr yn fwy ei awdurdod na neb ! mawr y w 
y cyfuewidiad, onide? Awn oddi yma i'r 
cwrdd gweddi. Dichon y bydd i ni ei gyfar- 
fod yno. Oddi eilhr iddo gael bod yn fath o 
Jlaenor mawr i drefnu y cwrdd, bydd yn sicr o 
gael hyd i ry w gongl dy wyll, a thyna y lle y 
bydd hyd ddiwedd y cwrdd, er hoU ymdrech 
ei frodyr idd ei gael i gyd-dy nu wrth raffau yr 
addewidion ; ond am na chawsai fed yn V, 
njyn fod fel yr L yn y gair half. Cofiwcb, 
nad y w felly ar ol myned allan. Dilynwch ef 
ycbydig, deuwch i ddeall pa mor afreolaidd 
yr oedd pethau yn cael ou cario yn mlaen, a 
pha mor anghy&aou ac aimerbyiiinl yr oedd 
eich gweddian. Ond y raae hyn yu gysur i'w 
gofio, mai nid efe y w Gwrandawr gweddiau y 
rhai gwael. Awn oddi yma i'r cwrdd cann, 
ac os dygwydd i ni oi gyfarfod yn<», cawu 
weled maigwro hirbell ac wrtbo ei hun yvir 
ef yma elo ; oddieithr fod y gwahanglwyf 
wedi ymaflyd yn hynod o drwm yn ei gyfan- 
Boddiad : os fetly, daw yn mlaeo ar derfynîad 
y owrdd, ar ol i*r cadtorion ddystewi, a phBn 
ar was^aru, a dechreua ganu rhy w dôn o'i 
ddewisiad ei hun mewn modd mor festrolaidd 
fííl y bydd yn dychymmygu fod pawb yn dy- 
wedyd, "Wel, wel! gwarchod pawb! dyna 
ganwr ardderehog, omde?" Yna cychwyi 



cychwyna 
tua chariref, gan cnwymu a dyŵedyd na wol- 
odd ele y faä annhrefn gyda chanu erioed. 
Y lle nesaf y cawn edrych am dano yw yr 
Ysgol Sabbothol ; ac os bvdd yno gallwn ei 
adnabod eto ar derfyniad y cwrdd, a hyny o 
herwydd ei ymdrech i ddaugos anwybodaeth 
ei gyd-ysgolheigion neu yr athrawon, ^. Pe 
buasai yn gwoeuthur hyu ar yr amser priod- 
ol. sef pan oedd y mater dan sylw, ni boasai 
mor hawdd ei adnabod ; ond ofer oedd treio 
cael gair o'i ben y pryd hwnw y naill fibrdd 
na'r iTall. 

Dyroa ni yn awr wedi ei ddilyn i bedwar o 
wahanol fanau, ac wedieigael yn y cyfan yn 
un na wnelai gydweithio, a'i reswro am hyny 
wriho ei hun fond nid wrth neb arall) ydy w> 
e! fod yn gwybod mwy, ac yn weil gweiih- 
iwr na phawberaiU; ac os byddai iddo ef gyd* 
dynu neu gyd*gymysgn ei waith á'i frodyr, » 
fod perygl mawr iddo dynu neu weithio am 
amser maith heb i neb ei eydnabod fel y tyn- 
wr goreu, a ihrwy hyny buasai ei holl ddy- 
ben yn eael ei goííi. Dyma ddyn y gellir dy- 
wedyd am dano, O greadnr truenus ae aag- 
hysurus iddo ei buOÿ ac i bawb o'iamgylcb. 

Oud uid gwrlhod cyd-weithio ywV unig. 
arwydd sydd i'w ganfod pan fyddo'r gwa- 
hanglwyf hunanoî wedi ymaflyd yn y rhanau 
tufewnol. Ond mae amryw eraill, megya 
chwyrou a chwythu bygythinn yn erbyn pôb 
peth oddieithr ei fod wedi cael ei geneilla 
ganddo ef, ueu o'r hyn lleiaf, wedi bod yn 
ofalus i ofyn am eî «ynghor cyu ei ddwyn i 
weithrediad. Hefya, newidiaei eisteddle yn 
yraddoldy pan fyddo rhywbeth bychan wedi 
dygwyddyn gròes ^w feddwl. Hefyd goiyn 
i'w írodyr yn awr ac eilwaith am ei lytbyr, 
pan y mae cyrddau yr eglwys mor gyflens 
idáo ef á neo o honyjat hwy, ond ni Ìynai ef • 



Byr-G^Jiant y brawd Thomas Thomas^ Forlh'y-glo. 17 



.N^ «. 



\y y>^ 



••V-'V/>.-.'^^V/' ^' 



».' N-' - 



ddjÌMl yno ei hnD, am na fedd resymaa (Ji- 
fmol mtn eì geitìo. Ei resymau, fe ddicboD, 
TOt debjg i hyn, yftyria et hooyo tuDheitwog 
o le ya oiblith brodyr mor fawr ; ood pe bu* 
isai yn geirío ei feddwl yu ddidwyll, dy wed- 
attí yn debyg i hyo, Nid wyf yii caufod fy 
ìun jn cael cymmaiat o barcn a cbydua- 
byddîaeth a deilyogwD. Yr wyf yu caufud 
yma r«i nad ydyotoDd megya babauod mewD 
eydmanaeth i mi, eto yn cael mwy o sylw na 
Dii; ac am byny uis gallaf aros yma. Yr ar- 
«ydd oeaaf a oodwo, aV diweddaf feddicbou 
•r hyn o bryd, ydy w, pan y byddir yn cyd- 
fyned ag ef adreo o*r cyrddau, arhui o'r hrud- 
yr yn dy wedyd wrtbo, •* Wel, frawd, cawsom 

Swrdd rhagorol, ooido 7*' O» bydd dao ddy- 
Dwad y gwabaoglwyf. uis gall ef mcwh uu 
modd ddywedyd, do, Dywed mewntonbir- 
fiûth a grwgnachlyd y eeiriau ond oea oni bai 
ya gyft'redin cyo dariba, nes yw y rbai oedd 
yo cycfawyn gydag ef o'r aadoliad fe ddicb- 
OD yn Uawn o gryâwr a cbysur ysbrydol yn 
hollol epaa a digyBor o raa eo meddwl. Di- 
choD. ddarllenydd, dy fod lawer gwaith wedi 
dywedaon am hrjf^ dam. Dywedirnad ^w 
hwn iin amaer, (oddi eithr yn ddamweinioh 
ya <Ç«jn ar flodeoyn na dim sydd o arogliaa 
ptnjda, ood ei elfen naturíol y w bod ar byd 
ochno y tomenydd fac o ddeatn rby w ytger- 
b^díoo a fyddont yn arogli yn ddrewllyd ac 
yii jBaîdd. Gristion hofianol, (pe býddai yo 
dd^èhotíadwy iV íatb betbì fod), yn mba le yr 
wycti yn awrf Gan nad beth am bryf y 
deoi, dyma vn gymbwys yw nodweddiad y 
dyn sydd oan ddvlanwad hananoldeb : ei 
ymbortb oatoríol a beaDyddiol ydy w'r brych- 
n a*r gwendidaa a bertbyDant Vw frodyr. A 
pba ryiedd fod yr olwg arno mor gal, a'i 
BDaifiiad crefyddol mor wauaidd, ac y(i arogla 
mor drymaidd, pao mae ei ymbortli mor 
ddrewáüg a gwael. Sonir llawer gcnym 
fel aroSèawyr am gaagla cryfdwr erbyn yr 
yndrecli& fawr aydd '("d blaenj ond 0! 
enaid gwerthfawr, oofia fod yn rbaid i ti gael 
diywbeth gwell na'r gwebiIioD a nodwyd i 
TDborthì amo, ooide, mae mor wired a'n 
bod yo eyfríibl i'r Nefoeddy bydd i pi gyfur- 
§9â â cnyfhod pan y bydd goleaDÌ oddiar 
Sgàíkouse y bya aoiarwol yo tafla pelydraa 
fn gwyneb ; Te. dyma adeg ag y bydd i oi 
daiml ' y &th wandid yn Dgwyneb grymasder 
^hoddíiailaa eiocydwybod, byd nes byddom 
yndangoa D:iewn ymdrech y aymaDem gudd- 
10 eia peo hyd y ood yo y dillad a fa ar ein 
gweiy. Os ydym yn awr mor waned a cbul 
yrolwg amom pan yo ein dyddiaa gorea, ac 
yn nhir ein cynnefíodoa, pa betb a wnawn 
pta yn ymchwydd yr lordcíonen 7 Oi yd^m 
yn awr a'o banadliad crefyddol mor waûaidd 
ae TD aroghi mor drymaidd, gwyliwn, ie, 
meád fy enaid, na bo i ni gael eln dal' çan 
•deg pan y byddo 3^ orogla mor dr^mardd 
fBÌ oa bydd neb yD gaHa aros gyda ni yn ^r 
ntafen, pao yn fiìirwelio am byth á gwendid, 
ffartrMiia ac aüfedrasrwydd pawb, ondein 
ffiíẁddan ein hnnain. Yr Arglwydd o'i dt-u- 
garcdda fo ya ein tynn allan ohonom ein 
EmBÌD yn nydd ei ras, «c a'n gwnelo yn rai 
a fi> vn ecwyddorol ffieiddio yr ymddyjdadaa 
ptmfuAà wa- attfibcBwair *r^ 7^ «om t)ddì- 



wrtbym fel crefyddwyr, ac yn ddrewdod yii 
firoeoao y b^^d aunycbweledif . Mewu treia i 
ni wneud ein rhao yo uygiad hyu oddiam- 
gylch. O fn»dyr achwiorydiì, bydded i ni ym- 
drecbu llawer ani gael leimlail i ymbilá Duw 
yn y dìrgel. Darlleuwn amyfyríwu lawer ar 
y rbanao hyny o'i Air sydd yu dy wedyd beth 
a pbwy ydyoi, a pha le y cafwyd gafael ar* 
noiu : a pba beth sydd gau y goreu o bonom 
(ood ein pechud) a'r uas derbyniasom 7 He- 
fyd.y rhauaa hyny ag s)dd yn dangos urddas- 
olrwydd ac anymddibyniaeth y person gogoo- 
eddut) l;wDw a ddaeth uid i'w waüanaetha 
und i wasanaetbu. (jwrandawu arno yn dy- 
wedyd, " üs niyn neb ddyiod ar fy ol i ym- 
waiJed ag ef ei bun,'* &c. Edrychwn arno, yr 
hwii ag oedd yu dragywyddol gyfoethog a 
gugoueddus ynddo ei hun yu golchi traed 
ÌKch(Kl pechadurns ac anubeilwng. Cofiwn 
am y tair blyuedd-ar>ddeg ar bugain hyny a 
abertfawyd ganddo mewn gofìd ac ymdrech, 
chwys a dagrau, a hauanymwadiad trwyadl a 
didwyll ; le, coGwd hetyd mai ei ganad a'i 
cymhetlodd ; dim da mewn dyo oi welodd — 
tostoríodd wrtho o'i dnigaredd a'i ras. 

Gao fy mod yo barod wedi myoed dros y 
terfyo mawn meitbder, ni cbwanegaf yn awn 
Ysbryd y nefoedd a gadwo ein meddwi i fy- 
fyrío ar betliaa o'r natur hyn, a rbodded í'n 

gael arcbwaeth at yr ymbortb sydd wedî ei 
arotoi yo mynydd oìod, fel y byddo i dî 
ymadnewyddu mexyn itertb, a'r ewabanelwyf 
1 goUi ei ddylanwad, a'n cynydd crefyddol i 
ddyfod yn fwy eglor i bpwb o'o bamgylch. 
Hyderaf'^y byud i ry w nn ddilyn yn mlaeo, fel 
yr wyf énaa, er yn annhpilwog wedi cael y 
frainto ddilyn Ewyllysiwr Da oion, hyd oiii 
effeithir cyohwrf ysbrydol ac ymdrech yn 
erbyn pobpeth aooheilwng trwy yr Uoll wer- 
syll, y w dyuiuuiad 

loAN O FoHT SCHUTLCR. 



BYR-60FIANT Y BRAWO TH0MA8 THOMAS, 

Porth-y-glo, tieydd Mtigê^ SaHêburyy Okio. 

Llx geoedigol ein banwyl frawd ymadaw- 
edig oedd Caerfyrddin, Debeubartb Cymra. 
Gaowyd gwrtbddrycb ein coflant yn y fl» 
1801, ond nid yw yn foysbys i mi bêtfa oedd 
enwan ei ríeni. Trealiodd, fei y aeddylir,. 
amry w o flynyddoedd cyntaf ei fywyd taa et 
fangre enedigol ; wödi hyny teimlodd awydd 
i ymweled á cbylcboedd y gweitbfeydd, fef 
eagelwir: bu yo aros peth amsertoaMer» 
tbyr, ac oddi yno aeth Ì't Blaeûau a NaotyglOr 
swydd Fynwy, lle yr ymbríododd ag Eliaa-' 
beth Jones, ef weddw yn bregennol. Treal- 
iodd ef a'i bríod amry w flynyddaa yn Nantpy* 
glo, yn yr hwn le yr oeddyot yn dat gafaol yir 
yr adegan i fyned ì wrandaw ar weision lor 
yn cyboeddi iacbay^dwríaeth i ddynion eon-» 
edig; ac yma y gwelodd yr Arglwyddyn ddtt 
i fendithîo gBh* ei ras er dwyn gwrtbddrych 
•ih Gofiattt i ystymetb ddiltílbl ot i0QrlUh Mi 



LB 



Mynegfys iV Cymry. 



pechaJur euog gerbron Duw. Yma hefyd yr 
lurweiniodd yr YsbrydGlán ef,yn agholeuni y 
Dwyfol air, i weled gogoniant yr Arglwydd 
lesa Griat, fel Gwaredwr pechaduriaid, ues 
enill ei galoni'w garu, ac i ewyllysio byw er 
et ogoniant ; ac yn ngUafael y teimìadau hyn 
penderfynodd gadw golwg ar y rheol ddwy- 
fol, yr hou a*i dysgai i roddi ei huu yn gyntaf 
i'r Arglwydd ac yna i*w bobl yn ol ei ewyll- 
yg ef. Felly, tuay flwyddyn 1818, ar broffes 
o'i flfydd yn Mab Duw, bedyddiwyd a der- 
byniwyd ef yn aelod iV eglwyg fedyddieJÌg 
Gymreig gyntaf yn Nantyglo. Treuliodd rai 
bìynyddau yn y Uc a nodwyd olaf yn addurn 
ì'r broS'es a wnaeth o Fi^enin Siou, ac yu 
nghorS'y tymor a dreuliodd yno yn ei sefyllfa 
grefyddol, teimlai awydd am weled rhy w gwr 
neu gyra^u o wlad y gOrUewin, aef America; 
ac wedi dyfod yn hoUol i'r penderfyuiad i 
fudo, cychwyoodd iV daith ; ac er iddo ef a'i 
deulu deithio llawer o dir a mor, eto nis gor- 
pbwytauuit ond mor lleied ag a allasent nes 
îddynt gyrhaeddyd y lle hwn, yr hyn a gym- 
eredd le, mor agos ag y gallaf íeddwl, ys tua 
chwech mlynedd yn ol ; a threuUasant y rhan 
fwyafo'u hamseroddiar hyny yn y Uehwn. 

O barth nodweddiiid ein hanwyl frawd 
Thouias Thomas, yr oedd feldyn yn hynod e 
afaelgar yn ei alwedigaeth ddyddiol, a'r Ar- 
glwydd a Iwyddodd ei ymdrechiadau er ei 
alluogii gael dernyu q dir, ac efe a adeiladodd 
amo dŷ hardd a chostfawr i fod yn artref iddo 
ei huu a'i deulu, ond nid hir y cafodd fwyn- 
hau o firwyth ei lafur, yr hyn a brawf mai yn 
Dghanolein bywyd yr ydym yn angeu. 

Fel priod yr oedd ëiu brawd yn addfwyn, 
ao fel ted yn dyner acharuaidd. 

Ottd ei harddwch penaf oedd fel Crístion. 
Ymdrechai fod yn ffyddlon yn y cylch y troai 
ynddi ; a pban oedd amgylchiadau yn galw 
iddo weinyddu yn y swydd ddiaconaidd am 
beth amser yn y Ue hwn, gwnaeth hyny yn 
ewyllysgar a fiyddlon ;' ond pan oedd oddi- 
cartrefam oddeotu tair wythnos yn dilyn ei 
alwedigaeth, goddiweddwyd ef gan anhwyl- 
deb, a dychwelodd adref. Ond er pob ym- 
drech meddygol, terfynodd ei yrfa ddaearol 
ar 7 23ain o Awst» 1848. Ehedodd, felyr by- 
derwn, ei enaid dan ofid yr angylion bantaidd, 
i fynwes Abrabam. Gadawodd weddw a 
phadwar o blaiit, a ninao fel eglwys, i alara 
ein coUed ddûrfawr ar ei ol. Go&led ein lor 
tfla ei ymddiiaid galanis. 

Y dydd canlynol, sef y 24ain o Awst, cryn- 
bocidd tyrfa luoaog, yn Gymry, Saeson.ac 
EUmyniaid, i dalu y gjmwynas a'r parch di- 
weddaf ì'w weddiUion marwol. Ar yr ach- 
lyyor, d^Uei^odd a gweddiodd y Parcb. John 



WiUiams, M. C, o'r lle bwn ; a pbregethodd 
ysgrifenydd y llinellau hyn oddiar 1 Cor. 15. 
55 — 57. Yna prysurwyd a'i weddillion i'r 
gladdfa, ac yno, wedi cyfarch y dorf. y gad- 
awyd ef, mewn hyder cryf y cyfyd, ar foreu 
udgauiad yr udgorn inawr, or weild yr bwn 
a'i carodd ac aroddodd ei bun drosto. Dyma 
y lleferydd eto atom ninan y rhai by w, •* Am 
hyny byddwch chwithau barod, canys yn yr 
awr ni thybioch y daw Mab y dyn." 

Yr eiddoch yn y rhwymau goreu, 

Salitbury. Pitíb Lloyd. 



MYNEfi-FYS l'R CYMRY. 

Bárchsdio Oltotdd, — Mae yn hysbys î 
chwi, ac i luaws mawr heblaw chwí, am y 
myneg-fysau liuosog sydd yo y gwahanol Gy- 
boeddiadau, a hyny i'r Cyuiry ac eraiU i aros 
a masnachu ar eu teitliian i'r wlad hon. Y 
rhaì hyn a gyfeiríant gan rowyaf at dy Elca- 
8XR JoMES, Lŵerpool; a chau fy mod inauyn 
Gymro, ac, fel y profiesa y brawd Eleaser 
Jones ei fod, yn caru Ues fy nghenedl, cefais 
ar fy meddwl i ddangos fy mys, a hyny fel jr 
canlyn:— Yr eeddwn wedi gadael merch i 
mi yn Nehogledd Cyàry er V8 chwech mlyn> 
edd yn oT. a dechreu yr baf diweddaf y daeth 
pethau oddi amgylch ì mi i'w chael hi ataf fy 
hun. Telais ei ilong-Iog ; ac hef^d anfonoda 
goruchwylwyr y llong docyn (tick':t) iddi 
bithau, yn dangos fod ei mordaith wedi ei 
dalu ; a chan fod c^meríad Eleaser Jones mor 
uchei, cyfarwyddais hj ato ef, a hi a ddaetb 
yn ol y cyfarwyddyd, a'i hewythr gyda hi. ac 
wedi cyrbaedd LeiTiwI, rhoddisant y tocyn 
uchod i Eleaser Joues iymofynamỳ lloug: 
ac ar ol iddo yntau fod o'rtŷ am beth amser,. 
dychwelodd vn ol gan ddy wedyd ei fod ef yn 
methu cael y ilong ; a hefyd nad oedd y tocyn 
o un swertb, a chadwodd ef iddi ei hun, a 
gomeddodd ei roddi yn oL Felly, gorfu arfy 
merch o'i phrínder düalu ei mordaith eilwaith. 
A phan dcfaetb bi drosodd ataf, ac adrodd ei 
holl hanes. yua mi a anfonais Iythyr at Eleaser 
Jons, am iddo anfoa y tocyn yn ol i mi, fel y 
gallwn godi fy arían a delais am dano yma ; a 
chefais Iythyr ynoioddiwrtho, a'i gynnwysiad 
fel y canlyn: — ^Ei fod ef wedi dinystrío y 
tocyn, am nad oedd o un gwertb, a'r ffbrdd y 
daeth i wybod hynyreb efe, oedd iddo geisio 
anfon merch i ryw áeulu llawd iawn o yml 
Trefiynon á'r tocyu, ond methodd ; yna dam* 
ioddef,(sefgwerth$l8 50.) Hef^d dy wed- 
odd am i mi wneud Ìj ngwaethaf iddo af, os 
mynwn, " ond," eb efe, " j mae yn rhy gyuar 
ac yn rhy ddi weddar.*' Nis ewn pa beth oedd 
yn ei feddwl, ond ^wn i Neoucbodonosor or- 
fod dyfod i lawr o'i ddyrchafiad. 

Oddiwrth yr hanesyn uchod, gwelwn— 

1. Ddwy nordd a agorwyd gan Mr. Joues i 
•Iwa oddiar fy march» Y gyotaf trwy gadw 
y tocyn, a'r ail trwy ei hanfon gyda llong 
araU. 

2. Gwelwn mûfy nyladswydd i yw gwn«a4 



CaJ^ianẁí aH dwr. 



19 



•^ ** ^•^^•■v,.^^^ - 



^r JoiieB yo hjtbjs, fal j gall ertiU ei 
och«lvd. 

3 G%vel wn ftMl dyrchafa neb o breawylwyr 
Ebn y tnor, yn debyg fel y dyrcbafwyd Elea- 
•er Jonea, yu goêod yr ytnfodwyr mewn 
iB8§\ ar Dnwaith, gan nas gwyddocn pwy sydd 
oDest. 

4. Gwrelwn y byddai yn well i*r ymfudwyr 
pe na cbaent eo cyfarwyddo at neb neiUdnol, 
yaa byddent yn fwy gwyliadwn» ar bawb. 
Fe baaaai fy merch i yn cadw yr nn wyliad- 
wriaeth rbag'fi. Jooes ag y diufu iddi rbag 
pawb eraíiSi^mmt yn del^g nachawaai gym- 
raaînt pmfedigaetb. 

Os bydd i ryw un ddyfod i amddifiyn Mr. 
Eleaeer Jones, cofied dalu deunaw aotar a 
l^oer î mi yn gyntaf. JoHn Robkrts. 

^MIMtl HiU. 



l 



DESGRIFIAD DDONIAU 

Y Parch. D. Rhy» Stephent ManchêtUr. 

PwT byoa^ sTdd am wraBdo addyig gref 

O «ma an o ddoeth gsobadaa'r aef, 

DTnesed cf i wnindo Stsphbr wiw. 

'Hwn ndòdd ddewn i dnethu geiiieu Duw. 

Hyfirfdwch gee wrth wrmndo ar ei iaith, 

AÍ «yBwyr cryf, — tra par'odd ar ei waith 

Tb 7 Gymraeg. yr hon aydd beaialth byd,-» 

Gwybodoe yw gwna g'lyina geiriau 'n^yd 

MewD trefoua fodd. nes gwneittbar pawb yn llon, 

Sym chwen^rch 11 wydd yr lien laith nwyloa bon. 

Tr bea iaith hoo ■y'BUawn ystyrion dwyi, 

A ho& ef. Gwaa rai iyfeddol bwys 

Ar driaar ffydd.— Er sad yWr eorff yn gryf 

Caaeilh gan Naf i ddweyd yn eithaf hyi. 

Tra boff yw {^werd ▼ Cymro ^in dinam 

Fél hya o hyd yn cadw iaitb ei fiiu. 

Er dyswydd eael gwahoddiad gan y Sait, 

Did&uih íii'r amgylcbiadi wneud traia 

Ar ei Gjmrmeg.'—rhúü gû'iw ei mcwn brí, 

Zr c'wflydd i bob Dic Sbon Dafydd fy'. 

Chwychwi cy'n hoff o'r Saemaeg eto ewch 

Yb wiiawi at hwn, godidog iaith a gewch. 

Oi kllih ywhi, gwyr Dewiam ei dull. 

A*T oiodd, fisl Sais, i aeinie*niawn bob dU. 

jfid wrth ddwy iaüh, aef flaaanM a Chymraeg, 

]fBe*B bod. ond gwyr Roeg, Lladm a Hebraeg* 

ITol eyftif hyn TnchTd a'i halaeth ddawa, 

PwT ddyn na wel foa hwn ya Ueitr llawn t 

Bi oreiadgBr ddawn, cynTifaeth gwerthfawr y w , 

A tfaryaor da er buddiaat eglWTs Dduw. 

Dir yw Ibdliyn yn awirio'r gatr bob dydd, 

^ T tiyaor hTm a rowdnwwn lleatrl pridd." 

llae lÌBWer nn o*r Cymry— podd mae'r 0ais 

magwn— droa ddyn fb a'r melnaber lafa. 

Eiboalwr da drwy'i ymgyfftedl oa ciy', 

nw'weh rm bob dyid, a boed y ÌMê 1 ebwì. 

YcTfrywHaTwStephen; aoynawr 

llid goraMd dwmrd nae e)i brenthwr mawr. 

Dì^yTaafBÌ gta 1 gael treiilÌo*m Dyd 

ScrllBW i hwn, al wz«ado ff o hrd. 

Gwaiifa mawr yn wir yw neiddlo trwy bob rbaa 

bjageiaa'r íiydd, er adeÛadu'r gwaa, 

1 hjn o wBÌtfa Uwyr anaigoool yw 

T goreal ddawn heb crâìhoitih TibrrdDuw. 
Sbb bwya y gwaith, mag Ineb ẅa'dyn drlst, 
"Pob peifa," medd Panl, " aallafifi trwy Grlst: 
Ei Tlbryd ef yw'm nerth ya jwbl pan 
'RwyfUwer pryd ya teimlofhun yn wan." 
Gaa BMi fel hyo oedd yr apòstol hy', 
flcb leddn nerth ond gtfaUddi fry, 
ABBoaai'r aalnt 1 anercb genedd graa, 
hm }iáo (oeí eí nerthn ar. j ma's. 
Fy eaaid doe. na fydd 3m ol ychwatth, 
OaMTch Duw am IwyddiaBt ar ei waith, 
A1 feadidi ar ei faoD genfaadon Uon 
Bfn peithTn i lafnrwaiih'yr oea hon. 
AcyB en pìith boed Stephea mewn coff had, 
Ei ddawn hyd fedd barhao^n wledd i'r wlad. 

D. t. 



CALIFORNIA A'l AUR. 

Mawr yw y awn a'r cynhwrf tydcl ya efti 
wlad o barthed i aur y wlad ncfaod. Mae 
ól baint ymdaenawl wedi Iledaenu i*r fatli 
raddan fel nad oes dim i*w glywed yn tui 
man ond dadwrdd parfaaos am drysomu eur- 
aidd Califoroia. I'r fath raddaii y mae wedi 
gafaelyd yn meddyliau y werìn, fel mae y 
maanachwyr yn gwastadnan en cyfrìfoo, ac yn 
cau i frno en hystordai, ycyfreitfiwyryn aad- 
ael y Uyioedd, y meddyeon yn tboddi i lynu 
en salwedigaeth. a'r crentwyr en hotterynao, 
yn barotoawl i ^ed i'r cloddfoydd earaidd. 
Ni addolwyd y ílo aur ean yr ísraeliaid yn 
amser Moeea eríoed yn fwy defosiynol nag y 
mae yn cael ei addoli yn awr gan filoedd, yn 
enwedig yn y dÌDasoeJd ; fel braidd na ddy- 
wedem nad oes ond un meddwl yn cynni- 
weirío trwy y wlad, fl€f awydd aro y cyfoetfa. 
Mae yr hanesion ag ydym yn en derbyn o'r 
wladnchodyn faynod o tlafríol, ac yu siarad 
yn ncbel am y cyfoeth (a dywedyd yn eu 
geiriau hwy) aiysbydd sydd wedi ei ddar- 
ganfod yu ddiweddaryn yrafooydd ac arben 
y mynyddan, ac faefyd ^n y gwsstadttr. fel 
oad yw yn angenrbeidiol ond myned i'r fan 
gyda rhaw a rhy w fatli o lestr er mwyn ei 
olchi oddiwrth y ddaear a'r gravel, ac yna y 
mae yn gadaef yr aur yn |^ymysgedig á 
tb^wod do, yr hwn ^n sycliir yn yr baul a 
ellir ei chwythn ymaitb, a gadawa yr anr yn 
bur ar ei ol. 

Dywed ^ Mit. Masoo, pan ^n ysgrífenu o 
Monlerey i Wasbington, dyddiedig Awst 17, • 
1848. eifod wedi cymerycf gwibdaith trwy y 
rfaan Ogleddol o Califomm, a'i bríf ddyban' 
oedd gweled a oedd y pethau hyn feliy. Pan* 
ddaeth i dref a elwir San Francisco, cafodd ei' 
daro á syndod nid bycban wrth ganfod tna'< 
dwy ran o dair o'r trígolion gwrrywaidd 
wedi ei gadaal, a thrwy ei holl daitn oddì- 
yno i Sutter's Flat, ar hyd dyffryn y Sacra- 
mento, ^elai fensydd nelaatb o wenith yn' 
agored i'r anifeiliaia, a'r tai a'r melinan yn> 
weigion — ^yr oedd yno ffarmydd belaeth wedi^ 
myned veute, o herwydd fod y bobl oU wedi' 
myned i'r gold region. Yn aidaloedd j 
cloddfeydd hyn dywedai fod masaacbwyr jo' 
taln $100 yn fisol yr yslafeU, ao nn tŷ o ddaa 
Uoíit o uchder y n cael ei ardrethn am tna $500^ 
j mis. Mae pob math o grefftwyr yn cael a 
ddeg i bnmtheg dolar y dydd, ac anhawdd ea 
caelam hyny. Mae nwyddan a bwydydd 
yn hynod o ddmd yno. Gwertfahr y blawd 
am tna $40 j £m], a pbob petfa jn gyfartal. 
Dywed ei fod ar ol myned ychydig yn mlaen, 

S, canfod ocfar j bryn cyfagos wedi ei diy- 
tfaio ag amry w babeUan (tenU) ynghyd ag 
▼stordy. Yr oedd y diwmod yn hynod o 
ioeth, eto yr oedd tna daa cant yn golchi yr 
anr yn mhelydran tanbeidiaf yr baul. Bbai 
gyda math o badellan tin, eraill gyda basged- 
aa Indiaidd wedi eu gwau yn gios, ond yr 
oedd ffan y rfaan fwyaf o faonynt fath o offeryn 
anglMsTfydd a alwentyn gaweU, gydapba nn j 
byddai pedwar yn gyffredin yn gweitbio ; ac 
oniUent o $50 i $100 y dydd, mewn dyfrfioa 
fecban toa chan' llatb o byd a phedair troed- 



20 



Geiriau Cymraeg a Saemaeg. 



N^ \^"V^ S-' -^ W N>« ^^ ' 



,~-^''\y ^\jr\y ^-- 



w •> '^/^■^ ^ \."^^ *y'^ «w. >• N-- V' 



fedd o led, a thua dwy neu dair trocdfedd o 
ddyfiider. Cafodd dau ddyn o'r eiiwau Daly 
a M'Cooo werth tua $17.000 o aur rnewu ych- 
ydig amser. Un wythnus cyHogasaut bedwar 
clyn swyn, a tliua chaut o ludiaid, ac ar ddi- 
wedd yr wythnos. wedi talu i bawb, yr oedd 
ganddyotyn weddìll werth $10,000 o aur. Kr 
daugus pa inor belueth y mae yr aur yma, dy- 
wed i ddyu ddyfud i mewu i yatordy yn mha 
un yr oedd ef ar y pryd, a chyinerudd i fyuu 
fljchaid o SfidlUs Powder, a gofyuodd ei 
bria, i'r hyn yr alebwyd ei fud wedi ei 
werthn. Yua cynnygiudd wus o auram dauo, 
ood dywedodd v ii)M«nacbydd uad uedd uud 
gwertn hanner dolar, uud uad oedd ar werth. 
Yna cyuuygiodd y dya wna a hanuer n aur am 
daao, âV hyn y cyd«yoiwyd, aui fod yn ao- 
faawẁl gwrtbud %%A lun wertb 50 cents. 
Bŵrtìid y pryd hyny fod tua phedair njil o 
boib mèth o bobl yu cH«glu yr aur yn yr holl 
4^ylcboedd. Gweribir ef am tua $10 yr wus. 
fiernir ei fod o fewo ycbydigcyu bured á'r 
aur a roddir yn yr eafUê neu y topereigns. 
Dy wedir mai rby w doau Forrooniad a'i dar- 
ganfyddodd y ^'au»f diweddaf, y rbaì sm am- 
aer a'i cudwasuut yu çuddiedig. Ni ddecb- 
renwyd ei weithio hyd mis Mai diweddaf, ac 
nîd i»edd ood ycbydig o frodorion Califoruia 
iiryd hyny wedi myued ì'rdiggins, Ofuid y 
&aa8ai i ddyryswch dori allan yn mysg yr 
Americauiaid, ac i hyoy beri traHerth i bawb 
•oddi amgylcb. Dywedir fod hinsawdd j 
wlad yn dymherus ac yu iachus, ac fod y tir 
mewu amry w fanau yu hynod o ffrwthlon, yn 
eni 
ameu 

liyni' , . . 

ion gwabanol ddyfbd oddt yno yn fuan. 

Y newyddìondiwìeddafo Panama a bysbys- 
^tfod cbwech mil o bersonau yu arua am 
'longan yno i bwylio tua Califomia 




Y lAÍtH GYMRAEG. 

Ma. GeLŸoYDD.--Wrth eârjohorlaw^h y 4toi«i' 
Ŵfyd4ais TB Mbìijn Tsohwedd, 1648, JËnglynion o 
^Gaamoliaoiu l'r Islth GTmraeg. pa csi a'm toeddodd 
insu. y gwsnsf TO mhlitb v ll^rjẁau, i dreio yr ych- 
.ydlff adawn syéTd ynoC Os bemweh hwym yn addjw 
ijmddsagos wn Mch Oyhoeddiad gwiwwodus, bydd 
.ya Uon geaff anfoa rai o'm ojí^pat^áaè^áf» «toch 
newn smser djfodol ; ac sddawaf, hjii ag y ,gaUa£ i 
tyneá rhagof atbarffdẁrwjdd. 

Yr eiddoch ja ostjaf adig, 

St.aair. Wm.B^ss. 

Jaitb wiwlwji* fjmwjs, isith jymon— Jtteniaith, 
A mamiaita Jr awen ; 
laitfa, Bid rith. Ijdd bjth jb ben, 
IsidLsiriolja j. 



Isith gjfrwjB,1alth gfmwjs, iaith lon— mam Uitb, 
Amawr laith Derwj^âoD ; 
laith jadwr.'iaich ddewr ardon, 
laitb eiett gArfjMfasWn. 4 



PINNILL. 

DYODDEFIADAU CRI8T. 



Aibelau'rbjd, Djwjsog nen, 
A'throesar bren dsnhoelionl 

'O ewj mawa pecbod 411 bsrbsu. 
Wrtli ffoflo'tliloeMa ehwerwoo. 



D. 



Oelriau Cymraeg a Saeanaeg. 

Y geiríau Cymraeg canlyuol a gymerwyd o 
Eiriadur y dysgedis ietbydd Caerfallwch, yr 
hwn y mae ei glod yn 'icbel yn y dosbarth 
hwn o lenyddiaetb. Diau y byddant yn iudd- 
iol i ddarlleowyry Seren oa gweir j sylw a 
dcilyngaut o bujiynL 

Litany, deiaon ; deisfur. 

Litnrgry, golychwyd. 

Homily, cynnoUdraith; tyrfdraith. 

Taith, utterance, ezpre$8Ìon. 

Treitbu, to utterj to exprest. 

Traeth, shore, strand, beach. 

Tiaetbu, to set on shore, to strand. 
SacmmciiU cofuudeb, cofddefod, y cymuu. 
CoUect, corddais, byrddais, berweddi 
Rubric, cyfeireb. 

Ju conformity to the Rubrie, yn.ol y Cyf- 
eireb. 

According to thc ejcpress direction of the 
Rubtic, yu uuol á hytiorddiadau neilldu- 
ol y Cyfeireb. 
Ceremouy, defod, arddefod ; moesfeaur ; arfer. 
CIerk. Ilenor ; offeiríad, ysgolor. 
Clerk, ysgrifwas, ysgrífur. 
Clerk, gwasebydd ; clocbydd. 
Respondeut, ebydd, atebydd, atebwr. 
Synagogue, addolia Inddewìg, crefydd-dy, 

cynullfa. 
Heresy and Schism, gengred ac esgaredd. 
Ordinary, glwysynad, glwysraglaw, ofteiríad. 

When it shall be commanded by the ordina" 
ry, pan ei perír gan y glwysynad ; pau y 
gorchymvnir o gau y glw^sraglaw ; pan 
y mynir byny gan yr offeiriad. 
Prebend, bandgorobr ; slwysfudd, corwobr. 
Prebendaiy, corweinyda. 
Curator, ocbolygnr, ncholygwr; 
Froctor, glwysbrwy ; tannoeth ; ysgoliaer. 

Prwj» agent, aid, supply, 

Dirprwjaeth (prwy), ugeney. 
Commiasioner, pwyaador. 
Commiflsion, prwydal ; maeldal. 
Oymnasinm* trbreitb&, gwronfa. 
Ereroi^e» or Parformanoe, pnûth, braitb» 
Cardinal, bbab, isbabyda. 
Dignitary, nrddaaog. 

Metropolitan, dinesgob, «rcbesgob, esgob. 
ConTanticla, ioldy, cycddiai iŷ «wrdd. 
Warden, gwardydd. 
EzhibfUotter, Uenfod^iog. 
Term» tjmor, term. 
ThMWD» darbnw. 
Prob1em,-darboaiad, darfaolîad. 

Posio, to invesHgate, io examine. 
Oracle».gwyddonfa, gwyddon. 
Mytbolegy, chwedloaeg, cbwedlomaetb, ffng' 

chwedlaeth. 
Frísm, rheiddell, rbeiddyr. 
Sbop, maelan. 

8hopkeepeir, awelaojdd ; maelwr. 
Shopman, maelyn. 
Shonwoman, maelen. 
Bit>ker,rhyagfaelydd, trosfaelwr. 
firokerage, maoldaly prwydal. 
Merchant, me^Uer. 



lìeÌÈtb am A4fmad TarijBt 



81 



lCart» maalor, iiiad&. 
Taiiff; niaeldrefìi; maeldoll, trafodoll. 
Dìalact, geirwedcl, geiriad, geirweddiad. 
Style, dallwedd, ieithwedd, doUeb. 
Deiam and Theiam, dowiaeth a goddawiaetb. 
CoUege, claagor, clas, brodorfà, prifathrafe. 
Provoat, or haad of a CoUege, pen clas, claa- 
beo. 

Ftüow of a Coüege, brewd claa. brodor. 

I>oct0T of a Coütgt, athraw claa, claaath- 



Studént of a CoUege, dyagybl claa, clasef- 

nrdwr. 
FeUowHiudent, cydeíiydwr. 
CoUagiate Hooae, brodordy. 
CaiioD, rheol, dedd : glwysraith. caooD : can- 
onydd ; canonlyír, yr Ysgrythyr. 
Civil and Camon Law, rhaith gwlad ac eg- 

Iwya. 
Sola, seddob, (gob). 
loirodace, 9. tryddwyn, cyarwain, rhaaarwain 
IwoBintrodueed to tke Dean, cyftirwein- 

iwyd fi at y Deon. 
Jwoê introdueed to tht bitkopt tryddygid û 
geibron yr esgob. 
Eater, rayneci nen ddyfod i mewn ; treiddio; 
dacHre, cynnechré. 
Se entered 8t. Dopid^» CoUtge, cynnechre- 

odd yn MrBdor& Dewi. 
Eaech i bzi&thro& Dewi. 
2V enUr in a hook, Uyfm. 
£»tered at StaUonerU Hàü, breiniedig yn 
y lyfrddifynlyB. 

Câerfallwcr. 



Y lAITH OYMRAEG. 



Don> ífÿddlon feib Gomer, o gymwyi sceníon, 

A'a àoẀBo. M dynion. o galon i gyd, 
1 dÌTTcha'n intfa aerchnwc^ fsn iMa'r dadawg 



Gyftddu aag enwawg bob enjd, 



TeHh Adda^ Ifharedwys. Uith Noe. iaith gymwys ; 

btt cglnr ein heglwyi, laith wlwlwyt, iaith wir : 
'Mwen yWn lAim wfwlaa, Mth ftid 'rhea wlad 
]ydtt. 

Berorndd, bnr, eirian, iaith etHrlr. 



ieih cywir ei haeen, iaith gy wraii^ iaith gyinoa, 
Utth Itŵtu, ialth lawcm yr mwen a'n fhl' ; 

lri^hytewB,iaith hwylna a'ÌMia «ydd aonUnii, 
hash miloedd sy'n felna i folL 

Uah dethewl feib doetUon, iaith henwyr hynawaion, 
laiih gu ein eantorìon. iaith miion, Uitìi lân ; 

\ÉBik barwan. iailh bntid, iaiäi tiiar. ieUh hyglod, 
laith iiyiuiwa, iaith hynod, iaia anian. 



ìäA Mym ir >a heb cwynion.ÌAÜh foddna wiw foddion, 
Uiäigain yw*riuth gyson, iSth glewion. ialth gtir; 

Uth earaidd. iaith elriol. iaithddonUwl. iAltfa ddynol. 
Aü ^wya, iaith gydiol a gedwir. D. Alltud. 



Vn SEREN. 



1>raoÉu» prysora, 8CBa»->ya llachar; 
Llewyrelia drwy'r nlwlen, 
Uwch haal gwych yn entiÿch nen, 
Uoer eibrwydd, s Im wy breo. 

1 faina 1 ni*& helaeth— wir rìa Wedd 
Bell ratula gwybodaath, 
O oleo^drag i'n myiy— maeth, 
 úirwy tfndD AlhroBboth. 

I>. A&LTÜD. 

Crr. ▼!. 4 



DEISEB AM ADFERIAD TARIFF 1849. 

Mae y Deiaeb canlynol yn awr yn cael ei 
waagara trwy y partfaan hyn, ac arwyddir ef 
gan nifer fawr o'r trigolion, er ei gyflwyno i'r 
Gynghorfa bresennoi. 

Atyr Anrhydeddut AtÌodauoW Senedda Tky 
y Cynryekiolítfr oW ünol DalaetkaUf a 
gffarffddant yn y Qyngkorfa, 

Nyni, eicb deìèebwyr, mwnwyr, gweith« 
wyr, masnachwyr, gwneuthurwyr, tyddni* 
wyr, a pherchenoeiou, yn Swydd Schaylnll, 
Pa , aduymunem bysbyaa— 

Fod pob cangen o iaanach yn y twydd a'r 
ardal hon cvn mis Gorphenhaf, IStô, mewn 
scfyllfa bolfol afiwyddiannoi — nid oedd y da* 
laeth yn aìlnogi dalu Hog ei dyled,ac yroedd 
treulioB blynyddol y Ilywodraeth gyffredinol 
yu ago9 dau cymmaÌDt a*i derbyniadau. Yn 
y Bwyddyn bono y pasiwyd y ffyfraîth a elwir 
Tarin 1842, yr hon a effeîihioda mewn modd 
rbyfeddol i adferyd y wlad i lefyllfa Iwrdd* 
iannus — by wbaodd maênach yn faan, a cny^- 
yddodd trytorfa y lly wodraeth ar iinwait&— 
mor ddaionui oedd y weithred hon i'r fadll 
dalaeth. fel yr agorodd amry w o ganjghenaii tt 
gweithfeyda newyddion, er gwnead nw^dd* 
au metaíaidd o'n defnyddiaa ein htinau, y 
rhai a dd]^gid cyn byny o wledydd tramor, 
un o ba rai, er engraint, y w haiam iheilffyrdd* 
Yn 1842, nid oedd cymmaint ag un RoUinjf 
MiU yn y dalaeth hon er gwnead haiam rheu- 
ffyrdd ; ood erbyn yr amier y daeth Tariff 
1846 i weithrediad, yr oedd dicon o fehnaa 
wedi eu codi i wneud tair miUair y dydd o 
haiam ffyrdd. Nid oes an wlad arall ar 
wyneb y ddaear a all ddangoa cynydd mor 
fawr mewn pedair blynedd. Hefyd, dech* 
reuw^rd ar ganghenan eraill, nad yw yn aäfl^> 
enrheidiol eu henwi yma : a thrwy byn ctt' 
odd dyíaia a diwydrwydd eo gwobrwyo, ae 
angenion pawb ea diwalla. 

Nid yw eichdeisebwyr yn credn fodTariff 
1842 yn amddiffyn unrhrw ddoabaíth neiUdtt- 
ol o bDbl ar draul y Ueill ; ond íbd ei llesiant, 
fel gwlith y nefoedd, yn diagyn ar bnwb yn 
ddiwahaniaeth — ^y mwnwr, y celfyddydwr, j 
gweithiwr, y masnacbwr, y perchenOgwr, ý 
t^ddynwr, a^rllafurwr, oII,«lwyddent gyda*a 
gilydd. Pan oedd masnach yn y aefÿlUh 
hyn yr oedd y galwad am bob nwyddan yn 
Ilawer mw]r nag o'r blaen, a derbyniai pawb 
dal digonol i'w cynnal yn gysarua neb ymdrA- 
baeddu o> boreo hyd yr bwyr, am gymmaint 
o ad-daliad ag a ddaliai y corff a*r enaid yng* 
byd. GalIaBai ^y llafnrwr weithio deg awr y 
dydd yn galonog, a chymeryd diwmod neit 
' ddaa o*r wythnos i ^mweled á'i gyieillion, 
neu fyned allan er ei iechyd, heb o&i oael eî 
droi ymaith oddiwrth ei waith am absennoH 
ei hun. Yr oedd y maanachydd bychan prfd 
hyny yn cael ei amddiffÿn yn ngwyneb y 
cyfoetbog, gan nad y w cyiladíeaaeai yi^ cael 
ei chario yn agos i'r uu graddan pan ntio di- 

Îron o waith a chyflogau da, ag ydyw ar dl i*r 
árchnad gael ei Ilauw o nwyddaa cartr ofol é 
thramor. Pan mae gorlawnder fel hyn tr^ 
y wîad nae y masnachwr gwan a*r gẅeftfir 



23 



Cyfarfod Ohwarterol tòunstoten^ Ohio. 



iwr yn sicr o brofi y canlyniad, oeseu gwaseu 
i*r llwch gan y cyBtadleawr cyfoetbog a Uaiur 
Ewropaidd. Dyma efieìtbiau naturiol diifyn< 
iad diwydrwvdd Aiuericauaidd. 

Mae eicb deisebwyr hetyd wedi eu dysgu i 
gredu bod diffyuiad i'n gweilhfsydd a'n Uafur 
ein hanain, yu uu oV prìf egwyddorion a ara- 
cenid atynt gao ein cyn<iadaa yn y wlad 
enwog faon jn yr ymdrech ogoneddus hono a 
achoBodd em bannibyniaeth. Safaaanthwy ar 
faes y gwaed yn erbyn gormes Ewropaidd, ac 
Ofl bydd i gynrychiolwyr y talaethau yn y 
dyddiaa preaennol eiu darostwng dan draed 
jt un galluoedd, sicr y w y byddant yn gyfrìf* 
ol iV lx>bl am ea hymddygiadau. 

Mae eich deisebwyr yn by w dan sefydliad- 
aa neillduol— yma y mae y werin yn gwneud 
y cyfreithiau ; ac roewn trefn iddynt wneud 
cyireithiaa da rhaid iddyat fod yn wybodua : 
i ff?rhaedd manteision dysgeidiaeth rhaid am- 
dSmyn Ilafur y gweitbiwr, cadw y prìsoedd i 
fynn, a rhoddi cyflegaa digouol, yr hyn yn 
UDÌg a ellir ei wneud trwy osod trafndnll ddi- 
gon nchel ar nwyddau tramor i amddiifyn di- 
wydrwydd cartrefol. Deisyfant, çan hyny, 
amoch chwi, eu cynrychiolwyr anrnydeddus, 
iddilaa taríff 1846, yr hon weithred sydd wedi 
niweidio masnach ein gwlad, ac adferyd tarìff 
1842, nea gyfraith gynelyb, wedi ei sefydlaar 
yr un egwyddor, trwy yr hyn j gellir atal y 
twyll a arferìr gan swyddogion y cmtom 
hôutês, a chodi cy llid pennodol yn y gwahan- 
ol borthladdoedd. 

Gan nad y w eich eisteddiad presennol ond 
byr, ac y gall rai ddadleu dîflyg amser yn er- 
byn cymeryd i fyna, y mater hwn, dymnna 
eich aeiaebwyr yn ostyngedig gynyg i*ch ys- 
tyriaeth y priodoldeb o sylw buau i'r mater 
yma, a sefydlu math o drafndoll ddarparìadol 
gyfaddas ir amgylchiadaa ydym danynt yn 
asrr. Nid ydym yn ^dadleu cymmaint Jros 
doUan pennodol tarìfir'l842, ag ydym dros yr 
egwydaor ar ba un y mae y weithred hono yn 
ayUaanedig. Ni byddai hyn yn gofyn Ilawer 
o. aaser y Gynehoria, ac ataliai Iwy ddiant j 
wiad rhâg syrtnio yn Is, a rhoddai gynnal- 
iaeth i amry w dealuoedd sydd yn awr mewn 
angen. Yn y cyfaaaBer, gall Ysgrifenydd y 
Dryaoría ^ael ei awdurdodi i gassla cyiar- 
wyddiadaa digonol oddlwrth y gwahanof fas- 
naohwyr, marsiandwyr a gwneuthurwyr i all- 
nogi y Gynghorfa i wneua y cyfarwyddiadau 
angenrheidiol yn y weithred er llwyddiant y 
wuld. 

Cymerwny cyflanidra preaennol i hysbysa, 
aad ydym, er mai trigohon Pennsylvania yd- 
▼m, am amddifiyn ein prìf gynhyrchion ein 
nonain, sef haiarn a glo, yn uuig. Teimlwn 
7 byddai yn anghyfiawn ynom i ofyn am un- 
rh^w syfraith na chynnwysai nawdd digonol 
ar hoU gynhyrchion a nwyddau ein ewlad ; 
gaa y gwyddom na bydd y fath ddmyniad 
oud rhanof pan mae y rhat sydd yc derbyn ein 
nwyddaa yn analloog i wneud unrhy w ddef- 
nyad L honynt. 

Dyjnuna eich deisebwyr eîch sylw mwyaf 
ì^nion^rchol o*r aohos pwysig hwn. Credwn 
ya ddiysgog bod cyfnewidiad yn hollol angen- 
rheidiol er atal diuystr masnach, a rhoddi y 
gefiioçaeth ddyledas i lafur a diwydrwydd 
Ämencaaaidd,&c. 



OWNEUER DY EWYLLYS. 



Fy Now, fy Nhad, tra yn y byd 
Ya crwydro'B bell o*m cartref dyd, 
Dysg i tv ngbalon ddweyd o hyd 
Jy ewyllys wneler, O fy Nuw. 

£r oefa'neidio'n brudd bob awr 
Am boffgyfeilHon gwych eu gwawr, 
O boed fy laith tra ar y Hawr, 
D» ewylíya wneler, O fj Nuw. 

Adlywia^plyg o ddydd i ddydd 
F' ewyllye 1.— a chwal yn rhydd 

Y rhwystran i mi ddweyd y sydd, 
D' ewyllyt wneler. O fy Nuw. 

Seadithia di fynghalon wael, 
I'th Ysbryd dngo ynddi gael ; 

Y gweddUl wna'm Gwaredwr hael, — 
D* ewyllys wneler, O fy Nuw. 

A phaa o'r ddaear cilio gaf. 

Lle bum gan ddagr&u dwys yn gla^ 

Mewn gwlad ddedwyddaeh, cann wnaf 

D' ewyllyi wueler, O fy Nuw. CaisTioir. 



CYFARFOD CHWARTEROL YOUNGSTOWN, 0. 

CTifsrALiwTD y cyfarfod hwn Tachwedd 
17, 1848. Âm saith yr hwyr cyntaf, dechrea- 
wyd trwy weddi gan y brawd E. Blnnt *, a 
phregethodd y brodyr B. Davie8, Palmyra, 
oddiar Act. 8. 8. a D. E. Boweo, Aberriwgr, 
oddiarEsay 51. 10, 11. 

Borea draooeth amddog, cadwyd cynnadl- 
edd fnddiol ac adeiladol. Cawsom ychydig o 
faaoes yr eglwysi perthynol i'r andeb, a siar^ 
adwyd am y mesuraa hyny a fyddai yn debyg 
o gynhyrchn adfy wiad crefyddol yn ein plith. 

Penderfyntoyd. — 1. Yn gymmaint a bod 
crefydd yn isel yn amry w o*n heglwysi, a*r 
achos yn cael ei warthruddo trwy gam-ym- 
ddygiàdaa profieswyr, yr ydym yn anog yr 
eglwysi i roddi eu gwyneb ya erbyn pechod- 
aa yr oes gydag hyfdra adnewyddol, yn neiU- 
daol eybydd-dod ar y naill law, a ehfffeddMeh a 
diota ar y llaw arall ; oblegyd yr hyn sydd 
yn caa dynion o'r nef a ddylai en caa o'r ag- 
Iwys ar y Uawr. 

2. Nad ydym yn ystyried John J. Yintin yn 
bregethwr rheolaidd yn ein plith fel enwad o 
Fedyddwyr, hyd nes y caffbm ynddo ffrwyth- 
an addas i'r efengyl» fi chydymfforfiad á rhe^ 
olaa Oair Daw. 

3. Derbyniwyd y brawd D. E. Bowen yn 
aelod oV Cwrdd Chwarter, ar y gymeradwy- 
aeth a ddygodd o Gymanfift Abiagtoo. 

4. Fod y Cwrdd Chwarter nesaf i fod yn 
Pittsbnrg, yr amser . i gael ei gyhoeddi yn 
brydlawn yn y Sereff. 

Am 3, gweddiodd y brawd LoTÌ Harrís, 
Yonogstown, a pbregetbodd y brodyr D. £. 
Bowen, oddiar Heb* 12. 22, 23, a Wm. Owen, 
Pittsbarg, oddiar Dat 3. 10, 11. Am 6, gwe- 
ddiodd y brawd D. WiHiams, Yoangitowir 



JUŵiad. — (rofÿfiiadau. — Damwain. — Y luaigía. 2» 



(A.) ; a phragethodd y brodyr S. James, Fa- 
nSÿOddÌAr Eph. t. 13, a D. £. Boweo, oddiar 
AcL 24, 25. 

Borea Sabboth am 10, gweddiodd y brawd 
T. EyaiM, (A.), Yoaogstown, aphregethodd y 
brodjr R. Davie8 a Wm. Owen, oddiar Gcn. 
19. 17, a loan 13. 34, 35. Am 2, gweddiodd a 
pfaregetbodd D. E. Bowen (yn Saeanaeg), 
oddiar Ezee. 1. 16, a 8 James, oddiar Math. 
24. 14. Am 6, gweddiodd R. Davie8, a pfare- 
gethodd D. E. Bowen a Wra. Owen, oddia'r 
Hoa. 11. 8, a Heb. 2. 3, 4. 

Cjnnaliwyd cy&rfodydd befyd y nosweith- 
îaa dilynol, a chafwyd arwyddiou amlwg o 
foddlonrwydd y Duw mawr ar y gwaith yn 
nychweliad pechadariaid ac adeilBdaeth y 
MÌnL Llwydd mawr a fyddo ar yr ymdrech- 
iadan, er caei lesa yn ben yn mhob calon. 

D. Probcrt, Cÿmedrolwrt 
D. E. BowiK, Ytgrifenydd. 



ATEBIAD 

lOffmiad" Carwr Rhifyddiaeth." yn 8eren 
Rhagfyr, 1848, tu dal. 117. 

Mb. Goxt6tdd,-— Oádiary dybiaeth y bydd 
y &imBV mewn amser djffbdol yn iaes groes- 
awna Vw hen ohebwyr, cynnyfiwyf yr ateb- 
iad ÎK»d i ofyaiad Carwr Rhifyiuliaeth. 

"Pa faînt o amser (ebe ef,) a gymer y 
bechfya i waeod y ffwaìlh ?" Gau na son- 
îodd am háf na gaaaf yu nghyawllt áV bech- 
gya, raid caniatan eu bod yn gweithio yn y 
ganaf fel y dynion. Fel leoid — 
Dyn beeh. dyn bech. 

Fel 6 : 13 :: 16 : 34| Ond y [mae 

40 o fechgyn i weithio; yoa, wrth ymresym- 
iad, os gcnU 16 dyn wneild y owbl mewn 104 
diwTooa, geill gúla cyfartal o fechgyn wnend 
y eirbl yn yr on amser. Yna — 

Bedi. bech. dyddian. dyddiaii. 
fél 40 : 34} :: 104 : 90 2-15 ateb. 

Felly, gwelir y gwna y 40 bechgyn y cwbl 
■lewn 902-16 o doyddîau. Evclid Bach. 
MòtersmUe, Pa. 



GOFYNIADAU. 



Miu GoL. — Wrth ddiÉIIen yr ysgrythyran 

ynddeiigys i mi fòd ry w arwyddion yn perth- 

yni boU amseroedd y byd. Matbew 16. 3.— 

"A'r bore dryocin ; canys y mae yr wybr yn 

toeh ac yn bruddaidd : o ragríthwyr, chwi a 

ndrwch ddeall wyneb yr wybren ; ac oni 

{Rdrwch arwyddion yr amseran." Pen. 24. 3. 

-^ Ac efe yn eistadd ar fyaydd yrOlewydd, 

7 dyigybUon a ddaetbantato o'r neilldu, gan 

dd|w6dyd, Mynega i ui pa bryd v bydd y 

peUiaa hyn, a pha arwy dd fydd o'th ddyfod- 

]ad,ac o ddiwedd y byd ?" Âc y r oedd yn y r 

oeaoedd gynt " arwyddioa a rbyfeddodaa ;" a 

ÌMniwyf lod arwyddien arhyfeddodaa mawr- 

JOB yo yr oei boo, ac yn y flwyddyn 1848, a 



diau ea bod yn llefam yn nchel, a bod yr hoP 
fyd wedi eu clywed, pa un bynag a ddarfn î 
ni en bystyriecf aì peidiu. Ynawr dymunwn 
gly wed gan rai o udarllenwyr neu ohebwyr 
y Seren pa beth yw arwyddiou yr amseraa 
hyn, a poa beth y maent yn eu Ileraro 7 fel y 
eallom ddy wedyd fod rai doethion yn yr oes 
hon, a fedrant ddeall arwyddion yr amserau. 

Khag i'r gofyuiad fyoed yn ddysylw, yr 
wyf am ei gyfeirío at y Parch. T. P. Haghes, 
Ofaio; ond os bydd unrhyw ohebydd arall 
yn teimlo awydd i'w ateb, teimlaf fi ac eraill 
yr un mor ddiolcbgar. Yr eiddoch, &c« 

FotleviUe. John D. Tbomas. 



00FT5IAD RHirTODOL. 

Wedi eorchwylhau rhif bennodol o ddyn- 
ion ar ddarn o waith dros 24 o ddyddiau,ac 
hanner ei orpheo, gosodwyd arno 16 eraiU o 
ddynioo, trwy ba rai yrhanner weddillawl a 
orphenwyd mewn 16 o ddyddiau. Pa sawl 
dyn a orchwylhawyd ar y cyntaf; a pbafaint 
a gostiodd y cwbl, yn ol |1 25 y dydd i bob 

f^wr. Atebiad eithriol i an ffagyroi ni fodd* 
ooa y gofynydd. Ëulsr iBrAHC. 



DAMWAIN ALARUS YN BLOSSBURG. 

Dydd Llun, y 30ain o fis Hydref diweddaf, 
dygwyddodd damwain tca galarua yn nheulu 
John ac Ànn Erans, (eich dau yn aelodan 
^da'r Annibynwyr yn Blossburg, Pa.,) trwy 
íoddiad merch fecban o'u heiddo, sef £liza- 
beth Evan9, mewn fiynon gerllaw y tŷ.* 
Ceisiodd far» ac ymenyn sau ei mam ychydis; 
wedi hanner y dydd, yr iiyna gafodd; ond 
er gofid (anhawdd cydymdeiralo ag ef) t'w 
rhieni, rhedodd a llestr dwr (dipper) yn ei 
llaw tua'r fiynon, a syrthiodd ar ei phen i'r 
dwfr : ao er gofid annessrifiadwy ei mam dir- 
ionfwya, yn mhen odaeutu pum' mynud a 
orfu godi ei chorff* tlws o'r awr, a'r enaid 
wedihedeg atei Brjrnwr. Yr oeddyn blent- 
yo tlws ac ysbrydol iawo, er nad oedd ond 18 
mis oed. Claddwyd hi y dydd Mercher can> 
lynol yn Covington, pryd yr yrògynnullodd 
tyrfa fuosog o Gymry, heblaw cenedlaethaa 
eraill, i'w nebrwng i'w hir gartref. ^ 

Hyderaf y bydd y tro hwn yn rŷbudd eff- 
eithiol i'r rhaisydd ynhenach nag Élisabeth i 
ymbarotoi erbyn y dydd sicr hwnw. 

GwiLTH MrirwT (gynt.) 



Y WA8GFA BRESENNOL. 

Mai yn ofídos genym ganfod cymmaiot o 
galedi a thlodi vn yr ardaloed/í hyn. Deali- 
wn fod masnach trwy y dalseth mewn sefyll- 
fa hynod o isel, fel y mae irtnryw o deuluoedd 
yn ddiau mewn an^e^- Nid yn unig y 
mae Uawer o'r gwe^^yr yn methn cael 

Swaith, ond hefyd píethaiftgael yr hyn sydd 
dyledus iddynt c'u cyflogau ; fei y mae yn 
angenrheidiol gwneud pob brys ac ymdrech 
i'w cynnorthwyo. Mae Cymdeíthas Doreat, 
yn y ile hwo yn ddiwyd yn gwnend diHad, a 
chodir tsnsgnfiad er diwaliu angen y rbai 



24 LU^ruidimthm a JBkma9hladiUuÌ ÿn Nghaerefrog. 



sydd mewn einan bwyd. Nid oes aDgen î ni 
ddywed)rd dim wrth y rhai sydd yn teimlo 
dros eraill am y prìoaoldeb a'r angenrheid- 
twydd o dalu poo sylw i'r achosion hyn.— 
Mia yo Bwydd 8chaylki1l yn anig y niae y 
waB^a wedi ymdaena, ond gweBr ei hen- 
eitbiau ^alanu i raddaa mwy neu lai trwy 
hoU weithfeydd y dalaeth. Mor belled ne v 
gallwn sicrhau mae pethaa yn dra chyfiely b 
trwy swyddi Carbon, Colnmbia, a Lazerne, 
iV hyn ydynt yma; yrun cwyn cyftredinoí 
a'n cyrhaedda o Tioga, AUeghanyy Armstronff, 
&c., fel nas gaUwn odyBgwyl ond gauaf calea. 
Hyderwn y bydd ryw adfywiad i gymeryd 
Ue cyn hir. Yn y cyiamier dymunir ar y 
rhai sydd mewn amgylcbiadau ag y gallant 
gyfranu at ongenion eu cyd-sreadariaid wneud 
hyny gyda brys ; ac yn laith y bardd — 

• * ♦— do It 80on— -«riih all thy might : 
An tnfel'i wlaf woold droop. if lonff ftt reit ; 
And Good, inactiTe, w«reao longer bleit. 

Tbifl high and humble e&terpriae of good 
Contempiate, till it ehall poaaeea thy ndnd, 

Become thy stady, pastime, rett and food, 
And kindle in thy heart a flame reflned. 
Pray Hearen for flrmnets. thy whole aonl to bind 

To thia thy porpoee— to begin, pnrsue, 
With thonghta allflsed, and feelings purely klnd— 

Strength to complete, and with deíight reTlew, 

And streBgth to gire the praise where all ie dne. 



LLOFRÜDDIAETHAU a HüNANL ADDIAD 
YN NGHAEEEFROG NEWYDD. 

TuA. chanol dydd, Gwener. RhagfyrSt, 

taflwyd y trigolion yn ardal Heolydd Henry 

a Walnut, Caerefrog-Newydd, i*r cynhwrf 

mwyaf gan y newydd fod cyflafan erchyU 

weoi ei chyflawni yn y tŷ ar googl yr heolydd 

uchod. Mor beU«d ag y gaUwn stcrhaa y 

nae yr hanes fel y canlyn : luddew Ellmyn- 

aidd o'r enw Frederiofc W. Marki, dyn golyg- 

nn o gorfforaeth bychan, tua 30 oed, diUed- 

ydd wrth ei geUyddyd, oedd yn yr arferiad o 

jrmweledyn y misoedd diweddaf ag EUmynes 

leaapgc hardd o*r enw Maria 6pitzer, yn 83 

Heol Walnmt, a Uwyddodd yn rny w fodd nea 

gilydd i'w chael i fy w gydag ef, fel gwr a 

ffwraig; ac foUy ary 19eg o Rhagfyr, y dydd 

Llan oyn y ffynaüui, deonreaasant gâdw tỳ 

ynghyd ar y llofft awcbben yr ystordy Ue y 

cymerodd yr amffylchiad gwaedlyd le. Yn 

ystod y t^raor y baoot byw yno ymwelwyd 

4'r tŷ rat gweithiaa gan Frank Ó^er, Ell- 

mynwr prfdweddol taa 30 oed, yr hwn hefyd 

ocMÌd wedi bod yn yr arferiad o ymweled â 

Maria pan yn aroe yn 82 Heol Walout; Ei 

y mwehadau á t^ŷ Mark9 oeddent o duedd 

•iddigeddus, gan ei fod wedi ymdrechu Uaw- 

«r i <kbrbwylTo Maria i ddyfod i fy w ato ef. 

ac o herwydd «ji bod hi wedi gwrthod cyd- 

•ynio 4*i gais ynddengys iddoyntaa fyned i 

•efyllfa o eiddigeAd anwaraidd. Tuag 11 oV 

gloch boreu dydd Owener gwelwyd Gaiger 

yn gadael an o çerbýëau y Dry Dock, ac yn 

cyf^mu i dŷ Mttk8, We yr oedd Mark8 yo 

gweithio wrth ei getfyddyd, a Marìa yn paro- 

tôi ciniaw. Tynodd Gaiget ddagr miniog tua 

naw modfedd o hyd a cham haìam, a tharaw- 

odd Mark8 a^ ef, ^r hwn i ocheìyd yr ergyd a 

gododd «iihach i fyna, nef aêth y dagr trwy 



ei law. Yn nessf amcaoodd Gai^er at y galon, 
a tharawodd wrthddrych ei Hd ddwy nea dair 
o weithiau yn ei fynwes. Llwyddodd Marhs 
i ddiangc i'r grisiau, ond oherwydd ei wendid 
trwy soUì gwaed Byrtbiodd i lawr yno a Uew- 
ygoad. Yna ymosododd Gaiger ar Maria 4*r 
un arf, gan arncana drachefn at ffynoneU by w- 
yd, ond metbodd ychydig yn ei amcan. Tor- 
odd ei bron yn druanus, ao ymflodd bitfaau yn 
ei law, pan y cododd y Uall i fynu ^ydachrea- 
loodeb cythreulie, a tharawodd hi drachefo, 
pes y syrthioddiiawr wrth ei draed i ymdra- 
baeddu yn ei gwaed. Gradawodd hi yno yn 
ei chlwyfau marwol, wedi gwead archoU 
ddwfn yu agos i'r galon tua thair modfedd o 
dan y fron. Wedi gwneod ei weithred fil- 
einig arnynt hwy, dechreuodd gymhw]^so y 
dogr ar ei berson ei han. Try wanodd ei fyn- 
wes ag ef dair neu bedair o weithiau, nos y 
•yrthiodd yn farw ar y Uawr. Yr oedd y 
stwr a'r cynhwrf wedi tynu amiy w o*r cym- 
mydagion ynghyd erbyn byn, erbod eu dych- 
ryn mor finwr fel nad alleni fyned i mewn. 
Pan ddaeth y police ì mewn yr oedd y tri yn 
gorwedd yn eu gwaed, yn yr ymdasfa olaf. 
Bu y ddau ddyn farw yn faan, a chodwyd v 
ddynes i'r gwely. Trwy gynorthwy meda- 
ygol adferwyd hi fel y gallai siarad ychydig, a 
dywedodd fod Frank, sef Gaiger, wedi ei 
thry wanu, ac nad oedd hi yn wraig i Marks. 
Gotÿnodd a oedd Mark8 wedi Baarw, a pban 
ddywedwyd wrthi ei fod,ymddangoiiai inewn 
trallod dwyB, a Uewygodd. Yr oeddy gwaad 
pryd hyn yn codi i (jnn i'w gwddf oddiwrih 
yr archoU. Cymerwyd hi arolhyn i Ysbytty 
y Ddioas, heb fawr gobaith y saUaaai fÿw 
ond ychydig ddyddiau. Yr oedo yr ystafeU 
a'r grísiaa yn fwy tebyg i gigyddm na dim 
arall. 



Y Cholsra.— Y mae dychrych a braw wedi 
ei aohosi trwy y wlad hon yn ddiweddar gan 
y newydd trwm fod y Cholera Aaiaidd wedi 
cyrhaedd Caerefrog-Newydd. Dywedid fod 
tua 30 wedi marw yn Yebytty Staten Island 
a'r ddioas : ond sr ol y mchwiliad roanylach i'r 
mater, cafwyd allan mai afiechyd cvnelyb i'r 
Cholera oedd, w^^ì ei acboei trwy fod o^nì- 
fer o ymfudwyr yn y Ìlooç ar fi!>rda^i fiuUi a 
garw. Y mae hyn yn ddigon natariol wrtk 
ystyried nad oead y Cholera yn Bremen pan 
adawsant y porthiadd hwnw. Hanesion di- 
weddarach a hysbysant fod yr haint wedi ei 
ddwyn i New-Orleans gyda y Uon^ Swanton, 
o Hayre, a bod profion di^oool mai y Cholera 
Aẃûddoedd. Yr«idd tnneubedwar obobl 
wynion» ac an Negroea, wedi marw o Wno» ac 
amry w yn glaf. 

AtJR T5 AOos GABTRsr. — Pan mae yr faoU 
BWn trwy y wiad am Califomia a*r anr sydd 
yno, wele y newydd yn ein cyrhaedd yn 
annyBgwyUadwy bod mwn aur wedi ei gael 
allan gerilaw Nortb Harerstaw, ar Afon ^r 
Gogledd, C. N. Mae y mwn hwn wedi et 
brofi, a chafwyd fod un doneU o hono yn 
cynnwyB gwerth $120 o aar. Bydd traol ei 
drín tua $30 y duneU : a dy wedir y bydd eis- 
iaa taa500 o bobl i'w weithio yn gynar yn y 
Gwaowyn. Dywedir hefyd fod mwn mr 
newn rhai paman o MaBiachoBettB. 



Oenedi^aethau^ JRẁdàsâii^ Mmnìaethau^ Sfc. «5 



MABCHNAD CÂEBEFROO-NEWYDD. 
Wedi ei ddtwygio i*r « Seren" diwedd y mis. 

LLÜDW. 
Fot, (j goreu), - - • 5 90 i 6 00 

i'ewl, 6 19 1 6 25 

YD. 

Gwwiith, Geneflee, (y bwriel,) 1 85 i l 23 
Shyç, Gogleddol, - - - 61 i > 69 
Coni, - - . . . 55 i . 70 

Haâdd, Gorüewinol, - > - 66 i - 65 
Ceîrch, Gosleddol, . . - 84 i - 36 



«< 



Dd 



»sleddo 
roeaol, 



1 - 



5 12 
5 31 
5 25 

5 58 

6 50 
3 12 



5 72 
5 50 
5 38 
5 37 
5 50 
7 00 
3 35 



8 00 i 9 00 
7 ÒO i 8 50 
4 75 i 5 25 



PEILLIAID A BLAWD. 

5 68 
Ohio, - . 
Miciiigan, ... 
Troy, ... - 
Geocgetown, . 
DÌBU Bichmond, 
Bhfg, ... - 

GLO. 

Lirerpool, y calomid, 
Newcastle, ... 

Cm^, 7 danell, 

CANWYLLAÜ. 
Moiild, Gwèr, j pwys, - - 11 i ~ 18 
Spefsi, Dwyr^mol a'r ddinBB, - 30 i - 32 

LUDB. 
Derw, - 17 i 24 

BWYDYDD. 

CigEidioB, (v goron,) ybaril. 10 60 i 11 00 

(oa,) - . 6 25 i 7 00 

(i'wlwytho,) -— i-_ 

CigiDOcfa, - . . 11 25 i 12 37 

« (dft.) - . . 9 00 i 9 87 

« {Vw Iwytho,) - i 

Caw», AmericaDaidd, (y pwyi,) 6 i 7 
Ffoleoaa, (&a»w,) - . 7 î 6 8 

Ymenyn, ^ goreiU • - 17 i - 19 
(i'w Iwyiho,) - - 10 i - 12 

Laid, - . - - - 7 i - 8 

HAlAfiN. 
Pig,Uoegr, 

" Ameriranaidd, > 
Bar, " . - 

« Uoegr, . . 
Sheet, (Amenca,) 
" Baàsia, 



19 50 
23 00 
70 00 
52 00 

-3è 
00 13 



21 00 
24 00 
75 00 
70 60 
-4é 
00 13 



Capci. Newtod Blakxi.bt.— Mae addoldy 

cyflraa wedi ei agor yn y Ue hwo, i'r Cymry. 

Perthynay tý i'r MethodiHÌBÌd Calfinaidd, ood 

y mae yr eawi^aa eraiU yn cydano i gario yr 

Bchoayn mlaeo, ac wedi daogos cydweitb- 

radiad yn ngfaodiad yr adeiladaeth. Yr oedd 

ybrodyr canlynol yn gweínyddu ar yr agor- 

■d-.~Lewis Wüliama. Bepjamin Bowen. Car- 

wjBdale ; % Saxmiel Wüliams, Dandaff, (A.); 

Tbomaa Davie^ Caefnfr<^.Newydd, a Wro. 

Bichm«id,Bhateley,(3.) aJohn Davie», (T. 

C.)Blakeley. 

OacawATí. — Cynnafìwrd oyfarfbd yn y lle 
«ni yn ngh^l y Bedyddwyr» Tachwedd 2, 
yr hwB hefyd a ofairìwyd î Dachwedd 9, yn 
p nwByr oedd y gwemidogion Cymretg can- 
»y«M yBbrMMMior:— Edwwrf Jom, Darid J. 



PhiUipe, Huw Seet, Ut. Michael D. Janee, a 
blaenoriaid cre^ddol Cymreig y tri enwad, 
flefyTrefnyddionCalfiBaidd, y Bedyddwyr, 
a'r Annibynwyr. Dyben v cyfiurlbd oedd 
ffìirfio Cymdeithas er cynorthwyo Cymry an- 
aUaog i ymfudo i ddyfod oVhen wlad i Amer- 
ca. Paaiwyd 19 o benderfyoiadaii. a chydon. 
wyd i aafon anerchiad at hoil weinidojríon y 
cylchoedd yn gofyn en cydweithrecfiad i 
ddwyn yr amcan i ben. 

Ymosodwyd yn fíleinig ar denln o'r enw 
Piper yn Cincinnati ar y 29aino Dachwedd 
y bwriad oedd Uadd y ffwr a'r wraig, ond 
trwy dmgaredd methodd yr adyn haerUng 
yn ei amcan. Drwgdybŵ un Jehn WüUaS 
oV weithred. 

OENEOiaAITHAU. 
Yn 8t Lonit, Mo., Tach. 30, Mn. Beea. 
pnod Mr. Benjamin Bees, ar fab. Gelwir ef 
John. 

Yn Pottarille, Bhagfyr 1, Mra. Jane Eyana, 
priod y Parch. E. B. Eyans, ar forch. Gelwir 
hi Hannah. 

Yn Youngstewn, Ohio, Bhafffyr 10, Mrs. 
Margaret Davie«, çwraig Mr. Nlorgan DayieB» 
arferch. Gelwir hi Ann Jane. 

Daach i'nbro, ar lan MMhonia. 

Etìfaddea Iftn i Forgaa ; 
Bydded brw heb bo«n nac ocluùji, 

Llwydo a hedd fo Tr on fychan. 

TyAi woalo'r atifedd/os, 

Mewn aorhydedd, pẃrch a mawredd ; 
CaiTed íyw mewn heod a Uawoder 

Nea ei chlndo 'r pridd i orwedd. 

T. D. Glan BLuieii». 
PIRODWYp— 
Yn Mouot Sayage, Md., Tach. 19, ean r 
Parch. H. Edwards. Mr. D^yid Thpmásro 8n- 
gar Creek, a Miss Hamet Lewis, Moant 8a- 
yage. 

YnPottSYÌUe Bhag. 2, gaa y Paroh. Wm. 
Morgan, Mr. Thomas Thomas,oV East Mines 
aMiasEIizabethPoweU, MinewyiUe. 

MARWOLAETNAU. 
Yn PottoyiUe, Medi 26, yn dair blwydd oed, 
John, mab y diweddar baac a Sarah WiUi- 
ams. Daearwyd ei gorff by chan y dydd lau 
canlynol wrth addoldy y Bedyddwyr. 

î" /J.ì?.'* ^^®' Hydref 14, yn dair hlwydd 
oed, William, mab WÎUiam ae EUzabeth 

EyMs. Cefiideroedd i'rWaenoiol,achhuid.^ 
wydef ynyrnnUe. 

Tach. 6, yn Snmmit HîU, yn 49 ml. oed, o»r 
Darymrediad, Mr. Dayid WilUams, golygwr 
gweithfeydd glo Cwmni Lehigh. Dyn o 
gymenad uchel fel cymmydog,cyfain, gotyg. 
wr, a Christion. Yr oedd yn aelod hardd yn 
Díhyfnndeb y Trefbyddion Calfinaidd am rai 
biynyddoedd, ac yr wr e egwyddorioo ihydd. 
Byddai eidŷ yn agored bob amser i bregeth- 
wyr a theitfawyr o bob enwad a ddygwydd- 
ent alw, a byddai yn barod iV cynorthwyo 
yn mhob modd. Ymaflai yn ffyddlawn bob 
BBMer yn mhob cyffeusdra i wneud lles i'w 
gydgenedW-tymhorol ac ysbrydol. CBÌbdd 
gyttodé Wm am pai misoedd, yr hwn a ddy. 



96 



Hanaiatíh Drmfwr. 



oddefodd yn dawel» ond yn dra ofnns ac am- 
hens gan mwyaf o ran ei brofiad ; ond fel yr 
oedd yn dynetu at yr hen lorddonen eolea- 
odd amo, ae ymadawodd mewn taogne&dd. 

HANESIAETH ORAMOR. 



CYNGHBAIB DIWYGIADOL PBYDAIN. 

Y mae Cyoghrair newydd gaei ei fiurfio 
yn Lloegr, a chydweithredir trwy y deyrn- 
as áV brif-eisteddfa vn Llundain, er dwyn 
yn mlaen yn efieithiol ddiwygiadan seneddol 
A gwladol. Un j^eth a geisiaut y w ibd rhif 
y cynrychiolwyr i g^fateb i rifedi yr ethol- 
wyr; neu mewn geiriau eraüf, fod pob cyn- 
rychiolydd ì gynrychioU yr nn nifer o etboi- 
wyr. Y mae yn breManol lawer o fwrdeia- 
drefi bycfaain, yn cytiowya ond ycbydig gan- 
oedd o «tholwyr, yn meddn ar hawl i anfon 
cynrjTchiolydd i'r aenedd, pan nad yw deg 
cynnifer o etholwyr yn y trefydd poblog yn 
inedda hawl i an&a ond un. Ac fel hyn y 
mae ychydig gannoedd o dref wladaidd yn 
mwynhau braint y mibedd yn y brifHddinaB 



gydbwya á pUeidla» cynrychiolydd y 
}0,000. Amoana y Cyngrair gael cynrych- 
jolydd i bob hyn « hyn o bobl. 

Fwnec arall aydd gan y cyngniir y w, fod i 
bob ardrethwr ty i gael pleidlaia yn etholiad 
aelod aeneddol. Tyoiwn fod hyn yn tynn at 
degwch hefyd ; er ŷ carem weled pob dyn o 
^l oed ac nchod tn ei gyflawn Bynwyr, ac 
heb gael ei gyhaddo o dorí cyfreithiau ei 
wlad, tybiwn ni fod cyfiawnder a thegwch 
yn «ofyni*r cyfryw ollyn mhob ffwladgael 
pleidlaia yn etaouad cynrychiolydä y werín, 
4>blegyd y mae pawb oV cyfry w yn gorfod 
taln mewn rhyw ffbrdd neu giíydd at gynnal 
y lywodraeth jn mlaen ; ac y maent hefyd o 
dan rwyman i amddifiyn ea gwlad yn Lìoegr 
mewn amgylcfaiad o daro. Dylai y cym- 
hwyader etholiadol gael ei oaod ar y peraon 
^c nid ar ei logell. Bhaid ei fod yn awr yn 
taln ardretfa o £50 y flwyddyn yn y wlad 
eya y gallo bleidleiaio mewn etholîad ; ac fe 
^lai erbyn yr etholiad neaaf, na f^dd, trwy 
ryw achoa nen gilydd, yn talu ond £45 o ar- 
dreth, ac yna cylt ei etbolfraint, er mai yr 
un fydd y dyn yn y ddau etholiad, ond ei fod 
gymmaìnt yn galfaiefa ynyr etholiad diweddaf, 
trwy weled mwy a chaei mwy o brofiad.— ^Y 
&th drefn a ddengya mai yn y moddiant, ac 
nid yn y dyn y mae y cymhwyader. 

Fwngc arall aydd mewn golwg y w oael y 
finánt o bleidleimo trwy dugel (balloi)^ Mae 
Uawer dyn o egwyddoríon gooeat wedì dy- 
oddef erlodi^U) adinyBtr ei sefyllfa oble- 
gyd pleidleisio yn elcy&rwyddyd ei gydwy- 
bod, yr fayn oeSà yn erbyn ei arLwydd i ond 
trwy gael y belen-uia, gafl pob an wnead jn 
ol oyiarwyddyd ei gydwybod heb ofai gwg 
neb. 

Y maant heffd yn ameann at newid tynx>r 
y aenedd i dair blynedd, yn Ue aaith, fel y 
paa yn awr ; ac felly oa byddai eynrjofaioi- 



ydd anffyddlon gellid ei droi «'i awydd yn 
mheo tair blynedd. Ao hefyd y maent am 
leihau treulion y lywodraeth. Cynnygiant i 
dynu lawr tua £ 10,000,000 y flwyddyn. Y 
mae y meaurau yr amcana y cynjgbrair atynt 
yc cymeradwyo eu honain i bob dyn reeymol, 
ac hyderwn y llwyddayn fuan i gario eimea- 
urau teilwng ; oblegyd " y gwir a orfydd o'r 
diwedd." 

Y mae y cynghrair hwn wedi cael ei gych* 
wyn gan tua 56 o aelodau aeneddol, ac yn ea 
phth Hume, Cobden, Bríght, Tbompaon, &o., 
Home ydyw yr arweinydd. Cynnelir oyfar- 
fodydd cyhoeddua mewn tref a gwlad trwy 
Loesr, Cymru, Bcotland, a'r holi aeymaa,gan 
bleid wyr y Cynghrair, a danfonir deiaebion Vr 
aenedd yn go^n am baaio meaurau Hnme. Oa 
pwrthwyneba y Iy wodraeth bwynt, y mae Ue 
1 ofui y bydd cynhwrf yn Lloegr fel aydd 
wedi bod yn mhob gwlad trwy Ewrop yn 
ddiweddar, arhyddid a thegwch yn ymwtfaîo 
i*r lan o dan draed traìa a fiormea sormea- 
wyr. Ob Ilwydda hwn, yna dan fendith Dnw, 
gail faeddwcfa ffynu yn y tir. 

Llon genym ganfod enwau gwladgarwyr y 
Dywyaogaetoyn mhlith pleidiwyr y meaaran 
hyn. Y mae gweinidogion y gwahanol enw- 
adan ynmeilldnol wedi dangoe amryw weith- 
iau yn ddiweddar ea bod ya benderfynol i 
aefyll droa iawndeiaa y bobl yn ngwyneb 
pob rfawyatr a gwrthwynebiad. 

Y CHWILDBOAD YN RHÜFAIN. 

Y mae atorom ddi«yatrioI wedi ymgodi yn 
yr Eidal yn ddiweddar ac wedi yagwyd gêr- 
aodd y Pab iV fatfa raddau, fel nad yw yn 
boBÌbl feddyliwn y gall sefyU yn bir eto cyn 
ayrthio. Tach. 15, ymgynnuUodd y terfyaç- 
wyr ac ymoaodaBant ar Bobbì, y PrifWeini- 
dog, yr bwo a lofruddiaaant wrth ddrwa Neu- 
add y Gyngborfa, pan yn herío cynddaredd y 
bobl. Y dydd blaenorol yr oedd wedi def- 
nyddio iaith a yatyrid yn gableddaa yn erbyn 
y blaid ddiwygiedig. Cymerodd y gyflafan 
le o fewn can' llathen iV man y ayrtfaiodd 
CíBBar. Yn yr hwyr, ail-gyffrowyd y bobl, a 
daethant allan yn nnteioedd gyda rai o'r mil- 
wyr, yn cario arfau a ffaglan cyneuedig, gan 
gano trwy yr beolydd, "Benedetta queUa 
mano chc il tìrannD (Bosai) pognalo." (Gwyn 
fyd y dwylaw a laddaaant y bradwr.) Boren 
y dydd canlynol, aef yr 16eg, yr oedd yrhoU 
ddinas mewn aefyllfa gynhyrfua. Ymayraiy 
terfyagwyr i*r bednial fawr del Popolo, a 
bygytbient ladd pawb a bleìdient y neiUda- 
olion Bhufeinig trwy y príf heolydd. Cyo- 
orthwyid y terfyagwyr ean nifer mawr o*r 
gwarchawalu, y rl^ a filwríent o'r blaen yn _ 
erbyn y gwrtfaryfelwyr a droiaant yn awr 
i'w G^Dortfawyo. Gaileaid canfod y terfyag- 
wyr yn niferí mawríon oddiar y Pinoian-nifl, ; 
yncynnwya taa 20,000 o Bfaufeiniaid, gan 
mwyaf o honynt yn arfog. Eatynent bapyr- i 
an argraffedig yn cynnwya eu caia mewn 
pnmp o brif byngeiau. dofynent gyfnewid- ■' 
ladan yn Uywodraitthiad yr Italiaia^wdor- ' 
dodiad y QyBth(ir& wlaaol-^mwynhad o'r i 
bleidlaiaa roddwyd yn Neuadd y Cynrych- 
iolwyr o hwìh rhyfal annibyniaeto— derhya* 



Haaenaeih Dramor. 



'it 



wä y PrDgmmne MamUuii— 7 gwemidogion 
aml^nol i gael ymddibyiiiaeth cyhoeddas, sef 
Maaiani, Storbmi, Cambello, Salieeti, Fosco- 
Bi, LoDati, Sereni, GalleUi. 

Tr amcan mewn golwe oedd cjmeryd y 
oeiâadaa hyn mewn modd rheolaidd i Neu* 
add j Cyniychiolwyr ; ond ar ddeisyfiad ^ 
penaathiaid, y rbai a ymrwyment i amddi> 
Wjn egwyddoríon y ewrtbryfelwyr, a chan 
fôò, amryw o'r Cynrycniolwyr yn y dorf, cyd- 
onwyd 1 ymosod ar Balas y Fab, ac felly 
actfaaot yn mlaen yn orymdaith digon reol- 
aidd trwy y Baboino, a cbyrhaedaaBaDt y 
OoirÎDal trwy y ddyfodfa a agorwyd gan 8ex- 
tns Onintaa. Am 1 o'r gloch, aeth aelodaa y 
Neaaddo flaen y dyrûii a throsglwyddasant y 
pmnp deísyfiad i'r teyrn. Yn mhen taa dene 
mynnd daeth Llywydd y Gynghorfa ddi- 
weddaf, Cardinal Sogiia, allan o'r palas, ac a 
liTabTaodd y^ werin y boasai i'w Santeidd- 
rwydd ystyríed y mater, a gweithreda mewn 
BMMdcydwybodol arno yn ol ystyríaeth ddy- 
bdwy. 

Pan glywodd y boblyr atebiad, daogosas- 
BBt yr anlbddlonrwydd mwyaf, a gweiddent 
aOaa am neíilldao cynrychiolwyr i ymweled 
I^Fab yn bersonol, er cael ei beoderfya- 
îad o barth ea cais. Felly y ba ; ao yn mhen 
toa chwarter awr daeth Galetti, Gweinidog y 
Gwarchawdla allan, ac aaafodd ar y grísiaa, i 
hysbysa i'r bobl fody Pabwedi gwrthodcan- 
■taa ea deiayfiad. Toa daa o'r gloch ym- 
ddangoaû sefyll& " Pen yr eglwys" yn dra 
pharyglns ac annymunol. Yr oedd yr holl 
lŷida at y palas wedi ea can i fynu gan y 
bebl, a cfaan fod en hymweliad mor aan^s- 
gwyiiadwy, nid oedd nn ddarparíaeth wedi ei 
gwneud ar ea cyfer ond yf yebydig warch- 
awdhi Swissaidd oedd ar eu gwasanaeth.-— 
Yr oedd y bobl hyn yn wrol a pheoderfynol, 
a phe baaaai ychydig^ yn jchweneg o honynt 
gataasBÌ y Pab weithio ei ffordd allan, yn yr 
na fiòida ag y diangodd eraiU o beoaethiaid 
Pb"%<" mewa terfyssoedd blaenorol. Fel yr 
oedd y bobl yn rhatnro yn mUen at y palas, 
y gwarcfaawdla a gauasant byrth y palas yn 
ea herbyn, gan d<ud ea gynaa o*u bUen yn 
bsrod i danìo amynt. 

Yr oedd yn eglar pryd hyn fbd y gwaith 
ya ihwym o fyoed yn y blaen. Aetti y bobl 
oddîamgylch i*r pdas, a dygasant ysgolion 
ar dríngo i fyna yno, Sat, Dygasant iiefyd 
ddeA^ddiaa lloagadwy, a gosooasant nn o'r 
pyrth ar dàn, pan y taniwyd amynt gan y 
gwarchawdla, aba tywalltgwaed mewn can- 
^oÎBd. Y bobi a saetfaeot at y ffenestrí, a'r 
gwarchawdla a aneleot atynt hwythaa. Yr 
oedd yr amddifiynfeydd aUanol yn cael ea 
cjmeryd yn anocheíadwy, y naill arol y llail, 
ginyDolM. Toa phedwar o'r gloch saeth- 
wyd filonseignear Pajima, Ysarífenydd neiU- 
dnol y Pab ; a dy wedir fod pelen wedi royned 
i BMwa i'r y Btafell yn mha «n yr oedd ei Sant- 
eiddrwydd. Yr oedd yn amlwg erbyn hyn 
fed y bebl yn orchfygol, a rboddasant nn awr 
o aniseri'r Pab dracnefo i yst^ed pa on a 
ganiatsai ^e ea dymaniad ai peidio ; ac os oa 
wnelm amlygent ea pendenynìad i dorí i 
«ewn i'r paMs, a lladd pawb o'i fewn, ond 
yaojBgaisasteiddrwyddeihoB. Pryd hyn 



danfonodd Pins^I^ am Clallatti, gyda yr hwn 
yr arosodd i ymgyngborí o chwech o'r gloch 
yn agos hyd saith, çan y canìatawyd y pamp 
pwngc a gyonwysai ea cais, a cbyfcîoeddwyd y 
gweinidogiou canlyool wedi eu dewis : Ach- 
osion Tramor, Mamiani} Cartreful a Milwr- 
aidd, Galletti; Aríaool, Lunati ; Masnacbol h 
Gweìthfeydd Cyhoeddus, Sterbìoi; Bhyfol, 
Campello } Dysgeidìaeth Gyhoeddus a LÍyw- 
ydd y Gynghorra, Resmioi^ 

Ysgrífeoa y gweioidog Ffreogig at y ]yw- 
odraeth bono bod awdardod y Pab wedi ei 
Uwyr ddilea, oud yo uoig mewn eow ; ac oad 
oes neb o'i weithrediadaa yo wirfoddol. Y 
oewyddion diweddaraf a hysbysaot mai y 
fam gyifredin y w ei fod wedi gadael Rhafaiu 
yn ddirgelaidd a*i fod ar ei ffordd i Ffraingc. 
Y mae y Cad. Cayai^aac wedi aofou 1500 o 
wyr i CiYita Yicchia idd ei amddifTyD. 

Fel hyo y mae acbos rhyddid yn myned yn 
mlaen yn Rhufaio. Gwnaed i> Pab deimlo 
nad all lly wod-ddysg rydd gyd-daro á'r gor- 
thrwm y mae efe yn ben aroo. Y mae bron 
yo sicr mai efe y w y diweddaf a gaiíT wisgo y 
cleddyf gwladol yn eglwye Saot Pedr. Y mae 
dyddiau Pabyddiaeth wedi eu rbifo, ac nid 
oes uo dyn y mae pelydr o oleaoi wedi dis- 
gyn ar ei feJdwl oa ^dd yn barod i lawen- 
nau am fod hnn adeilad, sydd wedi cael ei 
dal wrth wrth ei gilydd am oesau a chenedl- 
aethau ft gwaed, ar gwympo yn ddaroau. 

Ond eto, cyflwr y meddWl dyool trwy holl 
Itali sydd hyiKXÌ o resyons. Y mae yn hoog- 
ian rhwng gor-goeledd ac anfiyddiaetb. CoeÌ- 
ir twyll ac oi cbredirgwiríonedd. Hjrderwn 
oa nud i ni ymdraffertha i ddangos i'n dar- 
lleowyr y posibîlrwjdd o fod yn goelgreíydd- 
ol ao eto yn anSyddiol Y goel-grefydd fwy- 
af niweicíiol y w amea pob peth, yr aoffydd- 
iaeth fwyaf perygìus yw coelio pob petb. Y 
mae yo y wfad bon ddwy elfen hollol wrth- 
darawiadol yn chwaren yn ffurfafeo y medd- 
wl— K»elio pob peth ac aroeu pob petli. Hy- 
derwn y bydd i*r storom ddiweddar o fellt a 
tharaoan ateb i buro yr awyr, fel y delo y bebl 
i anadlu gwybodaeth yn fwy rhwydd ac yn 
fwy iach. 

CBISTIONOGAETH YN JAMAICA, 
iimia oRLLEwiaoL. 

Y mae inynegiad yr eglwysi mewn cys- 
syllttad ag Undeb Gorllewinol Ynys Jamai- 
ca am 1848, newydd ddyfod i law. Y brodyr, 
wrth ei gyflwyno i'r eglwysi, a ddywedant 
ea bod yn gwneud hyny gyda theimladaa 
cymysgeáig o ofid a Uawenyad— o ofíd am ei 
fod yn dangos Ueihad mawr yo rhif yr aelod- 
an ; o laweoydd am ei fod yn daogos y ffaith 
bwysigfod yr eglwysi mewn cyssylltiad à'r 
ondeb, yn flfyddron 1 Ben mawr yr eglwys, 
trwy ymneiíldao oddìwrth y cyfryw ag nad 
yw en hymarweddiad yn gydffurf á gair 
Duw. Ychwanega *'oaa yw yn rhyfeddod 
fbd, yn mysg cynnifer a dderbyniwyd yn 
foan ar ol rhyddlnd y Neeroaìd, rai, le, Uaw- 
er, ag oedd yn dwyllodras. Lle bynag y 
byddo llawer o wanith y maa llawer o us,-^ 
lle bynag y byddo aor y mae sothach, ac nis 
geltir ei guiM mewn ifawar o arogylchiadaa 



Tywtftogaeth Cymrut 



OM y gwahwia J Baniydd cyfinwn y defBÌd 
oddiwrth y geifr Tra y uhb ymynejjiad ya 
oyuDnyB yr hyn a ddyliii ein dwyn i ymos- 
(«ng gerbroa Duw, elo oid yw yn cyonwys 
dim ag sydd ya perì i ai ddigBloiii, ns medd- 
wl Toif yrArglwjdd wedi aiighofìD tragarhaa. 
Nidyw Uwyddisnl yreglwyii boh Bm»er idd 
ei rarnu oddiwrlh ril' yr selodtn. Purdeb ac 
ymroddiad i owylly» Daw, yn unrhyw eg- 
Iwys, »ydd well ttrwyddioD o'i chryfder nag 
ycbwuiegÌBdaa Uaoeog. 



¥B ISDIA DDWVEEINIOL. 

Deallir oddiwrth newyddisilur o Bengal, y 

Frí'iid of India, fod yr Eati hdia Board 

wedi iwinlerfyou trwy fwyrhif 1luo»og, idyna 

yn ol y rhudii aiferol i'r Jiig^ertianti y iDse 



caìff yr eftgntfa briodol az y trígaiia: 



TYWYSDGAETH CYMBU. 

LLOrKaDDIlKTH A TaEBFTSO IN NoHASR' 

niDn,— Yd hwyr aos andwrn. Tachwedd IB, 
tyflíwawyd gweithrod waedlyd yn y drei' 
hon. Yr oedil Cymm o GnBrJydd neu yr ar- 
dul. o'r enw Lewi» jn cworyla â'i wr»ig,pau 
y daelh Gwyddel ynmlasn. ac Bddechreaadd 
yniyraoth yu yr niẁiii, a tharawodd Lswi» A 



Diangadd y llnrrudd, 



er^gwyr i'rcapwl Fabaidd, a gwuaetbnnt 
uyitr mawr yno; heryil, dryllfaiant ffen- 
t.ttrí tÿ yr oiTeinad. Oydd Mawrth, 



odd yr olfeiriail y dref. gau ei fod yn ofui liy. 
o^elweh ei fywi'd — yr oeUd iiniry w yn bamu 
"i fiid wedi OYnonhwyo y llofnidil i adiauac 
nou ym;ndai;>. Ymi ddbdd y bolil a cbwil- 
ÌiwBiiC hiill nnitddiin y Gv,'yi!Ll»li>d, a gyrosuit 
amryw o linnynto'r dref. Dydil Mawrtb der- 
byoiodd aruljgwr y ■ptìict lylhyr o Fortbyr 
yn liytby«u íod Gwyddelod y mynvddau yn 
dyfod yu uiferi mawrion i gynorthwyo eu 
cydwladwyr, o eanlynind tyngwyd nmryw o 
ynadoB newyddion, B enlwyd eraiU i'w cya- 
orthwyo. Yr un dydd, daeth rainui liioaog 
o'r mynyddwyr, (Ówyddolod.) lunet gra 
mwynf. i'r dref, yn .dwyn ceibi&n, rhawiau, 
44!., ond llwyddwyd Ì'w gwaiBarn yn litBii. 

Yr oedd Lewii, y llofroddiedîç, yn gweilli- 
io yn aharf CrawBbay, a derbyniodd ei dal y 
noa hono inn hnnner awr wedi naw o'rítnch. 
Arddymuniad raì o'i gyreillìon aeth wedihyn 
i'w cynorthwyo i Iwytbo uea ddadlwyẅo 
llong yn w^r/Powell; ac wrtb ddychwelTd 
DdRT V cyrnrfyddildd á'i ddiwodd truenua.— 
Tr oedd eì wmig wrth ei gweled mor hwyr 
cyn ei ddyfodiad, wadi myned atlan i edrych 
am daao, yr hyn, y maa yn dobyg, a achoaódd 
jr aashyâfijii rtiyBgddyat. Perchid ef gan 
ei gjÌMlOaA. âádDwadd weddw a ibn o 
blMt. Cllddoyd ef prydtMwn dytM Mawrth, 



pan y cynaallodd torf iDoaag oo aarhydoddiM 
ynghyd i'w hebrwng i'w dý rhagderfynedig. 

Y mae yu ymddsngo» rhywboth yn hyuodfod 
y Gwyddelod roynyddig (tun 500 mewD rbif- 
edi) wedi cyfsr&d yr angltdd ai ea dyfodiad 

PoNI LlifoILO, SwIDD GiIBÍTllDDIN.— 

Mae yr sdeilBd srdderohog yma wedi ei or- 
pben. Yn y llys trimiaol diwèddat, cyflwTDodd 
Mr E. Hsncock, yr adeilsdydd. (ynegiad ytl 
dsngo» fody bont hon y mwyarood dwy jn 
y deyrnai, wedi ei hsdeÜBdu gan mwyaf o 
fynor du, yn 350 troedfadd o rychwant. NiH 
oeddy dmnlondtus £18.010, ganoeddpont 
Gloucealer yn coiitlo £€0,000. a pbant CheBter 
£40,000. Aurbegwyd Mr. Hancocfc yn ddi- 
oed k £700. 

Amlwch,— Yn ddiweddarcsfwydcorffW. 
ChrÌMopher, gwohydd o Bhonypül, yn goi^ 
weJd mewn uont or dir Arffedonen, plwyf 
Amlwch. Vr oedd ai ddwylaw yn lltwu 
glniwGllt fel pe buHisi wedi ymdrediu ylp- 
BÜyd mewn rhyw belh pau ayrlhiadd. Yr 
oedd wedi cyrhsedd yr oedraa mBwr o l07 
mlwydd, sc yu rhodìwr cyflym. er nsd oedd 
yn meddn ei synwyrBU. Ei fereb, yr hon 
iydd yn S4 mlwydd oed, oedd^r i " - ' — 



■ydd yu S4 mlwydd oei. 
i gymorydoiofsl. Dial 
ifyay DywyiogBBth, 



ÌBf'co 



LLiNDir; — CyBwyaodd yr Argl. 
Ganghellydd OlTeirisdo'renw Mr. SampMO, 
i fywtoliseth Llsnandreaa, swydd Forgsnwg, 
ond pwrthodai yr Eagob ei gadsrnbei) y> J 
swydd am nad oedd yn doall Cymraog. 



AHSBüONI JIBC AI.lIAnAC 

AU 1849. 






**•*<€ 



"NI'WYO Nl D0V8O— Nl OOVSQ Nl WRENOY.' 

G7FRWNaGWrBODAETHIHII.GOMERrNAMERICA. ^ 




tCirMcìDISBBISMiB <Qm !E. IBHDW&EIDS. 



ClF. vi.3 



CHWEFROR. 1849. 



[Rhif- 64. 



Iripaml Paut — Sf Iwadab addjagiailol. S 

Ci>rmp ic Bdfüríail dya, - 3 

CjÌa CriitìaD ijrUiiedig, - > 3 
Fiejelli j brand A. Harrii, yo Hghjr m- 

ufa Oneida^ - -3 

Galirgin ar ffî>eiilgaeeb J Pab, - 3 

Brftllíiddjfodol. . - . - . 3 

DailiiDÌ»! o'r dl;n ea» dmg, - 3 
Adii^giad ar DdeTrinÌBeÜi, Rbeibiaetb, 

Coiauriietb, &c., ;n daagoi eu tnyll, 3 

liuddaleB. • . . 3 

AiMti ir feddwdoil, 3 

TDilíw, . ... 3 

Gwnddeb jd ugM, - 3 

rNícoliwd, ... 4 

lÌHB cinhaoaÌD I Gríit, . 4 

Ehîbodd i gelwjddwrr rlijfrgua, 4 

GffiTihrf ga Satain, 4 

ILocofliaid, . ■ - 4 

£Myclilado*rPeaDÌIIioa Seiinig. 4 

Ydjlnh«ll, 4 

Aa^dabeUi, ■ * 
DrddNadulìg 70 MÍDenTÌIle, 



TnrDÚ 



Bî"' 



Pthnii a I'bljdahi t'nt 
Tlii ■ cbolli dau ^wjtt gcr f üttavìUe, 44 
Duunainfnmol, 45 

GwWjchfB Gjtnreig, 45 

rmrBÌg, . , . 45 

'fjnjd ac Ytbeiliad Cyniro4S 




Täa mawr yn Piltìburg— DÌhenjddÌBd 
Wm. D.,Epi>eî— Tin jn l>aaville— 
Anerc h:üd _ ;;ẃeilbH.j-r— Y lafain- 
dai bjchnÌD, - iS 

YmBdawiad gweiuidog — LÌofmddiaelh, 
Symudiad Lljndj Swjdd g<bujlkill. 

Y wasgfn — Treih ar beo langcian— • 
Pregtüh jr Esgob Hughe», - JT 

YGynghorfa— Conhadwri y Llywodr. 
Joiinslon— Y DDlaraar—CalirornU, 

Y Cenhadwr, ■ . ■*■ _ 48 
Prii'daaatl' a Marwotaetbaii, 19 

HAaNESIAETH DHAMOR. , J 
Prjdain Tewr, Äc— Y Fnb— Creulont 

debarfwnldagerfiid Gwyddelig. ,■ t9 
Yr Aorbyd. a'r Pnrcb. VV. Baí>tÌ8t No&l, 49 

TYWYBOGAETH CtMBU. 
Corlwu — Coiibadiaelh Artrefol awjdd 

Fjuwy— Trelalea— Rymai — AbBjr- 

teifi— AbBrhondda— Caordydd, RO 

Penycao— Symndladaa— Yatrad Hyn- 

nch— Cjfnrfod Triniiiol Morganwg. 

Goítjngiad cjflogam— Llaoiairjbrja. 
Priodasan a Marwalaethaa. 
ATiBtAi.iüfyiiiad-ijlwaratobiad, i 
GofjDÌad— Djchymyg, 
Marohaad Caerefrog-Nowydd. 1 



POTTSVIIiIiEî 

lÄGRAFFWTD TÎI BWTODF* Y ■■ MBIEHS' JOTOHAl*" 
1849. 




^ 






AT EIN DOSBARTHWYR A'N DËRBYNWYR. 

Derbyoiwyd ytalìadau canlynol yn yatod y mif, oddiwrth y Parch. J. W. Jones, Delafîeld, |2; 
Jobn E. Jonee, Oakhill, 0., $2 ; Wm. Hughes, WeUh Creek, lU.^ $2 ; Reea Howell, Cbittenango, 
$1 ; Parch. ReeB Davies, Palmyra, $1 50, a 50 centa am 1849 ; Parch. Theo. Jones, Marcus Hook, 
$1, a $1 am '49 ; Jnhn James, Zane8ville, 0., $5 

Dy munir ar y rhai aydd yn ol yn eu taliadau am y flwyddyn ddiweddaf, ein cofio mor fuan ag y 
roedront ; bydd hyny yn hwyluau y llwybr i*r Tryeorydd á*r Argraffydd yu fawr, er terfynu y cyf- 
rif airi y flwyddyn ddiweddaf. 0% bydd rai o'n aosbarthwyr yn danfon taliadau am 1849, bydded 
iddynt grybwyll hyny yn eu Uythyrau. Y llwybr a gymeradwy wn yw eu danfon gyda y Post 
Swyddi'a, a'u cyiarwyddo at y Trysorydd. Nid ydym yn gwybod fod un cent a antonwya iddo 
of feUy o fewn tair blyoedd a nanher y mae wedi bod yn y swydd, heb ea derbyn, a'u cydnabod 
gaoddo ar amlen y Seren. 

Drwg geoym na dderbyniasom Iy thyran y brodyr o Palmyra a Zane8ville, O., roewn pryd i osod 
y rhanau faanesyddol beth bynag o*u cynnwysiad i mewn. Ymddaiigosantyn y nesafl Hefyd, 
gohebiaethau y Parch. T. P. Hu^hes, Ohio, a Mr. LI. Lewis, Pinegrove. 

Bwriadem osod math o adoly^ad yn y rhifyn bwn ar amgylchiadau y flwyddyn ddiweddaf, 
ònd Uanwodd y tu dalenaü braiad cyn ein bod yu ystyried. Ymdrechwn wneud hyny yn y nesaf. 

At Phi. — Ofnwn fod yr englynion yn rhy •* g g." 

Yr ydym yn awr mewn modd diragrith yn cydnabod Syddlondeb ein dosbarthwyr mewn am- 
.ryw íanao : mae y chwanegiadau at y derbyuwyr yu sicrhan llwyddiant y Seren : ac hyderwn 
.y bydd y gwaith o'i chyhoeddi o hyn allan yn orchwyl hyfrydlawn i'u teimladau ni, ac y bydd 
eio Greal y fath ag a deìlynga (ídarlleniad a chymeradwyaeth ei holl dderbynwyr. 

Çy Cyiarwydder y Gohebiaethau, (yn ddidraul,) To iht Editor of thfi Sercn, Pottsmlle 
9eKu]flhHl Co„ Pa. Y Taliadau idd eu cyfarwyddo at y Trysorydd, Rev. W. Aforgan, i'r un Ue. 



V 



YSBYSRWYDD YN EISIAÜ, am MARY a DAYID PEMBRIDGE, gẅr 

aig o Wauohelygen, swydd Fynwy. Daethant i'r wlad hon yn y gwanwyn diweddaf, ond 

Mu8 pa le y sefydlasant. Dymuna ei chẁaer fiusana a'i phriod gly wed ei hanes hi. Cyfar- 

. at Mr. John Evans, Wadesville, i ofal Golygydd y Seren, PottsvilIe. 

D, am EVAN JONES, mwnwr, yr hwn a gychwynodd oddi yma tua St. Louis, y 22ain o 

n tua 5 troed. a 8 mod. o hyd, a thua 25 oed. Byddaf yn wir ddiolchgar am unrhy w 

oddi wrtho, neu am dano. Cyfarwydder at Walter Lewis, Minersyille. 

^D swm jfÿchan o arian gerllaw addoldy y Trefnyddioẁ Calfinaidd, Potts- 
■> lonawr. Gall y perchenoe eu cael ond profi y meddiaot, a tíalu y draul. Ymhol- 
< - ^ Jenkin8, Heol Mioer8vine. 

' îY YN ZANESVILLE, Ohio,— Os dygwydd i bregethwr rhcolaidd 

'rfyned ar ei daiih trwy Ohio, oac anghofíed y lle hwn. Byddai yn dda genym 
' egeth Gymraeg, ^an nad ydym yn cael oystal archwaeth dan weinídogaeth y 
*an ein hen weiuidog auwyl, sel y Parch. W. Owen, Pittsburg.— J. James. 



h i^^ 



i Ì 



• «-• 



' ' erbyn Gauaf ! 
. DIIjLAD ^ 

.ÍUGHES,Ja. 

uiDchlaw y Town Haü. 

iderbyn Crvnhofa helaeth o 

. \*T tasDacK ftni brísoedd 

4 werthir mor isel â neb yn 

asdra i bawb eydd ain brynu 

iríif ar nwyddau tnunor, gan 

tanacb achodi yprisoedd yn 

M yn ol. 






.í CYSTrRI.AWN. 

r yn mhritoedd poh math o 

"odf i aieb yr amser, 

Jiwrhy^byeu i'r Cyhoedd eì fod 

t y dttholind goraf a rhataf o Drtill- 

críood 1' PottaTÌllo, a»i fod yn ben- 

.♦ . ) werthu dano ef yn y 11«, gan ei fod 

iú& i brynu Dtllad yn rhad, yn ragor i 

ael profiad heleeth yn y faaoach. hería 
igos gwell detholiad mewn gwneuth- 
nwysa ei grynhota yn benaf Super 
OJive Green Ovcrcoatí-. Black,.J81uo 
1 Frock Coata. SponÌFh Cloakg and 
Coats of all dedcrìplions. BeaTcr Coats, 
id Rouodabouts of aP Tcinds. Pants of 
endid lot of Satin ^- ^mere Vc.«st8. . 

j ddetholiad o sau Sidan a 

awera, Ororall' . Handfcer- 

. Ptocfr'S, 8. Ut Gwlancn a' 

Buck .bfcDaa, &c. 

P^o Qyr^vr. &c. 

jrallr 



W'*^ ddychwelyd ei ddiolshgarwch am y gtsfhogaetfa 
a dderbyniodd yn barod« dymnna barhad o'r unrhTw 
a dcrha y bydd pob peth yn ddidwyll a brynir ganddo 

Mae et Yttordy y drv/ë nesaf % Stichter & 
EsTBRLT, yn agot i Market-9t., Pottwille. 

WM. HETHERINGTON. 

Llawrleni a gwleneni gydd geoyf i*w gwertfaa, 
Gwahoddaf y Cyhoedd yp barchus i'wprynu. 

CARPETS ^ FLANNELS, 

Wholesale and Retail. 

MAE gan y Tansÿrifiwr Grynhofa rhagorol o OarDod. 
au Tyfyn {Limng Carpets). wedi eu gweu me^ 
Patrymau cysonddull o amry tv Uwiau, am 56 o cenflftn « 
llathen ; a Charpedau cytfreíLn da a tbrwcfaus, o 38 i 45 

centíau y llathen. Hetyd, fewlaneni Cymreig &r faŵ 
oreu, brith-we (plaid) glas a gwyn, 53 o centtan : britS 
we coch a du, ,yj ; du a gwyn, 53; a Gwlanani gwyn dp 
llathen o led, 56 o cenriau y llathen. ^ • 

Gwcrthir unrhyw fesur n öwyllysto y cwsmertaid yb 

01 y prisoedd uchod, o'r Gwlaneni a'r Carpedau. 

M ae y Gwlanenau wedi eu gwneud oU o wlan a «»lii» 
eu gwelcd a'u chwiUo yn Ngwe-dŷ y Tansgriflwr, Tle ▼ 
maentyncael eu gwneuthnr, ger congl OgloddDdw^ 
remiol Heolydd Centre a MincrBvUle, Pott8vilIe. 

Dymuna ddychwelyd ei gydnabyddiaeth wreso» Vw 
hen gwsmeriaid, ac hydera y bydd iddynt hwy a'r cv- 
hoodd yn çyffredinol barhau jntu cefhogaeth iddo Ýr 
cwblaofyuayw,lddyntalwimewn, pan mewn anfen 
y f«ith nwyddau. a barnu drostynt eu hunain ; ac OBtttíu 
ant gael eu diwallu yn fwy boddhaol ac ar dylerau ts 
mewn rhyw fan arall, ni ddysgwylìr iddynt brynu yma 
_ J. FRANRLIN IIAIIRIS: 

PDtfiBvme,Chwef.5. *49. Gwneüthurwr Carpcdau m 
^J Gwlanenau. 



Y SEREN ORLLEWINOL. 



Cyf. VI.] 



CHWEFROR, 1849. 



[Rhiv. 5i. 



TR AP08TOL PAUL. 

Ga« ibcl jrApostol Panl yn ddyn mor hy- 
Body meddyliwn nad annerbyniol gan y dar- 
Uenyáà fydd sylwi ar ni oM nodweddiadan. 
LJeitr etholedigoedd i ddwyn enw Mab Dow 
gerbroo y Cenedloedd. Nis gwyddom pa- 
bam y newîdiwyd et eow o Saul i Padl. Nid 
yw tybiaa y dysgedigion am byn ond disatl a 
mympwyol. Dy wed raì mai o barch i Sergi- 
«8 FaiiluB,yr hwn a argyhoeddwyd drwyddo, 
y newidiwyd ei eow : dy wed Neander mai 
Saoi. oedd ei enw Hebreig, ac mai Paul oedd 
ei enw Groegaidd* Ganwyd ef o deulu cre- 
fyddol, ddwy flynedd ar ol geni Críst; dyna, 
o laiaf, y w yr hen larn draddodiadol. Yn ei 
lytbyrat Phi]emon,yr hwn, yn ol Lardner, a 
yagiifienwyd yn y flwyddyn 62, geìlw ei hun 
** Faol yr hynafgwr ;*' o herwydd, yn ol y 
dybhon, yr oedd efe toa 60 oed pryd hyny. — 
Tŷbir iddo gael ei argyboéddi B. A. 46, sef yn 
y 34 flwyddyn o'i oedran. Dyna fam Nean- 
de^, Hog, &c., er fod eraill yn amry wio ych- 
ydig ynhyn. 

lie ei eoedigaeth oedd Tarraa yn Cilicia, 
dinas ind anenwog o berwydd ei aefyllfa, ei 
maint, ei pboblogrwydd, a'i dysgeidiaeth. 
AnfiMiwyd ef i Jerotalem i dderbyn oi addyag 
vrfh draed Gmmaliel, pan o 10 i 13 mlwydd 
oed, a bn yno tuag ogatn mlynedd. 

Cynyddodd mewn dyageidiaeth loddewig, 
ta hwnt i bawb o'i gyfoedioo» Yr oedd ei 
ddawn a'i hyawdledd mor nodedig, oes y 
^biwyd yn Lyttra mai daw firaethioeb yd- 
oedd. Ni chytona dytgedigion ynghylchhe- 
bethrwydd ei gydnabyddiaeth A llenyddiaeth 
flnifllic DywedStrabo fiod trígolion Tartoa 
yn ringari mewn dyigeìdlAeth Boegaidd, hyd 
yood aryr Atheniaid a*r AlaosflBdriaid. 

Celfyddyd nen greflft Panl o«âd gwneathor- 
jih fébjSìi ond al wyddom pa &th orchadd* 
leoi pebyll • weithtai, pa nn ai Uedr, ai rhy w 
fini,aearbyw frstiiyn garw. Am ei lafbr 
ipoctaiatdd, a'i fiun grefyddol, darílenet el 
bngetfanaH lytfayran, yoghyd a'i hanes gan 
Lna^ya ySWlament NMrydd. Cyftrwydd- 
wn ydarllenydd hefyd at nodion y Farch. T« 
Jootêtyu Seren ÌÊtAf 1846| 
Gwe£ hyn o twgitoÿm, rfaoiUhm le i 
ŴF.TI. 5 



SYLWADAÜ ADDYSGIADOL 
Y Parch. Robert Jonۤ, Ldatdlffmt ar 

PTWTD Tft ArOfTOL PAÜI.. 

Y nod maWr y dylai pob Críttkm ym^ 
gyxhaedd ato yw dUyd Crist Y mae Crist 
nid yn onig wedi agor fibrdd i'n gwarada 
trwy ei farwolaeth, ond hefyd wedi dangoa y 
ffbrdd i ni fucheddu a gweithreda trwy ei 
fywyd a'i etiampL Dylai pawb a fyddantyn 
proffeso efengyi Criat ymdrechn byw bywyd 
Crístionogol. Dilynwr tra fiyddlawn i Gritt 
oedd yr Apoatol Paal; fel y cylryw nynt a'i 
cawo yn fynych yn anog ei gyd-íradyr, gan 
ddywedyd, " Byddwch ddilynwyr i mi, fel yr 
wyf finan i Gríit" Yn awf, ni a geiriwn 
daflo cìpolwg ar fy wyd crefyddol Flaal ya 
ngfaoleuni y Testament Newydd, gan ddflD|^ 
o8 rhai o'r pethaa dymunol ydynt yn amltig 
ynddo, a rbaì a deilyngant gael ea befelycha 
gan bob Crístlon. 

1. Gallwn nodi ei oityngeiddrwfddtJi AtMi- 
a»-fmwadiad. Ymddengys ei of^ngeîdd* 
rwydd yn y dyb isel a goleddai am jdaoo e^ 
hon. Cyirifiü eihun fel y peaaf o b^phadn^ 
iaid, ao fel y Ileiaf o'r holl samt. t Tim. 10. 
15. Eph. 3. 8. Cyfrífai achobiaelh ei enaid 
yn gwbl i ras Dow. 1 Tim. 1. 14. Yrnn 
modd y priodolai ei hoU Iwyddiant gyda'r 
efengyL 1 Cor. 3. 10. 2 Cor. 3. 5. Ym- 
ddengys yn mhellach ei honan-ymwadiid yn 
ei waith yn yradrecha cymmaint i lywodr- 
aetfau ei nwydao, (1 Cor. 9. 27.) yn eî ddoll 
caredig o gyd-ddwyn á gwendidygweiiMd, 
(l Cor. 9. 19. a 10. 32, 33.) yn' gyatal agynei 
ddall ayml a dirodres o bregetho yr efengyl, 
gaa ymwrtbúd á godidawgrwydd ymBdrodd 
a doethin^ ddynol hyd y nod yn Corintb, Ua 
yr oedd y cyfryw bethaa mewn cymmaint 4» 
fn. 01 bydded i ninan gael ein baddohìo 
ynA^y à'r gras gwerthfiiwr hwn, íel y byddr 
çta fel Paal yn gwasanaetha yr Arglwydd 
gyda phob gea^geiddrwydd. 

3. £i gaHad mam' at Órist. Críftydopdd 
testyn bennyddiol ei ymfirost Gal. 4. 14.-^ 
CyM&iy wybodaethamduioyb6na£ PhiL 
3.8. Crist oedd testyn mawr eiweinidog- 
^aeth. 1 Cor. 2. 2. a 15. 1—4. Pan y byddsl . 
yn Bonam enw lera, byddai ei enaid €9! yn 
mynedynfflamogaríadtoagato. Morddyib- 




<^ 






30 Ctoymp ac Jldferiad Dyn — Cyffes Cristion Syrthiedig. 






^w' 



unol a fyddai i ni el ddîlyn y n hyn oto. Cof' 
iwm nad all neb fod yn Grístiou, beb garu 
Crist uwchlaw pob peth. Math. 10. 37. 

3. Peth arall tra cglor yn my wyd Taul, yd- 
yw oi sel droi yr cfcngî/l. Ymddeugys ci 
sel droBti, 1. Yn ei onestrwydd yn traddodi yr 
efengyl, heb ei darugaddio na'i chymysgu. 
a Cor. 4. ], &c. 1 Thc8. 2. 4, 5. Àct 20. 26, 
27. 2. Yn ei yrodrech i ledaenu yr efeogyl. 
Rhaf. 1. 14. Teithiodd trwy lafnraUndded, 
trwy ranau helaeth o Asia ac Ewrop, i bre- 
gethn Criat. Y mae yn debyg na fu un dyn 
yn y byd yn fwy ymdrechol, ac yn fwy 
îlwyddiannus. 3. Ymddengys ei Bel dros jr 
efengyl yìi ei ymdrech i amddilfyn purdeb 
yr efengyl, a gwrthwynebu pob gau-atbraw- 
iaeth. Amddìfiynai yr efengyl yn synagogau 
yr luddewon, yn nhemlau yr eilunod, ac o 
llaen'dyBgedigion penaf y byd. Ymddengya 
ei barch i*r efengyl yn mhellach, yn ei waith 
yn dyoddef pob anmharch er ei mwyn. Act. 
21. I3.a20. 24. 2 Cor. 11. 22. Yr ydoedd 
nid yn unig yn dyoddef, ond hefyd yn llaw- 
enbän yn ei ddyoddefiadau. Col. 1 . 24. Y 
&th eiìampl gymhelliadol a geir yn Paul, er 
ein hannog i ymdrech o blaid y íFydd a rodd- 
wyd nnwaith i'r saint. 

4. £i ddiwydrwydd a'i ymdrcch mewn 
gweddi. "Welo y mae efe yn gweddio," 
ydyw nno*r pethau cyntaf a gawn am dano ar 
ol ei ddychweliad. Mor fynych y crybwyllir 
yn ei epÌ8toIa« am ei wcddiau uos a dydd dros 
yr eglwysi. Y mae ei hanes gyTredinol yn 
profi ei fod " mewn gweddiau yn fynych." — 
Ob mynwn ninau orchfygu gyda dynion, y 
mae yn rhaid i ni yn gyntaf orchfygo gyda 
Dnw. Y fath ddynion rhagorol a ^dem pe 
byddem yn debyg i Paul mewn ysbryd 
gweddi! 

5. Gallwn nodi eî awydd a'i ymdrech i 
achub enéidiau, Kr mwyn hyn yr oedd yn 
antario irwy gynnifer o rwystran a pheryglon 
i bregethn — yn treulio ac yn ymdrealio--^yn 
gweddio, yn llafario, ac yn wylo. Yr oedd 
fel pe boasai holl egni a dymuniid ei galon i 
gael y byd i dderbyn Crist Mor bell yw 
crefyddwyr yr oes breiennol o feddu yr yt- 
bryd rhagorol hwn ! 

6. Dylem ei ddilyn yn sanieiddrufydà ei 
fuehedd, a*i ymgaÌB gwastadol i ogoneddu 
Duw, Äc. GallaBai dyitio wrth Riddewon a 
chenedloe4Íd ei fod yn gwaianaotha Duw yn 
mhob cydwybod dda. Galloi dyatio wrth y 
rhai a gawiant gyfle i weled ei ymddygiadan, 
^Tystion ydych chwi, a Daw hefyd mor Bant^ 
aäddac mor gyfiawn a diargyhoedd yr ym- 
ddygaflom yn y byd." Mor ddymunol afydd- 
aipe gaUai pob pregethwr trwy y byd ddy- 



wedyd yr un pelh ! Yr oedd Panl yn dn 
uodedig yn ei ymdrech gwastadol i ogooedda 
Dnw. Nid oedJ yn gofalu pa beth a'i cyiar- 
fyddai yn y byd ; yr oedd aogen merthyrdod 
mor ddymuiiol ganddo a'r bywyd mwyaf 
cysurus, os byddai hyny yn well er gogon- 
eddu Duw. Onid ydy w y fath ysbryd a hwn 
yn deilwng o gael ei efelychu ? Rhuf. 14. 7, 
S. 1 Cor. 6. 19, 20. a 10. 31. 

Oddiwrth y darluniad anmherfiaith hwn o 
fy wyd Paul, ni a welwn beth mor ragorol yw 
gwir grefydd — y faib gymeriad rhagorol yw 
gwir Gristion ! Y fath gyfnewidiad efieithiol 
a all gras Duw ei weithredu ar y gwaethaf o 
ddynion! Beth ond gallu dwyfol a allaiai 
wnenthur PhanBead bolch yn Grístion mor 
ostyngedig; erlidiwr creulon, yn llawn o 
garíad a gweitbredoedd da ? Mor bell y mae 
y rhai goreu o houom fel Cristionogion oddi- 
wrth yr hyn a ddylem ni fod ! Nid y w o ddy- 
ben i ni son am athrawiaeth yrapottolionheb 
i ni ymdrechu byw bywyd yr apoatolion. 
Ysbryd y gras a'n cynorthwyo i fod yn ddh 
lynwyr Duw fel plant anwyl. 

CWYMP AC ADFERIAD DYN. 

F« grewyd j íjn CTnta' 
I sefrll mewnaefylIfA 
ddedwyddwob. 
Danteithion nnion hefÿd, 
A bywyd mewn addewid, 
Pur ddyddanwch ; 
Ond blin dygwyddodd ar y dyn, 
O fryn dynoliaetli i fro gelyniaeth 
Fe syrthiodd ymalth, ar trafferth iddo ei hun. 
'NolcolU'r ddelw dduwiol annyaol aeth ei íun. 
Drwg fu yr amod. syndod sy*. 
Rhwnç dyfaia diafol. 
A chydfiain dynol, 
Mewn Uys allefliol. 
Bwríadol awy^dol sy'. 

Ond eto ca'dd yn bendant 
Fawr Iwyddiant yn et 1«.. 

Yn ol l*n cyndad cyndyn 
O'i elfen iyn'd yn elyn 

I'r santaidd Yabryd ; 
Befydlodd lor ef eilwaith 
M ewn cẃan a r dlr g obaitfa 
Am fÿwiel fywyd ; 
Ond panei gwlsgodd yn iy msn 
Mewn croen creadnr, oedd arwydd tt^, 
Yn dyst ol dostar et y pechadnr gwan, 
Trwy addo'i fwyn ymgÌBleda,iawr lUnwedd sr 
el ran. 
Nid prawf wnaeth miloedd i roi mawl, 
Cyfámmod hoUol - 
Gan dii trag*wyddol yn<ddlainodol 
Ar ddwyfol nefol hawl. 

Ac nid ar alü dyledswydd 

Cbir gwledd yn lunafl gwmwl. 

ât. Oúit. DisHw: 



CTFFES CRI8T10N SYRTHIEMO; 



Ystraan aflsn ddyn wyf— nechad v, 
Nid baeh ydyw'm pmodglwyf ; 
GwangolddyB, adya ydwyf 
Gollodd rasol nefolnwyf. Guuiurof. 



a Sr 



Fregeth. 



31 



^ »N. N. 



Ä iraddodfcyd fn Nghfmanfa Ontidüf yn 
wâê ìíehefit^ diweddaf, ac a gyhotddir ar 
diymuniad y Oymanfa, 

Ptrfaad o ta dal. 8. 

ICar.S.Sl.--**Cui7i jr hwn nid ndnftbii bechod n 
wBMth efe yn bechod dro«om ni ; íel y'o gwnelid 
Bi JB gyfiüwnder Duw ynddo ef." 

II. Ymcidygiad Duw laag ato — "a ^cnaeth 
tftyn beehod drotom nt." 

0« addefir gwirdeb y iylwadau blaenorol 
jTOie vn eglor oa cbafodd CrÌBt ei wueud yn 
bechod nea yn becbadunis mewn ystyr bri- 
odol; gan j buasai hyuy yn anghyson ag eg- 
wyddoriou y Uy wodraetb Ddwyfol. yn draiâ 
■rgyfiawnder, ac yn anmbosibl ynddu ei huii, 
berwydd nÌ8 gellir trosglwyddo pecbod, na'i 
gyfríf ycbwaith mewn ystyr brìodol ond yu 
urigi*r troaeddwr. Gaii byny, yniofynwnyn 
■iha yatyr y cafodd Crist ei '*wneud yn 
becboa'. 

Ytgaifydd y byddai aylw argyfrifiad pech- 
larael ar ben y bwch yn debyg o daflu 
jdiydig oleuni ar y mater dan sylw, gan fod 
egwyddorìon meicboiaeth Crist yn cael eu 
^osodaUtoi ynngbysgodau yr hen oruchwyl- 
wlb. Cyffifid pecbodau yr hoU genedl ar 
ben j bwcfa gan yr archofleiriad. Ac ym- 
ddygid tnagflio mewn caulyniad felfie buasai 
ya euog o gyllawui yr hoU b(*chodau hyn. — 
Kìd oedm bya yn gwnend y bwch yn bechod 
aiewn ystyr briodol; ond yr oedd byn yn 
s^eBrbeidîol er gwneud y bwch yn aberth 
drostrnt, ac iddo gynrychioti y genedl yn ei 
aberaiiad. Ar ol y cyfrifiad bwn yr oedd y 
bwcb yn cael ei ystyried vu llwy thog o bech- 
odBD, a thrwy ei aberthiad derbyniai y genedl 
waredigaetfa dymhorol, neu yn hytrach drwy 
fiydd ya mherson y Cyfryogwr, at yr hwn y 



lir y gosodiad hwn gan y duU cyfi*- 

_.Jin o le&ni a ddeinyddir gan yr ysgriíen*' 
«yr yabrydoledig. Mae Hosea yn galw y 
pedi-aberüi yn ** beehod." ** Bwy ta y maent 
btíiod fy mlMbl [eu pech-abertb] ac at eu 
faowiredd hwynt y maent yn dyrchafu ea 
ealoa:" Uoa. 4. 8. Ceir engraifil o'r un 
iaOwedd jn adnod y testyn ; " Fel y'n gwnel- 
idm yn gyjiawndtr Daw ynddo ef;" gan 
olyga ea bod yn cael eo gwneud yn gyf- 
iawader gobron Daw, drwy ea fanndeb á 
Chnfteta Meicfaiaa. 

Yn iniol á'r golygîadan byn dywed yr 
analül Ibd "yr hwn nidadnabu becbod wedi 
ctwnead yn becbod" gyda golwg ar ym- 
dájpad 7 Tad toagato.. Gan tod Crist wedi 
jim w ymo yny cyíammôd, ^l Meichian pech- 
admid, ymddygai Daw tnag ato fel trosedd- 
wr,yn 

I. Ym ei ddanwtyngiad icymeryd y natur 
dd7Dol,aByned dan y ddedäf. 

3. Tn y ddyoddefiadaa a deimlodd, gan 
sini caoijmBdan pechod yw t rbai byn oWf 
ae Bid oadd rfawymsa ar neb en profi ond 



) 



3. Yn ei angeu poonas a gwaradw^ddus. 
Nid oes gan angea hawl i fyued un fodfedd 
pellach yn ei weitbrediadau nad yw tiriog- 
aetb pecbod yn cyrhaedd. Fel byn daaUi 
Críst o dau y ddeddf, fel y gallai ryddbaa y 
rhai ag oedil yn gorwedd dau ei roeUditfaion, 
drwy dyoddef yr hyu ag oedd pechod neu 
becbaduriaid wedi eu haeddu, neu yn ol 
geiriau yr apostol, gwnaetbpwyd ef yn becfa- 
od drosom ni yu y pethau nyu. 

YsgatCydd inai uid unfuddiol fyddai i ni cyn 
rhoddi y pwngc hwn heibìo, dcfauEOS cyson- 
deby fuUi weinydilinil a rhyíiawnuer ac un- 
iondêl). Diuineu IihI y laih weinyddiad yn 
Yniddaug'is i lawer yu hellol aughymmod- 
íawn ag egwyddürion y lly wodraeth ddwy- 
fol, ac ynüilirmyg ar eu synwyr i ymdrechu 
eu cymmodi. Gan hyny crefaf eicb gwran- 
dawiad tin yu yindríu ÌCv uiater ycfaydig yn 
mhellacb. DiHana liawer o'r anhawsderau 
pan Ystyriom yn — 

] .Fod gBu Grist awdurdod neu bawl i roddi 
ei fywyd ì lawr yn iawn dros bechod. Mse 
hyn nior eglur oddiwrth eieiríau ei hun, yng- 
hyd a'i natur, fcl na raid i ni ymheliiethu arno. 
Tystia fod ganddo " awdurdod i roddi ei 
fy wyd i lawr a'i chymeryd i fynu dracbefn.*' 

2. Nad oedd dyoddefìadau Críst yn cael en 
hystyried yn wirioneddol a pbenoodol gosp 
iddo ef. Nis gall Duw, o herwydd ei egwy- 
ddorion a'i benieitbderau, edrych ar betbau, 

I amgen iia'r byn ydynt ynddynt eu hunain. 
i Nid yw efe yn cyfrif yr aowir ^n gyfiawn, 
na'r diniwcd y n euog. Mae t^stiolaeth yr ys- 
Ijryihyrau yn eglur a pbendcrfynol ar y ma- 
! ler hwa. ** Vr hwn a wnnelh efe yn becbod 
I dnisom ni." Ac yrun efíaith y dywed Esata, 
I ([>3. 4, 5.) " Efe a archollwyd am eiu cam- 
weddau R»,*' &c. Pe byddai yrysgrytbyryn 
ddystaw ar y pen hwn, mae natur cosp yn 
ei wneud yu betb anmbosibl i'r dienog gael 
e\ gos^ii. Maecosp yn rbagdybìoeaogrwydd 
haeddiant bob amscr, pe amgen nid cosp a 
fuasai. f 

3. Yr oifld Crist wedi ymrwymo eí 'ban 
i'r Tad fel Meichiau mewn modd ewyllysgar, 
oddiar yr ea wyddor o garíad, i dd wyn y cyf- 
ryw ag a ufuddbai iddo i'r nefoedd, heo ddi- 
anrhydeddu nn o'r priodolíaethau dwyfol, na 
matbru un o egwyddoríon y Ily wodraeth dan 
draed. Ymrwymai i gyflawoi boU ofyniadan 
y nefoedd ar eu rban, ac er sicrbBa eu bacb- 
ubiaetb yn unol ag anrhydedd yr orsedd 
ddwyfol, safndd yn eu deddfle— dyoddefodd 
yrbeU fellditliion ag oedd yn ddyledus iddynt 
hwy am eu pechooau, nes oedd y Tad yn 
datgan, byd y nod pan yn edrych ar gyfiawn- 
deryn holl fanylrwydd ei gofyniadaü, " GoU- 
wng ef yn rbyod — mi a gefais iawn." Mawr- 
bawyd y gyfraitb, gwnaethpwyd hi yn ogon- 
eddusi ac ymglymodd cyfiawnder a tbrugar- 
edd mewo undeb bytbolac annattodadwyyn 
achubiaeth pechadur. Yn awr, hawl Crist i 
roddi ei enaid yn bechod— natur y dyoddef- 
iadau a brofodo* ynghyd á'i bcrthjrnas ag ef 
fel ein Meichiau ; neu, mewn geiriau erafll, 
ei ymrwymiadaa gwirîbddol i íbddloni gofyn- 
iadau y lly wodraeth ar ein rhan, sydd yn oyf- 
iawnfaaa ymddygiad Duw tuag ato pan yn ei 
wneod ef'' ya beÿiod drosom ni.*' • 



# ♦ 



^ 



A 



■\ 






i 



39 



GtUar-gan ar ffoedlgaeth y Pab. 



• .* 



m. Djben 7 gweisyddiad hwxi<«-"/eZ y*n 
ganuUd m yn gyfiawnder Duêo fnddo e/." 

Y miie dybemon jr Arglwydd bob amaer 
yn ogoneddas, ac yn cyfiawniifta v moddion 
A ddeinyddia. Pan yn ein ceryddu, mae yn 
gwnend hyny er ein Ues, fel y byddom gyf- 
rtnogìo0 o'i santeiddrwydd. Pan yn gwneud 
eî Fw"yn bechod,"yr oedd yn gwnend 
hyny UA. y'n gwnelid ni " yn gyfiawnder." 
Mae y geirian hyn yn goÉod. allan, yn — 

1. AmBerìad ein cyfiawnhad — "fel y'n 
gwnéUd yn gyfiawnder." Nid oedd marwol- 
B0th Crist ar y grooB fel gweithred yn cyfiawn> 
hau neb. Ond yn cynyBgaeddu Duw à modd 
i gyfiawnhan yr enog yn unol ag egwyddor- 
îon ei lywodraeth, " fel y byddai Duw yn 

gfiawn ac yn cyfiawnhau y neb sydd o fiydd 
IB." Gwaith personol ac amBerol y w cyf- 
iawnhan ; ac y mae galwedigaeth yn ei rag- 
flaenu. " Y rkai a alwodd efe, y rhai hyny be- 
fyd gyfiawnhaodd efe." 

2. Yr angenrheidrwydd personol o hono. 
"Fely'n gwnelid »V&c. Nid etifeddiaeüi 
ydyw cyfiawnhad sydd yn dysgyn o'r uaill 
ach i'r Uall. Nid yw o un Ues i'n c^flwr ni 
Ibd eraiil wedi en cyfíawnhau — rhaid cym- 
hwyso pob meddygìniaeth atom nî ein huu- 
ain cyn y bydd i ni dderbyn un budd oddi- 
wrúio. 

3. Yr angenrheidrwydd cyficedinol o hono. 
" OwnéUd nt." Nid yw yn dywedyd rhy w 
fai o honem, ondm. Mae pawb wedi myned 
yn ol am ogoniant Duw, ac fel y cyfry w yn 
aafyU mewn angen o gael eu cyfiawnhauj yn 
rhad trwy haeddiant y Cyfryngwr. 

4. Graslonrwydd j fendith. Gwnelid yn 
gyfiawndef. ^id m sydd yn gwn^^d ein 
Eimain yn gyfiawn, ond " Duw yw yr hwn 
flydd yu oyfiawnhan." 

5.^ Goffoneddusrwydd ac nrddaaoldeb y 
^weinyddiad. " Fel y*n gwnelid ni yn ryf- 
uH9fuier." Un yn cael ei wneud yn becnod, 
eraiUynoaeleagwneadyn gyfíawnder. Un 
yn cymeryd cosbedigaeth ein beddwch ni 
amo ef, mnoa yn caelein hiachau drwy ei 
gleifliau ef. Un yn rboddi ei fy wyd i lawr 
yn wiríbddol droeom ni, ninau yn cael ein 
eyfoethogi drwy ei dlodi ef. 

Gelwir ef ]ra " gyfíawnder Duw." Mae 
feUy o Fan ei darddiad— ei amlygiad— «'i 
wnenŵariad, a hwn yn unig aydd yn derbyn 
eyraeradwyaeth gàn Dduw. 

" Fel y'n gwnelid nì yn gyfiawnder,^^ neu 
yn hytrach yn gyfiawn. YBgatfydd fod yr 
^OBto} wedi defiiyddio yr ymadrodd hwn i 
osod aUan ei helaetbrwydd aM ddigonoldeb. 
Nid oes greddan yn B^hyfiawnhad pechtfdur 
getbron Dnw. Oyrabaniaetha yn byn oddi- 
wrth santeiddhad. Mae y Cnstion gwanaf 
ynor gyfiawnedya ngholwg Daw ag j^LbfTÜiam. 
Mae B^ yn eghir oddiwrth natar cyfiawn- 
fa)td, gan mai gweithred ag y mae Duw yn ei 
gyflawni fel Bamydd ydy w. 

ÿel ÍÌrwyth afudd-dod a dyoddefi^n dir- 
fnfrj^ Grìfítf mae dy^ ^n cael ei wyeod yn 
gyfiawn, yn— 

1. Mewn modd pemoiiol, trwy gyfHfiad 
jgyfiaẃnder Crist 

8. MAwniBoddegwydderol. TlfäAlfaya 
oddiwith y bJaBnaf, md y v dyn ir öl ei 



gyfiawnhau yn cael ei lywodraetha ganyr bd 
egwyddorion ag o'r blaen. 

3. Mown roodd ymai-ferol. Mae egwyddor- 
ion da yn meithrin nodweddiad o'r un natnr.^ 

Mae y cyfíawuder hwn yn dyfod yn eiddo i 
ni drwy ein hundeb á Chnst "Fel y'ngwnel- 
id ni yn gyfíawnder Duw ynddo «/." Nîd yw 
ei atigeu na'i ufudd-dod yti gwneud on Ues i 
ni, hyd ues y byddom wedi ein dwyn mewa 
uudeb ag et 

CASeLIADAU. 

1. Gwelwn garîad a doetliiueb anfeîdrol 
Duw yn cacl ei amlygu yu nfarefnianty pryn- 
edfgaeth. 

2. Drygau pechod, s&n ei bod yn ancen- 
rheidiol i Fab Duw gaei ei wneud yn be^od 
er eiu gwaredu oddi wrthe. 

3. Dyddedi ni ymofyn om gael ein gwîsgo 
yn y cyfíawnder hwn, fel nad ymddaitgoio 
gwarth eìn noethdcr pan yu scfyll o flaen y 
frawdle. 

Whitethoro» Alfred Harris. 



GALARGAN, 
Á achìysuêwyd arffotdigaeth y Pàb rUta IX. 

Mesur — " Mobwe JAwyv.** 



Tai aehoa giüar iiy'n y byd. 

Fel gwedodd Barddu gynt ; 
Dyma'r tri 3^ cwrdd ynghyd, 

Oddiwrth y pedwar gwynt ; 
Owrthwynebiadau, aerch a cboll, 
Sydd yn triatáa y meddwl oU. 

Paham y dringodd aflwydd 'nawr 

l'r Ue bu ucha' erioed t 
Sef i deyrD-gadair Rbufain fáwr, 

A eathra oan ei droed— 

Y mwya'i rhwy«g gor-ls y nen, 
A choron deirplyg arei ben f 

Pan ydoedd Piua yn ei lys 

Yn ninas Rhufain lawn, 
A saith o dde^u wrth ei fy s 

Ogordinaltaid iawn ; 
A'r hoU freuinoeddyn ddio'd 
A wnai gysanu bawd eì dro'd, 

Y glwys ebrwyad. ciliodd eC 
Ow t dyma newydd blin ; 

Bhag llid gelyniaeth gadam grtf, 

Yn iach ffostrelau gwin I 
Ar ol Tad Santaidd, mawr ei fri, 
Galara Hade$, am wn L 

Yr ts<babyddian, beth wnewch cbwl f 
Mae trymder mawr ml wn ; 

•Poes dim ond tywaUt dagrau'n lli', 
Yn yr aagyhshiad hwn i 

Am eisanteiadrwydd drwy bob gwUd» 

Bydd Uawer un yn oer ei nail- 

Ni chair maddeua&t taeb ddiffi Priiat, 

Am aiiui UBC am aor ; 
Ar ddiorseddiid ficar Crtst 

Pa les wna'r Forw^m FaJr I 
^ oa o'r gadair forfo fibi, 
Ni ohaür drachefii yaddi ~ 






Oa oedd yn aehub bnddd ppb un 
Am aruD, ck nen nwa. 

A uMthu cadw^ le el haa, 
Mid ydoedd fnarjn najf>s ; 

X>w i Pedr bach, tebjrgwn 1 

Fod bodr-aidllau amatiL ' 

pu anr-aUweddáa y nef f^a 
Yncrogl wrlli d flaaf 



w 



f 



Sr 



Sefyiyà BdÿifiMhl. 



>3 



Ocb ! ccm 7 bwYitfil ar ei ben 

Wn «tlilfcrddo «i ìnm ; 
Ond pa 1« bynag gwnfteth ei nyth 
Mallditlna Hartin Lutber byth. 



SSinnULF^. 1)I07F(I!)IID(DI[>. 



'A nerthoadd j byd a ddaw." 



rr 



Us o*r pynf^iaa rhagor&f a berthyna 

grefydd Griatiooogol jrw, fod d^ wedi ei 

ÿnni fyw byth mewn peräaith wyufyd ; 8c>y 

mae y profion o'r gosodiad yn lluoBog ac am- 

cyw. Er eia bod yma yo cyfarfod â liawer 

o betbau annymunol, eto y mae meddwl am y 

dadwvddwcb tn draw Vr bedd yu peri i ui yn 

íjnyca lawenhaa mewn gorthrymderaa. Os 

Bjmudir y gredioiaeth mewn aefyllfa ddyfodol 

o'r meddwl, bydd crefydd yn gysgod, by wyd 

jn fipeuddwy(í, a dynetiad angea yu olygfa o 

dy wjllwch ac aaobaith. Yr oll iuewn dwy- 

^fddiaeth achelfyddyd a ymddibynai ar y go- 

Ìynîad, **Ai marteol neu anfanool yto dynî " yn 

gyatal a'r oll aberthyna iddo ynteu fel cread- 

ur cymdeitbasawl, meddyliawl a chyfrifawl. 

Oa ordetniwyd dyn i fy w byth, y mae o an- 

iddrol bwya iddo pa beth y mae yn wneud, 

ddweyd, Bc yn feddwl; eithr oi nad yw i 

fyw ond yny hjá hwn yo aoig, yna y mae dyn 

yn ▼mdcMngoaiad anegluradwy yu y bydys- 

awd, y by wyd dynol yu ddirgefwch, y byd 

yn olygfa o annhrefn, rbinwedd ond coeg-ei- 

IDO, y Creawdwr yn fod gwuniai, a'i hoUdrefn- 

iadan yn ddyryBwcbaueglaiadwy. 

Credid yn aufarwoldeb yr euaid gan yr 
Aiphliaid, j PerBÌaid, y Pboeuicifiid, y iScyth- 
iaid, y Celtiaid, y Derwyddon, yr Assyríaid, 
pn y cymeriadau doethaf n chlodfornBHf yu 
nhlith y Groegiaid a'r Riiufeiuiaid. a Lhan yu 
a|oa bob ceneol ag y gwyddom am daui ; 'er 
íod y meddylddrychau a feddai llawer o ho- 
nynt am aefyllfa ddyfodol yu aumhertíaith, er 
byoy credai pawb o houytit uad oedd augeu 
yu dinystrío vr enaid rhe»ymol, ond yo ei 
ddwyn ÌBefylffa newydd ac auHduabyddus. — 
Credai y bcytbiaìd uad oedd itugeu ood yn 
uewid preawylfod ; credai y Mugii rocwn sef- 
yliía o wobr a chosb ; credai Secrates a Piato 
^n an&rwotdeb jr euaid ; ac y mae ysgrifcn- 
■dan y prydyddion paganaidd yn dangos eu 
bod bwyth:ia o'r un tarn. Yr hanes a ddyry 
HmDer o ddÌBgyniad UlysBesi uii'em, a'i ddes- 
grifiad o Minas yn y cysgodion isod, a brofant 
y credeat y pryd bwnw fod rhinwedd yn 
eaal eí wobrwyo, a dry^oni ei goBbi. Y mae 
cweilliiaa Virgil ac Ovid yn oynnwvBamryw 
d i langi ifiadan o'r wlad Ue poenir y damnedig- 
ioo. Felly eto, nìd oes braidd un genedl, 
«ddìgerth ifay w yoliydig yn nffhanelbarth Afi- 
rica, na cfaredant mewn sefylini ddyfodol. Y 
lngyA«dWy byd ymddangOBÌad íiiêẁmary 
ÌjAor9 mmd Scenet in Southem A£ri€ih gan 
Mi. Bobert MoAt» on o ganbadon enwocaf 
A gwrolaf yr Anniby nwyr yn Affiricay oadd fod 
fiboBnedl Irwy T byd yn crado mewn sefyll- 
Jiddyibdol. dot genym glywed nd bljnydd- 
>iíiynol Mr* Mofiit j& Nauaâd Eseter, Llon- 
iM, jB átẀÊtio ty wjUwch diidaw trigoUmi 

•j 9oamtii.lHrttii ìimaÊ^w^M^à»' Dy- 



wedai na feddent an aaatb o gjdw jbod jn j 
naill ddoU na'r Uail, yr byn, yn ol barn y 
gwyddfodoiiou, oedd ^n groes i athrawiaetb y 
datguddiad dwyfol, oiid yn ein bryd ni proíai 
ei bwngc yn ddigon e|lar ac anwrthwyneb- 
adwy. Credai trigolitn YnyBoedd Mor y De 
gymmaintabyncyn i'rParch. John WiUiamB 
tyned atyut; dywed Cádben Wilson y credai 
trigolion yuys Pelew hyny hefyd ; ae hyd j 
nud trigohoo Oohomy, cyn mynediad y oen- 
hadon Wesleyaidd joo. 

Y mae cynwr dyn pan dan ddylanwad ed- 
Ud cydwybod, yn profi yn eglnr fod sefyllfa 
ddy fodol o wobr n chosb. Mae genym lawer o 
eugreifftiau o ddyni'iu mewn gwabanol sefyU- 
faoedd yo y byd hwo, hebuo achoa ganddynt 
i ofoi neb o'u cydgreaduriaid, wedi eo medd- 
iaonu á'r dychrynif^ydd niwyaf erohyU ac 
ofnadwy,yn unig oblegyd edlid cydwybod,ac 
nid oes dim yn y greaciigaetb a all eu tawelu. 
Gwelwn Belsas^ararhanner y wledd, gyda'i 
wragedd a'i ordderchadoo, a milo'i dywysog- 
iou; ymddaogosiad linn llaw yn ysgrífenn ar 
galchiad y pared a'i taflodd ì'r faih ddycbryn 
fel y cyífrndd ei feddyliau, y dattododd ei 
Iwynaa, ac y cnmdd ei lioiaa yngbyd ! Nìb 
geUir meddwi fod aruoddychryn ueb dyniou, 
nblegyd amgylchynid ef gan ei orddercblu a'i 
dy wysogion à pfaob matn o gerddoríaeth, ao 
ni chyfodai eiarswjd oddiar ddim a gynuwNs- 
ai yr ysgrifen ar y pared, canys ni ddeallai et 
bystỳr pryd hyny ; ond yr oedd yn wybodua 
o i ddryginni ei hun, ac yn ymwybodol o 
baeddoi ^'o«b ei weithredoedd. Felly Tiborí- 
ushefyd, yr Ymerawdwr Uhufeinig, oedd yu 
dra thriienus wrth farw, oblegid ecUid cyd- 
wybod, a phe goiidefasai ein tei-fynaa, galleB- 
id crybwYÌi cannoedd eruill. * Yu awr.pa res- 
wm a ro(i<iìr (ii-os hyii, os nad oes sefyilfa 
ddyfndol yn IjihÌ ? Yr wyí yn barnu mai Ìlaia 
cydwylmd ywlÌHÌs Oiiw yii dnugos ei gasinebi 
tuagat becliud, uc yn sicrba» y cobìm efe bob 
drygioni ; a gellir ystyríed y dychrynfeydd 
hyn yn (idechreuud uffern. 

Mae seiyilfti bresennol y byd moesol, a'r 
sraddan unghysou o wobr acbosb sydd yn y 
byd hwn yii rheswni ttrail dros sefyUfii ddy- 
fodol. Mae yu wir fod rhiuwedd yn gwobr^ 
wyo ei haoau, a drygioui yn cosbi ei hun. 
Tueddiad naturíol rhinwefid nen nfadd-do^ 
iorchyroyniou Duw, ywdwyn dedwyddwcb; 
a phe byddai mewu mwy o arferíaid, djg|ii 




wjddwch ; a phe bjddai yn fwy oyfircditt 
jn j bjd, ac beb ei wrthwynebu,gwneid dyn« 
olryw yu gymdeitbas o ellynon, a throB'* 
glwyddid poD dedwyddwch o'u plith. Ond 
er Ìod hjn jn wiríonedd, eto pe na wein* 
jddid gwobr a ohoBb ond jr hjna wneir jd 
y bjd nwn jn nnig, afltoglnr iawn jr jm* 
ddangoBai cjnawnder Duw jn fjnjcb. Yr 
jdjm jn canfod j tlawd jn aml wedi eî 
ynÊgiÊ mor dost gan ormoBÿ a chael ei jm î 
^fiawni troBeddaa er tori ei aagenioB, ae jtt 
cmI ei jm i'r grogbren am hjnj : pan ▼ 
goddefir ar jr un prjd i'r gormeBdejm vi 
coodmniodd ef anrfaeithîo talaetfaaa ojûnir 
Uofrnddio miloedd o fodtm djnol, a dwjA 



« 



I '\ I 



34 



Darhmiad o'r Dyn ta» dnog. 



>^ -N^- 



dycbfyn a gwae pa le bynag yr ymddengys, 
heb nn gosb yn cael el gweinyddn arno. 
Gar>e8Ìd nodi engreifitian, megys Duc Wel- 
lÌDgton, NapoleoD Baoieparte, a rbai o'r rhy- 
felwyr Cyfandirol ac Americanaidd diwedd- 
ar. i*a le yr ymddeogys uuioodeb llywodr- 
aeth Duw yn y cyfryw am^ylchiadau ? Onid 
yw y pethan byu yn brohon eglnr fod sef- 
yU& eto i wobrwyo 8 chosbi. 

Yn nesaf, mtie y gwiriouedd hwn yn cael ei ' 
oflod allan yn amlwg.yn y Bisibl ; mae y gre- 
fydd Orìstionogol wedi ciwyn bywyd ac an- 
llyffredigaeth i oleuni. Dywed Fanl mai 
"tJydd yw saiL y petbaa yr ydys yu eo go- 
beithio, a sicrwydd y pethau nid ydys yn eu 
gweìed. " Yr oedd Moses y u edrych nr " áaled- 
igaeth y gwobrwy yo fwy na holl dr^'sorau 
yr Aipht" Cyfaddefai j^ patriarchiaid mai 
*' dyeithriaid a phererinion oeddent ar y 
ddaear, a'u bod yn ceisio gwlad well, hyny 
yw uu nefol." Meddai y Salmydd, '<'Caf 
weled dy wyneb mewn cyfíawuder, digonir 
û pan ddíhunwyf à'th ddelw di ; yna y gor- 



phwys fy nghnawd mewn gobaith, canys ni 

" " ~ fy er " " 
medd Jod, " fod fy Mhrynwr yn fyw, ac y 



oddefi fy enaid yn ufl'ern." " Mi a wu," 



« 



laif yn y diwedd ar y ddaear." Y gwr doeth 
a ddywed. " Gwna yn llawen wr ieuaogc yn 
nyddian dy ieuengctyd, a rhodia yn nyrdd 
dy galon ac yn ngbolw^dy lygaid ; oud gwy- 
bydd y geilw Dow di i'r farn am hyn oll :" 
oblegyd *' Dnw a ddwg bob gweithred i farn, 
a ph»l» peth dirgel i'r nmlwg, pa uu bynag 
fyddn ai dii ni drwg." **A llawer o'r rhai 
sydd yu cyfigu yu Itwch y ddaear a ddetfro- 
unt, rhai i fywyd trapywyudol, n rhai i warth 
a dirmyg tragywyddol." •♦Oblegyd," ebai 
yr apostol, " ui a ŵyddom os ein daearol dý 
o'r babetl hon a ddattodir, fod i ni adeilad 
gan Ddaw, sef tŷ nid o waith Ilaw, traçy- 
wyddol yn y nefoedd." A'r un gwr a ddy- 
wedai, pan yn ymyl angeu, '*Mi aymdrech- 
aÌB ymdrech' deg, mi a orpheuHÌs fy nghyrfa, 
roi a gedwais y fiydd : o hyn allan rhodd- 
wyd coron cyìBawnder i'w chadw i mi, yr 
honarydd yr Arglwydd y Barnwr cyfíawn, i 
mi yny dydd hwnw ; acnid yn uniç i mi, ond 
hefyd i bawb a garant ei ymddaugosiad ef." — 
Geílir enwi eraill, ond barnwyf fod hyna yn 
ddigon. 

Y fath effaith a ddylai hyn gael ar ein medd- 
yliau ! Os ydym yn credu yn anfarwoldeb 
yr enaid, dangoswn hyny trwy roddi ein 
•arch ar y pethau sydd nchod, a chyflawni 
gweithredoedd Dnw. Mae yn anmhosibl 
credn yn wirioneddol mewn sefyllfa ddyfod- 
ol o wobr a chosb, a by w yn wiribddol mewn 
pechod. O na byddai pawb yn debyg i Hi- 
eronymus, yr hwn a ddywedai, *'Pa un 
bynagai bwytaai yfed, neu beth bynagfydd- 
wyf yn wnend, dychymmygaf glywed yllaÌB 
hwDw yn swnio yn fy ngbiustiau, Feirw, cod- 
. wch, a deu wch i'r farn ! Bob amser y medd- 
yliaf am ddydd y farn, cryna fy nghorfi* a'm 
câlon ! Os mwynbaf rai o bleseran y bywyd 
hwn, yr wyf yn penderfynn gwnend hyny yn 
y^th fodd, fel na byddo i syrweddolrwyad y 
nm ddyfodói sael ei alltnnio nn amaer o'm 
4 cof." Terfynaf yn ngherian y bardd Yoong, 

*'M«n «oy Uve fúẁ, httífooU thejf eannot dU.*' 

D.G. 



DARLUNIAD O'R m CAS DRW6. 



ALLAN O **aERBTD TR AWBIT. 



ìt 



A anghredo bob petfa ond yr hyn a welo 
ac a glywo. 

A teddylio bob peth, ac na phenderfyno 
ddim. 

A benderfyno bob peth beb ei fyfyrio. 

A gymero amo fod yn gyiaill i bawb, ac 
nad y w gyfaill i neb. 

A welo wendidau pawb, ac na wel ond ei 
rinweddau ei hun. 

A geisio ddyrchafu ei hun wrth ddarostwng 
eraili. 

A geisio ddysgn y rhai a wyddant fwy nag 
ef. 

A atebo bob peth dros bawb, heb neb yn 
gofyu dim iddo. 

A fygythio gosb am yr hyn nis gellir ei 
hebgor. 

A dretho ei gymmydog am yr hyn sydd yn 
deillaw yn rbad i bawb. 

A barcho y gwaethaf, er anmbarchn y 
goreu. 

A ewyllysio atal tafodaa ei gymmydogion, 
ac na atalio ei dafod ei hun. 

A addawo bob pethi ac üi rodde ddim ond 
yr hyn sydd raid. 

A roddo Uwer lle na byddo eisiau dim. 

A gymero y cyfan yn anniolchgar. 

A wnelo ddrwg i bawb, heb fod hyny yn un 
lles iddo ei hun. 

A gasuo wybodaeth, oc na wyr ddim. 

A grcdu bob peth a ddywedo pawb wrtho. 

A aninliarcbo ddyn yn ci nbsennoldeb, ac 
a'i caijmolo yn ei wyneb. 

A ddigio wrtli bawb yn fnan heb achos, ac 
na faiideuo i ueb. 

A ufalo f wy am yr ciddo arall na'r eiddo ei 
huti. 

A gymero bob cellwair yn emes, a phob 
crnefl yu gellwair. 

A grcdo fod ei berthynasau yn well na 
phawb. 

A gyuieradwyo ei gydnabod, ac a wrthodo 

bawb eraill. 

A garo wneuthnr pob peUi yn annhrefnuB, 
ac na wnelo ddim yn hwylns. 

A atalio bawb i wneathnr daioni, ae na 
wuelo ddainni ei huo. 

A ddiystyra y rhai sydd yn gweithk>,pui 
na all fy w heb weithio ei han. 

A gasbao bawb oni fyddant fel efe. 

A ddigio am ddim, ao na wnelo heddwch 
heb iawn lawer. 

A ymyro â materion pawb, a'i fater ei hun 

yn ddrwg. 

A wneio ddrw^ iddo ei hcm, er mwyn mel 
cyfle i ddrygo eraill. 

A gen6|eno wrth eraiil am wneud yr hyii 

nas gall ef. 

A gymeradwyo'r eyft>ethog anwybodaa o 
flaen y tiawd gwybodnB 

A yfo ormodedd, ao a fwytao lai na di- 

gonedd. 

A wnelo ei gartref yn y byd hwn, ac na 
feddylio byth am fyned oddiyma, er ei fod 
yn gweled eraill yn nyned bob dydd! ! 

P9UtviUe. Cyfi. T. Howill. 



Adoìygiad. 



35 



.X^ <" .«-N » 



ADOI.TGIAD 

Ar Ddêwimaetht Rheibiaeth, Consuriaeth, 
píghyd a meddiaiU eythreulig yr oeëau, yn 
doMgot eu ivyU, 

** GftD fwrwdTchymygion i lawr."— Pavl. 

Yn y flwyddyD 1484 y cjhoeddodd y Pab, 
loDocent yr 8Íed o Rhufam» eyfraith Deddf 
Ofergoeliu, ao a'i rfaoddodd i ramwyr Chwil. 
lyi yr Alióaeii, i'w hawdardodi hwy i ddat- 
gndaio dewiniaid a'a llosgi yn y tân, am fod 
y gred o reih-wnigedd ynehyd a'a galluoedd 
wedi gwreiddio mor ddwtn ac weâi myued 

Emmaint ar led. Y mae sylwedd y gyfraith 
D fel hyo : — " Daeth i'n clofttiaa fw nifer 
frwr o'r ddaa ryw, hebofni llabaddio eu cyril 
cn hanain çyda chythreuliaid, pa rai a was- 
■aaethant, i'r ddaa ry w, a chyda eu strangc- 
iaa swynol, eu rhiniaa a'u •wyn-gyfareddan i 
ffiao a chystaddio dyn ac aniiáil gyda chle- 
fydaua dyoddefiadau tomewnol ac allanol — y 
maent yn dwyn dynion a meny wod yn anall- 
«f i senedhad — j maeDt yn dinystrio gen- 
edigaetban benywed. a chynydd anifeiliaid ; 
yn diflann Uafar y ddaear, grawnwin y win- 
wydden, ffrwythau y coed, y glaswelU a llys- 
wa ymeuayda, &c. Felly, gydag awdordod 
apQBtolaid<í, yr jáym yn rhoddi awdordod i 
igamjr y ChwiMys ì gyhaddo, carcharu, a 
diosfai,*' &c. Gwel Bath de Spinaf c. 3. 

Tn y fiwyddyn 1515, cafodd John Trithe- 
BS^ peD>fyniich o Spanheim, dyn dysgedig, ei 
ginddoa'i enllibo fel oensariwr. Gwel Gab. 
Nmmd. Ac heiyd yn yr amser hwn y cafodd 
gylefa pom' cant eu dihenyddio yn Geneva 
■lewn tri mis. Yr wyf yn dyfynu hya o 
BbBg1kh y Jesaitiad Deliro, ac fel uad oes 
geoiyf awoonlod i gyfnewid ei eiriau ef wyf 
yn«aad«eli aros, caoys yr w^f yn barno 
íbd aiwr&wr wedi eu dibenyddio, ac yn deb- 
ygoi iawn fod llawer o'r Waldensiaid tlodion 
wedl eo gosod atvnt hefyd, canys yr oeddent 
bwy yn ea crfrif hwy yr nn peth, ac yn eu 
falw y " rbeìb-wyr a'r rheib-wragedd i'ro- 
iBStaBaidd." Yn ]^r an flwyddyn eto y caf- 
add wytfa a deogain eu liosgi yn Bafensburg. 
Gwel MaleuM Malef, tad. 2. 

Yn j flwyddyn 1524, cafodd mii en llosgi 
yn yr an flwyddyn yn esgobaeth Como, a 
chaat yn flynyddol am amry w flynyddan yng- 
kyd aB y r nn peth. Borih de Spina. 

Ya y flwrdayn 1541 torwyd psn Arglwydd 
Hongeilbra am fyna ato rei personau nodedi^ 
ì guuiatî o, er gwybod pa hyd y baasai Harn 
jrSfeMÌ bjw. Gwel Lord Herb, 

Yroadd aẃrawiaethy meddiaot cythrealig 
aewn bri yn y flwyddyn 1598 ; un loan Dar- 
RÌ, yr hwn a fedcíyliwyd ei fod wedi bwrw 
Áa gythrenliaîd o nn-ar-dde^ o ddynion, ac 
a wjiwodd lawer o f eny wod i gael ea car- 
^■ulal rbeib-wragedd, agondemniwyd fel 
Ìiÿari Irwy lawn gydnndeb y comisiwn 
■n. Gwel y Dr. Hor'wuit. Mr. Gol., oni 
d& èpredyd fbd " Seintian j Dyddiaa Di- 
vedV yn efelycha y ffugiwr drygionas 
ikwnî« 



ond yn nnig en bod cynuaabit ya 
mewn íToUÍDeb ac yBÍÿdrwyid.— Gol. 



Cafudd consuriwr dall ei ddibenyddio yn 
Paris yn y flwyddyn 1574, h cbyhuddwyrl tua 
chant a huuuer eraill Yr otMÌd efe wedi bod 
yn atbraw y (idewiuiaeth wen; yr oedd yu 
cymeryd arno i gyflafareddu á'r angylioa án 
yn unìg. Bodin LL 2. c. ]. 

Meddyliwyd fod un Mildred Nerringtoo, o 
,swydd ÍC.-nt, wedi bod yu ftfddiaoueuig gsu 
'ddiafo), chyhuddwyd un hen Alice ain ei 
anfou iddi. Gwnaeth Elusìiür Newman a luuu 
Braiuford, YÌcariaid WestweU a Keunìngtou, 
ymdrechu difeddiannu yr yitbryd trwy ym- 
pryd a gweddi ; ac wndi myued nior beílod a 
meddwl eu bod wedi gwueud hyuy, argrafl- 
wyd ganddyut yr adnmlau, gyda chadarnhad 
chwech eraill; oud pan holwyd Mildred ger- 
bron Mr. Thomas Wottou a \lr. George Dar- 
rel, daa o yuadon heddwch, hi a gyfaddefudd 
ac a ddaugosoild ymdrechion a &Crangciau o'u 
blaeu hwy. Gwel y Dr tlutehineon. 

Yn y flwyddyn 1603 rhoddodd lly wodraeth 
Lloegr gyd-wysiad alian, wedi caufinl mawr 
ddrwg a chywilydd-dra y bohlagoedd mor 
hyf a chymeryd arnyut eu bod yn amgyfired 
natnr rhai cythreulig, ac yu auturin cynyg eu 
difeddiaunu. Y gyfraith bon oedd y rheol ar* 
ddercliug ymn, *' Nii bydd i weinidog, neu 
weîuidogiou, beb drwydded {licenêe) neu gyf- 
arwyddyd yr esgob, we<ii ei derbyn o dun ei 
law a'iscl, i {îyuyg Irwy unrhywymgymeriad 
pa byuag i ieddiaue<ligaetbu ua difeddianed- 
igaethu trwy ympryd a gweddi, i dafln alian 




weinidogaeth. 
y Canon72. 

Yn nwr, gan adael heibio gyfreithiaa y 
ceuedlaethau, sylwu yn fwy neiîlduol ar beo- 
derfyuiadau Cymaufaoedd ar y pcn yma. Yn 
nghymanfa Ancyra, yn y flwvdayn 314, pen- 
derfynwyd fod pum' mlynedd o benydiaeth i 
bob ifug-broflwyd a clioosurwr, ynghyd a'r 
cyfry w rai ag oeddent yn cymeryd arnyut i 
ddywedyd tesni, a chybyd o amaer o benyd- 
iaeth i'r cyfryw rai aj? oeddent yn eu derbyn 
hwy i'w tai, er mwyu iddynt iacbau eu clefyd- 
aa. ^ Hyn ywsylwedd y bedwaredd ganon' ar 
ugain o eiddo y gymania hon. Ondheblaw 
hyn, y mae idd ei weled yn Ilawer o hen 
gopiau a argrafi'wyd gan Oratian Caransa a 
Lancelot, £91 mynegiad o eiddo y gymaofahon, 
fod llawer o feny wod drwg yn cael ea hodo 
trwy dwyll y diafol i feddwl eu bod yn 
marchogaeth trwy yr awyr gyda Diana a He- 
rodias, a thorfeyda o reib-wragedd, ac yn 
gweled weithiau olygiadan galaras a goríol- 
eddas. 

Penderfynwyd eto, yu y flwyddya 8C4, yn 
nghymanfa Laodicea, y 36 canon, yr hwn sydd 
yn diarddela pob offeiriad a fyddai yn swyn- 
wr, yn gonsurwr, ynghyd a hoU mathematici 
a sêrddewiniaid. Hefyd, yn y 6fed gymanfa 
gyffredinol, a gynnaliwyd yn Trallo, yn y fl« 
692 y gwnaethwyd dwy ganon, y 60 a'r 61, 
yn erbyn ffag-feadianedigaeth ^an y diafol a 
dy weawyr tesni— a'r cyfry w rai a fyddai yn ^ 
dwyn gyda hwy eirth, a chreaduriaia eraiU, a 
chymfwyr genedigaethau, consorwyr a swyn* 
synreddwyr, &c. Yr wýf fí iy hun yn adna> 
Dod un a giifodd ei ddiaefodi, hyd y nod yn y 






36 



Yr ÜH Ddaim. 



^ y ^^ .y^ y^ ^ . 



' rf - ^ . »^' 



k>^ "^ >* X. **» , '^ .#*^ ^* "^^ j*^ ^ ^ 



flwyddya 1844 am uod oedd yn iachus o ran 
ei tarn am y diaí'oi. Eisteddodd chwcch o 
farowyr galluog i ystyried ei fater, a bu dadl 
boetb dros ei ryddhau, oiid ei draddodi i Sa- 
tau a woawd. lè. inedd ei wrtbwynebwyr. 
uid ydych chwi yu creda fod y diafol yii 
fialla dylaowadu arddyuolryw, yu eu aiecfd- 
lanoa uac yu eu galluogi ì reibio, dewioio, 
cooBurio, a phroftwydo. Fy atdb yw, Nac 
wyf, yc y mesur lleiaf. Ac y mae )ra deilwug 
o sylw manol, nad oedd y cyfreithiau a roda- 
wyd trwy Moset» bytli yu coabi y cymeriadau 
hyn fel gwir gymeriadau, eitbr bob amser fel 
ftag-gymeriadau,fel twyllwyra hudolwyr, sef 
ameu bod yn cymeryd ariiyut gyHawni peth- 
•a (trwy dwyll a hudoliaeth) imd oeddeut yn 
galla òa cyflawni, a thrwy eu hoced yn dwyn 
aynÌM oddìwrth y gwirionedd ; gwel Deut. 
18. 10—14: acy inao ICsay, yr heu brofiwyd 
duwiol, yn en gwutwar ull, ac yn gofyn eu 
barwyddiion ffydnber iddyul eu dnn^os. Nid 
oedd gan y rnai hyny, yn wahuuol i eraill o'r 
aucymeriadau, y swinonedd, eithr twyil a 
hudoliaeth hollol, tel y mae y rhan fwyaf oV 
eymeríadau a roddir iddynt gau yr yhgrifen- 
wyrMintaidd yn arwyddo. Dywedir yii gyff- 
redin am y aeneddwr euwog, a'r dysgedig 
freain ^oroastrea, mai efe oedd awdwr cyutaf 
•wynyddidethgythreulig: ond^^mae Naudoui» 
yn oi amddittyuiad i'r dysgedigion. a gawsant 
eu cyhuddo yn anghytìawu o swynyddiaeth, 
yu dywedyd nad oedd efe ddim amgen na 
«eryddwr cyfarwydd a dysgedis. 

Aeth Nero yr Ymerawdwr Rnufeinig, trwv 
boU iawnderau a pharotoiadau swynydd- 
îaelh gydn y swyuwyr enwocafa nllasai efe 
^ael, ond nis cafodd eíe ddiui allan ag oedd yn 
wiriooeddol a sylweddol. uddicìthr yr liyn ag 
tHiddeot alluog í gyflawni trwy gyireri (drugí) 
Bllysiaayu rt'ordd uatur. Gwel Flih. I^'ai. 
HiêtL^Oc.U. 

Yn y flwyddyn 1582, coodemniwyd dyn 
enwog yn Lloegr fel cousurwr, ond rhyddba- 
wyd ef trwy eiriolaeth Arglwydd Leicester. 
Cyfoddefodd hwn ei fod wedi asluiiio y gel- 
íyddyd bon, a'i fod am lawer o flynyddau 
wftdi bod yo arfer y celfyddydau drwg yma, 
a bod llawer ag oedd yn en hymarferyd wedi 
dyfod Uwer gwaith ato ef, a'i fod yiitau wedi 
bod ormod yn eu plith hwy, mewn gobaith o 
ganfod rhy w beth gwirioneddol yu eu gwy- 
bodaeth ; oud dy we<Iodd na chafodd efe ddim 
^wiríonedd, ond mai twyll a hudoliaeth oedd 
y cwbloU, Scot'ê Dii., I. 15, c. 5. Ein casgl- 
W anocheladwy, yn ngwyneb yr boli dyatiol- 
■aethan hyn o oiddo y deallus a'r dysgedig ar y 
pen yma, ar ol ìddynt ar y cyntaf amddifiyn y 
^ytryw gelfyddydau, &c., ond wedi canfod eu 
gwagder, gadawaantea tyatiolaethaa yn onest 
^ dinigrítb ar eu hol i ni mai twyll ydvnt. 

BÎioddwn beibio yn awr hen chwedlaa 
bwEMiâaeth, a éurfiwn ein bam ar y pwDsc 
dan ein aylw. Mewn perthynas i fodau ucn- 
rBddûl i ddyn, oddiwrth y reol sobr o gyd- 
weddîad {atuUogy); ni chawn fod mewn 
tm moád droa ddaroatwn^ gallooedd nataríol 
bodstt creadigoi i raddaa laeL Gyda gwrtfa- 
tiyêìgirwjdá vr egwyddor hon gallwn gaiifod 
tíàm holl auedd i gefnogi yr fmfoainldeb 



iwyd fod rhwng dynolryw ô'r yabrydion, ŵc, 
a wusanaethu hefyd fef cuddlen i drachwant. 
Y raae hyti o bossibl ary cyntaf wedì cael et 
ddyfeisio i gynnal enwogrwydd gau-ddow- 
iaeth, vr hyu a dderbyuiwyd uuwaith gan yr 
offeirînìd p«»nnaidd i'w crefydd ; ac y mae 
gonnod o'r Crístionogion (yu ugwir yêẁyd yr 
luddewon o'u blaen), yn fwy cyfeillgar à 
gwaddod pagauiaeth nag á'r grefydd aantaìdd 
addaeth i waered o'r nef. 

Yn awr, wrth ddybenu, gwelwn yr egwy- 
ddor hon yn ei hedyn a*i gwraidd— ffrwyth 
dychymmyg dyn yayw, heb y radd leinf o 
sail datguddiacl dwyfol ni rheswm : ffugifMÜi 
ydyw i gyd ; ac oddiar hon y mae yr hoH 
frug-iielfyddydau a enwyd genym wedi tyfu 
a tharddu idd en heuwogrwydd. Yr ydym yn 
cyfrifyr holl wyrthiaa pabyddol, a*r boll gel- 
fyddydau a enwyd genym, yughyd a pwyrth- 
iau "äeiatiau y Dyddiau Diweddaf," àdim 
aingen na fTugiaeth a gwagter, yn tarddu oddi- 
ar dwyll, hndoliaeth, ac anonestrwydd— ac 
wedi en profì felly ya ddiambeaol. 



(vcJiy]]«f: ygyMhredd 



8 foddyl* 



n HJH IDIQ)M«!BIf p 

Yr eedd miutai o ymdoithwyr nnwaîtb yn 
croesi gogledd-dir India. Wrth fyned yn 
mlaen yu ngwres y dydd gorchfygwyd hon 
wr gau ludded y daith, a iyrthiodd i lawr ar 
ymyl y Sbrdd ; ond nid oedd gan ei gyd-deitb- 
wyr ddim i'w wtieadag ef ond ei adaelyno i 
dreugu. Pan oeddent y naill ,ar ol y llaìlyn 
inyned heibio, darfu i genhadwr duwiol, ag 
oodd yn y iiutai, ei weled, a throi ato, a goa- 
twng ar ei liniau, a gofyn vu ei gluat, ** Frawd, 
pa obaith sydd genychf" Ar hyn gwuaeth 
yr ben wr egni cryf i godi ycbydig areî ben, 
ac atebodd, "A gwaed lesu Gríst ei Fab ef 
sydd yn ein glauhaa ni oddiwrth bob pech- 
od." Ac yna yn anion gollyngodd ei ben yu 
o1, a ba furw. Bhyfeddai y cenbadwr yn 
ddirfawr wrth ei atebiad, ac at ei ddnll efi*- 
eithiol a thawel yn ei roddi; ao yr oedd yn 
ddiamheuol ganddo fod yr heu wr wedl hoao 
yn Ngbríat Ni ddeallasai tan y faoad booo 
nad pagan ydoedd ; «c nis gallaî ddirnad pâ 
le na pha fodd y cawsai y fath obaitb. Tra 
yn synfyfyrío ar hyn, gwelai flapu ^tpyn o 
bapyr yn cael^i waagu yn Uatw y ooiiflr: ^9k> 
erodd ef allan ; a mawr oedd ei lowenjrdd 
wrth weled mai dalen o'r Bibl ydoedd* ji 
cynnwys y bennod gyutaf o Epistol cjníal 
loan.— >lle mao y geirìau gwerthfawr aiQ wao|) 
leau Gríati'w gweled.— Ar yr os ddale»! 
yr oedd yr hen wr wedi dyẁd o hyd i 
yr efengyl. Llawer gwaith, heblaw y 
yma, y ba un ddalen o'r Bibl ya fbddl 
iecbydwríaeth enaid; ac y mae yn yr yi 
iaeth o^hyn gynhyrfiad aDogaethol i 
blaid ei ddoŵfirtínid. 



Ardeih ar Peddwdodi 



t1 



/ÌRAETH AR ÍEODWDOO. 

Mr. Llywÿdd, — Yn mhlith holl ddrygau y 
byd hwn y "»ae meddwdod yn dcilwng oV 
rfaif-Dod hwDw a eilw y Sais numher one — ^efe 
yw y prif ddrwg, ac acboiydd y rhan fwyaf 
o darygao trígoiion v bydŷsawd ; ac efe yn 
cin dyddiau ni èydd yu dwyn y cymeriad 
gwaetbaf. lè, efê yw tad y drygau, a phab 
trosedd yn y lir a'i galwant, Ein tad Bacehait. 
Efe sydd yn dryHio y rbwymau asosaf — ty- 
lodi teuluoedd— uoethi plant, gan eú gwneud 
yn grwydríaid wrlh y miloedd. Lleiuw gar- 
charaa, tjwyta iV grogbreu, iselba achoa ein 
Gwaredwr, ac a ddamnia filoedd o eneidiau 
bob blwyddyn. Ac ar ddydd yr Arglwydd 
pwy oud efe sydd fe) cawr yn rhedeg gyrfa; 
a'n cydgenedl y Cymry, a podwyd i fyn'n yn 
ngboJeani efengyly tBngneÌedd. yn ewyllys- 
gar a roddant ea hunain yn gaethion ac yn 
aberthau iddo, yn lle dyfod i'r ysgol Sul ac i 
wrando y bregeth. Pa hyd y parha y Cyrory 
i wnend hyn î Pa hyd y gwasanaethant elyn 
Dow a dyn T Gochelwch rhag eich dyfetha ! 
Sylwn ychydig ar effaith anghymmedroldfb 
ary cymeriad, 

Ffìiith anwadadwy y w, nad yw y medd^^yn 

fn bwríadu dyfod yn nn oV cymeríad drwç 

ÿma pan yn dechreu ymarfer à'r diodydd 

meddwawí. Nag ydy w. Dechrena yn ddi- 

Diwediawn, faeb y bwríad lieiaf i dd^fod yn 

an^faymmedrol. Nid oes taedd naturtol yn y 

cyranaoddiad dynol at y òwpan gwenwynif ; 

aeiiid yw natar yn gofyn hyny ychwaitti. 

Rhaîd ei ddarottwng i'r ymarfenad trwy 

dnÌB, a byny trwy ymarferíad graddol ; ac 

yoa, ar ol d wyn y natur i'w faansawdd, y mae 

roe^s ail ìddo. Profir fayn wrtfa edrycfa yn ol 

ar ei &bandod. A gymerai efe et y pryd 

Inrny fel pétfa cydweddol ac fayfryd i'w 

CDwaeCh a*i natur7 a gymerai efe'lwyaid o 

faono y pryd hwnw heo ei gymysgn ? O na. 

ifand ei gyroysgu A dwfr, ac wedi hyny ag 

ycfaydiff Btwsr, ac yna cymer cf trwy lawer o 

draáerth, a*! arllwya trwy drais i'w gylla. 

Tebyg i hyn yma oedd y fam faono yn ei 

lanwybodaetfa yn dysgu ei phlant yn yr ar- 

feríad ofnadwy. Credai hi ei fod yn dcla i'w 

pblaat i ocfaelyd afiechyd. Yn y boreu, y 

petb cyntaf ar olcodi y plant a'n gwisgn, oedd 

ea galw yn drefuns aten gilydd o flaen y tán, 

jna cy merai y gin a'r dwfr, a rhoddai Iw^aìd 

1 bob on ; a chyn hir nid oedd rbaid iddi 

drsfiertba i'w gymysgn, daethant yn allaog 

fw gymeryd fef ag yr oedd, a hyny^ ffj^da yr 

hjfryáwch inwyu, a mwy o honó íe allai 

sag a &drai y iam druan ei gael iddynt Fel 

fayn daethant yn feddwon cyfiredin. Yroedd 

Tn awr mor ddymunol gandídynt nes eu gyru 

rr pery gl faeb oin na dychry n ; ac fel yr oedd- 

ystyndynesa at y perygl, yr oeddynt yn fwy 

aagealaa o hyd, fefnad oeddent yn prisio pa 

an aî ar j Uinell oen drosti yrelent. Pe ba- 

aaent yn meddiannu eu cvflawu synwyr yn y 

fcth 8efyHfa,galIasent wybod pa nesaf y buas- 

i'r perygl mai cyutaf i gyd y syrthient 

. Oa(riM)nol i*r gwrthwyneb y bn ; ac y 

rhi^eddwl y dyn aaghymmedrol yn dy* 

fed ^rwyllach dywyllacfa bob dydd íel y niae 

Ctf. VI. e 



ei berygl yn cynydda. Y maa ei sefyn& yB 
uu sydd yn gofyn, o faerwydd fayn, ein cydym^ 
deimlad yn neilldool; y mae yn wrtfaddrych 
ein tosturi, ac nid ein digofìdnt. Peidiẃn ag 
anghofìo, ynte, fod y niwed o yfed y diodyda 
poethionyn bechod ofnadwy, a'i foa yn dalla; 
meddwl ei gofleidWyr, fel nad ynt yn deall 
beth y w pechod ; fel pan y byddo yn agos i 
' berygl, nid oeé ganddo ddim gallu i'w ochei- 
yd. ac yn raddol, o ychydig i ychydig, y maa 
yn ei gunol dros ti ben. 

Y mae pob nn sydd wedi bod yn euog o'r 
drwg yrí gwybod yn broí^adol fod y diodydd 
meddwawl yn beryglas ac yn niweidioi iawn, 
acy roae yn teimlo ar ol mecJdwi anwaitiíi na 
wna efe fayny bytb draehefn; y mae yn i];iedd- 
wl yn awr y gwyr pa le ì sefyll am weddill eî 
oes. Ffurfía farn yn awr na wna efe ddim 
cymeryd gormodedd o hyn allau. Y mae yn 
gwybód pa le i aros — gwna ycfaydig y tro yn 
awr. Diferyn efo cfayfaill, nea mewn cym« 
deitbas, neu ef allai ycbydig yn y tŷ yi^ ädii^ 
gelaidd ; ond yr oedd yn metba a sefyU yno— 
yr oedd yn myned yn rhy agos i'r perygl ;'ao 
o ganlyniad syrtbio iddo a wnaeth. Yry^h- 
ydig bach a arweiniodd i lawer, a llawer a 
arweiniodd i ofid a pheohod. 

Eklrycbwn arno yn awr yn ei ddrygaa ofii- 
adwy, yn ngbafaef y pecfaod gwaethaf yn y 
byd. Fwy yw y ehtoareutpr {gamegter) 1 y 
meddwyn, yr hwn sydd yn caru ei gwpan a 
bod gydag ef o foreú hyd yr hwyr.— Eoryeh' 
i'rtafarn, pwysyddyno yn gosod y bwrdd a'r 
hsAifaehine yn oarod, i cfawarea am arían eí' 
gymmydo^? pwy sydd ya taflu ei arian yno, 1 
gymhell ei gymmydog i ymuno ag eff y 
ueddwyn y w efe. Dyma lle maent yn gym- 
ysgedig, yr hen aV íeuangc, y tlawd a'r eyf- 
oethog, y príod a'r anmhríod — rhai yn goUed- 
wyr a rhai ya enillwyr. Ac ar ol y coUo y 
gamlwr ei arían, O fel y teimla \ ymddeogya: 
me^ys á gwen ar ei wyoeb, a'i gafon yn Uosgî' 
o'i fewn gan ofid a digofaint. Y mne yn awr' 
beb ddim arían ; oollodd ei gyflog ; pa betfa a 
wne? Collodd ei gyfoeth; y maey traan beb 
ddim ; beth a wnaefe yn awr am arían. Nid 
oes llawer o bwys ganddo am waith; rhaid' 
dyfeÌBÌo rhy w ifordd arall ; mae e! galon yn 
ddrwg ; a gwell ganddo bob poth na gweith- 
io. Nid oes dim i wneud ond gWarchod eyfle 
ì—'ladraia ! os metha gael anan ei g«mmy- 
dog trwy y ^nmblingt rhaid eff cael trwy 
Iwybr mwy dìrgelaidd, sef II«drata ! gwylia 
yn awr am ^yfle i ysbeilioei gyd-ddynion. Y 
mee y tŷ tafarn yn Ue da ìddo gyrcbru er eael 
ei amcan i ben. Yoo y gwnei^ dynion yn 
feddwon; ac os bydd yno ryw nii gweddol p 
gryf mewn arían, diau y byád yn o debyg o'a 
daogos a'u brotìo— y mae am i bawb eu gwel- 
ed. Y gamblwr a wena ar hyu, gan ddnl sylw 
craflus o hono; a'r cyfle cyntaf a gaiff arno,- 
cyflawna ei weiibred ofnadwy. Cymer ei ar- 
iau, gan ei âdael heb ddim ; ao os bydd gan- 
ddo oriawr {waieh), gwna'r tro yn eìtbaf. 

Os gall gael rhy w beth a wna ei dro wrth^ 
dori lŷ ei gymmydog, pob peth o'r goreu; y 
mne gystal ganddo wnend hyuy a rhyw belfr 
arall ! Gwelir ef weithiauyn sefyll ar ben y 
flRmid-fawr yn y noser cyihtodd eì amc^n 
ofnadwy, efo ei ofierynm marwol yn ei law r 



i. 



S8 



rmuw. 



•c 08 metha a llwyddo trwy nertb corflorol i 
gael ei aríaOy gwna hyny trwy gymeryd ym- 
aith ei fy wyd. ! y bywydaa sydd wedi ea 
colli trwy ddylanwad m^ddwdoaü arweinia 
y eymmedrol yn feddíooHf y meddwonyu gamò- 
íerêt y gamblert yn lladron, a'r lladron yn 
fwrddwyr! a chyn terfyno y meddwyn ei oes, 
ewelir ef yn grogedie rnwng nefoedd a 
uawr. ** Ni cham y meddwon etifedda teyrn- 
as nefoedd." Tau Tau Iota. 

(I'w bftrhan.) 



T DILUW. 



ALLAN O BRBOETH T PARCH. R. PARRT. 

** DccHRiffooD Noah rybaddioy byd^a dy- 

wedyd fod Daw am ei foddi á dwfr. Parodd 

hyn gryn gyfiro yn mhlith y bobl ar y cyntaf. 

ir oedd pwys ei gymeriad yn enill graddan o 

■ylw pi^wb. CafoNdd ry w rai i'w gynorthwyo 

i dori coed at yr arch, ac i glado y defnyddiaa 

at y gwaith. Ond yn mhen deng mlynedd, 

dechreaodd rhy w amheaw]^r ddrwgdybio dy- 

benion Noah, ac ameu gwirionedd ei genad- 

wri. 'Ai t^bied/ meddynt, * fod Noah yn 

peidio ewinoni ? Draan oedd yr hen wr, ef 

allai foa rhy w ddyryswch yn ei ^oryn.' Dyna 

fel y mae anffyddiaeth yn cael ei droed i lawr 

flaenaf» mewn ameu y gwirionedd. Yr un 

fath Bg y mae y sceptics .■ydd yn britho eìn 

gwladyn awr. Ai tybieítTod crefydd o gym- 

maint pwys ag y dywed y pregethwyr ? Ai 

tybied fod marw o gymmaint pwys ag ^ dy- 

wedir ei fod ?' Ameuy ae heb galeda digon i 

toadu T gwiríonedd. Yn mhen deng mlyn- 

edd a dengain dyma ry w rai yn codi i fyna yn 

ddi^on celyd , ac y n g wada y cy ian. Dy ma y r 

ail ru at anfiyadiaeth ; ac yn mhea y can* 

mlynedd dyma ry w rai yn ymgryfhau, ac yn 

dyfod allan yn watwarwyr i watodio y gen- 

badwrí. Dymay radd waethaf. * Daw yn y 

dyddiau diweddaf watwarwyr, yn rhodio yn 

ol en chantan en hnnain, ac yn dy wedyd, Pa 

le y mae addewid ei ddyfodiad ef ? canys er 

pan hnnodd y tadaa, y mae pob peth yn par- 

naa fel yr oeddent o ddechrenaa y creaoig- 

aathT* ' Yr hen Noah, draan, y mae o yn aon 

am rhyw ddilaw mawr, a rhy w gawoa fawr 

yn dytod i foddi y byd, « bod Daw am ddyfod 

1 dy wallt y farn. Pa lê y mae y cyflawniad 

o*i fyeythiad bellach ? Mld oes dia mwy o 

arwydd heddyw na£ oedd gan' mlynedd i 

heddy w ! Y mae pob peth yn parhau yr nn 

íiath. Dydd a noa yr oa iatn. Tymhorau y 

flwyddyn yr un íatn— a aymndiadau y sèr yr 

un ÍAth. Fel byn yr oedd pethau yn amser fy 

nhad, fel hyn yr oedd hi yn amser fy nhaid. 

Ffolineb i gyd. Rhy w hritsUrafi o eiddo yr 

hen Noah y w y cwbl oll. Feidiwch a gwran- 

do ar yr hen greadar i' Parhaa i rybuddio o 

hyd yr oedd Noah er y cyfan, yn onest, yn 

daar, yn enw Daw, ac yn ngholwg Daw. 

** Ònd yn mhen y chwech u^ain mlynedd yr 
oedd y byd wedi cyrhaedd eithafnod ei lygr- 
edigaeth, ac erbyn hynyroedd jrarchwedi 
ei cnwbl orphen. Chweoh ugam mlTnedd! 
Caigliad ef allai oddiwrth y r y i^adrodd owdw, 



'A'iddyddiaa fyddant nfiain mlynedd achant.' 
Erbyn byn yr oedd yr hoU gymmydogaetbia 
yn ferw byw gan adrodd a gwrando am he- 
iyntion Noah. * Wel, yfory y mae prophwyd- 
oliaeth yr hen Noah yn dyfod i beu— drnaD 
oedd yr hen wr, rhaìd iddo estyn ei brofiwyd" 
oliaeth flwyddyn yn mhellach o leiaf— y mae 
yrhinynrhy degheddyw — ^pa fodd bynag^ 
rhaid i ni gael myned i ymweled ag ef i gjd 
yfory.* Y mae Noah yn awr yn prysur or- 
phen pjgu yr arch. Y mae y clo diweddaf 
wedi ei osodí Y mae pob peth yn barod. 

" Dyma y diwrnod wedi ewawrío ! Y mae 
y bore yn gllr, yr awel yn ajrner, y wawr yn 
ddysglaer, y mae yr haul yn codi yu siríol, m 
nefoedd a daear yn gweou ar eu gilydd. Dym» 
y diwrnod hyfrytafa fa drwy y tymor. Betb 
âm Noah ? ' yr hen fachgen gwiríon. Rhaid 
iddo daeni mai y fory oedd ef yn ei feddwl/ 
Cassla yr oedd y bobl yn dyrfaoedd^ Bh]r- 
boddio yr oedd Noah yn onest ac yn ddîfrífol. 
Ond po mwyaf y rhyonadiai Noah mwyi^ y 
gwawdiai y dorf. Fel yr oeddynt yn ymiya- 
on yn eu cabledd, ahi dirrayg, a'u gwawd, 
dyma lew a Uewes yn rhutẃo yn ddystaw a 
thawel rhwns y bobl, ac i mewn a nwy i'r 
arch. ' Ho !* eoe rhy w un, ' dyma y fium wedi 
dìsgyn ar yr hen wr am ei ffolineb— y maa o 
wedi myned yn ysglyfiMth i'r bwystfilod !'^ 
Gyda hyndyma yrawyri*w glywedynsuo 
gan adenydd dan eryr mawr, ac yn disgyn fel 
mellten i mewn i*r arch. ' Ho ! dyna fo : 

dyna fo wedi myned yn . Taw !' Ar 

hyn dyma ddau elephant mawr yn tyno yn 
miaen, a'u camrau amros^o yn siglo y ddaoar» 
a thros y grísiaa i mewn i*r arch. Yn union, 
dyma'r arth a'r arthes yn gadael eu cenawoa, 
ac yn cyfeirío tua'r arch ! Dacw y Uewpard 
a'r Ilewpardes yn gadael eo hysglyfaeth, ao 
yn ymorol am yr arch ! — dyma yr asen wyllt 
yn gadael yr anialwcb, ac yn prysaro at yr 
arch ! — dyma yr eidion yn gadael y preseo, 
dacw y march yn ^dael y ddol— daow y 
ceirw yn crychneidio dros y cae— dacw y 
cwningod yn gadael y creigiau^ a*rgeifr ya 
cefnu ar y mynyddoedd, ac y maent oU yn 
Uwybro am yr arch ! T mae yr awyr yn ddii 
gan esgyll yr adar, oU yp eheaeg am yr arch t 
yr olwg oedd ar y derf erbyn hyn ! Dacw 
y Duw mawr ei hnn yn edrych a oedd pawb 
wedi dyfod i mewn, ac â'i law ei han yn caa 
ar Noah a'r gwarediÿion oll. Mae poD boUt 
wedi eu sicrnaa, ac y mae pob clo wedi eii 
dyogeln. Dacw yr agoríad mawr yn mynecft 
i fynu i*r nef. Y mae Noah i mewn, ond y 
mae yr annuwiolion allan ! Y mae pob wyi^ 
eb o*r bobl yn awr yn dno— y mae pob caloa 
yn ymddattod— y mae myrdd o dybiaa, ac 
amheoon, ac ofnan ya Uanw pob meddwí.— ^ 
Dyna ry w wr mawftyn nesa at ochr yr arch, 
yn curo ac yn gwaedídi, ' Noah ?' Pawb mor 
ddystaw a'r bedd ! Dacw flaenor yr annaw» 
iobon yn casglu ei nerth yngbyd am y vnaâx 
olaf, ao yn gwaeddi, * 'Does dim peryçl— ple 
mae*r gawod ?' ac ar hyny yn syrtfaio i lewy^ 
yn y fon ! Yn awr y mae yr awyr y n gwisgo 
math o len goch bruddaida drosti— y mae oft- 
tnr oll fel pe byddai yn feichîog ar ryw gyn-i 
hwrf, yn ONihaneidio yn llwythog, a'i gwregys 
arymtwygg. Dynaswn y corwynlòeddTa. 



r 



Gwroìdeb yn Jlngeu. 



39 



eèfribu o bell i'w glTwed» ac yn torì y go§- 

tog— djaa fellten ja flaeho owchben y oorf. 

'Oij oiywydi,' meddairhyw ddyn. Y mae 

jr awyr yn dechrea pyg-ddao— ^y mae y 

aeÜt fflaoagoch yn deonrea gwibio. Dyna 

flotdd o angelion dinyatr allan o law Daw ar 

ottwaitb. Pwy a ẁyr pa nifer sydd o bonynt, 

■ pha finnt ydy w eu gallaoedd ? ' Cerbydau 

pâw ydynt ogain mil, lef miloedd o angyi- 

ìod: yrAiflwydd aydd yn en pUth raegys yn 

Sútti yn y cysaegr.* Dyma bnm' mil yn 

Hachio peleoi tán trwy odre ▼ cwmwl, i 

<iyna y braswhLw i lawr, er cynydda at^dy niad 

ja 7 ddaear, i sngno y gawod i*w mynwes. 

Dyna bom' mil yn rhedeg i fyna, ac yn agor 

ffBoeslríy oefoeddy fel y maent yn tjj^waUt ea 

cawodau dyUfog i lawr. Dacw bum' mil 

enill yn rhedeg i asor ffiodiardau y dyfnder 

nawr,tte8 y mae y rnai hyny yn bwrlymio ea 

bymyi£aroedd yn afonydd Uydain allan: a 

tiacw bom' mil gyda hyny yn rhedeg i tymud 

j troMHon a*r dorau aydd yn deríyn iV mor, 

isy mae ei donaa yn chwyddo ao yn ym- 

gyaddeirìogiar nnwaithrttc yn gorUfo droa ei 

gNhoao. Y mae hoU «aíerspouts y greadig- 

Mlh ^B cael eu pwmpio gan angyíion ar ea 

im diihaí er chwyddo y gawod, nes y mae 

jr noU nentydd wedi en gorchoddio ar fynyd 

iwr! olygfiì ryfedd! Edrychwn ar y 

' esdyra o neith yn gwnenthor ei air ef.' Pwy 

ftiUddìniad GAt.LuoSDD aiiobl? Pa fodd 

byttag, y mae un wedi antario dy wedyd, y 

Gdl iqgel heb na btMoI Bymudo Uoer y nen, 
Xci iûítfi jn ci chongl a'i tnafln dros ei ben — 
GMdHryddo'n f wy na cbawrfil ; er liyn ysbiTdion 

S; (ddnr 

mio wrth y dengmii ar flaen y nodwydd 

EfcedyB fyrdd eyflymacb na'r feUten yn ei crym , 
]lie*\adn yn denenach na mtn y claadyf liym, 
Fe nÉhn drwy yr wybran, fé dreiddia'r owmwl 
dnw, [gwlaw. 

Bẃ mjh iam na melltei^ heb gyflro gwrea na 

Er t|Bf pae 7 myno fe yr elfenau'r byd, 

T lÌB a>dwr i ffraeo'n grnideirioff yn en l]id, 

Te ktti'r creigiaii'n dmlchion. fe cfodda'r dnr yn IljrD, 

OféifbVT ^tíb i'w eha]0B,4B rigla ddaear-gryn. 

hì9a§e Pw fol y corwynt, f» gyíyd dymheatl ftiwr, 
H cbwjẁ blanAdca rhaîçdâynt, fe Inchia ser i lawr, 
'%niga danan'r weilgi, i lyngcu'r llongau 'nghyd, 
Mtijm aniaa drwyddi, atalia gwra y byd. 

M bynagam hyny, yr oadd ▼ «wblar waith 
TBNfr ! Tr oedd ^waadd y dorf erbyn hyn 
ja dinmfdain y creigian. Pa gnawd all ea 
ÿaddef. Eto chwyddo<yr oadd y dwfr, a 
'ÿnigo yr oedd yr elfenaa. Dacw ry w wraiff 
jî ([«aeddi ya ogwyneb ei gwr, ' Pa Bawl 
pwth y dy wedais ì wrthych foà rhywbeth 
JB aghenhadwri Noah V Daow rhy w fach* 
gnyniliedeg ac yn gwaeddi yn ngwyneb 
«dâd, ' Fy nhad, oni bofm i chwi, baaswn i 
'**di oyned i mewn i'r arcb.' Dacw ry w 
nyai^edeg ac yn swaeddi yn ngwyneb ei 
SÛBydoc, Fa aawi ewaith y bum i yn 
^dk ft chwi £oá yn debyg fôd cenliadwri 
Kfliii yn wiriooada Y' ' Wel; ni fyddwn i yn 
gwadn hTnT.' * lè, ond byddech bob amser 
Tftdywedrd y bnddem niiyatal a'n cymmyd- 
macaiíl, oaMyfyddtt^ abethydj^m ni 
mmêft bod gyatal alían ẁl cymmydogìon, a 
ìh^ yn bodOî yn y Ilif.' «hwycOo yr 



oedd y dwfr o hyd, a chynddeiriogî yr oedd 
yr elfenaa yn barhaus. Dacw ryw tam dy- 
ner yn dríogo i ben y clogwyo, a'r don yn 
gwthio i fynu ar ei hol — yn dal y baban'bach 
yn ei breichiau awchlaw ▼ Uif, ac yn croch- 
waeddi yn ngwyneb y neíoedd am arbed ei 
baban bach, serch boddi ei han yn y doo. 
Ond ni wrandawai yr elfenaa ar neb ond^ ea 
Daw. Y mae y bryniau yn saddo e un i nn 
i'r dwfr. Y mae y ddaear o'r diwedd wedi 
ei Uynscu i fyuu gan y môr,— dacw v^ cylan 
yn cael eu iiyggubo ymailh gyda'r lli. O'r 
diwedd dyma y dwfr yn dechrea codi yr 
arch i nofio, a hono yn dechreu siglo rhwng y 
gwanegau orfawr, a dacw y canuoedd oedd 
wedi dríuffo i fyna at ei chauad, yn dechreu 
cael eu sollwng i lawr o un ì un, nes yr oedd 
yr holl tyd wedi ei ddamnio á dymchweliad, 
a'i foddi yn y llif. Nid oedd mwyach ddim 
yn y golwg ond awyr a mor. Pa le y mae 
arch Noa yn awr t Yn nghanol y diogelwch. 
Y mae y teulu dedwydd yn eu palas nofiad* 
wy, newydd godioddiar eu eliniau, o gydna- 
bod Duw yn eu gwaredigaem, yn uno i ^anu 
penniil o fawl, mewn peroriaeth na chlywu* ei 
bath— 

• Bydd meliu lanio draw, 'nol bod o don 1 don, 
Ac ni rown flarwel maea o law i'r fordaith hon.' 

'O herwydd paham, y bvd a oedd pryd hwnw 
wedi ei orcnuddio à dwfr, a ddyfethẃyd! 
Ëithr y nefoedd a'r ddaear sy yr awrhon, yd- 
ynt trwy yr un eair wedì eu rboddi i gadw i 
dAn, erbyn dyda y fam, a dystryw yr anwir 
ddynion*' " Cÿfi. Taü Taü Iota. 



GWROLOEB YN ANGEU. 

Yn uno gylchwÿliau Gymdeithas Genhadol 
Llundain, adroddai un o'r areithwyr yr hanes- 
yn canlynol : — O gylch dwy flynedd yn ol yr 
oeddwn yn sefyll ar lan y môr yn Scotland, 
yn ymyl careg ag oedd yn nodi lle beddrod 
un o arddercbog lu y merthyron ag oeddynt 
wedi colli eu bywydau dros leau Gristyn am- 
ser Charles II. Ar y gareg hono yr oedd enw 
" Maroaret Wilsor" yn gerfiedig. Merch 
ieoaogc ddeunaw oed ydoedd. Yr oedd hi a 
gwraig weddw dair a ẁriagain oed wedi cael 
eu cyd-gondemnio i £irw am wrthod neb ond 
lesu yn Ben yr eglwys. Y ddedfryd oedd, ar 
iddynt gael eu rhwymo wrth ystangciau wedi 
eu ouro i'r clai tew á^ y traeth, a chael ea 
gadael yno nes i lanw y mor ymchwyddo 
drostynt. Yr oedd ystangc y weddw oedran- 
ns wedi cael ei osod ychydig yn nes i'r mor 
nag ystangc y ferch ieaangc, gyda bwríadam 
i wasgfa ingawl olaf y weddw siglo ffydd 
Margaret Wilson. Dechreoodd y llanw lifo 
yn mlaen taag atynt, ac ymchwyddo yn radd' 
ol hyd y gliniau, ac yna byd y Iwynau ; abyd 
ygwddf; ao o'r gwddf hyd y genaa: a phao 
oedd awn llatmeirioi ochenidd olaf y weddw 
oedranns jb ymdorí Allao drwy «wyn y doo, 



«^ 



40 



T NieoHttid, 



,./^.'-Vy 



gofyiMÌ adyn o watwarwr 6rlidgar a dideiml- 
ad i Margaret Wilson, " Beth meddi di yn 
awr am dy gyfeilleBÎ" "0!" atebai hithai, 
" betb meddaf, ond fy mod i yn gweled Criêt 
yma yn dyoddef yn an o'i aelodau. A wy t ti 
yn meddwl mai cyni sydd yn dyoddef yma? 
Nage; ond Críst ynom nì ; nid ydy w ef by th 
yn eìn banfon i ryfela ar ein tranl ein hnnain." 
— OV Crontel. 



7 NIOOLIAID. 

Y blaid hon a elwir Nicoliaid, oddiwrth Ni- 
cholas, nn o'r aaith diaeoníaid a ddewÌBwyd 
gan yr apoftolion ac eraiU o'r saint. Yr oedd 
ef yn bft)8elyt o Ântiochia. Gwel Act. 6- 5. 
Yr oedd Crist yn cashaa gweithredoedd y Ni- 
coliaid (Dat. 2. 6.) am eu bod wedi rhoddi eu 
hDuaiu i bob afleudìd a thueddiadau cnawdol, 
gan ddysgii y dylaidyuiouoddefeu gwragedd 
yn gylfredio. Nid oeddyut yn petruso bwyta 
petnaa a gynnygwyd i eiluood. Yn eu cyfar- 
fodydd neo yn bytrach eu gwleddoedd cariad, 
arfereot ddiftbdd y goleuui, ac yua cyflawnent 
odiueb A gwragedd eu giíydd. Hunant mai 
trwy ffyBByiltiad o'r fath, rhwng goleuni a 
thy wYTlwch, y daeth y byd i fodoliaeth, ac yr 
hanodd angyhon, cythreuliaid, a dyuion yn y 
dechreuad. Cedwir had dynol, a gwaed y 
rywogaeth arall yn eu gwaaanaeth eglwysig, 
ac honant ei fod yn Bantáídd; ac y mae yu 
fwy na thebys mai y blaid hon a roddodd ei 
•awyr ddrewllyd gyntaf ar y wir eglwys, 
&fi. Y Bect rhyfeddol faon a wadanl Dduw 
yn .Greawdwr. a galwant yr angylion wrth 
enwaa Barbaraidd. Deohreuodd eu credo 
ymbeiaethu tua dechrau teyrnaaiad Domftian, 
o gylch y flwyddyn 52 o oed Crist: a chyn 
alUudiaeth loan y Dlfynydd i YnvB PatmoB. 
Nid hir y bu y sect bon heb newid ei heaw o 
fod yn •* Nicohaid" i " Gnasticfcs,'» »ef gwy- 
bodaeth; fel pe buasai eu gwybodaeth nwy 
wedi deílliaw o ry w \e heblaw o y gwaelaf o 
ddychymmyg dynion. Yr oedd eu gwybod- 
aetb mor wamal, fel nas gallasent hwy na neb 
arall ei ddeall. Dywedent lawer am eu 
"iBonefl," ac hefyd un " Paldabaoth," y rhai a 
wnaethant y nefoedd (raeddynt), a'r hyn oU 
syd4 ganddynt o ddwfr. Priodolant lawer o 
feibion idd en i£on, neo Ennoia, Barheloth, a 
Bunicon, yr olaf a alwant yn Gríst. Honant 
fod y rhan fwyaf o betbaa gweledig wedi dy- 
foá o ddwfr a thywyllwch. Dywedant he- 
fyd fod daa enaid yn mhob dyn nÿddiog, un o 
hoayiH yn santaidd, wedi deiUiaw o'r Duw- 
idod ei hun, aV olaf trwy genedUad ; ac mai 
yr olaf sydd yn pecha ; ac ar farwolaeth dyn, 
pod yr eoaid yn myned i anifail. Yn ol cred 
Py thagoras, daliant fod daa Ddow ; un da, ac 
nn drwg, fel y " Manichoes," y rhai a sefydl- 
füot en credo ar ran o eiddo y NicoUaid. Hon- 
ant hefyd fod lesa a Chríst yn ddao berson 
gwahanol, ac i Gríst ddisgyn yn yr lesu pan 
oedd yn ddeg ar hugain oed, ac mai y pryd 
liyny y dechienodd wneothar gwyrthiau. Av 
jr atbrawÌBadi hpn ▼ iylfaaBodd yr Entycb- 
«IÌ4»'rN«flloriMd (Éntyekiani tmd Nutori- 



an$) eu cyfeiliomad. Ni fynant i neb ddy- 
oddef merthyrdod er rawyn Críst, yr fawn 
dywedant ei fod yn ymddiddan ar y ddaear 
ddtíunaw mìs o amser wedi ei adgyfodiad. 
Llwyddodd y cyfeiliomad hwn yn dra helaeth 
yn Asia a'r Aipbt yu y flwyddyn 129, ac yr 
oedd yn flodeuog iawn yn Spaen, yn mhen 
386 o flynyddau wedi engyniad Críst. O'r 
saig ddrewUyd hon y sugnodd y Yalentiaid, 
Manicheaid, a'r Prísilduiaid (PrisciUianiiÌM') 
eu gwenwyn. 

Dir yw mai Nicholos a'i ddyBgyblion oedd 
y cyntaf fel plaid gyhoeddus a gyfeiliornas- 
ant mor bell oddiwrth y wiriTydd; ond y 
mae " hanes crefyddaa'r byd," o lafur Alex- 
ander Boss, yn dangos i m\ nad oedd Nicbo- 
las o hono ei hun, wedi dychymmvgu credo 
mor wrthuu â'r un dan syiw — bou un ara]l 
wrth ei gwraidd ddim Uai na Sìmon, yr hwn 
a elwid Magus, yr hwn mae yn dra thebygol 
oedd y cyfeiliornwr cyntaf mewn modd per- 
sonni ag y mae yr ysgrythyr we<iì ei gofmHÌì. 

Hysbys y w i y rban fwyaf odd eich dar- 

Uenwyr mai Samariad oedd Simon Magus, ac 

ei fod arenw saint v Gorochaf, acyn gyntaf o 

bawb yn cyoyg anan am ddoniau yr Ysbryd 

Glán. Yrôedd ef yn gwadu'r Duwdod,acya 

boni ei fod ef ei hun yn Dduw. Dysgodd nad 

Duw oedd Crewr ^ byd, eithr yr an^ylion: 

ac na ddaeth Crist i'r byd, ac o ganlyniad na 

ddyoddefodd. Gwadodd yr adgyfodiad, ac 

annogodd odineb. Haerodd hefyd nad oedd 

y gwir Ddow yn adnabyddus i'r patríarchiaid 

a'r proff'wydi Ar yr atbrawiaetD ddiweddaJ' 

a nodais y sylfaenodd Menander, Cerinthua, 

Satarninus a Pasilides eu credoau. Gwadodd 

Simon MaguB y Dríndod hefyd, 9c o ganlyn- 

iad cafudd ddysgybUon lawer, er yn mhell 

ar ol ei amser ef, ddim llai naV Sabelfaid (iSa«> 

bellianê) SHmosatenif^id, MontaQÌaid, Praca» 

iaid, ac eraill rhy aml i'w henwi oll. Dir- 

myoodd gyfraith Moaes am nad oedd wedi 

doiUiaw oddiwrth Dduw, a haerodd oad oedd 

yr Ysbryd Gl^n yn sylwedd ond rinwedd yn 

uni^. neu ryw efiaith, ac i^nogodd ei ddysgybl- 

ion 1 addoh ei butain Selen, fel duwies. Yn. 

ngwyneb y cyfeiliornadaa nchod, parai oedd- 

ynt ar led y oyd, hyd y ijod yn ngwyneb yr 

apostolion eu hanain, gwoaf sylwì beth oaad 

yr achos fod Simon Magus a'i ^anlynyddioa, 

heblaw Inddewon a Mahometamaìd, yn gwada 

y Dnwdod. Yn gyntaf, eiddigedd Satan, yp 

hwn sydd yn cashau ac yn enid y gwiríoBi 

edd : yn ail, balchder Hereticiaid, pa rei ^ 

fynaat eu bod yn gallach nen yn fwy gwybod<i^ 

us na*r saint : dichon hefyd fod oyfran dra he- 

ìaetb o anwybodaeth yn disgyn idd eu rban | 

o herwydd trwy eu rheawm naturiol nis galU 

ant amgyflred y dirgelwch mawr hwn. Di- 

chon beíyd mai Ilìd a malais yn erbyu Críat 

oedd yr achos, san fod ei Dduwdod yn cael et 

wadu gan laddewon a MahometaBÌaid, m 

Chymry a Saeson hefyd. Dian mai pwngo 

y w hwn sydd wedi tynn sylw Ilawer o ddy»* 

lon ffwybodus, heblaw anflyddwyr o bol> 

gradd a synwyr, yr olaf ni iynant wadn eu < 

bodoliaeth en hanua, am nad ydynt yn ei ' 

ddeall, ood gwadan y Dnwdod gyda phob : 

paroârwydd. Daa bwya y oyMilioniadaiBi 

aaawrion bya; nìd oat i m foddwl Md oedii ; 



f 



jiuiryunaeth. 



41 



^^ ** * ^ 



pn gnffddwyr yo boJoli yo yr no amier : 
er]f jiallwn yn reftymol feddwl en bod yu 
diodísf erleüignotbao tryoDÌon, ac yu cael eii 
jimnni ar Ìcd y ddaear, a Uawer iawa yu 
tjtámo jü ebyrth i lid ea caaeio». Ond eto, 
úijwo weddiilion y aaint a ymroddaaant eu 
boBiio i fyw bywyd meudwaidd, mewii ogof' 
erdd ic auialwcb y ddaear, pa rai y caf son 
imdiDyDt ya fy ifythyr oesaf. 

ìadabtnatU-y-Trelin. GwitTX Mynwy. 



RNOI EIN HUNAIN I GRIST. 

Pi!f oedd amryw o ysgolbeîgiou Socrates 
jD Hioddi iddo aurhegioo, deuai Ascbines 
dliwd tío gan wridio, adywedyd, " Syr, uid 
onçeDyf ddimag aydd yn deilwng o honocb; 
lad yr wyf yn cyoyg yr hyn oll a feddaf, sef 
/jtown. Ac yr wyf yn deisyf amoch dder- 
byoyranrbeg, gan ystyried, er fod liawer yn 
rWdi mwjii na adawodd oeb mor Ueied beb 
ei roddi s mi, yr fawn wyf yn rfaoddi fy hun- 
o." Atebodd Socrates, " Nis gallasit roddi 
(fio lowy derbyniol genyf na ihi dy hun ; a 
bjddaf yn o&los iawo o dy rodd, er dy 
ddjcbwtlyd i ti dy bun yn well nag]f cefaìs i 
á" Ddadleoydd ! a wyt ti wedi roddi dy 
fan ileaa Gríst, yr bwn sydd yn foddlawn ac 
jiiU i gadw yr byn a roddir ato 7 os oad 
«yt, oofii y bydd y mddy gfad ^lscbines dlawd 
jidygaodenmio yn y farn, am iddo ef roddi 
eihmyngyfrogwbl i Socrates, 'ac wele fwy 
n Socntefl yma. 



BiYSUOíl l GELWYDOWYR RHYFYGUS. 

DinrnAflOM yr haoesyn canlynol am am- 
gjUiitd neiUdool agymerodd le ycbydigam- 
>eryBol, oddiwrtfa an o weinidogion swydd 
MD,yrhwB a aicrha ei fod ynberifaith 
«ŷionedd. 

'Troedd mewn cymmydogaeth heb fod yn 
■m oddi yma, ddynea ieoangc wyHt ac an- 
l^jnAfjT bon a brofodd eî han yn feichiog. 
Ii yr aiMar hwnw, dy wadodd iddi weled 
<lj>yaagosyno yn Uadrala coed o ryw le a 
ttdn hi. Troedd y dyn yn nn bollol ddìson 
èwgimdano; ac yaaelod gyday Bedydd- 
^' Yaol clywed am y dywediad hwn, 
^ẁú ì atfu yn fwy neilidaol iddi yn 
oiMAypeth. Hìtbana aicrbaodd iddynt 
«Ŵ yn cithaf gwîr. Galwyd y dyn i gyfrif 
8"^r^«yt, a thyatiolaethodd yntef yn y 
>*>^ awyaf difrifoL nad oedd y peth yn 
^» tt aa wyddtt ddim am dano. Yr oedd 
í^lBíyiparhaa i baenii'ÿ gwrthwyneb, ac i 
9^'fẀÊa j peth dy va4odd, ** Byth na chaff- 



wyf rym i esgor ar y pleutyn sydd ynof, (nea 
eiriaa oV sylwedd byn) oa oad yw yn wir." 
Yn mben ychydig amser wedi byn daetb ei 
liamser i esgor. Cafodd ei tharo yn glaf iawn. 
Danfoowyd i geisio meddyg atì; a daetb yn- 
ten. Wedi bod gyda bi am rai diwrnodau, 
dy wedodd nad oedd gonddo ddim i'w wnead 
iddi; nas gallasai mewn un modd yn y byd 
ei rbyddbau. Ac felly gadawodd bi, gan ei 
rhoddi i fynn i farw. Nid oedd dim arall 
mewn dys^wyliad gan neb, Yr oedd faynyn 
agos i ddiwedd yr wythnos. Y Sabbatb cao- 
lynol yn yr bwyr, yroedd y dyn a gybuddaa- 
id ganddi, yngbyd a'i wraig, a cbyfeillion 
eraill, yn dycbwelyd o'r addoliad cyfagoa 
beibio ì'r tŷ lle yr ydoedd ; a dy wedodd un 
o'r cyfeillinu wrth y cyhuddedig, " Beth pe 
aem i mewu i welcd y ci-eadiirtrncuus?" Al- 
ebodd yntau, '* Nac af fí ; ewch chwi os yd- 
ych yn dewîs." "Na," ebe ei wraig, " dos 
i mewn." Ac yua, ar gymbelliad ei wraig ac 
eraiU, efe a aeth i mewu gyda ei gyfaill. Wedi 
bod yno ychydig, gofyoodd iddi, Bethoeddbi 
yn awr yn ei ddy wedyd am y cyboddiad ag 
oedd wedi ei ddwyn yn ei erbynef?" "O !" 
ebe bitbau, " eeiwydd yn gwbl oedd; nid oedd 
ynddo ddim gwir. A woewcb cbwi faddeu i 
mi ? Atebudd yntau y gwnai. Ceisiodd gan- 
I ddo roddi cusan iddi yo dystiolaetb ei fod yn 
maddea. Gwrtbododd yotau byny, ood ys- 
gydwodd law à bi. Yoa gofynodd ìddo a 
wnai efe weddio gyda bi a tbrostí. Cydayn- 
iodd à'i chais; ac ar or hyu ymadawodd ef 
yngbyd a'i ^yfaill. Cyn pen dwy awr wedi 
hyny rbyddhawyd bi ; yr byn nid oedd neb 
bellacb yn ei ddysgwyl. — Nid ffbrdd gyffre- 
din yr Arglwydd ydyw gwneud fel byni ond 
nid ydyw yn beth angbredadwy y dicfaon i 
bethau o'r fath gael en trefna ganddo weithiaa 
yn ei ragluniaeth ef, yn rhyboddion i rai rby- 
fygns yn eu pechod, fel yroedd hon. Ymae 
efe yn sylwi, ac yn medru cosbi. " Peth ofia- 
adwy yw syrthio yn nwylaw y Duw by w. 
— 0V Cronieli 



aORCHFTGU 8ATAN. 

Adrodaai yr Anrbyd. Baptiet Noel yr ha* 
nesyn a ganlyn mewn cyfarfod cenhadol an- 
waith. Yr oedd dyn ienangc yn Manchester 
ag oedd yn dechreu llwyddo ac enill arian fel 
nyddwr cotwn. Aeth i gyfarfod cenhadol 
gyda bwriad i roddi swiU yn y casgliad ; ond 
wrth wrando yr areitbiau, enynodd dadl yn 
eifynwes pa nn aiswllt ai tovereign a roddaî ; 
ood o'r diwedd y teimlad cenhadol a enillodd 
y dydd, a bwríwyd y £fovamgw i'r dryaor&. 



»» 



. 






42 



FLoemiiaid, 



lX- ^^ /^ . 



Cyn gyated ig yr B6th o'i law, dyma hanaD- 
oldeb yn codi« ac yn decbrea dadwrdd yn ei 
gluBt, '^ Ffwl wyt ti, Jobn. Ni baasai waetb i 
ti roddi y Bwllt, a dim ond byny; buasit 
felly yn awr yn gyfoethocach o bedwar swUt 
ar buoitheg; ac ui buasai neb yn gwybod 
dim ain byuy.'* Wedi iddo, drwy weddi ac 
ymdrecb, fwrw yr ysbryd byny allan, brys- 
iodd yu ddioed i godi ei rodd i o un i bum* 
SGPírei^n, a thyua, meddai, y modd yllwydd" 
udd i **guro Satan" Hwyracb y byddai yu 
burion peth ì rai o Gymry Amerìca gyuyg un- 
waitb ar y ifurdd yma o " guro Satau." 



Y LOOUSTIAID. 



Mac Syria, yr Aìpht, aPbersìa, yugbyd a 
holl bartbau dehenol Asia, mor ddarostynged- 
i^ iV dyatryw a etfeitbir gan y creadunaid 
idycbrynllyd yma,agyw y rhanau eraill o'r 
byd i ddyëiryw y daeargrynlau a'r mynydd- 
oedd tauîlyd (voicauo6»). Y mae Uuosawg- 
rwydd y creaduríaid hyn broo yn anghredad- 
wy gan bawb ar nas gwelsant hwy. Cuddiant 
yr holl ddaear am gannoedd o íilldiroedd, a'u 
8wu|tan yn dringo a dissyn y ooedydd idd ei 

Êlywed o bellder Tordd, yn debye fel pe 
yddaì byddin yn niyned i'w ffurdd mewn 
dysCawrwydd, ac heb fod yn rhyfela. Gellid 
dychymmyga wrth weled eu bol yn mheu 
auuer, ibcl lán wedi bod^yn eu canlyn. Lle 
bynag y dygwydd iddynt fyaed, byddant yuo 
wrth y myrddiyuau diríf ; a gwnant dditrod 
yn fuan iawu ar bob pren a líysiaui bwytant 
y dail a'r risgl. fel na bydd yu aros o'r pren 
ond y trwngc moel. Cyfrífir eu bymddang- 
osiad bob amser fel blaenredegion i brinder a 
newyn. Dywed trígolion Syria bob amser 
eu bod yn sicr o fagu, os bydo y tymhor gau- 
afaidd yn dawel a mwyn, a deuant bob amser 
yno o anialwch Arabia. Pan y mae y trígol- 
2on yn canfod arwyddion o'u dyfodiad, ym- 
drecbant trwy bob moddion i'w tarfu, nea ea 
gwylUio, ea dychryu a'a difa. I'r dybenion 
nyny weithiau cyneaant danaa mawrion, a 
thaflant bob math o welltach a gweiríaa 
gwlyb amynt, nes y byddo y mwg yu ymgodi 
ya ffolofnaa mawrioa dros yr holl wlad : bryd 
arafl cloddiant fibsydd roawríon, a thaflant 
bob math o wellach a gweiríaa ^wlyb arnynt, 
nes y byddo y mwg yn ymgodi yn golomau 
maxvriondro8 yr holl wImI : bryd araU clodd- 
iant ffosjdd mawríon, yn y rfatai y lladdant y 
locaatiaid wrth y miloeda; ond y dinystr 
penaf ac anfiaeledicaf amyat yw, gwynt y 
deau a'r deaa-orllewinol, yngbyd ag adar a 
alwant, " Locaat-Fwytaw^r." Bydd yr adar 
hyn yn ea derbyn yn heidiau Uaosog, ac nid 
yn anig yn ea bwyta, ond yn eu difa a'n lladd, 
fel pe byddai hyny yn hyfrydwch penaf ea 
natar : o ganlyniad y mae yr adar hyn mor 
wertlifawr a pnarchja* g&n y gwladyddiol, fel 
naa beiddia neb ea $aeuia na a difa mewn un 
modd. Ond y gwynt a nodwyd ydyw príf 
4<ii&ystrydd y loipomid; jchwytnir hwynt 



I 



gan hwn yn an dorf i For y Canoldir» a bodd- 
ir hwynt yno ; ac o herwydd eu rhif, bydd ei 
lauau yn doedig gan eu cyrfi', a'r drygaawr a 
gyfyd oddiwrtbyntam lawer o ddiwmodaii 
sydd annyoddefol. Pan fyddant yn ymgodi i 
ebedeg, bydd yr olwg arnynt fel cwmwl du, 
ac fel y byddont yn agosban braidd na thy- 
wyllaut oleo yr banl. Bydd eu gwaithyn 
disffyn ar y plaohigiou a'r Ilysiau, agos mor 
ddifaol a phe bwytant hwynt Bydd eaheif- 
aith ddinystriol yn parbau mewn rhai gwled- 
ydd am dair a phedair blynedd ; a ,phan jr 
byddant feirw bydd en drewdod yn cael ei 
garío gan y swynt, ues y bydd bron yn acni' 
chou i uebaliu byw tn agos yno. ^ 

Dy wed an bauesydd credadwy i Affnca gael 
ei drygu yu annhraetbol gan y líu bamol hyn 
yn y Hwyddyn o oed y byd 3300, j rhai, wedi 
bwyta pob pren, yngbyd a'r llysiaa, a ebed'' 
asant ymaitb, a boddasant yn y mon yr byn a 
achoflodd ddrewdod mwy na pne buasai cant o 
fíloedd o gyrff'dynolyn gorwedd ar wyneb y 
maes beb eu claddu. Yn y fl. 1650, daethlla 
o honynt i dalu eu-hymweliad á Rwsia, yn 
dair byddin, a Uedaaant dros holl diroedd ro- 
land a Sitbania, nes oeddent yn ty wyllu yr 
awyr, a'r ddaear hefyd a orchuddiasant mewn 
rhai manan, hyd nes oeddent yn bentyraa 
mawríon yn ymgrynhoi ar eu gilydd bedair 
troedfedd o ddyiìider; manau eraiU aorch- 
uddiasaat yn hoUoI, fel pe buasai bretbyn da 
wedi ei daenu dros yr noll ddaear, a'r hoU 
goedyddyn plygu gan eu pwysaa, a'r goUed 
a wnaethentydoedddrosben pob cyfrínad.-* 
Yn y flwyddyn 1724, ymwelsant a dufrodaaant 
Barbary yu dra tbraenus, fel y darlania y Dr. 
Shew, yr hwn ydoedd Iygad'dyst o'r peth et 
hun. Ymddangosasant gyntaf oddeuta di wedd 
mis Mawrth ; yn nechrea Ebrìll yr oeddent 
wedi lluosogi i reddau annirnadwy, nea oedd- 
entar gauol dyddbron a thywyUu yr haui fel 
gwahanol gymylan duon. Yn nghanol Mai, 
gwnaethant enciliad am fyr amser i'r gwa« 
hanol wastadedd i ddodwy en wyau. Yn mia 
Mehefiu daeth y rbai ieaangc allan gyda hwy 
yn IIu aneiríf ; cuddient gannoedd o latbeni 
o*r ddaear: ac fel y cerddent yn mlaen a 
ddringent y coedydd, y muríau, a'r teian, gaa 
Iwyr ddifa pob peth tyfadwy ffbrdd y cerad* 
ent. Y trígolion, i'r dyben o ymdrecha i'w 
diia, nid atalient na thraul nac ymdrech ; 
cloddiasaot eu meosydd a'u gerddi yn Ifoaydd 
mawrion, a Ilanwasant hwynt à dwfr ; mewn 
manan eraiU oasglent bob math o ddéfoydd a 
losgai ac a iygai yn ddeisi mawríon ; a pbaa 
welent y cwmwl locastiaid yn dyfod goaod- 
ent hwynt ar daa. Ond, er eu gofid , boan y 
gwelsant eu holl lafur yu aneffeithiol, o her- 
wydd Ìlanwyd ea hoU nosydd à chyrff y lo- 
custiaid, a'n tanaua'ddifioddwyd gan y naill 
lu ar ol y Uall, eto y fyddin aymddangoaai heb 
nn bwlcli, na Ueibad yn perthyn iadi ; ond 
yn ysbaid diwraod nea ddau wedi i un fyddin 
fyned i'w fibrdd, ymwelid à hwy ffan fyddin 
newydd wedi deor o*r wyvt & ddodwasîd o'i 
blaen, j rhai a hoUol ddirasant yr hyn a we< 
ddiUasid gan y rhai blaenaf ; ond yn ddiaym* 
wth chwythwyd hwynt i For y Gogledd. i 
boddasant. Yn y nwyddyn 1797, ymwel 
wyd gan yr uorhyw ihni á gwattadedd da 



FeimilHon — YDymheêtl. 



43 



-WA/*». 



ke6ol Affrica: am yr hyn y rhydd tio Mr. 
BiirDw ddetgrífiad helaetb ; ond yr hyn a 
eilirei gynnwys yn fyr fel hyn : — Yn y fan Ue 
troedd ef o'r wlad, yr oedd yr holl waatad- 
edd wedì ei orcbaddio droa oddcutii dwy 
fil filidiroedd pedtir onglog ganddynt, a 
djjroedd yr afon fawr a llydan wedì ei bollol 
atlntddio san |yrff y rhai a ayrthiefnt wrth 
jmdiecha bwyta y cyrs a dyfent ar hyd ei 



'-.'^'~' ^ .>■' ^ \ 



EFElYCHiAD O'R PENNILLrON SEISNI6. 

Yn y rhifyn dm^ddaj* 

àMwn 8T1.-0» bemwoh y gwoant y Ilinau iiiod, 
jiéájáátà i'rpennfflioo Scisnig, fyw íoddineb l'ch 
phpMd-Alhnd,»» goddefwch iddj'nt ymddiingoe. 

ẄctẅU. Ei frawd Esnoti^ 

CnuwiKHKWir, daw'r amaer addawediff 

Cj&ireahewn. blodetia'r ánial dir, 
Aawyltrfant SeloD canu gnnt, 
A'r gwylltoedd oll blodouo wnant ; 

grdlawcahcwn, daw*r amaer addawedii; 

C|dhwenhewn, blodenar anial dir. 
Aiieâìr Ilaman ** Newydd da," 
I^6rd,boddugol chWytìo wna ; 
Apbobcreadiir, caeth nen rbydd. 
Roeawaat y gogonawl ddydd ; 

^weabewn, daw'r amser addaWedig. 

Cydtawenhewn, blodeua'r aaial dir. 

pydlaweohewn, ddw'r anuer addewecäg, 
Crdhwahewn. Jeruaalem a gán. 

SáDB á gl wyf gyfraith Jôr, 

Ae Bglyw pawb o fdr hyd f»r. 
^wnhewn, daw'r amser addawecÜg, 
CfanwtnhewB, Jemealem a gán ; 

Gorawch pob brrn gwna'r owiaei eedd. 

Pob ffrwd ddyliía rhadawl hedd ; 

GorieÌBW mawl bob calon fad, 

Pobllaí rhydd floedd mewn llonder llad ; 
^Jwoihcwn, daw'r amseraddawediA 
v!dSinohewn, Jeroaalem a gán. 

gÿwohewn, daw'r amaer addawedig, 
Q«weẁwn, teyniaea ThoyÊOg hidd; 

Cjttchweiy'r oen a'r llewrard dig : 
^ÄSeion claia na thraie nl thrig. 
gjweobewn, daw*r ameer addawedig, 
*^JOWf*ewn, teymaaa T'w/tog hMì 

Trŵ dedd a phicea offer hSt- 

jẁiny gwydd,* a draenog ár ;t 

UoB wena hM o lan hyd Um ; 

JBddyagîr rhyfel mwy'n un man. 
gywenhcwn. daw'r ameer addawedig, 
cydhweBhewn, teymaea Twynog hedi. 



Y DYMHESTL. 



tf 



Tùn-~T OadlauJ 



Tr oeddwn ar forenddydd 

Tn byfiyd yn ymdeithio^ 
iBBrinlai'rhaiil yableinrdä 

Beb gwmwl yn gorcfaMáio; 
liWB un maa yn min y HAr, 
MCdnth drawar waith efai I6r» 

Teehdbrmawr ei fluiaii t 

INdwn y eyinylan 
/t gnrebnddlo? awyr werddlaa, 
i'rhial a1 ddiagilaer olau, 
JftTo tt ai doiuai'n gry^iaa ; 
ÿ^ awB taranan diraw, 
^oedd fy aglialon bron]|ewn braw, 
A'r gwjnt a*r gwlaw yn adgaa. 



"ím. 



t flnrÜMe, plough-laod. 



Tra hynodoedd taranaa 

Yn rhwypo yr «iwynrylcb t 
A't mcllt trwy'r eanffderau, 

Fel 8a4*thau tAnlIyd ogylch ! 
A'rinor rn hỳll ei wnwr^ 
A'i doniiu fel Mynyddau ninwr, 

Yn ddirfawr oddiaragylch ! 

A'r llongau'n nofio'n lliiwnion 

O ddynioo a thryiioriiu, 
Goruwch f tonau geirwoo. 

A'r eigion rhwng f crcigiau ; 
l'w gweì'd o tìaeii f gwynt, 
Yn eael eu gyru'n rhwydd ar hynt 

'Nawr oll bron myn'd yn ddrylliaul 

A*r mor^yr trirt eu trimlad 

Ki welent dlr nac wybren ; 
Na llewyrch hanl na lleuad, 

Na «iriol wawr un eeren ! 
A braw yn Ilanweu bron 
O dan y dwr o don i don, 

Ilcb wuled dim ond niwlen ! 

A'r dymestl wynt fn chwythu, 

A'r oerni 'n curo nrnynt ; 
A'r eirwlaw yn eu gwlychu. 

Hcb unrby w gyeur ganddynt f 
A'r mellt o*u cylcb yn gwau, 
A *wn taranRd yn parhau, 

Ae aruthr swn f corwynt ' 

A'r dymcstl am hirdymor, 

A'r pt;rygl mawr yu para ; 
A hWytUau ar y cefnfoi' 

Ueb obaith diogelfa, 
Bob un mewn ofn bob aWr. 
Mmì'u lle fna«ai'r eigion' inawr í 

Cyn cyrltaodd pen eu gyrfa. 

rol) peth oedd idd ei ganfod 

Ÿei pe buasai rwymau 
Holl natur yn ymddattod 

DNn ddyrnod Duw yn ddamau f 
A phawb o'r morwyr mad 
Yd canu'n iach i dhr ei/ gwlad, 

A phawb o'u boU bertfa'oaaau t 

A'r llong yn awr ollyngal 

I'r gwaelod a'i thrígolion I 
Ac eraill a'ent yn ddrylllau 

Ar draws y creigiau mawnon i 
A'r morwyr fawr a man 
A'rdagran ar eu gruddiau glAn 

Ar ol eu hoU gyfeillion. 

A phawb yn llwyrymado 

Àgwlad eu genadigaeth! 
Lle cawaant ironau i eugno 

Yn anwyl a phob triniaeth ; 
A boddi gol yn nghol, 
A gadael pob peth ar eu hol, 

Ër cymmaint oedd euhiraetih i 

Rhû 'nghanol annuwioldeb 

Yn iynu tua'r teríÿB, 
Ar ymyl trag'wyddoldeb. 

Ow I eehrys oedd eu dychr^rn t 
Arhaiyncodillef 
O weddi'n awr at Ddnw y nel^ 

Ac yntef 3rii eu derbyB I 

Pan aeth y dymheatl hidbio, 

Holl anian oedd yn Ìloni f 
Heb gwmwl yn gorchuddio, 

A'r haul yn rho'i oleuni, 
Heb chwyth o wynt na ehçXÍ, 
A'r mor fel eidan eirian oll, 

Yn addaa 'n ol llonyddu. 

GWILYM GBULISIO. 



^^^^^^0^^^^^ 



ANFFYDOIAETH. 

Meithrin pecfaod nue anflÿddiaeth, Llyg^rBdifaethyw 

eînoa, 
Ercfayll meddwl am yr enaid Wada yr aafeidrol Fod ; 
Flaat wr yagol Ua Sabbotfaol, Pawb a ddelo 'apl el 

doÌBiwn, (Ilawn. 

I lawB brofl Duw'n bodoli, Credu'o IeBa*r Llywyád 
Ai. Oẃ* DiBmr. 



f 



44 



Hanmaeth Gartrefolt 



'■>^'V/X^N^'' 



*^ './' V* .*' 'w' ^ W \^ N^ W' >^ -^ '^ \-/'\.- V. 



^y\y ^ .^ \^' \_# s. *^'\.<'\J''v..' 



^'Wi^- 



DYDD NADOÜG YN IV!!NERSVILLE. 

Yn gymmainta botl y dydd inhotl yn coel 
ei gadw lel Díalh o wU; u <lyni(Mi yii arterol 
o riiddi heibi» eii jiorcbwyiinn hmio yn yr ar- 
daluedd hyn fel parlliaíi erHÌll «»'r wltnl, pen- 
derfynodd cyleillion rhinwedd h daioni yn 
xMinersville dderij\ddii yr íideg mewn yni- 
drcch er cadw y hyd o'r üoí» ly^'redig y mae 
yn porwedd yiuldo, acyn (d y j»ejiderlyniud 
utaenorol cynnuliwyd y tnoddioii cDiilynoI : 

Yn y boreu ani dde^. cyiuoiliwyd cyrarfod 
cenhadol gan Gym<hUka» (ìenltadul y Plnnt; 
u thraddodwyd darlith fndiliol ar Sandmch 
Itlands, gan y Parch. H. K. Williaras. Daug- 
oswyd cytìwr gwí>el yr ynys.)edd cyn myned- 
iad yr efengyl yno. Vr oed<i y jtiynnulleidfa 
yn líuosog, uchafwyd casjíiiad rhagor«jl ddaar 
íldiwedd y cyfarfod wrth ystyried caledi yr 
ùmseroedd. 

Am ddau o'r gloch y prydnawn.cynnaliwyd 
cyfar*'od gan y Gynideithaâ Diiirweslol, yn 
iighapel y Bedyddwyr. Galwyd y Parch. J 
I*. Harrist, i'rgadair, a .Johii Thomaa i fod yii 
Ysgrifenydd. Agorwyd y cy fm fod gau y Cad- 
eirydd mewi| anôrchiad byr a «ynwyrlawn; 
yua galwyd ar Mr Richard Edwards, Potts- 
ViUe, iaoercb y gynnulleidfa luoeog; ac wedi 
hyny y Parch. R. R. WiHiams. Yr oedd yr 
areithiau yn rymus ac etíeitltiol ; ar y diwedd 
arwyddodd 18 yr ardystiad i Iwyryrawrthod 
á'r ddiodd feddwol. 

Penderfyowyd cyfarfod öm chwech o*r 
sloch yn ughapel y CynnuUeidfaoIion. Wedi 
dechreu y cyfiirtod, galwyd y Parch R. R. 
Williams Vr gadair, a galwyd yr un ysgrìfeD- 
ydd. Agorodd y cadeirydd ỳ cyfarfod, yna 
galwodd ar Mr. Humphrey Parry i areithio ; 
ac wedi hyny ar y Parch. Robert Williams, 
ùc yna ar y Parch. J. P Harris. Yr oedd yr 
areithiau nyn yn dra phwrpasol, a'r capel 
wedi ei orienwi. Arwyddwyd yr ardystiad 
gan 56. yr hyn a wna i fyna, rhwug y ddau 
gyfarfod, 74 ; a gobeithiwn y bydd iddynt 
barhau. Felly y mae yr acbos dirwestol i 
raddau wedi adfy wio yn ein plith. 

Yr ydym yn teimlo ein rhwymau i gydna- 
bod y cantorioD am ea gwasanaeth ar y dydd ; 
a diolchwn i'r ardalwyr am eu preseDnoldeb, 
oDd yn benaf i Dduw am ei nawdda'i wenau. 

Penderfynwyd fod gweithrediadan y dydd 
i ymddangoB yn y Cyhoeddiadau Cymreìg. 

JoHif ThomIs, Ÿágrtftnydd, 
Miner8ville, lonawr 6, 1849. 



TREFNiADAO Y POST SWÝ0OFA. 

Rhtong Prydain Fawr aW Unol Dalaethau. 

T mae y cydnadeb newydd a wnawd yn 
ddiweddar rhwng yr Unol Dalaethau á Bryd- 
ain Fawr wedì dyfod i weithrediad o barth 
cladiad Uythyraa, papyrau, yr hwn sydd yn 
Çoaod y odwy lywodraeth yn hoUol ar ^rr nn 
tu: o bartb yr eîw. Rhydd y dyfyniadan bYr- 
ion a ÿàfljü hysbyBrwydd Vr darllenyda o 
Dator y cyaandeb. 

Pob Uythyr b bostír yn yr Onol Daiaethan, 



yii pwyso hanm'rNtns ne»i (Inn ìiyny i pael ei 
vpiyrifd yii IlyThfsf'songl; droi» h:uui(^r wns, ac 
irid uwchhíw iiu <ŵiie, yn llythyr dyhlyg;dfoi« 
(III wsis, Mf hid líwchlaw iiii a h«?ifier, yn dri- 
phlyfí, ac felly yn cynyddn yn «»1 >r rju gfadd 
nin l)i»h tiJjiiiitT wiiî* ychwmie2«il Yii Lloegr 
V uîîtH vr hull ivlhyron a liw\s.'int dros un wns 
ac nid «Irti.H ddwy, i'w liystyri»*d y;» l>»»dwar- 
filyt;; rlros ddwy j;c nid uwclilnw tair wn», 
yij chwechplyg ; liyiiy yw, codir dwy drolh 
N'chwauegol ar gyf«r pob wns y byddout dro» 
hcii tin. 

Y dreth ar bob Ilythyr sengl a bosiir yn yr 
ünol Dalaethau, wedi ei gyfarwyddo i un- 
rhywfan yn Mhrydain Fawr neu yr Iwerihl- 
v\ì, yw 24 cenis: Ilythyrao dyblyg, 43 cenfs; 
iriphlyg, 72; ac felíy yu cynyddaw, yn «i yr 
nn fîrndd, yn ol en pwysau. 

Yr un modd am bob'llythyra bostiryu nn- 
rhyw fan yn Mhrydain Fawr, c >dir yr itn priá- 
ocdd ar eu rhoddiad i fyou mewu uurhy w 
bo9t-8wyddla yn yr ünol Dalaethan,yn ol eu 
pwysaii. 

Gellir laln "» cwbl mrwn uurhyw swyddfa 
yn yr üiiol Dnl«ethau,os bydd v danfouydd yiî 
ewyllysio, fel y bydd yn dtìidraiyl i'r der- 
bynydd. 

Gellir gosod uewyddiaduron mewn un- 
rhyw swyddfayn yrÙuol Dalaeihaui'w dan- 
fon i unrhyw le yn y Deyrnas üyfuool, trwy 
dalu dwy cent yn mlaen am bob au ; ac ar en' 
derbyniad o Lc^egr oeu íwerddou rhaid tala 
dwyceut — Pob Uywodraeth i dderbyn dwy 
cent am bob ne^yddiadur. Y mae y rliat 
hyn i'w danfon wedi eu goblyga mewn am- 
lenaii, yu agored y ddau pen, ac nid ynt i 
gynnwys unrhyw ysgrifeYi mewnnn modd. 

Am bob pamphet a anfonir i'r Dbyrna» 
Gyfunol, ac am bob pamphlet a ddel'bynir 
oddi yno rhad talu an ceut am bob wns a 
bwysoDt. Y rhai hyn liefyd i'w goblyga 
mewn amleuau,yD agored bob tu, fel y gelTir 
yn rhwydd ea canfod, ac nid yat i gynnwys 
unrhyw ysgrifen pa bynag. 

Ám lythyrau a anfonir i unrhyw fan dan 
lywodraeth Lloegr o'r Üaol Dalaethaa, rhaid 
talu yn mlaen, 5 cent yr ua os danfonir hwynt 

fyda phaclcet Prydeìnig, nea 21 cept yr un os 
aofoDÌr hwynt gyda phäcleet Americanaidd— ■ 
idd ei ddybíu, &»., yn ol y pwyaau. 

Ar dderbyniad Uythyrau o unrhyw fan yn 
Lloegr neu y meddiannau Prydeinig mewn 
UDrhy w swyddfa yn y "wlad hoo, bydd 5 cent 
yr nn i dalu os danfonwyd hwynt gyds phaeh- 
et BrydeÌDÌg,neu 21 cents gyda phachet Ame- 
ricànaidd. 



TAN A CHOLLI DAÜ FYWYD YN PORT 

CaRBON. 

Nos Fawrth, lonawr 2, Uosgodd tŷ Mr. 
Philip Steinbach, yn Port Carboa, ger Potts- 
YÌUe, tua nawo'r gloch. Yr oedd Mr. a Mn. 
Steinback yn abeennol, ac wedi gadael y tŷ yn 
nghofal tri o blant, yr bnnaf o ba rai nid oedd 
ond pum mlwydd oed. Yn anfibdiM gosod- 
asant y tŷ er dáBt a siTrthiodd daa o honynt— 
nnyn flwydd a*r Uall dros ddwy flwydd oed, 
yn ys^lYtBeth i'r fflamâftu. tlwyddodd yr 
nenaf 1 ddiangc aUan. 



Gwladyehfa Oymreig. — Yr 



Cymreig. 46 



DAMWAIN FARWOL. 

Pan oedd Mr. George Markle ya gweithio 
ar y rheilffordd ser MÌDerBviQe y Sadwra olaf 
yo y fiwyddyn ddiweddaf, taflwyd cf dan yr 
aradr eira, ac anafwyd ef i*r fatb raddan fel y 
bn farw mewn caDÌymad. Ynaddeogys fod 
Mr. Markle wedi bodyn gweithio ar y rheil- 
ffordd hott dros bamthe«; mlynedd, ac yn 
bwríudu et gadael y dydd y cyfaríyddodd 
à'r ddamwaio. Yr oedd yn 35 oed. ac yn wr 
a bercbid yo fawr. 



GWIADYCHFA GYMREIG. 

Mr. Goltgtdd, — Mae cryn siarad genym 
yn y dyddiea hyn yn y gymmydogaeth bon 
yngbylch sefydln swladychfa Gymreig; er 
fod rhai yn meddwl fod hyny yn ormod o 
orcfawyl 1 nì i'w eyflawni, eto nis gailaf gan- 
fod mewn an moad fod fayn yn anmhosibl, 
ood cael cydweithrediad. Mae yr hyn a ym- 
ddaugoaodd yn y Cenbadwr yn ddiweddar, 
yn enwedig ynghylch haelfrydedd Cymry 
Cîocinuali, yn deilwng iawn o sylw a cnym- 
eradwyaetb ein ceuedl. Mae cymdeìthasan 
o ddecbreaad bychan wedì bod yn foddion 
lawer ffwaiih cyn yma iddwyn petbaa mawr- 
ioa o£iiam«ylch! Nid oedd y gymdeithas 
•ydd dao fendith v nef i ddadymchwelyd 
teyroas y ty wyllwcb ond bycban yn ei decb- 
reaad! yrbonsyddnid yn onig yn cyfrana 
bara natorìol, ond befyd bara'r by wyd i fyd o 
golledigion ! ! Y mae yn ddrwg genym wel- 
ed cymmaint o dnedd yo y Cymry at wled- 
ydd o binsoddau oeríon. Cymmedroldeb yn 
mhob peth sydd yn sefyll ei dir oreu bob am- 
MT. T mae sefydlu ar fan atebol mewn hin- 
sawdd iVCymry yn bwogc o bwys mawr,ac 
TD an sydd yn gofyn profiad a gwybodaeth 
oelaeth Vw gynawni. Amaethyddion wedi 
bod yn trin tìr yn Ameríca cbwech nea aaith 
mlTnedd o leiaf, ac wedi cael prawf o hîn- 
■oddaa a oatar tir mewn ewahanol barthaOi a 
ddyleot gael ea hawdoraodi i edrych allan 
am dir i*r Cymry. Yn awr, yr wyf yn golygu 
fod yn Ohio lawer o Gymry gwybodas wedi 
cael profiad helaeth ar drín tir, ac hefyd yn 
jledd talaeth Caerefrog-Newydd ; carwn 

rwed eotystiolaethbwy, pa uo ai hinsawdd 
I, ai hinsawdd oer Stenben, y w yr oreu 
«V mwyaf manteisiol i dlodion Cymrr i fy w? 
Byddai gosod dynion newydd ddyfod dros- 
pod o'r hen wiad, neu grefitwyr, i ddewis tjr 
i am^ethwyr yn Ameríca, yn gwbl mor an- 
aoeth a goeod dilledydd {taüor) yn oruch- 
wyliwr ar y glowyr, neu grydd ar y mwn- 
wjr. Maa maconsin yn wlad oer iawn, a'r 
coed yn brìo, beb fynea yn mhell iV gogledd; 
a dim glo yn y dalaeth : ac nid y w y grawn 
Iiiâiû£l a godìr yno ond gwael iawn, b 
chymerTd y wlad gyda'i gilydd, mewn cya- 
maríaem i'r hyn a godir yn nhalaethaa Illi- 
iMÌiac Ofaio. Gyda phob paroh i**Dan o 
B^nOmr yagrif pa an a ymddangosodd yu y 
Cenfaadwr am Bbagfyr diweddaf, yr wyf yn 
Md£e eî wrthwynebn, oblegyd ofowyf íoà 
y eẅSSì wedi bod dipya yir fyrfowyll, heb ys- 
tyned pethao fel y maent, nm yn gwybod ood 
yclgrdig îawn am yr hya oedd ganâdo mewn 

Ctt. VI. 7 



Ilaw pan yn jserífenu, odide ni bowai yn 
cymeradwyo idd ei genedl fodo i wlad lle 
nad oes ond ychydig o goed a dim elo--(ie 
mae y g^aaaf hefyd mor hìr ac oer. Gooeithiaf 
y bydd i ryw un galluog ddyfod i'r maes i 
ddadleu aíros fainsawdd mwy g^mmeroi, a 
gaaaf tynerach nag eiddo Wisconsin, a goeod 
allan werth y grawn Indiaidd nid yn unìg 
ynddo ei hun yn ymborth i ddyn ac antiàil» 
ond ei fod hefyd yn cymhwyso ac yn addam 
y tir at gynhyrchu gwenith, &c. 

Yn awr, Mr. Golygydd, a eaf fi nodi, fel an 
sydd wedi cael peth profíad yn y ẅlad. ^r 
hydred {longitude) 40, fel canol-bwynt mn- 
sawdd i'r Cymry. Mae y llinell hon yn 
cynhyrchu glo mewn rbanau o'r tír, a mwn 
baiarn mewn manau, o BennsyWania i'r Myn- 
yddao Cerigog. Mae digon o dir ^ y lly w- 
odraeth yr ochr orllewinol i'r Mississigpi ar y 
Uinell hon, ar werth. Gwyr pawb sydd yn 
dtìwis ewybod, fod deheubarth lowa yn llaw- 
er gwell gwlad na Wisconsin, ac nid yw y 
farchnad yno cynddrwg ag y ba. Mae yn 
gwellhau bob bíwyddyn. Mae'r trefydd yn 
amlhau a'r trígolion yn Iloosogi, &c. Y mae 
y Missourí yn fordwyol a Uawer o'i cbaogen- 
aa ; os y w y coed yn brín mewn cnanani y^ 
mae yno ddiffon o io : nidoes achos i'r Cym- 
ry ofni ymsefydlu yn nghdgledd talaeth Mis- 
suurí, o herwydd ei bod yn dalaeth gaeth, os 
ydy w y tir yn dda ac yn lachns. Mae hanee- 
loo oysurlawn oddi yno, a Ue i obethio y bydd 
yndalaetb rydd cvn hir. Gorllewin-oçleod o 
California y w y wlad oreu a ddarllenais i am 
dani o nn wlad yn Nghogledd Âmeríca; ond 
y mae y dranl yn ormod i anfon Uawer o 
dlodion yno. Wm. Huohss. 

WeUh Creek, Aeaêío P. O., Kanê Co., lU. 

YR INDIAID CYMREIG. 

Mr. Gol.— Mae yr hanesion ag y ma* 
teithwyr diweddar yn eu rhoddi am y Uwyth 
Indiaid gwynion ar yr Af-m Galia, yn profi ta 
hwnti bob dadl fod ein cyndadau wedi dyM 
yno o Ewrop. Mae ffwedd eu gwyaebw, 
lliw eu gwallt, eu ffwybodaeih yn y celfydd- 
ydao, a'u moesau da, yn rl»ffor i'r Indiod 
yn gyffredin, wedi synu teithwyr yn ddi- 
weddar. A eawn ni fel Cymry âyduno i an- 
fon dau neu dri o'n cenedl i'w plith, er ym- 
hoH yn fanylach i'w sefyUfa, eu credoau. eu 
harferion, &c., ac os bydd amgylchiadau yn 
caniatau i sefydlu yu ea plith. Ni bydd y 
draul yn fawr, ac nid oes acho^ beichio neb 
ond cael cydweithrediad, er cynnal cenhad- 
wr neu ddau yno. Dylai fod un yn deall yr 
Ysbaenaeg yn eu püth ; ac os mni y rhai hyn 
yw yr Indiaid Cymraeg, a'u gwlad yn dda, 
ac yn weddol o iacho», a pheth Cymraec yn 
ea hiaith, onid dyma'r man Uey dylai y Cym- 
ry ymsefydluî ac felly, wrth ein bod ni, 
Cymry yr America, yn cyfranu i helpu ein 
cenedl i ddyfod drosodd o wlad y gorthrwm, 
a chael eu bara naturíol, y bydd iddynt bwy- 
than, dan ddýlanwad Ysbryd yr Arjlwydd, i 
gyfraau bara y by wyd i'r Madogiaid ty wyll, 
ac feUy bydd ein cyíraniadaa yn foddion, fel 
ydywed yr hen ádiareb Gymreig, "i ladd 



46 



Hanesiadh Gartrefol. 



dan aderyn ar un ergyd;" a bydd ^enjm ]e ì 
ddysgwji benditb daybl>:< «r em gwaith. 
Ond ofowyf fod Afoa Galia ormod yn y de at 
ehwaeth y Cymry.— Nîd oes aaieaaeth geiiyf 
na bydd Ilawer yn gweiiu ar yr yagríf hon, 
ond dywedaf wrüi y cyfry w nad ydynt hwy 
yn gwybod cymmaint â mi am daoynt. onide 
nii gwnelenthynY* Crefafarnoch chwi, Mr. 
OoWffydd, adael Vr ysgrif hon a'r un flaeuorol 
ymadangoa yn rhy w gon^l o'r Seren, mewn 
gobaith y bydd pob nn o bonynt i dderbyn y 
tylw a deilyngant Yr eiddoch, &c. 

WeUh Crfeh, Ul. Wn. Huohbs. 



YM080DIAD AR FYWYD AC YSBEILIAD 
CYMRO YN POTTSYILLE. 

Ynoa Sadwrn olafyn lonawr. fel yroedd 
Cymro o'r enw John Davies yn myned gyda 
I)avid Sands a Beniamin Carp, trwy 1e anial 
yn agos i Guinea Hilì yn y lle hwn, rhuthras- 
ant amo yn sydyn ganei goro i lawr, ei aathru 
yno, ac wedi dwyn ei arian» sef tna $30. gad- 
awsant ef yno, gan feddwl ei fod yn farw. Di- 
oagasant ef o'i ddilladachymerasant y cwbl. 
Pa'fodd bynag, llwyddodd Davies r^w bryd 
cyn y boreu i fyned yn nl i dỳ David Jones, 
mewn sefyllfa druenus, a gwnawd pob brys i 
-wnend ei gwyn yn btsbys i'r Ynad Wilsou. 
Daliwyd Sands, a thŵadodwyd ef i garcbar ; 
ond drwg genym nad ydys hyd y ma wedi cael 
gafael ar Carp'. 



TAN YN PITTSBÜRG.— COLLED MAWR 
AR FEDDIANNAÜ A BYWYDAU. 

ToBDDn tán dinyatriol allan yn Pittsburg, 
am dri o'r gloch boreo y 6fed o lonawr, yr 
hwn a loagodd taag ogain o adeiladaethau yn 
nlw mewn ychydig amser; yn cynnwys 
nwydd-dŷ ardderchog y Meistrd. Irwin a'i 
Feibion; naw adeilad perthynol i'r Meistrd. 
Adams a Townsend, yn Front^treet ; foundry 
M*Kee a Griawold, yatordy raiiau Dudley a 
DaTÌa, ac amryw adeiladaethaa eraill. Cyf- 
rìfir y golled yn $70,000 : o ba awm yr oedd 
$40.000 wedi eu dyogelu mewn gwahaaol 
awyddfeydd. Bernid fod amryw fywydau 
wedi en oolli. Cafwyd cortF Mr. Hays, mab 

ÎBamwr Haya, yn yr adfail y prydnawn 
wnw. 



DIHENYDDLAD W. «ÜNDRIDGE EPPES. 

Dyoddefodd yradyn annedwydd hwndded* 
fryd drymaf y gyfraitii, jn Ricbmond, Rhag- 
fyr 29, am ladd Mr.'Mmr. Yr oedd nifer In- 
oaogo bobl wedi ymgynnuU i weled y dìhen- 
ydaiad. Gwnaeth gyiaddefiad llawno'ifai. 
barbwyllodd Mnir i tyned gydag ef i'r coed 
i taathu, a phan aethant i le anìalymoaododd 
amo a Uofrnddiodd ef, gyda bwriàd i gymer- 

Îd oddiwrtho rai papyran a ddaltai yn ei er- 
ynef. 

Gada^rodd y carchaior ei geU yn y carchar 
toahanner awr wedi deoddeg, gyda y Parch 
•digion'HargFaYeaWitbera. Yr oedd wedi 
ei wîtgo mewn íwyn, ar yn ymddangos yn ei 



iechyd arferol. Wedi cyrhaedd y dihenyddle 
y Parch. Mr. Withera a anercliodd y dorf, gan 
derfyno mewn gweddi gyfaddas i'r amçylch- 
iad. Yna decbreuodd y carcharor ar ei gyf- 
addefiad, ac mewn Uais dealladwy ac hyglyw 
gwuaeth y sylwadau canlynol : " Foneddigion, 
nid oeddwn yn bwríadu dy wedyd dim ar yr 
amsylchiad presennol, ond gan y dicbon y 
bydd liyny o les i eraiU, yr wyf yn bender- 
fynol i ddTwedyd rhywbteth. Cynnddwyd 6 
o wahanof droaeddau cyn hyn— o iofroddio fy 
mam-yn-ngbyfraith a'm morwyn, achelydo 
ladd syrwr moch ; bnd o'r hofl bethau hyny 

Sallar dystio gerbron fy Mamwr fy mod yn 
dienog. Byddai yn dda genyf pe gaUwn 
ddy wedyd yr un peth am y cyhndaiad araU : 
o herwydd yr wyÿyn euog ohwnw. Myfi a 
leddais Francia Adolpbos Muir á*m Uaw fy 
bun. Y mae y weitbred waedlyd o flaen Ìy 
Uygaìd byth oddiar hyny, ac y mae yn edifar 
genyf i mi ei chyflawni. Y mae ynddagen- 
yf cfdywedyd íw modyn credo ei lod ef yn y 
nef, ac hyderar y bydd i mi ei ayfarfod yoo ; o 
hcrwyddyr wyfyn ymddyrìed ar addewidion 
Duw. Foneddìgion, yr wyf wedi gweled 
gweU amser, fel y g^yr amry w o hoooch.— 
Pan ymoBodo y temtiwr amom, nîa gwyddom 
pabethaallwn ei wnend. Yr wyf yn go- 
beithio y bydd hyn yn rybodd i cnwi oU, er 
eochelyd fy esiampl. Yr wyf yn gadael y 
byd mewn heddwch â phob dyn. Yr wyf yn 
profi fy mod mewn heddwch á Duw. Hyder- 
af y cawn oll gyfarfod yn y pef "_ 

rrysnrodd y sirydd gyda'i waîtb, a dangos- 
ai y ntef yr ymroddiad mwyaH Pan yn gowd 

Ír napcyn dros ei lygaid dy wedai, *' Lludw i'r 
ludw, priddi'rpritfâ;" ac yiia symudwydy 
bwrdd, a gwyAiwyd enaid Wm. Dnndridge 
Eppes mewn eiliad i wyddfod ei Farnwr. 



Tan Tîf Da.willr. — Rhydd y Dawnlle De- 
moerat am louawr 12, hanes y tàn a gymerodd 
le yno y nos Fawrth fiaenorol yn ystordv Mr. 
George Leebríck, yr bwn a ddinystrodd yn 
agos yr holl nwydaao, ac a losgodd lawer o'r 
adeilad. Pe boaaai y tán ycbydi|g^ yn hwy 
heb ei ganfod, dtgon tebyg y boaaai yoachoii^ 
difrod Tlawer helaethacti. Cafodd y tán ei 
achoai ^anfrietion mateheêf y rfaai a gyoierrà 
oddiamgylch gan lygod, o ba rai yr oeddnifer 
mawr yn y Ue. 

AnERCBiAD T GwBiTHWTR. — CyiuiaUwyd 
cyíarfod yn ddiweddar gan y bobl weìthgar yn 
Pott8viUe, er amlygu eo syniadao yn erbyn y 
drefn breaennol o laanacha yn yr ardal, yn 
enwedìg cyfnewid llafor am nwyddao, â'r 
modd y maent yn oael en çwaagu trwy fodeo 
meistri yn torí neo gyfnewid, hoD dalo eo cyf- 
logi. Cydoowyd ar anerohiad at weithwyr 
y dalaeth, a bodjjitdwar o gynryobiolwyr i 
gael eo danfon i InRüborg i amlygo aynì*^^ 
y cyfiurfod. 

Y Tavasnj>ai BroRAui. — Da genym flu^^ 
fod y Cysbwyllawd ar Droaeddan ao AnFoeaoj- 
deb yn Llywodraethfa y dalaelh hon, wedi 
derbyn cyárwydidiadan i oaod Iretfa nen dd^ 
rwy ar y beêr a'r timpliMg ehépi» Piaafo d 
rfaaD &wr o'r tgoaaddio a gyllawnir tr?ry y 
wlad yn cnel en hnchosi yn y fath daî. 



Hanenaeth Crarlrefol. 



47 



X y ^ V.' 



<• >^> ^^ . 



YaCADAWiAD Gw£ijiiDOC. — DeallwD fod ein 
bimwd a'n cjmmTcloç hoCf, y Parcb. £van B. 
Eriiity wedi rhoddi ei ofal gwemidogaethol i 
hmajn yr eglwysi Annibynol yu PottBville, 
M.Ctaîr, a BÌBllmont, dechreu y flwyddyn 
bon. Mae Mr. ETaos wediUafurio yn y cylch 
hwn dros 16 o flynyddoedd, gyda pbarch a 
ẁjmBndwjmôfh mawr : yr acnoa ei fod yo 
ihoddi ei oẄ. ì fyno oedd diSÿg iechyd ac he- 
beẁrwyddcylch ei kfor. 

Lu>rauDDiAiTH.— Dydd Mercher, y 13eg 
o FhMfyr, cyflawnwyd liofoddiaeth ar eoaa 
y Laeuwaxen» yn swjdd Wayne, Pa. Ym- 
ddeocra i ddadl gyfodi rhjmrsg nifer o weith- 
wyr Gwyddelig a aeirí AmOTÌänaidd, o barth 
croeai poot ag oedd y diweddaf ^n ei hadeil- 
ado. Yr oedd y seiiì wedi coUi coed vuo, ac 
gaalyniad oi oddefent i'r Gwyddelod groesi 
y bont cyn et gorphen. Boreu y dydd Mer- 
cksr dy wcdedig, dilynwyd mesaran cyfreith- 
isl yn eu berbyn, a chafwyd llawer ot coed 
ya yoiyl eo byŵod. Y dydd hwnw aetb y 
Gwyddelod i feddwi ; a thaa ohanol dydJ, 
asih y aeirí fel arferol i giniàwp i da&mdy Mr. 
Docher, ondaroeodd un o honynt, o*r eow G« 
Kay, ychydig yn y bar room, Ue yr oedd 
pedwar ot Gwyddelod, nn o ba rai a ddaeth 
ya miaea ac a drywaoodd Kay yn ei galoii á 
chyUell, fei y bu nrw heb wneud ond ud Uef 
a dosinri. Mae y Uofnidd mewn dalfa. 

STjnrpiAD Lltsdt Swtdd Schvtlkill — 
Tna dwj flynedd yn ol, penderfynodd Llyw- 
odraeth» y dalaetn hon tod y llys cyfiawuder 
yn swydd SchoylhiU i gaeí ei symnd o Or- 
wipbarg i PotUviUe,dao yr amoa fod tri^ol- 
ioa y lle olaf i ddwyn traul adeiladaeth y iTyB- 
dy. Er Ibd soo parfaaBS am yr anturiaeth wedi 
bod oddiar hyoy hyd yn awr, methwyd cael 
cyoilun i ddwyn hyny oddiamgylch cyn yn 
^tweddar. Meddwn yr hyfrydwch yn awr 
i ddy wedyd fod y darparíadau aogeDrbeidioI 
wecíi en gwneud— cooir yr arían trwy dreth 
wiribddoT ar feddiant o fewn y gorffbraeth, a 
bydd y gwaith i fyned yn ralaen yn foan.^ 
Codir yr adeilad ar y lot tu arall iV heol oddi- 
WTtb addoldy y Bedyddwyr Cymreiç. Bydd 
y carcfaar yu ei ymyl y tu ceín. Disgyna y 
draal am adeüaau y carchar ar y swydd, o 
herwydd fod y carchar presennol yn iny hen 
a cby^rngr ^ ^^ eisian un gweU. 

Y WASorA.— Nid y w yn vn rhyfeddod yn 
braaaniiol i ganfod hanes y gweithfeydd haì- 
ara yn cael eu stopo yn yr ardaloeda hyn ; o 
harwydd y mae nyny yn betfa mor gyffredin 
iaiiiad oea biadd newyadiadar yn syrthio i'n 
dwylaw beb fa^ribysrwydd fod rai yn cael eu 
tm aUan o waith yn barfaaos. Er fod y &a- 
aach lo wedi syflyd ycfaydû; aawn rai manaa 
Tnddiweddar, nia yw y ^(mmfhion yn gwell- 
iHni, ac y mae y gweitnfeyoa haiam yn par- 
lian iwaetfay^o. Decfaraa y flwyddyn non 
atahwyd se^dliad faaiara yn Pottstown, oble- 
ajd M y perehenogion y n methu gwertfau yr 
EaíaRi. Mewn nd manau eedwir y gweitb- 
fisydd ya mbeo, ond y cwbl a orchwylheir 
yädyat y w «gwyddoi^weision a golyffwyr. 
lá ngwyaab yr amgylofaiadMhfayn, yngDya a 
faod jr psRbenogion yn melha tala eyilogan y 
^ "* yw ynboisibi Ibd aDgenion 



tymborol canoedd yn cael eu diwallu mewn 
modd cysurus. Pan fyddo Rhaglnniaeth yn 
atai iTrwytb y ddaear (fel y gwelsom mewn 

fwahanol wledydd ya Ewrop yn ystod y 
lynyddoedd diwedüafO ein dỳledswydd yw 
ymdawelo gyda Job : '-A dderbyniwn ni gan 
Ddttw yr byn sydd dda, ac ooi dderbyniwn yr 
hyn sydd udrwg?" Ood pan fyddo y nef- 
oedd yn dyferu brasder arnom, yn ffwyth- 
loni ein meosydd, ac yu Uenwi eìn hysgubor- 
iaa, ac uu doàbarth oV bobl yn dyoddef eis- 
iau bara o berwydd aonhrefn a cbam-wein- 
yddiadau eraiU, meddyliwn nad y w yn bech- 
od amom wingo. Y gwir yw,lod yn rfaaid i 
gyfnewidiad gymeryd lle er ein Uwyddiant; 
ac os iia cheir hyny yn fuan, ofnwn y bydd i 
nî soddo ddyfnach ddyfuach mewn traeni ac 
angen. Y mae y dalaeih hon wedi cyrhaedd 
enwogrwydd onerwydd ei mwnaunaiama 
glo, ao wedi derbyn y gortfarymedig a'r aog- 
enus owledydd eraiU am flynyddoead,ganeu 
diwalla yo gysuran am betb amser ; cmd os 
na dclifl)rnîr eiu llwyddîant, ac y cedwîr ym- 
ddyríed i fynu yn mnlith gwyr yr ariao, caiff 
y trysorau cnddiedig orwedd yn nghrombil y 
roynyddau. a bydd ein holl wasanaetfa yma yn 
anoerbyoiol, fel y gwelwn yn y dyddiau byn. 
Gall eraUl son amsefydlu "Owladycbía Gym- 
reig," &c., ond bydd mwnwyr a glowyr y 
dalaeth hoo yn wrthddrychau mor gymfawya 
ft'neb i grael eu cynorthwyo i symud yno oa na 
chyfnewidia agwedd petfaao o'r byn ydynt yn 



awr. 



Oddiwrtb y mynegiad am y flwyddyn ddi- 
weddaf, yr hwn sydd newydd ei' gynoeddi, 
canfyddwn fod Ileinad mawr wedi oymeryd 
Ue yn masnach lo y ScbuylhiU am 1848, ond 
y mae peth cynydd yn masuach y Lehigfa. 

TaicTH AR Men LANOciA0.-*Yn Llywodr- 
aethfa PenDsylvania va ddiweddar dygodd 
Mr. Evaas gyonygiad i mewn i osod tretfa ar 
ben langciau at yr ysgolion cyffredin ! 

PasosTH TR Esooa HooRts.— Mae y gwr 
eowog hwn (y mwyaf ei ddylanwad o'r Ab- 
yddion yn Ameríca) wedi traddodi pregeth 
yn ddiweddar yn eglwys St. Patrícfa, Caeref- 
ro|-Newydd, ar " SefyÚfa bresennol y Pab," 
pnf bwngc paun yw ceisio dangos naa gall y 
Fab fod yu ddeiliad î unrhy w deyra daearol; 
a'i fod yn rhwym o fod yn rhydd ao annibya- 
ol, beb gael ei Iy wodraetbo gan anrhyw fre- 
nin, fayd y nod pe symndid ef i yuya fecluin 
arFor y Canoldir. Aaiddiffyoa gymeríady 
Pab fel Pen yr eglwya— oynrychioíydd Dow 
ar y ddaear, byd y nod pan ;|^n orwydco ofiini 
fan ; ao er y cymer arno'^leidio # hyddid, dy- 
wed fod ymddygiad pawb a wrtfawynebant 
ei Santeiddrwyad— yr ymdreofa a wneir gan 
y bobl i gyrhaiedd ea bmwnderau-— yn angen- 
nl ieuangc a ddyUd ei lethu. 

[Fel hyn y mae y^ " dyn pecfaod" yn cael ei 
amddiflÿn eto eanei bleidwyr, erfoa ei ddefl- 
iaid o ddwy duaetfa o'i deymas santaidd wedi 
codi yn ei erbyn a'i fra yntef i fioi ! Gall t 
Pabyddion daweln eu faunain á'r dyb naa eaíl 
ei SanUiddrwjdd a^ffoéUâÀw (J) fod yndaar- 
ostyngedig i unrhy w awduraod ddaearol, ond 
«r oael prawf o l^a, deaed droa y Werydd i'r 
wrlad hoo, a tfaroaodded ei chyfreiuŵni.— Gou] 



48 



Hanesiaeth GoTtrefol. 



Y GrNaHORFA. — lonawr 8, Mr. HoaBton o 
Teza8, a ddyg^odd syimygiad o flaen y senedd 
ì bennodi cysbwyUawd ì cbwilio i mewn i'r 
priodoldeb a'r angenrheidrwydd o wneud 
rheüfiordd rhwng tref San Francisco a*r Mia- 
BÌflsippi. — Mr. Hale, o New-Hampshire, a gyf- 
Iwynodd ddeiseb yn erbyn sefydliad caeth- 
iwed mewn talaethau newyddioHi a thros ddi- 
iead caethiwed yn mhob man y mae awdar- 
dod gan y Gyngnorfa. Y dydd canlynol, Mr. 
J. B. Underwood o Ky. a ddygodd gynnygiad 
fod i'r Gynghorfa neilfdao swm bennodeaiger 

falloogi y Dobl dduon i symad i Liberia. Mr. 
lerríen o Georgìa, a wnaetfa fynegiad maith a 
pallac^yn erb^n derbyn Tiríogaeth Californ- 
la fel Talaeth i'r Undeb. lon. 12, cymerodd 

Îr Ânrhyd. James Cooper ei le yn y Senedd. 
onawr 16, cyflwynodcl Mr. Douglass wellìad- 
aa yn yr ysgríf er derbyn Califomia fel Ta- 
laetb i'r Undeb. lonawr 17, cymerwyd V8- 
gríf Mr. Niles, er gostwng y llythyrdoll, dao 
eylw ; y mae yr ysgríf hon yncynnyg sefydlu 
y doll ganlynol: Pob llythyr yu pwyso hau- 
ner wns neu dan hyny, 3 cents os telir yn 
mlaen, neu 5 cents os na wneir hyny. Am 
newyddiadaron, an cent; llythyraa tramor, 
15 cents. Diddymir vr hawl i aelodao y 
eynghorfa i anfon eu llythyrau yn ddidraaf. 
Cyni^gîwyd amryw wrthwynebiadaa achyf- 
newidiadaa yn yr ysgríf. 

Yn y Tŷ, y mae y pwngc o dàl traul ffordd 
{iniUagé) aelodau y Gynghorfa wedi bod dan 
sylw rai gweithiau. Y mae Mr. H. Greeley, 
perchenog y NewYorJe Tribune, wedi cynyg 

Î|08tyogiad jtì h^rn, ac wedi enwogi ei han yn 
awr trwy ei areithiau ar y mater, er fod rai 
wedi codi yn ffyrnig yn ei erbyn. Mewn at- 
ebiad i un o'i wrthwynebwyr dywedai Mr. 
Greeley : '* Yn awr, Mr. Caaeirydd, yr wyf 
ju gwybod oddiar y dechreu pa fath waith 
isel, gwael, a dirmygedig, yn nghyfríf llawer 
o'r boneddigion hvu y w cynilo neu seiyll ar- 
ian y cyhoedd. Ystyrir y gwaith yn ddian- 
rhydedd hyd y nod i oly^yddion. Ond eich 
ymgais anrhydeddas chwi sydd am dreulio, 
ewarío, ac afradloni arian y wlad. Bemwch 
tod cynildeb yn aîr hollol ínaidd ac atgas, a'ch 
arwydd-aìr gwastedol yw, 'peidiwcn gofalu 
am y draul, a threuliwcb gYmmaint ag a fedr- 
och;' ac os methwch gyfarfbd â cheisiadau 
eich gofynwyr, gellwch ea difenwi a'u cablu, 
fel olyddion Ju&s Isoaríot ! O ! Mr. Cadeir- 
jdáf nichefais i fy Iwlian yn nghryd bonedd- 
igeiddrwydd !" 

Fel hyn, y mae ein Cynghorwyr yn treulio 
•en bamser gwerthfawrheb wnead mmbraidd 
•er eamwy tbaa beiclnau y wlad : er son am rai 
pethau angenrheidiol, gadewir hwn i orwedd 
o dro idro heb unrbjw benderfyniad. Pa un 
a wneir dim yn effeithiol a cbacíamhaol i atal 
helaethiad caethiwed yn y Gynghorfa hon, 
sydd ansicr, digon tebyg na: ond y mae yn 
lled amlwg beUach nas ffoUir pasio on ysgrif 
ju y GyneUorfa bresennoi o lcnaf i licrhaa ei 
rOelaathÌBa. 

CbNBADWBI T LlTW0I>RA.XTHW11 JOHHÌTOff. 

— Y maediffyg Ue yn achosi i ni basio heibio 
faeb s^Iwi ar genhadwrí ein Lly wodraethwr. 
Y pnf bwncc yw amddi^n yr egwyddor 
,4d0{ynoly yr oyn a wnaeẁ mewn modd goi^ 



chestol. Âchwynir gan rai ar ei olygiadao o 
barth y baogciau, ond ystyrír y genhadwrí 
trwyddi draw ]^n anrbydedd iddu ei hun ae 
i'r Dobl a'i dewisodd i'r swydd. 

Yr Anrhyd. iames Cooper a bennodwyd yn 
Ü. 8» Senaior yn lle Mr. Cameron. 

Y DoLAR Adr.— DeaUwn fod y rbai sydd 
mewn awdurdod yn awyddus i roddi y bath- 
odyn defnyddiol hwn yn Uaw y bobl. Yn 
mbUth y manteisionadaeilliantoddiwrthhyti, 
ystyríwn nad y Ueiaf fydd i dderbyuwyr y 
Seren, y rhai ydynt yn waagaredig dros y 
wlad, i anfon eu taliadau i mewu, yn Ue y 
papyrau diwerth presennoUa hyuy hebych- 
wauegu traul y clodiad — y niae hyn yn rties- 
,wm auorchfygol (feddyliwn ni) dros ei gael. 



CALIFÜBNIA. 

Mae y newyddion diweddaraf o'r wlad hoo 
yn denu fwy-fwy o sylw a chynhwrf yn bar- 
haus. Dy wed y rbai a Ysgrifeuaiit oddi yao, 
uad oes terfyn ar yraur yu Califoruia, a'u bod 
yu ei gael yn helaetfaach uag erioed. Y uiae 
y newyddion h^n yn Uauw niiloedd ag awydd 
I tyued yno, a diau yr elsi llawer yn rbagor pe 
gallent. Y mae Uongau yn bwylio yuo yn 
barhaus o NeW'York, Philadelphia, Bostou, 
New-Bedford, Maasacbusetts, a tleoedd eraiIL 
Dywed Mr. Larkin, yn ei fynegiad i'r Llyw- 
odraelh, dyddiedig Tach. 16, eu bod yu cael 
yr aur yno yn ddaroau o un iddau bwys. Y 
mae hetyd yu gyffredin yn burach yn yr ardal 
houo nag yr arferíd.ei gael yn y mwugiodd- 
iau eraill. Cafwyd rai darnau o hono dros 15 
pwys! Dyniou ag oeddent heb ddim mis 
Mebefin diweddaf ydynt yn awr yn werth 
$20,000. Mao tiríogaeth yr aur yn raesor dros 
dri chant o fiUdiroedd, a digon tebyg tua mil ! 
Rbydd yr Indiaid wns o aur am grys cotwm ! 
Y mae y trígolion mewn sefyllfii derfysglyd, 
a Ilawer iawn o afiechyd trwy y wlad, er nad 
oe.s son fod Ilawer yn marw. Telir padwar 
dolar y dydd am fwrdd, ac o bump i chwech 
dolar y dwsyn am olchi. Cyflog gyffredia 
elerhê yw o |l,800 i $3,000. Pa beth a wna 
y Ilywodraeth am swyddogion gwladol dy- 
wod yr ysgrìfenydd naa y w yngwybod. Nid 
y w cyflo«m Uywodraethwyr atMurnwyr trwy 

Ìrr Unol Dalaethaa yn a^os cymmaint a ch^- 
ogau gwerthwyr a gwoithwyr yn Califomia. 
Yr aoluwsdra mwyu ar ffbrad maanaoh y w 
y dnedd sydd yn y morwyr i adael en Uoog;^ 
an, a chilio i*r mwngloddiau. Nid oedd ni 
o'r llongan yn lanio o herwydd hyn, ac endll 
a fethent fawylio o herwydd dì^g dwylttw ! 
Yn mhUth eraiU o'r chwilwyr am anr, y 
mae y Mil. Stepfaenson o New-York, a Mr. 
Marcy, mob yr Yagiifeoydd Marcy, f rfasi 
ydynt yn llwyddiftnnns lawn yn ea gwaith. 
Y mae Ore^n a'r Sandwich Islands yn a^ 
Ilwys eu tngoliou i Caliibmia: ond y mae 
petn o'r metal a^dd wedi ei ddwyn oddi^ 
yno yn profí ei nnn yn dra dìwerm asiom* 
edigaethas. '* Aü not gold that güUeri.** 

*' T CBRHAX>WR."-^Mae y Cyhoeddiad ite- 
gorol hwn wedi gwnead ei ymddangosbd 
meym gwiss newydd dechreu y flwyddyn 
hon. Llyryad iddo. 



HBmeẁuth Drmmr. 



4» 



PmODWYD— 



loaawr 13, yn Pottsyille, gan y Parcb. E. 
B. Eybds, Mr. Wm. Rees, a Miis Margaret 
Bícluürds, ill daa o PottsTiUe. 



Hxr oes • dyddiau diddaa-i WUUam. 
A*i fwyoaidd wraig eirian ; 
Na íyddad i ddrwg aidan 
Ddjlod byth yn rhwydd i'w rhan. 

Cymmyoog. 

lonawr S9, gan yr an, Mr. Thonias Bailey, 
■ Mûa Elisa I&TÌee, y ddau u 'l'ama^oa. 

Ta Cateraogua, C N., gan y Parch. D. Jen- 
kmi. Mr. Hogh Boberts, Freedom, a Mrs. 
Maiy Baee, CentreTÌUe. 

Llawenydd por a Ilwvdd • hyd 
Vt ddmay'n awr hyd angaa 'nghyd. 
A*a hymdroch fyddo dan bob croea 
IfedTn wych draig'wyddol oea. 

MARWOLAfTHAU. 

Ya PhaBiiixvUte, lotwirr 11, VVm Jaoes* 
yr bwn a ddaeth iV wiad hoo o gylcb uaw 
BÌs yn ol o Boncaewynyvkl, swydd Fyuwy, 
Deheabartb Cymrn. RoüersáíìeÁá wrth ei 
slwedisaeth. Cymerwyd ef yu glaf dydd 
Sabbom y 6fed o lonawr otjUê tnewu modd 
crealawn, a pharhaodd i ddihueoi yn raddoi 
fayd yr 1 leg, pryd yr ehedodd y wreichîooen 
fywioli fydyr ysbrydoedd. Àr y 13eg, vm- 
gisglodd torf inosog o Gymry ac erHÌli i dala 
y gymwynas olaf i' w rao larwol. Rbuddwyd 
ei weddillioa i orwedd wrth gapel y Beüydd- 
wyrrn PbQenixvil)e, hydi y dydd mawr. Gad- 
awoÌd i alani ar ei ol weddw a thrí o blanl, 
yrbeoaf yn 12 mlwydd, a'r ietian^af yo saitb. 
Tad yr amddifaid a Phriod y gweddwou a 
o&fe am danynt. £i anwyl frawd, 

ËDWARD JaM£8. 

Ba Cuw yn ddiweddar yn ngbymmydog- 
aelfa Pottinlle, Pa., Mr. Morgan Jones, gynt 
o^GssoewyddUar-Wysg, swydd Fynwy. Ue- 
ffú, Afr. Thomas Davies, gyut o Nantyglo. — 
Cbddwyd y ddau ya ugbladdfa y Bedydd* 
«yr yn Poitavi11e. 

lonawr IS, yn New*Pfaihidelphia, Mr. Tho- 
BBS PfaiUipa, yn 57 oed. Clndwyd ei ran 
farwol i eMdfe yr Aanibyttwyr yn PottsviUe. 
Us yr oeod rai o'r pertbyaaaau wedi en eladda 

Cilaeaorol. Ba y mwd PhiUips am rai 
ynjdáML mewn aefaidÌMth gvda yr Anni- 
byawyr; ood yn y biyoyddoedd diweddaf vr 
«edd wedi ymuiio A'r Bedyddwyr yn BeU- 
■ofel. Bedyddiwyd ef gan y brawd Willüun 
Mor^Hi ; a pharfaaodd i fewyrcfaa fwy fwy vn 
ei mfydd bvd der^n ei oca. Gweinyad- 
wyd ar achfyaar ei rtiddodigaeth gan y 
bradyr Lewîa Tbonaar W BibMorgan, ao Eyan 
B.Cva]ia. • / 

Ttt %L Claír, BhagÇn' ^^7 ^^ ^^ ^ 
BBads, prîod Mr. I>avid EdmandBŷ a mereh 
i EvaB ac Elizftbeth Jonea, yn 23 oed. Boyn 
nelodbarâddraawyth tnlyttedd gydayt ÌLtt- 
oftyBwyr. 

Tb Wî]keabarrB, Pa., Medi 13, 1848, Mr. 
Beew A Jonea, o l^ittston Ferry, yn y 64aìn 
twyddyne^i oed. Tt«iUodd Tsi'tithrnyddaa 
yi^ aeM Èjéiẅm gyda y ^edydtfwyi^ yn 



Nghvmra ac America, ac Ymddangosai wedi 
ei adiddyfa oddîwrtb y byd mewn modd 
neillduol vn ei ddyddiaa diweddaf. Ei ddi- 
wedd oedd tangnefedd. 

Bn ei fiib Simoa &rw yo Pittsburg, yn y 
fl. 1847, yn 27 oed. 



HANESIAETH DRAMOR. 



PBTDAIN FAWB, &c 
Dseth y newyddion diweddsraf o Kwrop 
g^da yr agerfad Cambría. yr bon a adawodd 
Liverpool ar y 13eg o louawr. 

Yr oedd y cotwm wedi codî, a*i haiarn yr 
un brís, mewo galwad mawr. 

Arosai y Pab yo Gaeta. Heb yanrraetli a 
gallnoedd erailU peuderfynai fynea yn ber* 
•onol at CÌYÌti Ceochia, a gwnead appelíad at 
y bobl^ ac os buasai hyny ya aflwyddiaaniiar 
ni fwnadau wneud uo ymdrecb draehefn. 

Ymddengys fod y Cbolera yn ymdaenn yn 
barhaus trwy Loegr. Y mae yn írawychas 
iawa yo Lluadain a Glasgow. 

Bn farw Ibfnbim Paoba, rhaglaw yr AüTt, 
yoddiweddar; befyd, Arsl. Melboonie, Prif* 
weinidog Lloegr am rai bíynyddsn. 

Mae twymyn yr atir (CaHforoia) wedi ym • 
daeua trwy Loegr a Chymro. 

Crkulondìeb hawr ar Fwrdd Aobrfajl» 
GwTDDiíLio. — Ar y dydd cyntaf oRhagfyr, fel 
yr oedii yr Agerfad Loudonderry, ar ei mor- 
daith o älig(i i Liverpuol, yu mba un yr oedJ 
120o ymfudwyrar eu taiíh i'r wlaíl hoD,cyf- 
arfu à 8tün)ni arw, pati y ^yrwyd yr holl yra- 
fudwyr Vr fore-cdhia, yr iiwn le DÌd oedd droa 
18 irotídfeilil o hyd, li o led, a 7 o uclider. — 
Yu fuau darlyiidodii yr awyr, gan eu bod 
wedi eu gwti.s^ti a'ii tyru i le mor fychan, a 
chanlyuodd gi*lygii> drueuns o ddyoddei a 
marw. Y bobl a waeddent allan eu bod yn 
metbu anadlu, ond ni Ifaelid nn sylw i'w Uef- 
au. Y boreu caolyool, wedi Vr dyrabestl os- 
tegn, pan afforwyd y drws, canfuwyd goìygfa 
sobr— -dim llai na 72 o gyrff' dynion, cwrasedd 
a pblant, a orweddent wedi eo cro^wytho ar 
eu gilydd yn feirw, aV UeiU yn gorwedd ar 
draws eu gdydd gan mwyaf mewn aeffll&aii* 
obeithioL Cynnaliwyd rliaith-yBbohad ary 
cyrff*, pan y dyobwélwyd y ddedfryd o ddyn- 
laddiad yn eroyn y Cadt>en. Alex. JobnstenOy 
aU Is-lywyddion Bichard Hughes a NînGm 
Crawford, ao yr amlygwyd y syniadan ory&ío 
anfoddlonrwydd at ymddygiad annynol pawb 
a berthyneat i'r ager-fad. 

TB ANBHYDEDDUS A'B PABCHEDIG 
W. BAPTI8T NOEL. 

Yr offeiriad dysgedig, aV pregethwr mawr 
hwn, a gafodd wys san Esgob Llandaiai adael 
ei eglwys a'i gynoulleid&.deofareo mis Bfaa»' 
fyr diweddaf, a jẁregetbodd ei brageth y mad- 
awoli gynnolleidfa or-ltiosog, i'r roltt y bo yn 
pregetha gyda derbyniad mawr am y chweeh 
mlynedd ar ogain diweddaf. Ei dM^ oedd 
Dat. 1. 5, 6, " Ac oddiwrth leso Grìst, yr 
hwn yw y Tyst ffjrddlitwn,*' Äfc^ Testyn tim 



i 

i 



50 



Tywÿèogaeth Cymru. 



phriodol, pu oedd yr efeii|ylwr yn < 
ddihatro oHswydd gyisegredig, a hyny 



cael ei 

__ ^__ w w- - /nidain 

unrhy w sam-fìichecSIîadrond o hefwydd con- 
demnio nygredigaeth y cyasylltíad rhwng yr 
eglwys a'r wlad, ac am gymyagn gormod á 
gweinidogion duwiol ymneiUduedig. Pan yn 
cael ei dcuotíeirìada am hyn, mor naturiol a 
meluB y dylifai y fawl-wer« yn y testyn— 

« iddo efyr hwn a*n carodd, ac a'n golchodd 
yn ei waed ei hun, - * ^ ao a'n gwuaeth ni 

Ín freninoedd ac yA- orraiRiAiD i Ddow à'i 
Ud Er." Dy wedai, " Fy mrwiyr CrÌAtion- 
ògol,— -Y mae llawer o honoch wedi cly wed 
fy mod, oddiar fium wedi ei ffurfioyn bwyll- 
og, ao naa gwn pa fodd idd ei newid, ac oddi- 
ar rym argyhoeddiad nat gallaf ei wrthBefyU, 
wmáì amlyga fy mwrìad i adaely lìe hwn, Ue 
yr wyf wedi oodyn gweinidonethu er ya 
cynmifer o flynyddoedd gyda cnymmaint o 
hyfrydweh. Oddiar pdn y gwelaii chwi ddi- 
waddaf yr wyf wedi gweled fy esgob, ac y 
mae ef yn ei hyttyríed yn ddyledswydd amo 
i*m halal i aros syda chwi yn mhelíach na> 
Sabboth netaf : dhf ma y not Fercher olaf, gan 
bynv, y caf yr hyŵydwch o'oh cyíarch. Ond 
na roed i bethan bach eich blino. Oadewch i 
ni ymhyfryda mewn myfynlodau ar y pwngc 
gorea o bob pwngc ; ac yr wyf wedi dewia y 
teatyn hwn oblegyd ai jüjd y n aon am y Cyíaill 
goreo, a thaedd cryf yoddo i'n cyauro." 

Nid oedd Mr. Noel yu bwríadu ymadael 
cyn canol yrhaf netaf, fel y geUid cael digon 
<i amser i oaod caalyniedydd iddo ; ond oan- 
fonotld yr esgubam dano, ac wedi cael bodd- 
tonrwydd ganddo o'i fwriadau i ymadael á'r 
eglwys, efe a ddywedodd wrtho ar unwaith 
ibd yu rhaid iddo ymadael yn ddioed, ac na 
chelsai bregethu eilwaith ya ei esgobaeth ef. 
Mr. Noel a ddy wedai yn barchua nas gallaMii 
gydymflrorfío á hyuy, oblesyd nad oedd wedi 
nvHl)V8U ei (;vniilleidfa o'i Twriad. Cydonwyd 
u'r liiwedd ei fod i bi'ttgetbu yno on Sobboth 
yn inhelluch, ac yuu i ymadael yn liwyr ag 
£glwys Loögr. 

Ni j y w yn hysbys eio pa Iwybr crefyddol 
a gymer. Dealíwn fod llyfri gael ei gyhoeddi 
/n fuaa yn gosod allan ei resymau dros ei 
ymadiwiad. Y mae ymadawiad person mor 
anrhydeddus, poblogaidd ac efeugylaidd, a 
Noel, yn ergyd anaele i*r eglwys — fel colli 
colofo. filid ywyn anohebyg y dilyna llawer 
o'r oiTesiriald gwir efeog^laidd ef. Y mae 
awn mawr y# awr am mrrfio Epîscopaliaeth 
heb fod mewa •yn»j\hmá'4't wladwríaeth; 
i'r hya ni ioaaai w^ gwrtbwyodbiad mwy nag 
i ry w enwad araU. 

ri, 



BBBOi 



TYWYS06AETH CYMRÜ. 

CoRTWM.^Ba oyíaríbd blynyddol yma ary 
ISfled a*r 7lbd o Bfiagfyr, pan y gweinyddodd y 
brodyr J. P. Jones, Penybont; H. JoniÙBa, 
Battwis D. Jonea, Caerdydd;J.Evaaa,Pioat- 
^ao ; E. Hnnaa, Penyiai ; B. Brown, 8ty le ; a 
f* Lnwronon, Lltaill^d. 

CsvBADUin Artrspoi, t BnprodWTn rii 
Mf iiWT.— Cynaaliwyd cyiiulbd blyaeddoly 
gf^b^djaetb bon yn Ttẁmh F^i^^H m: 



y 6fed o Bhasfyr. W. W. PfaiUìpa» Yaw., yn 
y gadair. Mabwysiadwyd y myne^ad, a 
phenderfynwyd ar fesurau er rheoleiddio y 
gymdeithaa rhagUaw ; hefyd, bod y Parch. E. 
£vans, Pontypwl, i fod yn gydysenfenydd 4'r 
Parch. 8. Price, Âbersychan. Yn yr hwyr, 
bn cyfarfod cyboeddas, paa y pregetoodd diaa 
o'r brodyr. 

Trxla.lrs.— Cymerodd damwain üurwoLlo 
ymajF^fedoRfaagfyrdiweddaf: Felyroadd 
Tbomaa Matfaewa, gw«ithiwr yn nawaith gfc> 
Cefncríbwr, yn gwneuthor ei fforad adre o'r 
gwaith, ar ol cyrbaedd yn ddyogel i enan j 
pwll, amcanoda roddi cam i*r tir, ond jn Ite 
hyny syrtbiodd bendraibwnwgl i lawr i'r py- 
dew, yr hwn aydd taa 70 Uathen o ddyfiider ; 
abu&rwynddioed. Efaeith&m— " liarwol- 
aeth ddygwyddiadoL" Yr oedd yn aelod tra 
defnyddiol a hardd gyda y Bedyddwyr yn 
Mhenybont. Oadawodd weddw a thn o raî 
bycbain i alara ar ei oL 

JaausALSH, BTMiit.— Ba gofidiao mawrîoa 
ya corlwytfao eglwyai y Bedyddwyr yn air- 
oedd Mynwy a láorganwg, o herwydd y ca- 
pel hardd hwn. Clowyd ef i fyna yn ddi- 
weddar, ac ymddaagoaodd papyran ar^raffed- 
ÌK yn hysbysa ei arwerthiaut cyhoedd i'r uch' 
ä ei geiniog , a chan ei fod yn dŷ mor dda, ac 
yu y lle mwyal poblogaidd yn nêhwm Bymni^ 
yr oedd amry w am daoo, pan ddaeth dydd yr 
arwerthiad, sef Ebagfyr 19. Bu yuo fwrw 
tyn rhwng Eglwys Loe^r, y Pabyddion; ond 
o'r diwead pryuwyd ef gan y Parcb. S. Ed- 
wards, gwemidog siOar, ermawr anrhydedd 
iddo ei bun a'r eglwys dan ei ofal. 

ABKRTEiri.— Bu Cylchwyl eelwya y Bod- 
y dd w y r y ma ar y 25 a'r 26 o Hy dref. Gwein- 
yddodd y brodyr Hiley, Llanwenarth; Daviea, 
Hwltlbrdd; WilUams, Pantycelyn; WUIiama, 
Aberduar; a Roberis, iỳwyddtiynoo. Caagl- 
wyd 200p. 9s. 2c. 

Ab£RHonddu — Tach. 17, cyflawowyd llof- 
ruddiaeth erchyll yn Cwmgwdy, ffermdy ya 
ymyl Aberbonddu. Yr oedd Thos. Kdwaraa 
yn was i Mr. Powell, a Thos. WiUiams, gen- 
edigol o swydd Benfro, yn weithiwr i'r nn. Y 
boreu hwnw cododd y ddan was tua phamjp 
o'r çloch, a tharawodd T. W. Thoa. Eawarda 
ar ei wegil à bwyall, ac arcbollodd ef á'i min. 
Yn foan wedi hyo, pan oedd eto yn dywyll^ 
aeth y forwyn allan, «'cwelai T. W. yn setyll 
yn ymyl clwyd yr afdd, a chlywaì sws isel a 
thraenus. Aeâi y tenhi allan, a chafwyd mai 
T. Edwarda, y gwas, oedd yno yn gorwedd 
ya orchuddiedig yn ei waea heb íarW) pao 
gyíFyrddodd ei feistr ag ef, a ^fyn pa fodd y 
bu, dywedai, " Faid Tom, paid Tom,— digon 
— digon"— fte., waAI«gaiw meddyg ato, yr 
hwn a fu yn trin e^arohollion, cuodd rod 
atfyrn ei ÌMsnwedi caal en briwio fel creayii» 
a mynoddtna dwayn o ddaman allan wrui ei 
drin. Anadlodd ei olaf yr bwyr hwnw. 
Cadwyd treogholiaáar eî {sorfif adychwelwyd 
y rheithfitfn o Lofrnddiaeth wirfoddol tb 
erbyn Thomaa Wittiams. Nid y w yn hellol 
debyg ei fod wedi ei ddal byd yma. 

CAsnOToiw— DeallipBfod yGwyddel a gyf' 
lawDodd y lofrodditedi erobyu ar y Cyniro, lef 



Tytoysogttäh Cymru, 



51 



Lewîs, yn y lle hwn. mewn dalfa. 
Cattlwjd dm £60 er cjnorthwyo gweddw 
I pUaBt T. Lewifl. 

Pbstcab. — Sabboth, IUiacfvr 17, 1848, cyn- 
■lìodd MÌwya Nebo ei ehyîcnwyLfl^oyddoI : 
piegetfaoad y Parch. J. Jooea, Seion, dair 
p g f u i h T yr achlyior, yn rjmnê ac efleitfaiol 
— Tr oedd y tyr teoedd yn Huoiog, a'r 



cm^SmàÊnyn haàîoDaa — y catgliadao ôedd i 
Uhny d^ledaraddoldyYîctDría. Arferent 



m m m l iea fmrty bob blwyddyn, ond y mient 
wadi bUno ar y peth trafiefthoa hyny, a new- 
itentrsm. % 



STMUDiADAn.— T mae y Parch. D. Ed- 
«arda, gynt o Gapel Bion,XrQanant ^edi ym- 
alydhi yn y Deml, Caaoewyad ar Wyag ; ac y 
aae arwyddîono fiiddlonrwÿdd Fen mawr yr 
•ÿwys arnynt. 

T Parcfa. W. WîHiama, o Lanfrynach, ger 
Aberbonddn, wedi ymae^la yn fagafl ar 
HebroD, Dowlata. 

T Paréfa. J. P. Williami, Pantycelyn, wedi 
cj a ì e iyd go&l eglwya Blflény waoo. 

TsT&AS Mtitacb. — ÇyAialiwyd tnrdedd 
iylchwyl y Cymreigyddton, arwydd y fcylch- 
Sw lrwyr , Ystrad Mynach, pryánawn d^dd 
Üon, Blíagfyr 13, (nos ben ualan-gauaf.) — 
Cymerwyd y gadair gan Mr. Eli Evans ( Eli 
Cwm llbr.) Melin Gruffÿdd; yn cael ei gyn* 
orthwYo ar ei ddeheulaw gao Gwilym Ilid, 
Beîraiad y C]rf<^Qioddiadaa ; ac ar yr aawy 
g^ T. «b Gwilym, CiUynydd : y gadair iaaf 
agymerwydgan y Parch. W. RoDertB, Tabor. 
Aaerchwyd y cyfarfod jÿm Dewi Glan Taf, 
Rhydderch Gwynedd, ac eraill. Yn mhlith y 
^itadleuwyr baddagol canfyddwn enwaa 
T. ab Gwiíym, Rhyddercb Gwynedd. Devri 
liaraa, EdwarJ Lewis, Epbraim WiUiams, ac 
araiU. Gwobrwywyd Henry Boberta y dad- 
nnydd, ac ymadawyd wedi derbyn y bodd- 
hadmwyaf. 

EB. y Cymro hylawD,— yw'n Llywydd 
Dd Bawen carladlawn ! 
Dewnddd, ond eio'a dirlawn, 
IbwT yw p\ ddyif— mor o ddawiL 

TBOI. P. ETAHt. 

Cttabfod Trihisol Moboamwg, a gyooal- 
iiryd TnBehoboth, Llaoaawel, gerllaw Caa- 
telhiedd. T synfaadledd am ddan y dydd 
cynlalL Tr oedd Rehoboth yn oael ei agor ar 
ypryd : t mae dan o&l y Parch. T. Jones, 
CMtelliiead. T brodyr canlynol a bregeth- 
■aot aryrachlTMr: Dl. Jonea, Caeiphin, a 
D. Jooee, Caer^dd, y noayr blaen. Y àjòA 
«mijiiol, am ddeg, Williama, Gerasim ; Pnoe, 
Aberdare; a DaTÌei, Abertawy. Am ddau, 
I«iría, Dinaa; Jonep» Penyboat; a J. Jonea, 
SÌBO» Ifertbyr. Tn yr hwyr, Dariea, Trefo- 
ria; 1>BTÌee, Penyfiû ; a gnitiM^ Uwyni. 

GoaTTyaiAD CTnooAirw^Jf'ìnae goftyngiad 
oddanawIltybimtwediiÿiMffydUe trwTT 
ifaaafaryaf o weitfafiBydd haiani a glo ■wrdm 
ÌÌar^Rnig a Mynwy deehreo y fiwyddyn 



waith, a'r rfaid 



beo. T nae fayn yn djfwydd 
ledyMnaae adloedd allaaDw 
cfcu meara gwaitfa braidd yn metha cynnal 
«o haann a*n teofaioeddya gyaams. 

J*LajirAi»TBmT w .— Dy g wyddodd tro galaroa 



yma Rbagfyr 9, yn Llandìrwymyo, Llanfairy- 
bryn, swydd Gaerfyrddin. Tr oedd Dayid 
Wiltianw, mwnwr, a*i frawd Tbomaa. wedi 
ríioddi y pylor yn y pwH iV dyben oddryllio 
y sraigi • Thomaa yn ei atemio, nen waago y 
pylor. Pan welodd DoTÌd Willianu ef yn dra 
hwyrfrydifr, dy wedodd wrtho, * Gad i mi ei 
waeod ;' aYcanlyaiad fb i'r pylor danio, gan 
chwytho eoHT D. W. ^frno, a diaçrnodd ar 
draws ei frawd, ac ni oaafwyd gair o'i eoaa 
m wyach ! Cymerwrd ef i' w gartref cy n iddo 
gwbl farw. Tr oedd toa 95 ml. oed. Gad- 
awodd briod a chwech o Uaat. 



MIOOA9AU. 

Rhagfyr 4, yn Llanelli, Mr. John Gmlyn 
Jones. ac Hannah, merch ieoangaf T. Jonea, 
gwÌD-'atnachydd, Abertetfi. 

Rbag 33. yn Nhradegar, y Pareh. GTan 
Jooea, Tredegar. yn awr guiygydd y Standard 
of Free<inm. á Miss Lewi«, Tredegar. 

Tn dfÌiweHdar, yn Blneoao Gweot, Joaeph 
Tbomfis ac Klizabeth Fox. 

Vn Felin Ganol.Tiich. 16, gan y Parcb.T. E. 
Thomas, y Parcb. W. Heynotds, un o %«*eini- 
dogion yr eglwys, a Miss M. A. Thomas, Liao- 
gloffan . 

Yu Dcrwendee, Jobn Llewelyn a Mirianai 
Rees, y ddau o biwyf Ltysfaen. 

Yn CarmH. Fontylypridd, Tach. 18, gan y 
Parch. Jbs. Richards, Thomas Jones, siopwr, 
75 oed, a Mary Clarh, Cefnbengoed, 51 oed, 
ni daa oblwyf 6elH?aer. 

Tacb. 14, yn Llaoilltyd Fawr, pin y Parcb. 
J. Lawrence, y Parch. Richard tCdwards, o 
Laocarfao, a Miss Margaret Daviea, oV uu ílo. 

MARWOLAtTHAU. 

Tach. 7, yn 93 mlwydd oed, yr hen chwaer 
Roth Griffiths. Cafodd ei derbyn yn aelod yn 
eelwys Felinfoel, pan yo 13 oed : bo yo bnod 
á'r Parch. David Powell, gweinidog y Bed- 
yddwyr, Newton Nortaae, Sant y Brid, Mor- 
ganwg, yr hwn a honoda ys blynyddan maith 
yn yr Arglwydd. Priododd yr ail waith á J. 
Griffitbs, a buont yn aelodaa y blyoyddoedd 
diweddaf yn y Taberoacl, Merthyr. Bo fyw 
yr holl flynyddaa er anrhydedd i grefydd. 

Tach. 11, Jane Jonea, ^yo 87 mlwydd oed» 
priod Mr. Wm. Jonea, CUeli, ger y Ddinaa» 
ar ol cystndd byr. 

Tn Nrfiaine wyd d ^» wy«g, Ann, gwiaigT. 
Lewia, Draper, gynt o LaDeUi, Caerfyrddin, 
yn 30 oed. 

23. Tn NghafteUnewaridLfimlynt ElWbeth» 
Diereh ieaangaf y Parch. TrThemaa. 

Tn MhontyWpridd, yn herwydd damwain 
agy&rfyddoddyn ngwaíth glo Mr. Jebn Ed- 
mondf» Mr. EbeneMr Eyana. 

Tn BontfiMO, yn 54 oed, y Parch. D. Mbr* 
gan, gweînidog wealeyaidd. 

Tn 89 oed, Mr. Richard Jonoe, Plaaipwyn, 
fst PwUheli, tèà y Parcb. 0. Jonea, gweiii- 
idog y T. C. 

Tn 84 ood, Biohd. Joeei, o'r Bwlch Baoh, 
Dolwyddelen. 



62 



Mareimad Cam^g'Nmydd 



ATEBIAD 

/ Ofyniad ''Eulcr Jefangc,'' yn y RhÀfífn di' 
weddaf, tu dal. 23. 

Miu GoL — Er Bttd wyf yn medra darUea 
eich iaith (^yuowygfiBtwr, eto, trwy^ gymwyn- 
asgarwch cyfaill, yr wyf o hryA i oryd yo 
oael GTfietthad o gynnwyaiad «ich cyboeddiad 
gwerta&wr. Gyda eich caiiiatad, cynnygiaf 
yr atebiad a ganíyit t ofyniad eich gohebydd 
"Euler lef.ngc." 

Gwnelai 16 o ddyniou ^ o'r gwaith raewn 
16 oddyddiau ; ueu 1 dyn mewu 16 gwaith 
hyiiy o araser. 16 x 16=256 x 2^512 o ddi- 
wruodau o waith. Yu» pa sawl dyo a wnelai 
y gwaithmewii24oddyddÌau? 24 : 512 :: Is 
, 21 i, y uifer H orchwyUiawyd yu eyntaf; a 
2lî X 16ss37| yr holl uifor a urchwyìhawyd. 

V draul, yu ol $1 23y dydd, yw $640. 

Blùttbìirg, Pa. J- B. Rbtnolds. 

8YLW AB ATEBIAD "EÜCLID BAGH," 

Yn y Rhifyn diweddaf. 

Mr. Coltgtdd,— Y mae yndda geiiyf wel- 
ed gohebwyr y Seren yn cratf'u ar natur rbif- 
yddiaeth, ac yn sylwi ar y gofyniadan a ym- 
ddengyB ar ei thu dalenaû o fis i fis, gan ym- 
drechu swneud y i«mau i fynu, a gosod y 
reol yn Uawu. Byad hyn o les i'r Cymry fel 




galloeiddeall ynweli. 

CaRWR RHirTODIABTH. 



GOFYNIADAU. 

Me. Goltotdd, — A fyddweh mor ddaed a 

Soeod y gofyniad canlyuol eergwydd eich 
arllenwyr inaoytgraff. Mae i'w wejed yn y 
tdeff bennod o Actau yr ApoitoUon, hyd y 
rfedadnod; sef pwy a fedjrddio^ y deo- 
ddeg dysgybl hyny ag oedd yu Epbeàusî 
Teimlwn yn bur ddiolchgar i ry w un odd 
eich gohebwyr synwyrlawn ac amry wddysg 
am atebiad union-gyrcbol Ì'r gofyniad, yr hyn 
8 fyddai yn foddlonrwydd mawr i mi» heblay? 
nifer mawr o'm cymmydogion. 

Yr eiddoch yo ostyngedig. Sfc- 
Bloê$hurg, JonR LKWift. 



DYOHYMYO. 



y maa fewa fir ModdtaBt 

Bbyw wrtfaddryeli ẃyíM liwii.; 
As mae fiBWDpala^aa 

Gbd foneddigfoa Hawn ; 
AelMlÿdynybytLod 

Yn meddiaat gwrafedd mad ; 

Y flsae e'Di Uadd rai miloedd 
Oftwn tdrefagwlad; 

Y maee'n fforff co-gyftn, 
A liygal«yadao*n llawn, 

Yr íiyn sydd eltliaf efflor 

Ond 'nabod ef yn law 
Hae ganddb drl o benaa 

Adanpeddhaiidiai; 
Yriiai«j^perlUaddft, 

AclMÿd aid oeabai ; 



Ba rbaaaa mawr o boao 

Yn ngbrombli daear ialtb, 
Ac helyd yn ▼ goedwig — 

Gwiiîonedd y w y draith. 
Y mae e'n difa llawer 

OymboTth pur a glan 
Ae hefyd rhaid ei wiigo 

O edíatt, Uin nea wlan ; 
Daea ganddodrwrn oa chynfloa, 

Na Aroed igardded chwaith ; 
Tm byddo ar y ddaear 

Yn ílftdd cre^durlflid llaith. 
Ddeonfrlwjrr y dyofa>aiyffion 
. Rho'ẃcü ateb i'm ar gan, 
Pa betb y w*r gwrthddiych hwow 

A no^aÌB i oxh bla*n. 



P. M. 



MARCHNAD CAEBEPROG-NEWYDD. 

Wedi ei ddiwygio i*r " Sêren" diwedd y mis. 

LLÜDW. 

Pot, (y goreu), - - ' îìVl^n 

Pearl, 6 90 i 7 00 

YD. 

Gwenith, Geneaee, (y bwmcl,) 1 35 ì l 28 

Rhyg, Gogleddol, - - " f J î - j» 

Com, - - - - - 55 1 - 70 

Haidd, Gorllewinol, - - - 60 i - 65 

Ceirch, Gogleddol, - - - 34 i - 56 

" Deheuol, - - ■ i - -^ 

PEILLIAID A BLAWD. 

Geneaee, - • - 
Ohio, - - - 

Mictugan, ... 
Troy, • - - - 
Oeorgetown, - 
Dinas Richmond, 
Bhyg, - . - - 

GLO 
Liverpool, y calonüid, 
NewcasÜe, ... 

Careglo, y dunell, 

CANWYLLAU. 

Moold, Gwèr, yŵwya, - - l^ i - 15 

Sperm, DwyT0iqaẃl a'r ddÎBa», -» S« i - 32 

LLEDR, 
Derw. ♦ • 17 i 24 

BWYDYDD. 
Cig Eidion, (y gonia,) y barìl 10 50 i 12 00 
" (dk) - * 7 25 i 7 50 

" (î'w Iwytho,) i 

Cismoch, - * - 14 25 i 15 00 
" (da,) ■ - - 13 00 i 13 97 

" (i'w Iwythp,) - i.^ -. 

CawB, AmericaDÌudd, (y pwyt,) 9 i 71 
Ffolenau, (àa«M,) • - 7i i $ 

Ymenyn, (y goreu,) »• -r X8 i - 19 
" (rw Iwyúio,) - - 11 i - 13 

Laid, .... 

HAIARN. 
Pig, Lloeçr» 
** Amenc^naidds ? 
Bar, " ■ - 

" Lloegr, • . r 
She^ti (Americft,) 



5 68 i 5 72 

5 25 i 5 81 

5 31 i 5 88 

5 25 i 5 73 

5 58 i 5 90 

6 25 i 7 00 
8 12 i 3 35 

8 00 i 9 00 
▼ 50 i 8 50 
4 75 i 5 25 



- 7 i - 8 



a 



20 50 i^ 90 
23 00 i 24 00 
70 00 
52 00 



i75 OÌ 
Ì7Q00 



00 12 



Mae priiwedd y gwyrodydd, yn enwediç y 
whkky, wedi codi. Dy wedîr raai yr 9chM o 
hyn y w, Ibd galwad am gymmanit o taono i*w 
gymeryd i Caliíhwẃi 



— *^<©®si 



I WTR Nl DOVSa-NI DDysa Nl 



V $mm mimìmmi 




I GYFRWNS GWTBODAETH I HII. OOMER YH AMERICA. 



(CTOÜIIDDîMiB (Bün E. 3B'57ÄB»S. 



CvK VI] M AWRTII, 1849. , ' l\U 


IV. Q3. 


CYNNWYSrAO. 






a3 


Culirurtiio, 


73 


tlHUiiM ^r uuialsvcli. 


S5 






Cyi>-I>.«- i iüwu ilderuyditi» omwr, 


56 


)I.\NK3IAF.TII DRAMOR. 






57 


P.-y.liÌ:iFa*i-, lHävlUa. 


73 


C.!fcri,i VN brií Jüíljudedwjddwcb 


53 


1-fn.Ìiigc, 


74 


ysjiiii, 


53 


[llillB. 


74 




GQ 


Spien. 


74 


Cjffrt iljdd y 8>.-Ìuüau Diweddaf, 


S1 


Y l'uli u-l wryllfii. 


74 


Bricl. leiiliiaiilcl, 
CíiiimLliaetli at iBJron, 


ea 

64 


TYWVSOCJARTH CYMRU. 




C.lif..niiii, 


GS 


LlnfnHldÌiielli Cwmgwdy, 


75 


T.-tlwch. 


65 


AliPtlioiiilihi. 


7ä 


G«rpiJ,fyiiyinBlíT. 


GS 


Mimi'litelli rryiw Pry»e, Y»w. A. 8. 


75 



Aiwa.]H 



tiyri 



Ciii i'i- Delyt 

CyfHrli»! Biblaidit Suulh TreOMd, 

niriv.>6t yn Mnrcy, 

ATksuni ufyiiiiid Jiibn D. Thnmiii, 
«mll i Carwr Bbifydilimilb, 

AiiriKl.lli>nd«b, 

GofyDÌiuJiiii, 

Gftiedi^Bthau, i 

Prünliis ■ MaTWolartlm, 

CuRst.ty chwaerM.ry D>vir«, 

MatwnlBelbauyD Dirminghan, ger 
Piiid.urK. 
I Dnumaiunlflnia yu LewUville, Ky. 
} V Cymi; yuPultwUte, 
I Aipg) lcUiad byiMN), 






g(ŵ^- 




POTTSVII.I.E! 

» n 8WVI>.»F* v"iâi>fEitó'íOI«wi~* 
194». 



AT EIN DOS3ARTHWYR A'JV DERBYi\ WYR. 

Derbyniwydytaliadau canlynol yû vstod y mis, (am 1848,) oddiwrth Mr. O. K. Joues, Rern- 
«en$4; am 1849— Mr. Dl. Jones. Beaver's Meadow, $2; Mr J. Thomais, Old Miucs, |ô. 




dau bennill i'r Gwauwyn, gan Llewelyn Lewis, Pine|rove; Barddoniaeth. gan Mynliliu Wyllt. 

Mae bod y llythyrdoU beb ei dala gan**Golyii y Grt%'bren" yn ildigou o reswm am iyrtho'd ei 
Englyuìou, heb aon am bethau eFailL Yr un modd hetyd o barlh lltmanddiliÿniad J. J. Yiutin, 

Ymdrechasom roddi llo i gymdiaint a allera o'r gt)ii'?biu9thau a dîierbyniíwoni y mis hwu, gaii 
fod amryw yn dymano arnom roddi lle iddynty cyfle cynlaf. Er íbd yu weli genyui ^yhoeddi 
eyfanBoddiaaaa eraìll na'n detholiou ein huiiain bnb amscr, etn, ni wuawn lanw cymiiiaiut o du- 
aalenaa y Seren í l'yna á gohebiaethau o hyn allan. nes cyiyniíii ar derfyuau yr haneslou. l)ym- 
uuwn ary BeircM fod ychydig yn amyneddgar — dicbon y'cawu hamddoni i'w boddioui y mis 
neMf. AtG. M.— Naddo. 

1>ymafiir ary rbaisydd yn ol yneu taliadau am y tìwyddyu ddiweddaf, ein cofio mdr fuan ag y 
niMront; bydd hyny jn hwylusu y llwybr i'r Trysorydd u'r Argraflydd yn fawr, er terfynu y cyi'- 
rif ain yflwyddyn ddiweddaf. Osbydd rai o'n dosbarthwyr yu daufou taliadau ani l^lí), bydded 
iddynt enrbwyU hyny yn eu llythyrai. 

iy Cyhirwydder y Gohebiaethau, (yn ddidranl,) To the Editor of thit Seren, PottsiHÌlt' 
SchnylhÛl Cò,, Pa» Y Taliadaa iddeu cyfarwyddo at y Trjsorydd, Rev. W. Morgan, i'r uu lle. 

HY8BY8RWYDD YN EISIAIJ, am MARY a DAVID PEMBRIDGE, gwr 

a gwraig o WBaofaelygen, swydd Fynwy. Daethant i'r wlad hou yn y gwanwyn diweddaf, ouíI 
ni wyddfas pa le y •efydlasant. Dymaua ei chwaer Suaaun a'i phriod gly wed eì haucs hi. Cyfar- 
wydder at Mr. Jobn ÉTens, Wadesvilie, i ofal Golygydd y Sereu, rottsviìle. 

HEFYD, sm EVAN J0NK6, mwnwr, yr hwu a gŷchwynodd oddi yma tua St. Louis, y 22aiu o 
Fedi. Dyn taa 5troed. aSmod. o hyd, a thna 9.ò oed. Byddaf yn wir ddiolchgar am unrhyw 
wybodaeth oddi wrtbo, neu am dano. Cyfarwyddcr at Walter Lewis, MinersyiUe. 
' HEFYD,am JOHN PBITCHARD ; ma© yn y wlad hon er ys 15 neu 18 mlyneddJ Daeih i'r 
wlad hono Nantyçlo, swydd Fynwy Mae yn frawd i William Prichard. gwr Rebeccd Lleweiyu, 

Lanelli, Brycheiniog. Os dygwydd iddo ef, ueu ryw uu arall sydd yn gwybod pa le y mae yii 
bresenno), weled y Ilinellau hyn, byddaf ddiolchgaram lythyr ar rau ei frawd sydd yu Nantyglo. 
Cyfarwydder at Rees Griffìihs. Miner, DanviUe, ColuinbiaCo.. Pa. 

HEFYD, am THOMAS THOM AS, alias Twm y Panwr. Ymfudodd i'r wlad hoa tua deunaw 
mlynedd yn ol o gyfBuiau y Coed-duou, swydd Fynwy. Clywyd oddiwrtho yu mhen tair blyn- 
edd wedi ei ymfudiad o New Orleans. Os cyferfydd y sylwad hyn ag ef, neu ry w Gymro arall 
aç sydd yn wydodus pa le y mae yn breseunol, byddaf ddiolchgar amlythyr wedioi gyfeirio at 
ei/ab, Bees Thomas, Blossburg, Tioga Co., Pa. 

ADOLYGUD CYMRO COCH AR GOFIANT RICHARD PARRY, UTICA- 

Deallwn fod anfoddlondeb mawr tuag atom yn mhlith rai o'n hen gyfeillion ^n swydd Ûnei^ 
da am wrthod yr Adolygiad uchod. Cly wsom «tin bod yn cael eiu cyhuddo o bleidgarwch noeih 
yn yr achos, a bernir gan rai, bid sicr, nad oes gormôd o ddìystyrwch a dirmyg i'w beutyru ar y 
Seren am y fath drosedd 'baerllug.' Wel, wel, y mae cbwedl yr hen wr aV asyn, ynghylch bodd- 
loni pawb, yn briodul yn y dyddiau hyn eto. Y Theswm a roddasom ar glawr Sereu Rhagfyr ani 
wrthod yr Adolygiad oedd, oi fod yn ymosod ar gymeriadau persnnol dau glog o fi'ug-enw. Barn- 
em hyny yn rheswm digonol droa ein hymddygiad, heb grybwyll am bethau eraiU r|iag cynhyrfu 
yrawdwr; ond gan nad yw ef ac eraill yn baruu hyny yn ddi^oo, yr ydym o angenrheidrwydil 
yn awr yn nodi yma •'ai resymau ychwanegol dros ein gwrthodiad o> ysgrif : 

1. Nid oedddyfyoiad " Cymro Coch" o'r frawdd(^ a ystyriai yu anwír'eddus yn y Cofìantyn 
9€rbíiHm yn ol fel y mae yn Seren Medi, nac ychwaith yn cynnwys yn hollol y drychfeddwl, yn 

01 ein barn ostyngedig ni, a fwriadai Evan T. Daviqs ei gyíleu iV darllenydd ; a'r cwbl o her- 
wydd gadael allan un gair. Dyma ddyfyniad Cymro Coch; " Ymunodd y brawd Parry á'r eglwys 
yno(Bef Utica,) ä&c." gan olygu eglwys y Bedyddwyr Cymreig yuo yn cfdiau, o herwydd dywed 
iddo ymadael â bi '^ 
yno" yr ymunodd 
*• eglwys fedyddiedig 

Chymreig. — % Dywed'Cymro Coch'fod ŷmadawiad R. Parry à chrefydd yr un mwyaf çwirfodd 
ol a llwyr ag oedd yn ddichonadwy iddo fod, ac mai ar y tir hwnw y bu íy w weddîU ei oes, ac y 
bafiirw. Gan ein bod yn adnabyddus â Bichard Parry ys rhai blynyddau yn ol. cymerasom beth 
tralierthi ymhoii am gywirdeb y dystiolaeth hon, a chlywsotn mewn atebiad oddiwrth drî o wa- 
haool benonaa, fod yr hen frawd yn aelod parchus yn mhlilh y Saesou hyd ei farwolaeth. — 3. Ys- 
tyríwD iaith Cymro Coch yn rhy anwastad, anfrawdol, ac aufoneddigaidd, megys " anwiredd 
bwríadoV " oi gelwyddau," äcc. — 3. Pe cyhoeddasom yr Adolygiad, buasem yn rhwym, o her- 
wyddeyfiawnder, i gyhoeddi ysgrif drachefn oddiwrth E. T. D. neu ryw un araU, er amddifTyn 
cyoieríád y brawd ymadawedig, yr hyn a gymerasai ormpd o le yn ein cyhoeddiad. 

Ya awr, oarem wybod gan ein cyhuddwyr ai pleidgarwch noeth uedd gwrthod y fath ysgrif'^ 
Mewn gaír, jratyríwn y boasai cyhoeddiyr adolygiad yn eindwyn ni a'n gohebydd Cymro Coch i 
warth. Ai meddwl hyn oedd yr achos iado osod ffug-enw wrth ei ysgrif ? Os ocs tnedd yn \ neU 
o'n derbynwyr î anien hyn, boddlonydym, trwy gydsyniad Cymío Coch, i ymddyried yr .Adolyg- 
>«Ì (oblegydy mae eto ar glswr) i ofal unrhyw berson didue<Id y myno i farnu rhyngom. 




Y SEREN OELLEWINOL. 



Cyf. VI.] 



MAWRTH, 1849. 



[RhiF' 55. 



CIÍFLWR PRESENNOL CYFANDtR EWROP. 



Ef íod y flwydJyn 1848 wedi mynedheibio, 

eU^pwy aíe'lr ddìraad canlyniadau y chwyl- 

«iroadaa rhyfeddol a gymerdsant le ynddi — y 

rbai na ba ea cyfFelybo'r blaen efallai yn holl 

haoe^ ynierodraethaa fcwrop, Mac yn ddiau 

íód y rhna fwyaf o ddarllenwyr y Seren wedi 

sy^uu yo barod wrth gly wed am y rfayfenhwy 

nerthol sydd wedi ysgwyd y teyrnasoedd yn 

ysbald un flwyddyn, nes oedd y gorBcddau 

cadarnaf yn crynu hyd eu ^iliao, a'r iywys- 

ogîoa coronog yn flbi o'u paiasau, fel pe bnas- 

aí ilef o'r nd'f yn cyhoeddî fod dydJ yr ym- 

veh'ad wedi eu dal, eu dyddian wedi eu 

rfaîfo, a*u teyrnaaoedd wedi eu rhoddii eraill. 

Otid dichon fod ^amry w heb yfliyried yr ach- 

osîoa dirgeî a fuont yn gweitbredu i ddwyn 

y petfaao fayn oddiamgylch, a'r dygwyddiad- 

aa oeílldnol a Bchlysarasaot ddechreuad yr 

hoU derfyag ; a chan fod gwy bodaetb o'r peth- 

aii hyn yn aagenrbeìdiol er i ni iawn-ddeall 

arwyddioa yr^amseran, cynnygiwn osod ger- 

gvrydd ein cydwiadwyr ychydig o fieithiau 

perthynol i'r eynbyrfiadaa ynt wedi cymeryd 

lle, ac i'r cyflwr y maent yn barod wedi gosod 

y cyfasdir, gyda golwg ar ynidrcchion eíeng- 

ylaidd, i daena gwybodaeth am fibrdd y 

BÌaẅ yn ddigon hysbys fod y rhan fwyaf o 

g^ùiíìdìr Ewrop wedi bod am oesau dan ga- 

ddag gresynol o goelgrefydd a thywyllwch 

PaÌMÛdd, ac fod y ty wysogion yn ddieithriad, 

ya oì cyfarwyd dyd ea dyfais, wedi cysylltu 

4arf o grefydd á'u llywodraethan gwladol. — 

Y canlynîad yw, fod rhan íawro'r werinos yn 

ea bod yn edrych ar grefydd fel peir- 

gwladol neo boliticaidd, wedi eu dyfeis- 

îoynnaigi'r dyben o gynortfawyo y llyw- 

ed ia e thwyr i gadwy deiliaid mewn cyflwr o 

yoiostyiigiad. Tr oedd y cyfiredin yn canfod 

y Hywedraethwyr ynymgeleddu yr offeiriad- 

«flúi, aT afleiiiadaeth yn (^orthwyo y Uyw- 

^tàtasẁmyr i gario yn miaen eu mesarau gor- 

meaDl, nes oeddent yn colli pob golwg ar am- 

can CrÌBtionogaetb, ac wrth edrych amynt yn 

eaiio y lefydliadtu eglwysig yn mlaen, dar- 

bcryilid y werii^) gondemmo y gyfundraeth 

M^twjü'arliagrilh. Mae yr wffnS gatnsyn- 

Ct». VI. 8 



iol hon o barth crefydd wedi fiynu i raddaa 
helaeth yn mhob dosbarth ife mae gwlad ac 
eglwys wedi eu cysyllu â'n gilydd, a'r trefn- 
iant Ilygredig wedi euyn rhagrith yn y blaid 
Iywodraethol ac anfiyddiaeth yn mhlitfa y 
werínos : ac nid oes gobaith y difodir y cyf- 
eiliornad nee byddo i grefydd gael gorphwys 
ar ei sylfaen gyntefig, ac ymddibynu ar ddy- 
lauwadau gallu anweledig, yn aDgbysylltied- 
ig â chyfreithiau ty wyoogion y byd hwn. 

Yn hollol gyson á'r olwg hyn, yr ydym yn 
cael fod dwy blaid laosog yu bodoli er ys 
amser mawr yn mhob tywysogaeth trwy gyf- 
aadir Ewrop, sef plaid o gyfrwyswyr a choel- 
grefyddwyr dan ddylanwad yr ofiei^adaetb, 
a phlaid o anffyddwyr anesmwyth, a ymes- 
tynent yn barfaaTis at chwyldroadau, er difbdi 
yr hen gyfnndraeth goel-grefyddol, ac er tie^ 
laethu terfynau rhyddid gwladol. Yr oedd y 
naill blaid am gadw pob peth yn ddigyfhewid, 
a'r Uall am ddiwygio ; ac yn cael eu cydnabod 
dan yr enw o Holaethwyr rhyddid. Yr oedd 
Louis Philippe yn wybodus ddigon o fodol- 
aeth y blaid anfiyddaidd yn Ffraingc, ond gan 
fod yr ofieiríadaeth yn ei gynorthwyo, ac yn- 
tau yn eu boddhan hwytfaau, yr oedd yn ym- 
ddangoserys ychydyg gyda blwyddyn ynol, 
y mwyaf dyogel obendefígion yr hoU gyfan-'' 
dir. Tra yr oedd pethau fel hyn yn Ffraingc, 
nid oedd lle i ddysgwyl am lawer o ryddid 
crefyddol. £r fod y lywodraeth yn profiesa 
cauiatad ì bob cyfenwad i addoli yn eu fiyrdd 
eu hunain, ac yn cynyg talu cyfiog iV cy&yw 
weinidogion ag a gydymfiurfíent á*r trefniad- 
au Ilywodraethol, gan eucydnabod eu hunaia 
yn weision i'r awdurdodau cyfamserol ; etOr 
06 nad aUasent wneuthur feUy, byddent ddar- 
ostyngedig ì lawer o wrthwynebiadau ; ac nid 
anfynych y byddai tai addoliad yn gauedig, 
trwy ymyraeth y swyddwyr gwladol. Nid 
oes amheuaeih nad oedd Uaw gan yr ofieiríad- 
aeth yn aml yn yr ymosodiadau, trwy ba rai 
'y gorfu i amry w o weinidogion roddi i fyna 
en cyfarfodydd, ond byddent yn arfer digon o 
gyfrwysdra i roddi y baich yn hoUol ar ys- 
gwyddau yr ynadon. Fel )iyn yr oedd peth^ 
au yn sefyll o fiwyddyn i flwyddyn, nei tas 
mis Awst, dwy flynedd i'r diweddaf, yr ymns- 
odwyd ar Mr. Lepoir, gweinidog Protestanr 
aidd yn noabarth Laon, gyda fiymigrwydd ^ 



Ö4 



CyJiwT presennol Ewrop 



arferol. Yr oedd Lepois yn mjned jn mlaen 
yn ei wettbrediadau crefydcloL gyda gradd o 
Iwyddiaut mawr, ond ni chaniataai ei gydwry- 
bod na'i egwyddoríon hldn fodyn weinidosy 
lywodraetn. Cyiihyrfodd ei Iwyddiant îid 
oiffciriad y lle, yr hwn u ysgrifenodd yn ei- 
ddigeddus at y Prefet yn yr achos; ac yn y 
cauTynisd gwyMwyd y preeeihwr gerbron y 
Procureurdu roi Lmon, yr nwn a'i rhybudd- 
iodd i beidio cynnal cyfaríodydd crefyddol, 
gan nad oedd yn cael ei gydnabod yn weini- 
aog; a IhyBtiodd na wnai yr awdurdodau gan- 
îataa i'r iath waith gael ei gyflawoi. Ysgrif- 
enwyd hefyd at swyddogion Cbawn, lle yr 
oedd Lepoix yu byw, i*w hanog i'w erlyn 
mor fnan ag y byddai iddo gynnal un cyfar- 
fod. Yn mi8 Rhagfyr canlynoì, wedi Uawer 
o flinder trwy ymyraeih y swyddogion, bwr- 
iwyd ef a dao o gyfeiUion yn ngharchar am 
eu gwaith, lle y cadwyd hwy am wyUi uiwr- 
noo^ ac yna fe'n goUyngwyd ymaith heb un 
prawf. Yn lonawr, ia47, fe'i gwyíiiwyd ef a 
dau o'i gyfeiUion o flaen brawdlys* Laon, Ue y 
cawsant eu dirwyo o 300 o franet bob un, 
ynghyd a thraui yr erlyniad. Gan fod cyf- 
reithlondeb y meaarau hyn yn ymddangos yn 
faollol amheiìs, penderfyuodd cyfeiUion Mr. L. 
godi yr achos i brif lys Amiens, ac felly y bu, 
ond ni thyciòdd hyn ond mewn rhan ddi- 
bwys, oblegyd cadarnhawyd dedfryd Uys 
Laon, ond yn unig i'r ddirwy ^ael ei hys- 
eafnhau. Nid hawdd gan gyfeiUion rhydd- 
id oedd goddef i bethau fyned yn mlaen fel 
hyn; acîeUy penderlynasanti ddwyn yr ach- 
o8 o flaen y llys a elwir Court of Caêêationt a 
bu yno am dymhor hir cyu cael ei becder* 
fynu. Ond ycbydig amser cyn y chwyldroad 
diweddar, penderfynodd y barnwyr fod cyn- 
nal cyfarfodydd yn drosedd ar y gyfraiLh, a 
chadarnhawyd yr hyn a wnaed o'r blaen yn y 
Uysoedd eraUI. 

Nid oedd y gyfraith addcfnyddiwyd yn yr 
Bchos hwn wedi ei bwriaduatreoleiddio acb- 
osion crefyddol, ond yn hytrach i rwystro cyf* 
arfodydd anghyfreitnlon o natur wladol ; ac 
yr oedd amser bir wedi myned heibio heb et 
defnyddio, a Uaweryn anwybodus o'i bodol- 
iaeth. Ond pan ddefoyddiwyd hi gnn y príf- 
flirnwyr ar yr achos hyu, dywedir i M.Gaizot, 
prìf-weinidog Lonis Philippe, floeddio allan, 
** Dyna'r gyfraith yn awr i mi !" a chan hy- 
deru ar benderfyniad y bamwyr yn achos Le- 
poix, fe ddefnyddiwyd yr un gyfraith i atal v 
wledd ddiwygiadol yn Paris, a thrwy hyny le 
ddyçodd ddinystr ar awdurdod ei feistr, ac 
ar eiobaithei huo. Erledigaeth crefyddwyr 
yn Ffraingc, gan hyny, a ddygodd oddiam- 
gylch y chwyldroad rhyfeddoi sydd wedi 
cymeryd Ue tuag atddysgýblion Cnst. ** O'r 
Arglwydd y daeth byn, a rhyfedd y w yn ein 
golwg ná!" 

Fan gymerodd y chwyldroad hyu le yn 
Ffrainsc, yr oedd holl Germany fef mynydd 
tanllyd, wedi bod yn meithrín elfenau llosg- 
edig am amser mawr, tan ormes a chaethiwed, 
ac yn barod i dorí allan yn ngwyneb y daear- 
gryn blaenaf a ddygwyddai. ran ddaeth y 
cynhyrfiad hwn yn Ffraiagc, fe lifodd yr elfen* 
aa byjythiol yn Germany dros ea têrfynan, 
OM éoeithio dychryn a ainyatr trwy j ty wyi^ 



ogaethaa, a thaflu y cyfan yn fatb o gymyagfa 
aosefydlog, fel y mae yn annichon yn awr i 
neb ddimad yn beuderfynol pa beth fydd di- 
wedd y pethau hyn. P«th tebyg yw y bydd 
i'r ty wysogion wueud ymdrech nerthol ac un- 
frydol 1 adsefydlu yr hon gyfundroeth, ac fe 
allai y Uwyddant mewn rhan am rhy w dym- 
hortrwy nerth y cleddyf, ond uid oes modd 
diSbdd y tán a enynwyd yn y cynhyrfiad hwn 
yn hollol, tra fyddant y gorseddau yn gor- 
phwys ar egwyddorion sormesol ac ang- 
hristaidd. Beth byna^ fyddant y canlyniadau 
gwladol, mae yn ddmmhens fod efieithiaa 
pwysig yn nghlyn à'r chwyldroadau hyn gyda 
golwg arachos crefydd, ac at y rhai hyny yn 
bonaf yr amcanwn alw sylw y darllenydd. 

Yn gyntaf oU, y mae y chwyldroadau hyn 
wedi rboddi clwyf newydd i babyddiaeth. — 
Ffraingc, Awstria, a*r Eidal oeddent golofnao 
cryfaf y grefydd Dabaidd. Ond yn awr ym- 
ddangosant mewn cymeríad amhens, gan fod 
y cyfrredin wedi blino ar y iau, a'r llywodr- 
aethwyr yn methu gwrtnsefyil nerth bam 
wladwriaethol. Cly wir llef uchel o bob coror 
yn galw am rhyddid, a gwelir fod Eglwys 
Rbufain wedi coUì ei swy n, pan mae y Fab ei 
han yn gorfod fibi o'r gadair mewn ofn adych- 
ryn. Nkl y'm yn meddwl fod Pabyddiaeth 
ar ddarfod. Ein barn ydyw i'r bwystfil gyn- 
yddn yn raddol i'w faintioli, ac mai yn raddol 
y bydd i'w ddinygtr gael ei ddwyn i ben. Os 
uad y'm yn camBynied y protìTwydoIiaethau, 
dichon fy w eto lun chant a hanner o flynedd- 
au; ond fe gafodd glwyf yn umser Luther, 
nad yw wedi ei wellhau yn boUoI hyd yma; 
ac y mae yn awr wedi oael clwyf nowydd, 
ua fedr meddygon gwlad ac oglwys byth ei 
hollol feddy^inìuethu. Mac phiol wédi ei 
harllwys ar et orsedd, a'i cefnogwyr megys 
yn Uewygu gan ofn wrth earych ar y pethau 
sydd yn dyfod ar y ddaear. 

Yn ail. y mae y chwyldrondau diwcddar 
wedi rboddi ad^yfuerthiad aiiiìysgwylìadwyi * 
egwyddorrhyddid cydwybod. Ýn mhd) ta- 
laethUe mae y cynhyrfiadau hyn wedi cym- 
eryd Ue y mae rhyddid crefyddol yn cael ei 
hawlio ftfl genedigaeth framt poo perchen 
enaid. Mae hyn yn beth newydd lawn ar 
gyfandir Ewrop. Yn ddiweddar yr oedd 
an^hydffarfiad á'r eglwysi gwladol yn droi- 
edd cosbadwy trwy holl Germany. Cafodd y 
Protestaniaid brofi hyn yn Hambarg, Den- 
marc a Phrwsia, yn ystod y pum' mlynedd di- 
weddaf. Ond yn awr yr y'm yn cael fod y 
darparíad canlynol wedi ei gymeradwyo ya 
Frankfort i fod yn rhau o fTurf-Iy wodraeth yr 
ymerodraeth : sef, ** Bod i bob deiliad gael 
cyflawn ryddid (Tydd a chydwybod ; nad yw 
neb yn rhwym i hysbysu ei syniadaa crefydd- 
ol, nac ì ymuno ag unrhy w gyfundeb neilldo- 
ol; fod gan bob brodor hawl gyflawn iarfer 
dyledswyddaa ei grofydd yn deulaaidd ac ya 
gyhoeddos ; a bod i droseddau a chamwn a 
wneir yn yr ymarferiad o'c rhyddid hwn sael 
eacosbìyn ol y gyfraith: ua bydd hawliaa 
gwladol na pholiticaidd neb i ymddibyno ar, 
nea gael on cyfynga o berwydd ei brofles 
grefyddol, gan nad yw proffes erefyddolyi^ 
efieithio ar ddjledswyddau gwUidol; fod i 
bob cymdaithaa grsfyddai i dm a thre&a ei 



Manna yr jírẁúweh. 



ÖS 



. «^ «^,^ '*w.'>, •"^ -'^ 



^ ^^ ."^. •*- 



liachoaîoD ;jrn anymddibyaol, ond ei bod fel 
pob cjmdeithaB araU yn yr ymerodnietb, yn 
adeUiaîd i gyfreitbiau yr ymerodraetb ; nad 
oca un cyfenwdd crefyddol i gael breintiau 
ychwanegol ar eraiU oddiwrtb y ly wodraetb ; 
nad oes un eiglwys wladol i fodoli yn yr ym- 
erodnetb ; bod rbyddid i Ü'urfío cymdeitbaA- 
an crefyddol newyddiou, ac nad yw yn ang- 
enrbeidiol i'w barn gael cymeradwyaetb y 
jywodraetb ; na byddo i neb gacl eu rbwymo 
i gyilawni unrfay w wasanaetb eglwysig ; fod 
gweinyddiad üwi fod yr nn fforf i bawb, ac 
Da byacl i byn gael ei gysylllu k phrofles 
Çrsfyddol. Anbawdd genym feddwl y bydd 
i'rsyniadan byn gael eu gwnenthar yu rhano 
gyfniih yr ymerodraetb; ond y maeyn byf- 
ryd dftnfod fod rbyddid cretyddol yn caol ei 
ddeall a*i gymeradwyo gan y fatb gorff, mewn 
gwlad sydd wedi bod cybyd yu anwybodus 
oV egwyddorion mwyat pwysig er llywodr- 
metha cenedl mewn cyfiawuder. 

Yq drydydd, mae y cyfnewidiad byn w^edi 
helaethu maes Uafur cenbarlau Cfrist ar y cyf- 
andir. Nodasom yn barod fod llawer o au- 
lawsderan wedi eo symud oddiar ffordd ym- 
drechíon efeogylaidd yn Ffraiugc. YuHam- 
burg yr oedd y gwrthwynebiadau yn fwy, ac 
yn Denmarc nid oedd terfyn ar ddyoddefiad- 
aa y brodyr, er nad oeddent yn euog o nu 
tro»eddond addoli Duw yn ol cyfarwyddyd 
ea cydwybodan eu buoain. Gormod ewaith 
fyddaì enwi y raaoau II e y gorfuwyd nwy i 
ddyoddef ysbeiliada cbarchariad, er mwynyr 
achoa goren; ond yn awr in&e y gwledydd fel 
yn agor o*u blaeu, a Ilef ucbel o bob partb yn 
galw am gynortbwy. Er cymmaint y eyu- 
byrfiadaa gwladol sydd yn ffynu, nid ocs du 
rhan o'r byd ef allai yn awr üe mae yr cf- 
ecgyl yn gwDeotbor ei ffordd yn fwy Ilwydd- 
îaonua. Slae yn Ffraingc gymmaiut a 15 o 
eglwysi mewn cyssylltiad â Cbymdeitbas 
Genhadol y Bcdyddwyr Âmericanaidd, a 
Uawer o eglwysi pertbynol i enwadau eraill, 
naa gwyddom eu rbitedi yn bollol: ac y 
maent yn cael gradd o louyddwcb i weini y 
moddion heb ou baflonyddu, byd y nod yn 
yr addoldai a fuont gauedig am nynyddau 
trwy ormes yr awdurdodau. Yn Hamburg, 
He mae Mr. Oncken wedi dyoddef pwys a 
gwres y dydd am flynyddan, mao eglwys o 
340 o aeiodao, ac yr oedd yr ychwanegiad y 
flwyddyn ddiweddaf yn dri ogain ac wytb. — 
Maegairybywyd eisoes wedi ymdaenu trwy 
Ge.m3anY, fel nae amryw gannoedd os nid 
mi oedd'wedi eu dychwelyd oddiwrth Bab- 
jddiaeth yn ystod y flwyddyn ; a gwaitb yn 
mjned yn mlaen ag y bydd acbos cann am 
danopan foddo gorseddau daear wedi eu toi à 
pwartby fel cyflog ^ormes, trais ac aD&byf- 
lawnder. Maerbai eglwysi befyd wedi eu 
finrfioyn HoUand, Awstria, Hungary, a Swe- 
den. Dymunol yw gweled cyuydd teyrnas 
Crist newn rhan fawr o'r byd, ac ar gynydd 

Smae p myned yn barbaus, er nad y^ y 
wrddiaDt i'w ^nfod yn wastad yn yr nn 
doaoertb. Fel tìaeilad mawr, mae un riìan yn 
ymgodi yn awr tn uwcb na'r rhanan eraiíl ; 
aoamtiea o law,^ysir t rhanaa byny i fynu ì 
gfŵiddddéb,feÌybyadojrholl adeilafiyn 
j drwadd wedi ei ber3*eithip ya on deml^ber- 



ffaith agoeoneddos i'r Arglwydd. Weitbiau 
mae Ilwyadiant oiawryn yr India Ddwyreio- 
iol, bryd arall yn Ynysoedd y Gorllewin; ac 
weitbiauyn yr Unol Dalaetbau; ond yn awr 
yu Dghyfaudir ^wrup. Yruu ywyr adeilad, 
— ar yr im pylfaeu y niae yu gorpbwys, a*r nn 
Ysbryd sydd yu dwyn y gwaiih yn rolaen,er 
dwyu yr un amcan i ben. Maellwyddiautyr 
acbos mewn ardaioedd pell yn dal yr un 
berthynas á gogoniaut cin Prynwr beudiged- 
ig, a phe byddai yn cynreryd Ile yu eiu cynull- 
cidiaoedd cin huuain ; a phe byddem yn byw 
mwv wrth ffydd vn lle wrtli olwg, byddai 
ein Ìlawenydd yn iwy anytn<ldibynoI ar leol- 
dcb llwydtîiant, a'n hymdrecbyn cynydduyn 
ngwyneb pob agoriacl i ddwyu y gwaith yn 
miaeu pa le bynag y byddo Peu yreglwys yn 
cyfarwyddo yr ymcgniad. Mae cyfandir 
Ewrop yn awr yu galw am eiu cydymdeiml* 
ad, ein gweddiau, a'n cynorlbwy, oblegyd y 
mae drws ngored o'n blaen, ac megys swu yu 
mrig y uíorwydd yn dywedyd," Yniegniwch, 
cauys y mao yr Arglwydd yn myued allan 
o*cb blaen, i ddinystrío gwersyll eich golyn- 

Cyfaewyliwr. 



lon. 



MANNA YR ANIALWCR. 



" Cjfodof broâwrdd iddjnt o fjag eu brodyr, fal 
üthau."— Dcut. 18. 18. 



1. Yr oedd Moses yn dlws pan y'i gauwyd. 
" A phau welodd hi roai tlws ydoedd efe, bi 
a'i cuddiodd ef dri mis." Ecs. 1.2. Yr oedd 
Crist Yuddy.ialeirdeb gogoniant y Tad,ac yu 
wir luu ei bersou ef. Hcb. 1. 3. 

2. Yr oedd diafol wedi parotoi ei weision i 
ladd Moses ar ei enedigaeth; ood ei fam a'i 
cuddíodd dri mis. Adn. 2. Ceisiodd Herod 
ddyfetha y Mab bycban, sef Críst, yn foau ; 
ond Josepb a'i cymerodd ac a ffodd i'r Aipbt, 
Matb.2. 13. 

3. Coflodd Duw ei gyfammod ag Abraham, 
ag Isaac, a Jacob, a disgyuodd i'w gwaredu. 
Pon. 2. 24 : peu. 3. 8. Cofiodd Crist v cyf- 
ammod gras, a dy wedodd, " Myfì a duaeih- 
um fel y caent fywyd, ac y caent ef yn be- 
laetbacb." loan 10. 10. 

4. Galwodd Duw ar Mosea o ganol y berth 
oedd yn llosgi yn dân beb ei difa, ac a'i hanfon- 
odd i waredu yr Israel. Fen. 3. 10. Pan 
oedd lesu yn dyfod i fynn o'r dwfr, wedi ei 
fedyddio, agorodd Jebofa Dad y nefoedd : ac 
* * efe a welodd Ysbryd Duw yn disgyn fel 
colomen, ac yn dyfod arno ef. Ac wele le^ 
o'r nefoedd, yn dywedyd, Hwn y w fy anwy][ 
Fab, yn yr hwn y'm boddlonwyd." Matb 
3. 16. 

5. Safodd Jannas a Jambres yn erbyn Mo- 
ses ; " felly y mae y rbai byn befyd yn sefyìl 
yn erbyn y gwinooedd/* 2 Tim. 3. 8. Sef 
gau-atbrawon. 

6. Lladd oen y pasg a fu yn feodithìol i 
Moses ac Israel i gaei diangfa. Ecs. 12. 21. 
Lladd y Messia, Oei) 'O^w, a roddodd ddi- 
aogfa i'w bobl ef bytb. " Gadewch iV rbai 
byô fyned ymaith.** loan 18. 8. 



56 



Oynghor % iawn-dd^nyddio amser. 



7. Pharaoh a daclodd eî gerbydan, ac a ail- 
ymoBododd ar Moses ac Israel. Pen. 14. 6. 
Satan a'i fyddin a ail-ymosododd ar Grist, gan 
ddywedyd, " Dy wedwch, ei ddysgyblion a 
ddaethant o hyd nos, ac a'i lladratasant ef, a 
nyui yn cysgn." Math. 28. 13. 

8. Bu yn gyfyng m Israel wrtb y Mor Cocb. 
"À bwy a omasan^^n ddirfawr.** Pen. 14. 
10. Bu yn gyfyng iawn ar yr Israeliaid yn 
wir ar ddydd y Pentecost. " Â dy wedanant 
wrth Pedra'rapostolioneraill, Hawyrfrodyr, 
beth a wnawn ni." Act. 3. 37. 

9. Cafodd Israel, sef y tadan, ea bedyddio 
i Moses. "A'u bedyddio hwy i Moses, yn y 
cwmwl ac yn y mor." 1 Cor. 10. 3. Felly 
mae canlynwyr lesu wedi eu bedyddio iddu 
ef. Act.2. 41. 

10. Canodd Moses a meibion Israel gân i'r 
Arglwydd yn fuan ar ol cyrbaedd y lau. Ecs. 
15. 1. Cymerodd dilynwyr yr Oen eu llun- 
iaeth mewn Uawenydd a symledd calon, gan 
foli Duw. AcL 2. 15. "" 

11. Yr oedd y golofn niwi a'r golofn dàn 
yn arwain Israeí trwy yr nnialwch. Ecs. 13. 
21. Y mae yr Ysbryd Glân yn arwain Seioii 
trwy anialwch y byd. " Ctiuys y sawl a ar- 
weinir ganYsbryd Dnw, y rbao hyn sydd 
blant i Dduw." Bhuf. 8. 14. 

14. Bu Mosesa meibion Israel dri diwrnod 
arol hyn yn methu cael dwfr. "A pban 
ddaethant i Marah, ni allent yfed dyfroedd 
Marah. am eu bod yn cbwerwon ;" oud daug- 
osoddyr Arglwydd i Moses bren : " ac efe a'i 
bwríodd i'rdyfroedd; a'r dyfroedda bereidd- 
iasant." £cs. 15. 25. Yr oedd y dysbyblion 
ym archwaethu y dyfroedd yn chwerwon ar 
foreu y Irydydd dydd, ond gwelsant Bren y 
by wyd yn nsbanol ei heol bi ; daeih yr leso, 
ac a ddywedodd, Tangnefedd i chwi. "Ac 
wedi iddo ddywedyd hyn, efe a ddangosodd 
ìddyntei ddwylaw a'i ystlys: yna y dysgybl- 
ion a lawenychasant pan welsant yr Ar- 
glwydd." loan 20. 20. A'r dyfroedd a ber- 
eidduasant. 

13. Gwlawiodd yr Arglwydd fara o'r nef- 
oedd ar Israel, sef y manna. Ucs. 16. 4. 
Cafodd dysgybtion Críst fara'r by wyd ar eu 
taith. "A'r lesu a ddy wedodd wrthynt, Myfi 
yw bara y bywyd." loan 6. 48. " Oni fwy- 
tewch guawd Mab y d^n, ac onid yfwch ei 
waed ef, nid oes genych fywyd ynoch." 
Adn. m. 

14. Tarawodd Moses y ^raig yn Horeb á'i 
wialen, i gael dwfr i Israel i'w yfed. Ees. 17. 
6. Tarawyd Crist, Craig yr oesoedd, ar y 

groes. " Taro y Gwr sydd gyfaill i mi," "A'r 
raig oedd Crist'* 1 Cor. 10. 4. Cawd 
dwfr y by wyd yn rhad. " Ond pwy bynag a 
yfo OT dyfroecfd a roddwyf fi iddo, nî sych- 
eaa yn dragywydd." loan 4. 14. 

15. Eisteddódd Moses ar íaen, a gwialen 
Duw yn ei law, ac Aaron a Hur yn cynnal ei 
ddwylaw í fynu, nes gorcbfygu Amalec. Ecs. 
17. 12. Críst, ar bren y groes, a'i ddwylaw 
wedi eu hoelio i fyna, a ysbeiliodd y ty wys- 
ogaethau a'r awdurdodan; efe a'a Wddang- 
osodd hwy ar gyhoedd. Col. 2. 15. 

16. Aeth Moses Ì fynu at Dduw i ben fiîoa, 



i dderbyn y ffyfraîth yn ei eofyniadau. Ecs. 
20. Aeth Crist i ben Calfana, i lanw gofyu- 
iadau y gyfraith. " Canys Cristyw diwedd y 
ddeddf, er cyfiawnder i bob uu a'r y syddyn 
creda." Rhaf. 10 4. " Efe a fawrba y gyf- 
raith, ac a'i gwna yn anrhydeddus " Ësau 
42 21. 

17. Bu Moses yn fíyddlon megys gwas yn 
ei hoU dŷ. "Ac efe a orchymyuodd iddynt 
yr hyn oll a lelarasaiyr Arglwydd yn mynydd 
ÌSiuüi." Ecs. 34. 32. Dy wedodd Crist, " Ca- 
nys y geìriau a roddaist i mi a roddais iddyut 
hwy." loan 17. 8. 

18. Yr oedd gan Moses ddau dyst, sef Jo- 
sua fab Nun. a Chaleb fab Jepbthuna, i brofì 
fod y fatb lc yn bod â Chanaan , ac hefyd 
mai gwlad dda odiaeth ydoedd. Num.4ill. 6. 
Dygodd Crist ddau dyst, sef Moses ac Eiias, 
o'r Ganaau nefol, paii y'i gwedduewidiwyd 
ar y myuydd, er profi fod y faih le yn ddar- 
paredig i'w gonlynwyr ef yr ocbr draw i'r 
ìorddooen a gwlad well. Dichon fod ym- 
ddangosiad Moses yno i gynrychioli yr hfjll 
saiut tydd wedi meirw cyn ail-ddyfodiad 
Crist; ac EUas fel cyurychiolwr y rhai fydd 
heb huno, eithr a newidir oU mewn niomeut, 
ar darawiad Uygad, wrth yr udgorn diwedd- 
af. Marc 9. 2. . 

19. " Gwnaeth Moses sarff bres, ac a'i goa- 
ododd ar drostan : yna os brathai sarfi' wr, ao 
edrych o hono ef ar y sarfí" bres, byw fyddai. 
Num. 21 . 9. •' FeUy y mae yn rhaid dyrcb- 
afo Mab y dyn ; fel na cboUer pwy bynag a 
gredo ynddo ef, ond catfael o hono fywyd 
tragy wyddol." loan 3. 14. 

20. Eirìoiodd Moses gerbron Duw am ar- 
weinydd i Israel ar ei oí. Nam. 27. 16. Dy- 
wedodd Crist cyn ei ymadawiad, " Mi a 
weddiaf ar y Tad, ac efe a rydd i chwi Ddi- 
ddanydd amU, fel yr aroao gyda cbwiyn dra> 
gywydd." loan 14. 16. 

21. "A'r gwr Moses ydoedd larieiddaf o'r 
hoU ddynion oedd ar wyneb y ddaear." Nana. 
12.3. FellyCrist: •' Cauys addfwyuydwyf, 
a gostyngedig o galon." Math. U. 29. 

(I'w barhau.) 
Ohio* T. P. HuoBfis. 



CYNGHOR I lAWN DDEFNYDDIO AMSER. 

Mae amser yn un o'r pethau gwerthfawroc- 
af y mae y Duw mawr wedî ei roddi i ni o 
betbau y byd hwn, o herwydd amser sydd yn 
rhoddi gwerth ar bob petb. Pe byddem yn 
cael y byd i gyd i'n meddîant, a'i hoU dry<or- 
an, OB na chelem amser idd ei fwynhau, nì 
byddai o ddim gwerth i nì. 

I. Dangoswn fod iawn-ddefnyddio amser 
gyda phethau y by wyd hwn yn weddaidd, ao 
yn cael ei ganmol ; ond Uais y diog (dibritwr 
amser) y w, " Ychydig gysgu, ycbydig hepiaa, 
ac ychydig blethu dwylaw i gysgu." Mae 
yn rhy boeth iddo ef i weitbip yn yr hai^ ac 
yn rby oer yn y gaaef. Felly mae camieedd 



*N 



FMil Blÿnyddoedd. 



Ö7 



awelwjdyu g>-8arus o raii pelbau y byd 
hwa ; ond o bcrwydd diogi wcdi niyued yn 
disord. ac heb ddim. Y dyn sy«id yn def- 
■rddio ei amser gyda (>h«tb9u y byd yma, (o» 
la bydd yn gybydd.) mae digtin o ymbotth 
|«n y wraig a'r planl, a pbob pelh yn gysur- 
os am dauynt i fyned i foddìou gras ar y Srib- 
both ; ac os byddant yn iswu ddefuyddio y 
tmffareddaa a dderbyuìant oddiar law Duw, 
pc byddai y gwaitb glo ueu baiarn yu siopiu 
atn dri miâ, ui bydd angen iddynt fyned i'r 
elaBendy, neu at onichwylwyr y tlodion, i 
ofyn cymhorth, a metbu cael dim ; und mae 
gan y djn sydd yn iawn ddefnyddio ei amaer 
ambell i awllt ahatiner dolar i'w rhoddi i an- 
íbn Beibl i'r pagan, ac i gynual acboí Mab 
ẁw ym y byd: ond am y dyn dìog, mae y 
rban fyuycliaT, medd efe, yn auhwylus o rau 
« iechyd ; oud wrth y bwrdd, osceir ef allan 
o*i wely, medr fwyta a hyny cystal a ueb yn 
yr ardal ; a thacw yr adyn diog mewn ysiyr 
natorìol ac ysbrydol, ar ei wely augeu, heb 
gymmahit a ceot i dala am ei dendio, na thalu 
am ei arch na'i amdo, chwaethach gadaei 
rhywbetfa i*w wraig a'i blant. Rhyw beth 
fel hyn yw diwedd y diog yn y byd hwn. 

II. Ood nid yw traeni y diog gytla petbau 
y byd bwn i'w cydmara à'r diog yabrydol — 
y dya a'r ddynes sydd yn camddefnyddio eo 
hamaer gyda mater eu henaidiau. Cofied y 
cyfry w gyogfaor yr apostol yn Eph. 5. 16 ; 
•* Gan brynu yr amser." Dylem ddefnyddio 
pob adeg og ydym yn gaei gan Dtluw i baro- 
toi erbyn byd Iragy wyddol. O enaid î os 
ydwyt hcb gaeldy symud o farwolaeth i fyw- 
yd, ac o feddiant satan al Dduw, mae dy sef- 
yJJfa yn dlawd, o herwydd dy wed y Beibl, 
" Yr bwn m'd yw yu eredu a ddamniwyd eis- 
oea." Nid oet dim ond edan frau bywyd 
rfayngot â suddo o dau lid y Duw hollallaog, o 
herwydd fod dy bechod heh ei faddeu ! Ac 
! ia«engctyd, canoi oed, a hen bobl ar yr 
unîeá awr ar ddeg, gwrandewch lais y Nef, 
(2Cor. 6. 2.) " Wele yn awr yr amser cym- 
endwy, wele yn awr ddydd yr iachawdwr- 
îactfa.''' Td awr, mae Dnw yn galw ar ein 
liDÌ, ac yn ábddloa Baddeu y pamp cant yn 
gyaCal a*r deg a deagaii^yn awr yn foddlon 
gwîsgo'r noeth, galcfai'r aflan, a chymmodì y 
byd ag ef ei hun heb gyfrìf iddynt eu pech- 
oéaB. Gwrando enaid ar eì lais. 

Oad, er gaJar, nMie miloedd yn lle gwrando 
maent M y diogyn, ft Uawer o esgasodion 
gBBddyat JÜao yti rhy gynar gyda yr ieu- 
engctyd ; ood •naid, mae dy ieaangach yn y 
faeddp £rall a f^rìadant fagu eu plant, a 
cbael «fyUfe gyflam yn j byd, ac yaa deo- 
m minfyúà, Odd dywed y B«ifol, " Cŵê- 



iwch yn gynlaf deyrnas Dduw, a'i gyfiawu- 
der ef, a'r hoìl bethuu hyn a rhoddir i chwi 
y n ychwaueg." Dy wed eraill i'r Ileidr ar y 
groes gael maddenant ; ac felly un trugarog 
y w Daw. Gwir ; ond fe ddamniwyd y Ileidr 
arall. EraiII a ddywedai|t,^'Pe byddai cre- 
fyddwyr yn byw yn well, üeawn inan atgre- 
fydd." Ond nid dilyn crefyddwyr yw dy 
. ddylodswydd di, ond mor belled ag y maeut 
hwy yn dilyn Crist. " Beth yw hyny i ti 
(meddai Crist), canlyn di fi." Felly, laflwii 
yr holl arfaa i lawr wrth draed 'crist, a 
gwaeddwn, Madden. 

Mae gan Dduw winUan yn y byd hwn; ac 
y mao yu ymofyn gweiihwyri'w winllan ef • 
uid oes addcwid o'r geiuiog heb weithio. 
Malh. 20. 3. Yu awr ddiogyn, gwrando ar 
lais Duw : onid ydy w yu warih i ddyn, a gre- 
wyd ar lon a delw Duw i fod yr Arglwydd 
yu gorfod ei anog i fyned at y morgrugyn 
bach sydd o dau eiu traed, yn ddigon disylw 
genym. Diar. 6. 6—8. "Cerdda aty mor- 
grugyn, tydi ddiogyn ; edrych ar ei ttÿrddef, 
a bydd ddoeth. Nid eee ganddo ueb i'w ar- 
wain, i'w ly wodraethu, nac i'w feistroli ; ac 
er hyny y mae efe yn parotoi ei fwyd yn yr 
haf, ac yn casglu ei luniaeth y cynhaaaf.">- 
Felly, eiu haf ninau ydy w yr amser presen- 
nol, yn mba un yr ydym i ddewis ac ymofyu y 
rban dda, yr bon na ddygir byth oddi arnom. 
" Deuwch ataf fi bawb sydd yn flinderog ac 
yn Uwythog," yw Ilais ein lesn tirion. Gan 
hyderu y bydd i'r Ysbryd Glàn trwy y modd- 
ion, sef Gair Duw, i gyrbaedd calonau celyd, 
er dwyny diweddi i weddio, y pell yn a«»os,' 
a'r afradlon yn ol tua thŷ eì Dad, y gorphwys 

Yr eiddoch, Su:. 

Palmyra, O. Rebs Daties. 



Y MIL BLYNYDDOEDD. 

DAT. 20. 3, 4. 

Mr. Goltgtdd, — Mae yn wybodus î chwi 
ac i'ch darllenwyr yn gynredinol, fod y mil 
blynyddoedd wedi bod yn desty n sylw neill- 
duol trwy wahanol oesau y bya, oddiar amser 
yr apostol loan hyd yn bresenuol ; a gwaban- 
ol feddyliau wedi eu hamlygu o bérthynas idd 
eu parhad. Yn amser dechreuad Cnstionog- 
aeth, y dyb gyfiredin oedd, i fed diwedd pob 
peth yn agos ; ond o radd i radd, darfu i am- 
ser ac amgylchiadau roddi terfyn ar y dyb 
hon, pryd y mabwysiadwyd meddwl arall, sef 
y byddai i'r byd barhau dros saith mil oflyn- 
yddoedd; ac mai y mil diweddaf o'rsaith fu- 
asai y mü blynyddoedd y crybwyllir ám da- 
nynt yn y testyn uchod, pan y byddai i Grist 
deyruasu mewn ystyr çyffredinol ar y ddaear, 
naiU aì yn bersonol gyda ei saint, neu ynte yu 
ysbrydol : ac mai ar derfyniad y mil blynydd- 
oeda bpi y byddai y dtwedd t gymeryd lle, 



69 



Calfaria yn bri/destyn dedwyddwch. 



neu yn fnaa er ol hyny. Yn awr, a golyga 
anigylcbiadau yn eu perthynaB á iechawdwr- 
iaeth pechaduriaid trwy gyfryngwriaeth yr 
Arglwydd lesu GrisS y mae amaer yu caél ei 
rhuiiu iel y caulyn : y mae y pedair rnii cynt» 
af yii caelüu golygu fel amser o ynibarotnad 
orbyn dyfodiîtd Crist iV byd, aV ddwy eraill 
yn cael eu h^-siyried fel amser i Grist ddaros- 
iwng üi elynioti ac heluelhu terfyuan eidey'rìi- 
as; aV seitht'ed fìl iddo deyriiasu wedi llwyr 
orchfygu ei holl elyuion — yr hwu feddwl 
tiydd yn yniddaugos î mi yn anghyson á rhes- 
wra Hcanis^ylchiadau pelhau. Ìîarnwyf fody 
mil blynyddoedd uchod yn cynuwys rhagoro 
amser na uiil o flynyddoedd cy6Vediu ; uble- 
gyd pa gyHsondeb sydd i ni feddwl fod y 
diafoỲyncáel chwech mil o flynyddoedd i 
deyrnasn, a'r Ârglwydd lesu Grist ddim ond 
on fil: ac heblaw hyuy, y mae y dull ys- 
jírytbyrol o lcfaru am deymasiad Crist yu ar- 
wyddo rhy w feithder {caêiness) a gorfawredd 
tii draw iV hyn a aUwn nì i feddwi ei fod 
inewn mil o flynyddoedd cytìrediu, yr hyn 
fnydd yn fy nhueddu i feddwl y dylem gyínf 
y mil blynyddoedd uchod fel ag yr ydym yn 
«yfrif blyuyddoedd proö'wydoiiaelhol eraìll. 
Cyfrifir dydd protì'wydoliaethol yu tlwyddyn; 
felly y cyfrifir '* amser, amserau, ac hanner 
amsor," yu mhrpfiTwydoIiaeth Dauiel ; acfelly 
hefyd y cyfrifir y dcíau fis a deugain; a'r un 
fìi u thrì chaut a thri ugain o ddyddian yn y 
Dat^uddiad ; a chan tiytiy, paham na eilir 
cyfnf y mil blyuyddoedd uchod yr uu fath. 
Byddai y niil biynyddoedd a'u cyfrif felly, yn 
cynuwYb (iros dri chaut a thri ugaino fíloedd 
o flynyddoedd cyf)'redin,yr hyu a roddai ucbaf- 
iaetha niawredd i doyruas Crist ar y ddaear, 
cyffelyb i'tdull ysgrythyrol a lefarir sm daui. 
Dywedir y bydtí i'r freniuiaeth aV Uywodr- , 
aetb, a mawredd y freniniaeth dan yr holl 
nofoedd, gaei eu rhoddi i saiut y Goruchaf.— 
*' Yr hwn y mae ei freniniaeth yn freniniaeth 
dragywyddol, a phob Uywodraeih a wasaa- 
aetiiant ac a ufuddhMit iddo." 8tlwkdtod. 



CALFARt/l YN BRIF DESTYN DEDWYDDWCH. 



GAIt WiaH mOBMTS, PStTHr, BllTHSJENCrjr. 

DiÀHEu fod hoU weithredoedd amlygedig 
Duw yn destyn myfyrdod y duwioiioa yn 
mhob 068, ac íod hoU weithredoedd Duw yn 
taedda i grea hyfrydwch, ac i cffeithio Ilaw- 
cnydd yn y fynwes ddyuol. Fa helaethaf yr 
ystyríom — pa fwyaf a ddeallom — pa ddy fnaf y 
treiddiom iV amfygiadaa mae Duw wedi e« 
rhoddi o hono ei hun tr^yy ei amryfal a'i luos- 
og weithredoedd, maeV cwbl yn eSeithio ì 
gynhyrcha yn y fynwes ddynol ofn ary naiU 
IsLWf wrth ystyríed ei anfeidrol alla a'i 
Dduwdod ; ac ar y Uaw arall, garíad, am fod 
y cwbl o'i amlygiadan eríoed yn ddaionì at 
ddyn. Er hyay, mae rhai o aneiríf weith- 
rediadau Daw yn fwjr o hyfrydwch gan yr 
enaid i gadw ei lygaid amynt na'u gilyd^* 
Mae ÿn wirioneda y chwareaa'r meddwl e) 
aden gydag hyfrydwch mawr trwy y goror- 
au nenw], o Haaed i blaned, ac o M)ren i 



seren, i lygadgratfa ar anfeidrol ddoethineb 
Duw, yr bwn a ganfyddir yn ffarfiad eo 
cylchdroadau, yn rboddiad eu cyfreithiau, ac 
yu rbeoleiddiad eo hamserau, fel y maent yn 
cadw heb ddyrysu, er mor chwyrn y cyf- 
Iymant trwy eu rhedegfaoedd. Ond gwedi 
aros am flynyddoedd i syUa ar Sadwrn a'i 
ieuadau, a Georgiam Sidus yu y pellderau 
fry, mae'r enaidyn aros o hyd heb gael ei 
ianw o fwynderau dymuniadol, y rhai sydd 
yu wir haiifodol er ei ddedwyddwch. Er 
mor orwych y w y dosbarth hyny o weithred- 
oedd Duw, bydd iddynt syrthio ryw adeg fcl 
fligys, a diflanu fel giasweUtyn yn gwywo; 
onil aui yreuaid, tracywyddoldeo yw hanfod 
ei fudoiiaeth, ac aniarwoldeb y w un o'i an- 
nhreuliadwy golofnau. Gan hyoy, rhaid i'r 
euttid gael rhywljeth a gydhanfoda mewu 
bodoliaeth bythol a» ef, cyn y gall fwyubaay^ 
trysorau u'i Ìlauwo á gwir duedfwyddwch. 

Hefyd, gydag hyfrydwch a phíeser jt ys* 
goga y meddwl yn ol i oes y cynddilowiaid, i 
edrych ar ddoethineb Duw yu gweithredu 
yno ; yn corchymyn i Noa adeiladu arch i 
achub ei dŷ rhag damnedigaeth ; ac i wrando 
ar ei iais, megys udgorn arian, yn pregetha 
cyfîawnder i'r euogion condemniedic yn y 
carchar, tra y darperid yr arch. Oddi yoo 
chwareua yr enaid ei aden dros y byd mo^ 
ttwl, nes dod i fyd newydd, ac y canfydda 
wyth yn eu cyflawn faintioli yn cael eu geni 
yr au dydd ; cyflyma oddiyno yn y blaen, 
drwy yr oesoedd a oblygwyd i fynu çan dra- 
gywyddoldeb ; geilw ar ei daith heibîo yr 
hen Abraliam ffyddiawn, ac am fynud syliaar 
y pntriarch enwog, trwy orchymyn Duw, yn 
carlamu fel ewig ar hyd wastadedd Mamre, 
acyn gwi;eud eiffordd tuachlogwyn Moria: 
cheda oddiyno fal ar esgyll y wawr, heibio 
Bethel, i syilu ar gywraiu ysgol Jacob, ac ar 
feibion swyniou Gwyufa yn disgyn ac yn es- 
gyn ar hyd y dramwyfa rhyfeddol hon: yra- 
saetha'r mecldwl oddi yno fal meUten, hyd y 
berth, i'w gweled yn un coelgerth fawr, ao 
eto heb ei difa, ac i gl^wed lla» y Duw an- 
feidrol yu cyhoeddi ei eaw goracnel, " Myfi 
y w Duẃ Âbraham, &c." Treiddìa oddi yno 
yn gyflymach na'rawel, heibioìSînaidanlIyd, 
i weied yr onweledig ar y mynydd cryneiaig 
yn rhoddi yr heo drefniant iV bobl. Rheda 
oddiyno mewn amrentyn heibio athrofeydd 
yr hea brofiwydi, Ue yr oedd cyfrolau y 
bwriadau tragywyddol yn cael ea hagor a 
dirgeledigaothaa y Jehofah yn cael ea dat* 
guddio, — pob ymsymadfa yn y blaen maeV 
enaid yn ei roddi, mae megys yn adnewyddu 
ei nerth fel yr eryr : mae terẁngylch ei hyf- 
rydwch yn oelaetha, a'i ddedwyddwch yn 
cynydda ; ac fal hyn y mae yn cael tystiol- 
aeth ei fod yn dyfod yn nes nes at fffnhonell 
dedwyddwch ei han. Pob ehedfa maeV 
meddwl yn ei roddi yn mlaen, maeVjpo«9ertf/ 
atiraetion yncynyddayn gryíach, nes tynu y 
meddwl mewn ararantiad trwy y canrífoedd 
cyn crístiónogaeth, a dyfod megya i Wynfa, i 
gìost-ymwFando ar y cor angylaidd yn seinio 
ea hantliemaa melasber awcinben meusydd 
Bethlehem. Yna y cwníyááà ymeddwlga- 
nolbarth dedwyddwcb<— dyma naal y gyfun> 
^raeth g»dweCRgoI*-dynia enaid deáwydd* 



> 



rSami. 



59 



wdi eî bim— ^DiB^r iDoddwI, mtfgys planetl, 
yseàì cyfarfod á'r pwynt tyniadol. nes cael ei 
orienwi ag bjírydwch. wrth weled Daw yn 
dadlenu trysorsa tragywyddoldeb, ac yu 
prnentfaur Beäilehem ÉupbraTayn blaiform 
1 roddî golygiaeth o'i anfeidrol drugaredd 
tiag at dmeiniaid tiodion y Uawr. ger gwydd 
jr hoU fjdysawd. Dyma Ddnw yii dadhi ei 
|ariad anorcbfygol,— wele Luuiwr peiriint 
goruwcb natur yn gorwedd yn y pre«eb — 
wele Gyanaliwr y bellen ddaearol yii amdo- 
edie mewn cadachaa — wele Wiieiddyn Je^^e 

Sblaçaro yn wyrddlas; mewn eair. dyma 
ynofaaeth berffaith, ddilwer, a dwyfoliaeth 
lafetdroU yn cwrdd ynghyd yn mhreseb yr 
aBtfeiliaid, — dyma gyfoeth dwyfoliaeth a 
tUodî dynoliaeth wedi cyfarfod yo yr un 
perscfD,— -dyma íeidroldeb ac anîeiùroldeh 
cicwn nndeb i*a gilydd. £r i'r meddwl 
gael ei dyno i Betfalehem, megys i Rwn per- 
|aniadaa gngnniant, a*i orlenwi á dedwydd- 
wcb ; dacw yr achos o bono yn ymsymod yn 
ytilaen, fal pe dy wedai. '* Nid yma ma-3 fy 
ngborpbwysfa i ;" canlyna y meddwl befyd 
gamraa hyfryd y Ceidwad drwjjr daith oiìdus 
yr anialw'cfa, ncs cyrhaedd bryn Calfaria. — 
Dymalle mae hanl dettwyddwch yr euaid 
megys yn ymsefydln, a*r meddwl dynol yn 
cyJchdrDÌ o'i amgylch fal seren o gylcli yr 
faaal,— dyma ctiUral pöint y cyrff yaUrydol. — 
dyma bwugc tyniadol yr enaid duwiol ; a pha 
neeaf y daw y meddwl nto, cryfaf fyddy tyo- 
iad, nea yn y diwedd y llyngca*r roeddwl iJdo 
ei baa yn gyẁngwbl. Mae yr enaid fal pe 
ba'iwedi dod i Baradwys orwjch i fyw, lle 
Bae golygfeydd gogooiant yu ei amgylchyoo; 
lle mae holl drysoraa y Duwdod yn cael en 
dadfinteUa ger ei fron. Dyma Bn»n y by w* 
yd a'i ffrwythaa meddygioiaethoI,---dyma 
aberth, dymaofleiriad— dyma uefoedd, dyma 
ddaear.— ^yma ddiwedd yr oruchwyliaelh 
Foesei»idd, dyma fywyd yr orochwyliaetfa 
Efong^laidd,— dyma Dduw, dyma ddyn, ar 
Galiìtfia, yn cwrdd ynghyd, — dyma eithafion 
diiésor oddedwyddwcn diddiwedd,— dyma 
gyâawnder annberfynol o fendithion« er cyf- 
oethogi ac addnmo plant y codwm. Ob coU- 
wyd orwyd yn Eden, fe gafwyd by wyd yn 
Betfalensm : os collwyd bendithion yn Adda, 
£b gafwyd myrdd mwy ar Galfaria — anchwil- 
ìidwy olod ! Oa cawsom bla trwy Adda, fe 
eafwyd çjflawnder o feddyginiaeth ar Gral- 
Bría, ar gyfer arcbollion dyínion y clwyfad- 
%ioii. O! Gal&oia, swelaf amat destyn 
^Iw aDgyÌion, a bywyddiddiwedd dynolion. 
£rVr meddwl ehedeg drwy'r byd, a syll- 
dieimi ar ei holl drysoraa, maeV cwbl yn 
|wywo o flaen Calfaría, a'a gogoniant yn di* 
Ìnn. Ond bendigedig fyddo Daw, pan 
wywa teyniaaoedd byd — pan dreigla bronin- 
•edd— pan chwiUriwir gorseddao — ^pan ddi- 
flafio oofonan, fe bar tlws berlao Cajfaria yn 
ea flo^oinaat dyssleiriaf byth. Dyma enaid 
daawjddwch y nefoedd fry— dyma drysoraa 
usbreafiidwy tragy wyddoldeb~-dyma ddil- 
iaB md yGaoaan ]iefo!--dyma rawnsypiaa y 
Dawdad yn bongttn ar y groes— dyma aeron 
yBttadwjs ddwyjbl yn bmgnro ar y groes— 
èjB» golofh ^ogopiat Gwynfa dan yr hoel- 
ioB ar Gdfima. — (Tw horlum.) 



y SAINT. 

Mr. Goltgtdd, — ¥n ar.o' à'in hadi'e^. ;<I 
yn fv iìytli\r diweddaf, caf ddaiicfts i chwi 
fod cocI-ijri-dM y Saint yn eu Uad<I yri iiawn 
cyaimaiiit. «s iiid yn fwy, ua rhool-^t'> ', > tf- 
erledipneth hij gelyiii'ina Sonirii-i u.a »J,v. ri'J 
fy ìlylhyr ilîwt^lüaf fou aniryw <> \\»»í*(îjI.; »t> 
y Saint wedi cvn»ercd at fvw l'v;%vti n.ru- 
dwaidd.o ba rai y cyntuf sydd ÿienyr hnros 
aci dano vw I*huI o Thebati. yn y íiwytiilvi» 
260. Coíloiîd hwo yn yr erledicaflh eî tiwí 
a'i fam, nc yntau yn ufni hnìtiwriíi"»h rr 
frawd-yn-nÿTfrtìith. a ffodd i oçnf wrth liroeii 
myuydd crfi:TtȒ yn Syria, pan omi pumllie^' 
mlwyilij oed *, i:c uroiiodd yno Iiyd oi furuoi- 
aeth, yr liyii a ^yiiíerodd íe \n ei ^'aiit ;i 
thairar-ddejz ooil. Trwy pydol \r aniyf'r 
hyuy iii wplnj'i nn dyn ootl .Antoninus. yr 
hwri oedd yn 90 oe«l pryd hynw. Honir mai 
trwy ddHtgnddiad Dwytol y talodd y [gwr 
hwnw ymwciiad á Faul oTliebau. yn neit!- 
diiol pan y*tyrir mat ar ddytl^i niHrv.'oI;it>ili. 
Pauî y bu yr ymwe'iad. Yr un Antoniiius u 
ddechi*eii(KÍ(i ei fendwysrth yn vr Aitì». n-.m 
nail o«»«i'i oiul ii^'ain nilwydd oeü. Gwertii- 
odd ei lioli it'ùiliannau. a rhxIdodd y c\v|>i i'r 
tlo<iion, a byuilai fyw mewn lieoptld anial ; 
ond ar droiaii talai ymweHnd â'i ddyjsrrrbliou 
yn y dinnsocMd. Pan oedd yn 35 oed, aeth i'r 
anialwch. n l>u vno hyd ne^t oedd yn 55 oed. 
Yn ganlynol dacth i'r dinasoedd drachefn. a 
phrepeihoild fùtst yno. Aelh eilwaith iV an- 
lalwch, llc y diweddodd ei ddyddiau yn 105 
oed, nc ar ol Crist 361 o fiyneddaa. Ÿn gan- 
Iynol i hwn, daeth Hilarion y Cyntaf, yn Pa- 
iestioa: yn ail, Faul, yr bwn a gyfeowir r 
" Gwael ;" Amon yr Aifftwr, ac amry w amilf. 
Y doll yr oedd y mendwaid yn byw oedd fel 
y canlyn: yr oeddynt yn gweiihio, yn pre- 
gethn ac yo gweddio yn gynoeddos, yn ym- 
prydio, yn myfyrio, ac ar amserau yn am- 
cann dadrys pyngcian athrawiaethol, yn ym- 
weled â'r cleinon, ac ymarferíadaa säntaid<I 
eraill ag oedd en dyledswyddaa yn galw am 
daaynt. Yr oedd Panl o Tbeban yn dded- 
wjad mewn ogof yn lle palas, a thamaid sych 
o íara ag oedd yn ei dderoyn yn wyrthiol bob 
dydd yn Ue llawenydd cnawdol. dwfr yn Ue 
gwin, a dail y palmwydd yn bytrach na dlUad- 
gorenrawg; ac i ymwrthod á seenrdod, yr> 
oedd yn gweithio á'i ddwylaw ei nnn. An- 
tôninus, nen Antbony, medd yr banes, oedd 
yn gysoros a boddlawn ar fara, dwfr abalen ; 
a'i amser ciniaw oedd ar fachladiad hanl ; yr 
oedd yn arfer ymprydîo ddaaddydd eV bron ; 
ac yn gwylied a gweddio ddiwmodao cyfain, 
a gorweddai yn aml ar y Ilawr. Dadleuai ar 
brydiau á'r Aríaid a'r Meletiaid ^n amddi- 
ffyniad Athanasius, ac erfyniai ar ran Criat- 
ionoçion helbolns gyda yr Ymerawdwr Con- 
Btantiiie, yr hwn oedd bob amser yn barod i 
gyfrynga rhwng y saint, pan faasai rhjw 
beth annymnnol yn cymeryd Ue yn eu plith.- 
Yr oedd Hilaríon ^rn byw yn ddedwydd 
mewn caban wedi ei wnend o fríg coed s 
brwyn, pedair troedfedd o led a pbnmp o 
ncfaaer, jn defnyddio ei amser jn gweodio, 
jinprydio, iachaa elefjdaOi a bwrw allai» 



60 



Diwygítíd Crefyddol. 



■•\ XN>~^ "^-,"' ^.■^.•^ v^ '^-^*'^ ..•^-'N. 



•^ y^ ^-N ^ 



gylhrenliaíd. Ki wisg •edd H^ichliain, yr h»n 
lii Hrferai byth ei 1110«** odtli arii djuio. n'i 
Uiiiiaeth oedd gwreiddinii a llysiau, pa nii 11 i 
archwoäthai hyd fuchiudÌHd huiil. Bu fyw o 
ddeff-ar-ugain oed hyd hunilheg-ar-u«aiü t\v 
chwech wns o fîira liaid»!, ac o'r aiTis'M* hyuy 
hyd driugaiii u thri nrfi|rodd rhew cyssegredig 
er adí'eni ei iiertli aTr)'wiedig. RC o byny 
liyd ei bedwar Hgifh oed, ni pliii»fodd fara 
gwenilh. Yn lle bod vu sejrur, gwnelai faa- 
gedi o lafrwyn. Rhywnt'lh yn dí»byg i hyn 
oedd y (hiH o fy wnt^ih yn mhlithy saiui yn 
yr oesoeilil boran, yn n'^wyueb erledigaethim 
chwerwon a sioinrt*lÌLjaeiliíiu trvwanu8 mewu 
cyfí'iHiou a pliorihynas-.iu a'jos. Dir yw y 
csiiiiata unrhyw ddyn fod Hi'fyllfa y meuU\y« 
uid ^slwysig yn galed ac yu h'.iimu gospaw], 
ac yn ol pob ymildaiiÿíisi;id, yn ddidwyll ac 
hiuian-ymroddawl i fy w i (ìrist ac yu NghrÌ8t 
Eto, tebyg y w y gofynir i y rhai hyny, am 
hiwer o'ii hymarferiadau. ** Pwy a {íeisiodd 
hyn oddiar éich llaw chwi?" V futh yinar- 
feriadau corHbrol \\\ thyciaut ond ychyrlig — 
lìid croeu rhwyiîo<lig. na choríf archoUrdig, 
îieu ddyoddel angeurheidiau y bywyd piv- 
seiinol yw yr hyu y mae yr Arglwydd yn ei 
geisio. cauys gwcMr yn K.^au .Oä. 6. 7. '* Onid 
dyniíiyr ympryd a ddewisai.s? dutod rwym- 
au Huwiredd. tynu ymaith fcichiau trymion, a 
gollwng y rhai gorthrymedig yn rhyddion, a 
thori o Ìionoch bob iau 7 Onid tori dy fura 
i*r uewynog a dwyn o honout y crwydriaid i 
dŷ ? a pban welych y noelh ei ddilludu ; ac 
nad ymguddiech ríddiwrlh dy gnawd á^ 
hnn?'* Trwy ymgnddio fel ymeudwyoddi- 
wrth y byd gwelir yn amlwg ei fod yu dros- 
eddiad ar gomisiwn yr ArgKvydd leeu Grist 
yn y bennod ddiwreddaf o etengyl Marc, «ef 
** Ewch ir lioll fyd. n phregethwch yr ef- 
engyl i bob creadur," &c. Ymddygiadau oV 
fathuchod yw y gwreiddiul achos o Babydd- 
ìaeth ; can ys yn ganlynol i y rhai a enwais 
nchod, onu yn nes atom o ran amser, cawn 
baneg un Assepefìma: bu bwn fyw driugam 
mlynedd mewu ceil; «c yn hyd yr anMer 
hwnw ni welodd ac ni sinradodd ag nn dyu. 
Yr nn poth hefyd a gofnodir am un Didymus, 
^r hwn a fu byw bedwar ngaiu mlynedd a 
deg wrtbo ei buti. Un Batbews, meudwy, o 
€aeknyria, a ymprydiodd cyhyd nes oedd 
f»ryfed yu dyfod aUdO o gig ei ddannedd. Un 
Martinus a rwymodd eì goes a cbadwyn. hai- 
áru wrth gareg. fsl nad allasai symua o'i le. 
Alas ni pbrofodd farü am be^war ugain mlyn- 
edd. Un John Sormany, Aiphtwr, a safodd 
mewn agen yn y graigt ddydd a nos dros dair 
blyaedd ; nes i'w goesaa a'i draed chwyddo 
a thori allan, ac yntau yn ganlynol yn marw. 
Diau mai y gofyniad i y rhai hyn hefyd fydd, 
•< Pwy a ^eisÌDdd hyn oddiar eich Uaw ?" 
Mae yn ffaith anwadadwy fod llawer» od4iar 
ddidwylledd a sel, eto yn anwybodns, wedi 
newynu ea honain; eraill wedi marw o 
sychod yn foddhBol, eraiU trwy osod eu ban- 
ain yn agored i ormodedd o wres, ac eraiU i 
ormod o oerfel, nes marw y dyoddefiiìat mwy- 
af, fel pe boasai Daw yn ymhoffi mawiì han- 
an-leiddiad ; Críst a adywedy " Fy iau sydd 
Mmwytb, a'm baich sydd ys^n ;" ond «m 
ymddygiad iel y darlnniais nid y w yn un e'r 



ddan. Gyferbyn â tberfj/iîad y llythyr bwo, 
dyiiinnwii idd oich (lurllenwyr aynwyrlawii 
«hleull inai oddiwrtli y mentlwaitl iicíiod hc 
eniill na «hwhìb, y inrddodd y jawHlianol nn- 
tlelmu cglwyHÌg aj; «ydd yn dal ryî*syUtiad 
anwahnnol a'r eiíiwys Rufi-ini^'. Yii ngliofre» 
y MonacîiiMl ceir gweled Aatonidus, iieii An- 
thony, yn nueiiuf oU fel Monach : yn nesiaf, 
un Thiib(Minezi rachomins, o pylch amser 
Constaiitins. mab Constautine. Y cyfryw roí 
a sefydlasant reolau i fyw wrthynt, li'wy off- 
crynolìaeth angel, medd yr hanei». Mae y 
rlieol gyntaf yn g<ìfyu gauddynt nnneddn yo 
yr un tŷ wedi ei rauu yn wahan«l gt^lloedcl, 
ac yn mhob cell yroeild tri monach yn l^yw ; 
omì yr oedd yr holl fonachod i gydfwyta yn 
yr «n ystafeíl. Ni rwystrid on o boiiynt i 
fwyta neu ynu»rydio pryd byiiag y ^wolent 
yiineldas; gwaherddid íiwynt i gysgu mewo 
gwelyau, ond ar gadeirinn ; gwiflf^ent aoi 
danynt grwyn geifr, y rhni ui ddiosgent ond 
ar emser cyinundeb ; yn bwyta a'n cyrfî 
weiiì eu cuíldio :îan laes-wisgoedd. Ni chan- 
iateid i un dyoithrddyn diiylod i'r cyfundeb 
monachaidd dan duir blytiedd o brofíail. 
Rbanwyd cymdeitbas y Monachotl yn 24 o 
urddau, yn ol rbif y llythyrena» Groegaidd 

GWILYM MyNWT. 



DIWYGIAD CREFYDDOI.. 

Hynaws Ot.ygtdd, — Mawr yw yr hyfryd- 
wch wyf yn ei gael wrth ddap\)en y Seren 
o fis i fi», yu enwedig pan wolw;^f rhyw beth 
am ddiwygiad crefyddol. Gwcjais yn rfaifyn 
lonawr, yn hanes cwrdd chwarter Youngs- 
town, íod diwygiad crefyddol wedi bod dan 
sylw y gynbadledd, a bod dau becbod neìU- 
dnol wedi eu nodi yno i'w gwrthwynebu 
a'u hoU egni, sef meddwdod a chybydd-dod. 
Diau bod y pechodau hyn yn dra gwrthwyn- 
ebol i Iwyddiant crefydd, ood meddyUwyf 
fbd pechodau eraiU llawn ntor atgas a nì- 
weidiol, os nîd mwy na'r rhai acbod, yn galw 
sylw yi' eglwys yn y dyddiaa hyn. Y mae 
ein Harglwydd yn dy weelyd wrtfa loan ain 
ysgrifena at aagylion saitìi eglwys Aata, ao y 
mae yn ea oanmol yn &wr am rhai petfaao, 
yn neillduûl angel eglwys Epbesus, "Am na 
ellai oddef y rbai drwg." Ofnwyf mai go- 
ddef y rbai drwg yw y rhwystr tnwyaf sydd 
ar fibrdd Uwyddìant crefydd yn ain dyddMii 
ni. Er ein galar yr ydym ;n canfod Uawer 
iawn o bechodaa jn írigog,.nid yn unig yn y 
byd, ond befyd yn rahlith crefyddwyr. NÌd 
peth anhawdd gan rai yw dy wedyd anwir^ 
edd, 08 bydd fayny yn ateb rhyw ddybea 
iddynt. Meddyliwyf yr etyb y dyben 'ýw 
cau allan o'r nefoedd, beth bynag, onid ^i- 
farhanL Pa beth sydd yn ^y o warth .ar y 
ddyn, chwaetfaacfa crefyddwr» na'r cgrmerítid 
o gelwyddwr. Byddai yn dda i*r brodyr y» 



Cyffes Ffyâd y Semtiau JOhoeddaf. 



6î 



j cwidd chwartarineMr, ac i bob eglwyt yn 
efffrediuol trwy'r byd, gymeryd y pecbod 
hwa dan sylw ; cany« y mae y gwr doeth yn 
dywedyd,"Ty8t cclwyddog ni bydd dìeoog, 
a thnietfawyr celwyddau a ddyfetbir." Nîd 
wyf am gyhoeddi gweodidau eglwys Ddaw, 
a*i diraddio mewa un modd yn ugholwg y 
byd; ond bamwyf fod pechod bob amser yn 
galw am gerydd, ood yn neilldaol mewn cre- 
fyddwyr. A pha le sydd i ddysgwyl llwydd- 
iant ar yr efengyl tra byddo pechodau yn 
cael ea goddef yn yr eglwys ag sydd yn 
waharddedigyn y gyfrol Ddwyfoi 1 Dichon 
fod mi oddiar dynerwch teimladaa, ac eraiU 
•ddiar bleîdgBrwch at bersonau, yn eageal- 
n«> taln y aylw dyledaâ iV pechod hwn, a 
gweioydda dysgyblaeth ar yr euog, yn ol y 
Theol aantaidd. Cofied y cyfiyw ea bod yn 
dwyn ea honain yn euog o on o*r pechod- 
aa penaf a goiMemnir gan Ddaw, sef "atal 
oerydd iV aawl y byddo yu ddyledaa." Y 
me rhai yn eagoaodi ea haoaìn trwy ddy- 
w«dyd mai dan yr hen orachwyliaeth oedd 
j ooeban Uyin^n yn cael en gweinyddoy a 
bod Uawer o betfaan a waherddid pryd hyny 
yn dda ao yn cael eo goddef yn awr. Ond 
nid wyf yn gwybod bod celwydd yn cael 
ei goBdeanno mewn nn man yu y Bibl yn 
^y °*9 J in^ y^ 7 Teatament Newydd ; 
oblegyd dangoair yno am yr hwn tydd yn 
cara ae ym gweathnr celwydd, naa gall ef 
fyned i mown i deynas nefoedd ; y bydd 
ei nn yn y Uyn aydd yn llosgi o dân a 
brwnaian; ac y bydd yno i gael ei boeni 
ya mhUth cydireuliaid a damnedîgion i oes- 
oedd dirif y dail ; Ue nad y w y pryí yn marw 
aa'r tàn. yn difibdd, &c» Á pha beth bynag 
iydd ÿn can dynion o'r nefoedd sydd yn eu 
cao o'r eglwys. Mae celwydd yu bechod 
crealawn, yn gymmaînt a'i fod yn cyfiroi dig- 
eftmt Dnw, ao yn dwyn dialedd a phoenau 
tr^ywyddawl mt ddynion. Gwnaeth niwed 
mawr mewn acbosion gwladol yn ngwahan- 
ol oesanybyd. 

Ta awr, Bfr. Golygydd, yr ydym yn son 
am ddiwygiad erefyddol : ond pa ibdd mae 
cad dîwygiad yw y pwngc ? atebaf nas geU- 
ir ei gael tra byddo anwiredd yu cael ei 
oádef yn yr eglwys. Ni ddyUd diaelodi neb 
ar yr nn pryd, heb ei gynghori a'i anog i 
dffitwypo. Ei dori allan, medd rai — ** cawn 
wahsd fa ofibdth a ga yr orachwyUaeth hyny 
anio.'* Ond jr Arglwydd lesu a'n dysga i 
fod ya oefaelgar a manol mewn dysgyblaeth. 
I5d trânlad aa mympwy yw y rheol, ond 
giir Dbw: ond <r ein galar, ofiiwyf fod nì 
ya fwy tneâdol i wrando ar ehwa^aa gwtg^ 
a dîs^wedd naf i gyfetrío at y. gyf raith ac 
Cir. VL 9 



at y dystiolaeth. Gobeitinwyf y bydd i'r 
ycbydig nodiadau byu gael eu heffiiith- bri' 
odol ar bawb a'u darUenant, er eu dwyn i 
fiieiddio y drwg, a gwneud pob ymdrech a* 
allont at gael diwygiad crefyddol. Dymunwn 
i ryw nn mwy medrns sylwi eto ar yr achos 
o aflwyddiaDÌ crefydd. 

•' Pi.ENTTH AlLTUD. 



GYFFES FFYDD Y 8E1NTIAU DiWEODAF. 

A adroddwyd gan un o'tt Hapoêiolion, yn 
Yttraagyulaù, Morganwg, 

1. Yr y(|yni yn ered» mcwn dan' Berson 
Dwyfol, y Tad a'r Mab ; a bod y Tad o ran- 
ei berson ar dduU dyn, ac yn íbddiannol ar 
^awd ac esgyrn, dwylaw a thraed ; ac fod 
iddo deimladau fel eìddo dyn, ond yn anig 
nad oes swaed yn rhedeg trwy ei wytM er 
cyfimsoddi bywyd, ao mai ysbryd sydd yn 
lle y rhan hono o gorff" y Duwdod ; ac feUy 
y mae yn anmhosibl ei niweidio. 

3. Yr ydym yn credu fod y Mab yn îs na'r 
Tad, ac nad oes ynddo na gallu na gwybod- 
aeth ond yr hyn a dderbynia gan y Tad. 

3. Yr ydym yn credu nad yw yr Ysbryd 
Glán yn berson fel y Tad a'r Mab ; ond mai 
math o rinwedd ydyw. yn deiUiaw oddiwrth 
y Tad a'r Mab. 

4. Yr ^dym yn credu fod jr angylion glán 
ya ddnwiau. ac na dderbyniasant eu bodol- 
laeth gan Dduw, ao felJy ea bod yn ddi- 
ddechreu fel Ef ei hun, ac yn annibynol arno 
am eu cyonaliaeth. 

5. Yr ydymyn creduna dderbyniodd enaid 
dyn, ychwaitb, ei fodolaeth san Dduw, ond ei 
fod yn ysbr^d diddechrea, oule^yd y mae yn 
afresymol rod dechreu i beth didídiwedd. 

6. Yr ydym yn credu fod dwy ordiohad 
e^lwysig — bedyad a swper yr Arglwydd. — 
Nid yw bedydd o un arwyddocad, fel y dy- 
wed sectaa eraiU, ond mai bedydd er madd- 
etant pecbodau ydy w ; ac nad oes fodd i neb 
dderbyn maddeuaot o'u peohodau cyn ufudd* 
hau i'r ordìnhad omchel hon. 

7. Yr ydym yn gwneud oof o farwolaethein 
Harglwydd lesu Gríst bob wythuos, trwy 
gymeryd bara, yo arwyddocaol o ddryUìad ei 

forfi'; a dwfr o dywalltiad ei waed, oblegyd 
ysb^rswyd ni gan Dduw na ddyUd cymeryd 
y gwin presennol, am nad yw yn bur. 

8. Yr ydy m yn credu y dylid Dedyddio dros 
y meirw. Byddwn ni yn y milflwyddiant, yr 
hwn a ddechrena yn mhen deng mlynedd ar 
ugaÌD. yn cymeryd ein bedydtuo dros y Pa- 

E'd na chly wsant ^rr efengyl, a ohant bwy 
i mewn i'r Ganaan nefol ar gyfies o'n 
ui drostynt 
'9. Yr ydym yn credu na ddylai neb antario 
iV swydd oruchel o bregethu yr efengyl, hob 
dderbyn.profion diymwad fod Daw wedi ei 
nai U dao i'r swydd hono, a hyny trwy weledig^ 
aeth, aen ryw íbdd goruwch natunol arall. 

10. Yr ydym yn creda y dylai yr holt 
awyddan fôd jn yr eglwys yn awr, pa rai. 
oeddentynddL yn amsar yr apostDlion, a'a^ 



^ 



StnhTÌÊẀtaiM 



.'^.j^' 



. '^ ■'^y^.'\ .'>.,'>_i-v_,* ^'-v_'>^«-» 



doniaa swyithiol, iachan'r cleifîon, a bwrw 
allan sy tbreulîâid. Yr ydwyf fi yn tystio fod 
yr holl ddouîau hyn yn ein heglwys ui yn 
awr. Er prawf ony», bum i yn ddiweddar 
wrth y gorchwyl pwysi^o* fwrw allan gyth- 
raulo ddyues, yr hwií«'i dirdynoi yn ffyrnîa. 
Aelhum at'y gorchw^l ÿn y modd caulynoî: 
** Yr ydw)f n, fel gwrt i Gẁt, wedi cael fy 
awdurdodi ganddoi fwrw allan eylhreuliaiJ, 
ac i iachau*r cleiiion ; ac fel y cytryw yr wyf 

Îrn goiThymyn i ü fyned nllan o'r ddyues 
lon.'* " Dy gelwydd dl," ebe Satau, " nîd 
wyt t) yn was i Gnst,«c «id oes genytchwaith 
a\Vduraod i'm*bwrwi allan." Yna gwues 
gyfammod â Duw trwy ympryd, na wnawn 
na bwyta ucc yfed, nes cael y gwalch allan. 
Dywcdais wrtho drachefh, **Yr ydwyf fi wedi 
ymeyfammodi á Dnw na wnaf na bwyta nac 
yüsd, nesdy gael di allan o'r ddynes hon.'' 
** Hi* ha, ha, ha, mi dy starfa di, mi dy starfa 
di.'/ ebe yntau. " TaW; a dos allan o honî," 
ebê <fi. Yoa efe a aeth allan o honi gyda math 
o drwst fel byn. TsàtOf UhtOt tshtc, 'nes oedd 
él Uysnafedd yu saethu hyd a lled yr ystafell. 

BÍáfyd, mae yn ein heglwys ni adynes, yr 
lK>n a fu yn y drydcdd nef, nìd yn y corflT.ond 
allan o'r corff. Âeth allan o'r corff yu y 
modd canlynol : — " Rboddodd amry w anadU 
iadau byrion, a gogwyddodd ei phen, gan 
rdddi ei phwys argefu y— gadair; yna gwel- 
ŵ&'ei hwyneb yn glasu a'i ilýgaid yn sefyll, a 
cbyraerodd ei hysbryd ei adenydd i wlad 
gwynfa ; a gwelodd yno belhau annhraeth- 
adẁy. Bu ei chorfiTraarwol (marw) gyda ni 
yn yr ystafell oddeutn awr oamser, ynadych* 
'welodd ei hysbryd i'w chorft* dr&chcfn. 

Hysbyswyd ni hefyd gan Ddnw jod y pla 
bygwthiedig yu ll>fr y Datguddíad, 18 ben- 
Bod» ar gael ei dy wallt ar Yuys Urydain, i 
ddyfetha hoU anghredinwyr eiu tystiolaeth ni. 

Uefyd, ni ddylai ucb fod mewn pelmsder 
pa un a ydynt nea nad ydynt wedi derbyn yr 
Yábryd Glûu. Yr ydym ni yn ei dderbyn yn 
y-moddcanlyDol : Yr ydym yn clywed yrys- 
tafell yn cael ei llauw á math a awel dwymo, 
yna yr ydym yn tcìmlo yr awel hoooyn myn- 
ed i mewtt i'n geneuau, ac oddi yno i'n brest ; 
ac mae yn boelh anarferol, braidd yn rhy 
boetb i*w goddef, a pharha felly nes eia 
iletlwi i fynu yo hollol. Ae os ysbi^d proff- 
wydoliaptb fydd am ddinystr rhyw dref nea 
wlad^ byddwn yn ei weled yn fflamiaii 
gwyrddlas o'n blaeu, er na fydd ein Uygaid 
ar y pryd yn agored, ac yna maa Uefara yu 
rhwyddach genym na thewi. 

MinerstUU» CifjU D. T. Jones. 



8ERCH TEUUTAmD. 

Yb hanesyn hynod ug ydym yn myned i*w 
adrpdd a ^ymerodd le yn ddiweddar ar y 
Cyíaadiraoy maa yr amgylchiadaa ya dra 
adoábyddaa i drigolioa Lillei ac wedi cael'eff- 
aith mawr aroyot. Tr hanes sydd am ddaa 
btentyir, brawd a chwaer, un yn nn ar ddeg 
a'f Uaii yn. ààtnâào^ oad ; ae adroddir y 



cwbl mewn iaìth naturiol a syml, heb na 
chyfnewidiad nac ychwanegiad, fel y mae y 
cwbl yn wirionedd. ! y falh amserau llygr- 
edig yr ydyra yn byw ynddyut ! Dynîon 
weùi tyfu i fynu a chymysgn à'r byd, ydynt 
yn angharedig, yu greolawu, adideimlad. Yn 
my wydau plant yr ydym yn fynych yu cael 
englureifftiau o ymroddiud, o ddewrder, a 
rhînwedd annysgwyliadwy ; tra y mae byw- 
ydau y cauol oed a*r beuaint yn holiol ddittyg- 
iol o honynt, yr hyn sydd yn profi fod arferîon 
Uygredig y byd yu newid calon dyner, dì« 
ddichell, a theimladwy ieuengctyd, nes yw y 
dyn yn metha dangos ei hun yu ei gymeriad 
ei hnn. 

Maensaer gonest a rhinweddol, oV enw 
Durand, sydd yn awr yn byw yn nhref Lillie, 
a pherchir ef yn fnwr gnu bawb a'i hadwaen* 
ant, am ei nniondeb, ei ddiwydrwydd, a'iym^ 
ddygiad da bob amser. Yr angeu annhrugar* 
og a ddygodd gymhares ei fywyd oddiamo, a 
gadawyd ef mewu galar i ofalu am ddan 
blentyn, euwan pa rai oeddynt Jame<i a Lou- 
isa, y blaenaf yu ddeuddeg, a*r olaf yn nn ar 
ddeg oed. £r iddo gael ei amddiiadu felly o 
gyuorthwy ei wraig, Durand elo a gedwaî oî 
dŷ yn lán ac yn gryno iawn. James a elai 
allan gyda'i dad at ei waitb, a Louisa a fyddaì 
yn ddiwyd, hyd eitbaf ei gallu, i'w gwneud 
yn gyauras pau ddeuent adref. Aeth peth- 
aa yn mlaenyn gysurus iawn yn y modd hwa 
dros gryn amser, aç yr oedd y maensaer a'i 
fab a'i ferch yn hollol ddedwydd a boddlawn 
i'w tynged ; cuuys yr ocdd yn eniU digon i 
ddiwallu ei angeorheidiati ef a'i blant; ond 
yn fuan darfu i gyfuewidiad chwerw gymer- 
yd Ue. Daeth y gauaf du oer y.n mlaen yn ei 
holl erwiùdeb, a goi'phcnodd gwaith y maen- 
saer, druau ; a thrwy hyny amddifadwyd of 
o'r moddion i gynnal ci deulu. (aorfu ar Dii* 
raud wertba ei ddiUad a'i gelfí, y naUl ar ol y 
Uaîl, hyd onid ocdd wedi eì amddifadu o'r 
cwbl a feddai; a thra y bu diUedyn naa. 
ddodrefnyn yn ei feddiaut, ui adàwodd i*w 
aowyl bîaot amddifaid fod mewn eisiaa o 
ddim. ?a fodd bynag, ea hystafell fochan a 
waglmwyd yn fuan, ac nid ocdd ychwaneg o 
ymborth yu y tŷ; yr oedd yr hin hefyd \\éá\ 
myned yn oer ac afrywiog, a'r plant mewiii. 
nngeu. Nid oedd oud un peth i'w wneuthur, 
ac ni dderfu i'r tad betruso yn ei gylch ; áí^ 
osgodd ei ddiUad' oddi ain diano, goaodoiid*. 
hwyntam eiblimt, ac ympry<Iiodfd«i huuani 
bsod bara yn ngboneuau ei anwyUaid» Ond 
ni fu yn allnog i fyaed yo y blaen yn y modd - 
hwn ya hir ; gwanhawyd ei gyfanaoddiacl;. 
frtnf oisián, gofid, ao oaẃl, a sy rthiodd lkk* 
Imdi yn^laf. ¥ plcnt a ^ájwaàiẃaàwmt < af ■ 



Senh ThOÊuM 



«r jo ei ofid, ac s jmdrechasant yn lahob 
BCMÌd Vw gynorthwyo, gan ea bod yn gweled 
ei fcd ef ya myned i farw, os nad alleut hwy 
ei gynnal yn fyw trwy eu diwydrwydd eu 
banaîa. Bob nos wedi Vw tad gyagu ymad* 
awent á'r yatafeil, eleat allan yn ddystaw, a 
chauent y drws ya ddystnw ar eu hol : nc yna 
rbeüent yn Jrlîoed i ryw bartli oV dref Ile 
nad ocdd neb yu eu haJuabod, a chyfleeut eu 
huoaia daii ry w ifeueftir Ilo y gweleut oleoDÌ, 
a chaneDt rai o'r caniadau a ddysgasent gan 
eu mam yn amser eu Ilwyddîaot a'u ded- 
wyddwch ; ac os teflid iddyut ddernyn o ar- 
ian gan ry w ud tragarog, rhedent adref ag 
efyo ddiatireg, i ddiwallu aDgenrheidiaa eu 
tad. Oud yn fynych gorfyddai arnynt ddych- 
welyd udref heb ddim, a'u calonau yn Ì6el, ac 
wedi rhynu gan oerui yr hin; yna oid oedd 
gaaddyut dJîm i*w wneulhur ond edrych ar 
eu tad yo diboeni, a'u dagrau ar en gruddiau, 
heb alla gweini un cysur iddo. Aeth pethau 
yn mlaca fel hyn dros ycbydig amser ; ond 
o^r dâwedd ymddaugosai fel pe buasai pob 
peihyn cydfwriadu yn eu herbyn, a methent 
gael un elnsen. Yr oedd iechyd eu tad yn 
dechreu cael ei adferu ; ond nid oedd gan- 
ddy nt hwy íára i roddi iddo, na diod chwaitb 
Tw gynesu yn ei wendid. James, mewn an- 
obaîth, a aeth allan, ac a ganodd o flaen tai y 
boneddîgion aV holl dafurnaui ; eitlir bu ei 
hcll ymdrech yn ofer, — ni chafudd ddim ond 
geîriaa sarug a golwg guchiog y boneddigioD 
aniihrugarog, yr bjn a barodd iddoddychw^U 
jd adref aV dagrau yn rhedeg o'i Iygaid, a 
cbaíodd ei chwaer yn gwylio mewa dystaw- 
rwydd a pfaryder wrth wely ei banwyí dnd 

Darfa i Jaines a Louisa fyned a/Ian f^Iy 
ddan bryduawu, a dychwelyd yn wa^Aiw ; 
acar y trydydd hwyr, wrth adaíl y t/, tyst- 
iodd Jamea na fyddai iddo ddychwe/yd heb 
rfaywbeth i ddiwallu angen ei cUd. Oud, 
och! yr hwyr hwn a dreuWwydfel y ddau 
flaeoorol. Y drinîaeth grou'lawir ag oedd yn 
gaeiy a'r annheimladrwydd ca^u-galed a gyf- 
arfyddai yn mhob Ile, a wweth glwyf dwfn 
yn ogfaaîon James ; ac oV diwedd daeth i 
benderfyniad ag nas gall ^^ ond yr angen aV 
tlodi mwyaf ei esgosodi. 

" Gwel," eb efe, wẃ ei chwaer, "gwel y 
digoaoldeb o fara «ydJ yn y riop ;yma ! Mae 
ypertbeiiog w«âî f^rthod cymmaint â tbara- 
ákl i mi ; ni iyddsi i hyny wnend fawr o goll- 
edlddoef, 8 byddai yn foddion i achub fy 
ahad rbag mai'W o newyp,— mi fynaf beth o 
liooor 

'*OBd," «lebai Lonîaa, •< nî fyddái hyny oiid 
Ibdnta ;** a throdd yr eneih fecban yn wôlw 
wtlh feddẃl ám j cyfry«r be.th. 

*'AfM kya(f JA wír/' ebái Jmei, <<«« 7 



maa y oyfifyw beth yn boobod marwr; mmI 
nû gallwn weled ein tad yn marw o oewyn ; 
— eîn tad anwyl, yr hwn yr ydym yn gam 
mor fawr, a'r hwn aydd bob amaer yn ym* 
ddwyn mor dyner tuag atom.'' 

** Na, na/' ebai.y fbrch fechau, dan gryon, 
•'08 gwnewch felly'byéd iddynt eich rhoiyn 
Dgharcbar.*' 

••Bydd hyny yn well er ein lles," ebai 
Jamcs; " bydd uu yn llai i'w gynnal ; amin- 
uau a allaf ddywedyd wrth bawb lìod fy 
nhad yn marw o oewyn, a daw ihyw nn î*w 
gynorthwyo. Fe allai y bydd i mi gael yoh* 
ydig arian yn fuan, ac yna mì a dalaf am y 
bara. Ond nid oea lle iddynt ein cymeryd 
ill dau ; byddai i byny dori calon ein tad. 
Gwraudo aroaf fí, Looisa. Myfî a gymeraf 
allan un oV torthan ; yna rhaid i ti ei chym- 
eryd oddiwrthyf fi, a rhedcg adref. Minaa 
a wnaf yslwr; addefafmaifí oedd y lleidr a 
hwythau a'm dalieot, ond byddi di allaa o 
berygl." 

Louisa, dfoan, a wylodd yn chwerw wrth 
glywed eí brawá yu llefaru fei Iiyn. «• Bydd- 
ai yu well," ebaî hí, "i mi gael fy ual, canys 
byddwcb ch^i yn fwy o gynorthwy i'u tad." 
•' Na fydt/," ebai James, " nis gellwch chwi 
lefaru wrífa y ceisbyliaid, ac fe allai y bydd|û 
iddyut wneud niwed i chwi. Peidiwch wylo 
fy anw^yl chwaer ;— rhoddwch gusaa i mì, 
^ byddi byny fy ngbalonogi ; y mae nrnaf ei^ 
iaocaloo, o herwyddyr wyf yn gwybod fy 
piod yn gwneuLhur yn ddrwg. pan glywo 
fy nhad yr hyn a wnaethom, yr wyf yn sicr y 
bydd iddo ofidio yu fawr. Ond nis gallaf eî 
weled yn newynu ; na allaf, na allaf .'* 

Yr oedd un o wydran y íTeuestr wedi tori, a 
James a dynodd dorth allan, yr hon a rodd- 
odd i'w chwaer, a hiLhan a Öbdd ymaith, fel 
yr oedd wedi cael ei chyfarwyddo. Yr 
ystwr a wuaeth James a dynodd sylwy bobl 
oedd yn y siop, a phan welsaut ou bod wedi 
cael eu bysbeilio, bloeddasant allan, 'Deliwch 
ylleidr!' James, yr hwn oedd wedi gwneud 
esgus o ddiaLgc, a ddaliwyd yn ddioed ; ond 
pan welodd Louisa ei brawd yn cacl ei gym- 
erydi'rcarcbar, mis medrai oddef yu hwy,— 
rhedodd yn ol, a ibaflodd y dorlh i'r siopwr, 
a tbystiodd mai bi oeddyneuog oV lledrad a 
bod ei brawd yn bollol ddìenog. Yr oedd yr 
olygfayn awryu alaras iV eithaf,— y brawd 
yn haera raai efe oedd y Ileidr, a'r chwaer yn 
tystio mai efe oedd wedi troseddu. Yr ed- 
rychwyr a gyffrowyd o blaid y ddau fecban, 
y rhai erbyn hyn ocdd wodi gwnetid ea 
hamgylchiadaa hwy a'utad yn hyBbys; m 
erbyn iV ynad ddyfod i'r lle, yi; oedd, «y. 
hoddwyr y ,bra?)vd a'r chwaer, wodi ftifi yn 
fyfeitti<m iddynt. Ýr yaad taíìian^ 



64 



Cenhaiiaeih út Laáran. 



/dywed yr amgylcbiadaa &dff)ÌtiB, nid yn 
unig a'i rh7ddli8odd, eithr caaglodd twra o 
arían^ y rhai a anfonwyii yti ddioed ì'r tad 
methedig, yr kwn a achubwyd felly rhag 
dychryníeydd newyn % marwolaeth. Ym- 
ddygiad f brawá ft'r tlMMter a wnaed yn 
hysbys trwy yr holl dref, a pbawb a'a can- 
molent am ea tynerwch tnag at en tad, a'u 
caríad tuag at ea gilỳdd ; a gwnelent b^b 
ymdrech i'w cynorthwya ya eu hangen a'u 
tlodi. Trwy garedigrwydd dibafal a chaa- 
moladwy y dref, darfa i Durand gael ei ad- 
fern i*w gyílawn iechyd yn foaOf cafodd ddi- 
goa o waith i gyonal ei huo a*i deulu, ac y 
ma^ynawr ya mi«ynhaa pob dedwyddwch, 
yn nghyfeillacb ei fab a'i ferch ffyddlawo. 



CENHADIAETH AT LADRON. 

y mae dyn o'r enw Mr. Jachaon, un o gen- 
hadon dÌDas Llundain, yr bwn a adnabyddir 
fel •• cenhadwr y lladron ;" trwy lawer o wr- 
oldeb ac hunan-ymw^diad, wedi llwyddo i 
enill byder ac ymddyried llawer iawn oV 
frawdoliaeth ladronig. Nîd yn unig y mao 
ef yn <^el caniatad i íyned i noçwn iSy hogof- 
eydd dirgelaf, ond y mae yn dtrbyn ymwel- 
iadau aml oddiwrth y Uogell-ysbẁlwyr (^iek- 
foehcis), &c., y rhai a ddont weitMau amryw 
ynçhyd i gymeryd tê gydag ef a'i à«3ulu ! Yn 
ddiweddar anfonwyd am Mr. JHchson gui 
haid o ladron ag oedd ynby w mevvncv7xt ger- 
llaw i'w ddosbarth ef, Aeth ; a gofyzi«fiant 
iddo yn bryderusiawn os oedd gobaithiddynt 
hwy gael bywolîaeth onest yn ryw fodi, 
ganad pa mor isel y byddai, yn eu trefedig> 
aetbau, ynllo dilyn y fath fy wyd Iladradaidd, 
yr byn a dystient a wnelent oll. Âddawodd 
Mr. Jackson gyfrínachu ag Ârglwydd Ashley 
ar y mater, yr hwn a wrandawai eu cwyn, ac 
a roddai iddjnt gyogbor. Yn ganlynol, ycb- 
ydig ddyddiau ar olhyny, daeth Ârgl. Âsbley, 
a pnump neu chwech o foneddigion gydagef, 
at Mr. Jackson, ac er mawr dayweaydd, yr 
oedd dìm Uai na 207 o ladron profiesedig wedi 
ymgynnuU ynghyd i'w cyfaribd. Safai am- 
ryw o'r hen ddwylaw mwyaf profiadol wrth 
y drws i atal neb i ddyfod i mewn ond aelod- 
aa o'r frawdoliaeth feathycol ; a cbyn agor 7 
cynghrair, gofynid amry w weithiau os oedd 
yno rai ag oedd y frawdoliaeth yn ambeas o 
honynt? cafwyd yuo nû aaadnabyddus, ac 
hoUd hwynt yn fanoi am ea gwrhydrí, &c, a 
chaniateid ìddyntarosyno ar ol cael boddlon- 
rwydd yn eu cymeríadaa,. &c. Dyben hya 
oeddi y^eladrnag fod yno ryw ua jdd ea 
bradychu, oblecyd e^ bo4 oU mewa perygl p 
" dd'od i cÇd.**^ Afforwyd y cyfarfod trwy 
gann bymn a gweddi. ^ Yna Mr. Jackson a 
iddarlleaodá gyfiaürcheb i Arglwydd Ashley-^ 

ÎrfL dangos cymeríad a dymaniaaan y gwydd- 
od.oîioa. Dy wedai Mr. J. fod cyiijrfoií cy^ 
elyb wedi ei gyanal yn ddiwaddar o'r blaen, 
pnà yr oedd yn yn^ddfodol 138 o ladron 
admfedig, y rhai a dystient eu bod oll wedi 
bgd yn n^ÌarchBr am ladrad, ac yn debyg ^ 



" dd'od i ofid." Addawent rfaoddi i fynn ya- 
beilio ond cael rby w beth i wnead mewn 
modd gonest yn Lloegr, neu fudo i ry w wlad 
arall : a phríodolent eu cwymp rai o honynt í 
ddiodydd meddwol, oraill i ddiffyg gwaitfa, 
&c. Mr.Jachson addywedai yn mhellach, 
fod 278 allan o'r 374 ag ynt yn ddiweddar 
wedi ymseisio ag e£ heb gael dimdysg; y 
94 gweddill wedì bod mewn ysgolîon, a naw 
o bonynt wedi bod yn atbrawon ysgoIioD 
Sabbothol, 30 o honynt a f'i yn ys^olion Eg- 
Iwys Loegr ; 24 yn eiddo y Pabyadion ;ì5jn 
eiddo y Wesleraid; 7, Indipendiaid ; 5, Prea- 
byteríaid; 3, Bedyddwyr; al, Lutheraidd. 
Buont mewncarcharaa o nn waith i fyou fayd 
saith ar ogaio o weithiaa, a rai o houyttt oam 
gwyddent pa nifer. 

Yna Argiwydd Ashleya anerchodd ei syi»- 
nlleid&, gan gyfaddef yr anbawsdra o iddynt 
adenill eu cymeríadau ya y wlad houo, ac 
a'u cymeradwyai i gyuorthwyo eu gîlydd, i 
adael eu heu arferíon, a ffwneud peuderfyn- 
iadau newyddion gyda goìwg ar y dyfodiaat. 
" Ond pa fodd," roeddent hwythau, '• yr yd- 
ym i fyw hyd y cyfarfod nesaf 7 Y raae yn 
rhaid 1 ni ledrata neu newynn." üo o'r bon- 
eddigion presennol a'u bannogai i weddio ar 
Dduw, ac y byddai yn sicr o*n cymborth oa 
ymddyríedentyoddo. '*My Lord and genüe- 
men ofthe Jury,*' ateboi on o'r frawdoliaeth 
yn hyf— yr hyu a ddengys ei fod yn Ued ar- 
Ìerol o anerch y barnwyr a'r rbeithwyr— ond 
efe a gofiodd yn fuan, ac a wellhaodd ei 
gamsynied, a dy wedai, "Fy Arglwydd a bon- 
eddìfiion, y mae gweddi yn efthaf peth, ond ni 
lanwiff gyllagwag," yr hyn a dynodd gyoter- 
adwyaeth uchel o **hear, hear,'* oddiwrth jr 
holl frawdoliaeth. Ar hyn daeth dyn ieuansc 
yn mlaen, a dywedai y modd y gadawodd 
ef ei ffyrdd drygionus. Aeth nnwaith mor 
be^iled ag Exeter ar draed, ao heb fod ddim 
gweUî ** Erbyn fy mod yno," meddai, " yr 
oedd îf uhraea yn mron Ilygrui fraeniad — ^yi: 
o«,ddwii mewn gwaeth cyflwr pan ddychwà- 
aîb na phan adawais Lluadaio. Eto anogai fy 
nghyfaiU Mr. Jachaon fi i lynu wrth weddio, 
gan Bicrhan wrthyf os oeddwn.daer a difnfbl 
yn fy nghaV)n, y buasai Duw yn sicr o'm 
gwrando. Dilynais ei gyfarwyddyd, ac yr 
wyf yn awr ^n iefyll o'ch blaen fel cof-arwydd 
by w o nerfboeod gweddi» Y«iddyríedais jn 
yr hyn a dd}wedv, ac yn y diwedd oeiais 
ry w ychydig « waîdh lled isel. Ond parfaeais 
i ddyfod i'r lan, er yb raddol, o rís i ris, hyd 
nesT cefaÌB y seí jU& anrhydeddaB agwyf yia 
ddaíynbresennol Gallaf gydymdeimlo, fy 
nghyfeillion, á chvi yi^ eich aahawsdena ; 
ond gan fy mod weii myned trwyddynt, % 
chael fy ngwaredu ofaonynt» trwy ras Dnw, 
(oblegyd yr wyf yn golçitUoy gaUaf yn awr 
ddy wedyd fy mod yn catu Da w, ao yn cael fý 
nghara ganddo,) acyrwyfyn eich cyngbori 
chwithaa i wneuthnr prawf o*r hyn a'in 
gwaredodd U Gwnaeth fi yn ddya dedwydd, 
ac a'ch gwnaiff chwitban hefyd, o& ymrodd- 
wch ati o Iwyrfryd calon." Ni ddywedwyd 
gaìr yn mhellach ynehyleb anefieiüùotdBb 
gweddi. Tansjgrifiwyd tdo swm iy arìan, a*r 
eanlyniad fa fod tríardaeg oV rfaai mwyaf 
gobeithiol yn en mysg >redi cael ea troa- 
glwyddo i*r Unol Dalaetfaau; ile y gobeitfair 



Gtareiddyn ÿ AíaUr. 



6ft 



•-^ "— ^^*^ . 



* /~ -^ •^ 



y by^'^^ î^jnt yndâwvn yn deilwngohyn 
alhB. B^madflBt Mfydla trysorfa i fndo 
«BÌH jii gyioo o bonynt. 

[Ymddeiiçys bjn yn garìo allan arcbiad eìn 
HaiKlwydd i " fjnedi beolydd ac ystrydoedd 
y ddmas," a gwabodd i wfedd yr efeocyl y 
pablìcaiiod a*r pecbadDriaid."] 



CALIFORNIA. 



GviB afrwydd o Gaereínwg— yw'r hynt hon, 
A*r «Btiir ■clSsfddiawg • 
Dnifor. ae mi dyfoirÌAwg,* c*^!*^^ 
l^rrliychio«1rhwygorliawg.í /«Hrat. 

Ol adn. gwartfan, gwrtfaod,^]iai anwyl ; 
Bideniaphriod 
M wyn, nriol,- or naân torod 
Mârol, ac faudol gOd. Luwoi. 



TAWBI.WCH. 

Us dyddaddwff yn mlaeo arall, an flwydd- 
ynagaidyiiayllaU: gadewch i ni gymeryd 

r î??**' ¥ y °»® yn dy fod. Cau' mîy uedd o 
faelbnl nid ynt yh wertb diwrnod o dawel- 
wch. FfynooneU byfrydwch Bydd yn ein ca- 
,," *™ ^MMÎn, yr hwn a'i cais mewn Ue 
aMÜaetydaarbadaryDawdod. Fy nyfeia- 
laa, fy nymaniadan a'm gobeithion, nid yut 
na amaer yn myned y ta hwut i»m mynwes 
fj haiu Afonydd a ymdroellant i'r mor, ac a 
wnant fynedfa ìddo heb ei gytbrybla ; y cyf- 
ryw y w fy ngbalon ; holl ddygwyddiacfan y 
byd mawr ni cbottìant i nii gymmaiut a gofal 
unigoL Gwîriooedd yw fy nghwmpawd 
{eompau) a chymmedroldeb fy Uyw. Cych- 
wynaf onrhyw ffordd, pa wynl bynag a 
cbwytho Cyfyd y cymyfaa a disgyuant yu 
wtew, heb acbosi i mi an aflonyddwch. Pau 
y dirgckmt yr baul oddiwrthyf y dydd, ceisiaf 
^ga j ier jrn y nos. Y wenoí yn ei nyth 



bycham &y th nia pallant iddi hi. Fy'u.uau 
a wncir á brethyn cyffredin, a'm porthiant 

2Ì vf*'X'' ^ •y**^ «• fy ^l"e»t yn anmbaru 
bob Uwyddyn. Ond pa beth y fyddai i mi y 

ST ^.^ ff^Ŵ? fi A «idw heddyw. a'm 
î j .^nlw dysglap dmdfawr. Nennau 
aBr^dnidyatyncadw allan gysgadrw^dd 
agoU; a phe ywydwid y wfad á daear- 
pynla, mor hawdd y cyrbaeddaf û fy nhrws 
aÁ ^^ etifeddiaeth yw fy llaw, yr hon bob 
ÿrÿ » rydd i'm d cbynaihaf. Panybyddo 
boft, yr wyf yn oéii fy han yn nghyegod 
mden, a phan jn oer, yr wy f yn twymno fy 
«m wrth weithio. Ifen oed aydd yn dyfod 
■ratí; ood ij mhknt ydynt üainc, ac a adW 
Mít i im am yr oU a wnaetbum eiddy nt. Oi 
bob^er y daliant ar wiRiowjtDD a chym- 
nMTOldeb, ean' mlyiiedd ni choetía iddynt 
^Tnunaimaganncfaenaid. Pa dymbeatl byn- 
«» fiẃd, Tawki.wch bob amser aydd 
wradadd effoced i'r galon ddiniwed. Hen- 
gço ,^ dawe lwch aoaid ! peraidd awyn byw- 
yû! brwnnoedd a werthent ea oomaa i'tfa 
"3mn di, pe j gwypoDt dy werth. Per- 



ffeitbia dy gyumwynaaaa ; tydi a'm. cyn- 
orthwyaiat i fyw yn dda — cynortbwya fi i 
farw yn dda. C^Hthedig ga% Luaoa. 



» _ ■ r ii ,rT'^rwx~i^ > ~L «~irM^ >~ ~ >ì '~ m ^ i ^ — — » 



G WREIDD7IT. 7 MATIOL 

CopiionA yr ysgrifenyddion taotaidd banea 
dnwiolion er addysg a cbyaur i ni, a goaodir 
allau y gwahanol Iwybrau trwy ba rai }f prof- 
odd Duw rasnsaa et bobl, er ei ogoniant ei 
bun, llesei bobl, a siomedif^th ea gelynioa; 
eto cawn bwynt yn ddiffygiol yn ea gâaasaa 
peuaf. Profwyd ffydd Abrabam yn aberth- 
lad ei fab, yr oedd ei grym yn amlwg ar ben 
Moria, ond gwanaidd iawn ydoedd pan wad- 
odd e1 wrug. Llarieidd-dra Motea a dan- 
beidiai yn ei waiih yn cydymddwyn á pUant 
Jsrael ar lan y Mor Coch aV anialwch. Yr 
oeddent o hyd yn tuchaìn ac yji grwgnach yn 
ei erbyn am eu harwain oV Aipht ; ond dacw 
ei ras peuaf dan gwmwl yn noriad y llecbaa. 
Pwy feddyliasai wrth weled gwr fel Elias, 
yn eî ysbryd a'i nertb ef ar bcn Carmel, yn 
gwrthwynebu holl broffwydi Baal, Ahab y 
breniu drygioous, a Jesebel aunuwioi, y 
ewelsidefar ol hynyynffoi fel Uwf^ddyn 
{eoward) am ei fywyd o flaen Jesebel tnag 
anialwch Beersbeba, ac yno yn dymano ar 
Dduw i ddwyn ei oiuioes oadiamo, o ber- 
wydd ofn swraig ddrwg felldigedig T Ed- 
rychwn betyd ar Pedr, morwyn neu lan^cea 
yn disodlu ei sel ef. Felly Job, yn ei raa 
mawr o amynedd cawn ef yn wan, yn mell- 
dithio dydd ei cnedigaetb. Mae rbai wrth 
ddarllen y ceiriau, •* Yn hyu oU ui pbecbodd 
Job," wedi bod roor ffoled á meddwl na 
pbecbodd Job ddim, pan mae eî bechodan yn 
brithobaDes ei fywyd, yn ei waîthyn grwg- 
nach yu erbyn trefn Rhagluüiaetb. A gwel 
ef gerbrou Duw, (pen. 42. J yu ffieiddîo eì bttii 
mewo llwch a Uudw : ond fe fethodd y g«lyn 
a chael Job i'r tir y mynai cf^, sef melldithio 
Duwynei wyneb; na,bendi|edig oedd, er 
pob peth. Methodd y gelyn ei ddadwreidd- 
10. Fcl hyn y mae y duwiolîon penaf weitb- 
ian yn myDcd dau gwmwl yn eu rbinweddau 
mawrion ; ond eto y mae gan Dduw Iwybr a 
mpdd i cadw noddbywyd yn y gwraidd, yr 
hynsydd allanoolwgdynob-yw. 

" Dylech ddy wedyd,'* ebe Job wrth ei gyf- 
eillion, "paham yr eriidiwn ef; canya 
gwreiddyn y mater a gaed ynddo ef."— 
"Gwreddyn y mater." Y petb, y «ras, y 
sercb, y flydd, y gobaith, yr anian grefyddol, 
fywiol; gelwch ef y peth afynoch, Äc. Mae 
y gelyner ei boU guro trwy forthwylion a 
geiogaa wedi metho ei difodi, nea trwy ŵi 
hoUstormydd a'i gorwyntoedd wedî metbu 
ei dadwreiddio. Mae nodd bywjd yn fy 
ngwraidd. " Pe Uaddai efe fi, eto mi a obeith- 
iaf ynddo." Pe lladdai efe fi, fel Eli, neu pe 
byddai î Ddaw.trwy ei ragluniaeth ddoeth, i 
ladd fy ngborff, eto mi a obeithiaf y gwnar 
gadw fy enaîd i fy wyd tragYwyddol. 

I^laaai cyfeilbon Job ddywedyd y iwilt' 
wrtb y Uall, Nid y w o un dyben i ni el eriid 
yn ychwaneg. Mae digon o wrotdelMn» •!• 
egwyddor. Bschgea iawn i ddaî eî dfr yw 



e« 



Ffardd Mÿdd tV Eftngÿl y» Jhoêtria, 



Job. Mae y gelyn wogU beiddio berio Dow 
ei h.iin y gwneWi ef Job i*w felldithio o flaen 
ei wyaéb. Daliodd Dow o' ocbor egwyddor 
Job : gwel y caulyniad. 

Nid ydym yo cael haiies fod cyfeillion Job 
yn erlid raewa gweithredoedd, ond mewn 
meddylian cul a geifíau bychanus, ac yr 
oeddeut mor ddigywilydd • dy wedyd hyny 
yu ei wyneb. Ysbryd cäs, melliligedig yw 
ysbryd erlid pan yn ei rwysg. Maeceiifigen 
yu y gaioo, eullib ar y tafod, a chrenlondeb 
yn- y weithred. Gwarsded yr Arglwydd dai- 
onus ni rhagddo. 

♦' Gwreiddyn y mater." Yr athrawiaeth a 
ddyagir yw, mai y petbau ni weür y w swrtb- 
ddrycbau eylw Dnw o'i bobl, ac a rYdd y go- 
gouiant penaf i Ddaw a'r cysur penaf i'w bobl. 

Y mae tuedd y dyn llygredig i edrych ar y 
pethaa a welir, a hyny yn troi yn siomedig- 
aeth chwerw iddo yn y diwedd, fel y gwel- 
wn yu haues cyfeiUion Job. Cymerasant wç 
y byd, nen aflwyddiant tymhorol, yn safon i 
faron eì gyflwr. Trigolion ynys Melita a 
farcasant mai dyn drwg oedd Paal, am i'r 
wiber gydio yn ei law, oud pan welsaut ef 
yn ei hysgwyd ymaith bamasant mai duw 
ydoedd. Aetbant oV naiU eithafion i'r Ilall. 
** Mae y byd hwn a'i ddull y n myned heibio.*' 
** Na femwch fel na'ch beruir." ün o'r peth- 
aa ni welir gan ddyDÌou Ilygredig yw 
** gwreiddyn y maler." Egwyddor nea wir 
grefydd yn ei gwraidd. *'Simon mab Jona, a 
wyt ti yu fy ngbaru i î" Fel pe dywedasai, 
Mae y gelyuion wedi dy weled a dy glywed 
Uia llys Caiaphas, y u tyngu ac yn rhegu, ac yn 
fy ngwadu i. Maent yn gwledda ar dy wen- 
did, gad iddynt : paid a gadael i dy weudid a 
dy fiaeledd i dy lanw à gormod trÌBtwcb am i 
ti wneud hyny : mae genyf fodd i faddeu i 
ti. Ond ymhola di yn dy fynwes dy hun a 
wyt yn fy nghara i. Dyna wreiddyn y 
mater. 

Gwreiddyn. Cydmarir yr anian ddawiol 
yma i bren, o her%vydd pefthyna i bren ei 
wraidd. Mae hi yn llcd debyg yu hyn idd 
ei Hawdwr. Cydmarir Ciist i bren — pren 
afalau, pren y bywyd, fel y canai William», 

«♦Mil o rhinwcddau yn gytnjn 
Yn prynu gwrtbgUiedig ddyn." 

Fel pren mae yn hardd, ac yn ddofuyddiol at 
amrywiol wasanaelh dyn. Yn gysgod. yn 
ymborth, ac yn gadarn yn ei wraidd, i ddal 

Î'n n^wyneb y stormydd mwyaf. A tbyma 
le (aybygaf) mae enaid y eydmariaeth 

Cydmanr egwyddor grefyddol Job i wreidd- 
yn. Bliyfedd fel y dal gwreiddyn da ei dir, 
pan y byddo y blodau wedi gwywo, y 
Drwythaa wedi ea chwythu ymailh, y cang- 
beuan wedi eu dryllio, a cborff y pren wedi 
ei niweidio. Felly am Job : rhyfedd fel y 
daliodd ac y deil pob cgwyddor dda. G weJi 
iddo gollietdda, ei blaut, a'i gyfeillion ìfamu 
mai rbagríthiwr ydoedd, a'i wraig ei hun i 
droi yn ei erbyn, a'i gorÂr wedi ei glwyfo, eto 
yr oedd y gwreiddyuyu dal. 

))it gall egw^rddorion da flaguro yr nn iaînt 
bobamMRà'u gilydd» mwy nagy gallaaai Job 
fad BiDF 4dẃyddiol ar y domefiapbaa jfn 
ttgfaattDl ei biryddiffDt ; eto, yr oe^d grnäatr 



wreiddyn da yn gytnr mawr iddo yn ei dc^ 
llod : " Mi a wn fod fy Mhmwr yn fyw." 
Yr oedd hyn yn gorbwyso ei ofid i gyd. Efe a 
^afodd orfoledd ynddo ei hun, a grym ei jgre- 
tydd yn nydd y brofedigaelh fu yn feoditbi 
lawer ar ol eiddydd. 

Rhyfedd y w trefu auweledig Duw i gyonal 
nodd by wyd yn y gwraidd : pan fydüo boll 
nutnr yn weledig wedi ei chloi gan y rhew 
û'r îa tragywyddol, mae y gwreiddyn yn 
ddyogel, a gwelir bywyd yn cael ei estyn i'r 
hoíl gangbeuau gydag adfywiad yGwauwyo. 
Felly Duw, irwy rhyw fi'ordd ddirgelaidd, a 
gynual flÿdd a chariad ei bobl pau fyddoyu 
anafar eu profladau yma. Ki addewidioo 
grasol â'u cysura, ** Ni'tb rboddaf i fyoa, ae 
ni'ih Iwyr adawaf chwaith." ••Cymhorth 
hawdd ei gael mewn cyfyngder." Mae eg« 
wyddorion da, er yn nnweleaig i ddynion, yn 
cydio gafael yn mfaethan y byd tragy wyddol. 
"*Y pethau a welir sydd droi amser, oad y 
pethau ni welirsydd dragywyddol." Yr oedd 
barn gywir Moses am ddirmyg Crist a thryi- 
orau yr Aifll yn cydio gafael yu uhaledigaetli 
y gwobrwy, a gwreiddyn y mater yn Job yn 
cydio gafael yu ei Brynwr by w ; neu fel y 
dy wed y Sais, ei Waredwr by w, yr hwn a Mìf 
yn y diwedd ar y ddaear. ac a warêd ei bobl 
oddiwrtli bob tralbd, gan ea dwyn i wlad Ile 

Lbydd ei egwyddoríon yn blogiiro yn 
rdd yn uhìrocdd hyfryd y Ganaan nefolam 
byth. Llefwn lawer am wreiddyn y matsr. 
Nea fel y canai un— 

•• Gras, gras, eginyn byw, eginyn brta, 
Y.v cwrdd a itormyad nr y ma's ; 
Fe dyfyn lag, íb wreiddai lawr, 

N fLo'i tÿwyd yu y nef yn nghwidd, 
Fc ddeilyn nydd y fitorom fiiwr " 

Glan Ohiù» loAR, gyni o LanttlH. 



FFOROO RYOD TR EFENGYL YN AWSTRii 

Diau y bydd y dyfyniad canlynolo Iythyrt 
dderbyniwyd yn îldiweddar oddiwrth Mr. 
Oaclsen, yn dra derbyniol gan amry w. Deiiff» 
ys oruwcii'Iywodraeth y Lly wiawdwr uéíol 
ar ddymcliwoliad gorseddau y Cyíaodir, "W 
gwneud fibrdd rydd i grefydd y groga BeiU* 
aa i'r wlad boblog hon." Dywed fel hyn : 

*' Y cyfnewidiadau politioaidd mawrion ar 
y Cyfaudir ynt wedi em dwyn i gyfnod new» 
ydd, ac fel i fyd newydd gyda golwg ar eÌB 
rhyddid personol, fel y gallwn yn awr fyned 
yn rhwydd i bob goror; ac befyd agor 
measydd eang o Ìafur o'u blaen, a'r galwad> 
au taeriou sydd aruom o bob cyferweddiad i 
aufon prcgelhwyr a'r efeugyl iddynt, ac arol* 
ygu y minteioedd o grediuwyr a ymneilldo» 
ant oddiwrth yr e^lwysi gwlodol. 

*' Yr ym ni wedi cymeryd pob mantais ar 
yr agoriadan rfaagloniaetbol byn, mor bell ag 
y mae eiu hamgylbiadau ni yn caniataa. Yr 
ym yn ymdrechu taenu yr efengyl meẂD 
tiriogaetbaa lie yr oedd ychydig neu ddioiytt 
wybodaa o hom o'r bkeB. Yr wvf fi wflAi 
cymeryd amryw deilhiaa pregethiaddt ]fte 
cídiweodar ( m oddiwrth bob peth a ẃétiii 
«A ftglywaŵ^yr wŷf yn aiigyhoeddMiie Aít 
«ttier Dw» i diafwiw'mliy ^B^Mdylffltij^ 




yr Anueroèâd: 



67 



iredi dyfody pryd j casgl i mewn ]awer o'î 
beiiiQ. 

** Yu Mebefin a Gorphenhaf ymwelaîs á Vi- 
eBoa a Peat, lle y pregethais yn ddirwystr, 
|uiamtaf i Babyddioü. Ymddaii«osai Yieti- 
n y pryd hyuy yn faes gobeitbiol iawn. 
Wedi i mi ddycbwelyd i Hamburg anfonais 
jno 10.000 o draethodaa, a'r fatb oedd yr 
iwydd am daoynt fel y doabarthwyd hwy oll 
ejn pen mîa. DanUmasom yno eilwaith 
SOfOOO» a rhai miloedd o Deatamentan a Bibl- 
10. AnfoDasom genhadwr hefyd i brif ddi- 
ns Awatria, gaa obeithio y bydd i fyrddiyn- 
aa^na cblywsant yr efen^yl, ond a ddall- 
wjd gan y goel-grefydd Babaidd, fel hyn i 
djwêLl am yr uu Cyfryngwr sydd rhwng 
Daw adyuîou : a chan gredu y catfont fywyd 
jn ei enw ef. 

'* Dylai myrddîynao o draethodaa ac ys- 
gi^thjran gael en dosbarthn yn awr yn Aws- 
tma Hungarj, cyn caflo y drysau ynt yn awr 
jaa^ored eu canad eto. Yr wyf yn anfonat 
jGjmdeUhas Feiblaidd Âmericannidd i ofyn 
im 50,000 o Destamentau i Âwstria yn nnig ; 
le y mae fy ngholon yn dyhea am atebiad. 
Nyni yw y cyntaf i íyned i mewn i'r maes 
kwQ ar ol y cbwyldroad. Cynorlhwy wch ui 
idd ei ddal. 

" Yn Pesty mae egtwys fechan wedî "was- 
gtfn taa 80.000 yn mhlith yr Hungariaid aV 
Gsrinaoîaid. Òs bn rhaglaniaeth Duw er- 
ioed yn galw arbobl Ddnw i wneuthur ym- 
drech anghyffredin, y mae yu galw yn awr. 
Tr hyn a y mddangoaai yn rbwystrau anorfod 
c^wech mis yn ol ar ffbrdd taeuiad yrefengyl 
ya Àwitría a Hungary, ynt yn awr wedi eu 
fjDod. 

" Y mae yr Arglwydd yn arddel gaìr eî ras 
ya Hambnrg, a ihangnefnofedd mawr yn 
íyao ya yr cglwy». Mao y gwrandawyr yn 
or-laosog — y fatb yw yr awydd am wrando 
fel na fetddiwn gyhoeddi eiu cyfarfodydd, 
rhag i*r lle gael ci orlanw. 
"Gyda golwg ar gyflwr politicaidd Ger- 
I Biaaí, y mae yn anmhosibl rhagweled yn bro- 
MBnol pa Iwybr a gymerir. Hyd yma yr 
fdym fel Ilong ar for, heb na líy w oa chwm- 
pawd iddi. Yr hoU arweinyddion politicaìdd 
ft bob sradd ydynt yn ddieithriad yn ddynion 
iBulditad o egwyddor sefydlo^ a chrefyddol. 
"Yrydym ni mewn ffbrdd dda iawn yn 
fitmbnrg. wedi ethol daa cant o ddinasy od- 
ìiatrwy echoliad cYÌTredinol (univ€r$al iuf- 
farage) i fod yn ddeddf-wneathurwyr i ni 
ibguaw. 

" Y mae twyìledd a gwagter crefydd wlad* 
wnaethol yn dangos ei hun yma bob dydd yn 
i^arthder ei noethder, niewn ysbryd iuffî- 
dc^idd ac anymostyngpl. Yr hwn sydd yn 
vtÌeàA ar amgylchoeda y ddaear yn unig a 
pa fodd y try pethaii allan." 

Wrth yr bananon tra dyddorolblaenorol» y n 

fital a oewjddion o wledydd eraill, fe wel 

darileaydd fcd yr awyrsylcb wladwriaeth- 

lyn gyatal ag eglwyaig, fe) yn darllaw ya- 

CytoffmándiÊ^ wcẃuẃ ynt wedi 

Uq ya ddiweddar, ac T nuio yr Ar- 

2» %mh ji|^dÿ ẃ yn umg y 



ddaear, ond y nef hefyd*— nid yn nnig llyw- 
odraethau gwladol, ond eglwynîg hefyd. Y 
mae yn bryd t ni oll chwilio ein baftgagf. i ed- 
rych pa beth sydd gyda uî, er gweled a ddeil 
ein hadeiladaethau ni dán, canya byr waith a 
wua'r Arglwydd ar y ddaear. 



»•^»^»1»^»^^ i. »< W M^^ 



w. 



ARWYDOION YR AMSEROEDD. 

Mab rhywbeth yn mheb dyn ag sydd yn 
peri iddo edrych yn mlaen gydag awyddfryd 
neilldool i wybodpa bethaa syud i gymeryd 
Ue yu fuan. Nid oes un cau'rhif, fe allat, 
oddiar amser ein lachawdwr, nad y w wedi ei 
benuodi gan rywrai i fod yn ddiwêdd ainser; 
ac yr wy f yn meddwl, os chwiliwn yn fanol, 
y cnnfyddwn fod rban fawr o'r dodleuon 
rhwng Cristionogion á'u gilydd wedi cnel eu 
bachosi gau rhyw belhau ansicr tebyg i byu. 
Mwyaf tebyg íbd Ilyfr y Datguddiada Damel 
wedi achosi mwy o ddadieu annrpheu yn y 
byd Cristionogol naV holl Feibl. Y cyfeil- 
iornwyr mwyaf, megys Miller, Joe Smitb, a 
Swedenberg, a gymerant arnynt (er yn aii- 
mhriodol) i gymíjwyso y rhanau hyn oV gyf- 
rol ddwyfol i gyunal i fynu en creduau ni- 
wctdiol. 

Nid wyf yn beio y rhai hyny ag sydd yn 
caofod gwrthryfel Ffraingo yo Ilyfir Danîel, oa 
ydyntyn.gydwybodoI ; er mai fy meddwl i 
y w y gellwch weled hanes etholiad Taylor yr 
un mor amlwg yn mhrofi*wydoIiaeth Myrdd- 
in. Ond pa fodd byna^ am hyny : h. y., pa un 
bynagayw profi'wydoliaeth Daniel wedi ei 
chyflawni rhw/ig amser Nebochodonosor a 
sefydliad teyrnas Crist ar y ddaear, fei y 
barna Ilawer o ddysgedigion, nea a oea rhy w 
gyfeiriadau ynddynt am ^r amser presennol, 
a adawaf i'r darlienydd i*w benderfynu yn 
ei feddwl ei hnn; un peth sydd sicr, Kk1 
Ilawer o belhau penderfynol ac amlwg a 
wnant fwy o les i ni fyfyrio arnynt nac ym- 
drechu chwilio mewn ys^rifenadan a gaw- 
santeu traddodi fwy na uwy fil o fiynydd- 
oedd yn ol am ddirgel gyfeinadau at yr am- 
ser presennol. Os yw Duw wedi bwriadu i 
chwyldroadan mewn teyrnasoedd i gymeryd 
Ue, dian y deuant i ben. Os oes cyfeiriad- 
au dirgel yn mhrofi'wydoliaclhau ei weiaion 
at yr amser presennol, diau y deuant i ben,o 
herwydd ei eirian ef ydynt; ond "pethaa 
amlws a raddwyd i ni, ac i'n plant.*' Y mae 
arwyddion yr amser presennol mae yn wiryn 
llawn o ryfeddodan. Nid wyf yn cofio am ua 
oes yn nhudalenan haneffyddiaeth mor llawn 
yfnewidiadaa a*r im breaeniiol. Dargan* 



o 



fyddiad ar ol darganfyddiad, a chwyldroad ar 
ol chwyldroad, y w trefn y dydd ; ac y mao ya 
ddiamea nas gall un dyn meddylgar fod yn 
anystyriol o'r pethaa hyn. Ond, anwyl ddar- 
llenydd, y mae nn peth ag sydd yn llawer 
mwy angenrheidiol i ti na chaofod cyfeiriad- 
au at y petba« hyn yn y profi^wydoliaetbaa, a 
hyny yw gwneuthar dy ddyledswydd. A 
ddarfu i ti erioed feddwl na ddarfu i Ddaw 
erioed dy ddaufon i'rbyd bwa gydaV&th 
gymhwysdeian, í fwyta, ao yfed, a ch^aga ya 
nnig t O na • jpe fäly, na baaaaî eiaiau dy 
ddoob â'r eynbaddlíw •§ f«y t yafaddiannol 



i 



HaaeẅtAh Gartrejol. 



•myaL A ddarru i tì erioed feüdwl fiid 
lUwn fjmaiaiulo ddylediwydil arnat i wiieud 
y byd JD well nig y cehút ef ag eydd ariiut i 
weilhío deg diwrnod i dalu y purn' dohr a 
fenCbfcaiit. Dlchou fod y garchwyl yb ym- 
ddangoi yn fawr i rai. and baib hyaaa aiD 
byny, moe yDDgballu pob an i wneud byn : 
e goWtbio Da weli di yn cbwilh os troiar 
Gaau ya-brofTwyil ua dipyn bach yn awr. — 
Hyny yw, nmwn pBrthyniii i'r oea ne«af, — 
bydd yn gymhwya a lan ei nodwmldiad yn 
vmddibynD ar y pelh y gwnelu yr Dea boa 
bi. Dyba'r bufagenyu bycbau llygad-ddn 
■ydd ya dj yml, betii byuag yr ymufenjl ti 
ef iV wnaud uau fyf^rio yn owr, dyna fydd 
ef. Oa daufoDÌ dì eri'r yigol, daw ya yi- 
golbai|i oa ceduii di sf gartref, i cbwareu 
trwy •Dmrmebyd, fe ddaw yn ddyu iauBngc 
aawjbodti*, acya hen wr diddeall. Oa dan- 
IbnidieriWigolSnbbutbal, daw ì guu dar- 
llea «ií'ibli 01 wvt tì yn gwoddio yn ddi- 
frifol ao yn dy deula, daw yutaa í barchu ac 
ymarfer EWeddi ddirEelaÌdd a cbyhDeddui, 
Oi byddidi yn ■ddali Taylor am ei wroldeb 
yn Hezîco. tebyg y datt'r bsahgsu bacb i 
liuffi'r Eelfyddyd o gigjddia djniou mewn 
Sbrdd fooeddig, ■ pluid a beìo damwaîn na 
tbyugedfén oi gweli di of yn myned i faei y 
gwaèd pau yn ugBÌn oed. 
MiHir, K%at Co., O. E. W HDHrnaETi. 



■*. OoL , — CjfBUDdilwTil j âin benBlH culyiml 
WTrteUrni o bmB Uub (««w^ TetjB jb t 
wlid hoa, toBiwr it, UM, ■ Üirwy kynT idledijl- 
' m WallL CM Immwch yn bwjnt ya iddaî, 

Li,iwDni Liwu, 



BmTn Tdr'r IMTa l*d, 
Iml aàdd^UgUut liaa ni lUd 

rin yn ÿ bsnwlid fwr» ; 
Baiu imbelliocliarlâwarfwalth 
y B rfa<d cantadu n ÿ Wlh, 

ftr mIdIoI oadd d nrim. 
Owladd i'r faloii— ti* hyâTdlaa, 

Chrwed iBBaa n flrtÜB : 
üẅuji^ i^aaiíaiÌÊaẄL. 

Oww hodoUanfc arbob ájái 
Am daljB d'wodrfWTro'm bna 



OCéryii wrddyCTOiry "rlo'd 

Ti^rdBljullii— hl haaddai (lod^ 
ÜTn iydd jrt wiwriodwlr. 

Gtt trwy J iynwBí üa. 

Pon byddo btoa ■ Uw&ban 
RbTw laua glwjp ja riir. 

Yn ai boU bcnhnygUjdd 

Pan glrw Llownljn Hin j del Jn 
YnddD anjn WTOb fwTbbid, 

O'm hron j dVadaf luwr j» ddlr. 
Bood )d£ hlr Iwhad. 



CYFARFOD BIBLAIDO SOUTH TRENTON, 



lain ■'iSSÛU 
Id am ddau, i 
: BmgylcbÌBi 



yu dangot fo^ acboi y byd FiganBÌdd yn 
j r.j .._ ...... p„y,igar reddyiÌBuCriitioBog- 

iy o ymdrecb bc awydd "' 



yn orachwylwyr arnyut, fel ag y gellir 
liCTbîftNi cywiramdanyutjDT oybr- 
e«ar. Mae (refa yt oediiMin eylUMadiu 



, i edrroh - 

Ibu j Gymdeithaa. . Nia gatlwii 
amgen ub iiBweiihBa wrlh ganfod cynydd j 
caaglíadau, fel y maeat ya agoa wedi dybln 
yieui i'r hyu ag oeddenty llynòdd, Mae hju 
yu dangot fod acboi " "" "" """ 
dyfod yn fwy pwyaig 

ion, a hod rowy o ymi. 

leuoyn newybodBeth y gwirionodd. Cymi 
adwywyd smiyw benderfyniadau yu j Eyn- 
badledd ag oedd yn dwyn oyiylltiad i 
Uwyddianl y Gymdeitbai. Bwriédir dnnron 
am ychwaneg o Feiblau yu uuton-^rcbol, fel 
agy eellir diwalln angeaion y tlodion Bceralll 
a fyddo yn ymofyu am danynt, y rhai a ddoa- 
barthJr yu mhob eglwy* : a dyagwylii i'r eg- 
Iwyii neillduDiwyddog ueu iwyddogion addaa 

rboddÌ 

fél y caolyu : 

Amchwech,yTbwTrojDtaf; dechrenwjd 
y eyfarfod drwy wedaL ean Hr. Owen Joiwa, 
Ramien ; a phregetbodd A. Harrii, Marcj, 
oddiwrth Rhnf. U.31,^Ar ThwjinedigMiLau 
CriilionBgian i àdai^o» yr Eftnggl i'r Pa- 
gamiaid; a'r Parch, J, Harria, Mamy, oddi- 
wrth Jer. SO. 34, — Ar gymlutyiiUrau Cyf- 
rt/agal Critl i aehub. 

Am ddeg. gweddiodd Mr. Tbamai AbTama, 
Stetiben; b phregethodd yParcbu. H. Hagbea, 
Utica, oddiwrth Dat. S. 25, — Ar ddyltiitofdd 
Crittûmogion i iyau gv^ gvaitk yr Ar- 

Î\iByii : a J, Harria, oddiwrtb Eaay 62. 6, 7, 
'Slednitdd Owylitdyddiau Seion. 
Am dúiu, dechreuwyd y cyfarfod gan Mr. 
TbamBa Tbomaij a pbregelhodd A. Harrìa, 
oddìwrtb Jer. ÍO. <, 5,—Dfch<etljad pechad- 
iiriaid at Oriit; a'r Facch. J. Jonea, Sleii- 
ben, oddiwrth Eaaj 34. It^Llyfr yr Ar- 

gii'ydi. 

" ^ llWTllT-^. --j- 

Trentoai 

Farch, H. Hughaa, oddiwrth Freg. 11. I— fi, 
HaeUmá crtfyddol ; a Jobn Joaaa, oddiwrtfa 
Eny 2S. Ì^Bitddv.goüatík Criit. 

Cawiom CTfarfod neilldaol dda; byderwn 
y bydd ei ddylanwad yn tneddu i chnanaga 
eiu diwydrwydd o bUid j gymdeithaa. 

Marcy. A. Huaii. 



DIBWE8T TN 11 ABCY. 

Uai jD byfijd gaiiym «alad y Gymdmẅa^ 

DdBWNMl jn Itwjddo jn inliwh «01 cfd- 



Âtebion a G^fymadau. 



69 



eeoedl, gan fod eì beewyddorion nior auol à 
aeddfan eiu cyfBDtoJciiad, fel y nme cydym- 
ffiirfìad á hwyut yn meithrín cysur a thawel- 
wch yo y meddwl, ac yn gwaredn dyuiuo 
rbag llawer o beryglou a beddrodau an- 
mbrydlâWD. Wedi ein har^yhoeddi o lesol- 
deb y gymdeithas, yiighyd a'r rbwymau 
mawr sydd ariiom i'w phleidio yu yr am&er 
preteonol, ymdrecbasom amddiffyu a chyiH- 
eradwyo eí hegwyddorion vd y lie ochod, yr 
hyn a ia yo acblyaor i B«»rydlu Cymdeithaa 
Mirweiiol yma. Yn y cyCarfod cyntaf a 
gynnaliwyd i'rdyben byn. arwyddodd toa 
I9cg jT ardystiad, ac y mae yr acbos yn par- 
han i gynyddu yn gyHym, fel y mae lluoedd 
yn mhob cyfarfod a syDuelir yma i'r perwyl 
hyoy yn difyn esiamplaueu brodyr, ac yn dat- 
gan eo boDain yn elynion anshymmodlawD i 
bob matb o wyrodydd meduwol. Hyderwn 
y bydd î gynydd yr acbos yn ein plitb ni fod 

Îa anogaeth i eraill i aduowydau eu hym- 
rechiadaa o1 blaid. Mae yr achoR yn deil- 
wng o*a harddelind, ac y mae y Itwyddiant 

2dd wedt ei ganlyn yn dangos ei fod wedi 
irbyn cymeradwyaeth ac a^deliad yr Ar 
glwjdd. Yr eiddocfa, &c., 

Marcjf. Jamis Habris. 

ATEBIAD 

/ Ofifniad John D. ThomaSf Seren lonawr, 

tudal. 23. 

ARWTDDION TR AMSBSOIDD. 

Mr. Goltotdd, — Nid i fod yn un rfawystr 
i beb, ond yn faytracfa er anogaeifa i lawer, yr 
«yf yn yagrifenu ycbydig linellau ar y pwngc 
ÓÊa aylw Y mae a6echyd yn fy ngwanycbu 
ac yn fy llnddtas i fanyln 

Mor bell ag yr ydwyf 6 yn deall rbifydd- 
iae*h yr ysgrythyrau ac '- arwyddion yr am- 
aemedd," yr ydyro ni yn awr t^m naen y 
drydtfdd wae, aV ^ithfed angel newydd od- 
gaoo, a'r aeitbfed phiol wedi ei thywallt i'r 
awyr. "A daeih flef uchel allau o deml y 
aeC yn dy wcdyd, Darfu." *♦ Darfu" i phioí- 
wia digofaiat Jeremia^" Darfu" i trenin 
8esach yfed ar eu hol fawynt: Jer. 25. 25.-— 
'* Darfa" i Ddnw go6o am Babilon Fawr: 
DaL 16. 19. **A phob ynysa flbdd ymaith.ac 
m chafwyd itiryaTddoêdd" (adn. 20.) i iÌMn 
puteiniaia m Seidd-dra y ddaear i eistedd ar- 
ayot bytfa mwy; Dat 17. 9. Mae nerth j 
boibl santaîdd wedi ei waagarn ; (Dan. 12. 7. ) 
aey mae j bradycfawyr wrth eo gwaith yn 
düwyd ; Math 24. 10. Am y canlyniad, 
tjmçoídd jr aagel na b? dJai amser niwyach ; 
(neo, oeili a n^er) cyn cyHawut dirgelwoh 
Ditw; peii. 10. 6 ** Wele. yr wyf yu ílywpd- 
ydi cbwi dilirtfelwch ; ni bunvTn ni oH, eitbr 
ni saewfJir oli mewu moraeiit, nr drawiad 
Uyç4d, wrth s^iin yr udgorn diweddaf ;*' 1 Cor. 
IS. Sl. Dfchon fod eto gynghnr dirçel gan 
aatta, ae y oaagl ei fyddiii, oud dyfodiad Mab 
Dav a'i gwnH ya aflwyddiaonus ; DaL 19. 
St. Oaitwn feddwl mai nid pell yw dydd 
■nwr Dow iMfadluog; Dat. 16. 14. Fel 
Beidr ya j nea j aaw ein Harglwydd $ 
^MrS^IO. Am byny cofiwn gynghor y 
jinpÌM iyé, *• Tjml fy mhob4; déê i'th yalal' 

CiF. YL 10 



elloedd,acbau dy ddrysau arnat: llecha^no 
megys envd bach, hyd onid elo y llid heibio: 
canysueíeyr Arglwydd yn dyfod allan o'r 
faiij^re, i ymweîed ag anwiredd preswylwyr 
y dd.iear, a'r ddaear a ddatgnddia ei gwaed, 
ao ui chiiddia mwyach ei lladdedigion." 
Esay 26. 20,21. 

OhÌO. T. P. HOGHSi. 

Atehiad araüi "Caricr Khifÿddiaeih\" 

Mr. Gol — Credwyf i mi ddeall yr hTO a 
ddificedodd C. R., ond tebyg na ddirnedaisyr 
hy 0' n, ftddyliodd. Gan hyny erfyniwyfar- 
noch adael yr fayn a ganlyn i ddyfou i'w sylw 
yn maes eicfa Seren ysblen^dd, yn ogfaubaith 
y bydd i'r tameidiao mawriou isedddygymod 
á*i chwaeth flíìgnrawl. * ' 

d^rn djm djddieu dyddiaa* dyn dyddlas 
Fel, 1 : 16 :: 104 : 1664 -r 6 * 277è 

bechgyn 
S3 ] 3, y ol y gofyniad. Yna saif fel isod— 

bech. b«ch. dyddlnn dyddlan 
Fel, 40 : 13 :: 277} : 90 2-15. Yratebîad 
cyntaf 

Ood rhag y ineddylia Mr. C B. yr hyil oi 
ddywed, wele ycfawageg: 

ys ' ys bech. beoh. 
Fel, 12 : 14 :: 40 : 46| 

bech. bech dyddiaa d y d dto e 
Neu, fel, 40 : 46Ì : : 90 2-15 : 105 7-45 5 sei; 
o ddyddiau gauafol iV bechgyu. 

Hyderwyf y rhydd hyn yraafoddlonrwydd 
digoool i'r gorynydd. Euclid Baoh. 



ANFODDLONDEB. 

Ahwtl 8tr, — Fel nn yn ffieiddio Uedac» 
iad cyfeiliornadao pa ryw byn^g, cymmeilir 
fí i hysbysu i'ch êohebydd J. B. Reynold*, 
Blossburg, Pa , foa ei atebiad yn hollol aa* 
nerbyniol. Blin genyf nad yw yn dyaU ein 
hiaith, gan ei fod yu hoffi ei phertfayjiaaao* 
picfaon íod acbosy gwall ynaros wrth ddrwa 
ei ladmerydd: nisgwn. Cynnyg et9gy£Mll« 
^ich' ewyllyaydd da, ëulkk IsrAMOC. 



GOFYNUDAO. 

Btodbi» g'^Jw gan ryw «n o'*h gohebwyr 
difinyddawli rhoddi i mi egIivCiad teilwngar 
Toau 15. 2 : sef. a y w yn bo-íW bod yu ffang- 
en o Grìsl, y wír winwy<*íon, ac heb ddwya 
ffrwytfa ; ac o'r faerw.«íd, i'r canlyniad eŵ- 
ryslawn f KÌoli, sef *'«yna ytnaith." 

^ PBMlÌIHlftt 

OLTOTDr Parchüs,— A ydyw ja, anol K 
Testame-t Newydd (rheol aoflheiedig Crìn- 
ionogir^) î oddef aofaoe brawd neu chwaer; o 
aelo? cySredin, swyddog, neu bregethwr, 
i «Myfod dan sylw y cwrdd chwarter nea 
Y Gymanfa, cyn yn gyniaf rhoddi cyfle IY 
cyhnddedig gael ei achoa i'w drin fferi>roa 
yr eglwyt lle y byddo yn aehid, Idao gael 
dywed y oyhaddwyr ya .traáldodi ea^ «7«- 
huddiadau, fei y byddo caniatad iM» dAy<« 



70 



Jíanesiaeth Garlre/ol. 



••■vy 



sy^ ■^ w 



yredyd eaog nea ddieuog cyn gweÌDyddu ; 
dyftgyblaeth arno T 

Rliag i'r gofyniad fyned yn ddisylw, cyfeir- 
iwn et at y Parch. Wm. Oŵeri, Pittsburg, nea 
y Parch Ẁm. Morgaii, PottsYÌlle. Ystyrir ef 
o bwyt; a thaer erfyuiwn atebiad bunn. 

Datid M. Phillips. 



PIRODWYO— 



Mb. Gol.— Pa fodd y cysaonir y ddwy ad- 
nod ganlyool á'u gilydd, ^ef 2 Sara. 24. 13. a 
l Chron. 21. 12 7 o barlh parhad y newyn, 
an o'r plaau ỳ cafodd Dafydd ei ddewisiad o 
honynl t Atebiad buan a foddha 

PotttviUe. T. H. 



f R tlWL ▲ GARO RRIFYDDIA.ETH. 

Pai faint fydd hyd ocbr triongl cyfochrog, yr 
hwn y cyst palmantu ei harwyneb gymmaint 
vn ol 8 ceiaiog y droedfedd, ag y gyst ei 
Dawl'gae {paUgade) yn ol £ì Is. y Ualben ? 

Ateoiad arddangoaiadol eglar a fawrfodd- 
lonai y gofynydd. Euclid Bach. 

• 

Fel yr oedd podwaro ddynion yn cytuno î 
fynedyn gymdeithion, ac nad oedd ganddynt 
ond ua buot pan gychwynatant. Rhanasaut 
hi rbyngddynt fel y canlyn : tef — 

8. c 

Y laf, un ran o dair o'r bunt sef . 6 8 
Yr 2it, au ran o bedair o'r bunt, 5 

Y 3ydd, un ran o bump oV bunt, 4 

Y 4ydd, an ran o chwech o'r bunt, 3 4 

19 

Pan rhifatnnt y twm at ei gilydd, nid oedd 

^anddynt ond 19 twllt yn lle punt. Y gofyo- 

lad uaturiolyw, pa le y mae y diflyg, gan fod 

pob rhan yn ateb wrth y muUiplication ì 

Rhag i'r ^ofyuiad fyned yn ddisylw, cyf- 
eiriwuefat"G::rwr Rbifyddiaeth." Atebiad 
rbifyddol a rydd foddlonrwydd i 

ZanttmUef O. GTPiiLLioif. 



OENEDIOAETHAU. 

Yn Zane8yille, Ohio, ar y 29ain o lanawr, 
1849, Amelia, priod Mr. Wm. James, ar fab : 
a gelwir oi enw ef Jotoa. 

Yn Sagar Creek, Hydref, 14, 1848, Mrt. 
Jane ËlHa, priod Mr. Eliat Eliat, ar íab : a 
galwir ef ûayid. 

Yn yr nn lì^ Tach. 24, Mrs. Jones, priod 
Mr. Wm. Jonet, V fab. Gelwir ef Alfred. 

Yn yr un Ue, lob^wr 9, 1849, Mrt. Lewît, 
nriod Mr. Morris Leww ar ferch. Gelwir hi 
Mary Ann. n 

Yd yr an Ue, Chwefror VJ, Mrt. Prosser, 
prìod Mr. Amot Protter, ar fenh. Gelwir hi 
Cbarlotte. 

Yn Byapdttown, ger Pittsburg'. Medi 1, 
1848, Magdalen, priod Mr. Richard "Yeruer, 
ar&b. Gelwir ei eaw Richard. 

Yn yr un Ue, Rhajp[. 30, Ann, priod Mr.\d- 
ward Edwardt, ar ub. Gelwir ei enw Ditr 
aá Baet Edwardt. 

Yn PottiTÌUe, lonawr 29, Margaret, priod 
ìlf* Htniy Bârrifÿ u ferob. Oelwir ei henw 



Yu Palmyra, talaeth Ohio, Rhag. 28, gaa 
y Parch. R. Davle8, Mr. John Wiliiams, Pal- 
myra, a Miss Sarab Robert», Cliiitou, Ohio. 

Llaw dyncr ein Lly w danoch.— a cbysur 
Trwy'ch oea a i'eddiaDnoch; 
Nodded ein liior fo'n eìddoch, 
Uyd fodd — ac wcdi da Poch. R. D. 

MARWOLAETHAU. 

Yn Pittsbarç, Rhag. 10. 1848. Mrs. Eliza- 
beth UaiU, pnod Mr. David Hails, yn 28 oed. 
[Gan ein bod wedi derbyn cofíaut i'rchwaer 
rhagorol hon, oi ymhelaethwn yn bresennol, 
oiid yn unìg dymuno hynawsedä ein cyfeill- 
ion am fís ya mbellach, o berwydd di^g Ue 
yn y rhifyo hwn.-^GuL.] 

Rbagfyr 14eg, yn MinersYÌIle, Pa., Wîlliam, 
mab Mr. Joha P. Powell (gynt o Pendareo, 
Merthyr Tydfil, ac £lizabetli ei wraig, yn 
wyih mia oed. Daearwyd ef wrth addoldy y 
Bedyddwyr Cymreig ar y lCeç. Gweinydd- 
wyd ar yr acblysur gau y Parcn. J. P. Harris, 
gweinidog y Ue. 

Bbagfyr 6, yn Minersyille, Mary Green, di- 
weddar o Dredegar, swydd Fyowy, yn 21 
oed. Ymfudodd i'r wlad hou at ei brawd y 
Gwanwyn diweddaf. Cafodd gystudd trwm 
a byr, ac ehedodd yr ysbryd at Dduw, yr 
hwn a'i rhoes ef. Ar yr Sfed, ymgasglodd 
torf luosog wrth dŷ ei brawd, a chladdwyd hi 
yn mynwent y Bedyddwyr yn y Ue uchod. 
Pregethwyd ar yr achlysur oddiwrth Pree. 
— :— , gan weinidog y lle. Dyma rybudd ad- 
newyddol i ieuengctyd ein hoes i ymofyn 
rhaa mewn cyfryngwr. ' 

COFIANT Y CHWAER MARY DAVIES, 

Priod if brawd David T. Daviet, {frtoniedyàd 
tprth ei gelfyddydd,) yr hon afufaruf yn 
Pine Crieh, ger PiUtburs^, Rhag. 13, 1848. 

Ganwyd gwrthddrych ein cofìant Chwefror 
11, 1817. yn agoa i bentrefLIandybie, swydd 
Gaerfyrddin, D. Cymru. Merch ydoedd i 
John a Mary Williams. Adnabyddid ei thad 
yn gyffredin wrth yr enw Jacky Henry. Yr 
oedd eirhieni yn aelodau gyda y Bedyddwyr 
yn Soar, Llandyfaen. Marwolaeth ei thad a 
achlysurodd ei symudiad hi i Hirwaun. swydd 
Forganwg, ac oddi yno i Fertbyr Tydfil. Yn 
mhen ychydig o fisoedd, yn y íle olaf, tuedd- 
wyd ei meddwl i fyned i wrando y gair; daeth 
fiydd trwy gly wed ; ac oddiar ei phrofies o*i 
fiydd, bedyddiwyd hi gan y Parch. A. Jones, 
a derbyniwyd hi yn aelod yn eglwys Eben- 
e2er, yn mis Tachwedd, 1832, pan yn asos î 
15 oed, a pharhaiodd vn aelod rheolaidd a 
ffyddlon yno hyd ei goílyngiad trwy lythyr ar 
ei hYmadawiad iV wiad bon. Ymunodd yn y 
sefylifa briodasol yn mis Gorphenhaf, 1835 ; a 
daeihant i'r penderfyniad fel Ilawer eraill, i 
groesi y Morweryda, a gwneud eu trigfa yn 
America, yr hwn fwriad a gyrhaeddasant yn 
y flwyddyn 1837. Daethant yn mlaen i Pittt- 
burg, Ile y treuiiodd y chwaeryma weddillei 
hoes, yu ol ei dymnniad. Ymauodd ag eglwya 
y Bedyddwyr Cymrejg yn y ddinas ucbod, a 
pharhaodd yn nn o'r nyddlonaf hyd ddiwedd 
ei hoea. " Cofiìidwriaeth y cyfiawn sydd Imi- 



4 



Hanenadh Garirefol. 



71 



■N-.-- 



(iîfedig ;" a '• Gwerthfawr yn ngholwg yr Ar- 

glwydd yw marwolaeth eisaintef;" gan hynv 

rboddir ycbydig o banes ei bywyd cefyddol, 

ynol dymaniad ei cbyfeillion a'i pbriod galar- 

us. O ran ei barn, yroedd yn nefydlog, ar 

wabauol byiigriaa ygrefydd Gristioiiogol. nc 

yn gyson à'r ílatguddìad Dwyfol. Myfyriai 

lawcr yu yr yssrylhyrau, ac yr oedd yii ijy- 

ddvs^ iawu vnddvnl, a thrwy hvnv nid oe(ÌJ 

yu agored i gael ei ** dcna gan bob awcl dy?g- 

ei iiaeth." Cnst a'i groes oodd tcstyn ei hy iii- 

lírnst, ac ymborth ei haufarwol enaid. Credai 

ynrhwyniau ei dvledswvdd o fvw fel Cristi'tn 

ir hwn a fu forw <]ro9tî. Myuych y cotiha- 

odd yr adnod bono, *• Fel y mynegocb rin- 

weddau yr hwn a'ch galwodd o dywyllwch 

i'w ryfeddol oleuni ef ," yn gystal ng yr ys- 

tyríai byny yn fraint. Ei theiudad oedd yn 

dyuer, yn fwynaidd, ac yn aral yn isel, fel 

y ge}lir dywedyd am dani yn ddiragrith, ei 

bod yn un deimladwy. Llawer gwaith o 

dan y weiuidogaeth y gwelwyd y dagran yn 

dysgyn dros ei grnddiau, pan ar yr un amser 

y caiifyddid ei gwefusau yn chwareu, fel pe 

imasui yn geirio yr hyn a gìy wai, nc mewn 

porfolotid. Nid oedd neniawr bvth heb fod 

yn feddiaunol ar brofìad crefyddol, fel y gell- 

ir dywedyd am daui fod ei chalnn yn cldryll- 

îog a'i hysbryd yu gystuddiol. Nid oedd un 

amser am gyfeiílach dynion dibrofiad gyda 

chrefydd. Pan fyddai ei phroíiad yn isel, 

byddai yn edrych yn athrist a sofidns, fel y 

galleíid darlleu geiriau y Salmydd yn ei 

gwyneb, "Cuddiaisdy wynel),a bura helbul- 

U5." Hefyd, nid pell oedd oddiwrth Job, *• O 

na wyddwu pa le y cawn ef." Dvgwydd- 

odd iadi fyned yn iael o ran ei phrofiad tuog 

wyth mlynedd yu ol, nes ei thaflu i amheu- 

aeth am ei hawl yn ei pherlhvnas â'r Ar- 

glwydd lesu Griat. Yn y sefvlli'a hou ym- 

welwyd á hi gan y Parch. Williani Owon,ei 

gweinídog a*i chyfaill mynwesol, pryd y Caf- 

odd y brawd ar ddeall bod ei hanicuaeth yn 

tarddu yn benaf oddiar ei hanneilyngdod ei 

faaa, o herwydd byddai yn aral yn achwyn ar 

«*i cbalon lawn o bla. Dywedwyd wrthi fod 

y datguddiad dwyfol yn cynuwys ewyllys y 

Jebofa, ac fod nodweddiad y rhai cymeradwy 

ganddo wedi eu bysgrifenu ynddo. loan 6. 

39, 40. Cyfarwyddwyd hi at rban o'r gair. 

er dangos D€xiweddiad y rhai aughymerad- 

wy. (Rhuf. 1.29; Gal. 5. 19—21 ; 2 Tim. 3. 

1 — ^5;) pryd y dywedodd fod y rhes yna yn 

groes idd ei ania;.. a'i thnedd bi; yna darllen- 

wyd iddi yn Math. 5. 1 — 9: a phan yn dar- 

Ilen yr acfnodau yma, yn neillduol y 6fed ad- 

nod, caafyddwyd Uawenydd yn ei gwyneb- 

pryd : ba y rhan yma o'r gair, dan fendith 

Oow, yn foddion idd ei chodì, a hawlio ei 

rfaaa yn Nghríst, &x. CoflTbaodd am yr am- 

gylcfaiad fawnw lawer gwaith mewn diolch- 

garwcfa i'r Arglwydd, a hyny hyd borih y 

bedd. Mewn perthynas idd ei hymarwedd- 

imà. yr oedd yn hynod o ddychlynaidd, yn 

jDodrecba ymddwyn yn addas i efeugyl Críst. 

Ymarferai i wylio a gweddio, fel nad elai i 

brofedigaetb, yr bwn ddawn oedd wedi ei 

dderbynyn faelaeth. Yr oedd bob amser yn 

caru beddwch a thangnefedd. Hefyd. yr 

oedd yn hoUol ddiddarbyn'Wyneb. Ni fydda! 



yn ol un amser o ddweyd wrth frawd nea 
chwaer am eu bai gyda pbwys a sobrwydd, 
ac yn ysbryd yr efengyl. Dangosai o&Ì 
mawram yr achoa crefyddol, ac hiraethai yn 
barhaus am ei Iwyddiant. Teimlai yn alaraa 
pan glywai am ddiarddeliad, ond cydiawen- 
íiani ugau:zy1ion yn edifcirwcb un nechadun 
Gyda ;:olwg ar yr hyn a ddywedwyd am 
darii, ^MÌIwn'ddywedyd yn gyífredinol fel eg- 
Iwys, O eiu hanv,'yi chwaer, cu fu hi genym, 
oiid ynindawodd ' Cufodd gystudd maith o 
11 o fisoL'dd : yiiyramser yma esgorodd ar 
fab, yr hwu a fu uirw yn mhen ycbydig am- 
ser. Medílyìiwyd y buasai wedi hyn yneael 
ei Ijadreryd, oiid uid felly y bu. Ymddansof* 
odd yn lira buan ei bod yn nghafiáel y ddar- 
fodetüijanth, yr liyn a achowidd ei hangeu — 
Meddiunwyd hi ag amynedd bron yn ddigyff> 
elyb. Yr oedd ei thawelwch a'i badaíed- 
rwydd i'r dedwyddwych nefol yn achos o 
syndod i'r gytînnydogaeth ; yr oedd ei duw- 
ioldeb tu hwnt i bob amheuaetfa. Dywedai 
yn aml ei bod yn foddlon i ewyllys yr Ai> 
glwydd, gan ystyried fod yr fawn sydd yn eii« 
tedd fel purwr a glanhawr arian yn ymofyn 
gweled ei ddelw yn bertfaith ynddi, a*i bod 
yn ystyried ei chy^tudd fel fiwrnes yn toddi 
yr nlcani ymaiîli. Rhoddodd lawer o gyngw 
horion dwys a difnfol i'r rhai a ymwelenl â 
hi : a dywedai, •* Yn awr y mae crefydd yn 
werthfawr i mi ; yr ydwyf bron ffarwelio ft 
cbystudd a galar, gan ymestyn i ymaflyd 
mewn llawenydd a hyfrydwch. O ! lesn aû- 
wyì, derbyu fy enaid." Cadwyd cyfeillach 
grefyddol íîyda hi ddwy noswaith cyn ei 
marw, pryd y meddyliodd ei brodyr fod ei 
gwcndid gymmaint, fel mai gwell fuasai idd- 
ynt beidio a chann. Ar ddiwedd y cyfiirfod 
rhoddodd y pennillcanlyuol allau ei huuan, a 
dy wedodd wrthynt am ei ganu : 

** Ccisiwch wisgeedd y briodas, 
Gwiagoedd byíryd, hardd cu lliw," icc. 

Ymddangosai yn amlẅg ei bod a'i boll fayf- 
rydwch yn ymorphwys ar gyíìawnder y 
Meichian mawr, o herwydd yr oedd y pennill 
CBD^'nol yn cael ei adrodd ganddi yn aml : 

" O gyfinwnder pur trag'wyddol, 

O gyfiawhder maith didrai ; 
Rhaid i'm hcnaid noeth newynllyd 

Gael yn fuan dy fwynhau ; 
Dyma'r wipg ddysgleirwen oleu 

Guddia'm noethni hyd y llswr, 
Fel nad ofnwyf mwy ymddangos 

Fytb o tìaen dy or«eddfawr." 

Parhaodd am y ddydd caolynol mewn ag- 
wedd hyfrydol, fel y dywedodd ei bod yn 
canfod gweision Icr trwy ei hauedd ac oddiam- 
gylch ei gorweddfa, yn barod i waeanaetfaaer 
dwyn ei henaid tuag adref trwy lyn cysgod 
angeu i'r baradwys nefol. Boreu dydd Mer- 
cher, y 13eg, tîarweliodd â'i phriod ac á'i 
phlant bychain yn nn ac un, a dywedodd y 
byddai iddi ymadael yu fuan iawn: a pfaan 
yn y glyn yu ymdrechu ag ançeu, gofynwyd 
iddi, a oedd crefydd yn talu ei Ifürdd yn yr 
ymdrech hono 7 atebodd mewn llais gwaa- 
aidd ei bod yn elw tragy wyddol iddi ; ac yn 
mhen ychydig fynudau, pan oedd ei gwynêb- 
l^ryd yn gwenu, bi a ymadawodd áV fuchedd 
non, pao yn agos i 32 oed. Féíìý trefnwyd 



Hanmaeth Chtrírefìtl. 



Ü fyDedia 
„ íjdda'nl 
ael priod a phtiinp ci I 



. i alaru eii colled o 



dreth alTiuidw; 



aredíg ■ tíiync 



^by... 



1 jr hyu y 



toÌlyDga gfiumulíarlh ; Ireiudd nii 

oì t'uddyeciii — y tbai goren a glywai nm dsu- 

jol, iiüd Iju y cwbl yii ofer. 

N.idHeddÌMl y chwaer yma<luweili°, fel 
'gwruig. oedd ya rwyi.uidd. ufiiild, ac ewyll- 
' ■" ■ areliud gailref jt 






i chlyw 



d sn eweled oll yu 
yindiluiiudind. 
jHigliidd Uuwer u'i 
: eraill, er lalu y 

farwul. Vu y tŷ, 
Id a (jweildiödd 7 

a phrecethudd y 

ShIiu 37.4, 5 i yr 
i buu dri dìwruod 
cyohwjBwyd á'i 
ÌHiu Wealíya.dd ya 
di ei eboril' yn y 

trugaredd am ren- 
'n y weinido^i.elh 
,■ Trefnyddion We». 
aelhaiit o hub 



i'h r. 



wHed 



gwyneb ein hannyl cbHBür ar dir y by> 

Bydded i Dad yr ymddiraid a Bariiwr y 

ei dyiiprwch íofBlu BmdaiiyTit, 

i guel cydgyfaiẁd ar ddeheu- 

ju njdd niawr yr yniweliad, 

1 nieddiaut o BtifeddÌBtilO y laiiit yn 

Dgwlid y goleanì 

Bligo, gtr Filliburg. Ditid Ditiu. 



law y Bani' 



HABWOLAETHAÜ YN BIRMINGHAM, 

loiMÉwr IS, 1849, yn un flwydd * pbedwar 
iDÌiocd, Mary Jaiie, merch HeuryaCathrriiie 
Morriai ac yti mtaeu ISeg n ddiwruudau, 
brawd i'r ua fecbau ncbod a fu farw belyd. 
•rnddwy flwydd. deginis. a deunaw diwruod 
oedi gan adael ei ríeuiyn ddiblaul i alaru ar 
aî ol Qweiuyddwyd ar nGblyatiry cladded* 
'-aelhaa gau y Parcb. Ihm. Edwanli, gwMo- 



r 



y He. yn ol y drafD arTeRil. 

O'n (aloilagtiraddi 
Fel penldd fIioitd tb ei irw. 

Ya riioydduDdawii-B rhojdaí 

BiTT utaianltmDl o dwrfj bjd, 

r rhal oedd ririol, l>yii 1 0. 
By'B Mwl yn j ijwod. 

RhoT nnfhor nwni i ebwl iy nl 

Ifodjrn •aUu l'rleisi 
M <iob babanod b^weh ehwl, 

HiWB OWod weJD Mwt. 



( ÛDBu iyddaf VD y làn. 

TrwT'rcjrnnwcdicefnt 
tr bob rhjw droion dyruj 



DAMWAINALARtISTiiLF.WISVILLE,KT. 

HiCHOEiiiiJ bycban, lair blwydd, naw niia, 
a phednurdiwruod oed. ü'r enw Evan Jaoiea 
Davie». luab i Kvan a Mary UaTÌea, yu ddam- 
woiiiiol B ymafludd yny íealtfttte, ac a yrudd 
draf-lwnEc o hono i'an oedd yu boelb, yr hyn 
aactauaodd el farwolaetb. 

m ofldMthi'ríwrn^ddiwiT 

MíH^n ™o'n )"on draw'jyda'r ìlu, 

Ertcwiyny iywod, 
O (welwn biwb, pob oudrui •r,- 

O'firolwg jndLll.nu. 
Y plsni B raddudd Duw i'n rbia 

Amn™fjddwn,«yf.n 
D«nd<r-Jl.w«- 



Y Cthrt tr PoTTSTii.LE.— Vn etholiad di- 
weddaf y lle hwu penderryuodd y Cymrf 
bleidleisio drm yr uu persuiiau yn awyddoi- 
iuii. CyDBliwyd daii gyfarfod yti flaenurol i r 
ellioliad.erynihuli i niewn am gymerisdao a 
chy.nhwyíderau y gwabauul ynigeiswyr. — 
Wedì cael boddlonrwydd yn bvn, aeth nawb 
yu dawel ar ddydd yr etfaolìad ì raddi ei 
bleidlBÌS. adaug'Uwyd UHoldeh nellldunl yD 
yracboa, abod dylauwad y Cyinryobwya 
niawr yn y oard ogledd-diiwyrBÌninI. Bara- 
wu fi>d hyu yu well na bod cia cenedl ya 
pleidleiatu dros berBOnau iia wyddanl ddina 
am dsnynt. neu Eael eu twyllo wrlh y puíit, 
fel y mae yn ainl. Cymerariwywo y cyolluo 
i'a ceuedl mewn lleueJd eraill. 

Ahotlciiiid Hisod — Cyhosdda papyran 
Miawniri haue* anwydua a<n un .Mr.WeaUMn- 
ford. sirydd awydd '-chuyler, yn y da'aetb 
buiio, yr hwnoedd bafyd yu caa^hi tretboedd 
y awydd. Yr 'iedd snuddo U.a %ìm o arian 
y dalaelh dan ei oFal, y rbai u giugleaid gan- 
ddo ei huu, a dyfeisiodd y cynllun caulynol i 
yslietlio yr arian <>ddiwrth_ y dalaeih, Gad- 
awiHJd hwf at dau ofal ei wrBÌe. peth a bo- 

pyr. a dywedudd wrlbì ei fi>d ef yn myuod 
oddi CBrtief ain rai dyddÌBU, gau ei rhybndd* 
ìo i beidiii gadael neb i aros «D y tÿ Irwy *- 
nos ond ei hunain hyd ei ddychweliail. Y nos 
bo.io daeib gwr oedranusD di^itbiwr heibìo, « 
dymuDodd gsel lletiya yoo droe y nus. Ar y 
decbreu gwrlhododd y wraîg pniatau hyny, 
yn ol nyfarwyddyd ei gwri oud jnu ei bod. 
yn adnBbud y tsilhtwr, ao yn ymddyried ja 
ei oaeBtrwydd, cydsyuiudd a'i gaii, Oddea- 
tu caool Doa. daeUi rbyw bersoDaa i dori i 
dori i mewn i'r tf , y rbai oeddeot wedi diio 
«u ktiaBÌa fel NHraid. DaMbaai i umm 
•t y wraig, a |e^iiaDt n yr ariao, y rtMÌ 



äanuiaelh D iam m i » 



7% 



^w/^-/"^ 



màd gioddi rn y tŷ, gut m bTgwth jn nrw 
ot fOiiK*ddai hwyüt. Bfaoddodd yr aiÌMi pa- 
^r idtlynt. Dy weda«aut hwytbaa bod yno 
tfiaa bathol, a'u bod yo rbwym o*a cael. At- 
ebodd y wraig ei bod wedi cymeryd y rbaì 
liyay i lyDa y grìsiaa, a chymerodd aroi f> ued 
fw ceÌBÌo ; ac aeth i fyoa i'r ystafell ife yr 
oedd y teithiwr yn cysgu. Hysbysadd ef o 
aefyllta pethaa i fawr y gríuao. Dywedodd 
yntea wrthi am eymeryd un o'r ddeu law- 
ddryU oedd gauddo ef a cbymeryd yr arian 
yo eî barfTedog, ar llawddryll yo eaddiedig 
daoo, a phan y baasai un o'r liadron yn dyfod 
yo mbeB i dderbyn yr aríany am iddi danio 
ato ; ac 7 deuaî yntau a'r llawddryU araU yn 
mliea yn ddioed i eyfarfod y lleill. Gwuaetb 
ya ol y cyfarwyodyd, a iyrthiodd un oV 
synion yo lâu-w wrtb ei thraed. Taoiodd yr 
ben wr y llall, ac a laddodd un arall o hooynt. 
a'r Urydydd a ddîaogodd yaMÌtb. Ar ol •ylwi 
cafwyd aÜan fod y gwr anoneat wedi ayrtbio 
dan law eî wniig ei hon ! Fel byn y mae 
Kbaçluuiaeth yndyryaayr oaog'yn eu cyn- 
Uaniaa drygiooua. 



CALIFORNIA. 

Tmae 9,000 o bersonaa wedi gadael yr 
UdoI Dalaethau tda Californiao lewn y dee 
wytboos a derfynai y 24ain n Cbwefror ; seÌ, 
oGaerefmg-Newydcl tuB 5,000» o Boston, tua 
1300; o Pfailadrlphia. 166; o fìultimore. 361 ; 
o New Orleana, tna 500 ; ac o botbladdoedd 
erstll, tua 1,500. Amryw o bonynt ydynt 
bobl o gymeriadau da, acogyfansoddijd creV 
aiscbas. 

Y Biae toa deg ar bugain o bersonau, rai 
o faonynt yn Gymry, wedi myned allan yno 
o srdal Summit Hil! yn ddiweddar. 

Beroir ▼ bydd i $5,500,000 o lleiaf, yn fwn 
snr, yn ot $16 yr wus, gael eu symud o'r 
mwogltidiHatt byn yn ysbaid y flwyddyu a 
ddiwtfdda Gorph. 1, 1849. Mae byn yn fwy 
ná b)ll swm yr anr a gasglwyd o holl gloda- 
feydd aor yr Unol Dalaethao mewn pymtbeg 
mlyoedd a ddiweddent yn 1848, ac yn agos 
cymmaiot dair gwaith a'r holl swm o aur a 
fitifawyd yn muthdai vr Uoul Dalaethau am y 
flwyddyn ddiw«ddaf. Mue preswylwyr San 
Francisco yn d^fs^fu ar y GynghoHa i sefydla 
batfady canghenawl yn Caüforuia; ac os na 
woeir byoy. bamaot y bydd i bedair rban o 
bnmp oV aar a gesglir yoo gael ei fatha 
me«n gwledydd tramor. 

Y mae y gorrtr enraidd, ^n o1 tyatiolaetbau 
Bwyddogioo awdurdodedi^ y Il^^wodraetb, a 
di^ o îwn aur yoddo i roi swaith enillgar i 
fso' mil o ddynioo am genedlaethaa i ddyfod. 
Hae y Ilwch i'w gael yn yr afon ac ar y gwas- 
tadedd, ond yn y creìgiau a*r ucheldiroedd y 
mae i*w gael yn ronynau sylweddoì, rai o bo- 
aynt gymmaint a dwm dyn, ac weîtbiau yn 
llawer mwy. 

BarBwn fod eagealosdfamawr wedi bod yn 
eio Uywodraeth na boasid wedi trefoo rhy w 
fesam cyn yroa er aoMldiffyn persooM a 
bywydan y rfaai eydd yn mynedallao yiio, yu 
gytlal a dyogelu peth elw ar gyfer tnMl y 
ihyM ddiweddaC Y cyBUoB a gyiinyÿeiB m 
"'*-* i'r flywodrtaÄ gyflogi dynidD i lyaed 



allao yno «m brìsoedd rbetyinol, (meâdyHwH 
y gellir dyogelo gwasanaeth ngein mil yn y 
wlad bon ac Ewrop o berBonau sydd yn awr 
allan o waitb, neo ychwaneg os bydd angen, 
a elent alian yn ewyllysgar am ddelar y dydd 
a*a cynnaliaeth,) a darpnru llongau i'w cym- 
eryd, ac oa byddo caniatad i neb fyned yno 
i gasglu anr ond dan y cyfr}'w ammodau: neo 
ynte gail y lly wodraŵth eu talu yn ol yr anr a 
gasgloot. Fel byu byddai gwell trefo yno nag 
sydd yn bresenool : a gallaì y tlawd tfr gwir 
angenus fyned allan yo gystal ag braill. Yn 
awr y mae heidian o ddyoion o bob gwlad ytt 
myned yoo, a*r rbai byny fel creadariaid an« 
waraidci, a ymwasgarant ar byd ac ar draws 
y wlad, gan ladd, ysbeilio, a difroJi pob 
peth ffordd yr eloot— y mae pob pechod— • 
aolladrwydd a dyburwcb— yn oaet eo cyfr 
lawni yn ddiofo a digosp. Uu boneddwr ag 
sydd wedi dycbwelyd oddi yoo yn ddiwedd* 
ar, a dystiai na chymerai ef unrhy w owni o 
arían am fyned trwy yr un perygMn a dy- 
oddefiadaa dracbefn ag a gytarfuodd yno.— 
Achwynir fod y cryd a*r mwytb hefyd yn 
ddrwg mewn rbsi partbaa o*r wlad. 

Y fatb vw awyddfryd dyn amgyfoetb, fely 
gwnaiff bob peth am arian, ac a ddywed 
wrth yr aar coeth, Fy nuw ydwyt. Cym* 
maint mwy trysorao sydd yn cael eu bes- 
^[enlaso yo ein bymlau nag a fedd Califbra- 
m, sef cyfryogau gwybodaetb a doethineb. 
yr bon y mae ei tfrwyth yn w -11 ua'r aur, 
a'i chynyrcb yn werihfawmcach nag aur 
coeth íawer. Pe ba'i awydd dyoion gyra- 
maint am feddu y pethau byn, byddai ag- 
wedd arall ar y byd. 



■■ 



HANESIAETH DRAMOR. 

PRYDAIN FAWR, &e. 

Nid oes dim yn neillduol yn y newyddîon 
masuacbol diweddaraf o Loegr. Y mae ym- 
ddaogosiad o gyiiydil mewn bywiogrwydd. 
Y cotwm, yr haiaro, a nwyddau eraill a god- 
asaot ychydig. 

Mae y cholera yn parbao i weithio a thoríi 
lawr trwy amrvw fanau yu Lloegr, Scotlaod 
ac Iwerddon. Mewn un wytbnoa ba>4Iä o 
farwolaethau yn iácotland yn uuig. 

Agorwyd Senedd Prydain gan y Frenines 
mewn araith faith, yrhon agynnwysa amryw 
bethau tra pbwysiff ac angenrbei«iioI. Mae 
yn dra tbebyg y goTlyugir yd i mewn yn ddi* 
doU. Bwnedìr Tleibau treuliun y Llywodr' 
aeth yn gyft'rediool. 

Cynnaliwyd amryw g^farfodydd Iluoaog tt 

Charcfans iawn yn mhnf drefydd Lloegr, o 
Ìaid y cyff'road sydd am gael terf^na ymrys- 
onau teyrnasoedd trwy gyflafareddiad, ac nid 
trwy ryfel. Talodd E«Lliba Burritt ymweliad 
á rhaiíleocdd yn Nghymra. Da genym fod 
y byd yu gweled fod rbyfel yo chwibanogl 
rhy ddrad ac ercbyll i gael ei chanu. Y mae 
oesdiolch i Dduw am gyuhorth i ladd dyu» 
ion wedi inyned heibio. 

Yb ddiweddar eitoorodd gwraig i gnrdd yn 
Westmigfter, LluodiiOi ar bamp o íeÍDbgyn— 



74 



äanesiaeth Dramor. 



oU yn farw ! Gwraig arall ger Caerdydd, ar 
dri blaotbyw. 

MaRWOLAETH 156 O BLàNT TW T00T1KG. — 

Yr oedd dyo yn Tootiog, g»r Lluodaiu, yn 
cadw tỳ niawr, ac yo cyineryd i mewo 
blant tlodîoo o'r gweilbdai ondebawl idd eu 
cynuaì wrth y flwvyddyn — hyn a hyn yr un. 
— Yr oedd amryw o uudebau Llundain yu 
danfou eu plant yno, ac yntou yn ea cadw 
ar lai na hauuer digod o fwyd, a'u sythu — 
heb ddillad^ y dydd aoi dauyot, na'r nos ar- 
nyut, ac' yu eu casglu yno yn heidian ar 
draws eu gilydd, nes oedd y lle yn afiachus 
Çau briuder áwyr. Yn y sefyllfa hyn, dîrfu 
i'r chülera darddu o*r camdriuiaeth ag oedd' 
ent yu gael, a thrwy hyny i angeu ryddhau 
166 o houyDtl Cynnaliw^d trenghoíiad ar 
gyríFy gwywedigion druam bychain, a dyg- 
wyd y rheìthfarn i mewn eu bod wedi marw 
o herw^dd triuiaeih anmhriodol gan yr hwn 
a ofálai am danynt. Traddodwyd yr adyn, 
Drouet, dan y rbeithfarn o ddyn-laddiad. ' Y 
dyhiryn annuwiol yn gwneud elw ar fywyd- 
au y plantdioiwed! 

IwBRDDON.— Wedi î Smith O'Brien a'i gyf- 
eillion gael eu coudemuin a'u dedfrydu ŷn 
Iwerddon i farwolaeih, appeliasant at Lys y 
Frenines am ail brawf, ar yr achwyniad fod 
cam-farn wcdi ei rhoddi yn y prawf cyntaf. 
Canîaínwyd prawf newydd, ac wedi dadleu 
poeih drachefri. caflarnhàodd Llys y Frenines 
rheitlirirn y llyà cyntrìf. Deaílwn eu bod 
yn awr yn appelio ;i't Dy yr Ar^lwyddi am y 
trydydíi prawf. Oiid j)e treiyd gun' waith, 
nÌ8 gellir troi y drwg yu dda. 

Rhuthr-daniad. — Ary 24ain o lonawr, bu 
rhulhr-daniadarswydus mewn gwaitb glo ger 
Barnsley. swydd York,trwy yr hyny collwyd 
o70 i 8Ò o fywydau. 

Ffraingc. — Y mae terfysg arali wedi cym- 
eryd Ije yn Paris, yr hwn a dawelwyd irwy 
drngaredd heb dywallt gwaed. Yr oedd yr 
ymryson rhwng y gyuadledd wladwriaethol 
á'r Llywydd a'i weinîdogion wedi cynyddu, 
fel y nieddyliwyd y buasai cyflafan araU yn 
cymeryd lle. Daeth 80,000 o filwyr i Poris, a 
rhuddodd y Cadf Changarierar ddeall i'rter- 
fysgwyr maì gyda y gwrtbglawdd cyntaf a 
godid*y baasai ymosodiad cyfiredinol, yr hyn 
a eH'eithiodd i'w darostwng. 

India. — Y mae brwydrau poethion wudi 
eu hymladd eto yn India rhwng y Saeson a'r 
6ikh6. pryd y lladdwyd ac y cìwyfwvd tna 
400oVfŷddin Frytenaidd, a thua 4,000 o*r 
Sikhs. 

YsBAFN.— Ymladdwyd brwydr rhwng mil. 
\yyr y Frenines, dan lywyddiaeth De la Con- 
cha, a*r gwrihryfelwyr dan lywiad Cabrera, 
ar y 7fed o lonawr. Lladdwyd o chwech i 
saith caut o bob ta, a gorfu ar Cabrera ei bün 
ffoi. 



Y PAB A*I 8EFYLLFA. 

Maç y Pab wedi anfon cvfarchiad Hym at 
ddinasyddwyr Rhofain, dyddiodig Gaeta, lon. 
1 ; ac ynddo dy wed : — 

"Dýsgwyliasom mewn'gobaitb y baasai y 
gwrthdystiadan a'rcyhoeddiadau aanfoDaeom 



allan, yn dychwelyd at ea dyledawyddau fel 
deillaid, ac fel y ffy ddloniaid, y rhai, hyd y Dod 
yn mhrifddinas em Taleithan, a ddirmygasant 
y dyledswydau hyn, gan en mathru dandraed. 
Ond, yn lle dychwelyd, gweiîhred oewydd, a 
™wy ysgeler fyth odrosedd rhagrithiol, agwir 
wrthryfel, a fiyflawoodd fesur eio gofíd, ac a 
gytfrôdd ein digofaiot cyfiawo, megis hefydy 
bydd iddi drallodi yr eglwys gyffrodinoí. 
Cyfeiriwn at y weiibred hono, mor atgasjn 
mhob golygiad, trwy yr hon y cymerent arnynt 
erchîcynulliad yr hyn a alwant Cyohadledd 
Wladwrîaeihol gyffredinolo'r Taleithau Rbuf- 
einaidd, trwy ordinhad dyddiedig y 29ain o 
Rhafyr diweddaf, i'r dyben o sefydlo ffurf-Iyw- 
odraeth uewydd yn y Taleilhau Pabaidd. 

Fel byn, ganbenWru anwireddaranwiredd, 
y mae cefnogwyr afly wodraeth ymbleidiol yn 
y mdrecfan 1 ddystry wio awdurdod dymborol y 
Pen-esgob'* ftbufeinüdd ar arglwyddiaethau 
yr Eglwyi Santaidd. Diau, nis gall dydd 
llawenacn i ni wawrio arnom, na hwnw, yn 
mba un y'- cauiateir i ni weled ein meibion, 
ydynt yr awrhon yn pericymmaiot odralloda 
chwerwder i ni, yn dycbwelyd yn eu hol i 
gorlan yr Arglwydd. Mae eiu gobaith am 
gael gweled y cyfry w ddydd dedwydd yo fuan 
yn cael ei gadaruhau ynom, trwyyrystyríaeth 
o gyffredinolrwydd y' gweddiau ydynt mewn 
undeb á'r eiddom nmau, yn esgyn at orsedd 
Dwyfol Kas, o wefusau a chalonau hoilffydd- 
loniaid y byd Caiholic, y riiai ydynt yn 
ddiball yn aiolygu ar iddo Ef droi calonaa 
pechdduriaid, a'u dychwelyd ynolilwybrau 
gwirouedd a chyfiawnder.'* 

Bwriedir ethol y Gyuhadledd wladolarfyr 
— vr ydys yu awr yn darparu yn ddiwyd. Er 
fod y Pab wedi tystio yn erbyn y peth, a 
bygwth melldithio y rhai â gymerant ran yn 
y cyftiood uewydd; ond y mae y bobl yn 
dweyd mai ••gwyu fyd y rhai a felldiihir." 
Tonisant i lawer bapurau y Pab yu uffloo 
oddiar y muriau, a gorymdêithiasant trwy y 
ddiuas dan regu y Pab— aethant i mewn i ghop 
ile yr oedd pen-wisgoedd y cardioaliaid, a 
chymerasant hwyntolla thaflasaut hwynt i'r 
afon Tiber; a gosodasaot i fyny baporao ar 
y mnriou o'r cynhwysiad hvn*:— 

••Nyui, y bobl oruchaf, tíwy rad Duw, &c., 
a ordeiuiasom, ac ydym yn ordeinio, fod pob 
paban. gjîu ddecbreu gyda Pias IX, i gaefen 
difeddianuu o'u hawdurdod wladol, ac yn 
enwedig y rhai a'o daogosant en hnnain yn 
elynion iV undeb Eidalaidd. Nyni, y bobl, 
ydym yn rhoddi i Pius IX. ein rheg; ac á'r 
anathema ddifrifolaf. yn ei gyhoeddi ef yn 
gwympedig, yn enw Dow a'r bobl. Mae y 
gallu 1 ysgymuno o hyn allan ar ben, a gelwir 
College y Cardinalíaid o byn allao, College 
Uffern." 
Fel hyn 

Msc y bwystfil, gaa broffwyd, beb westfa 
Gan neb o'r deUiald yn Dhir EidaJa. 

C.ewn glywed ei faanes cto yo mfaellacb y 
mis nesaf. Ofoi yr ydym y bydd y galluoedd 
Pabaidd Cyfaodirol mor ffol ac ymyru yn y 
mater. Dy wedir fod cynllan ar droed, yo ol 
pn au y mae Ffrangc, Yspaen, A wstria, Porti- 

fal, Naples a Sardínia ya eydweithréda o'i 
laid. Bad luek iddync. 



Tywysogaeth Cymru. 



75 



TYWYSOGAETH CYMRÜ. 



LlopruddiaetuCwmgwdt. — Cynnygiwyd 
gwobr o £200 am ddal y llufnidd 'erchyll 
hwo: cymerwyd i fyna lawer o 20oddyQÌua 

bryd i bryd mewa gwahaool fauaa, ar 
ddrwg-dybiaelb, ood beb gael y llawrudd oU, 
ood oV diwedd yr oedd gwaed yo gweiddi— 
eyobyrfodd Satan ef idori ffeaestr pobydd ya 
•wydd 8uffolk— daliwyd ef— -cafodd ei brawf, 
• ded/rydwyd ef i fis o garcbar am byny. Ar 
eidderbyoíad i*r carcbarsylwodd y ceidwad 
eifod yn ateb y deagrifiadaa a roddid o'r ilof- 
mdd ger Aberhondda. Danfonwyd i Aber- 
bonddo, ac aeth Mr. Powell, Cŵmgwdy, a 
pholicemao, i Ipswicb, er BÌcrhau ai efe oedd. 
Adoabyddodd Powellefyr olwg gyotaf. Yr 
oedd i gael eî ddwyn i lawr i Aberhoadda ar 

01 trealio ei ûa allao yoo. Da genym glywed 
&d y gwalch ar gael. 

ABs&BONDDu.^Cynnaliwyd cyfarfod yn 
neoadd y dref, yma» ar y 4ydd o lonawr, er 
mwyn dyfeisio cynllaniau i sefydla coleg 
mewo cysylhiad ár lywodraeth yn Aber- 
hondda. Mabwysiadwyd yno amryw ben- 
derfyniadaa iV perwyl. Yr oedd yn breaen- 
nolaoiryw o foneddigion'yrardal,dau athraw 
ycoleg Annibynol yn y dref, a chan mwyaf 
o*r myiyrwyr. Gwyddus yn gyffredin foá y 
Ptfcfa. H. GriflSths o du ymyraeth y lywodr- 
aeth ag addysg y bobl, ond ui ddy wedai ddim 
yn y cyfarfod. Ond y Parch. E. Davies, yr 
atfaraw ieithyddol. a wrthwynebai ymyriad y 
lywodraeth ag addysg y wlad, a chefnugwyd 
ef gan y myfyrwyr. Deallwn fod teimlad o 
•nfbddlonrwydd cyffredinol gan yr enwad 
Annibynol at Mr. Griffiths o herwydd hyn. — 
Ymddengys yn anghys^on fud un âg sydd yn 
dsl, efallai y sefyllfa achaf yn eii píith, wedi 
eiosod iarwain a ffurfio meddyliaa y tô o 
weÌDÌdogion sydd yn codi — ei weled ef yn 
pleidio schos gelynion yr YmneiUduwyr — y 
rhsisydd am ddifodi eu hiaith a'a hymueill- 
doaeth. Gweled on sydd ya Ilywydd ar go- 
^ë' * gynoelir trwy roddion gwirfoddul y 
bobl yn pleidio mesuraa mor wrthan. le, dy- 
wedwn mor groes i ysbryd gonest Cristiunog- 
aetb ei ban. 

Marwolaeih Prtse Prtsb, Ysw., A. 8 — 
Tgaagenhon odenla hyoafol Gogerddan, ger 
Aberystwytb, a dorwyd i lawr ar y dydd laf 
o'rflwyddyn hon, yn ei balas ei hnn, ^a 74 
ml. oéd. Ba yn cyorychiolî bwrdeisdrefi 
Ceredigion dros SOmlynedd. Yr oedd yn dra 
cfayfoethog, a dy wedir ei fod yu an o'rar* 
Iwyddi tyoeraf wrth ei ddeiladon yn y wlad. 
Gotodwyd ei weddillion marwol i orphwys, 
gydallawer o bomp yn nghrooMeU y tealo, 
yneglwys LlAobadarn*fawr, prya yr ymgyn- 
Botlodd yr oegordd fw^af o bobl a welwyd o 
fewn oof y trígolion fieuaf. Yn canlyn yr 
elor-gerbyd yr oedd 23 o gerbydan bonedd- 
igionyrardal, a thaa 250 o'i ddeiladon yotaa 
ar ge^lan duon, ac mewn galar-wisgoedd, yn 
Diàrchogaeth bob yn ddao. 

Mae cystadlenaíh frwd yn oasl et obarío y n 
«laatt amgyBrycfaMÌBd y bwrdeiadrofi, y rhai 
aáâMtfantyttfTdddrwyeiftrwplMtà. Ua 



o'r ymgeiswyr yw ei fab, Fryse Pryse, Ysw., 
a'r Ilall yw an Harford, Sais. ac eglwyswr. — 
Hyderwii maiy cyulaf a garia. 

Aberdarr. — ?fo8 Lun, Innawr 15, cyfarfci 

aelodau Cymdeithas y Coedwiüwyr {I-\-i'Pst- 

er*), er cytìwyno anrheg i'r Purch. Tlinnicì» 

Price, gweinidog y BedyíMwyr, ani ei liiJd 

parbaus i ddyrchafu cymerindnu a llcsoli ain- 

gylcbiadau ydosbanb gweiîh^aryn Al>orJ'ire. 

a i wasaaieth i'w cymdeithas mewn modtl 

cyffrediaol. Mr. Wàtfain Mor^an a gyflwyu- 

odd iddo ddarlun hardd a chostfawr o ar- 

wyddlun y cyfundeb. Yr oedd y darlun wedi 

ei osod roewn frame o*r gwneathuriad mwy- 

af destlus, cyfansoddedig o amrywiol goed ci'r 

fath cowocaf. Yo y rhnn achaf o ba ua y mae 

darn o bres, yn mba nn y mae yr byn a gau- 

Iyn wedi ei gerfío : 

"Presented aa a token of thefr respect to their worthy 
brother, the Rcv. 1 hoa. Price. by the brethren 
of Couàt 1908 of the Ancìont Order of 
Forcsteni, Aberdure." 

Derbynîwyd yr anrheg gan Mr. Price mewu 

araeth gyfarchiadol wresog a chalonog. 

Caerdtdd. — Prydnawn Sabboih, louawrT, 
fel yr oedd dau o achau yr on gynt a drnmwy- 
ai ar hyd y ddaear. ac a ymrodiai yndJi. ond 
n gyfenwaut eu hunain *' Saiut" yn adrodd ea 
protìad, en gwybodaeth, a'u galíu, ar yr heol, 
1 glywedigaeth y rhai a elent heibio, tyu- 
wyd eylw hen filwr oedd yn aros gerllaw at- 
ynt. ac wrth ganfod agwedd ddefobiyool un o 
honynt yndyrchafu ei ddwylaw yn otryfuwch 
a'i glustiau, a*i eiriau mor rasol ag eiddo Twm 
o'r Twlc, gwaeddodd yr hen filwr heb gryn- 
dod. "mai buddiol iddynt hwy fyddai myned 
ymaith, ac onide!" Gyda'r gair, dwylaw yr 
areithiwr a ymollyngodd, ei dafod a ddyMaw- 
odd, a gosododd ef a'i gyfaill pre^ethwraidd 
eo traed yn y tir, aethantyn ddioed i'w ff'ordd 
eu hun, ond nid yn llawen. — Ychwanrgodd 
yr beo filwr eìlwaith, ** Na ddychwelwch yma 
rowyach, rhag dygwydd i chwi beth a fyddu 
gwaeth." A'r ychydig blantacb a cyfrilent 
bwy yn wraodawyr a synent yn mron gym- 
mamt>a gwyr Gadara gynt, pan aeth y Batan- 
iaid i'r moch. Agorent eo Ilygaid yn arswyd- 
us ar yr hea filwr, gan ddy wedyd ynddynt 
ea huoaiOf *' Pa iath ry w ddyn yw hwn, gan 
fod hyd y nod Seintiaa y dyddiaa diweddaf 
yn fibi rhagddo." Fel yma terfynwyd y Uith. 

Abrrcanaid, oer Merthtr.-— Cyunhliwyd 
cyfarfod yma i ordeinio y brawd Richd. Johns 
o'r Bontfaen, a diweddar fyfyriwr yn athrofa 
Pontypwl, i fod yn esgob ar yr eglwys hon, 
ar y 24aia a'r 25ain o Rbagfy r diweddaf. Bo- 
reu a nos Sabboth, pregethodd y Parch. T. 
Thomas, athraw Duwinyddol, Pontypwl, ac 
R. Evans, Penygarn. Dydd Nadolig. am 10, 
dechrenwyd gan J Jones, Dowlais; traddod- 
wydaraetb ar natar a chyfansoddiad eslwys 
efengylaidd, gan J. Eyans, Bontfaen ; rnodd- 
odd y gweinidog ieaangc ychydig o hanes ei 
fywyd, aM olygîadan ar byngciau crefydd ; a 
gosodwyd dwylaw amo a gweddiwyd drosta 
'gan J. Jones, Bion ; yna pre^öthodd T- Tbo- 
mas aìrei ddyledëwyàd fŵfgweinidog. ' Ara2, 
•pregethodd T. Dayies, Me^th^, i*reglwyt,» 
I>.' iobaa, Cáeráydd, ^liydig yn twy oyÌT. 
rediira]. Àm 6, ffágelhoild y . hnêjr £.' 



Bmtesiaeth Dramor. 



oll yn farn' '. Gwraig arall gei Caenlydd, ar 
dri o blantbyw. 

MiRwni.>CTH 156 Blint tn TaOTina.— 

Yr uedddj-Dju Tooting, g»r Llandaiu, yo 
cadw lŷ niawr, BC jn cyineryd i mewn 
blant tlndioDu'r gwEÌlbdHÌ umJetiawI idd eu 
cyniiBÌ wrth y ll.yydJyn — hyo a hyn yr un. 
— Yr uedd umryw u uudnbuu LLundain yu 
dHiit<iu ea |>liiDt yuo. ac yiileu yn eu crniw 
ar lui na hiuuer lüsod o fwyd. a'u sytliii — 
h«b diiillad y dyuid sni danyDt, du'f nni ar- 
nyut. uc' y'u eu casglu yuo yn heidiau ar 
druwa eu gjlvdd, nca ueud y lle yn atìnchu» 
giu briudcr awyr, Yn y «erylll'a hyu. daríu 

i angeu ryddhau 
'd trengbolÎBj ar 

îi!'ij«iî'i*i.''.î£ 

odol gan yr bwn 



yr Dchwyniad fod 
. j prawf cyn-af. 
. BC wedi dB.llea 
) LW» y FrenÌiie» 
Oeallwn eu bod 
Arslwyddi am y 
■ciyd guD' wailh, 

„„^. , .. . ,4ttinoIoDB«r, bu 

rhulhr-Haniu.larfwydii> me«u gwBÌtb glo ger 
BBrnslL-v. iwydd Yorfc.trwy yr byny collwyd 
o70ÌSÔofywydau. 

FrHAiNOC— y mBeterfyag arall wedí cym- 
eryd llu vii Parie, yr bwrí a dowelwyd trwy 
drugnrotÌil heb dywnllt fiwned Yr oedd yr 
ymTjnja rhwup y g^usdledd wtBdwrÌBethnl 
a'r Llvwydd «'i weinidogion wodi cynyddu, 
fel y liieiliiyliwyd y buawi cyflatan BrallyD 
cyoieryd Ile. Duelh BO.OOO o fìIwTr i rarii. a 
rhuddoddy Cadf Chau;:ari*^rBr dJeall i'rter- 
fygnwyr iTtii gyda y pwrlb^lawdd cyntaf a 
godi(V^ baaaBÍ ymoioirtBd cytì'rediiiol, jrhyn 
B eH'eiÌhiodlt i'w dsroilwng. 

Indu. — T niae brwvdrBu poelhÌOD nudì 
eu hymladd eto yn Indìn rbwng y Saeíon a'r 
8ikha. (.rvd y lUddwyd bc y ctwyfwtd laa 
lOOD'rfŷddin FrytaDBÌdd, b thua 4,000 o'r 
Siliha. 

YsBíiB. — Ymladdwyd brwyiir rhwng mil- 
\»yr y Frenines, dan lywjddiaeth De Is Con- 
cha, a'r gwrthiyfelwyr dan lywiad Cabrnra, 
«T j 7fed o loiiawr. Lladdwyd o chwech i 
■BÌIh caul o bob tu, a gorfa ar Cabrers ei buD 
Ifoi. 

Y PAB A'I SEFYLLFA. 
IMbç y Fab wedi Bnfon cyfarcbiad Ilym it 

ddinaiiyddwyr Rharain.dyddiedigGaets, lon, 

1 ; KC ynddo dy wed ; — 
"Dÿagwyliaaom mewa'gabaitb j buBMÌ y 
. . 1 .- I ....... eddÌBdau ■aafMiaBBm 



ewrth'dyitisdan a'rcyhneddii 



Ünd.yD Ile dychwelvd, g«. 
mwy yBgelerfyth odrusedd 



altan, yn dychwelyd at en dyledawyddau fal 

deiUsid, ae fely ffyddloaiaid. jrhai.hydy uid 
yo mhrifddÌDas ein Tateilhan, ■ddinnyn«nt 
y dyledawvdBa hyn. gaa en ■nathra dan draed. 
„. ...._u... ,. ..^ gweilhred newydd, 
isedd rhagrithiol 
lodd íf 

EylFt6dd ein digöfBÌDt cjtÌBWD, megi>befydv 
Ijydd iddi dralWi yr cglwya gytfrodinol. 
CyfeiriwD at y weilbred h'iuo, mor atgaayn 
nibob golyirÌHd, trwy yr hun y cymerent Brnjnt 
erchrcynultÌBd yr hyn a ulwaul Cynhadledd 
Wtadwriaeihol gvirredînol o'r Taleithan Bbuf- 
eìnaidd. trwy ordinhad dyddiedig y S9ain o 
Rhafyrdiweddaf, i'r dyben o aefydlu trurf-ljw- 
odraetb uewydd ya y 'îateilha? Pabaidd. 
Felhyn. gunbenjyruanwireddaranwiiedd. 



, gun benlyru 

logwyr atiywodraelh ymbteidiot yn 
ymdrecbn ) ddyslry wio awdurdód dyniboTol y 
Pen-euM^' tthufeÌD^idd ar arglwyddiaelbn 
vr EglwTi Sautaidd. Diau. nis gall dydd 



ni weled ein nieibiaa, 
ydynl yr awrhou yn pericymmaint odnlloda 
chwerwder i ni, yn dycbwelyd jn eo hnl i 
gorlan yr Arglwydd. Mue eiu gobailh tm 
gael gwoledycyfrywddydddedwydd jnfum 
yo cael ei gadarnhaa ynom, Irwy jr jityriaBlb 
gYHreJinolrwydd j'gweddiau ydynt mSwB 
unJeb £'r eiddo.a ninaa. jn eagyn at oraedd 
Dwyfol haB, o wefiiaau a cliatonau holtlfydd- 
tonÌBÌd y byd Calhnlie. y rliai ydvnl ya 
ddibalt yn aiolyga ar iddo U droi 'cal.inu 
pectidduríald, h'u djchwelyd ynulilwjbriii 
gwirouadd a chyfÌBwnder." 

Bwriedir cihol y Gviibadledd wladol arfyr 
— vrydyayuawryndarpBru yn ddiwyd. Ér 
fud j i'alj wedi lyatio yn erbyn y pelh, i 
bygwili melldithio y rha'i à gymerBnt ran jn 
y cyflrond uewjdd; ond y mae y bnbl ro 
dwejd mai '-gwju fyd y rhui a feltdiibir." 
Tor.'iaaiit Ì lawar bupuran y t'ab jit ufflon 
odüiar V muríau, « gorymdeítfaiaannt irwj y 
ddiues dan regu y Pnb — aelltunli mewn iẅ^ 

lleyr „ ■' -- ■■■■■ 

chyoieri 

af'ia Tiber; n goaodaaant i fynj bapuran ar 

y miiriuu o'r cynhwyaiad bjii':— 

''Nyiii. j bolil oruchnf, trwy rad Duw, bc-. 
a ordaiiiimom, ac jdjiu yn ordeinio, fod pob 

SJiliBii. gau ddecbreu gyda Pio* IX, i gael ea 
ircI.IÌBuuu n'u hawdurdod wIadol,ac;ri 
enweJig y rbai a'u dangoaant su hnnaia jn 
eWninn i'r undeb Eidalaidd. Njni, y bobl. 
yjyin yn rhuddi i Piua IX. ein rheg; ac í'r 
anathema ddifrifolaf jn oi gjhoeddi ef jn 
gwympedig, yn enw Duw a'r bobl. Mae j 
gBllu i yagymuno n hjn allan ar beo, a gelwu 
Ciitlefe y Cardiiiatiaid o hjD atlaD, Coltega 



pBbaÌdd CyfBui _... ^_^._ ,_ . 

mater. Dywedir fod cynltaa ar droed, ynot 
pa au j mae FfraaEC, YapBen, Awatria, Porti- 
Naplsi a SBrdÌDÌa ya cjdn'eithredD n'i 
Bad lutli iddjM. 



fí; 



Tywysogaeth Cymru. 



75 



TYWYSOGAETH CYMRU. 



LiOFRUDDiAETH CwMGWDT. — Cynnygiwyd 
gwobr o £200 am ddal y llufrudd erchyll 
íwn: cymerwyd i fyno lawer o 20oddyaioa 

brjd i bryd mewa gwahanol fauau, ar 
ddrwg^ybiaelb. ood heb gael y Uawrudd oll, 
omi o'r diwedd yr oedd gwaea yn gweiddi— 
eyahyrfbdd Saian ef idori Senestr pobydd yn 
iwydd8uflb1k — daliwyd ef— cafodd ei brawf, 
• ded/rydwyd ef i fis o garcbar am bynY. Ar 
eidderbyoiad iV carcbar sy) wodd y ceidwad 
dfod yn ateb y deBgriBadao a roddid o'r Ilof- 
rodd eer Aberhonddu. Danfonwyd i Aber- 
boodoD, ac aeth Mr. Powell, Cŵmgwdy, a 
pholicefflan, i Ipawicb, er sicrhan ai efe oedd. 
Âdoabyddodd Powell ef yr olwg gyotaf. Yr 
oadd i Eul ei ddwyn i lawr i Abernooddu ar 

01 treorio ei âs aUan yno. Da genym glywed 
fad j gwalch ar gael. 

ABtRHOhDDU.^Cynnaliwyd cyfarfod yn 
neaadd y dref, yma, ar y 4ydd o lonawr, er 
mwyn dyfeisio cynllnniau i sefydlo coleg 
mewQ cysytltìad á'r lywodraeth yn Aber- 
hoDdda. Mabwysiadwyd yno amryw ben- 
derfyDÌadao iV perwyl. Yr oedd yn bresen- 
nol ainry w o fooeddigioo' yr ardal,daa athraw 
ycoleg Annibynol yn y dref, a chan mwyaf 
o'r myfyrwyr. Gwyddus yo gyffredin fod y 
Futh. H. Gríffiths o du ymyraeth y lywodr- 
leCh ag addysg y bobl, ond ui ddy wedai ddim 
jnycyfarfod. Ond y Parch. E. Davies, yr 
líhraw ieitbyddol, a wrthwynebai ymyriad y 
lywodraeth ag addyag y wlad, a chefaugwyd 
íffçaDymyfyrwyr. Deallwn fod teimlad o 
uCoddloDrwydd cyffredinol gan yr enwad 
AoDÌbyDolal Mr. GrifRths o herwydd hyn. — 
Ymddeogys yn anghys^on fod un ag sydd yn 
dal, e&llai y sefyllfa nchat yn eu plith, wedi 
eÌModiarwain a ffurfio meddyliau y tô o 
weioidogion sydd yn codi — ei weled ef yn 
pleìdio achos gelynion yr Ymneillduwyr — y 
rhaisjddamdäifodi eu hiaith a'u hymueill- 
daaeih. Gweled an sydd yn Uywydd ar go- 
W. a gynDelir Irwy rodrìion gwirfoddol y 
wblyo pleidío mesurao mor wrthun. îe, dy- 
wedwD oior groes î ysbryd goneat Cristionog- 
ledi ei büo. 

Marwolaeih Prtse Prtsi, Ysw., A. S — 
TgaDgeohon odealo bynafol Gogarddan, ger 
Abofysiwyth, a dorwyd i lawr ar y dydd laf 
o'rflwyddyn hoo, yn ei balas ei hon, yn 74 
nü. oêd. Bu yn cynrychioli bwrdeisdrefi 
CePBdigion dros 30 mìynedd. Yr oedd yn dra 
efayfoethog, a dy wedir ei fod yu un o'r ar- 
liyddi tyoeraf wrth ei ddeiladon jn y wlad. 
Goiodwyd ei wedâillion marwol i orphwy», 
gydallawer obooipya nghromceUy teolu, 
yn^lwysLlaobadara-fawr, pryd yr ymgyo- 
Mjwld yr osgordd fwvaf o bobl a welwyd o 
»WQ cof y trígolioo fieuaf. Yn canlyn yr 
elor-gerbyd yr oedd 23 o gerbydao bonedd- 
ipoD yrardal, a thua 250 o'i ddeiladon yntao 
V geSylsa duoo, ac mewn galar-wisgoedd, yn 
«MJîbogaethbobyBddan. 

Mae eystadleaaih frwd yn oael et obarío y q 
«^ MigyiiiycUDÜwl y bwnleiadr«fi, y rhai 
«ddaaúiiaiyBrydddrwyeiÌiurwolMtb. 0« 



o'r yrageiawyr yw ei fab, Pryse Pryse, Ysw., 
a'r llall yw uo Harford, Sais. ac eglwyswr. — 
Hyderwn maiy cyutaf u garia. 

Aberdare. — îfos Lnn, Innawr 1;"), cvfarfu 

aelodau Cyindeiüias y Coedwiswyr (Furest' 

erí), er cytìwyoo anrhcg i'r Paich. Tlior,ias 

Price, gweiuidog y Bedydùwyr, aiii l»î liijd 

parhaus i ddyrchafu cymerindnu a llt>R)ti ain- 

gyicbiadau y doabarth gweitha:aryn AborJire, 

aiwasaoieth i*w cymdeitlias mewn modd 

cyfíredittol. Mr. Wfttkin Murgan a gyflwyu- 

odd iddo ddarlun hardd a chi.stfawr o ar- 

wyddlun y cyfundeb. Yr oedd y darlun wedi 

ei osr>d mewn frame o*r gwnenthuriad mwy- 

af destlus, cyfansoddedig o amry wiol goed o'r 

fath enwocaf. Yn y rhan uchaf o ba un y wnt* 

daro o bres, yn mha un y mae yr hyn a gau- 

lyn wedi ei gerfîo : 

"Preaented aa a token of thelr respect to their worthy 
brother. the Rev. 1 hoa. Priec, by the brethren 
of Court 1908 of the Anciont Order of 
Foresters, Aberdure." 

Derbynîwyd yr anrheg gau Mr. Price mewu 
araetn gyfarchiadol wresog a chalonog. 

Caerdtdd. — Prydnawn Sabboth, Iouawr7, 
fel yr oedd dau o achau yr un gynt a drarnwy- 
ai ar hyd y ddaear. ac a ymrocìiai ynddi. ond 
n gyfeuwaut eu hunain " Saiut" yn adrodd eu 
profíad, en gwybodaeth, a'u galíu, ar yr heol, 
1 glywedigaeth y rhai a elent heibio, tyu- 
wyd sylw hen filwr oedd yn aros gerllaw at- 
yut. ac wrth ganfod agwedd ddefo&iyool iin o 
honynt yndyrchafu ei ddwylaw yn ogyfuwch 
a'i glustiau, a'i eiriau mor rasol ag eiddo Twm 
o'rTwlc, gwaeddodd yr hen filwr heb gryn- 




odd, a gosododd ef a'i gyft)ill prefjethwraidd 
eu traed yn y tir, aethantyn ddioed i'w fi'ordd 
eu hun, ond nid yu llawen. — Ychwanrgodd 
yr hen filwr eilwaith, " Na ddychwelwch yma 
mwyach, rhag dygwydd i chwi beth a fyddo 
gwaeth." A'r ychydig blantacb a íryfrilent 
hwy yn wrandawyr a synent yn mron gym- 
mamt-a gwyr Gadara gyni, pan aeth y satan- 
iaid i'r nSoch. Agorent en llygaid yn arswyd- 
us ar yr ben filwr, gan ddy wedyd ynddynt 
eo hunaitt, *' Pa iath ry w ddyn yw hwn, gae 
fod hyd y nod Beiniian y dyddiaa dtwéddaf 
yn ffbi rhagddo." Fel yma terfynwyd y Uith. 

Abkrcanaid, oer Merthtr. — Cynnàliwyd 
cyfarfod yma i ordeinio y brawd Rìchd. Johns 
o'r Bontfaen, a diweddar fyfyrìwr yo athrofo 
Pontypwl, i fod yn es^ob ar yr egiwys hon, 
ar y 24ain a'r 25ain o Rbagfyr diwoddaf. B^ 
reu a noa Sabboth, pregetbodd y Parcb. T. 
Thomas, athraw Duwinyddol, Pontypwl, ao 
K. £vans, Penygarn. Dydd Nadolig. am 10, 
dechrenwyd gan J Jones, Dowlais; traddod- 
wyd araetb ar natnr a chyfansoddiad eglwya 
efengylaìdd, gan J. Evans, Bontfaen ; rhodd» 
odd y gweinìdog ieuango ychydig o hanes ei 
fywyd, a^ olygiadan ar byngciau crefydd ; e 
gosodwyd dwylaw amo a gweddiwyd droste 
'gan J. Jones, Síoa ; yna pregèthodd T- Tho- 
mas af ei ddyledtfwydd fef gweinidog. ' Am 2, 
pregotbodd T. Dayies, Me|thyr, i'reglwyt,» 
*1>.' Jotiea, Cfteràydd, ^bydig ya &rj oyíT- 
redinol. Am 6, yhége ŵ o dd y'. èredyr £.' 



76 



Tgwyêogaeth Cymru. 



..y^^ V -^ ' 



Evan9-a J. Evaos. Yr oedd y cyfarfod hwn 
yo dda drwyddu. Mae golwg obeithiul ar 
yr acbos yii y lle. 

MAabTBERLLAN.— Cynnaliwyd cyfarfod mis- 
ol yma ar y 7fed aV Sfed o Ehagfyr. 1848. Y 
pf egethwyr. oeddent T. Ëvans, Llaugynydr; 
T. Willia i'8, Soar; J. Edwards, Bryomawr; 
W. Bichards, Peuyrheul ; B. Price; D. ^ar- 
man; L. Kvan8, a J. £vaas, Abechonddu; £. 
Owena, Sus. 

BfcTHESOA, OER BANOOR.—Cynnaliwyd cyf- 
arfod yma, nos Sadwrn. y Sabboth, a Dydd 
Nadolig. Pregethodd W. R. Williams, Pen- 
rbyudaudraolh ; Robert Jones, Llanllyfni : J, 
Williams, Traethcoch; a T. BÓberts. Rhos-y- 
boi. Anerchwyd gorsedd j uef gan Williams, 
Pedrbyn ; Jones, Llanllyfnî, &o. Llwydd i'r 
gwir. 

Tabernacl, Merthtr. — Mae y Parch. John 
BobertSj Llaogefui, wedi derb^u galwad un- 
frydol yrifglwys hou, ac wedi decbreu ar ei 
weiiiiJogaetb, gydag arwyddion gobeitjhiol o 
fuddltmrwydd y nef. 

DowLAis. — Cynnaliwyd cyfarfod blynydd- 
ol Caersalem, Dowlais. ac Llira, Penydaren, 
Biìag. 3, 4, 1848. O herwydd pobl grwydd 
y lle, baruasom yo ddoethach i bregetbo yn 
y ddau addoldai yr on pryd; a chaíoddEltm 
aCbaersalem eo gorlaow. Pregetbwyd gan 
J. Eicbards, Pontyiypridd ; B. Ellis, Syrbowi ; 
Lewis, Tongwyntais; Eoberts, Penuel; Ed- 
wards, Soar ; Lewis, Dinas ; Williams, Eben- 
eser; Jonee. Llynlleifìad, &c. Casglwyd at 
Elim. £69 lOs- âo*. yr byn oedd yn swm rby- 
fediol o dda ag ystyríea îsalder yr amaerau. 
Bwriedir cynoal gwyl de yn Uebron y Pasg 
nesaf* 

Llahcarpah. — Cynnaliwyd gwyl yma dydd 
Nadolig diweddaf. Yr oedd tua 200 ya cyf- 
ranogi o*r daoteitbion. 

Cr9«btw£l -«-Anrhesodd Mrs. Jones, Ffaw- 
yddog, blaut yr Ysgol Sul â digonadd o dé, 
bara a monyn; a theisen ; jies i'r plant ddy- 
wedyd, Da a dîçon. Am 3, decbreowyd 
agor y pyrth, dylifodd i mewn dros bedwar 
oant o Dobl, a cbafodd pawb eo digoni; yoa 
areìthiodd y brodyr Eeea, Yictoria; Williams, 
argrairydd, Croghy wel ; Davies, LlaaalU ; J« 
DavÌMr Brynmawr ; Ë Farry, Ysw., a J. E. 
Fraoeo, Ysw. Oddwrth yr ymdrech^wBawd 
y swm o £27. Gwnaeth yr aelodau, drao^ y 
tè i fyna, ac aeth yr aríaa a dderbyaiwyd oU i 
leibaa y ddyled. 

LLAKEwaT.— -Caŵwyd oerfi bacbgei^ii deg 
oeá, o'r enw Jofan DaTÌes^ wedi bowldi mewa 
pjnrll yina y dydd Martb olaf ya laiiawr. 



PRIOOASAU. 

Bbag. 25» ya Faayŵii, John WUImihiì a» 
Aae Joaes, y ddao o blwyf Pil. 

loD. 1, yn PeBneL Eymnt, gan y Fanh. 8. 
Edwafda, 6oar, Jephtba IŵiaSi iiMì^ ftarah 
liitwfaoçff» y.ddaa o Dredefir. 

Ii^. liyafiMW, MeithjFr,wi jKF-TQh,X 
iaM«# Ttumm H09m « Maig^ tÜMmiAp. y> 

^.t . a| w ii ii 



Iott> 37, Geerg» Ha|^eaa Mary WiUiaBM» 
y ddao o Bont Pritanoia. 

Inn. 26, yn Llanrhaiadr-ymochnant, Ellis 
Jones, Brynafon, ac Ânu Evan», Tynymaes. 

lon. 26, yn LIan6angel, BscheUaeth, Kvaii 
Thnmas, Tyhwnt-i'r>afon, ac Ëllea GríffiCbf , 
Bodgadla. 

lonawr 24. yn Llanbeblig, Samnel Rdwards 
a Betsy Hoghes, y ddaa o Gaernarfon 

lonawr 28, yn Amlwcb, Owen Thomas, 
Tycroes, a Mrs. Jaoe Jonee» Amlwch. Maa 
oed y ddau a^a gosod yogbyd yn Ut) ml. 

lon. 4, y» St Asapb, J. Haghes ac Abd 
Hüghes. 

lonawr 30, yti Dinbyoh, Tbomas Braas, » 
Mary Jane tSymmonds. 

Innawr 15, Frederích Edwords, Abergelo, 
a Mary Ëllen Hogbes, raerch y diweddar J. 
Hugbes, Boddlewyddan- 

MARWOLAEmAU. 

Rhaçfyr 4, Tbomas Beea, CaateUgorwyn, 
Trelech. yn 50 m1- oed. Yr oedd yn iJdiacon 
gyda y Bedyddwyr yn Bethania, Talog, ac 
yn wr a bercbid yn fawr 

Yn Nhreftorest, ger Pontytypridd, yn 20 
oed, Ann Lewis, mercb John Lewis, siopwr. 
Bu yn aelod fFyddlon gyda y Bedyddwyr 
droscbwech mlynedd. 

Yn Llanrwst, louawr 10, G. W. Carter.yn 
75 oed. 

Yn Merlhyrr lon. 10, Mrs» Sarab Jamcs, 
gwraig Mr. Lewis James, Pant-ty wyll, yo 56 
oed. Yr oedd yn aelod hardd yn y Taber- 
nacl, ac yn un o*r swragedd mwyaf rhin- 
weddol yn y lle yn ddiau. 

lon. 24, Sarab, trydydd fercb BeDJamia 
Price, Ysw., gyntFosemaiOi yn 37 oed. 

lon. 24, yn 34 oed, Catherlne, gwrsig E. 
S. Jones, siopwr, Caernarfon. 

lon. 19, yn 20 oed, Caiherine, gwraig E. 
GnflSth, Melin Horon. 

lon. 22. yn 40 oed, Jane. gwraig Mr. H. 
Humphreys. maensaer, Port Madug. 

lon. 18, yn 46 oed, Jaae, merch heoaf J> 
James, Portbdynllaen. 

lon 20. Mrs. Jones. gweddw y diweddtr 
R. Jones, oríedydd, Amlwch. 

lon. 19, Margaret Emma, roerch y ?9xcn. 
J. Boberts, Bhnsymydrç. 

lon. 23, yn 27 oed, Harríet, gwraig Mr. 0. 
Pogb, medidyg, Ffestînìug. 

lon. 10, LewisPugh. Royal Oak, Meifod. 
! lon. 23, yn Maaehester. Bdward, mab J. 
Jones, teîthiwr, gynt o Lanidloes. 

lonawr 22, y Parch. Doniel Tbomas, ^^^ 
idog yr Anoibynwyr yn Mhoarhîw-gaJeÄ, 
swydd AberteÌD. 

lonawr 13, y Paroh. Wm, Charíee, «ab f 
Parob. Jobn Charle^ Gwalchmai, Mon. 

lonawr 8, y« «3 o«l, Mr. Wm. EyeaSi uii- 
caiach-fawr.Oeltigaer, Morganwg. 

lonawr 18« ar ol cystodd byr, Min^rj» 
Floronceí merah y Farch. H. Griffiibs, Coleg 
Aberboaddn. , », »»*. 

laaawr4Mty8-6f «aiftiy Pareb. MicbaelWJ; 
bwte, Pwllheíi, Yr oeèà yo un o> pijí^ 
wyrmwyaf pohlc^gaMd yn mWWi y Twi»' 
yddian'OilfiiiaMUl. 



•îf.» 7 




ti 




Nl ŶÍŸtt HÌ DlÿYSÒ'^NI^ÒDYSC Nl WRG>NDY 



■m 



ì $mm míimMiíi 



IfEU 



GYPRWNO GWYBODABTH 1 HIL GOMER YN AMERICA. 



& 



(CiriEI(DISIG)II!)IBIDM (&m l&o SMAIEm 



\ 



Ctf. VI.] 



EBRILL, 1849. 



[Rhif- 56. 



Ymwelìad ft Betblehem, 

Coogl y BeirDÌaid, - - 79 

Haoe» 8hoo Cent, - * 80 

YGenineny - - -81 

Datÿdd ya gysgod o Gri«t, - 82 

Cán o ddaii benoiU i> Gwanwyn, 83 

Saint DaTÌd'fl Day, - • 83 

Seoedd yr Unol Dalaetbaa, 84 

Englyuion ar farwolaeth Pryse Pryse, 84 

Cofiant Mrs. Elizabeth HaiU, Pittsburg, 84 

Dr. Johii GiU, ... 85 

Calfaría yn brif destyn dedwyddwch, 86 

Adolygiad ar adolygiad, 87 

Myfyrdod ar ol darllen yr Anerchiad 

Eglarhaol, yn Seren Tacbwedd, 1848, 88 

Daliadaa Saint y Dyddiau Diweddaf, 89 

Taith Etadlawn, - - 89 

Can Dafydd DavieB (Dai'r Cantwr,) 90 

Poblogaeth Prif-Iy wodraetfaaa Ewrop, 90 

Saith holion Catwg Ddoeth a'r ateb, 90 

Ebediadau y iseddwl i Gymra, 91 

Eglwye y Bedyddwyr Cymreig yn 



CYNNWY8IAD. 

77' , Âtebion i T. H.a Cyfeilliòn Zanesyille, 



93 

Goíyniadau, &c. - 93 

Nefoedd newydd, - - 93 

Y fasnach lo, • - 94 

Eglwys Gymreig Boatoo, 94 

Californìa, . « 94 

Pittsbarg— Genedigaethaa, 94 

Priodasaaa Marwolaethau, 95 

^ Marchnad Caerefrog-Newydd, 96 

I HANESIAETH DBAMOR. 

Ì Prydain Fawr — Llongddrylliad — ^lndia, 96 

97 
97 
97 
97 

98 
98 
98 

98 



N gbaerefrog ■ Ne wy dd , 



Damwain Echryslawn yo Glasgow, 
Y Deddfao Mordwyol, 
E^gob Exeter, * 

Maban laddiad yn India, 
Lloffion cenhadol — Marwolaeth Mr. E. 
Knibb — Alfríca— Sandwich Islands, 
Ffraingc— Italy — Tascany, 
Cynhyrfiadaa cyffredinol, 

TYWY80GAETH CYMBU. 

. Amser tlawd, 
91, 94 Dînas — Etholiad Ceredigion — ^Y Gyn- 



Cyfarcbiad at y Cymry yn yr ünol Da- 
laetbaa, oddiwrth Gym. y Brytbon, 

Llofroddiaethaa, hajpn-laddiad, a chyf- 
ia£Eio artfwydaa yn swydd Bradford, 

Tàn yn Utica, 

Aiebiad i Fhüoiaela, 



ì 



91 



ddaredd — Castellnedd — Mynwy — 
Trefdraeth — Llangynidr — Trelales 
-Ystrad-dyfodwg — Galareb er coff- 
92 \ adwríaeth am Dr.- Edwards. Caer£Bli, 99 
92 ^ Trefforest— Llaaelli, Brychainiog, 100 

92 \ Priodsaa a Marwolaethau, 100 



POTTSYlIiLE: 

AReilAFFWYD YN 8WDDFA Y**MIIIERS* JOUEMAL.** 

1849. 






AT EIN DtìSBARTHWYR ATV DERBYNWYR- 

Derbyniwyd Ytaliadaii CJinlynol yn ystíMÌ y mis, (am 1848,) fuldiwrth Mr. C. Kich»rds. N«w- 
York, $14 50 ; Mr. T. Ho/)kiri8, Troy. $3 50; Mr. Tlios. l'Arry, YtMîngstown, $3; Mr. Ll. Lewi», 
Vmegrove, $1 ; Mr Wiu. Williarns, Trein«)»t. $5. An. 1349— D. Bowen, O dlown. $1 ; E Bluot, 
Yoiing!it.»wn, él ; H. Davû'». PotUviUe, $1 ; D. T. Joiies, .Miuersville. 81 ; J. R. Williám», Saint 
Clair, $8 75; Noa Dhvìb», Alleutowu, $1 25; Johu Jone^, Grau^ilîe; Parch. Rees Davie8, Acbor, 
Ohio, $2 Pns y Öereu am y flwyddyn hou yw $1 26. 

Derbyniwyd y niisfliwedflaf. beblaw a gyhoeddwyd yn y rhifyn hwn— Ateb i C«rwr Rhifydd- 
îaeth, gau Robin v Oyrnwr; eto i Ruoîid BHch, a Gufyiiiad, gau Carwr Rhifyddinelîi ; Llafor- 
wafth, gan K. W.'Hu'mphreys. BraníUm, Ohio ; Côn yGledd. a Chân yn cynnwys cynghorion 
pẁysìg, cyfl. g«n B i Prcgcfh a draddodwyd gan Jobti D. Jones, Stuben, odfliwrthT. Williami, 
(rhy ddiweddar i'r rhifyn hwn): Arwyddii»n yr Arustiroedd, gan Aderyr^y To ; GoHobiaeth, gan 
y Parch. R. Williams, Sonth Trenton. Hanesydd, &c\ 

Dychwelwo eiu diolcb;(arwch caluuoo i'ri gohebwyr carodi:; am en hymdrechioiF clodfawr i 
wueud y Seren yn foddiol n dyddorawf iYflarllenydd y ftwyddyn hou ; nî bo y gobebiaetbau 
■gr)S mor lluoaog erif^ed oV blaen. Daliwch ati, fecbgyn; a gwr'iawn ninau ein goreu Y gofid 
mwyaf i uiyw, ein bod wedi metha cael lle hyd yrna i rai ysgrifau sydd dan ein gofal. 

AÌae y brawd parchiis E. W. Hompberys, Miller's CornetÌB. ^*'r Brandon, Ohio, wedi addaw hoà 
yn ornchwyliwt i dderbyn enwau a thaliadaa drosom at y 8eren. Bwriadn! Mr. Hunipbroy» 
deithio trwy ranauo amryw o'rt^laetbau aV tir-iogaetbau, yn mhlitli y Cymry gwaegaredig; ood 
pa un a fydfi yn ailuog i wneud byóy yr haf presannol ai peidio, aàdawa yindrecbu ei oreu o 
blaid y Sereo'; am yr hyn y dychwelwn iddo eiu diolchgnrwch. 

Dymunir ary rhai sydd yu ol yneu taliadau am y flwyddyn drliweddiif, ein cofio mor fuan ag ▼ 
medroiit; byddfayny ynhwylowi y llwybr Pr Trysorydd a'r Argraftydd yn fawr, er terfvnu y cyf- 
Hf am y flwydtiyn ddiweddaf. 1)8 bydd rai o*a dosbarthwyr yn daiifon taliadau um 1849, bydded 
iddyut grybwylÌ hyny yn eu Uytbyra'i. 

ÖT Cytarwydder y Gohebiaethau, (yn ddidnnil,) To the Editor of thf Seren, PqtUvilU 
HehuÿlhiU Co„ Pa, Y Talìadaa idd eu cyfarwyddo at y Trysorydd, AVr. W. Morgan^ iV un lle. 



HYHBYSRWYnD YN EISIAÜ, am MARY a DAYID PEMBRIDGE, gwr 

a gwraig f» Wauohelygeu, swydd Kynwy. Daethant i'r wlad hf»n yn y ^wanwyn diweddaf, ood 
nt wydduB pa le y sefydlasaut. Dymuna ei chwaer Susana a*i phriod gly wed ei bauea bi. Cyfar- 
vrydder at Mr John Rvbus. Wadesyille, i ofal Golygydd y Seren, PottsviUe. 

HEFYD, am EYAN JONKS, mwnwr, yr hwn a gychwyof)dd oddi yma tua St Lonis, y 22ain o 
Fedi. Dyn tua 5 troed. a8 inod. o byd, ta thua 25 ôed. Byddaf yn'wir dditìlchgar am unrbyw 
wybodaeth f>ddi wrtho, ueu am danoi Cyfarwydderat Walter Lewis, Mtnersville. 

HEFY D, am JOHN PRITCHARD ; mae yo y wlad hon er ys 15 oeu 18 mlYU'dd. Daelh iV 
wlad hon o Nantyglo, swydd Fyuwy Mae yn frawd i William Prichard. gwr Etobecca Llewelyn, 
o Lanolli. Brycheinio^. Os dygwydd iddo ef, neu ry w un afall aydd yu gwybod pa le y mae yu 
bresenuoi, weledy llinellau hyn, bydfiaf ddifilcbgar»im lythyr ar ran ei frawd sydd yn Nautyglo. 
Cyfarwydderat Rees Gnflnths, Miner, ,Daiiville. ColiimbiaCo.. Pa. 

HEFYD, am THOMAS THOMAS, alias Twm y Panwr. Ymfudodd i'r wlad hon tua deunaw 
mlynedd yn ol o gyflliiiau y Ooed-dúou, swydd Fyowy. Clywyd oddiwrtbo yu mhen tair blyn- 
Add wedi ei ymfudiad o New Orleans. Os cyferfydd y sylwad byn ag ef, neu ry w Gyinro ai'all 
aç 8yd(i*yn wydoduapa le y mae yn bresennol, byddaf ddiolchgar amlythyr wediei gyfeirio at 
ei fab, Rees Thomas, Blossburg, Tioga Co., Pa., 



l¥tcbola8 & €ollln», 

WHOLEiíALR AND RETAIL 
DaUOŴISTS AND APOTHBCARIBS, 

Marhei 5tre«t,— pf)TTSViLLB. 

tf!NVITE the partlcular atteiiUon of the citir.enii 
of Pott«ville arif! ilti ^itinitjr. alm [^hyBÌciariR, 
VeterinBry Surgeon8,and couotry8torf$keepers,to 
theOlarge niiti Keneral BMoriment nf 
DllUOâ. criEMIiJALS & i<'AMILYMEDlCIN£S. 
Theiretoclc nnt only «^mbracea tb>! beii Drngs anrl 
M(!4icin<»8 ihe i!:ark(>t &ir>r<1{(, batnlaoall the dgw Phar- 
Biaeeutlcal and Ohemícal prepacations. Surgical and 
Deiital Inâtriimensé, Gnld Foil. Patent and Family Me- 
dicines, Ytt.ẅ s>hakêrs' lferb«, Dye Htuflîi, Painis, OHa, 
Varoialie9,(Pure. Cain|ihine, Gia«s. Putty, Snnff. beat 
Cav«pdiah Tobacco Anfi CÌRar«>, Perfumery, Bruahes, 
€k>nibs,ait)l «rery V3rlety of choîce, f«incy and miscel- 
Unenua anicies ; aisn, ihat Gxc«llent articie. Parina, 
for the 8ick and infants' diet— in fari erer^thlntr and 
anyihinff can be found in rheir general and woli-assort- 
ed atoc^. whieh tbey uflTer lo gell ut tbe lowest cash 
prices. 

N. B.— N. & C. ílattp.r themflelves from tbeir knowl- 
edgHBad ezpeiieoce in the bnainess, ou« of them. (J. 
T. Nicbolat, M.D.) hBv{ri|r held. for several yearssome 
of the moit responaible olilesB (n Enclanff and Paris 
boih Hs dispens<*r and operative Chemist, tbey woald 
ibtsrefore reapeeifuily anlìclt the confidanceand abare 
ofputlic tmtronage, as none but genuine Druga anil 
Medicbies caa be had at their estBblisbinent. 

t>t1orse and Cattle Drugs, of tbe best quality on the 
moat reaiHmable terms. [MsrcbS, 184(^10-1 y 



Llawrlenl a gwlanenl sydd ftenyf i'w frwertha, 
Owahoddaf 7 Cyhoedd vn barchuii t'w prjnu. 

CJIRPE TS 4- FLÄNNELS, 

Wholesale and Retaü. 

MAE smn y Tanaçritìwr Grynhofa rhusçorol oGftrped* 
au Tyfyn {lÀntmg CarpeiM), wedi eu ew«m mowa 
PatrymHU cyaooddall o amryw IIwìau. ain 35 l contiau J 
llHthen : a Chnrpedau cytfrêdin da a thr*^-c-^\H< o 3Bi 4^ 
of^ntiau ylla^hon. Uetyd, Gwlaae&i CyMi-e.^ o'rfaui 
orou, bríto-we (plaid) glas a gwyn, ti << <- 'utiiu : briih- 
we coch n du, .M; du a gwyn, S3; a GwUneni gwyn da. 
Uatben n ^ed, S6 o centiau y llatben. 

Gwerthir unrhy w fesur a ewyllyiiio y cwftncrlaid yn 
o1 y príaoedd nchf>d, o'r Gwlaneni'a'r Gar]»datt. 

Mae y Gwlanenau wefU eu gwncud aiì q wlan, a gtìtír 
ea gweled a*u chwilio yn Ngwe-dý y Tanegriflwr. Tle y 
\ mat>nt yn cael eu gwnetithnr, ger cood Ogledd-Ddwy* 
reininl Heolydd Centre a MinersTÌlle, PottsTifle. 

Dymnna ddychwelyd ei gydnabyddiaeth wresog i'w 
hen gwBmeríaifl, ac bydera j bydd iddynt bwy a'r cy- 
boedd yn gytfredinol barhaa vn eu cefiiogaath iddo. Yr 
•cwbl a ofyna yw, iddynt alw i mewn, paa aiewn angea 
7 fath owyddao. a laniu droBtyot eu bunain ; ac os ^l - 
ant gael eu díwallu yn fwy bf>dflhaol ae sr dyI*-rBu Ib 
mewn rbyw fiiii arall. ni ddysgwylir iddynt brrmi yma. 

J. FRANHLDf HARRI8. 
PottivìTle,}Cbwef. 5,. '49. Gwnencburwr Carpedau a 
ly. Owlanenau. 



Y SEEEN ORLLEWINOL. 



Cyf. VI.] 



EBRILL, 1840. 



[Rhit- 56. 



YMWELIAD A BETHLEHEM. 

O Lythtfr Mr . Geramh. 



Wedi rhoddî hanes am ei ddyfodiad i 
Fynacbdy yn agds i Fothlehem, dyweda yr 
awdwr fel y canlyn : 

" Yr oedd Nadolig yn ogosnn. Yr oedd yr 
hen dad parchedig, aV rhau fwyaf o'r myn- 
acbod, wedi y madael eisoes, i gael cadw dydd 
morhyuod yn y man Ue yr ymddangosodd 
Mab Dqw i gael ei enl. Cymhellwyd fi i 
gyfranogi yn ea dedwyddwcb, ac aethom ar 
eo hol. Bethlebem ! Trwy fy holl fy wyd y 
mae yr enw ei hon wedi creo argraíBadaa o 
laweoyddyn fy mynwes, yogbyd a theimlad- 
ao annarlanadwy. Ni chlywai# y gair yn 
cael ei grybwyll eríoed. ac ni cbrybwyllais 
ef fy han ycbwaith heb deimlo rhy w beth o 
gyfiroad trwy fy holl galon ; gan hyny, fy an- 
wyl gy&ill, cèiwi, yr hwn ydych yn Griation, 
acyn ddyn dnwiol, a allwch ddychymygo 
fod fy nbeimladao yn llawer mwy bywiog a 
cbyffroos, a*m calon yn llawn o lawenydd, 
wrth fy mod yn agoshau at le agoedd wedi 
perí cymmaint o hyfrydwch i mi lawer 
gwaith wrth glywed son am dano, er nad 
oeddwn yr amser hwnw yn gobeithio cael y 
dywenydd annraethadwy o'i weled fyth ! 

"Rhyw ddychymoiygion oV fath hyn a 
aethent yn barhaus trwy fy mynwes :->«.Yn 
mhen ycbydig fynydau, ty llygaid a ganfydd- 
ant y Bethlehem hono, enw yr hon sydd mor 
anwyl genyf. Myfi a gaf ei gweled ! Caf 
weled y stabl yn mha un y gaoed y tecaf o 
feibioo dynion, Rheolwr y bydysawd, Gair y 
bywyd, fy Ngbeidwad bendigedig! Caf 
weled y preseb yn mha on y gosodwyd ef, 
wedi ei rwymo mewn cadachan;— y preseb, 
yr anig gryd a allai ei fam roddi i'r baban 
godidog ! Caf weled y Ile yn mha on y dar- 
fn i'r bogeiliaid o'c DwyraÌD, wedi eo bys- 
bysn gan yr aogel, •ddoli y bendigedig leso ; 
sc yn mba cu y dsrfo iV doethion gyflwyno 
SQ banrbegìon i rrcnio breninoedd, ac ym- 
grymo o'i fliôn; a lle y darfu i'rTwynfydedk> 
sf Forwyn Fair roddi ei BUgn cyntsf i lach- 
awdwr P^chaduriaid ! 
" Fei ynaymvfyriwn wrthyf fy hun, cV 

Ctí. VI. ' . 11 



cyfryw feddvliau a lanwent fy meddwl Ä'r 
adgofion mwyaf hyfryd am fy ieuengctyd fy 
hon, — am yr amser detlwydd pan yr oedd 
darllcn yr ysgrytbyran santaidd yn gwneod 
i fynu fy hoU hyfrydwcb ; pryd yr oedd byw- 
graffiadau dyddorawl Abel, Isaac, Josepb, ac 
ya enwedig y mab bychan lesu, i'r hwn yr 
oedd dyrnaid o wellt yn wely, preseb yn 
gryd, a thŷ yr anìfeiliaid yn balas iddo, yn 
cytTroi fy hoU galon, ac yn dwyn y dagrao yn 
ffrydiau i*m llygaid. Dyna yr amser ded- 
wydd pryd yr oedd diniweidrwydd yn gor- 
lanw fy mynwes, ac nid oedd euogrwydd 
yn cael lle yn fy nghalon ; bc O, y fath law- 
enydd a deîmlwn wrtb fod fy mam yn ateb 
fy holîadau plentyoaidd yngbylcb y materion 
hyn; ond nid oeddwn yn dychymmygu ýr 
amser hwnw y cawswn fytb gyflensdra i 
weled y man y ganed fy Ngbeidwad ben'- 
digedig, ac i dalo teyrnged o ddiolchgarwch 
iddo am ei ymddarostyngîad i gymeryd arno 
ein oatur ni, er mwyn gweitbio allan ein 
hiachawdwriaeth. 

"Aethom yn mlaen ar eîn taith mor gyfiym 
ag y gallem, ac yn mhen ychydî?, wedi cyr- 
haedd i ben bryn, daethom yn ddîsymwth i 
olwg Bethlehem. Yn uchdcr fy Uaweoydd 
nìs gallwo lai na chyfarch Bethlehem yn 
ngheînan y prophwyd, "Nid ydwyt y lleiaf 
yn mhlith mîloedd Juda: canys ohonot tiyrâ 
un allan (ac y mne wedi myned,) i fugeîlio fy 

mhobl Israel.'* 

" Fel yr oeddwn yn agoshaa aty ddinas^yr 
ocdd yrolygfaohyd yn dyfod yn fwy hyfryd. 
Bethlehem, wedî ei ì^adeil.ida yn nohanol y 
bryniau, a'r gwaetadedd a'i harosylchynent, a 
ymddangosai yn odidog iawn. Y mr.eBydd, 
wedi eo rhann yn ol gwahaool etifeddiaetí-aa 
y percbenogion. ac yn fynych wedi eu hara- 
gylchyno â moriao, oeddynt yn edrych yn 
hardd, ac wedi ca gwrteithio yn dda ; a'r 
ooedydd, yn enwedig yr olaw-wydd a'rflS- 
gyswydd, oeddynt yn dra aml. Ar on llaw 
yr oeddwn yn canfod mynyddoedtl Judca ; ar 
oedd bryniau a mynyddoedd hynafiaothol 
ta hwnt i'r Mor Marw. yr oedd mynyddoedd 
Arabin Garegog i'w gwöled ; ít yr oedd hyd 
y nod y gwrthddrycbao mwyaf dibwys yn 
denu fy sylw. Yr ooddwn weiihiau yn aro?i 



78 



FmweUad a Bethlehem. 




weiúnaa yn myned yn y blaen, weithian yn 
íÀf BC yn watád yn earych o'm bamsylch, 
a'r adgofion mwjfllf bynod oeddjnt yn llanw 
fy meddwl. Ýn ngholwg y tir bendigediff 
hwn, y gwastadedd ffrwythiawn ac byfryd, 
a*r bryniau godidog a*m bam^lchynen^ yr 
oeddwn yn galw i'm cof arfenon gwledig y 
patriarchfaid» a breswylient yno gynt, yn 
nghyd a*a by wyd bngeiìiawl diniwea, a'r ha- 
nenon dyddorawl a rodda yr Tagrythyr i m 
nm ea pererindod yn y parthaa hyn. Yr 
oeddwn yn meddwl am henafiaid ein Hiaeb- 
awdwr, y rhai a breswylient y wlad hon— am 
y bachgen gwridgoch Dafydd yn bageUia 
defrid m dad, ao yn lladd y Uew a*r arth; 
am Boaz a*i fedelwrr ; ac am Botb ▼ Foab- 
lloffa yn ei laesydd, ac wedi bynT yn 
yn wraig iddo» ac yn cael yr anrhyd- 

go&eto ei henw yn flinach lesa Griat ! 

" Yr oedd yn chwech o'r gloch cyn i mi 
gyrfaaeddyd Bethlehem ; ac erbyn byn}r yr 
oedd y canwyUau wedi ea difibdd o on i an 
yii y mynacodY. Yn y parth llo yr oedd y 
gell bennodedig i mi, nid oedd dìm iV 
fflywed end swn dibynai yr awrlaia mawr»a 
ueitiao egwein y mynachod yn talo ea di- 
olchgarwch hwyrol i'w Creawdwr, ac yn 
cyflwyno eo honain i'w cùl cyn ymneiUdoo 
i orphwys dro« y noa. Pa fodd byna^daeth 
arweinydd yn foan ataf fi, a chamynau ef a 
Iloiem yn iy llaw. Aethomi waered ar hvd 
M &wr o rifiaa, a thrwy amryw o ystafeil- 
oedd, hyd oni chyrfaaeddaaom yr eglwys: 
yna troiiom ar y Uaw ddean, dros rìsìaa wedi 
ea naddo aUan o'r graig ; ao yn mhen ychydig 

5f arweinydd a ffyteiriodd íy sylw at allor, a 
y wedodd mai aan hono yr oedd beddrod y 
plant bychain a ferthyrwyd gan Herod yn 
ttchos leso. Yr oedd yn myned i gyfeirio fy 
sylwat aUor araU, ond gan fy mod yn awyddp 
na nm Ç^ned Tn nUaen, dywedais y cawawn 
weled hono rnyw amser araU. ina, wedi 
essyn ar hyd mê o risiau eraiU, daethum at 
dchws, yr hwn a agorodd fy arweinydd yn 
ddioed, a ofaanfyddais geU fiiwr, yr hon oedd 
wedi ei coleoo à niíer afrifiMÌ o lami»ao. ¥% 
arwemyad yn awr a aeth yn ol ; a minau a'm 
calon yn Uawn ofn, parch, a chariadp a aetham 
i mewn, a srrthiais i lawr ar fy nghlîniaa 
mewn gweddi ae addoliad* 

''Tm yr oeddwn fél hyn, y& oriau y nos, 
yn gwylio ae yn myiyrio with breseb yr Oeo 
dimwed, nis gaUwn íai na meddwl am y nes* 
waith bono pryd y daría i angel yr Âr- 
gtwydd ymdoangos i'r bogeiUaid ag oeddjnt 
jnffwylio eo pnudd Uw noa» pryd y dys- 
gleiriodd gogouant jt Ârglwydd o'a ham- 
gylch, ac y Uanwyd hwYUt gan ddychryn 
nawr. Dychymmygwn fbd angel yn fy 
aghyfsrch i fei y ff wnaetfa á hwynt-hwy, gan 
ddy wedyd, Nao otna. Yr oeddwn yn teimlo 
▼ UaweDfdd mawr a addawydiddynt hwy, o 
oerwydd fy mod yn ninas Da^adt ac ar }r 
man lle yr oeddwn yn ffweddio j cawsai 
laohawdwr a CheidwtMl ei eni i mi, yr hwn 

CT Crist lesn yr Aralwydd. Yr oeddwn vn 
nditfaio yrawr ▼ aywedaii, 'Awn i Fetue- 
hem, a gwelwnr • chan offooedda a mol- 
ÌÉium Dow, aetham yn ol i^m oeU, fel yr 
•edd yr awrlais yn tiro dao o*r gloch. 



"Mae Bethlehem yn sefvU yn nghsnol 
gwlad Judea, oddeota cbwech müMir o JerU' 
salem. Yn Hebrae^ ffolwid hi Beth4echem, 
sefenwa roddwyd iddi gan Abraham, ac yn 
arwyddocao *Ty bara.* Gelwid bi Ephrata, 
sef • Ffnoytìaawn,' ar ol gwraiç Caleb.— 
Mewn cyfeiriad at hyn y dywedai on o'r hen 
seintiao gynt, pan ddaeth ar ei bererìndod i 
olwff y ddinas hon, • Yr wyf yn dv «yfcpch 
di. Bethlehem, tŷ v bara gwirioneddol, Ue y 
ganed y bara a ddaeth i wared o'r nef. Yr 
wyf yn dy gyfarch di Cphrata, y wUd 
ffrwythlawn, lle yr ymddangosodd Daw yn 
y cnawd !' Hyd y nod yn yr oes bresenoel. 
yn enwedig mewn Ueoedd gwrteithiedig, y 
mae y ddaearo amgylch y ddiuas yn dra 
ffrwythlawn. Y ffigys a'r sjpiao grawnwia 
ydyot yn aml a danteithiol lawn, ao y msa 
pob peth yn tyfu yma yn hyood gyfiym. 

" Gelwir Bethlehem hefyd yn * DdÌDSs Da- 
fydd,' o herwydd mai yno y ganed y tywTf. 
og hwnw, yr hwn oedd yn oo o gvn«dsdaa 
leso Grist, a'r mwyaf enwog ac arddercbog o 
hoU freninoedd Israel. Weiüiiau, hefyd, 

5elwir hi yn yr ysgrytfayran yn Betfalebani 
adea, i'w gwafaaoiaetfaa oddiwrUi Feúde- 
hem araU ag oedd yo GalUea, yo perŵyn i 
Iwyth Sabuloo, ao beb fod mewo oo OMidd 

yo eowog. .... 

** Yo y ife hwD y darfo i'r Cnstiooogioo bo- 
renol oea gyotefig adeUado teml, yr hon a 
amgylcbyod oeo a Brnnwysai dŷ yr anileil- 
iaidryn mfaa nn y cafodd lacfaawdwr y Ijyd 
ei eni. Hwy a dyrent yma o bob parUi i w 



dyben o yra ymaitb y CrîstîoDogioB, s 

gwoeod gwawd o'o orefydd yo ogbolw^ y 

Paganiaìd, darfa i'r Amerbawdwr Adnao 

ben i ddelw i'r duw Adonia ffael ei aosod i 

fynn yn y deml iion, ac a sefyolodd addolisd 

trythyU a ffwaradwyddns i'r duw hwnw, yr 

hwn a barhaedd hyd deymasiad yr ambe^ 

awdwr Cystenyn. Helenr mam y ty wysog 

hwnw, yr hon oedd wodi enwoÿ ei bun yn 

&wr trwy ei gweithredoedd dawiol o'r bUMn, 

aymwelodd á gwlad Canaan, ac a ychwanM- 

odd at ei chloa, trwy berì i'r ddelw waẃ 

os ffael ei dioystrio, a'r addoliad fiSaîdd gael 

ei adiddyma ; a thrwy ei chyoorthwy a'i 

cbofoogaeth hi y cyfodwyd yr adeílad ar j 

. — ^^ 



wedi ei faaagyweirio wi ofayíbewid lawsr 
o weitfaiaa. Adeiladwyd hi ar ddaU croes, 
ao y mae wedi ei haddumo ag 48 o golofDia 
mawrion o fiyrmer hardd. 

" Yn awr, yr wyf yn myned i'tfa arwain Fr 
ffoU santaidd, Ue y gane# ein Ceidwad; ae 
O, nad aUwn ddwyn eicfa meddwl i deimled 
addas ar yr acfalysor ; ond y mae yn anmhosibl 
i neb deimlo fel y rhai a gaot y fraint o np- 
fod y petfaaa hyn à'u llygaid ea hanaio. Nid 
yw y dyo balogedig yo dinfod dim yma. oad 
gwrtfaddiTchaa afaaeddaot d ddiyatyrwch; 
nid oes yma ond lletty amfeiUaid, preasb a 
baban, yn dlawd a digon swael yr olwg s^ 
nynt; end i bob gwir GrStion j mae y Uet- 



Congly Bẁmaid. 



79 



yn deml, y pieaab yn gjMegr 
tt'r bebanjrn laohawdwr. 
Wedi ^tgyn ychydlig o rítina, yr Tdym 
yn djfod at ddrwt, yr hwn aarweinia at 
gapel tanddaearol v sell santaidd. Y mae 
jn 38 troedfedd o byd, yn 11 o led, ac yn 9 
ttoedfedd o nchder; daa baro rísian, wedi 
an badeiladn ar y naiU do, a'r llall ar y ta 
uall, a arweiniant i eglwys y Groegiaìa ac 
eglwjt yr Armeniaid. Y graig a'r palmant 
Tdynt wedi eo gorchnddio â marmor gwerth- 
fiiwr, yr fawn a roddwyd gan St. Uelen. 
Deoddee a dengain o lampan a gyneuant yn 
waitodoí yn y Ile santaidd hwn, ac nid ^w 
goleotti yr lìaul nn am«er yn cael treiddio i 
méwn iddo. Yn y pen peflaf, tna'r dwyrain, 
y n»o y &■> He yr etcorodd y forwyn fendig- 
aid ar Geidwad y byd. Mae y Ue hwn wedi 
6Ì deoo ag 16 o lampan, a'r man yn cael ei 
oodi allan gan ddem^n o iaen marmor hardd» 
wediei amoaod á jatper, yn nghanol haní 
enrudd, ae yn antfylchynedig y geirían can- 
lynol wedi en oerw> yn y iaith Ladin : * Yn y 
man bwn y oned lean Gríat e'r íorwyn Fair. ' 
Ycbydtg iv dean, y mae y preaeb, ac ^n g^f- 
etimiîol dyaodir jr man yr eiateddai Mair, 
a'r baban ar ei gHnian, pan ddaeth y doeth- 
ion i]^T dwyrain i'w addoli, a cbyflwyno an- 
riwgion iddÍDb Mae y Ue hwn hefyd wedi ei 
htfddn â ileni o aidan gwyn, ac amaery w o 
«r oddìamgylch iddynt ; ond cymerir y rbai 
byn o'r neiuda, fel lìad oea ond y graig noeth 
ya weledig, pnn y mae yr addolwyr jrn dyiòd 
1 ymwelea É'r lie ar daydd y Nadolig. 

** Wrth ymgrymn yn y Uehwn, llanwyd fy 
«iBÌd á tneimìadan ag naa gaUaf mewn un 
■odd ea darhiDÌo ; ac nia geUwn lai ná cbyf- 
edi ly n^bolygon tna'r nel, a diolcb i Ddaw 
asfoddi ei Fab yn Geidwad i bedndoriaid.'' 

T darHenydd yatyriol a canfydda lawer yn 
yr hanea bmenorol ag ayda yn aawrí o Bab- 
yddiaetfa ; ae nia gairiat na gofidio fod cymr 
mainto goel-grefydd yn caiel ei ddwyn yn 
mlaen yn y byd, a gweddio yn daer am wd 
eThoemliad cy%edinol o'r Efengyl yn ei pfani^ 
«U» trwy boll wlad Jadea, no yna bydd i 
br uff w y dii liaeth y r enwog Fardd Dewi Wyn. 

Cei awdl ar '* Ëlnaengarwoh," gael ei cbyi- 
irai,pan lefiuodd megya dan ddýlanwÍMl 
" y geiríaa canlynol : 

"Adnebjrdd 
arydd oebna Camatei 
pregidrfr ar btaOolfollia 
iwr awydd ya 



•> 




Moria: 
a BtjaTdd AaMDla ; 
da'r am br Daw ijrw aMttb, 
a|iwyqfdd paatgol 



CongleSẃmuS». 



'lÿanedyraYn 



Waftm.>'-Mf.l5. 



Maellylr Joby»eyl6iríoatarferion boran- 
rfy cya(yd ; rhydd Job yma ddarfamiad pe» 
Ìuap e gjÌBÌOioo gaa. " Fy mrodyr," nen, 
9B bytacfa, Fÿ (Heb. mAI) ngbjfemion.— 
"CyMlgarwdb,'* aedd Stnme], '<yw ym- 



glyndad calonan," yn gwreiddio mewn cyd- 
rywiaeth anian, a darbwyiliad o fodoliaeúi 
rbinwedd, oneatrwydd, a diymwadalwob.^ 
*<A'm twyUaaant" CyfaiU twyllodrna^ aef 
gelyn yn ngwiag cy&iU, aydd yma yn cael ei 
ddarlonio. Gyda Uaw, y fath aníad-ddyn yw, 
yr nn perygluaaf i gy mdeithaa. Gelyn y w nn 
yn mynweau caaineb toag atoch— yn dymnno 
eich aflwydd — ^yn Uunio ffordd i*ch dryga— yn 
gwyUo am gyfle i'ch rhwydo— yn rhoi yr ae- 
boniad gwaethaf ar eich yagogiadan, a'r gair 
dnaf ar ei dafod ; ond dyma chwi yn gwybod 
mai gelyn yw. Y mae yn proHeau gelyniaeth 
tnag atocfa ; a phan yn ei gyíathrach yr ydycb 
yn ochelgar pabeth a wneloch ac a ddywed- 
och. Ond nid oea genych y (antaia hyn ar y 
rbith-gy&iU; yn ei breaennoldeb efagorwob 
eicb mynwea ynddiieddwl a difwrw— petban 
ynddynt ea hnnain yn ddiddrwg, ond gwna ef 
en dirdynn er gwnend rhwyd i'ch dal. Cym- 
er iantaia ar eich diniweidrwydd, a daow ef, 
pan ddel cyfle a mantaia yn bwrw ei gochl 
ymaith— yn dadleni ei gymeríad— yn troi yn 
fradwr, ae yn Uedn ei rwyd. GaU Jndaa dori 
yn ddyfoadi na gelyn. Oddiar hyn y mae y 
ddiareb Yabaenaidd, "Gwareder fi riiag fy 
ngbyfrílUon, gwnaf o'r goren a'm gelynion." 
— "A'm twyllaaant fel afon." Y taitb-farefa- 
nadwyr yn y dyddian hyny aaríerent iaa- 
naohn rhwng yr Aifft a Phaleatína. Byddai 
en teithian trwy anialwch aycbiyd a pboetlH 
lyd Arabia; a'r pryder mwyaf iddynt hwy 
a'n hanHeiUaid fyddai o ran dHfyg dwír. 
Wrtb fyned, dygwyddai y tywydd ibd yn 
llaitii— <7&rfyddent ag afon droohioiieg, yn 
gorUfi», ao yn dryat&wr yn dndo y gwaelid- 
fddo'iblaen. Ymddiaychedent a Uanwent 
#u crwyn-Ieatri, ao ymddyríedent ynddi am 
idgyfoertbiad wrth ddyohwelyd. Ond dacw 
bwynt yli dycbwelyd— yr hin wedi newid yn 
boetfaiawn— >y Uwofa dan draed yn dryloag— 
yrfaanl iel ffwm nwcfaben— yr anifeiliaid yn 
brefn am yr afon, a rfaai yn ymloddedn a 
ayrtfaio. Mynteioedd 8beba efo «iynweaaa 
dyclilamedig yn dynean: ondO! cbm!-*-yr 
afon wedi ayofan; a'i gwely yn agenan poetb> 
lyd ! Afon a'i gwraidd yn y cwmwl oedd. 
Yr oedd ei bodeliaetb yn ymddibynn ar y 
tywydd. Gwna ei lqrmddangoafaKl ar ddydd 
y gafed dyrian; pan wraaogai yr hin dar- 
fyddai o'i lle. Dyna ddarìnn gloy w o'r ejî^ 
dU gan. Yn eiob baf melynwyn mawr, mor 
gwtwa4obaidd ydoedd— mor angberddol ei 
aerchatoch— minydarmagaUaieidori; ond 
gwgoddeich nen— ehwerwodd yrhin— ym- 
gaaglodd yr elleoao i frwydiv.-ym]anodd y 
feUteni'cbmynwee. Wele,betbaddnetfao'^ 
oyftül, mae eT wedi dadlono ei gyBMtnd.-* 
8efn Oomer^ 



80 



Hane» S^on Cent. 



HANES SHON CENT. 

Gan D. A9 Ruts Stephsit. 

Pan oeddwD ì yn blentyn, byddai yn betU 
cytlríHÌiu ym MynyddÌBlwYn, i famddywedyd 
er dychrynu plentyn i ddystawrwydd a Uon- 
yddwcb, " Taw, os myn di ! ag ou'te, fí bela 
am Sbou Cent atat ti." Y traddodiad cyfl're- 
diu oedd, taw rhyw ddyn drygiouus, galluog, 
a chytbreuiig oedd Sbon Cent, ac, eí fod yn 
fiçistr ai' y gelfyddýd ddv, ac yu arfer bud a 
lledrith. 

Bboddaf yma, er difyrwcb ac addysg y 
Cymry, yr byn oU o'i hanes a fedrais. o bryd i 
bryd, pan fyddwn bob amser yu cbwiHo ani 
betbau eraiíl, gacl gafael amo. 

Ym mblwyfEglwyselian, acyn agosi Gaer- 
íiìli, ym Morganwg, y mae lle a elwir y dydd 
heddyw, Abertridtor—'ììo y cyferfydd lair 
iiant. Gynt galwesid y Ue Ctcmtridwr — u'r 
cwm iülaw yn Gwmyrisga. 

Yma, yug îs'ghwmiridwr, y gaued ÍShos — 
mab ni wyddys pwy — oiid dyma hanes ei 
febyd o'r ** Mylyriau Arch&*ology," gau Iülü 

MORUANWO. 

Dywedai Uyfr Shou Uradford, mai Shon 
Ceut oedd Shuni Cwtutridwr; mai hyuod am 
uwcnadoU oedd pau yn fachgeu; oud (fel 
ag y bu erioed, ac y bydd bytb,)ei gynimod- 
ogiona genfigenasant wrtbo, ac a'i aumharch- 
ent yn anghyHawn, ac yntef yn fachgen 
tlawd, wodi coUi tad a mam . nid uedd gan- 
ibo fodd yn y byd i fy w, ond a cuiUai wrth 
weîthio gyda flermwyr ac eraiU. Un diwruod 
oer iawn, yr oedd efe yn bu^eiUaw'r braiu, 
ac fe ddaetb i dŷ ei feistr i ymdwymo ; gofyn- 
wyd iddo, pabam y delai oddiar y maes, a 
gadael y brain ar yr yd ? ** \ mae y braioÿ 
(ebai yutef,) yng NgasteU CaerffiU." " Y'ng 
Ngastell Caerffîli," ebai ei feistr ; ac a'i pwy- 
odd yu greulawn, gan ei droii macs o'r tý. Y 
bacbgen a gy merwysei ffordd taa phea uwcb- 
af Gwent, ac ui welwyd ef mwyacb yao. £i 
feistr á acth i maes ym mhen ycbydig, a 
thua'r cae gweuith, Ue uid oedd symmaint a 
branidd ei gweled : rhyfeddu yn fawr : ond o 
du CaerfiUi cly wed grawg a Uefaa angbyfi*- 
redîn gan frain : myned tuagyno, a gweled y 
brain wrtb y miloedd mewn gwirìonedd ; ac 
er nad oedd oa drws na fienestr yn ugbauad, 
ais galhii gymmaint a^ un o'r brain ddiangc i 
n»M o'r Iwr ; ond yn Ue hjny, ^mgrynnoi 
am ei ben ef, a pbigo ei lygaid 0*1 ben ; yna 
daetb ei cof iddo y sarhaaf a*r anmharcb a 
wnaetb m §f y bacbgen tíawd a alwai ele 
.SBom CwyTRiDWR, a danfou i cbwiUo am 
dano.; ond nid oedd neb a wyddai ronyn am 

Shoni, bid a fyno, u aetb yn y bhieú taa 
gwlad Weat,* ac i blwyf Cent, « elwir yu 



* Oddiarpao gyfarfyddais â*r hanca boo, mi • fvdd< 
«f yn fynycn ìrwu yn dychymmygu am daith Bhoni 
Cwmtridwr. Pa Iwybr m gymerodd y bachgen bach 
tlawd dawnun ac erliiüedlg 1 Fe groeswc vt afon taa 
7 Ue mae Pont Bedwas yn awr, ac a aeth dros y myn* 
•jdá, ac i lawr droi afon Syrhowi tua Phont Syr Da- 
^fdd i ncu. wedicadw ar y )liw chwtth, fe «eth heibo 
1 eglwyd BedwelltT, ac i Gomiü Coed y Moth, a throi 
9ont-iÂer*nant>y-Felin; nc wedi hyny drwy bcntre 



Saesoueg Kentchester; ac yoo, mewu tŷ gur 
mawr, ié gafas le gwas mewn ystabl, i ed- 
rycbarol y ceflylau a*u bwydo: efe a or- 
weddai bob nos dan v prestíb ; ac mor o&las 
oedd aui y CL'ff'ylau, Ìel y daìwys y gwr bon* 
eddig sylw uid byLbau urno ; ac eie a rfaoddai 
rhyw faint o ariao ar brydiau iddo; ac á'r 
anan hyny y pryuai y glas-facbgeu lyfrsu a 
phapur. ac aysgrifenai rhywbeth neu i gilydd 
yu iynych. Daliwyd sylw ar hyn,a gwelwyd 
y gaìlai y bacbgen iod yti wasauaelhus ntewn 
modd amgenacb yn y teulu na bod yu yr 
ystabl ; ac anaml iawnyr oes bono y ceid neb a 
fedrai ddarliain ac y8grifeuu ym mysg uwcii 
radd na'r bachgen tlawd. Cymerwyd ef i'r 
tỳ, a holwyd et'. u deallwyd y medrai Ladin; 
derbyniwyd cf i barch, h rhuddwyd idtio 
swydd a chytlog u weddai i ysgolhaig, a phau 
ddaeth i'r oedrau íiofynedi*;, urddwyd ef yu 
utieiriad. Bu dros ry w faint o aniäer yug 
ngwaBanacth yr eglwys yu iCuilyn.t ubd yu 
mhen tru, efe a gataseglwys plwyf Cent, yug 
ijgwaäauaeih pa uu y bn hydfarw: uc yoo y 
cluddwyd ef dan wal y gaii£;eü, uid yn yr 
e^lwys nac i maes o huui, yu ol ei üüymua- 
iad. Yr oedd yn wr heu iawn yu marw, ac 
yr oedd ef yn gweied y mawr Iygredigaethau 
a«j oeddeutwedi ymliisso i mewu i'r eslwYs; 
HC yu dwyn ei dyr>tiuluulU yu lawr yneu her- 
byn ; am hyuy cyfrifìd ef yn uu o'r Lolardiaìd. 
Yroeddyu byw yugliyich yr un araaer & Da- 
fydd ab Gwilym — [b. y., toa 1420 ac ym 
mlaen,] ac fe allai ychydig ar ei ol ef, yr hyn 
sydd yn debyg wrth yr ymryaon rbyogtho á 
Rhys Goch o £ryrí, yngbylcb drwg-ymsr- 
weddiad beirdd yr amser byny Hyn y w syl- 
wedd banes Sbou Bradford. Dywedir chwedl 
y brain am Gatwg, Llan Caifan,t ac nn o 
ofergoelion yr oes dywell houo y w bi. — lolo 
Morgauwg. — Myf. Arcb.; cyf. iv. lud. 127. 

Y mae Kentchester ar gylfin swydd Hen- 
flbrdd, pau yr elir iddi o Fynwy, gerUaw 
Grosmont. Byddem ni, " becbgyn y Feuul" 
gynt, yn myned ar bwys y tỳ wrth fyned i 
bregetbu i Garway — fel y cofiant fy hen gyf- 
eiUion yn dda. \Vel, dyna Sboui yno yn y 
stabl — wedi byny yw y teulu — wcdi hynyyn 
ofieirìad (Pabaidd, cofier)— ac yn sylwi aran- 
nuwioldeb y wlad a thywyllwcb dygn y 
bobl — y mae yn pregetha yn y gymmydog- 
aetb, ac yn ymdnecbu yn mbob modd iad ea 

Maenol (y man moel) a thros Benyfso a mynydd 
Llanhiddel, ac i lawr dros D wyuyryc pod i Bonẃpwl ; 
wedi hyny gan «adw o hy4 ar y Uaw ctawith, ro aeth 
heibio MamhilBd (Man-y-Wlad) a thrwy*r Goetre, ac 
yn T blaen. ac yn y blaen. Y mae droa ngain mlyn- 
edd beUaeh er pan y telthiaii i ar ddlwraod mwn 
iawn, dros fynydd Bedwas; ya wan, gwan,.mswB 
iechyd. ac yn wan o ga]on,wedi bod yn nghymman& 
Caerffili ; a bnm raor glaf ar yffordd. ac wrthoi ym 
hunan, fol y bu gorfod amaf i ofwedd i lawr. am han- 
ner awr neu ragor, am fy mod ýn rhy elddil i gerdded. 
Nid oedd yno ond y Duw gwyn a ílnau I Ni wyddwn 

?r ystori hon pryd byny am Shooi Cwmtrídwr. onita 
uaaai genyf ddychymmygion a breuddwydion lawer 
am dano, ac am ei daith. " Uwy a ant o nerth inerth." 

D.R.S. 
f ''Emlyn."~OastelInewydd>yn-Em]yn yn ddism* 
heuol. D. R. S- 




odd ynç nghylch 1340, aoyn y blaen ; aef, oedd byny. 
• rhy w 80 nilyoedd o flaen Sboni Cwmtrldwr. D.R.S. 



T Cremnm. 



81 



^leao a'u faacbub. Yn awr dyma*r \v«bwb ! 
ftiwr gan y mfnaehodf " Y mae Sboa Cent yu 
enwog yn y gelfyddyd ddu — yr oedd mewn 
cyngrair á*r diawl cyn dyfod o'i wlad ei bun; 
gellìu pan yn srotyu rhwymo v brain yng 
DgttleU Caerffili." 

Brad a cbynliwyn cythreulí^ y myuachod 
oedd byu oll, er aial ei Iwyddiant, a rhoi ter- 
fyn ar ei aliu fel diwygiwr Yu y diwedd 
bu hwn farw— ond nid oedd llid ei eiyuiou 
wedi marw eto. Fel hyn v dywedent, "Onid 
gwir a ddywedem am SÌiont — yu wir dy- 
wedaaom iawer llai na*r gwir,— fe liystwft 
tbon y diawl ei bunan." *' Dur yn cato ni," 
ebai yrben Gymry gwiríoo, ar ymylau Myu- 
wy ac Henflbrdd'--(iiid oedd yuo ood Cymry 
pryd hyny.) •• Shwd y bu hyny Syr ?" wrtt 
y moDach crwydrol ceíwyddog, " Sbiwd aetb 
c*n drech na'r cytbraul f" •' Wel," atebai y 
gwas ffÿddlon ei feistr, "yn y sbiwd byu, 
GwenllÌBD facb. Y'ch cbwi yu aelod ffydd- 
ioB o'r wireglwyaT" *'Daw deiahefon ni," 
ebai yr ben Wenni, " otw, otw, Syr," gan ym- 
groesi. '* Wel, dyma fel y bn v petb, wel- 
wch ch*i — fe fynws Shon ^tondeb a'r Hen 
Fachgeo, ac fe rhwymwsei bunan y celitaiyr 
Yabryd Drwg ar ol ei farwolaeth bob petb o 
hono fe a fyae o'r ochr tu fewu, neu yr ochr 
ta ùm i'r eglwya : y'ch ch'i'n gwel'd Gwen- 
ni?" — " íe, îe, ayr, cerwcb yn mlaeu a'cb 
■lon^wy'n caei hwyl y brain— -mynwch cb'i 
gomed o fedd, syrT'^Na wna, nea bo i wedi 
cwpla yr hanea byn. ** Wedi hyn, deallwch 
6w0DOÌ« beth woaeth Sbon ond cytuoo yn 
ddiataw bch. á'r clochydd idd ei gladdu dan 
wal yr eglwys, fel na fysa ei gorff tta*r ta 
10 fewD na'r ta faea." "Wel,ayr.*' "Fe io 
8bon fiurw yn y diwedd, ac fe claddwyd e'n 
gwmwt — mewn diwmod nenddao. Dyma'r 
gwr drwg yn dod ar ei dro ì 'tbio am ei gyf« 
aiO, ac yn cael ar ddeall fod Shon wedi 
marw — ^buit ag e' tna'r eglwya^yr oedd y 
docbydd yn lori bedd yn y fynwent ar y 
pryd,— *Ble claddwyd Sboa Cent?' ' Pwy 
^cfa cb'i. «yr, sy'n gofyn ?* * Feidiwch ch'i a 
^o&hi am byny, ond atebwch, ac yn froi be- 
.yd.' ' Wel. wetai ddim ond y gwir, cbladd- 
^d ddim o hono yn yr eglwys nyn— cbladd- 
«yd ddim o bono i maea o bi hefyd— ond dan 
f wal yn y man hyn." Ar byn dyoa rhy w 
:fawytha tvD, myglyd adrewecíig, gan enany 
pmr diarth, ac je goUwa y clochydd ei olwg 
JTDO y pryt hyny. 'Ah! (ebai fe wrtbò ei 
iBnao.) y maia yn dda seni— mae Shoa wedi 
oyn'd trwyddo yn bollol.' Yn awr, Gweni, 
m gwelwcn cbi'n dda, fí gymera Iymaid o'cb 
inedd gorea ch'i— • golwytbyn bacb, bach 
o'r cig atoch Tna." " Cewch yn liwr, tyr, a 
cfaant groeao.'' 

Dyoia ya ddiauyw awir hanM yr hoU hen 
cfawedlao celwyddog byn am ddiwygwyr en 
gwlad yn mhob oes. Tra y difenwyd Show 
CaaT lel hyn« y gwir oedd ai fod ^yda y 
dyigedîcaf o Gymry yr oea— y dowiolaf ei 
mcbÍBdd— y mwyaf antuiíol ei yabryd pan yn 
ceÌMo gwneathor daioni idd ei gydwladwyr, 
TS gyatal ag on o'r gwladyddion gorea a 
feàdai Cymru. Yr oedd fir Henffonä, pryd 
byDj yn ihan o Oymra— acnid oedd nemor o 
jrooaynNghyniraegynoaeleiadrodd, nac 



îyd y nod ei ddeall yn y wlad bono. Gelwid 
« yn gyffredin y "Dr. Shon Cini. gan y 



eí jru g^iircum r l^r. ohon ciNi, gan 
gwybodus, yr byuaws. a'r cydwybodol 

Yr oedd Sboo taefyd yu Faídd ac yn ddiar- 
ebydd. GeUid rhoildi profiou ac egluríadan 
pe byddai Ue yn caniatau ; dyma ddyfyniad o 
gy wydd o'i waith ef : 

Edrych yn fynycb, f eioioes, 
Ar Gríst, a'i guríî" ar y groes ; 
A i fron, a'i galuu i gŷd, 
A'i wiw-dlwaeorfi'yn waedlyd ; 
A'i drued gwrdd ntewn diriaid gur, 
A'i ddwylaw yn Ilawu o ddulur! 
Ot'h odlau, ddyn a'th adlam, 
O'th gu», V cafee y cam ; 
O'th rwyf diihau a'th ryfig, 
A wuai Ddiiw beuuydd yn ddig. 
Üiffrwyth oedd, fel dwy Affrig, 
I ddyu ei dda, a'i Dduw yn ddig ! 

Profaia i, megya prifardd, 
Pawb o'r byd, wr hyfryd hardd ; 
Profaia yn rhwydd arglwyddi, 
Tlawd, cyfoethog, rhy wiawg rhi : 
Nid cy wir gradd o n*»ddvn : 
Nid oea iawn gyfaill ond Un. 
Er neb ni thorea Iesu 
Eilángyfeillacbá'ilu. 

Maneeimiont Caehirfryn, 
lonawr 12, 1849. 



Y OENINEN. 

Tesiyn ötoenynen Gwent (Arglwyddet Hail) 
• Eitieddfod y Fenni, 1845. 

Pan lew arweiniodd Dewi 
Ddewr blaid o'n hynafiaid ni 
I f yrch gnif ac crch y gwaith 
Areialon wroUaoth. 
Ni rodd pan enillodd nod 
Ond Cenin yn docynod. 

GoaoawT Ow«k. 

ARwronLDN Cymm, teg dy wawr, 
Ti biao'u awr fy ngbaniad ; 

Mor hoff i'u gwroí dadau gynt 
Ar lawer helynt irad 

Dy weled oedd ,- acbeoym ni 
Bytb peri'r bri am danad. 

Arwiaged beilcbion blant y Saia, 

Raiboffo draia, y àboayn; 
Y Scotiaid, yr Yegallen ; ac 

Y Gwyd()el brac,* Feilliooen, 
Ond Cymro, ay mor boff o gerdd, 

A gar y werdd Geuineo. 

Arweiniwyd gynt gan Ddewi Sant, 

Mal t^'stiant hen faaueaion, 
Lu dewr o Gy mry diaglaer arf 

I roi ar darf e^ynìon ; 
A'r Br^thonyn foddugol fu 

A ffoi a orfu'r estron. 

y Saeaon yn ea cyfyng ewr, 
Yn nghanol mawr galedi, 

* Brac^Rhwddd-galoo. 



1 



82 



D^fydd yn Oysgêd o Griêt. 



WitgasaDt fiü jr Cymry» gan 

Fel byn MnGun 110011 
T dawiol Sant, heb gredu'r ffaith 

Nad oedd en gwdth ond gwegî. 

Ond baan canfa'n gwladwr clan 
£a twyll a gaa ^yfrwyader; 

A rhoeB Genioen irlas iawn 
I'w filwyr llawn gwrolder: 

*' Hod/' meddai, " ar bob cap o draw 
Yn chyfiaw heddy w gweler.** 

Daeth awr y gad ; ac erchyll oedd 
Y twrw, a'r floedd, a*r gríUian; 

Ond y Geninen laswawr (yth 
A nodai*r Brython allan : 

A fibi fii raid f r eatron )a 
O flaen y Cymiy mwynlan. 

Tra chwyddo dewredd yn eìn bron, 

Yr aerta hon a'i mawrfrí ; 
A chof o'r Sant nas ^wyddai fiwyl 

A fyddant anwyl mi ; 
A gwisgo gwerdd Geninen fydd 

Ëin Mchder dydd Gwyl Dewi. 

Ei gwyn fiydd tni*n arwydd Uon 

O bnrdeb bron y Cymro ; 
A*i fflas y w anfarwoldeb Ir, 

A nawdd canfyddir ynddo— 
Y ffwelir tra b'o môr a thon 

y Brython yn blodeno. 

Gweoynen G went I tra paro'n Uaith 

Ac oesoedd maith daiaren, 
Am Ddewi Sant ni dderfydd aon 

A'i ddewríon hyf en helfen; 
A cbofír dy Wladgarwch di 
Tn paro brí'r Geninen. 

Dahiil Las. 
Cffl. g€M LL Lmpm, PvUfro9€. 



DAFYDD YN 6Y8G0D 6RI8T. 

{Pathaà o "Fmm fr AiUalweh,'* iudal. 56.) 

1 Yr oedd eneinniad Dafjrdd mewa rhan yn 
hynod a cwyrthiol. Gorchymynodd yr Ai^ 
glwydd i Banrael lanw ei gomolew; ** Yna y 
cymherth Samnel ei som olew, ac a'i enein- 
modd ef ynnshanol eilrodyr." 1 8am. 16. 1. 
" Eneiniaifl ef á'm holew aanlaidd." 8aL 89. 
20. "A daeth Yabryd yr Arslwydd ar Da- 
fydd o'r dydd hwnw aUan." Ëneiniwyd 
Críat i'w awyddaa cyfi^ngol: '(Ac wele y 
nefoedd a agorwyd iddo. ae efe a welodd Ya- 
brrd Dnw yn diagyn fel colomen, ac yn áj* 
foa amo e£ Ao welelefo'rnefoedd, yn dy- 
wedyd} Hwn y w fy anwyl Fab, yn yr hwn 
y'm boddlonwyd." Math. 3. 17. Yr oedd 
yr eneiniad hwn o fewn proffwTdoIiaetfa ; ''Yr 
Arglwydd a'm heneiniodd i efengyln i'r rfaai 
llanaidd." Eaa. 69. 1. '«Am fayny y'tfa en- 
einiodd Dnw, aef dy Ddnw di, •« olew Ilaw- 
enydd yn fwy na'tfa gyfeillion.'' Balm 45. 7. 

3. Gorofaÿgodd Dafydd y eawr Goliatfa, o 
Gatfa, y Fhiliatiad. 1 Sam. 17. 50. Cariodd 
Criat y foddnBaliaetfa ar y diaíU, onwr An- 
wn, er ei foa yn ei beno i*r írwydr fel y 
Philiitiad ddeogain diwnod. Matfa. 4. U. 



3. PanddTohwelodd Dẃdd • Indd ▼ PhU- i 
iatiaid, daetb ▼ gwragedd allano faoU adinai l 

oedd larael, aan gann a dawnaio, i gy&rfbd ^ 



gann 
á'r brenin Sanl, á thympanan a gorfolâdd, ac 
ag ofier oerdd danao. A'r '* gwragedd wrth 
gann a ymatebent. ac n ddywedent, Lladd- 
odd Saal ei filoeda, a Dafydd ei fyrddiwn. A 
digiodd Sani yn ddirfewr, a bn moI a'i Iygad 
ar Dafydd o'r dydd fawnw allan." l fiam. 18. 
9. Llawenycfau mercfa Seion, a cfarecfawanai 
mercfa Jernaalem, a llefeiy torfeydd, Homnna 
i &b Dafydd— ^nodd y wraŵ o fiamaría— yr 
oedd y wraig o Ganaan yn feadion i gynhTna 
llid yr archoffeiriaid a'r doctoriaid yn eroyn 
Criit ** A phan welodd yr archoffeiríaid »'r 



yagrífenyddioa y rhyfeddodan a wnaetfa efe, 

Îlant yn lleTa* 
loaannaí ' 
latfa. 21. 15. 



â'r pîant yn llefain yn y deml, ao yn dy wod- 
rd, Uoaanna i fab Dafydd, hwy a Udianat" 



4. Ffodd Dafydd rhag ofn 8anl,ae a aalfaat 
Acfaia, brenin Gatfa. I 8am. 31. 10. Gall 
fayneincTferwyddoatflbedinetfaCríat *'Y 
dwtfayn nwnw daetfa ato niTW Pharíaead, 
gan ddy wedyd wrtlio, Doa allan a cherdda 
oddi yma, canya y Inae Herod yn ewylljtìo 
dy ladd di." Lno 13. 31. Hefyd, áiadig. 
aeth y wraig i*r dilhetfaweh. Dat 12. 14. 

5. Bn Dafydd yn crwydro mewnanialwch 
ae OMfeydd rfaaff Banl a'ì ffddin. Dwigji 
fayn deittnan eyfyng n fibedigneâma CrÌK o 
aron yr locddonen tyd afca Cedro o ' h eblai 
roi ei ben i lawr. 

6. Ymgynnnllodd at Da^d bdbgwrhal- 
bnlna, a pbob ^r eedd mewn dylea, ajihah 

B yn 
BU 



cwr cyataddiedig e feddwl $ oe efe a in yn 
aywyaoff amynt nwy. 1 8am. 22. 2. Bhai 
ar ddanod am danynt a ymgynnallent at Fab 
Dnw— y llwythoff a'r bunedig, n riiai mewn 
dyled o ddeng nul o dalentan, a'r briwedig 
yabryd a'r diylliedic • galon, a ehawNnt or 
phwyadra i'w heneiäian. Matb. 11. 29. 

7. Dnafenodd Dnfydd ei weiaion at Nabal i 
iynydd Carmel, i ymofyn cynorthwy 'yn ei 
gyfyngder; ond Nabal a'i aifenwoddx pen. 
25. 14. Cyhoeddodd Dafydd y fam nwcb ei 
ben. Daiigoaodd Criat arwyddlnn yn gynil 
ohyn wrth felldithio y ffigyabren ddiSrwytfa; 
Matfa. 21. 19 : ond yn amlycaoh ar ddinyitr 
Jeraaalem, a'r fem a fydíd. *' Canya boo 
newyneg, ac ni roiaoch i mi fwyd : bn amaf 
ayched, ao ni roiaoch i mi ddiod." 

8. Yn abaennoldeb Dafydd a*i wyr, yr 
Amaledaid a dmwaanf Siclag, ao a'i llaagaa- 
ant hi á thán ; caetfaglndaaant hefÿd y gwmg- 
edd oedd ynddi, a'n meibion a'n merehed a 
gaethglodaaid. «< Yna dychafedd Dafydd a'r 
Dobl oedd cydag ef en llef, ao a wyhMant^ 
hyd nad oead nertfa rnddynt i ẃylo! a ba 
gyfyng iawn ar Dafyda :" nen. 30. o. Y mae 
yr nanea hon yn ddrydi eglur, oa nad y mwy* 
af eglar a gawn yn yr Hen Deatament, i 
ddangoa Criat yn yr ardd. yn ei lefan cirf al 
ddagran, mewn ymdrecfa meddwl : a*i ènwya 
ef oedd fel defaiynnn gwaed yn diagyn ar y 
ddaear— ymae ei mddfnnan effelynboddi 
en Ilef wyldha hwy, a'i cfawya f wnedlyd ef 
yn grra en dagmn hwy o'r gomrs. «*Ond 
Danrdd a ymgyaoradd yn yr Arglwÿdd oi 
Ddnw." Crial a ddywedodd, " Md fel yr 
ydwyf fi yn eẁyllyaio, ond fel yr ydwyt ti.'' 



9 

É 

f 

5 

■ 

i 

1 

I 

)i 
i 

i 



i 

t 

I 



F CkDaniüyn.—8aint Damd's Day. 



88 



9. Erfidiodd Daiydd ar ol yr Amdeciaîd, ac 
•'o corchfygodd \ a dychwelodd eo .gwrM- 
edd, a'a meibioii a*a mercbed. ''hái oid oedd 
TB eìttaa îddyot na bychaii oa mawr, na mab 
aa meich, na'r anraith. Erlìdiodd Crîat ar ol 
6i elynîoD, ganysbeîlio ty wytogaetbaa ac aw- 
dmẀHlaa, " de a*a harddango«xid hwy ar 
gyhoedd, gan jmorfoledda amjrnt anii to. 
Sd&iodd ei eiddo yn ol; ae ni cboUwyd o 
bo^yntcmd mab y goOedigaeth, fel y cyflawn- 

^^lSlySk a ddaeth at y «Waa «n'wr 
wrlfaalbnBewir; «'Aphan nei«Kld Dafydd 
«t ▼ bobl, efo a ayfcrchodd well Wdy»i:" 
t fr« 30. Sl. ran ddychwelodd Cnat o 
Gdom a Bosrah, at y gwŶr a flinaáant ger- 
1kw alòa Cednm, efe a ddy wedodd wrthynt, 
•* Henffych well ;" Math. 28. 9 ; "Tangnefedd 
ichwi;^' loanSO. 19. 

11. *'A phan ddaeth Dofydd i Siclag, efe a 
Mfaoodd o'r «nrfaaidi i henaríaid Joda, sef i'w 
gyfeOlÎDn, gnn ddy wedyd, Wele i chwi an- 
yfctf o anrhaith gelynioo yr ArglwTdd:*' 
1 Soai. 30. 36. Gan ibd ewytlyayr Arglwydd 
gweâi Uwyddo yo Haw Criat, "Ö lafar ei en- 
aid y gweC ac y diwellir.-^Am hyny y rhan- 
«f iddo ihan gyda llawer. ac efe a rana yr ya- 
bv1 syda'r cMÍym :" E«. 53. 12. 

ÌSL** A ba rhyfel fair ifawng tŷ Saul a thŷ 
Dolydd : a Dafydd oedd yn myned gryfacb, 
giy&ch ; ood lŷ Saul oedd yn myued wan- 
ach, wanach:" 2 Sam. 3. 1. Bo yr luddew- 
on yn erlid eglwya Criat, droa ddeugain mlyn- 
eddL hyd ddinyttr Jeruaalem, ond yr oeddeot 
yn myned wanach, wanach; ao achocCriat 
ynmyDedgirÜMb, gry&ch. '*A chwanegwyd 
atynt y dwthwo hwnw yngh;|rlch tair mil o 
eoeidiau :" Act. 3. 41. <* A jgair Daw a gyn- 
yddodd ; a rhifedi y dytgyblion yií Jeraaalem 
a amlhaodd yn ddirfiiwr.a tbyrfa fawr o'r off- 
eirÌBÌd a araddaajnt Tr tfÿdd ;'* pen. 6. 7. 
••Ferfaoddea Dow gan byny i*r ceoedloedd 
facfyd edifeirwcb i fy wjd :*' pen. 11. 18. 

13. Dafydd a gofiiodd y oedyra a'i harddel- 
odd, ac a beEygiodd ea hy wyd yn ei achoa 
yn yraninlwch, ac a*o dyrcfaafodd i awyddaa 
ochri : 1 Chroa. 12. 21 . Criat a ddy wedodd, 
*'A cfawychwi y w ▼ rhai a aroawch gyda mi 
yn fy mtirofedîgaetfaau." *' Ac yr wyf fi ^n 
oideinio i cfawi deyrnaa, megya yr ordein- 
iodd fy Nfand i onnau; fel j bwytaoafa ao yr 
yfccfa ar ff mwrdd i ym fy nfaeymaa, ac yr 
obtpddofth ar oneddfeydd yn baraadeoddeg 
Ihrytfa lanel:" Lac2S.28. 

14. Bfaoddodd Daff dd bortreod o'r deml i 
MDneB et feb, • ẃryaontt at ei badeifaMla. 
«Adywedodd Dafyild wrtfa flolomon et &b, 
TflMnrrfan, ac ymegnia, a gwmlfaia; nìd Tm- 
ody eie A dii, ac m'tfa wrthyd, nea gorpfaen 

SraMnaetfa tỳ tt ArglwTddT:'* l 
. Dy wedodd Criat, " Fy mren- 
1..UU. i nid yw o'ff brd fawn." ** fiwch gan 
hyny a «bMWcfa yr ImU genedloedd, gan ea 
faèt^ddioìiwy yn eaw y Tad, a'r Mab, a*r 
Tabryd Glán; can ddyagn iddynt gadw pob 
ne^ a'r n orefirmynda 1 ofawi : ao wele, Tr 
ydwyf i gydn cfawi bob amier, fayd ddiwedd 

ybyd. ÌMi." ìfMh.93.19. 

Oftte. T» P. HoMif. 



CAN DDAU BENNILL l'R 6WANWYN. 

T(m-.-OlM Maàifiod MwfnT 

Dastr gweBiiii y Ownwy n hyfìrydlawn l*n tìr, 
A'r gnnàf aech bàMo, y ffeiriau •y'n wlr , 
Cawn gly wed tt adar yn eanu yn wych, 
Daw'r ddaaar 1 edryeh yn hardd-deg ei dryeh ; 
Daw'r hwMDiNi a1 wnàr \ Yedig ei fa'a, 
Daw'r adeg «•wn weled yr eginyn laf. 
Mae'tai gobalth cawnüuaib'n beraidd ei Haa; 
Dew'r wrn haeh 1 ehwaren ar oehr j bryn, 
A'r briduJl I 'mdroehl yn aghaool y Uyn, 
Dmw pob peth newn nwyfláiit. ar ddolydd a glyn. 

T gaaaf fb'n odd I lawerfl wn, 

Tiwy orlbd byw'n aegnr.annifyr yw'r awn ; 

OÎmI weiAiaB aelhhelDÌa daw'r baulwen yn nea, 

Atolwg, gwna Tajler rhyw lawer e lea ; 

T Gwanwyn yWradeg— boed Iddo ymríA 

ochr y gweithwyr. mal glewddyn gwnaed gloi 
T eynghrair dÜ^niol— gobeithio gwna drol. 
Rhwyagftwredd masnaehol sydd faddiol uewn 

1 atal tylodi a Iloiii gwyr ttad. [gwlad, 
Bob tymor o'r flwyddyn boed iddo barhad. 

Li<awnLm Lawis. 
•AIHT PATli y DAT. 

■T THOMAa BUCHAHAa aBAD, BaQ. 

BmâU Om JÊmẂ9êrmrf ^ tkê W$hh Sûeiêty PhÜMim,». 

JÊmrch ÌH, 184tf. 

OTall tha good Mlats who keep gaard o*er tbe ye^n 
The best and the bfmTest. Saiat DsTÌd, 1 1 bere,— 
There's a smüe oa his cheeh and a light in his eya 
Like the gltmpses of sonmer to-day In the sky. 
▲II the earllest buds ftom his free haad are shed, 
While the blne blrds are warbltag Jnst oyer his head, 
And aroand hlm re-«choes the ▼olee of the gales, 
Uke the soap wbich still pfQ«Jse the íkeedom of Wales.. 

As a shepbard thicogh Oambrla be Is walhiag to-dây, 
And he àghs fbr the floch which has wandered away ; 
Bnt he kaowa where the pasf ares gro w greenest and best 
And soon he Is strMlng mr out to the west, 
He ts here, good saint,at the graTes of our sires, 
He Is brealhfag thc prayer whleh thelr memory Insptres». 
That ptayer, ia It aBsweredt not fbr them it preTails», 
But fbr w tha Ihr sons of thoas pilgrims of Walss. 

Oh,tbe hall ofOaaiaarYOB hiltBaatless now, 
Aad lu rooftaree ao mnre holds a leaf an lia hoBg h,^ 
Aad ao more tho good bard wnhes tha maslcal ebord, 
To wreathe wlth hls song the brave champloB's sword; 
That sword haagaia rast,and that harp wahes co more^ 
Where the Ibrm of the tialtor has darkened the door— 
Therethe whid with the ghost ofpoor Merlin preYaÌìs,^ 
To moarn fbr the ftreedom and gloiy bf Wales. 

Tbe bnds whlèh are swelling In Chmbria to-day» 
May Uossom aa brlght as In years pamed away. 
Oh, wen nmy their bloom In rare splendor to glow, 
WHh thelr roois deeply nartared in blood of the fbe i 
Bat to every tme heart. npon BMinntaJn or glade, 
There haa passed o*er the flowers a mantle of ahade, 
And the dews whleh they weep in the slgh of the gales. 
Are tha taars which the patriots ha¥e shed o^er Wales. 

Thera's a elead apon Bnowdon, a mlat on the Wye, 
Where a eoaBtry'slasthope rode dowB flgbttng to die,^ 
Betrayed ttom hls aaeestial seeptre and erown, 
In tbe shade of hhi own dntid oaks he went down, 
Aad the snn of nation dropt oot of the sky ■ 
While the soal of Llewellyn rose starlihe on high : 
There itstill sheds a glory, thoogh mldai|ht e'etrails. 
Thebeaatifhl Tsltoya aad moantaÌBS of Walss. 

Batthesaa wMeh weat dowa In tbat moaieat of war, 

Like the ftery ehmd lad a people aihr, 

UatO o'er the desert of waten they presscd, 

To the new laad of aromlsp— the laad of the Wast 

Wheia Madoe flrst Mlowad, It sMaas aad mast sbiaa. 

Ob the graTas where oar braTe* hearted fbthaia rsdlBa^ 

ABdliaie,eTea here, uatll memory fbila, 

Brary selaa shaH jMfe to Salat Dayid of Walss.^ 



84 



Cofiant Mrs. Elizabeth Hails. 



SENEDD YR UNOL DALAETHAU. 

Cyfausoddir Senedd Cyjìghorfay XXXI, fel y 
cRDÌyn : 

Llywydd— MILLARD FILLMORE. 

Whi^iaid yn Italatdd ; Democnitial.l yn Rnfamaidd ; y 
rbai a nodir F. 0. ynt Wrtbcaathiwyr, Frre Soilera. 



Tymor 
i rvnu. 



Alabama. 

BenJ. Fhspa*rick 
Üncertain 

ABRaNSAH. 

Wm.R. 8eba8iian 
Solon Borland 

CONMBCTICtJT. 

Rofêr S. Baldwin 
7V«iiMn Smilh 

Dblaware. 
J0h% Wale$ 
PrtâUy Spruanee 

FLORtDâ 

David L. Yulee 
Jaehêon Morton 

Gborgia. 
John M. Berrien 
fVm. C. Dawêon 

Indiana. 
Jewe n. Brigh' 
Ja». Whitcomb, F. S. 

Illinoir. 
'(tephen A. Douglaas 
Jamea Shieldit 

lOWA. 

George W. Jonen 
AugustUflC. Dodse 

Ken-ti7Cky. 
Joseph R. Underwooá 
líenrf Clay 

LouiaiANA. 
Solomon U. Down« 
Plerre Sonle 

Maine. 
Hannibal Hamlin 
James W. Bradbury 

MASsAciiuaSTTa. 
jynniel fFebster 
John Davis 

Maryland. 
Jas. G. Howard 
James A. Pearcs 

MlS9Ii«8IPPI. 

JelTeraon DaviR 
HenryS Foote 



Tyroor 
i fynu. 

1851 
1853 



MlCHIflAIf. 

1853<LewÌ8 Casa 
1855 Alphena Felch 

I MlSSOURl. 

IB53<Thoma8 H. Benton 1851 

1855|David R. Atchison 1855 

j Nbw Hampshibb. 

I85lllohn P. fiale, F. 8. 1853 

1855;M08e8 NorrÌM. Jr. 1855 

{ New Yobb. 

1851;DanielS Dicklnson 1851 

1 853^ Wm. H. Seward 1855 

\ New Jbrsby. 

ìB5llìVm. L. Dayton 1851 

lOiòUaeob W. Miller 1653 



\ 



NORTH CaROLIIIA. 



ìS5tmilie P. Mangrnm 1853 

1 855 George E. Badger 1 955 

Ohio. 

ìShY-Thomas Cofwin 1851 

1855'S. P ChaiN F. 8. 1855 

\ Pbnnsyltania. 

1953<Dftniel Bturgeon I85I 

mijamss Coopor 1855 

\ Rhodb Island. 

Ìè5l. /îlbert C. Oreen 1851 

1855:^9*» H. Clarhe 1853 

> South Cabolina. 

I853.John C. Calhoun. 1853 

1H55.A. P. Butler 1855 

'{ Tenne^bbb. 

1853 Hoplclns L. Turney 1951 

ìftàiJohn Bell 1853 

] TBXA8. 

1851Thomas J. Rusk 1851 

1853 Samuel Uouston 1853 

\ Vbbmont. 

\B5l8amnsl8 Phslps 1851 

lB5^ìVmiam Upham 1853 

$ YlBOINIA. 

1851fJmmes M. Masan 1851 

1855 BobC. M. T. Hunter 1853 

i WlSCONBIN. 

ISSIHenry Dodge 1851 

1853 Isaac P. Wa!ker 1855 



Y CYFAN8WM 



Whiglaid, : 

Democratiaid, 
Free Sollers, 
Anhysbys, 

Y cwbl. 



24 

32 

a 
1 

«0 



EN6LYNI0N AR FARWÜLAETH PRYSE PRYSE. 

A, S f Oogerddan^ Cer^digion. 

PRTSE anwyl, pwy o'r seDedd— o'i debyg ? 
Deheabârth nea Ogledd T 
"Aelod Cymru" fu hyd fedd, 
Ac aelod ynein coledd. 

Un o denla gwaedolÌBeth— ein hen 
Freoinol D'wyiogaeth; 
Nid er's doe, neu'n draws 7 daeth 
Ei ách ef i uwchafiaeth. 

Uwch ben tra bo nen anian — ei deula 
Fo'n dylwy th Oogerddao, 
O do i dd, a'u gwlad dun 
ílu nodded fy th yn ddyddan Co mllo. 



COFIANT MRS. ELIZABETN HAILS. 

Priod Mr. J)avid Haili, PiiUìyurg' 

Ga.nwyd swrthdJrycb y cofíant hwn yn 
Merthyr Tyílvil, swydd Forganwg, D. C, ar 
y 14 o Chwefror, 1820. Merch ydoedd i 
David a Margaret Davt8, pa rai oeddynt y 
pryd hwnw yn aelodau gyda y Trefnyddion 
Caliìnatdd : ond ymddangoaai tuedd ynddi bt 
eryn ieuangc i fyned i ysgol y Bedyddwyr; 
ac nid nedd un Ue arall a'i boddiai. Ryddai 
ei thadcu yn cymeryd «ylw.mawr o boni, ac 
elai a bi gydag ef byd ddrws y Trefnyddion, 
pryd y gollyngai ef hi i mewn, ond yn ddiar- 
wybod iddo ef yr oedd wedi eî cholü, ac yn 
gyflym cyfeiriai ei chamrau i y»gol y Bed- 
yddwyr. EniIIodd aylw yr eglwys gymmaiot 
tnag ati wrth ei chanfod moraelog ac aiddgar 
mewn cysflylltiad á*r Yagol Sabbothoì, nea yr 
oeddyut yn ei mynwesn gymmaint fel y darfu 
iddynt gynnal cyfarfod gweddi ar ei rhan cyn 
ei bod yn cychwyn i America, yr hyn a fn 
yn y flwyddyn 1834. Wedi ei dyfodtad i 
Pittsburg, arferai fyned î wrando at y Bed- 
yddwyr Cymreig. Un tro nodedig. pan oedd 
yn myned gyda ei chyfeiUeBan i gyfarfod 
gwageddol, dygwyddodd fod y Parch. Wm. 
Owen yn pregelhu mewn tŷ anedd ychydig 
oddiar ei ffordd, clywodd lais yr efengyl 
mewu modd awdurdodol yn ymaflyd yn oi 
meddwl, feì y gadawodd ei bwriadan, ac 
y daelh i'r cyfarfod, yn yr hwn y dygwyd hi 
i yatyried ei diwedd ; ac felly gjynodd yn y 
moddion nes y plygwyd hi gerbron gorsedd 
gra», gan gydnaboil ei bai gydag edifeirwch; 
torodd droa ben pob rhwyBtrau, a daeth i'r 
gyfeillarh neillduol, pryd y cafwyd tystíol- 
aeth ganddi ei bod yn creda yn Ngbríat, ac 
yn ewyllysio rhoddi nfudd-dod îddo yn ol 
rheoPeì air. Dangosai ei rhieni y pryd 
hwnw anfoddlonrwydd iddi ymuno à'r Be4r 
yddwyr, ac arwyddai ei thad iddi fod ya 
rhaid iddi yroadael ag ef ob uad oedd y<^ 
rboddi clust o ymwrandawiad iddo. Hìthaa « 
ddy wedai ynddi ei hun, " Os ŷw fy nhad a fy 
mam yn fy nghwrthod, yr Arglwydd a*mder- 
by n." Erbyn hyn yr oedd y dagrau yn eglar 
idd en canfud yn treiglo dros ei gmddiaa, 
pryd y toddodd calon ei mam, ac ni allai ei 
thad iai na teimlo, er na ddangoaodd hyny y 
pryd hyny. Hyn ydyw tifaddban i Ddnw yn 
fwy nagi ddynion; oanys dywedodd yr leaa, 
•* Pwy bynag a garo dad neu fam, &c., yn 
fwy na myfi, nid yw deilwng o honoffi." — 
Felly, oddiar broffes o'i ffydd bedyddiwyd hi 
ynghyd ag eraiU, gany Parch. Wm. Owen, ar 
y lOfed o Fedi, 1837 : ar ol byc y dangoawyd 
y tynerwch mwyaf tuag ati gan ei rhieni, a 



Cofiant MrS' EUzabeth 



86- 



^ x^ v/-'. 



■^ ^ 'V' 



pharinodd jn at lod faardd a «elog. Yr oedd 
ei cbyuyJJ gyda phetbau crefyddol y fath fel 
ygeilid ei gweled yn tynu at gyflawn oed. — 
Taleî j sylw maoylaf i'r cyfarfodydd neill- 
dnol. yn anaml iawn y gwelid bi yn collì cyf- 
eülach. 

Ymonodd yn y sefyllfa briodasol gyda Mr. 
Darid Hailsar y 24ain o Bhagfyr, 1840. Yn 
mîs Gorpfaenhaf diweddaf, cymerwyd bi yn 
glaf o'r clefyd a elwir Dy$pep8Ìa, yr hwn a 
drodd yn Glefyd Melyn (Jaundiee)» Bu ei 
chystudd yn llaw Rhagloniaeth yn foddion 
idd ei dwyn i gyflawni cyaghor yr apostol 
P«dr i roddi cwbl ddiwydrwydd yn achos ei 
heoaid ; chwanegodd at flydd rbiowedd, ac 
at ifainwedd wybodaetb ; yr oedd wedi der- 
byn manteision fel y medrai ddarllen yn dda 
yn Gymraeg a Saesnaeg, ac yr oedd yn hy- 
ddysg îawn yn yr ysgrythyrau. Ymarferai'A 
llyfTEU da, megys Taith y Pererin, Gorphwys- 
fa y Saint, &c , ond gellir dywedyd mai y 
Bibl oedd ei ìlyfr parbans. Carai ymddi- 
ddan am belhau crefyddol, a dangosai trwy 
byny fod ei henaid yn gwledda ar fendith- 
îoo yr iacfaawdwriaeth. Nid yn aml y can- 
fyddid gwraig o*i boed mor gryfed ei deall, 
ac mor gyflym ei hatebiad. Byddai rhaì o'i 
chwioryd crefyddol yn ymweled á bi weith- 
iao, a cbaent gysur a pbleser mawr yn ei 
cbyfeillach, ac adeiladaeth i'w beneidiaa; 
ood cryfhaodd «i cblefyd yn ddyddiol, fel y 
daeth iVpenderfyniad mai marw oedd rhaid, 
ae am byoy ymdrecbai am y fendith, yr hon 
a fyddai gyda bi pan yn gadael byd o anuer, 
&l y dy wedodd wrth ei mam, yr bon oedd 
yn gweinydda iddi, " Y cwbl sydd arnaf fi 
eisiaa yw gwybod fy mod mewn undeb á 
ChrisL" Yn y sefyllfa yma y ba am beth 
araser, gandremn ar ororan tragywyddoldeb 
Llawer gwaith y clywyd hi wrtbi ei ban yn 
adrodd rhan o'r pennill canlynol ; sef — 

-Rwy'a ofDÌ'rbedd heb wel'd dy wedd yn wlr." 

Yr oedd ei gwendid erbyn byn yn gymmaint, 
fel y bernid na ellesid cad w cyfarfod gweddi 
gyda hi. Rhai dyddiaa wedi byn aeth y 
brawdW. Owen i ymweled á hi. Dywedodd 
witbei mamam ei throi a*i gwyned tua'r 
echwyn, ac yna gofynodd i'r brawd am ddar- 
Uen a gweddio gyda bi, yr byn a wnaeth 
gydd y parodrwydd mwyaf, ac ymddangosaî 
hithan yn mwynhan y cysuron nefolaidd. 

Diddadl y gellir dywedyd iddi ddyoddef 
cjstoJid mwy na feddyliodd neb, o herwydd 
hyoy byddȔ y ibdu fwyaf 0*1 cbydnabod 
mewn gobaitb am ei badferiad, ond nid felly 
y meddyliai faL Ar un prydoawn galwodd ar 
•i nam, a dTwedoddoi bodlii yttâwr ar yn- 



adael^ei bod yn gwybod i bwy yr oedd 
wedii:redu,ac i fod ei Pbrynwr ynfyw. a'i 
bod hi wedi diolcb Uwer gwaith an^ ei bod 
wedi cael y fraint o aros yn y tŷ, a bod cre- 
fydd yn awr yn troî yn elw tragywyddol 
iddi bi. Rboddodd destyu i bregethu oddi 
aruo yn ei lidngladd : ac felly ff'arweliodd â*i 
pbriod boff u'i phlant bychaio, yngbyd a'i 
hanwyl fam. Yn mhen ychydig ar ol byn, 
ehedodd y wreichionen fywiol i fyd yr ys* 
brydgedd, pan yu agos i 23 mlwydd oed, gan 
adael gweddw a pbump o blant bychain i 
alaru cu coUed o honi, yughyd a thad a mam, 
brawd achwaer : y ienanaf o'r plantoedd dair 
wythuos oed pan fu farw ei fam, ac efe a fa 
farw yn mhen y tair wythnos ar ei hol. Mae 
y golled o honi yn fawr ìdd ei phriod aV 
plaut bycfaain a adawyd. Byddcd i'r Ar- 
glwydd yn ei ragluniaetb a'i ras i dosturio 
wrthynt, trwy beri fod dynion yn medda 
teimladau o dyuerwch at yr ymddifaid. 

Dydd Mawrlb, Rbagfyr 12fed, ymgaeglodd 
tyrfa o barch iddi, i hebrwa^ ei gweddiUion 
i dŷ ei hir gartref, pryd y dorllenodd a gwe- 
ddiodd y brawd William Oweu, ac yn ol ei 
gorchymyn a'i dymnniad, pregetbodd yr nn 
oddiar y testyn a roddodd, sef Phil. 1. 21 : 
" Canys byw i mi yw Crîst, a marw sydd 
elw." Ar lan y bedd anerchwyd y dorf, a 
gweddiwyd gan y Parch. J. Howes, (A.); 
yna daearwyd ei gweddiUion,' a gwasgarodd 
y dorf, beb ubaith am ei gweled mwy byd 
ndganiad yr udgorn y dydd diweddaf. 

PiUiburg, Dati» Datus. 



DR. JOHN 6ILL. 

MiwH pregeth a draddodwyd gan y gwr 
parchedig hwn yn y flwyddyn 1748, ar ogon- 
iant yr eglwys \n y dyddiau diweddaf, oddi- 
wrth £aay2I. 11, dywedodd mai yn y fl. 
1843 ybuasai i'r Pab o Rhufaiu golli oi aw» 
durdod dymborol nen wladol: ao hefyd, yn 
f;i sylwadau ar Dat 13. 18, a ysgrifenwyd 
ganddo tua yr un amser, efo a ddywedodd y 
byddai i ddinystr aughrist yn fiian i ganlyo 
cwymp teyrnas Ffraingc, fel y ddegfed rban 
o'rddinas, ac mai enw y breuin ary eyfiyw 
amser, yr bwn a ddîorseddîd, fuasai Lewis.'— 
Efe a alwodd y cbwyldroad a derfynai j 
d^'yrnas Ffreogig yn ddaear-gryn, ya ei syiw- 
adaa ar Dat. 1 1. 13. 

A ydyw yn bosaibl y gaU rfayw an ediTch' 
ar y dygwyddiadau a gymerasant le yn 7 fl. 
1848, a nodìadaa Dr. GiU, heb bendeifynd el < 
fod yii^ttUaof ddsooglwr o'r BeîU. 



86 



CaÿiaHit yn bijf datyn. dedwydeboeh. 



.'N-'N- 



CALf ARIA YN B«IF DE8TYN DEDWYODWCH. 

OAN aOùn SOBSBTC, PBBTHI, BHnfSIBNCrH.* 

Fcrhad o tu dal 59. , 

Bil*yii^ìr föd llawer wedicael byfryd- 
wch. trwy y darlun-nodao amlygiadawl a 
dderbyDÌwyd gan y Mawrbydi dwyfol o'i 
benarglwyddìaetb a'i ras. Owedi i ddyn 
Byrtfaìo oddiwrtb santaidd ddeddfaa lor, ac 
wedi i'w wiwlan ddelw, a'i addnrn parad* 
wywidd, ddiflanu yn y byd rhesymol, egbir- 
wyd trwy ddarluDiadau, mai trwy abertHyr 
oedd rbaid cyiDmodi Duw a dyn, i lanw 
ffwagte cwymp Eden, i agor dorau Caersalem 
Mewydd, i symud gwrtbgloddion SÌDai, i 
dd^itewí rbuodau taranllyd cy6awnder, i 
ddifi*edd ÌSainiau >8ol cydwybod, ac i dawelu 
y digofaîot tanbeidiawl: mai trw^r abertb 
CrÌBt yr oedd cerbyd iecbydwriaeib i redeg à 
tbryBöraa y nefoedd i deulu y newyn ; mai 
trwy abertb y dygid cyfiawnder trygy wyddol 
i laewo, gogODÌant i'r Duwdod, trugaredd i 
ddynioD, aorbydedd i'r priodoliaetbao, cao- 
iadan i'r seintìau, iawn i Dduw, maddenant i 
ddyo, boddlonrwydd i'r blaid y troseddwyd 
yn ei berbyn, a bywyd a rbyddbad i*r blaid 
drDBêddedîg. Ond wedi treolio mìloedd o 
flyoyddoedd, ao abertbu yn wastadol yr am- 
ryátl ftberibaü^— er lladd miloedd ar filoedd o 
greaduriaid diniwed, oes oedd gwlad Judea 
mégys mor o waed yr abertbau, aV tÛD nef* 
el yn difa pob abertn, yr oedd y floedd me- 
gys ndgoro yn cynyddu yn barhaos, *' Heb 
oílwiic gwsíed, nid oes maddeuant." F.r y 
milbeflUi oedd yn cael eu dwyn i fymi i Jeru- 
nàem bob blwyddyn; nid oedd y cwbl on4 
aagoffa pecboaau; yr oedd Duw heb gael 
lawn» a dyu beb eael bywyd. Pasc ar o1 
Paso yn fnyaed* heibio, a Nefoedd faeb ei 
boddlonì, a dyn beb ei ddieoogt o byd. Yr 
anifeiliaid yn cael eo difa wrtn y cannoedd 
yn 7 flwyddyn; a'r- hoU- genqdloedd yn 
trwga, heb obaíth am fy wyd gwell. Ond, 

**0 iy «laid, tro áj olws, 
Ŵrelyn ftnttirg bisa j wfihr 

Dmẃ b^, wadi dyíod, a gwrthgysgod yr 
boil' gysgodäli íl6íVa. Weíe Oen Dnw ar yr 
allbr ar Gilfârift. Wellrwáed sydd yn iiefam 
peüiaii'gwdl naîr eìddo Abel. W«l« abefih. 
ar(GaUw1lkÿnUyiigi9a jr huil abonlba» yaddo 
•ihi^ Wqle Arcbo&îríad ao aberth ar y 
groep. Dácv^ j gwaed yn rbèdeff byd y dro- 
gàreddfh. Datw eitt Harehoflreiríaa bendîg- 
•di|>itl ya tÉeilenil gonedd gwynA á'i bnr' 
|MniBdaito»n wodd« Daòwyromcfawyliaeth 
y^ajy BJcri jin.oaai ^'jpbiyy» t fyangan ein 
Hardbol^iríad J3Â ar Gfalliínai Dac^ ei cho- 
loinaa a'i cháéran wedi eu. symud oV golwg. 
am bytb. Ynawr íb gaiff Wyn gwlad Gosen 
ddllWtiBÌo á chwarea ar y brynian. Yn awr 
fa gaiff aneirod cochion gwJad PalealÌDa ym* 
bom.ya dawal ar hyd y gwasladedd bras. 
Ta,awr fe^iffy bystych orwedd yn ddigyff 
niytty beudai.. Mae Oen Ouw wedi ei udBl 
áífnaffau ei çariad, ao wedi ei rhwymo wrtb 

grn yr allorar Ŵatfìiría. Dyma Ue y cyfar- 
^ ddood.fflamian gwaeth na Sina, ac bef)C y 



cawsant eu diffodd. Ar Sinai y gwelwyd 
pordeba santeiddrwydd y Jehofa yn melltenu 
i'r golwg; opd ar Gr.lt'aria drxw bedaìr fflam 
ddìiaol yn cydgyfarfod i losgi yr aberth— 
íflam gciyDÌaetn nfldrn, iiHm cynddeiríog- 
rwydd dynion, a dwy o filLimiaa dwyfbl, sef, 

•« J)vry fflam ar bon Calfiuia 

Owrdctaaantyno nghyd, 
Fâam cariad at becfaadur, 

Fflam goch y Dwyfol lid ; 
Y ddwy easYiient fyn«, 

Nes cuddlo ser y nen, 
A'r lesa rhwng y filamlBa 

Yn marw ar y pren." 

Dyma lle y lladdwyd yr elyniaeth rhwng y 
Creawdẁr a'r creadur — rhwng yr loddew 
a*r ceoedl-ddyo. Dyma lle y dilewyd ys- 
grif-:;D-law yr ordÌDhadau, yr hoa oedd yn 
ein herbyn ni. Dynia llo y cymerwyd hi 
oddiar y ffordd, ac yr hoeliwyd hî wrth y 
groes, ac yr ysbeiliwyd y tywystîgaetbaa a'r 
awdurdodau. Oa mai gan y r luddew y n unig 
yr oedd bawl i fendithioD cyfamoiod Sinaii y 
mae geuym uiuau, geuedloedd, hawl i feno 
dithion cyfammod Calfaria. Os wrtb yr lu- 
ddew yo uoig y llefarai Duw arBÌDai, y mae 
efynllefaru wrth bawb o Galfaría. Os mai 
gau yr Israeliaid yu uDÌg yr oedd y fraìnt o 
ddyiiesa at yr allor dan yr hen orucbwyliaethi 
diolch, y mae yr un hawl g>iD y ceoedl-ddyn 
i deithio ael y brya at yr aÌjerth mawr fo ar 

Ígroes. Os yr Inddew oedd i fwyohaa 
rwythau ac aeroD y Gaoaan ddaearol, y mae 
fiordd wedi ei hagor ar y groes i ni gael 
mwyDhau ffrwytbaa aerou Gwyufa, a tbrys^ 
orau y Gaoaaa aefol. Os gao yr luddewon 
yr oedd dwfr o*r graig i*w disycbedu. y mae 
afon iacbawdwríaeth wedi rfaedeg o Galfaria, 
irwy anial dyrys cwymp Bden, wedí treiglo 
i Gymru ao Ameríoa, ao yn djFfriiatt ao ireidd- 
io ben brcDafl criuioo Gwalia, ues eu hadd- 
uroo â gwyrddlesDÌ tyfiadawl paradaws; ae 
yn awr y mae sl y iJysglaer ffrydiau arîan- 
aidd yn gwthio o'u blaeu hen sothach "Pbt 
^iaeth^ Mahometaniaeth a Pfaabyddiaetlif 
pa- rai a ffurfiwyd yn utfWn, ac a aeiliwyd ar 
awdurdod y fa^ddu; ond y mae yr afon a 
darddodd ar Gaífaria yn ei gyru o^i blaen i 
ddarfodedigaetb, ao yn y man fe fydd wedi 
gordoi y byd* Mae Bon am Galfaria, a*r 
waith a wnaetbpwyd yno, i'w gyhoaddi 
wy bob rhao o'r bellen ddaearawl. Ile y 
yd'd dynion yn byw : ac y mne Calfaría i 
od yo'brif destyn yo Dghenenau pob dyn ar 
fyr. Mae swn y marw wedi bud yu sogea 
i lawer o betbau diuystriol cyn heddvw ; ac 

Êmae yn debyg fbd llawer ysgerbwd eto ar 
reogn. Mae orefy Jdan gaa i gwy mpo ; anẅ 
' tfaina mawn cyffro^ a baneraa y brenin leao. 
Wadi aa codi vn Hong Koaff ; mae planhigioii. 
balfaría yn aeclireo Lyfa hefyd yn yr India 
fras. 

\ Yn Inan fé f7áá sWn y frwydr ar Galfbtîa 
wedi treiddio f eônglau pelta'r byd, a banor- 
au gogoniaDrl weai eu coai yn mbob goror oV 
belUnddaearoI ; ac vn y man fe gyhoedda yr. 

Itngel tanllyd, " Syrtbiodd, syrtniodd BHbiton 
'awr." Gwybodaeth o'r rhyfeddodau a ddad» 
antellwyd ar Galfaría a bera i Mabometddldi 
Idiflann— a bara i'r bWjrBtJU á^r «ad dcfla§« ; 



Jìdolÿgiad ar JMolygiad. 



87 



te, gwybodaeth o'r TMtsment a gadarnba- 

3JÚ á gwaed ar Galfaría, a fydd yn gadwyn 
eithíol i rwymo*r hen ddraig a'i heppil, aci 
ond y byd hwn yn rhcsareule dedwydriwcU 
y saint am fìl o tìynyddau, a bydd holl deyio* 
aioedd y byd ^sêùi myned yu eûicn cin Har- 
glwydd ni a'i Griwt PÌ\ ac yn cael «^u lly w- 
yddo gan Dywy^o^ beddwrh. Gngoniaot 
Daw a fydd yn ymddy^gìeiriu, a phob cuawd 
yngfayd a'i cwel. 

Yn owr, ìy ngUyd-deith'.vyri dragywydJol- 

deb, diolchwn ain frwydr CJalfaria-- bud y 

Llew o Iwyth Jada wedi boddueolinethu, a'r 

frwydr wedi ei benuill o du pecnador. Êr y 

gellesid meddwl yn yr yraarecbfa y boaaai 

peiríant natnr Tn oael ei ddamio oll a*i 

chwyrDdaflu i dídyatry w wrth weìed yr baol 

TO aoddi i dy wyllwch — ^yr awyrleu wedi ei 

gorcfaaddio gan gwmwl y dymhestl ofnad- 

wv — corwTnt dìgofaiot fef yn chwibanu yn 

ddycbryullyd-*aeth a braw fel yn treiddio i 

galon y ddaear, nes oedd y ddaear yn 

rhwygo, y beddan yn ymognr, a Fhales^ina 

yn siglo ar ei sylfaeni, pan uedd ein haowyl 

Geidwad yn hoeliedis^ ar bren, o dan y gwg 

a> gwarth drosom ni. Pa flbrdd y trv y 

frwydrî Cluatymwrandewcb ! — cly wch y 

floedd " (jorpbeowyd*' yn treiddio trwy bnfl 

ddyflrynoeda y cwymp ! Dacw'r fuddugol- 

iaetfa wedi ei faenill gan Hád y wraig— dacw 

dywysogìon y íagdda wedi eu uHiddu, a'u 

HwTT orchfygu, a theotyn gorfoleid wedi ei 

gael. Pe buasai y googcwest beb ei heuiU 

gan ein Harglwyad, collaaai Dafydd ei delyn 

yn y gogoniant— collasai Moses ei gán—- coU- 

asai Solomon ei gomn — coUasai Abrabam ei 

addewid — coUasai teulo y gugociant eu ded- 

wyddwcb, a cboUasai pob dyn ei obaiib am 

ffwyd. Ood bendigeciig, y mae gyda niddi- 

Eoo o dystiolaethan fod y fr^dr wedi ei 

nenill gan loaa ar y groes. Y mae digoo o 

dystìon hyd y nod yn Gchenna, gan y gelyn- 

ioD eo booain. Caniadau y gogooiant, o'r tu 

anU ; Uwyddiant tey rnas lesu ar y ddaear, er 

mor groee i'r omwd a*r bya ; a*n gobaitb 

moan aro fy wyd tmgy wyddul, a gyd-dystiant 

am foddogoliaeth Caífaria. 

Yn awr, sydflorddolion Sion, rbai sydd yn 
ffinedig gan y daith, yu cael eich claddu yu 
nyfnderoeda gofldiao, ac ar gael eich goddi- 
weddjrd gan gorwyntoedd gclyniuetb lawer 
tro; wrtfa yaidcecou cario y groes a düyn 
leaOy oofiwch byn, mai eich Ues chwi eich 
hoaain fydd j o^bl er beo draw y daith. — 
Edrycbwcb yn. aml tua Chalíaria, a chyfer- 
fayowch eioh gofidioo á gdfidiao ac ingnrdd 
yrlmmonue], abydd yu gyuorthwy i chwî 
fyoed yn mlaen. Pa ofídiau Cel ei ofîdiau ef f 
Fa wasefeooo fel ei wasgfeoon ef ? Pa iog- 
o«dd fel ei iogoedd ef ? ié, pa farw fel ei 
Ìurw ef 7 Â'r oU a ddyoddefodd er Ues pech- 
ador ! Yn awr. «an fod yr boU a ddyuddef- 
odd lesu o Fethlenem iV «roes. aV oll ag yd- 
yeb chwitbao yn ddyoddef drosto ef, er eich 
Ìleshad. <*cafiedomynedd ei pherfiaitb waitb, 
lelybyddoffi berfiaítb,achỳfiawn, beb ddi- 
iFyao mewn dìm," yn edrycb ar rfayfeddodaa 
Calfaría, nea cafibmein Uyngca i fyno i'r fm 



AOOLYGIAD AR AD0LY6IAD. 

" £lthr dÿeyfvreh y donlao gereo.*— PiCOL. 

Mr. Goltotod,— Hyderwyf na feddyliwch 
fy mod yn ystyried ly hun yu orfaroydd 'O 
herwyda fy nìod yn decbreu ly ysgríf fel uch- 
od, ond y c»iniaiewob i mi gymeryd peihaa 
fel yr wyf yu eo cael. Wrtb droi tudalenaa 
eich Cyboeddiad ysblenydd am fis Cbwefìror, 
tn dal. 35, deuwyd fy sylw at ysgrif oeiddo 
ryw un, dan y nodweddiad, ** Adolygiad or 
OdewÌDÌaetb, Rheibíaeth, Conaorìàeth, yog- 
byd a meddiant cythreuliaìd yr oeaaa; yn 
daogos ou twyll.*' Darlienais yr ysgríf rn 
borfanwl; ood er er y cwbl ni odywedaf 
nad aUasai rbyw bethau ddiaogyd fy aylwaig 
y dylasaì fod wedi ei neiUdao ; os oes, erfyn- 
laf eich maddeuaot, ac ystyríer fy hun y coU- 
edwr. Nid wyf yo amau geirwiredd dyfyn- 
iadau awdwr yr Adoìygiad yn y mesor Ueiaf 
o bartb dewiuiaeth, rbeibiaetb, consuríaelh; 
ood y mae un peth yo mhellach oa'r ucbod 
ag y dyniunwii b>Iw eich darlienyddion ato 
yu neiîiduol, sef " meddiant cythreulig yroea- 
au," ac ar hyn y bwriadwyf sylwi yu bre- 
sennol. Dicbon yr y mddeugys yn ddyeitbr i 
rai fy mod yn dechreu yn y peu diweJdaf oV 
ysgnf ; oud fel hyn yr wyf yn gweled yn 
oreu, ac y mae yu fwy oa tbeby^ geuyf y 
bydd rhy wrai yo cydweled á mi pan ddi- 
weddaf fy Uythyr. 

Eiddo awdwr yr adolygiad sydd fel y can- 
lyn : *• Yu awr, wrlh ddy bonu, gwalwn yr eg* 
wyddor hon yn ei hedyn a'i gwraidd— 
ft'rwyth dycbymyg dyn ydyw, h«D y gradd 
Ileiaf o saíl datguddiad dwyfol na rbeswm-— 
fiugiaetb ydy w i eyd,'* &c. Anturiaf ysgrtf- 
euu gan gredn oad Atbeisf yw awdwryr Ad- 
olygiad, er fod genyf dir teg^i ddy wedyd an 
bwy byuag agybueddaroai tfugiaeth a tbwyU 
y w *' meddiaut cylbreulig yr oesau," nad y w 
nwnwyn credo y Testameut Newydd. Ood 
gobeitbiwyf betbau gwell am awdwr yr Ad- 
olygiad, achymerafyn ganiataol befyd ei fod 
yn credu fod dynion yn cael eu meddianna 
gan gytbreuliaid.a bod gallu gan ddyuiou i'w 
bwrw hwynt aUau, pan oedd Críst ar y ddae- 
ar; ac uid byih cyn nac wedi hyny : yr bya 
a arweioia fy meddwl yn naturíol i ^redo iod 
tymbor i ddynion i gael en mediiiaou gan 
gytbraul noo gythreuUuid ac i'w bwrw hwynt 
allao, a'r tymhor hwnw, trwy ryw f>ddioa 
dirgelaidd i mi, yndygwydd yn amsercoawd* 
oliaeth Crist. Erlyniaf yn osiyngedig ar yr 
awdwr dysgedig i beidio oynbyrfu pau yu ed* 
rych gyda cUil-üiws ar y cylch a^ wyi wedi 
ei gael ynddo. DiTys y w y carai amryw, fel 
fy hunan, ddarlleo traetbawd wedi ei ysgrif- 
eno gao awdwr yr adoliad, ar y tymbor o'r 
gwaith oodedig uchod. 

Bellach, hybarchos olygydd. dymunwa 
eicb hynawsedd er caaiatau i mi brofi fod, 
oeu y gall cythreuliaid fyoed i mewn i ddyo- 
ioo yn yr oes^ ac y gelíir eu bwrw hwynt 
allao, (os gwirir addewid Crist) yn awr y|i 
gystal ag yuamser Críst. Dymunwnaylw n 
awdwr at loan 13. 27 ; " Ao ar ol j taoiaid» 
jBs jr aeih Sataa i mewB iddo." Gwyreioh 



S8 



Myfyrdod^ Sfc. 



.darllenwyr can.ainlaf y gellir cael ngeiniaa o 
'brofîon o'r iatbi a'r un modd gyda golwg ar 
en bwrw hwynt allan, ac ar y tir yma ni 
chwanegif l^eiityra profion fod Jynion yn cael 
eo meddìaona gau ^ythr*»nìiaid. Dengye yr 
addewid o'r gailu i'w bwrw hwynt allan, ag 
y caf ei dangns cyn diwedd fy llythyr, yn 
amlwg i'm gwrlhwynebwr fod dyniou yn cael 
cu meddiannu uanddynt, ac y byddaut hyd ag 




roadocid ein Harglwydd i'rdeuddeg yn Marc 
6. 7, 13 ; oblegyd cymerodd hyny íe cyn ei 
íarwolaéth: ondcyfeiriwn eylw yr awdwr at 
y *■ Cüuiisiwu mawr," yn Marc 16, yr hwu a 
ddy wed yn y 17e.ç adn., "A'r arwYddion hyn 
a ganlynant y rhai a gredant, yn fy enw i y 
bwriaut allan pyibrcaîirifd." &c. Ni ellìr 
gwadu nad wedi ndgyfodîad yr Argìwydd 
lesu Grist y rhoddwycîy comiaiwn hwn, acyr 
wyfyn iybied naellir gwadu ei rym y dydd 
hedtíyw, a hyny y w fy iheswm droa ei ddef- 
nyddio yn bresennol. Dymunwn sylw yr ad- 
oíy^wr at yr oJI o'r comisiwn — dychon j 
bycidai hvny yn fcddion i ni pyfarfod ar dir 
duvTthd(íad1. Os yw çin Harglwydd yn 
meddwl mewn gwiriouedd y polbau mae yn 
eìddywcdyd, moe yn bwriadu i bob gwir 
grediiiiwr ddrrbyu y dawu hyny, sef bwrw 
allan gythrcnliaid yn ei enw ef. Os nad yw 
cythreuliaid yn myncd i mewn i ddynion, pa 
fi»dd y gnU y credinwyr weithredu y dnwn 
byny agsydd yn addawedig iddynt gan Grist 
61 hunan ? Mae'n anhawdd genyf gredu fod 
' yr Arglwydd lesu Grist wedi addaw beodith- 
;u)n, nea ddoniau ysbiydol i'w blant, ag yntaa 
yn gwybod ar yr un pryd nad oedd ddichon- 
adwy iddyot ei gosoa mewo gweithrediad? — 
Dichon y gall vr adolygwr parcbua fod wedi 
meddwffod y doniao hyn wedi eu galw ynol 
yn yr oeü hon, ar y tir nad oes ea heisiau ; 
ond dy wed yr un efeogylydd mai en dyben 
y w cadarnhay'r Gaìr, ac os felly, carwn yn 
lawr gael yr awgrym Ueiaf o'r Testtament 
'Newyod, nad oes eisian cadarohaa'r Gair yn 
y dyddiau hyn ; neu fod Crist wedi galw yn 
ol ei addowidion wedi ei farwolaeth ; bydd 
hyn yn foddlonrwydd i mi. 

Ystyriwyf yr ymresymiad blaenorol yn ddi- 
gonol i brofi fy nghosodiad, ac hyderwyf y 
bydd yn ddigoDol hefyd i'r adolygwr: ond 
rbag y gaH raai o'ch uarllenwyr maoylgraff 
fedawl ani wendid. cbwanegaf brawf nen 
ddau yn mhellach. O barth addewid Cristi*r 
crediuwyr, gwel loan 14.12; "Yn wir, yn 
Wir, meddari chwi, yr hwnsydd yn creda 
ynwyf fi , y gweilhredoedd yr wyf fi yn eu 
gwneothur ynte hefyd a'u gwna, a mwy na*r 
rhai hyn a wna efe ; oblegyd yr wyf fi yn 
myned at fy Nhad." Eto, gwel Actau 2. 39 ; 
"Canya i chwi y mae yr addewid ac i'ch plant, 
ac i bawb yn mbell; cynnifer a alwo yr Ar- 

Slwydd ein Duw ni ato." Rbaf i neb fethu 
eall beth y w yr addewid, cyfoiriaf sylw at 
yr adnod flaenorol, sef y 3Sain. 

Hyderwyf, Mr. Golygydd, y bydd hyn yn 
ddigon i foddloni eich gohebydd ar y pwngc 
^an sylw : ond os bydd íddo rwgnach trwy 
j Seren. dichon y bydd i mi ddy wedyd rhy w 



belh yn ychwaneg wrtho ; a hyny heb ddy- 
wedyd roai •* gwaddod Paganiaeth" yw nn o 
fendithion yr Ysbryd Glan. Yr eiddoch, &c., 

GwiLTM Mtnwt. 



MYFYRDOD 

Ar ol áarllm yr Aturchiad E^lurhaol, yn StTcn. Tach- 

wedd, Itítô. 

Hak Sion wnn dan gwmwl da 

O bcrwydd Uu o ddrygau ; 
Meddyliwn ninau byny'n ddwya, 

Yetyriwn bwye einbeian; 

Ysbrydol ddrygau hyll eu hol 

Yn y nefolion leoedd, 
A welir trwy'r «glwyai oU, 

A'tt nerth a ymoUyngodd. 

Nid ysbryd cariad cywyr ca 

Atacboalesa tirion, 
Na cbariad brawdol oddi frj 

Sy'n llywodraethu'r galon ; 

Nis gallwn nlw Duwyn Dad, 
A by w mcwn brad i'r brodyr, 

Mae ftrwyth y pren yii dweyd ei ryw, 
Yn Nghair eîn Duw dywedir. 

Nid ydym ni yn blant i Dduw 

A byw yn cin pechodau; 
Mae Duw yn gyfìawn pur diball, 

Daw a phob gwall i'r goleu ; 

Mae'n bryd yatyried.gan dritua. 

Gadawyd llwybrau äion ; 
A chwilio nm arwyddion ffbrdd, 

lawn ffordd y par o galon. 

Cnoi a thraflyngcu'r naill y llall. 

Sydd anghall ac annuwiol, 
Ymgadwn ar y llwybr de, 

Na roddwa le i ddiafol. 

Os na allaf garu'rplant, 

Nid wyf yn iant i'r leau ; 
Yn y tywyîlwch 'rwyf o hyd 

Heb weled pryd goleunl. 

OArglwydd dyro'th Yabrrdpiur 

l'n dwyn i dir goleuni; 
I redeg uniawn yrfa'r aaint, 

Ac am y fraint ymdrechu. 

Gwasgara garwyr rhyfel caa, 

Rho ynbryd graa a gweddi, 
Yn dywalitedig ar Sion, 

Dy dirion fwyn ddiweddi. 



Gwna hi fel dlnaa ar ben bryn 
Gan o1«*n ffwyn gogoniant; 

O dyro iddi hedd ju rnwydd, 
A Uwydd i'r rbai a*l hofiant» 



LLwroL 



DALIADAU SAINT Y DYDDIAU DIWEDDAF. 

Mr. Gol.— Wrth ddarllen y Seren am j 
mis diweddaf, canfyddais ysgrif dwyllodms, 
wedi ei danfon gan rhyw D. T. Jones, Mi- 
nersyille, ar " Gyffes Ffydd y Seioliaa Dì- 
weddaf;" yr faon sydd gelwyad noeth, fel y 
gallasai y cyflwynydd wybod pe buasai wedí 
gwrando nea wyood ychydig am egwyddor- 
lon y Seintiau, o herwydd y maeut hwy yn 
creaa yr oll ysgrytfayr beb wada dim o bono. 
Nid oes neb o'r enw D. T. Jones yn perthy q 
i'r Seintiaa yn .MioersYÌIIe. Daogoswn yn awr 
ein hegwyddorion mewn gwìrionedd, aef eg'r 
wyddorìon cyntaf yr efengyl : 

1. Credwn yn letu Ocist fel Iacfa«wâwr ac 
Tawn croeshoeìiedig ac anfonodig. 



Taîth JRhadlaum. 



89 



w^'s. .'^r^ ys* >> 



3. Edifarhm am ein holl bechodau a'a gad- 
ael. gao rodio bywyd newydd, a gwneatbnr 
cyfiawoder & phob dyn» a gwasannetha Daw. 

3. Cael eiii claddu mewn dwfr a'n cyf'odi, 
j;an OD weisinn aDfonedig Duw yn enw lesu 
Gẁt er modí'eiiant pechodau ; Act. ] 1. 38. a 
22. líi: ll»edr3.21,&c. 

4. Derbyn yr Ysbryd Glân trwjr arddodiad 
dwylaw benaríaid egtwys letu Grìat — Saini y 
Dyùdiiu Diweddaf. Gwel Act. 8. 17, 18,20. 

al9.6: ITiin. 4. 14: 2Tim. 1. 6: Heb. 6. 

1 *> 
1, ♦. 

5. Creda yn, a gweddio am gael mwynhau 
Y dcniau yBbrydol a'r beudithion daionna a 
fwjobeid gan y rhai a ufnddhaent i'r gyfnn- 
drefa nefolaidd hon yn y cyn-oesoedd ; megya 
ymadrodd doethineb, ymadrodd gwybodaeth, 
fiydd wyrtbiol, dawn iachau,aderbyn iechyd 
Irwy eoeioDÌo as olew cyssegredig yn enw yr 
A^lwydd. gweadi*r ffydd, ac arddoidiaddwy- 
law. Gv-elIago5. 14, 15: Marc 16. 18. &c. 
Hefjd, ymdrechu cael dawn y brofifwydol- 
iaetb, «wababiaeth ysbrydoedd, Uefaru á tha- 
fodaa dyeitbr. cYfieiihu yr unrhyw, caeldad- 
goddiadau oddiwrth Ddnw, gweinidogaeth 
angylioD, cymdeithas ysbrydion daionua o'r 
byd tragy wyddoì niewn gweledigaethau,&c., 
a pbob beoditbion eraiU aydd yn addawedig 
yayrya^rytbyrau i biant Duw. Gwel I Cor. 
XTÌ 'a 14 1, 5. 18, 39 : Act. 2. 39. a 19. 6 : Marc 
16.17,18; Eph. 4. 11— 14, &c. 

6 Dylai pnb uu a bruifeaa y gyfundreifn bon 
fyw YD aaniaidd a chyfiawn, ean weddio á 
pbobrbyw tveddi, megys y rhoddoyr Ywbryd 
iddynt ymadrodd ; gwnend daioni i bawb, yn 
enwedig i deulu y tfydd ; gweddio dros y 
rbaia wael uiwed îddynt, ac a'u herlidiant; 
ymddidoii oddîwrth bob ffurf o athrawiaeth 
afiacbus, san gofio fod y cyfry w yn Uygra 
noesau da. Deuwch allan o Babilon, ni 
fyddwch gyfranog o'i phechodau, rhagichwi 
dderbyDo'i phlaau. 

Hefyd, dylai y rbaì a ddeuant i mewn dan 
rwymyn y cyfamiDod hwn, a chvflawnder yr 
efeagyl, wyíio a gweddio íei nad elont i brof- 
edigtetb, ond bod yn barod, gan ddysfiwyl 
UD ddyfodiad Mab y dyu ; canys «fe addaw 
yn ddisymwth a diatres ar blant y ty wyllwcb, 
pao y dyi«edant, Heddwch, heddwch ; pan 
iyddaDt hwy wedi cael en rhybuddio, fei yn 
oyddiao Koa, eto, yn bwyta ac yn yfed, yn 
priodì a liioi i bríodas, a bwrw y dydd drwg 
ŷpmhell oddiwrtbynt: ''Am hyny, ynyrawr 
ni tbybioch y daw Mab y dyn." 

Drma ydy w y darlnniad cywir o'r gyfun- 
drelnefengylaiad, yn ol yr ysgrythyran, ac 
fel V OBe gan " Saint y Dyddiau Diweddaf." 
Pethau erâill a gredwn ac a ymarferwu nad 
y^ yo angenrbeidìol en nudi yma, gan eu bod 
yn argraffedig yo Seren Mawrtb, 1848, dan y 
Dodweddiad " Mormouiaetb," a gobeithiwyf 
oa bydd i D. T. J., na neb arall, iod mor rby- 
fygas a danfon y fath sothach enltibaidd i*r 
oereD, rhag iddyot fod yn mhlith y dorf booo 
asydywed Panl am daoynt, fod ea diwedd 
jo waeth na'a decbreuad. Llawer o betban 
diiai] ac aowireddos ^yàd wadi ea taena am 
"Seintiaay Dyddiau diweddaf ;" ond gwran- 
dewch broffwTdoliaeth yr enwog Mr. Wesley 
tadaajnt: oddiwrtfa broffwydâiaiith Daaìal 



dysgwyliai y gwr dnwiolfrydig hwn, medd 
yr Amseran Amerícanaìdd, y decbreuai cyf- 
nod newydd ar y byd crer\ddcl yn y fi 1827, 
yr byn awnai drwy rhodùi yr OtUBer. nnffer- 
oedd a hanner amiter : h. y., x'^6ú o flynydd- 
an ag y byddai yr eglwys yu y tîînLfcibwch, 
at y rhif 567, sef yr amser pan aeih yno; a 
dywedai mai yn y flwyddyn 1830 y dri brcu- 
ai y gwaith mawr hwnw a ddvgai y mil- 
iiwyddiant i mewn. M«r hynocío pywyr y 
dywedodd! canys yn y flwyddyn hoito, sef 
1827, yr ymddysgleiriodd golenni cyfiawnder 
yr efengyl i*n daear ni ; y daeth yr augel a 
welodd loan (Dat. 14. 6.) ac a adierodd alt- 
weddau teyrnas Dduw i'n byd — y dygwyd 
|LIyfr Mormon i oleuni o ymenddfa yr oes- 
oedd, ei cyfieithwyd drwy ysbrydoliaeth, a 
thrwy yr tJrím aY Thnmim. ac yn y fl. 1830 
y sefyidlwyd eglwys lesn Gríst — '' Saiot y 
Dyddian diweddaf/' — ar sail yr apoatolion aV 

Í>roffwydi, a lesu Grìst ei hun yn bencongl- 
aen. Nid oedd yuddi ond chwech o aelod- 
aa pryd hyny ; ond erbyn hyn mae cannoedd 

fi^oedd drwy bedwar cwr y byd ; ac ynys- 
oedd befyd yn byw mewn sobaith o gael 
mwynhau heddwcb a gwynfyd y Jubil fawr 
ag y dywed Mr. Wesley oedd i ddechren 
y pryd byny. Mae cauunedd os nad miluedd 
oM gaolynwyr ef wedi ufuddbau i gyflawnder 
yr efengyl, ac yn gweled mai gwir ydyw ei 
brofl'wydoliaeth ; a r rbyfeddod mwyaf y w, 
pa fodd y gall neb o'r rhai a'i credent ef 
mewn pethau eraill ei amau ynhyn, na gwrtfa- 
od y goleuni Dwyfol hyn pan gynnygir 
iddynt Credwn y buaaai Mr. Wesley yn 
gorfoleddn yn y newyddion dainnns hyn pe 
cawsai gynnygiad o bouynt. Rbodiodd yn 

01 y goleoni goreu a allaiiai ^oel, a diau mai 
mawr fydd ei wobr. Aì tybied na fydd yn 
dyst yn erbyn hyd y nod y rhai o'î ddilynwyr 
a wrthoflant yr efengyl bon, yn enwedig pan 
y mae efe wedi gadael ei dystiolaeth ar ol 
am daoi. Fy nymuniad y w, y bydd pawb yn 
ddiwydi chwilio yr ysgrythyrau a ydyw y 
pethan byo felly ai peidio. Hyn yn iyr oddi- 
wrtb eicb cyfaiil, sydd yn ewyllysio (laioni i 
bawb. S. E. Huobes. 

MinemiUt* 



TAITH RAOLAWN. 

Mkwii Ue, dim mwy na 50 milldir o Hnd- 
dersfield yr oedd yn byw bar o bersooau 
parchus, ac mewn ymddangosiad yn mwyn-, 
nau pob cysur ag sydd yn disgyn i ran bríod- 
ol y bobl weithyddol. Yr oedd y gwr yn 

Saredig, gofalus, a chartrefol, a chyda hyny o 
uedd ysbiyd cynil. Cafodd y wraigei chym- 
eryd gan gfefyd trwm, yr hyn, er mawr alar 
iV tenlu, a brofodd ynfarwol. Yr oedd gan- 
ddi, modd bynag, nn cais i'w wneud at ei 
pbríod raríadlawn, a hyny oedd, iddi gael ei 

chladdu yn nghladdfa hyu-yd W , yr hyn 

gryn bellder iV gogledd, a chaniataodd Yote 
ei chaìs yn nniungyrcbol. Bu y wraig farw 
yn gwbl foddlon ei meddwl, ac yn y^ prjd- 
nawn canlynol. canfyddwyd dyd yn ei wisg- 
oedd Sabbothol yn teithio at ddrwa y person- 
dy« " Oyda'ch cenad, syr, yr wyf wodi dyfod 



80 



^mrywiaäh. 



i ymofyn Jtrwydded/' " Trwydded, John ! 
nìd oee arDoch eisiau trwydded i gladda eioh 
hanwyl wraig." Ar hyn Joho a ymddanjsoa- 
ai yii' gywilyddgar am íyDud. "Am ba h}d, 
wr da, yr yùych wedi bod yn by w ynghyd 
fel gwr Q tíwraigî" " Gyda'ch ceiiad, syr, 
25 mlynpdd. . . . Ond, syr. yr wyf wedi 
medilwl priodi Jane " " Priodi eto, .Tohn, 
cyu clatldu oich gwraig flaenorol !" *'\Vel— 
îe, gyda'ch cenad, 8vr— chwi ddeallwch iddi 

ddeisyfu cael ei chladdu yn W , ac y mae 

Jane a minau yn tybied y byddai yu fwy cyf- 
leu9 i bob plaid pe byddai i ni briodi ar nn- 
waitb, a gwoeud un daith i ateb i'r ddau 

CAN DAFYDD DAVIC8 (DAI'R CANTWR,) 

A gyfansoddwyd yn ngharehar Caerfÿrddin, 

ar yr aehlymr oH alltudiatih yn achog 

terfysg Merehed Rebecca. Ar 

y dân **Rhoslyn Castle.*^ 

Drtch ifyd wyf i fod, 
Collais glod allaswu gael, 
To8t y w*r nod — dyrnod wael 
['w gafael^-ddaeth i mì 
Yn fy ie'ngci)rd drygfyd ddaeth, 
Yo îíe rhyddid caethfyd maith 
Chwanegwyd er fy nghofid, 
Alltud wyf ar ddechreo'm taith : 
Ca'm daufoo o fy ngwlad, 
Tŷ fy nhad, er codiad tiríon, 
I blilh y duon gôr, 
Dro» y môr o*m ^oror gron : 
0V fath ddrycyn i mi ddaeth, 
Alltod hir— gyr hyn fi'n gaeth 
Dros ogain o flyuyddoedd, ^ .• 
ToBt y w'r modd, cystudd maith« 

Cant flarwel i fy ngwlad, 
Anwyl fid, fn wrtb fy modd, 
Aml les ge'a ar g'odd 
Rhwng dy wyoh aberoedd di : 

fl'arwel i Walia gron, 

A'i dolydd glwys a'i llwyni Uon; 
Heb bryder gwn mai Brydain 
Yw gardd y byd i gyd o'r bron. 
Hil Gomer mwy flarwel. 

1 dir Babel fe'm danfooir, 
Dros eli mae fy obaith 

Arw fi&iUi— Duw fo i mi'n for. 
Ffarwel y maood glán, 
Teoa'u brod a gloy wa'o gráa, 
£r peoyd mae poen anian, 
Dirwyn miie Dewi'r man ! 

Flas Tregof angof fydd, 
Cystudd prudd i Dafydd ddaeth, 
CaloD Iwys droir yn llaith 
Wrth wel'd y lordailh bell: 
Flwyf Sant Athan — bras-fan bro, 
A Cnadoxton, lle treoUais dro, 
A Phenybon^ar-ogwry 
Ffafr Duw fo ynt yn do. 
Yn iach, Forganwg wycb. 



Bwn dy elych— henffych i'th deola, 

Dyfroydda'thddol 

Hía£BUB«i£deDÌa, 



ddolydd«]*B, 



Ffarwel Mynwy lon ei awyD, 

O Droedrìii'wclawdd yn hawddcaf gwyg, 

Tredegar a'i thrígolioo, 

Hyloo fan fn imi'u fwyn. 

Dichon bydd rbai o'u bodd ^ 

Yo goíyn pwy oedd y bardd; 
Gwo iiad oesdyn a chwardd, 
Un adardd o'm hanwyl dir. 
O wlad Forgan wiwlau daeth 
Yrimpyn Ilon sy'n awryn Uaith, 
Yn ngbarchar sir Gaerfyrddin, 
Cur i'm cof, 'rwy'n eithaf caeth ; 
Llancarfan ydy w'r plwyf 
Lle turddodd nwyf fy nyfiant dyool : 
Fe*m ganed yn Nhreflof, 
Ffwrdd y fib'f— ddo'i byth yn ol; 
Rbo'f fy enw i chwi'n druw, 
Dafydd Dafies hoenus y w, 
Dymunwn i'm hiliogaeth 
Hir oes faitb uwch .gwaith fy Naw; 

6í. CUUr. Oyfl. J. J. 



POELOOAETH PRIF LYWODBAETHAU 

EWBOP. 

Mewn adeg fel hyn, diaa j bydd y ri wi t r 
ganlynol o bríf-leoeidd Ewrop a'u peologaath 
yn buríon gan rai o'n áetbfíìwyri-^ 



Austría, 

Baden, 

Bavaria, 

Belgiuffl, 

Denmarc, 

Ffrain^c, 

Prydam ac Iweiddon, 

Oreece, 

Haneyer, 

Holland, 

Portngal, 

Prwsia, 

Bwsia, • 

.Sardiida, 

8axony, 

8paen, . 

Talaetbaa yr Egtwys, 

Bwedeo a Norway, 

6witzerIaDd, 

Turhey, 

Y Ddwy Cicily, 

Wnnemberg, 



37,950,401 

4.371.000 
4.000.000 

%m,m 

34.136,677 

27,019,558 

637.700 

1.722,000 

3,000.000 

3,550.000 

14,907,000 

56,000,000 

4,650.000 

1.705,000 

12,286.000 

2.742,000 

4,310,000 

2,188.000 

10,000,000 

8,156.000 

1,682,000 



y 8AITH HOLION 

A ddod^s Calwg Ddotih i êaith o tsyr doelh' 

ion oH gor jra Ua^ftUhin; ac 

aieb íf.g»yrkyn^. 

1. PadâoetftNDcbayddÌwyafarddynT 
Ateb— Galla drwg ao hob 'oi wneochor.— 

TêUoBamL 

2. Pa ddaiem goroeliaf «r ddyn f 
Atab— *Cy fiawBder.** Tälhaimm» 
8. ?addireidifwyafarddyv'? 
Aleb^Oelwydd.^ Tẅstlm htn^MHIâ* 
4. Pa gaoip deeaf «r^ddyaT 
Aieb--Cy wiid«lK^^iHHft úk Chẁio €»* 



'6> Pa ytifêBtwfiA íwyÊÌ MfMidyBf 



ffanuiaäh Garirefol» 



91 



Ateb— Dymano drwg crd nafl allo.~y«- 
tffmn Fardd Teilo. ' 

6. Pwy »ydd dlotafî 

Ateb— Y ueb oi cfajmero o'i eiddo ei hoD. 
—ÂTuwon ab Cynvarek. 

7. Pwy sydd gyfoethocaf ? 

Ateb — Y neb ai chweDycbo ddim o eîddo 
mW.'^Güdaê 

Ac felly lerfyoay Myfyrian, Arth, Cyf. III. 
tad. 39. 



EHEDIADAU Y MEDDWL l'R WLAD 
Yllfl 6ANWYD. 

''.?«!r'^' Oír ngwtodinegorweddffnhadan. 
.ySP^^ ^, ddyŵw e« üwcb jd y flawr ; 
Afl Eden, Pandwyi, dy fwynaf drígfanan 

2»««J» dyddnnwch i'm mynwaa ryw awr. 
Tf^re ym canwyd. O gof f»ydd mor gymen, 
T biyniaii nddnniawl • roddai nawa MUHen, 
fy^ho ff gydg yfoedion a meibion yrawen, 

Byth mwy er if nghalar 'chaf weled en gwawr. 

Gwiw flodan dedwyddioa wnai ordoi yr ardal, 
Lte tarddai iach ddyfroedd yn dooaa trrlorwoo. 

Ue dawnaìai yr afr ar we}y o rit Inl, 

^r gog i ni gnaai yn ni el acenion ; 

<nd ÌFwrdd dnM y wendon yr «• iestrradir, 

^ hyn "rwyf yn bnidd— sadewaifl y brodyr; 

Mne 'n ef er i wyîo mewn dyddiau annifyr, 
A gwznndo a^fyrdod i edrych ar boo. 

Ir gweled bob bore dros der^ y dwyrain 
Mewn llewyrcb porphoraidd yr hanîwen ar hynt, 

(hid tmi *àatM gobeitb am odiaeth wlad rrÿdaia, 
lU*r botfna berth'aaMm a sarwn i gyat : 

raeirtaddwB 1 lawr am dridian 'alam, 

1>oeigolwf na gobaith am odiaetb hen Oymni. 

Hrti eemint taawddffaraf fn gynt amai'n gwenn, 
Bhl dfenfeB en doniaa, ni chly waf «bì danynL 

Aemm o ranwyl garedig gyfefllloa. 

. r^.'»Ŵft>cth i angen dinystriol ei gledá, 

A ieddyw gorweddaat yn mro *i hddedlalo^ 

O dwif a gortliryfladar y bydyn y beddl 
Oaa araagan a'i êolyn mae dydd boddngoliaetb, 
ŵw fynn ddynolion o ddyffryn marwolAeth, 
Amhyny byderaf yn ynw'm fecbydwriaeth, 
*- 'hawddiydB 

Mnaw WiuA 



£ai.WYaT BEDYDDWYR CYMREIG YN 
HOffAESePBOO^I^EWyDD* 

Ajìwt%F&&wi>.— ^DiamaageDYfy bydd yo 
Ilaweaydd senycb chwi ac eraillgfywod gair 
o'n baoea fel eglwys sydd vo y rogy Dnnll i 
addoü yr Arglwydd yn y ddinas bublogaidd 
hüiì, yn mba nn y mae ODÌIoedd yn ddian o*n 
eenedl yn by w yn anyaiyriol yn nghafael en 



Owyddoch yn ddian fod. y Parcb. Tbomaa 
DaTÌea, o Ddebeadf r Cymru, wedi dyfod i'r 




lOgl 

ŷinddye|iad leilẃiìg i^ t'rífltion, a'i ddooian. 
deagar Tél pregetfawr. cyoyddodd y gwranda- 
wyri raddan mawn Ycbydîg 0toedd yn ol, 

Kí mewn cyfhrfod gw«kíí, «nogodd y brawd 
«Ìeayr églwya í ddelhri—- ei fnd yn medd» 
wi hA 7Chyd$g Iwjthfíant gerllaw. Y' Sab- 
both caiüynoU ooifyddwyd fed yt bwttaydd 
TB. medm gweled eî bhptM r^dlft^nnyi- 



yn cyrcbn rai o*r afradloniaid yn ol. y rbai a 
gollwyd yn niwl gwrthgiliad er ys raiblyn- 
yddnu genym. Dygodd hwyut i'w gorlau; ac 
wrth eu ciywed yn dy wedyd ato dylodi y 
wlad bell a Ilawnder tŷeu Tad. yroedd wylo 
a llaweuydd wedi gordoi eiu cytariod. a 
phawb wrth en bodd yn moliaunu am drefu y 
cadw ; yn barod i ganu — 

** Mae'n n^oedd ar y ddaear 

Yr ochr hyn i'r bedd. 
Pan byddo'm Priod lean 

Ya benaf yn y wledd''* 

Yn fuan wedî byn dechrenodd y cyofawrf dori 
allan yn ngwersyll y gwrandawyr, a cbafodd 




cwrdd ^n ei aymlrwydd mwyaf ; pan oedd 
Priod Sion yn cael ei ddangos yn ei ddy- 
oddefiadao, ei gladdedigaetb, a'i adgyfodiad ; 
a'iddyweddi yo edrych at y boreo — 

« Pan gwel lü wedd el Phrlod ffwych. 
Wyneo ya wyaeb, aid mewn oîrycb.'* 

Derbyniwyd saítfa o afradloniaìd yn ol : 
bedyddiwyd wyth; oc y raae tri eto yn y 
gyfeillach. " O frodyr.gweddiwch drosom.^* 

Catrefrog-Nttpydd, C. Bichards. 



CYFABCHIAD AT Y CYMBY YN ÜNOL 
DALAETHAÜ AMERICA, 

Oddiwrih Ddirpnoywyr Bwíh Cymdtiihoê y 
Brython, Cincinnati, 

Yr ydym yn dymnno gwneutbar yn fays- 
bya i ein oydgenedl yn America, fod bwriad 
gan eîn brawd lerchog y Parcfa. Micfaael D. 
Jonea, i yoweled ft'r gwahanol sefydlfaoedd 
Cymreig yn Ofaio, PennByWania, New-Yorfc, 
&c , yn nghorff y miaoedd neaaf, gyda golwg 
ynbenafar eefydln bythod o'r Gymdeithaa 
Ymfudol ochod ym y gwahanol lefydlfaoedd. 
Gwelir ei rheohut yn y CeDbadwr am fle 
Bhagfyr, 184$. 

Yr ydym fel Dirprwywyr y Gymdeithaa 
yn Cincinoatî, Ohio, yn mawr gymeradwyo 
ymdrechem brawd, ys yatyried ei adda»> 
rwydd i'r cyfry w orohwyl, ac yn gwybod fod 
ar ei galon wnentfaBr Uea i'w genedl. Yr 
ydym yn dymnno a'r iddo gael derbyniad 
feraeiawgnr gaa y gwahanol enwadao m- 
fyédol, oe y bydd paradrwydd ytt cmI «t 
ddaogoe Mi gydw«iilMdiod ym yr y«g^ 
pwyaighwit. Hi»fyd,yrjityrir7iibfMot«l 
draal ar ei daîth. 

Ydym, dmfwth CiocÎBoati, Ohio» 

( Hrfi. RKBaa,r#|rn[yhofAI. 
O >i ẃ i îd i | ẁo«< JBpWAjm Jowoa. 

( DaeiD J. FẅiÄtr^Uymydá 
CinHmaH, Mtmrth 7, 1M9 

_ J?^^^fe4t%aẃ»WMi»^ŵod jn taflyngar 



.»- •'. 



92 



fímesieulh Gartrefol. 



»— ■x_'> ^-s. 



LLOFRUDDIAETIIAU. HUNAN-LADDLaD 

A CHYFLAFAN ARSWYDUíá, 
Yn mhbsyf Warreitf swydd Bradjord^ Pa. 

Dlrbyniasom >'r hanes ganlynol oddiwrth 
Mr. Heury James. eìn doBbarthwr yu y lie 
uchud : iiiJ ydym yn cofio braidd am weitb- 
reduedd mo*! fìleinig ac aaoynol : 

" Un oV Uofraddiaethaa mwyaf ofnadwy a 
fn mewn byd erioed braidd, a gyflawnwyd 
yr aìl 8adv>Tn o Kawrth, 1849, yn mhlwjrf 
\Varren, awydd Bradford, Pa., yr ydym ni, 
sef Wilíiam Howell a Henry James, wedi 
bod y dydd Llun canlynol i hyny yn gweled 
y fan lle cyflawnwyd y weithred. Dyn o*r 
enw Charles Corbiu, (American,)a laddodd 
ddau o'i blant, un yn 13 oed, a'r llall yn 8 
oed, a'r fwyall wrth bob tebyg. Cafwyd y 
fwyall yn ugos i gyrft' y traeuution bychaiu. 
Wedi byuy efe a acth tua'r ysgubor, ac efe a 
drodd y da corniog oedd yno allan i'r shed, 
at y da oedd i niewn yno o'r blaen yn y nos. 
Vr oedd y shed yu uno á'r ysgubor ; an çaseg, 
dau ycb, naw buwch. naw o dda iefanic, y 
cwbl yn 21 mewn rhifedi; ac yr oedd y wa- 
geni a'r slays, a phob math o offergauddoyn 
yr ysgubor, ac yua gosododd dán yn yr ys- 
gubor, ac wedi hyny aeth i'r tŷ, a gosododd 
dán yn y tỳ, ac à dorodd ei wddf ei hua ag 
ellyn wrth bob tebyg. Cafwyd yr ellyn. yn 
agos iddo. Daeth' dyn heibio yn lled agoa 
pan oedd y tŷ a'r dán, ac a alwodd ar y cym- 
mydogion. Yr uedd hyn oddeuta deuddeg 
o'r gloch y nos : a phanaethant yao nid-oedd 
dim idd ei weled oud y fflaroiau echryslawn : 
pan aethpwyd yno boreu dranoeth, cafwyd 
y tri chorff yn y eeler agos yn goU^y Uawr 
wedi Uosgi danynt, a'u gollwng i lawr. Yr 
oeddynt wedi llosgi fel nad oedd dull c^rif 
arnynt, oddieithr un, sef y bachsen lleiaf; 
cwympodd ef i lo Uaith, fel yr oedd peth o'i 
wallt heb losgi, a darn o'r gobenydd daa ei 
benyn Uawn gwaed; oddiwrth yr hyn y 
beinir iddo ea Uadd hwyntyn ea cwsg. Yr 
oedd y wraig a> pedwar pleutyii henal wedi 
cilio rhag y tad creulawn rai dyddiau cyn 
fayny. Dau ddiwmod cyn cyflawni y weith- 
red yngeler, aeth ar ol un o'i fercbed (yr hoa 
oedd wedi oilioo flaea ei Riam) i'w hymofyn 
tuag adref; gaa ei tbwyUo fod ei mam yn 
glai iawn : a pan ddaetn, ^welodd arwydd- 
lon fod ei tbad am oi Iladd hi, a deallodd fod ei 
mam wedi cilio ; ac felly pao aeth ef i'r ys- 
gubor rbedodd hi i'r coed ; ac efe a'i gwel- 
odd pao oe^d hi jn ymyl y ooed, ac a redodd 
ar ei hol ; ond fel y cadwodd y Brenia mawr 
hi, Uwyddodd i ddianAC o'i alaelion. 

" Dyn ofnadwy oedd, ac ystyrid ef feUy gan 
bawb; ba yn treio ymgrogi oddeatu dwy 
flyuedd yn ol, oud daetn dyn heibio ar ŷ 
pryd ac a dorodd y rhaff: a tbrẅy gymhortn 
meddyg arbedwyd ei fywyd.y ptyd byay : 
6r y buasaî yn dda i'w aealtt, ac yu dawel- 
wcD roawr i'w«ymmydosioa, pe boasai yn 
myoed, ODd yn ddiaâ yn foddìon i symad ei 
eoaid yn gynt i'r gwaeao tragy wyddoL . Yr 
aofaût idoo ryflawni jr latfa weithred oedd, 
M f wraigy r ^Uat jnMmBÓà ■mjydig 



ac yn rhoddì ei' hunan ÌV diodydd meddw- 
awl a'r gelyn diafol; ac hefyd yn gomedd 
caniatau dim at eu cynnal. 

" O olygFa arswydus a welsom ; gweled trí 
chorfl'wedi Uosgl yn gols, a.Wha\\ greaüiiriaid 
mudiona dluiwed yr un modd ! Yr oeddent 
yu barnu y golled tna phedwar cant ar ddeg 
o ddolerau, heblaw y by wydau oedd yu fwjr 
eu gwertb na*r boU tyd. Barnu oeddyut mai 
ei ddyben oedd Ilcsgi cymmaint ag a feddai, 
rhag Tr wraig a'r plant gael dim'ar ei o1. Yr 
ydym yn gobeithio y caiff hyn eî bríodol ar« 
graff arnom i gyd. Peth ofnadwy yw syrthip 
yn nwylaw y Duw by w." 

TAN YN ÜTICA. 

Llosgiad Swyddfa Argraffyddol a Lìyfrau 
Cymreig Mr, E. E. Roherts. 

Nos Lon, Mawrth 12, torodd tán allan to 
llotft Mr. E. E. Roberte, Rhif. 2 Heol Seneca, 
Utica, yr hwn a ddÌDystriodd y rban ucbaf o'r 
tŷ yn bollol, ac a niweidiodd y rliati i»af yu 
fawr. Mae enw Mr. Roberts yn adnabydcfus 
i'r Cymry trwy y wlad hon fel argraffydd a 
chyhoeddwr Uyfrau Cymreig, a diap eiu bod 
fel cenedl dan rwymau mawr iddo am ei aa* 
turìaethau canmoladwy a Ilesiol. Yn y rhan 
isaf o'r adeilad yr oedd anedd-dy Mr. R., a'r 
rhr«n uchaf a ddefuyddiai fel swyddfa ar- 
graffyddol, yn mha un yr oedd ei wasg, Ilyth* 
yreuaua defuyddiau, yoghyd a'i hull Iyfrau.y 
rhai a losgasaut oll, yoghyd a*r shop fechan 
yn ymyl yr adeilad. Yr oedd Mr. B. wedi ei 
ddyogelu am $2,000, ond barna ei golled 
uwchlaw $4,000. Bu y Ui o bob tu mewn 
perygl mawr. Cymerasant dAo amry w weiib* 
lao, ond irwy ymdrech brydlawn ac egniol y 
peiríanwyr Iiwyddwyd i'w aial. 

Bydd pawb a werthfawrogant ymdrechion 
diwyd a gonest i enill cymeriad a seryllfs 
anrhydeddos yn barod i gydymdeimlo á Mr. 
Etoberts* Profudd ef nad oedd cyhoeddi Ilyfr- 
au Cymreig yn y wlad hon yr byn a f<*ddylir 
gan rai ei fod ; ond eto teimlai dros ei genedl, 
a gwthiodd trwy lawer o aohawsderau. Mae 
yo dra thebyg genyra, oddiwrth yr hanes yn 
yr **UUca Daily Ga^etU," fod yr hoH lyfran 
oedd ganddo heb eu gwerthu wodi myned 
yn aberth i'r eìfen ddiíaol ; ac os felly, oid oes 
modd cael Geiriadur Charles, Esboniad Mor^ 
gan, Caniadao Seion, &c. oddiwriho eto. 



ATEBIAD 

/ Ofymad Philomela, Rhif. 55 tu dal. 69. 

Y mae yn bosibl bod yn gangen o Grítt 
mewn moad proffesedig ac eto beb ddwyn 
ffrwytfa, a diap mni byny sydd yn cael ei 
olyga yn loan 15 2. Y mae y winwydden 
yn wir winwydden, ond ni ddywedir fod y 

Sangen ya wir gangen. Y mae ei bod yn 
diffrwytfa yn profi uad ydy w ; a phan ddaw 
y Uafarwr i drm ei wiuílan bydd i*r gangen 
ddiffrwjth gael ei tbynu ymailb. O am ìod 
yn ciaghenatt gwbrioneddol o*r wir win- 
wyddM, pi dwyn irwyth yn gyfiitebol i'ft 

• BnwEDmPi. 



JUŵkM u êhjymmdau. 



f» 



Jítiùul i Cfftdad T. H., PaUtwiiU. Rkif. 

55, ind. 70. 

Djwedir mai tair taîr bljuedd ydy w y dar- 
UeoMd cy wyr yn y ddwy adnod a noda y go- 
fyaydd^ yn ol fel maent yn y iaith wreiddiol» 
ac mai camsyuiad y w y ^air saith a gymerodd 
le wrth ei drooglwyddo i iaithoedd eraìU. 

Stlwcdtdd* 

AUhiad i Ofymad .CÿfeUlicu ^MUtnUe, O., 
Rhif. 55 iud. 70. 

Mb. Gol. — Crefaf eich caniatad î'r hyn a 
ganlyn gael ymddangoc yn cich Seren lachar, 
newn modd o atebîad i ofyniad y ZaneivilU 
Company. Rhann £l rhwng 4, yn ol 1-3, 
1-4,1-5, ÌS, ydoedd y gofyniad: 

1-3m M M 1-6 K 1.6-.19-20, yna fel îflod— 

£ B. c. 

Fel 19 : 20 :: 1-3 : 7 48-57 

" 19 : 20 :: 1-4 : 5 3 3C-57 

" 19 : 20 :: 1-5 : 4 2 2 6-57 

" 19 : 20 :: 1-6 : 3 6 24-57 

Yprawf,£l. 

Nîd am nad oeddwn yn meddwl y gallaì 
Carwr Bhüyddiaeth ateb y gofyniad, y cym- 
eraia j draflerth nchod oddiur ei law, ond am 
fy mcd yn MatkemaHcal Profeuor, ond allan 
o hoai ya awr, ac yn creda. trwy ddefnyddio 
7 cyieufldra hvn o'm gallaoedd, y bydd 
iddynt fy nghyBogi am êeaêon neu ddwy. 

ÜW GSRLLAW ^0TT8V1LLÄ, OHD 

Tir SE8 I St. Clair. 

«V DylMai T gwr dytoedig acliod anfoa el eaw prl. 
«dol.fiely gdUfy CyfiBÜllon gyŵrwyddo nythyríto. 
— Go*. 

AUbiad araU «V vn Ooffniad. 
Bheair y bont fel y canlyn*- 
1-3 l^ 1-5 1-6— 19-20-<7.60, yna 

B. C. 

Fel 57 : 20 :: 20 : 7 1-57 

" 57 : 20 s 15 ; 5 15-67 

** 57 : SO .*: 12 : 4 12-57 

" 67 : 20 :: 10 : 3 29-57 

t prawf, 20s. 

CaSWR BHirTDDIAlTH. 

"^ J^ÌJÌT^ 7* ^•■n Gofyniad " Cmrwr Rhifydd- 
■BÄ. IMlwn wrth dẁr el fod yn gorff eenol : oe 
fe|]7ioaddyliajptpii.<|yl|«nijiodltrwchy mar. Yn 
•uea nto mnir ei «teb. Hchffiw hyny. eglor yw mal 
ÎZ-^ f^^^dd 1 bob mi, pá nn id yn aaol nea'h wa< 



ÇOfYNtAD. 



— — €oL. — Dymanwn wybod trwy gyf- 
fwng y Seren a oedl cyssyiUIad rhwng cíy- 
oddefiêdan Criet yn ei fywyd ô'r iawn ; neu 
yots a oedd yr iawn a roddodd drDeeio pech- 
odaa oi yn eynnwysedig yn hoUol yn ei 
itt^olaeth feíldigedig ar y groeA T 

Âtabiad go)ea ac aool fl'f ýa^thyna a 
bddha rai, neblaw Ptuaujr. 



| A A | d d J. B. BeyooUn ac yù «mI 4'di 
Cw.TL 14 



caifl cyfrinawl chwilhaa. yr wyf yn anfon y 

gufyniad yn yS.iesnaeg: eilhr jngbyi'.inwyf 
yn hollol â*r penderiyniad bwnw o ciddo y 
Cyfieithydd, sef fod y gofyniad wedi ei ateb 
mewn íiawn waith gan J. B. R-, &c. He- 
fyd, anghymmeradwywyf y Lladmerydd fel 
beirniad rhifydtloJ, gan yr ymgyfaddefa 
(mae yn debyg) ei fod yn "anallü'.g iawn 
mcwn rbîfyddiaeth, a Uai galiuogi çyfieithu 
termg rhifyddol iV Gymraeg. Eith»* hyuyna 
yrwao, ean obeîthio y bydd J. B. Reynolda 
yn llwyddianuus î gael aìlan y dattodiad (lo- 
luiifm priodol i'r gofyuiad ; feily y'm bodd- 
lonir i, ac eu siomir hwythau. 

£u gwir ewyÜysydd da, 

£vi.BR UfÂNec. 

Tranêîation. 
After a certaîn uumber of nien had been 
employed on a piece of work for 24 duys» 
ancf had half fíDÌ«hefi is, jtí meu more were 
set ou, by wbicb the remaiuìng balf wa8 com- 
pleted in 16 days; how many meu were em- 
ployed at 6t-st ; aud what was tbe whole ez- 
penae at $1 25 a day per man? 

Youiso EULIB. 

At RhiffddtDyr, 4'C- — £■* mwyn rhagflaeoa 
llafnr of r a thraul afreidiol, yr ydym yn 
galw sylw y doâbarth nchod o ohebwyr at 
ein |/ender^uiad canlynoi ; sef. na bydd i nì 
gyhoeddi neb gofyniadan rbìfyddol eto, oddi- 
eithri ni gael ^yda y gofyniad yr atebiad dan 
gel ; nen fod Vr gof^nydä gydnalK>d yn onest 
a chydwybodol mai er mwyn gwybod y mae 
yn g'ofyn,^GoL. 

■ ' . m •* 

NEFOEDD NEWYDD. 

Y mae y Mormoniaid wrth y miloedd yn 
prysaro tna gwlad yr anr. Mae rai can- 
oedd o bonynt weoi gadae) gweithfeydd 
Cymra yn ddiweddar, ac yn cy&rfod á mil- 
oedd o'o brodyr yn Lirerpool ar en taith i'r 
nefoedd newydd. Mae y talaethaa hefyd yo 
debyE o gael gwared rai miloedd o'r twyll- 
wyr oyni y rhai ydynt yn mhob man yn 
gwrthdíiywedyd ac yn sefyll yn erbyo y 
gwirionedd, gan ea bod yn cychwyn (meda- 
ynt) tua gwlÌÉid eu hetifeddíaeth — Caüfomia. 
Anry w dnw y truenasion hyn> ac am bxh' yr 
biraethant ; ac o ganlyoiad Jle ntae y trotor 
hwn, yno y mae eu calon. Ein goùaiûi y w 
yr ant oll, fel na bydd un o honynt yn ol. Y 
ü)»e amry wo wóddwoo wedi cyneryd díilad 
en gwyr cìaddedig gyda hwynt, gan ddyt* 
gwyl eu cyAu-fod yn y nafoedd newydd hoo. 

Y mae cero) Fnrmonaijd oewydd yn o^el 
ei chitdi yv agos i*r Salt Ijake, yn Califomja, 
i füd yo cÄwe* chant o droedfeddi o achdf r, 
fel y by^ i*^ cbaufnd dros 80 milldir o bell- 
Her. Fwnedir cylcbynn y dinasoedd Mor- 
mon&i^df ^ mewn rbiíedi, á mur ucbel. Y 
mae mynydd o graîg haien ,pur wfrdi ei gael 
ya agiia i*r Salt Lake, a «own^loddfa aiir tpa 
150 o 611dìroedd i'r Pn.orUewin oddi yno. 

,Bamwr fbd haìen ac aar .yo nwyddiia (rm 
angaorheidiol t'r Mormoniaia «a wpáiu'rf 
grotaf i hallta eo <3gtJ[j4àt ft' Ìim^élai 
MwjtbfÀ tfanal. 



94 



Hmuiiaeth GwtrefoL 



Y FâSNACH U>. 

Mae y maîstn glo (gan mwyaO trwy y 
■wydd bon wedi cydoDO î beidio daDfon glo 
i'r &rcboad oV 17eg o Fawrth hyd y 7fea o 
Ebríll. oddicerth i nWr&dsi a gweiihfeydd, a 
dim iddynt hwy dan $2 25 am v llodw ooch, 
a $2 am y llndw gwyn. Yr acDos o*r cydon- 
deb byn yw eu bodyn metha oael pris teg a 
digenot i gy&rfod y draal aro dano. Y mae 
hyn yn peâ marweidd-dm cyflTredinol trwy 
yr ardal» er fod gobaith ac byder cryf gen- 
Tmamamaer gwell i ddyiba. Ymddengyt 
Dod galwad mawr am lo yn y dinaMedd, ond 
j maent y n gwrtbod canìatan y príioedd hyd 
yma: a digon tebyg y bydd mainacfa twydd 
BcbayUrìll 1 gael ei, bataf am rai wytbnoiaa 
yn mbellach. Yn yitod y flwyddyn ddi* 
weddaf, y mae agot ein boll feistrí glo, yn 
llederbyn pethelw fel gwobr am ea nantor- 
iaetfaan, ea dyfeiiiaa, a'a hymdrecbion cy- 
hoeddaB, wedi bod yn golledwyr pwytig; a 
byddai blwyddyn arallo'r na natar, ynddi- 
n>n i ddinjfstrío masnach y^ swydd. O gan- 
^niad rbaid decbrea yn yr iawn ffbrdd, tel y 
ffellir dysgwyl llwvddîant mewn amser dy- 
fodol. Er fiod sefylila y sweithwy r o angen- 
rbeidrwydd ynisel, arof ganaf caled, eto y 
maent yn gyffredinol yn cefnogi y mesar 
hwn, gan ea bod yn canfod ei fod yn taedda 
i'w llesoit hwy yn y pen draw, trwy gael tâl 
rhaaymol am en Ilafor. Y mae dros dairrhan 
o bedair o'r metstri wedi cydimo i gydweith- 
redn yn y mesar* 

Y mae ein cymmTdogion o ardal y Lehigh 
wedi OTmeryd y nntais oddiwrth jt am- 
ffylchiaoan hyn i drosglwyddo cymmamt ajS a 
fidront o lo vr iarchnaíd ; a dian fod gweith- 
wyr y swydd hon yn ddyledns iddynt hwy 
am y bywyd segar m fwynheir gaaadynt yn 
breiopnoL 

S6LWYS OYMBEIG BOSTON. 

If ■• Got.— Oaa eich bod wedi rboddi hft> 
Maein eyÌaribdTdd ere^fddol o'r blsen yn 
eioh cyhioeddiad defnyddiol, dichon ycarai 
rfaai o'ch darilenwyr wybod ychydig o'n he- 
lyiit yn mheUech. 

Yn ddiweddar ooiMwyd yma eglwys yn 
fA j pendorfynlad canlynol a labwysiadwTd 
leoy «i mewn modd nnfrydol mewn cy&rfed 
ohienorol:— Em bod ni, oVgwahanoK enwaa, 
TrelA^Mm CalSnaidd aWesleyaidd, Cyn- 
BHUeidlfeolioA a Bedyddwyr» yn oydnno i ro'i 
o'r noüldu, yn efai hymarlniadao cyhoeddbs, 
7 Fy^fOHO noiUdnol, mewi» ntfarawiaeth a 
ay«8yblneth.vdyntya Hn gw^iaetfaa fel 
•nwadan crelyddol, ac er mwynmnal cym- 
deithM yibrydol ao eglwytlgTn ŵ faiaithein 
banmn yn y ddmas hon, yn bwnada myned 
ya mlaen yn nnol á*r athrawiaet^ a'r ddya> 
gybfaeth y oydwelir amy nt Tn gylndin gan 
j pedwar enwad erybe^Uedig. 

YrydTm yn derbrn nelodan trwy IjthyraB 
oddiwrtii bob im ot enwadan nclìod ; i^ dya- 
cwyliwnybyddnythyroddiwrth yreglwya 
Gymra«g ynîa yn âderbymol ar symndiad 
narfay w aelod o'a plith i ry w fiin líe byddo 
'v«8l«^ Cjm^g gan y gwahanol enwadaa. 
Yr ydym beb on pregethwr cjaoa yn eîa 



plìtfa, ac o ganlyniad yn dymano ein oofio gm 
ein brodyr p*in fyudo yn gyfleas iddynt 

Cyfarfyddwn yn breseonol i addoli mewn 
gorawcb ystafeil nwchben tŷ marcbnad Heol 
Ŵasbingten* Ysorifbmtdo. 

CALIFORNIA. 

Uwca. nwch, o hyd y mae j twrf yn myD- 
ed am wlad yr awr. Uywedir Ìbd rsi wsdi 
cael cymmaint a gwertfa |700 mewnoa diwr 
nod. Nwyddau yn codi ^no yn barhaas. Y 
mae pethaa fel byn yn ein gyra braidd ais 
gwyddom pa betfa i greda : weithiao yr yd- 

Îrm bron ameu pa nn a oes y fath wlad á Cs' 
ifomia mewn bod ai peidio. 

Y mae oyfarfodydd llaosog wedi eo CTnMÌ 
yno yn ddiweddar i'r dyben o sefydlo Uy w^ 
odraeth ddarbodawl, i barhao mewa grym 
hyd oni sefydUr Llywodraeth Dirío^liol 
reolaidd gan y Gyngfaorfa Amérícansidd. 

Y mae yr ymfadwyr agos o bob parth o^ 
ddaear yn dylifo i mewn Tn barbaas fol to- 
cnstiaid. DysgwyUr t bydd yno o leisf isd' 
mU o bobl oyn cfiwedd vr haf. Yr oeddid 
yn bama Ìbd toa chan' mil o fwsieU o weoitfa 
wedi pydra ar y mensydd y cynhsnsf di- 
weddaf o eÌBÌaa dynion i*w gasgla. 

Fercbed, gwrandewcb ! dyma ? Ue ichwi. 
Dy wedir fod pomp gwryw am oob nMoyw 
yn ngwlad yr aur. Hen langoesao gwrtfacd- 
edig, a pbob matfa o ddead $tockj ydynt ddsr 
byniol yma. Y mae rhai o'r dyaioa £wynioD 
o gyfoeth ao bawddgarwcb, yn príooi tipum 
o berw^f dd diffyg merched oV un lliw t hwy 
eahanain. 

CAsaBrBoo-NiwTDD.— Yr oedd yr fasoes 
yn nfaadal 91 wedi ei argraffii pon dderfayD- 
lasem «U IythTr Mr. C. Wcfaards, yn byibyn 
fod T gwaitfa da yn mynod yn mlaen ][00, s'r 
dycbweledigioB Tn cynydda. LlwTddiddynt, 
roedd ein faenaia, nes delo*r '*lsefatn yn fii 
a'r wael yn genedl gref." 

PiTTSBUKO«— Mao yr Union Cotlon Faoiofy 
ac adeiladaethaa eraíU TrBdi ea dinTStrío gss 
dân ar y 29«in o Fawrth. Nid oedd oad Hbo 
o'r gwortb wedi ei ddyogela. Y pnf goUedwr 
yw Jesoe Morebead. 



OBNEDtOAITHAU. 

Yn MineriTine, lonawr S7, Moiy. . ^ 
Mr. WilUam P. Jameo, ar fid». Miirv sf 
PfaUip Bei^lamia Jaoies. 

Yn Blossbaif , awydd Tiofa, Po., Cfawrfcor 

14, Maigarot, priod Mr. John WilUams, Oi» 

barthwr y ** Seren Orilewinol.") Mfrir « 

heaw Amelta Ann. 

BSal salaii with ol wyau— yn ebiMi 
Posmi'npelyara; 
A blodion swlwlon yn go, 
Ta ffnsr ■nfa gweBOi 

Yn Bbheley, Mawrtfa S, MoT.niodlir. 
Daniel D. Thomao, ar ferdi* Gelwiìr ei faiow 
Martha. 

Blr oas I Msftfaalbolwa, 

Bsb gwnte nsith aalHd» 
A dhylM Idd ei «hadw 

BfeBgekw«w Wf y fcgrd ; 



Hmmmäh Oartr^. 



95 



Â'rAiẅináà. loddo Udl 

TilSBddflwiwdállÉir 
T» diTW»' jn ti cháloa» 

Gwell peth Bft byd o aor. MmUM Thomm* 

TBPoitsTÌUe, l!.briU 3, Margaret, piiod Mr. 

B. fidwards, cyboeddwr j Beren, ar fercb.'— 

Gelwir bi Uanoab. 

Did hjBawB. dod i Eaimab— dj noddtd, 
lawB haeddawl ■ehìoA ; 
Bir emioefl Mdi TbaDa* 
Kr boefaeâd « dlw«dd da. 

LLiaoe GuLii Ono. 

PrtlODWYD-- 

Tb Carfaondale, Hyd. 35, 1848, gafty Parcb. 
D. J. WiUiams, gweinidog y Bedyddwyr, Mr. 
fibeaeaer Bevíui» a MÌM Jaoe Bowlaiidt, y 
ddiB o'r Utf uobod. 

Tach. 33, 1848, tii Tr an Ue, acban yr nn 
gweioido^ Mr. Joon M. Jonea, Arcade-alore, 
a Ifin Pnacilla Gay, y ddau o'r Ue nchod. 

Bbaç. 2, 1848, yn yr on ile, a cban yr nn 
gweinidoA, Mr. Bicbaid Simmons, a Mias 
ÌllaEfBret Tfaooiaa, y ddaa o'r Ue ncbod. 

fibae. 23, yn yr nn Ue, a chan yr nn gwein- 
idogf Mr. ^m. Uogbei, a Mi» Ìane Jonea, y 
ddan o*r Ue ucbod. 

Mawrth 18, 1849. gan jr Ynad Labo, Ta- 
mac|o^ Mr. Bobert fiUit, Summit HilL a 
Mejatriìin Leah Jonea, Wilke8ÿarre. 

Uao dan boll^ oDÌd da ywf— yna 
AidaBoetfa dynolj^rw, 
AfòaBÌgo&oyw 
A wel foddtrywael o íyw. 

ahr adag ddaetb er oedi, 
l«iteth.Ì*thieiiodL 
Gwedtfairoedi rbedodd. 
Tb Cl^* 1'^ ™> goeth rfaodd. 
AraSedd* ddaeth i BAbert. * Jcy. nfath. 

Er adüeo ca'dd baoBea beit : 
ilÌit|B baefa arab lawBbydd 
O hyB aUaa eniìlydd; 
Al LeafaShoB hwyla« bynt. 
Uradder bawdd uomawr iadyBt : 
Doad e^cfa imiad CBnadlawB, 
Fobrawyoder e UoBder ilawn, 
ParBdlg wiedd wiodaa, 
. CBdeblwydd— fo'acadwalUaib 
Haf faoeBua if a*th íefailr. 
^BEB fawyi, ae eiBÌoea falr. 
Wr da mŵjrB er dyauiBO, 

Çrd.y goreu a fo, 

llid beonTdd eewcb djwydd da, 
Adfyd aelr ambell odm. 
Dawamÿd a byd o boeo, 
Adeg erea--da w gor faooB ; 
ÇjBuoyafBdd rliyftdd ywraa 
Bad Aedá'r mwyaf dyddaa. 
Çyraedd flttbafioo canad 
IhrwBa têr, ymfaob ystad, 
8yifa«idlol foddioi fbddioB, 

1 ana eill. yr oet hoo. 
TBMenba, amwya archwyt ; 
7an aereb mewB parhaBa hwyl. 

Fo bwyOog riioâdaf liellacli, 
Air o boB am y rbai baeo. 
Fe aechai'n radd o feibiant, 
Efb'r plc aoghoflo'r plant. 
MeibloB eefaiaereh a BierBhedl 
Baailloeh, gaffbch fakWB ged, 
HoA ea swm nid oea all. 



DewiB Bi byddai diwail. 
BhyddcfaiUioralb'BOi 



ragofia^fftleiehdaa; 
Uirât ifao'wGfa geiBloB addyig 
AiUb da goreium dfig. 

ttra gaiiad digyritfa 
Faddtaaoch rfayngecfa, ald ffaML 
€wB y ajlwyd ga& fi^y4> 
lawB grad,»d oariad yn gryt 



w 

Ae ofor cyayg cyfMtfi 
BrnrjniadaB eariad eoaÚL 
Da^ddlfoodelflBdda 
Ta úgioa faelyBtioB fai. 
Oa telnBfl geir o •toraiydd, 
O raa el fiuntyr oníydd. 
Emea o nawdd Duw amocli, 
Uwyr ddedwydd beonydd y b'ooh. ' 

Luvo8 Glait Ono. 

MAItWOLAeTHAU. 

lon. 27, 1849. yn Deer6eld,twydd OoMda, 

C. N., Mn. Ëlnabetb Jobnwia, príod Mr. 
Malcolm Johoaon, a gweddw y diweddar 
Barcbedlg Beojamin Owen, rweinidog y Bed- 
yddwyr yn Ninbycb, Gogledd Cymru. Gad- 
awodd brìod a pbomp a blant i aíaru ar ei bol. 

Cbwebor28, ynTrenton Ddeheuol, twydd 
Oneida, C. N., Mra. DaTÌet, gwrair Mr. DaTÌd 

D. DaTÌes, Yn y ft5ain flwyddyn o4 boedran. 
Gadawodd orìod tyoeracbarìadlawn. yngbyd 
a naw o blaot ofndd a iorchawg, i adaro eo 
coUed. Claddwyd y oorff yn mynwent capel 
y Bed;rddwyr Cymreig, yo mha nn yr arferai 
addoü, ac o ba eglwya yr oedd yn aelod di- 
wyd a ^ddluo er ya ilawer o fl^ oyddoedd. 
Yiogynoaltodd tyrla dra Uuoaog i weìnyddn 
y g^mwynaa nlaf iddi, a poregetbudd y 
rarcbedig-on Bobert WiUiama. yu Gymraeg, 
oddiwrtb Bhof. 8. 10, 11; a— Waddel8,yn 
Saeniaeg, oddiwrtb 1 Cor. 3. 22, 23. 

BoBXBT LlTTLBIU 

Yn Carbondale, Pa., Bbag. 21, 1848. jn 45 
oed, Mr. John Boweo, on o ddiacoDuâd y 
Bed>ddwyr yn y Ue ocbod. Mab oedd y 
treugedig i Jobo a Martba Bowen, Fedwddu, 
LUmeUi, owydd Frycheiniojg. Ganwyd ef 
Mawrth 4, 1803. Cafodd ei ddwyn i fynn 
mewn teoln crefyddol, yr oedd ei dad yn nn 
o ddiaooniaid Lianweoarth. Cychwynodd 
gyda'i deoln iV wlad bon yn mis Mai, 1880; 
a aefydlaaant yn Carbondaíe. I)yma y tenlo 
cyntaf o Fedyddwyr ao befyd o Uymry, a ym- 
aefydlodd yo y líe bwn. Prìododd gwrtb- 
ddrychein cofiant yn y flwyddyn 1831, ond 
ni pbarbaoddTr nodeo bwnw ond ychjrdìg. 
Yn niwedd y fiwyddyn 1832 bo farw ei an- 
wyl briod. Yo y flwvddyn 1886 priododd yr 
ail wraig, yr bon iyad eto yn fy w, gyda da« 
o blant, 1 alam eo oollecf ar ol príod ffyddlon 
a thad tyner. Bedyddiwyd ef ar broflos o'i 
flydd yn Mab Duwyn j flwyddvn 1838; neiU- 
dowyd ef i'rawyddddiacooai'^a yu y flwydd- 

În 1837, yr bon awydd a evflawDodd gvda 
yddlondeb a diwydrwydd byd ddydd ei 
fiurwolaetb. Dydd ei gladdedigaelh, ym- 
saaglodd tyr& looaog i dala t gymwyoau olaf 
uido, aef danfon ei gorfl i fynweot Carbon- 
dale. Ar yr achlyaor, pregethodd yr yagríf. 
eoydd oddiwrth 2 Breo. 4. 23. Nid oea gen- 
ym íawr idd ei ddy wedyd am el brofiad yn 
eioriao diweddaf, o herwtdd fod ef boenmor 
fawr fel oad oedd yniDedro aiarad ond ach- 
ydig. Fel dyn yr oedd o dymer lonyda ao 
addiwyn; fet Cristìon, gallend dy wedyd am 
dano, " Wele laraeliad yo wir, yn yr hwn nid 
oes twyll." Ac am ei firddlondeb, geUir 
dy wedyd ei ibd yn *' waa da a flyddlon," ao 
mai *' diwedd y gwr yma oedd taogoefedd." 
Teimlayr eglwTt alar a cbolled ar eî ol ; ood 
nid ydym yu tnalfaan íel rai beb obaitb ; obla- 
gjd yr ydym yn creda fod ein coUed ol ya 



9S 



Htmmadh Bramar. 



>^x ^-^_ 'S^ 



elw iddo ef. Gofaleda chyftared yr ArglwydA 
y wecldw a'r amddiraidi yogbyd a*r perthyn- 
asau Uuosog d R^^tianiR fiynii ar eíul, yw dym- 
unicMÌ yr eiddoch mewn gwir serch, 

D. J.WlLLIAM8« 

Yn Pittetoa Ferry, swydd LUíicmÄ, Pa., ar 
y 30uiu o Hhiigfyr, 1848, Mrs. R1izahekL 
Prìce, gweddw y diweddar laaac Price, o 
Blosdburg, > n t)7 mlwydd oed. Ei cblefyd 
oedd eayafa y cylla. Bu ya glaf ddeg o 
ddrddiau. Cfffodd bôb cymhorth a allesid 
roddi iddi, oud er byny parbaodd i fyned yn 
waeth o byd, ues i'w bysbryd ymadael aV 
babell brìdd. Yr ail ddydd ar ol ei marwoU 
aeth, vnigyncullodd torf luosog i gludo ei | 
gwedJiUion marwol i'r bedd. Claddwyd hi 
yn nghlHÙdra yr Annibynwyr. Anerchwyd y 
ffynnulleidfa gaa yr ysgrifenydd. oddiwrta 
Math. 25. 46. Dayid Lewjs. 

Yn MiuerBYÌÌle, Mawrth 14/ yn 39 oed. Mrs. 
Sarah Ann Thomas, prtod Mr.Wm. D.Thomas, 
a cUwaer-yn-nghyfraith i'r Parch. \Vm. Mor> 
gan, PottCYÜIo. Cafodd gystudd maith a 
phwyBÌg, ac er holl ymdrech meddygou, ter- 
íynodd yn ei marwolaeth- Claddwyaei rhan 
farwol yu nghliuldfa MinerBYÌlle, pryd yr au> 
erohwyd y gwyddfodolion aryr achíysur gaa 
y Parch. Joseph H. Wylhes. Yr oedd Mrs. 
Thomas wedi ymuno mewn aelodiaeth eg- 
Iwysig er yii ieunngc gyda y Trefuyddion 
Wesìeyaidd vq St. Atheu, Morganwg. sef Ile 
ei geuedigeth ; a pharbaodd yn fiyddlawn yn 
eiphrolTus hyd derfyn ei hoes. Nld oes o'r 
plant yn íyw ond uu ferch, yr hon sydd ya 
agos lair blwydd oed. 

Yn W^adesYÌIte, ger Pottsyìlle^ Mawrth 16, 
yn 40 oed. Mrs. Joaa Bees, priod Mr. Stephen 
Bees- Clndwyd ei rhan farwol i gladdfa y 
Bedyddwyr Cymreigyn PottsviIle. Anercb- 
wyr y dyrfa hiosog a*i canlynodd i dŷ ei hir 
gartref gan y Parch Wm. Murgan. Y mae ei 
pbriod ao wyth o blant wedi eugadael arol i 
alaru eu coflad, ond y raae addewid Duw ar 
ea rhan, yr hwn sydd Dad i'r ymddifaid a 
Barnwr y gweddwon. 

Yu MinersYÌlle, Pa., ar y 19eg o'r cynfís, 
Margaret Davies, priod Mr. Thomas Davies , 
diweddar o BIaeuafo:i, Mynwy ; a merch Mr. 
Thomaa Joues, gyut o'r Cefn Mawr, swydd 
Dinbych. Ganwyd hi yn y wlad hon; bed- 
yddiŵyj biar broffes o'i tfydd yn Nghrist yn 
ChwAfror, 1847. Ymunodd mewn priodas a 
T. D. yn inis lonawr, 1848. Cafodd^gystudd 
trwin o ddeg diwrnod o'r Typhuê Ftverf ac 
ehôdodd y wreicbioocn fywiol at Dduw yn 
duA-cl nc esniwyth, gan ymddyrîed ar gyf- 
ryn;r'lod Crist am fywyd traíçywyddol. Ar 
yr 2(i.'ed, ymgdÄ^lodd torf luosog îawn i 
weiiìi Y tîyiTtwynaaulaf idd ei rbelyW marw- 
oL CÌa<ldwyd hi wrth dŷ cwnid y Bedydd- 
wyr«CyrnrtìÌ2, pan y pregelbodd y Parch. J. 
P. Híirris, odfiiar Preg Vtí. l, Gadawodd eîn 
cbwaer i'ìdaogc briod sercbog, merch fecbaa 
yn bedwar rais oed, rbleiii galaros, perthynas- 
aa lluoHog, a*r frawdoliaeth yû gyflfredinol yn 
yr auia! wch ar ei hoh 

Yo WilHflmsburg, ger Caerefrog-Newydd, 
ar y 29ai^ o Fawrtja, ya 36 ood, Aan María, 
gWTiig Mr. Daníel L. Joaes; 



6 50 i 00 
6 90 i 7 00 

1 25 i 1 '33 

1 14 

-60 

»ya farwaidd 



MAflCHNAD •CAEBEFBOO-NEWYDD. 
Wedi ei ddiwygío i'r " Seren" diwedd y mif 

LLÜDW. 

Pot, (y gorea), 
Pearl, - - 

YD. 

Gwenith, Geoesee, (y bwsieli) 
Ohio, - . . ., 
Bhye, Gogieddol, 
Haidd, Gorllewinol, - 
Ceirch, Goeleddol, 
" Deneuol, 

PEILLIAID A BLAWD. 
Y mae y prísoedd wedi goftwug ychydig. 
Gwerthwyd dros ddwy fil o farílaa o'rgoreo- 
on (Genesee a Michigan,) o 5 18 i 5 37 ; ohd 
aeth rai pigion tra rha^orol am $6. Blawd 
Bhyg ae ludiaidd heb tawr galwad. 

GLO. 

LÌTerpool, - • 7 50 i 8 Of 

Newcastle, • - € 50 i 7 OO 

Careglo, y dmieU, - 5 50 i 6 00 

BWYDYDD. 

Cig Ëidion, (y goreo,) ybarìl, 11 50 i If 50 

(da,) - - 8 50 i 9 50 

Oigmoch, - - - 10 50 i 11 00 

" (da,) . - - 8 20 i 9 00 
Cfcws, Americanaidd, (y pwys,) 6 i 

Ffolenau, (hams,) - • 9 i 10 

Ymenyn, (y goreu,) - - 14 i 16 

Lard, - - - ' «è » ^l 

CANWYLLAU. 
Moold, Gwèr, ypwys, - - l^ i - 13 
Sperm, Dwyremiol a'r ddihafl, -30 i - 3t 

HAIABN a LLEDB heb nemawr gyfnewidisd 





,.?■"; 

■ 

•:« 

■:•'! 
xn 

■llîi 

%\ 

■.-i 

cà 

'lì\ 

"i! 

■h 
ini 
*\l 
'ẅ 

i 

-M 

•^ 
"1 

ÇÌ 
Ìt| 



H.ANESIAETH DRAMOR. 



ts 



PBYDAIN FAWB, &c 

Fan dderbyniaBom y newyddion diweddif 
yr oedd prisoedd marchnadoedd Lloëgr yn 
isel. Llawnder mawr i*w gael o bob mstn o 
flawd a pbeiUiaid. Gwenitn gwyn a nodír o 
6s. lOc. hyd7s. 4c.; peilliaido 26s. iŶ6s j 
baril ; yd ludiaidd melyn o'r gogledd, 26i» 
6c. y grynog ; cymysg, o 28s. i 28s. 6c. 

LLONonDRTLLiAD T Florida».— Yr hwyl- 
long ymfudawl Florídan, Whitmore, Llyw- 
ydd, 500 o dunelli, pan ar ei mordaitb o ADt* 
werp i New-York, a aeth yn ddraiiau ar gyf- 
er Harwick,a colíwyd y cadben a'rdwylaw 
oll ond irí, yngbyd a 136 n ymfudwyr! Y 
ddamwain alaethujs hon a gymerodd le aryr 
28ain o Chwefror. 

Ivdia. — Nodasom yn y rhifyn diweddaf 
am y frwydr waedlyd yn yr India Ddwyreio* 
iol rhwng y Saeson a'r Siths, Collodd Piy- 
dain (dan Argì.) Gough, 83 o swyddwyr, • 
2,000 o ,wyr: a'r gwrthwynebwyr lawer 
mwy. DaoçoBÌr aafoddîoDrwydd mawryn 
Lloegr i nu o symudîadau ArgL Googni ft 
danfonwyd Svr Charles Napiar allan i ff^ 
eryd goni y ^ddìn yn m le. 



BÊmmmäh Dramor» 



97 



' >- ■ >*^ X>'>»^ w 'V.^"X/ ^/^N^"^^/" ^/^ 



-N^ W'-.,^^-^V' -/*^*%y^ /^^S^" 



DiJlirAIN ECHlYSLàWN tivGLA8QOW. 

COI.LIAI> 84 • PTwrDlT. 

Ir ccs Sadwru, Chwefror 17, paa oodd y 

cstrai^jdj breaiaol yn Glaagow yn orlawn o 

M>t ju gwrando ac edrych ar wagedd ac an- 

smcideb, cymero^d y golea*Awy (gaa) a 

iiií)<9&gu o'r bib<}U dán, trwy fbd rhy w uu yn 

fpíeuo natchen ya rhy w gonyl yno i gyneu 

Á bibelL Âeth yr wb wb fawr trwy y tŷ, 

a'r r/9ro a'r cyDhwrf yn annariunadwy, a 

pbâwl yn ymwthio tna*r drws. Ar y lloTt 

acbíyToedd tna 500 o grytiaid, gan mwyafo 

\%\ 17 oed. Ymwríasant fel tonauymor 

taa phen y gríaiw], a cholledd y bbenaf en 

tnea, fel ag y syrthìaaant ar drawa eu gîl- 

yddyn nn cruglwjth mawr— drylliaaant aeU 

oán a syrtbiaaant yn erbyn y drwa, fel nad 

ndd mcNÌd eî acor, ac yn y crnglwyth mawr 

yaa y Uethwya ac y mygodd toa phedwar 

ipia, a rfaa^or a foant feirw o'r camyniadaa 

jiolllaw. 

Y DEDDFAU MOBDWYOL. 

Dyma y pwngc mwyaf ei bwya aydd wedi 
boddauaylw Senedd Lloegr yn ddiweddar, 
acirdd bêfyd yn derbyn y aylw penaf trwy 
jirìad. Mewn dadl yn Nhŷ y CySredin, 
cfiTgai Mr. Labonchere i ddiddymu tair ad- 
nao honynt, aef yr atalind ar y cladiadao — 
irjfainach drefedìgaethol, ac nr hir-deith- 
BB : ac hefyd i gyfnewid cyfraith cofreatriad 
lioDgan. Mabwyaiadwyd y cynygiad. Cyf- 
Iwjawyd yno amry w ddeiaebion dros aç yn 
erbjn y maaar hwn: ond "yn mlaen, yn 
■liBn" yw càn y byd yn y dyddiau hyn. 

ESGOB EXETEB. 

¥m jr aacob Paseyaidd hyn wedi dwyn 
cjrngbawa cymitiiiol yn erbyn nn o'i ofleir- 
iaid,oVeQw Mr. 8boret yrhwn a wahoddodd 
ibimthu y o yr eglwya, ac y mae yn awr yn 
ei enyu am ei fod jìi pregethn allan o*r eg- 
Iwjs- Dyma efengyl yr eglwya wladol ! 

Troaedd cyntaf Mr. Shore yn erbyn ei ea- 
gob oedd cyfarcb ei gynnuUeidfa yn " bech- 
adnríaid." Aebwjnodd rhai o honynt wrth 
yr eagob ei fod yn ea haDmharchu trwy ea 
ey&rch felly. Aufonodd yr eagob am daoo, 
a djwedodd wrtho fod yn rhaid iddo beîdio 

£ìw cyuouUeîdfa barchoa (ag oedd wedî ci 
ileni yu y bedydd) yn beehaduriaid mwy- * 
ach; ond palloJd Mr. fihore ag addaw, ac 
oddiar hyny y mae yr eagob yn ei erlid fel 
llew am yí«glyfaeth. Nia gjallwn lai na go- 
beiihio y dìlyua efe ef nea ei roddi yn n^bar- 
char am dîpyn o leiaf; oblegyd oa y w ei es- 
wyddor yn tlda ni fydd yn waeth o*r prawf; 
a dicbou i hyny fod yn tbddion i dorí yr hen 
gadwynau baiamaidd aydd yn awr ar eyd- 
w\bod«a dyaioa -gn y gralydd wiaám yii 
U'oegr. 

MABAN LADDIAD YN INDIA. 

Owmreêiffaeih eant o blani o ahtrihiaA. 

Y mae amgylcbiadau o*r mwyaf llawenych- 
ol wedi cymeryd llo yn ddtweddar yn Oriaaa, 
(India Ddwyreiniol,) y rhai a ddylent sael en 
rwneod y a nysbys i'r hoU fyd. Yn nhalaeth 
Goomaur, Uig& y Saadf, y mae yn arfiariad 



cyfiredin i kdd planL er rboddi eu gwaed a*tt 
cnawd yn achles iV ddaear, ar ffrwjthlmi y 
tir. Y mae ^y lywodraeth Brydeinig yn awr 
yn gym yr arfenad bwystfilaidd hwn tilhtoo'r 
wUd. ac y maent yn ddiweddar wedi nchub 
cant o blant o grafangc y Uew ofnadwy hwn. 
ac wedi eu daufon i Cuttack a Berharapore i 
ofai y ceohadon i gael ea dwyn i fynu dan eu 
gofaf a*u dysgo gánddynt. Y mte y ly wodr- 
aeth hefyd wedi cynyff yn haelionus i dalu am^ 
eu cadwraeth aa dysgeidiaoth, a rhoddi 
rhywbeth iddynt befydi ddechren ea byd. 

Y Parch. w. Baily, o Berhampore, iiiown 
llythyr dyddiedig Hydref 3, 1848, a ryda ha- 
nes ddyddorawl o ddyfodisd *' yr ybbail a 
ddygwyd oddwylaw y creulawn, a*ronrbaith 
a waredwyd o law y cadam.*' Dywed, 

Ar y 17eg o Awst y derbyniasom o law y 
gomchwylwyr at osod i lawr blant-laddiadao 
yn Goomaur nn-ar-ddeg a deogain o bÌBDt--- 
porop ar ugain o fechgyn a chwech ar ugain 
o ferched. Y mae y gornchwylwyr yu dra 
awyddua am aefydln yagolion ar gyffini ì-j tir- 
iogaeth Khond, a chiMÌ y plant w<nii eu 
meithrín i fynn o dan eu gofal ea huo:i<n ; ac 
i'r dyben hynrhoddwyd gwahanol gytiyi^Ion 
gerbron y Iywodraeth; ond nid oedd yn eu 
cymeradwyo. 0*r diwedd cynygwyil fod y 
plant i gael en troai i oíal y cenhati.m yn 
Orissa, ac i'r lywodraeth ddwyn traul eu 
magwraeth a*n dyageidiaeth. I'r hyn y cyd- 
nn(xld y Iywodraetb. ac felly danfoundd y 
awyddogion y plant mor foan aft y gatleot— 
51, oU o dan ddeoddeg oed, a aywMÌaaant y 
cawsent ragor os mynent Anfonwyd y 50 
arall i Oríaaa. Yr oedd yr holl blaut hyn 
wedi eo pennodi aUan i fod yn aberthau. ac a 
fuaaent yn eu tro, mor foan ag y deleut yn 
dewion, yn cael en torí i fyno yn fy w ga'i y 
Ẁooda creulon. ooi boaaai iodjDt gael eo 
gwaredo. Y mae yo adrodd y duU y gwerthai 
ea rhieni calon-ealed hwynt. yn effeiihiol 
iawn. Nia eallaf anghofio vn fuan y dydd 
pan gyrhaeddaaant atom. doeodwyd hwynt 
oll mewn yatafell, a galwyd eo henwau droa- 
odd gan y peraon a'o dygodd cyn eu rboddi 
i'n gofal ni. Wedi galw on enw ar ol y UaU, 
a hwythao yn ateb iddynt, galwjd yr enw 
Daaia; ar fayn, bachgen ag oedd wedi bod 
gyda ni am bnm* mlynedd, o'r enw Philip, a 
gurodd ei ddwylaw yoghyd, ac a waeddodd 
allan mewn Uawenydd a syodod, "O ! Daaia ! 
Duaia ! fy mrawd i y w hwna !" a rhedodd ato 
ac a'i cofleidiodd ef Gofynaia iddo, pa fodd 
y gwyddai mai ei frawd ef oeddî Dvwedai, 
'* O! yr wyf yn aicr mai fy aifawd yw Dasia; 
yrwyfyncono y diwrood yo eithaf pan jr 
gwerthwyd ef,ond ynawr dyraa fi «to yn ei 
weled !" Y fath oedd Uawenydd Philip am 
raì oríau fel naa ffwyddai beth a wuelai ; ond 
cjhoeddai i bawb fi>d ei frawd a fu eynt yo 
Dgboll wedi ei gael dracbefti. Nia gallwn lai 
nn chofio aro gyfarfyddiad rhyfedd .loseph a'i 
frodyr. Y mae rai amgylchiadau tebyg i hyn 
wedidygwydd o'r blaen mewu cyayhtÌBd â'r 
genhadiaeth ynOríaaa. Gobeitbio y iry llawer 
o honynt allan yn fendìth i'r genedl a'r wlad 
ddirywiedig Y mae daa fachgen o'r llwyth 
hwn a addyagwyd gyda ni yu awr yo Uanw 
sefyttftoadd pwysig yn Goomfar. Y mae y 



j 



98 



ffaneiiaith Dramor. 



brawd Erg jn nvitjn àjsg^ ea ufodîaedi, fel 
a^ y gnWiì *' crwyariaid y mynyddoedd'' cyo 
hir sael o^'fle i udarllen yr ysorytb^raa yn 
ea hiaith eu bauaiu, y rbai iydu abl i waeud 
y gwirìoci yo ddoeth i iecbydwriaeth. 

LLOFFION CENHADOL. 

Marwolakth E. Knibb.— Mae y ceuhadwr 
fiyüoIuwD bwM '.ve(ii terfyuu ei yrfa yn Fal- 
mouth, ÍDdia OrllewÌDol, yn ddiweddar. Yr 
oedd yu frawd i*r diweddar hyglod William 
Knibb. 

AFraicA.— T mae y brenin William wedi 
gosod cyfraith yn ddiweddar i wahardd torí 
y Sabbath — megya myued ^ badau allan. &c. 

Y mae gwrandawiad yr efeugyl yncyoyddo, 
ond eto y mae ty wyliwch ac otergoeledd y 
bobl yn fawr. Un o'r penaethiaid o*r euw 
Dic Merchaut, a addunedai beidio oífrymu 
aberthau dyuol bvih mwyach. Ond er hyny, 
pan ddymcheloda ei gwch nn diwruod, ac i 
un o'r dyuion oedd ynddo gael ei ddyfetha 
^an sharh, anfoaodd Dic yn union am y dew- 
m— "y dyn hysby»,"— yrhwn addYwedodd 
mai wedi cael eu rheìbio oeddent ; aV canlyn- 
iad fu i ddau berson diaiwed gael ea lladd 
ganddynt yn y modd mwyaf barbaraidd. — 
[Ofnwn fod rhai o'r Cynuy mor ofer-go<»lu8 
á thrígolion tywyll Anríoai gyda golwg ar 
ddewiniaeth, sc. Gwyddom am rai, hyd y 
nod proffeswyr crefydd, yn ymofyn â '* dyn 
hysbys,** pan gollont rh^ wbeth, nea ot dyg- 
wydd rhy w ddamwain iddynt] 

Aberthwyd pedwar ar ugain o berMoaa ar 
larwolaeth penaetb yn Old Ralabar yn ddi- 
weddar! Mor llawu o drígfanao trawster 
yw ty wylMeoedd y ddaaar. 

Sandwicb laLAiiiM.— Y maeadfywîadmawr 
ar ffrefydd yo agoa yn yr holl orsafau kyn.«- 
Ycbwaaegwyd at yr eglwysi yma yn ystod y 
ddwy flyuecfil ddiweddaf 2,559 o bersonao. 

Y mae holl rífedi y cymaowyr yn yr efflwysi 
yo awryn 23,846. Ŷn yr adfywiadaa hyn j 
mae 14 o blaut y oeohadoo wedi ea dwyn i 
rodio tiyrdd eu tadao, ac amry w o booyot yo 
addawol iawn gyda golwe ar ddefoyddioldeb 
dyfodol. Y'mae y bobl bef^rd yo gyffrediool 
yo dysgn haelfrydedd Crìstiooogoìr Y mae 
cymedroldeb hefyd yo IWwodreetha y breoin, 
y ly wodraeth, a*r geoedl yn gyfiredinol. 

FFBAINGC. 

Y mae pedM» yo lled ansefydto^yn y wlad 
hon o hyâ| ac ymdrecbioo dirgelaiad yo rael 
ea gwDeud i adMfydlu breuioìaetb. Y mae 
y Oynbadledd Geoedlaethyocael ei ^oUwug 
eto.ac etboliftd cyffrediool newydd i gymei^ 
yd lle. 

ITALT. 

Ar y 5ed o Chwefror, agorwyd seoedd y 
talaethau Bbafeinaidd gyda rhwys^ mawr.*» 
Yr holl heolydd drwy y rhai yr elai yr orTm- 
daitb, oeüdeut wedi eu gorchoddio A char' 
pedau, a*r dorf o edrycb wyr oedd anniíeiríol ; 
eto yoiddygai pawb yn y modd trefuosaf. 
Toag on o*rgiocb cyrbaeddaî y cynrychioU 
wyr yr ystafeUoedd Mneddsw^a phao oedd 



y gweÎBÌdogîoti ya cael ea harwaio sao Ar; 
melliui To myoed i mewo i'r llys, aaseiniai 
yr holl fe gan ibnllefaa croesawus y tluaws. 
Armellioi a agorai yr eisteddfod mewn araeth 
gampus, yo yr hoo y daogosai yo egtar mor 
aDgbysoo ydoedd bod yr awdurdod dymhor* 
ol ac ysbrydol yn cydffyfarfod yn y Pab ; a'i 
araeth a dderbynid gyaa bloeddiadau ^orfol- 
eddus o gyds^oiad. Nifer j^ oyorychiutwyr 
ymgynDultedig yw saith ogaio. 

Ar yr 8fed, cyfarfìi y GyoooUeidfa Geoedl- 
aethof, a'r príf bwogc oedd, Pa dduU o ly w> 
odraeth a fabwysiedid i*r Tateithao RboÌein- 
aidd *' Parhaodd y ddadl drwy y oos, a pban 
ddowd i raotad j Gynnalleidía, yr oedd 134 
dros gael gweno-tywodaeth a 20 am ohirío 
y pwoge yo mhellBcb. Yo ngbanol y noa 
gosodwyd yr boll glycliao i seioio y oewydd. 

Ertbyglao syl&eool y Iy wodraeth yot y rhai 
hyo: 

1. **Y Pab i gael ei gyhoeddi yo ddiosgedis 
mewo ffaith ac mewo awdardod, o bob Dawl 
i awdordod ^mborol. 

2. " Fod oyflawD a sicr ddiogelwch i gaelei 
R>ddi i*r Pab j arfer ei benogaeth ysbrydol. 
* 3. " Fod Uÿwódraeth y tautelbau byo i fod 
yo boltol weríool (demoereUic,) a'r eow aiH 
rbydeddns o Weríniaeth Bufeioig i gael ei 
•dgymeryd." 

Öod y inae teimtad cryf yo Ewrop o blaid 
yr heo Bab. Dy wedtr fiid Ffraioflc a Lloegr 
yoghyd a tbeyroasoedd eraill, am ddaroetwag 
y ntafehiwyr, ac ail-oood yr heo ''fwystfil*' ar 
ei orsedd. 0arùa yr vdym fod gaodd^ ot ddî- 
goo I woeud gartref ; ood [>e byddai i byoy 
gymeird tte, y mae lle i ofoi y bydd oelao- 
edd oniadwy yn yr ymgyrch. 

ToscAHT.— Yr aroh-ddoo a'i deola wedi 
gorfod flfoî, o herwydd ei bleidiad o*r Pab, a*r 
bobl wedi fforfio ea haoain yo Gy^ooolleidfia 
Geoedlaetbot, ac wedi eyhoeddi y dalaeth 
mewo aodeb á'r weríoiaeth Bofeioaidd. 

CYNHYBFIADAU CYFFBEDINOL. 

Y mae agos pob ffwlad drwy gyfandir Ew- 
rop raewD rhyw' daynrswch oeo gilydd. T 
cysylltiadaa rhwog Mrdioia ac Awstrìa a 
ymddeogya^ ddrwg. Tra chyohyríus yw 
sefyttfa Taria, tra mae Geooa yo barod i ym- 
«ooo ar ryw gynllon dros wenn-Iywodraeth: 
ac ni ba elfeuaa aofoddloiMrarwch eríoed ya 
fwy ffymig drwy yr hoU Ëdal oag y maeat 
yo awr. 

Y oewyddioo diweddaraf a'n cyrhaeddaa- 
aot o Persia, ydynt yn dangos fod j oyfiroad 
presennol dros eg^ddoríon rhyddid sydd ya 
gwoeud y fatÿ.rbwygiadaaiel rayw daochwa 
wedi cyroaedd y broydd peUeoig hyoy. 

TYWY80GAETH CYMRU. 

■ 

AiuBB TLAW]>.-4<lid ydyo yo oofio oaofod 
mwy o jswynwo o bob parth o*r Dy wyaogaetb 
ár dlodi üûg%jài yn bresennol. Cymerodd 
gostyngiadle trwy yr holl weithfeyaid háiara 
aglodechreo yfiwyddyn hon o rbwog dau a 
pbump swUtybBot. Yinae yn gyÇrog ar 
iloeda ya BgwladẁgraedigBeth. 



Tÿwywgadh Cfymru. 



9« 



'>./^, 



Dma«.— Oddeatn naw o'r gloch ih» Lud, 
Cbwefror 19, fel ag yr oedd aTii o'r euw An- 
tÌMMiy yo hiUho ar waelod pwll o eiddo John 
CaWert yu t lle hwo, daeth i*w ddiwedd ar 
darawiad IWgad ; dywedir fod y cerbyd ^n 
aiferol o gydio yn ocbr y pwll wrth fyued iV 
hn ac i lawr trwy y pwlL Felly y bn y tro 
hwn, gafaelodd y ceroyd yn oohr y pwll, ao 
aeth yn rfawym, ae yn yr amg^lohiad hyny 
eWYmpodd ychydig o lo oddiar y däram 
oadd ar t cerbyd; ao yna daeth y trengedig 
a*i cybilí i lanhau y glo a gwympodd fel y 
caftn jr cerbyn ddiagyn i'w le, ac yn yr am* 

Elchtad hrn cwympodd careg ar ei ben a 
Utodd m, noa aeth rban o'i ymenydd ar hyd 
aUedypwIl. 

Etbouad BwftoaisBRm CiftSDieiOM.^ 
Firae Pryae, Tiw., mab i'r aelod diweddar, 
Êjaá fndldagol, fel y gobeiünem yn y rfaifyn 
mweddaf— enilloda y gystadleoaeth ar Har- 
ford trrinr fwyafiríf o wyth. Oellir yit^ried 
bTii yn loddngoliaetfa gan j werin ymneiUda- 
of yn gyffredin ar y mawnon egfwyaig 

ÌT GTai>DA&EDi>.—- Ba Tstablwry CMiiiMf^ 
tiúl £m, Abergwaon, nrw yn ystod mîs 
Cbwefror diweddaf o'r gynddaredd, wedi cael 
ei gDoi jn ei law gan lo wrtfa roddi meddyg- 
iiriaÍBth iddo, yr hwn oedd wedi cael ei gnot 
gan gi cyndcíeiriog, fel y tybir. ' Dygwydd- 
odd bTD er ya taa thrí misyn Saanorol, ond ar 
ddTdd Mawrth. tna dechrea y mia, teimlodd 
Pose (oblegyd dyna oedd enw t dyn) ei.ÿon 
yn claÀFcho, ao yn waeth-waetb yr aeth! nes 
oedd dranoeth yn gynddeiriog arswydol, a 
Ç>rfawyd agor twU yn oen Tr ystafell er ei 
sierhaa, obleayd nifeiddiai neb f^ned i mewn 
alo trwy y drws. Yr oedd tn o feddygon 
yn gwemi amo, ond i ddim dyben. Yr oedd 
yBcaelembeUi dipyn oseibiant ymbwyll- 
aidd^l>rtiictjNi/i<y. 

CASTBixaEDD.— Çyimalwyd cjhrtoá tri- 
BÌBol Monanwff yn Bethabia, Caslellnedd, y 
drdd olaTyn louawr, a'r dydd cyntaf yn 
dbwefror. Y brodTr a bregeäiasaot oeddynt 
J. Monana, Aberafan; J. Jones, 8ion; W. 
B. DftTies, Dowlais; J. P. JoMa» Penybont; 
D. DaTÌes. Abertawr; W. JLewis, Dinaa; D. 
Jooea, Caerdydd : £. DaTÌea, Tnidneth ; W. 
L. Etbi», Cwmtwrch. 

Mthwt. — Cynnaliwyd cwrdd trimisol yn 
Uanliiddel, lonawr 30, 31. Cymerwyd rhan 
yn y gwaaanaeth aan y brodvr Jarmao, Ar- 
gned ; WiUiams, Nantyglo ; Mìchael. Blaeo- 
ofbo ; Lewia, Llanddewi ; Tbomas, Bethel ; 
Bowe, Biscae; Thomaa, Betfael: James, Yic- 
toria; B.Price, (Crmro Beoh); ETan% Peny- 
flin; Edwanb, Brynnawr; Jenes» Ctoitr»; 
CniayByrowy. 

TBWMuna. -- CÿsMlhna oyfaHbd tri* 
•wjdd Beniiw yn y tte bwn, Cbwefl 18» 



14. Owetayddedd y bndplloyd, Rbene- 
MQ Oweoab AbergwaoB ; Tliomas» Cilfbwyr ; 
Waiiaaia^ BlaeDywaan ; Morris, Betbaham; 
Dfiaa, Tabor ; WiUiams, Llangf^n. Tieol- 
îwTd riian o'r dydd olaf mewn cynadledd— • 
Cahrjd cwidd Uooaof a phpigethaa da. 



LLAMfnos^^^n cfùttUí ndnl ymn ar t 
€fcd n*r T§iA • CAìmÌ^m^ fM y frogeMid4 



Willtams, Daranfelen ; DaTÌes, Llanelli ; Jobn 
Edwards, Wnanbely^en ; Frírc, Maesyber- 
Ilao; Príce, ^Cymro Bach; ) Kicbanis, PfMyr- 
heol, &c. 

THBLALBS.^LIooa Mdwrtfa, lonawr28,29, 
cynnaliwyd cyfarfodTdd cyfaoeddns yma, er 
agoryd capel newydd harcÌd a cbyflêiift, fei 
cangen o eglwys y Bedyddwyr yn Mb-jny- 
bonl» ^ Bn amrrw o weioidogion yr arüal yu 
gweini ar yr acolysor. 

YsTRAD-DTroDwo.— Corfiblwyd eglwys ao- 
nibynol yma yn ddiweddar, pan y CYDnal- 
iwyd cymrfodydd pregethu dros ddao ddiwr- 
nod, a chafwyd arwyddion o foddlonrwydd 
yr Arglwydd. Enw y tŷ y w Libalnas. 



OALAHIB 

Kr CeJMwriûêth am y diweddar Dr, Ed- 
wardê, OaerŷUi. Tegipn Eiêleddfod 
Cfmreigyddio» y CylcMeêtrwÿr, Yêírad 
Mfnaeh, Lla^fabŵn Yr unfuddugol. 



DftB leoi eaddagaldd itèlfino tywjllwch 

Y gorwedá eawogioo yn ddysuw Igyd, 
Ifoe CynoD ya wylo yn nidl ei dâfrau 

Ẅnh gofio'o gwAMoaeth trn'n byw yn y byd ; ^ 
Yn mbf Im yr •nwylieid mae Méwirdê y warfdpy, 

Dnn ddwTlaw'r eormeBdeym yn dewel bob díûii. 
Nee bloeddte'r erciuuìgel er frig y cymyUii. 

"FarwoUon dUittnweh. cyfodwch i fam i" 

Qwr ydoedd yn deell el waith yn yfeasorol, 
Aaiudiodd nollnatar dyaoliaetta I gyd ; 

(yr hTB a gyllawnodd fe erya eolotnaii} 
Yn hwy na cherfiedaa piiiaelaa y byd : 

El eaaf wybodaeth a'i nrÜMld fedinsrwydd 
A'i gWDaedi yn allaoc I gerdded e1 gwya 

I dalar yn niiioii, a chadw'i gymerlad, 

• Yr hya «ydd haafodol i twydd o'r feth bwya. 

Wn yCid TB Ibreo o fiÿiMm gwybodaeth 

Ae befyd o afoo taagaefMÌd a hedd ; 
Mid ẁnjfm fli*l rhoddi awch bea y imddedig; 

Slwlr Oriadoa a oieddyg'' ar garaf el feddT 
Oa UawB o dynerwch with drin y el wyfedlg, 

Bholbalm i'w arehoUioo a Uaeem el boen ; 
Paa Tei amfylchiedaa yn galw Ib tydèel 

Psl Uew, ae heiyd omnt addfwya a'r oaa. 

Ba llewaraairTUbBya nmth eyiÿagdefea, 

Ya dMWTl bob mjraadgael aewM daa fÿd, 
OadefolddBhearwydd gaa Ddowfii'n ofTefyn 

Uwyddiaoant I fâdw eo kywyd rhyw gyd : 
Mae nawar aa haddyw yn dalgiyf a gwioi, 

Pa'a flibaa gwir elddll ar giedr ellaw, 
AU •efÿll er genlan el fieddrod a dVedyd, 

**lt debjg Bi welwyd ao eto al ddaw." 

'Boadd Bdwardi yn haaa o deafai talsoiog, 

Ar leehres yr oeeea ai welaf ea ball : 
^ydd eof em y jif aiwdd tra byd ya bodoU, 

I froerf T fwyUMi gaa aaer y BryataU. 
lijfwTd Atoweddol fel dja ae fel Crirtioa. 

Wnrl fodaat ya lelas tra Cymry mewn byd, 
YyddHawer ermmydof Tatywalltal ddafran 

Ar Md yr anwofi^l ftfM al llod. 

M^ arÌBl OMfflh yn MHMfa e «dBfna 
Wnh f ifls P r f wai a ae ih ih sf a r s l a 9 

Aiia o^[t<ÿîp'V ftgy» fOS^fiM 



Bara ìhoddi efMrfii l*r finm !• at ffenyui, 
-■ ' - MBdalisdyasliBdirâUh; 
,aeiVi ya Imb oofledwrlaeth, 

Nfla OMtflawallaBoi bea fMielf OaeiflM, 
A ddatieddrbyfcrthwy felyBlaa eia fwlad. 

Ta isí^l ya dalfiyf yn afwyaeb t itonMrdd 
Oaa ddanfoeea haada o fÿthorberhaa ; 

Ood sio fwna aaweret ágno, oaAituWf^h, 
Yti eliwflfliw, eymyM t y d, melarUwf a 



T?SBVaíŴSÍ»Ŵ'^ 



100 



l\fwysogaeth Cynmt. 



.'^'-^.'N.' 



_<-» '\. ^^ r>. '^ ' 



Pftn oedd jn NgliMrodor. fel tft y gwiiionedâ, 

Anelodd t gelTn ei Meüi at ei fron, 
Fe waeddodd, O aogeo, cyrhaeddaiat fy oghalon, 

Rhy w ddymod ofnadwy a marwol y w hon. 
Pan oedd yn ymsnddo i lyn cyigod angeu, 

1 gaaol gelyaion ariwydol y sydd 
Yn maeddu'r annuwiol i frnu ehedodd 

I fynwea ei Briod yn araal y dydd. 

Nid ydyw ycwU ddyẃedaii am dano 

Ond golen gwan canwyll i ddangot yr hanl; 
Mil uwch y llefarajr hjrn a gyllawnodd 

Y meddys eihunan n»'nnnraffenba*nnraii]. 
Dymunaf addMo 'i dywarchen ft blodau 

Cyfayd ag yr ery« yn oergell y bedd, 
A gadael eTenaid yn monwea ei Brynwr. 

1 yfed byth bytboedd o winoedd ▼ wledd. 

Dkwi Haiun. 

TRífíOBEiT.— Ar y Sabbotb, y 18fed o üb 
Chwefror Uiweddaf,-cyoDaUwyd ryfarfodydd 
neiüdool fel maih o a^riad ar addolfa new- 
ydd al waaattaeth y jBedyddwyr Seiauig yn 
NbreSbresL Yr adeilad sydd neuadd belaeth 
o eiüdo yr Odyddioo, a ad^iladwyd ganddynt 
at gyunal eacyfarfodydd,heb fod mewo cys- 
Ylltiad ag Q0 ta&rndy. Y mae y Gymdeitbas 
haelioDUS hon wedi cauiatau defuydd yr ad- 
eilad, (yr bon a gynBwys, y man Ueiaf, 400 o 
bobl) y 8iiUi)both, ac uu noawaith yr wythnos, 
am chwech •ẁUt y mÌB. Barnwn fod hyn 
yn well oa rhuthro i a(|eiladu vn gymwys, 
heb un gnbaiihi daln. Yn y cyíarfodydd yn 
y boreo, y prydnawn, a*r hwyr, pregethodd y 
brodyr Wiftiami, A. C, Mertbyn Pnce, Aber- 
dare; a Williama, Canton, ser Caerdydd : a 
chafodd ngeiniau achos i ddy wedyd, mai da 
oedd iddyiit fud yno. Cawd pob arwyddion 
o foddloôrwydd yr Arglwydd. Dyma yr achoa 
Saiaouig cyntaf yn y gymmydogaeth gan y 
Bedyddwyr, 

Bbthlbhsm, Llarblli, BRtCBBIllIOa.— Y 
cyfeillion yn y Ile uchod. wedi adgy weirio eu 
tŷ addoliad, a gadwaêaot gyfarfpdỳdd yn ddi- 
weddar nid i gaagla at y 9r^i|), oblegyd peu- 
derfynant beidio goiya o^ mboftb i woeuthnr 
yr byD a allaot gyflawm ea foaaoia. Tra- 
ddoawyd pregethao nr yr aohlgFwir gao Príce, 
(Cymro BnOh ;) Thomaa, l^ontywl ; Thomas, 
Fibga, &c Mae yr achos yn flodeMPÇ yma, 
dan weÌDÌdogaath Daa Dariea. 

PRIOOASAU. 

Chwefror 20, yn Llytfaen, m,n y Parch; D. 
DaYÌee, Waantrodaa, v Parch. >Vm- Williama, 
gweinidog y Ue, a MÌM ElÌBèbotli Morgan, 
merch henaf Mr. Morgan, o*r Groen Me^^w, 
gerllaw Raperra. 



Éhag. 14, tS48, yn Ll^faliopMrẁbn, gan 
T Parch. J. WiUiama» prefiieijvy4d, ^ Farch. 
B. A. ionea. gweinidog y He, « Hm £liza- 



beth Ellis,«Mrch hynâf Mr. Hogh Eliia, o'r 
un Uo. 

Yn y Tabemac1,Pe&yflm, PcHHtg^pw!, lon. 
23, gaa y Paroh. Edward £vaoa, gweiaidog y 
lle, y Paroh. Riofaiiid Johoa, AMOpaiMÌd, a 
Mias 8arah Bo«eD,'itqìg foooíi Ht. Joh» Bo(w- 
en, Pòotnewyoydd. 

Eto, Chwef. 19, gaa yr jio, Bf r. JçAio pâil, 
a filary Afiìì Moatíu. 

VmCeUafiMWion.fl0«||P«P.taiii, Bioniel 
SfliMial, «e Ibntto #tîaet, j' idM tf 4|kryf 

UOMttf. / -^ 



Eto, fchwef. 3, gan yr un, Joseph Oweo, m 
Mary Davie». y ddao o blwyf Ll&nelly. 
YnNghapel 8ion, Llanelly, Chwef. 2, Daciel 
Baaset, a Mary Morgan, y ddati oV Feiiafoel. 

lon. 27, yn Llaugynidr, Llewelyn Winiama» 
Nantyglo, aZiiItth Jooes, Glancoed. 
• Cbwef. 6, yn Aberdare, T. Joseph. Yaw., a 
L. DaTÌes, pedwerydd fercb D. Daviea, Yflw.» 
y ddao o Hirwaon. 

lon. 20, yn Trefiraeth, Wm. DaTÌes, mor- 
wr, a Margaret George, Parrog. 

MAIIWOLAETHAU. 

Chwef. ], yn LlanelH, sir Gaerfyrddîp, 
Mrs. Hannah LewÌs. gweddw y diwedd^ J. 
Lewis. ar ol cystudd byr, yu 62 oed. Bu yn 
aelod fiÿddlon a diflin gyda ▼ Bedydawyr am 
47 o fiynyddoedd. Yr oedd ei thŷ, ei llaw, 
a*i chalon yn agored er cynorthwyo acboa 
lefto. " Yr byn a allodd hon hia'i gwnaeth." 

Chwef 1 1, Owen Owena, Ysw., Cwmgloîo, 
urydd Dyfed y flwyddyn ddiweddaf. Syrtfa- 
iodd oddmr ei gadair yn sydyn, a ba farw yn 
y uau o'r apoplezy, yo ei 41 oad. 

Yn MhwUlteiiy lon. 30, Mrs. Rvao8. barcer, 
o'r dref uchod, yn ei 75 mlwydd oed. Bu yn 
aelod anrhydeddua o gyfondeb y Bedyddwy r 
am 37 mlyoedd, ac adwaenid ei beuw ya 
mhell ao agr» trwy et haelionosrwydd. Yr 
oedd yn chwaer i'r hen fardd enwog R. »b 
Gwilym Ddo. 

Yn Roath, yn agos i Gaerdydd, Chwef. 4, 
Mrs. Davieft. ^weddw y diweddar Barch. G. 
Davie«, gweinidog y Tabernacl, Caenlydd ; a 
merch i'r heo wr parchos a adnabyddir gaii 
holl gaagiwyr Cyraru, Mr. Wm. Evan8. hynaf, 
Roath. Ciaddwyd hi yo yr un bodd a*i phri- 
od, yn vnü y Taberoacl. Gweioyddwyd gaii 
D. a W. Jooea, Caerdydd; W. WiUiaou, 
Llysfaeo ; ac E. Jooes. Casbaoh. 

Yo ddiweddar, yu Pontylypridd, yn ohŷ eî 
fab, Mr Griffith Thomaa, o LanilUyd fawr, yr 
hwn a fuyn ddiacon ar eglwys y Bedyddwyr 
yn y Ile uchod oddiar ei aefydliad. 

Cbwef. 3, yo Aberteifí, yn34 oed, y Parcli. 
Jobn TbomaB, am raçor oa tbri ogam mlyn- 
edd yn aelod a gwemìdog parchoa gyda j 
'Jrefayddioo Calnnaidd. 

Chwef. 14, ar ol ycbydîg ddy^iau o gyt- 
todd, Cad. Wathio Williams, diweddar Iy w- 

Ídd y Celerity,a gwesiywr y Ship & Castle, 
'ortbmadog. 

Chwef . 18, yo 83 oed, /aoe, prîod Mr. H. 
Bevan, cigyda, PwUhflli. 

Chwef. J4, yo Llandyail, J. Jonea, Ytw., 
brawd hynaf y Parch. D. W. Jonet, Tr^ 
ffynoO' 

Chwef. 19-, yo 79 oed, Mr. Wm. .Ow;ea, 
Gyfynys, Maentwrog— aelod defoyddiol gyda 
y jT • c 

Chwef. 90, f PaMh. £. JaoMa» offeiriaâ 
Uaodyail a Lûofiaogelarartfa, yii iö6 oed. 

Chwefrur /6, ja 60 oed, áichaid Owob, 
,Lhuuaiitffraid, awydd DrefaJdwyn. Bo yo 
-yagolfeiitr ŷarcÌMui ya ^ 4r^( faooo aw 30 o 
^oyddao, ec.yo faeoaríMd fl^ddion, defaydd- 
iol a diyoiMHtlyrjigirda y Toaínyddio^ >Giil» 
Jpwçld^30 i|üyMKJ|q* 



Y SEREN ORLLEWINOL. 



Cyf. VI.] 



MAI, 1849. 



[Rhif* 67. 



RHYFEL YNTE HEDDWCH-PA UN A FYNWCH? 



DdarlUntcyr hygar, — Pa uu sydd oreu geii- 
ycb, brwydrau athjwalU gwaed, jote bedd* 
wcb a tbaugnefedd ? Pa uu a ddewiswch— 
Bhjfel, trueni ac angeu, neu ynte heddwch, 
cysar a by wyd t Y mae y cynygion hyn yn 
caeleu dal o flacn y byd, gan y gyfandraeth 
filwraîdd ar uo llaw, a Cbymdeithas Hedd- 
wcb ary Uaw arall. Y gyfundraeth filwraidd 
a waedda, " Dilynaf, goddiweddaf, a rhaoaf 
yr yibail — meddwaf fy nghleddyf ar waed fy 
DghelynioD ; ac fel na chaffo y cleddyf tydn, 
mynaf gynen ac ymryson yn rhywle. Cym- 
deítbas üeddwch, yr ocbr arall, yn gwaeddi, 
" TsDgnefedd ar y ddaear, i ddynion ewyllya 
da," ac yn ymoaod at droi y cleddyfaa yn 
iycbaa, &c. Yebryd y iîlwriaeth y w ymddi- 
al, sc ysbryd Cymdeithas Heddwch yw ma- 
ddeogarwcb. Rhesymau y filwrìaeth ynt 
gwag-ogoniaDt— «nwogrwydd mewn yabeil- 
iaelh allofiruddiaeth— titlaa nchel i'rcadfríd- 
ogioo aV pen-cadbeniaid— etífeddìaethau eang 
i'r mawríon a'r pendefigion ; bywyd segur, a 
byw yn belaethwych beunydd i'r boneddig- 
ioo; caledi, newyn, a chelanedd i'r iaeh*add ; 
•ci'r werío yn gyffredin yr anrhydedd o gyn* 
nal gweddwon ac amddifaid y nofmddiedig- 
iüD, a chyaegra rhan helaeth o'u meddiannau 
atgarío y gdanas yn mlaen. a gwobrwyoy 
Hawroddion yn dda am ea herchyllderan, &c. 
Rbesymaa Cymdeithas Heddwch o blaid ei 
cfaynyg hitfaaa ynt, heddwch a brawdgarwch 
trwy'r byd — tangnefedd rhwng teymaaoedd, 
ae ewyUya da rhwng cenedloedd — ^llai o 
üncfaiaa a tbretfaoedd, a phob nn i fwynhaa 
cynyreb ei lafor ei hnn, &c. Fa nn o'r ddau 
gynyg sydd oren debygwch chwi 7 pa nn aydd 
decafacbyfiawnaf? ao uwchlaw pob peth, 
pa nn o'r ddan sydd fwyaf cydweddol ag ys- 
bryd yr efengyl a meddwl Daw f Dewiswch 
Jwŵ beddy w fywyd, fel y byddoch byw ! 

Y mae yaforyd Cain a Nimrod, Saul a He- 
nd, wedi bod yc tramwy trwy y ddaear er 
yi oesaa lawer — ^mae y bellen gron megys yn 
graddfan dan Iwy th ea celonedd, a'r hanl fel 
ya efafychii with edryeh ar eo trychinebaa — 
gwladydd cyfrîn a ddìboblogwyd— dipasoedd 
ttfanîfdd hẁdd a wnaed yii gpcneddaii— 
Ctf. YI. 14 



myrddiynau aoeiríf o fodau dynol a Uiddwyd 
trwy bob doll dychymygol o arteithìaa a 
gloesioa; gwareiddiad gwledydda ataliwyd, 
masoach a ddyryswyd, enw crefydd addian- 
rbydeddwyd, meddylian dynoliaeth a lygr- 
wyd^ nwydau iselaf a mwyaf anifeilaidd 
dyn a faethwyd ac a gTmhellwyd i'r gweith- 
redoedd mwyaf barbaraidd, creulon a pheeh- 
adiHta, y rhai sydd yn ddychiynllyd i feddwl 
am daÀiynt ! Ai fel hyn y mae ewyllys Dnw 
iddi fod 1 Âi fel hyn y mae gwir les dyn yn 
cyfarwyddo î Ai fel hyn y mae mwyaf o 
ddedwyddwch yn deiUiaw i'r teala dynolf 

Na ! na ! ymddaogosodd M ab Duw ar y 
ddaear fel Ty wysog Heddwch ; a chyhoedd- 
odd heddwch i bel^ ac i agos ; efangyl hedd- 
wch yw yr efengyl— " nac ymddielwch fy 
rhai anwy V' ac " os tery ün di ar dy radd 
ddeau, tro y llall iddo hefyd," &c., a thyma 
ysbryd a dyben y weinidogaetb a'r eglwys, 
sef clymu y byd yn un firawdoliaeth gyffiredin- 
o!, heb eisiaa Deddf y tlodion er cynnal y 
tbiwd, nac arfau milwrol i wasgu egwyddor- 
ion nac amddiífyn iawnderaa ; na Uys gwlad- 
ol i ymgyfreithio ynddo — na brenin daearol i 
ly wodraethu— ''ond ohwi oU brodyr ydych,'-' 
a bydd '* un gorlan ac on bngail, ac on Ajt- 
glwydd, a'i enw yn on o godiad i fac hl odiad 
hanl." 

Y mae y Ty wysog hwn wedi ymddangdf 
yn ein byd ni er ys yn agos i ddwy fll o flyn- 
eddoedd, ac hyd yma y mae y b/i heb ddeaìl 
natur ei genadwri! Cristíon^on yn ym* 
hidd ! — gwrthddywediad gwfthon ! ! Y mae 
yn warth ar gymeriad dy w •« yn ddirmyg ar 
enw Crist, i ymladd, .s'rhyfela a thwaUt 
gwaed. Ymaepobjííareiwaithyngwisgo 
yr arfogaeth filwrpí yo dioag yr arfogaeth 
Gristíonogol ; ad/lid diosg yr enw aelod 6g«- 
Iwys oddi ani^dano.. Cadw dyn sydd aH 
waith profiefôdig i lofrud^ dyiẁm ya aelod 
eglwfng 1 P^y * gedwai ddienyddwr yn 
aelod e^wysf-'-^nd faint gwaetfa y llofrodd 
milwn)! ! Yr y'm yn teimlo y pwngo yn oin 
gorefafygo— rbaid ei adael. 

Nid oes raid i bethaa ÎA fayn fod; ac f 
mae yn beohod idd ea gadaal i fod, heb ym- 
dr^choeadsleo. Betfa sydd gyda ni i wneotli» 
or f meddaî y darUeoydd, f« allù ; nid ydyni 



102 



JÎddoli Cythreulimid. 



ni yn cario dryll nae yn gwìsgo cleddyf. Dì- 
chon nad ydych; ond yr ydych yn cynnal y 
rhai tydd yn gwnaud hyny ; ao ob na laddaa- 
och neb eríoed a*ch dwylaw eich hunaìny yr 
ydych wedi lladd miloedd trwy ddirprwy- 
aeth — trwy dalu i eraill am wneud byny. Y 
inae pob dyn, dynes a phlentyn trwy yr Uool 
Dalaethan yn gwnend hyny, mewn rhyw 
ffordd neu gtlydd ! Nid dyma y cyían : ond 
pa le y mae yr holl weddwon a'r hoU amddi- 
fiiid a deflir ar y wlad am gynnalîaeth, o her- 
wydd cymeryd ymaith y prìod a'r tad yn y 
fifwydrî Y mae yn bryd i chwî, gyfeillion, 
i atal y taliadau hyn. Tybiwn y gellwch 
wnend gwell gwaaanaeth o honynt er eich 
llea eich hnnain, eich tenluoedd, a'r byd, ac 
er mwy o ogoniant i Dduw. " Eithaf gwir,'* 
tybiwn y cly wn rai yn dywedyd ; '* ond pa 
fodd y naae i ni idd eu hatal, gan fod y lyw- 
odraeúi yn en cymeryd heb ein cenad V* — 
Ateb, Fel hyn, g^eiUion caredig : 

Y mae Cymdeithas Heddwch wedi ei 
fitirfio yn Lloegr er ys blynyddoedd bellach; 
a'i dyben y w rfaagflaenn rhyfeloedd, trwy gyf- 
ryngu yn heddychol rbwng y pleîdian ym- 
rysongar. Y mae y gymdeithas hon yn 
gweithredn yn egniol, trwy argraffu a gwas- 
gam llyfrynan, filoedd ; oynaal cyfarfodydd i 
areithio ar y pwngo trwy Ewrop ac Âmeríca, 
ac ymestyn yn mhob modd i daenn egwyddor- 
ion heddwch trwy y byd. Y mae y pwngc 
hwnynawryn eniÛ sylw dyngarwyr, ath- 
ronwyr, a dnwiolion yn mhob man. Yn yr 
Hydrâf diweddaf, cadwyd Cynhadledd Hedd- 
^hyn Bmsaels, prif ddinas Beìgiom, tna 12 
uiUdir o Waterloo, enwog am ei gelanedd, yn 
yr hwn gyfarfod yr oedd cynrychiolwyr cyf- 
eiUion heddwch wedî ymgwrdd o amryw 
wledyddCwrop ac Ameríca; Ue y profwyd y 
geUSr ac y ^ylid penderfynn camddealldwr- 
iaethaa trwy fcyfiyngiad ac apeliad at reswm 
a dynoliaath o hjn aUan, yn Ue at yr ani&il, y 
pylor, a*r dur. B^rriedir cynnal cyfarfod cyff- 
•lyb yn ínan yn Pfcris, prif-ddinas FfmiDgc ! 
Y mae dûrprwyaeth %lr Cynghor Heddwch, 
oymiwyBedig o amry w foneddigion o Ame- 
riea, Ffmingc, Holland, Be^ijam a Lloegr, yn 
ddiweddar wedi cael cyírinaiAi à phrif-wein- 
idogion Lloegr ar y priodoldeb %> dymonol- 
deb o wnenthnr eyd-ddeddiaa i rwymo 
gẅledydd i benderfynn en dadIenon%'ahawl- 
iaii o hyn aUan trwy resymau ac nid trwy arf- 
an. Derbyniwyd hwynt yn siríol, a Uefand 
ArgL J. BnsseU ac eraUl yn gymeradwyol o'o 
hamain* Tn awr y ma» deisebion yn cael en 
dntifon i'r Sraedd o blaid y mesor gogon- 
•ddus hwn yn Lloegr a they raasoedd eraiU ; 
a da genym ddywedyd nad yw cyfeüUon 



Heddwch yn segur yn Ameríca, ond y mae 
yn rhaid ein cael mewn modd mwy nnol ac 
egniol i'w bleidio— bydded i bawb sydd yn 
profiesu eu hunain yn ddysgyblion i Dy wysog 
Heddwch fod yn ddiwyd i daeno yr egwydd- 
oríon ar led, trwy lefaru wrth en cymmydog- 
ion, cynnal cyfarfodydd, &c. ; a phany bydd i 
gynygiad gael ei ddwyn gerbron y Gynghorfa 
(yr hyn sydd dra thebyg o gymeryd Ue yn 
fuan,) hyderwn y deisebir yn daer a cbyffre- 
dinol o blaid y mesur, fel y geUir rhyddhau y 
fyddìn a'r llynges, ac y cadambeir deddf i 
benderfynu anghydfodau rhwng gwledyddyr 
un modd ag y gwneir rhwng personau onig- 
ol, nid trwy nerth braich a chledd, ond trwy 
rym rheswm, cyfiawnder a gwiríonedd. — 
Byddai carío y mesur hwn yn arwydd ddiym- 
wad fod y mil blynyddoedd ar wawrío. 

ADDOLI CYTHREULIAID. 

Yn yr hanesion oV India Ddwyreiniol, yr 
ydym yn cael eìn dysgu fod talu addoUad 
crefyddol i gythreuliaid mewn ymarferíad a 
phai^h yno yn mhlifi{i y trígoUon. Cenhadwr 
Wesleyaidd yn Ceylon, o*r enw Mr. Cloogb, 
a ddy weda, " Mae y diafol yn cael ei addoH 
yn gyffredin, yn rheolaidd, a chyda seremoni- 
au a defodan pennodol a gosodedìg yn Cey- 
lon. Y rhai a gyflawnant y seremoniau i'r 
diafol a gyrchir ar bob achlysor. Mewa sf- 
iechyd, os bydd i gyfarwyddiadau y meddyg 
fethu gwella y claf, anfonir yn ddioed am y 
twyllwyr hyn; ac y mae llawer yn anfon asi 
eu cynorthwy a ddyient fod nwchlaw rboddi 
on goel na chefnogaeth i'r fath hudoUaeth.— 
Plantydoedd yn cael en neiUdoo i'r diafol ar 
en genedigaeth, ac hyd y nod cyn eu gened- 
igaeth, mewn cannoedd o achosion." 

Hefyd, milwríado'r enw Campbell a dyit- 
iai eu bod yn gofyn iddo ef yn fynych, m 
oedd yn cly wed ysgrech y âiaíbl yn y noi ; 
yr oedd y milwriad yn cly wed yr ysgrech 
hono yn amlf eithr dy wedai nad oedd ond 
ysgrech aderyn tebyg ì ddyUnan, yr hwn a 
gawsai lawer cyflensdra i'w chlywed a'i 
gweled. Ond nid oedd dim a ddarbwyllsi y 
trigolion nad ysgrech y diafol ydoedd. 

Canfyddodd ymUwriad unwaith ddnrlano 
groglwyth o gythreuliaid yn agos i'w anedd 
ef, ao hefyd, yn crogi ar bren cyfagos gyfer- 
byn à*rdarlun yr oedd offrwm o dri cheiUog 
coch, y rhai oeddynt newydd eu lladd. Er 
gweled pa efiaith a gaffat hyny ar yr addol' 
wyr, bygytbiodd y mUwriad ddinystrio y ds^ 
lun ; ac ar byn y brodorion a fibisant ymaitb, 
rhag y bnasai i'r diafiaid eu lladd hwynt oU. 



EtholetUgaeth 



103 



ETHOIJIDiaAirrH oras. 



IPB. 1.4. 

Pregeth a draddodwjfd gan jr Pareh. John D. 
ẁe$, SíeuòêÊ^ ar f 25aii» # Chwefror^ 
1849, jr» addoldy yr áü Eglwyt o Fedydd- 
«yr puf ; <u a â^fonir t'r Seren ar ddyw^ 
miad jfT eglwfe ; gan Thoe. E. WiUiame, 
fr Yêgrifenfdd, 

Mae pawb ag sydd yn addef y Beibl ya 

lir Dow yn wSáet hefyd fed etholedieaeöi, 

oblegyd fod y testrn yom, ynghyd a ilawer 

o'rcyffolyb, yn crybwyll am hyny ; eto mae 

dTHÌoo yo amry wio yn en golynadaa am yr 

•llirawiaetfa werthfawr faoo. NÌae Ilawer ya 

■dde( Te, debygid, yn ol gair y gwiriooedd, 

am etboledieaeth ; ood ar yr uo amser yo 

golyga oa ddylid ei thrío, nea lefara am daai 

jn. gyfaoeddns mewn pre|eth nac ysgrífen- 

ladau. Dywed rai na adylid pregetha etbol- 

edifneâi, obleg^d ei bod yn niweidiol i rai 

iyaa bob en cytiiewyd ; ond oo oes niwed o*i 

porogetfan, yna j mae niwed cymmaint (os 

nid mwy) 01 darllen yn j Beibi. Ar }^ tir 

hwn, dyud cyDgfaorí dynion diras i beidio 

daiUen ood rhyw ranan neilldnol o'r «igry- 

tfajr, gan fod niwed o ddarilen y rfaaoaa 

eiull yn gystal a*a gwrando. Ood i adael 

heibio y fatfa wrtfaddadleooa gwrtfaao ac af- 

rfiijaioi, bamwyf fod amryw betfaan yn 

dangos y dylai gweinidogion yr efengyl bre- 

getbu alfarawiaotfa eüioledigaeth ya ev cylch 

gweÌDÌdogaethol. Tn gyntaf, nis gellir pre- 

gotbo yr efengyl nen y eair yn gyflawo, oi na 

phregethir hon, oblegyd y mae fai yn gyo- 

Bwyiedi^ yn yr efengyl, ac yn rfaan o'r gair. 

Td ail, 018 gall y cyfry w ag sydd yo peidio a'i 

phregetfaa ddim dywedyd gyda rfaaol, (Act. 

20. tl.) ei fod ef yn *' mynegn faoll gynsfaor 

Duw;" oblegyd cynghpr y Drindod yn nnra- 

gywyddoldeb yw euìoledigaetfa. Yn dryd- 

odd, nis eaU y cyfiry w ddim dywedyd dra* 

chefìi gyda yr apostol, (Aci. 20. tO.) "Y 

modd nad ateliais ddim o'r petfaan boddiol 

heben mynega i ofawi, a'ch dysgn ar gy- 

hoedd ac o dŷ i dŷ ;*' oblegyd nn o'r pethaa 

baddiol y w etholedigaetfa gras. Yn bedwer- 

ydd, mae anogaeth yr apoatol Pedr yn rheo- 

wm droe bregetfau yr atfarawiaeth non, (2 

Pedr 1. 10.) " Byddwcfa ddiwyd i wneuŵnr 

eidi ffalwedieaetfa a'tfa etholedigaetfa yn sicr." 

Ganfodyn ddyledswydd ar y cr^inwjrr i 

wneod fayn, oni ddyiai pregetfaw^r anog a 

chyiarwyddo en gwrandawyr pa íodd y mae 

iddyntddeall a chydymfiarfio á'r anogaeth 

spostolaidd hon 1 Yn bnmed, esiampfaia yr 

apostolion-.-Act. 13. 48: Bhaf. 8, 9, 11, pen- 

nodan— lle mae Paal yn eglnro y pwngo, yn 

ateb gwrthddadleaon, ac yn amddifiyn yr 

adirawiaeth o etholedigaeth. Er fod y gang- 

en faon o athrawiaeth gras wedi eì Ijaiäyga 

yn yr efengyl, ac yn gynnwyaedi^ yn y gaû: 

■antaidd, er fayny mae rhai yn ei gwada ac 

yn 01 diystyru ; ond dy wedaf n^s gail un dyn 

wada a 'diys^nra etboledigaetb heb wada gair 



Du w. Mae y profiadna mor amlwg, y taatyn- 
an mor llnooog, a*r atfarawiaethmor vddei«h~ 
og> fel y mae yn syndod fod neb sydd yn 
proffesu y Beíbl yn Uyfr en crefydd yn 
gwrtfaod yr atfarawiaetfa faon. Mae Uawer yn 
addef ethioledigaetfa i fw^nfaau breintian cra» 
fyddol, ac hefyd i weini mewn swyddan 
neilldaol yn eçfwys Dduw ; ood nis mynant 
addef etholedigaeth i iacbawdwriaeth ae i 
fwynhau by wyd tragywyddol. Mae^nwir- 
ionedd ysgrythyrol fod y Jehofah wedi dewia 
rhai i fw^nhaa rhagorfreintiaa allaool, ac fae- 
f]fd i weioyddu mewn swyddan neilldnol yn 
ei dŷ-^i eglwys — ar y ddaear ; ond nid y w 
hyuy yn profi yn y mesur Ueiaf nad yw efe 
wedi etfaol neb i íy w^d tragywyddol. Cafodd 
y çeuedl luddcwìg ei dewis i fod yn bobl 
briodol i'r Arslwydd, trwy gael eu cymerydi 
bertfayoas gyfammodol ag ef ei faun mewn 
modd gweledig : ond nid ydym i feddwl nac 
i ddeall fod y rfaai fayn fel cenedl wedi ea 
betfael i fod ya dragywyddol ddedwydd. Fo 
gafodd Saal a Dafydd eu dewis i fod yo fre- 
nÌDoedd yi^Israel ; Aaroo a'i feibioo i fod yn 
ofieiriaid i*r gorncfaaf Dduw, aV apestolioo i*r 
Bwydd apostolaidd î ond nid y w pawb sydd 
weìdi eu dewis i fwynbaa breiotiau allanof, ao 
i fod mewn swyddan neìlldaol, wedi ea dew- 
is i fywyd tragjfwyddol, yn ol y farn dan 
sylw. Cafodd niliogaeth Abraham ynUinach 
Isaac, en dewis fel ceoedl ; er hyny yr oedd 
Uawer yn y genedl hooo yn annuwiol, ac yn 
meirw yn en pechodan, yr fayn sydd brawf 
na etholwyd hwynt i f^wyd tragywyddol. 
Judas a galbdd ei ddewisi fod yn apostoL ond 
ni etfaolwyd ef i iechawdwríaetb, o herwydd 
ni elUr rhoddi un siampl fod Duw wedi dew- 
is UDrhy w bobl, person. neo le, i*r hyn na 
chafodd ei wir gyflawni Ni etholoddíy Je- 
faofa mewn un modd yn ofer— ond y dybenioa 
oedd ffanddo mewn golwg a gyflawnwyd yn 
wastadol ; ae os ydy w Duw wedi dewis rfaai 
i iecfaawdwríaetfa, i fod yo un fiarf A delw ei 
Fab ef, ao i fod yo santaidd a difeios ser ei 
fron ef mewn canad, y mae yn rhaid iadynt 
gael eu dwyo i'r mwynfaací o'r beaditfaion 
hyoy y cawsant ea dewis iddynt, neu ynte 
fod y Jefaofa wedi etfaol yn ofer. 

Mae y testyn sydd dan ein hystyríaetfa yn 
dairrhan: I. Etfaoledîgaetfa. II. Yramaer. 
III. Y dyben. 

I. Etholedigaeih, Mae trí pfaetfa yn galw 
am ein sylw câdiwrtfa y rfaan gyntah 1. Yr 
eifaolwr. 2. Yr otholedigion. 3. Y peraon yn 
mba nn yr etfaolwyd hwy. 

Yngyntaf. Yr Etbolwyr, sefDnwaThad 
ein Harglwydd [esu Oríst Duw Dad y w yr 
awdwr nen yr etfaolwr; a dyma pafaam y- 
gelwir hwy yn etholedígion Daw : ,Bhaf. 8. 
33. Efe a olygir yma fel flTynon : ae feUy nid 
rfay fedd fod yr apostol yn ei fenditfaio ef yn j 
drydedd adnod. Ghin fod swyr mawr y byd 
hwn yn rhydd ac yn medda ar awdurdod i 
ddewÌB i'w cymdeithas a'u gwasaoaeth y neb 
y mynont, pa fiùnt mwy o awdurdod sydd 
gan Frenin y breninoedd ac Arglwydd yr ar- 
glwyddi. AÍae efe yn deilwng o'i gangiol yn 
hytrach na'i gablu. Faroh idao. 

8. Y gwrtbddrychan, aef yr etholedigSon—- 
y personau a etlîolwyd. ** Ni,**— fi, Panl, a 



104 



Ethohdigaeth Chras. 



'^ W \^ ^w' ">.-/ ' 



chwithan yr Ephesiaid, gydag eraiU o saint 
Dnw. Daliwn sylw, nÌB gallant fod yr holl 
loddewon, fel cenedl, obleeyd nid luddew- 
onoedd yr Ephesiaid; gwä^ pen. 2. ]I, 12: 
nis gallantfod y cenedloedd oll fel y cyfryw: 
nid cenedlddyn oedd Panl, ODd Hebrewr o*r 
Hebreaid ; nid swyddogion gwladol nac eg- 
IwYBÌg oeddynt oll, oble^yd at yr eglwys yr 
oed.d oedd efe yn ytgritena. Wrth y " m" 
yma, y mae yn amlwg mai y gwir gredin- 
wyr nen Gristíonogion a feddylir. " Y saint 
a^dd yn Ephetns, a'r ffyddloniaid yn Nghrist 
íesn." Adnod 1 . 

3. Y Ile neu y persou yn mha nn y 
gwnaeth y Tad y weithred werthfawr hon — 
**ynddoeí;" h. y., yn ein Harglwydd lesu 
Gtist. Ynddo eí fel Cyfryngwr y Iluniwyd, 
y trefnwyd, y cwbl oU perthynol i'r cyfam- 
mod newydd a*r tŷ ysbrydol. Y mae Crist 
wedi cael ei ddewis i fod yn Gynrychiolwr a 
Fhen y rhai sydd i gael eu hacbub trwyddo ; 
Salm 89. 19 ; Esay 42. l ; : Pedr 2. 6. Fen 
etholedig ac aelodan etholedig. Yu y dewìs- 
ìad a wnaeth y Tad o hono ef i fod yn Ben, yr 
oedd y rhai sydd yn cael eu dwyn i fod yn 
aelodan o'i goríf ef yn cael eu bethol yuddo 
ef. Wrth ddewis Abraham a'i had i md yn 
bobl iddo ei hun, yr oedd yr Arglwydd yn 
ethol holl biliogaeth Abraham yn eu tad : yn 

Ír un modd yr oedd holl had Crist yn cael eu 
ethol yn etboliad y Cyfryngwr. 
Yn ail. Yr amser y gwnawd y weithred 
hon — cyn seiliad y byd, neu ertragywyddol- 
deb. Fe na buasai y dewisiad hwn wedi ei 
wneuthur er tragywyddoldeb, ni bnasai ar- 
iàeth Dnw ond meddwl newydd yn cyfodi yn 
ei f/nwes, yr hyn ni allasai gydsefyU a*i ang- 
hymewidioldeb. Mae eair Duw yn dangos 
«asgall etboledìgaeth adim bod wedi i ni 
ddyrod igreda,íel y dywed yr Anmniaid; 
ond rhaid ei bod yn dragywyddolÿ yn ol 
fihnf. 8. 3.0, a 9.24. Nid wedii ni gredu.ond 
cyn ein geni. yn ol Bhuf. 9. 11. 0V dechreu- 
ad, yn 012 Tbes. 2. 13 ; cynseiliady byd, fel 
y dengys yr un testyn. 

Yn drydydd. Y dyben. Fel y byddem 
•antaidd a difeias ger e'i fron ef mewb cariad. 
Sylwch yma ; nid am ein bod yn santaidd a 
difeius, nac ar yr ammod o'n bod yn sant- 
aidd a difeias ; ond ** fel y byddem sautaidd a 
difeins." Bendigedig fyddo Duw a Tbad 
ein Harglwydd lesu Grist am y fath drefn 
addas a goeoneddus. A ydyw Duw wedi 
ethol ei bobl fod yn santaidd a difeius ger ei 
fron ef mewn canad 7 Pwy greadur medd- 
iannol ar alluoedd rhesymol a ddichon fod 
mor ddall fel nad y w yn gweled fod yr ath- 
rawiaeth hon yn ol duwioldeb 7 A ydy w yn 
boiibl fod un dyn meddiannol ar gydwyhod, 
ac jTL credu fod rhaid iddo roddi cyfrif am ei 
einau, yn barod i ddy wedyd na bydd i wrth- 
ddrychaa yr .arfaeth ddim cael eu puro a*a 
glanhaa, pan y cyflawna Duw ei fwriadan ar- 
nynt 7 Nid i fod yn aflan y mae Duw wedi 
ea harfaethu ; eithr y mae wedi ethol y rhai 
ag oedd efe yn rhag-weled y byddent yn af- 
Jan i fod yn santaidd : byny y w, yn feddîanol 
ar anian santaidd, ac yn ganlynol i rodio 
with reol santaidd, yn mbob santaidd ymar^ 
?veddiad a dawioljeb. Ac er cymmaint o 



feiau oedd Duw yn rhag-weled y byddent vn 
euog o honynt, y mae efe wedi eu hethol i 
fod yn ddifeius- Y mae yn debygol, gan 
hyny, na bydd yn ddichonadwy dyfod o hyd 
i'rfath beth a bai yn uu o wrthddrycbau yr 
arfaeth pan fyddo bwriadau y Duwdod wedi 
eu Ilwyr gyflawni. Y mae o bwys neilldaol 
i ni ddal sylw fod Duw wedi bwriadu ea 
gwneutbur yn bur i'r fath raddau, nid Tn 
unig fel na ddichon eu cydgreaduriaid ddyfod 
o hyd i fai ynddynt, ond hefyd fel y byddant 
yn ddifeins ger ei fron ef, Ni bydd llygad 
craff V Duw bollwybodol ddim yn medra 
canfod cymmaint ag un brycheuyn arnynt. 
Pan ddelo hyn i beu, bydd y duwiolion yn 
syndod iddynt eu hunain ac i angylion i dra- 
gywyddoldeb. Wrth edrych ar y gwaith 
fydd wedieiorphen arnynt, nifydd ganddynt 
fawr i'w wnenthar ond rhyfeddu. a chanu a 
moliannu y Gweithydd byth. Pwy ddym- 
unaì gyrbaedd mwy o burdeb na'r hyn y mae 
athrawiaeth etholedigaeth yn arwain ato ? 

Caf ystyried y pwngc neu yr athrawiaeth o 
etholedìgaeth yn belaethach a manylach yn y 
drefn ganlynol : 1. Gweuthur sylwadau neill- 
duol ar wirionedd a gogoniant yr athraw- 
iaeth hou. 2. Ystyried ac ateb gwrthddadl- 
euon. 3. Profi neu bwyso yr athrawiaeih ya 
ac wrth ei thuedd ei hon. 4. Gwneuthur 
nodiadau ys^rythyrol ar yr etholedigion, fel 
y gaUom boli a phrofi eu cyflwr. 

1. Am y gair *'etboIedigaeth," y mae yn 
arwyddocau dewia allan, neu sercha, nea 
garu rhai yn fwy nag eraiil : Deut 7.6; pen. 
10. 15. Mae yrysgrythyr ynamlygu am dri 
math o etholedigaeth: sef, yn gyntaf, etholiad 
Israel alian o'r holl genedloedd, i fod ar enw 
yr Arglwydd: Kxod. 6. 7 ; Deut. 7. 7, 8. — 
Yn ail, etholiad i broffwydoliaeth : 1 8alm 
105. 26. Eiholiad i ofi'eiriadaetb : Deat. 21. 
5. Etholiad i apostolaeth: loan 6. 70. Yn 
drydydd. etholiad i iachawdwriaeth a bywyd 
tragywyddol, neu ethol i fwynhau gras yn y 
bya hwn a ^ogoniant yn yr hwn a ddaw. I 
brofi hyn ni bydd i mi sylwi ond yn unig ar 
ddauo bethau. Yn 1. Gweiibreduí iachawd- 
wrìaeth myrddiynau o'r hiliogaeth ddynol. Y 
mae yn daiamheuol y bydd rbai yn etiiedda 
iachawdwriaeth, (Heb. 1. 14 ;) yn Uewyrcha 
fel yr baul yn nheymas eu Tad, (Math. 13. 
43 :) yn derbyn coron y bywyd, (lago 1. 12;) 
ac yn myned i mewn i lawenydd eu Har- 
glwydd ; Math. 25. 21. Oud beth pe gofyn- 
em i bwy y ewna y rhai hyn bnodoli ea 
iechawdwríaeth — iddynt eu hunain nea i 
Dduw 7 Y mae yn bawdd iawn i gael ateb i 
hynj o herwydd Duw yw yr hwn sydd yn 
bywhau y rhai sydd yn feirw mewn pechod- 
au a chamweddau : Epb. 2. 1. Efe sydd yq. 
rboddi iddynt galon newydd ac ysbryd new- 
ydd : El^ec. 26. 26. Efe y w yr hwn sydd yn 
gweithio ynddynt ewyllysio a gweìthredu o'i 
ewyllys da ef ; Phil. 2. 13. Mewn eair, efe 
yw yr hwn aydd yn dechreu ynadynt y 
gwailh da, ac yn ei orphen hyd ddydd Críst : 
Phil. 1. 6. Y mae yn sicr gan hyny y bydd 
yn hawdd gan bob nn o'r gwaredigion ddy- 
wedyd gyda'r Salmydd, "Ti yw Duw fy 
iechydwnaelh ;" Salm 25. 5. Ond pwy a 
ddyohymmyga mai peth damweiniol y w fod 



Can y Cledd. — Llajunoaith. 



105 



Dow bollwybodol a digyfnewid yn dyfod yn 

Ddaw lecbydwríaeth i becbaduríaid^ Oni 

liiaid i ni gyfaddef ei fod yh gweitbio pob 

peth wrtb gyoghor ei ewylíyg ei ban f Eph. 

1.11. Nidywefe yn gwneotbnr dim ond 

yr byo y roae wedi ewyllysio ei gyflawni : 

«ydyw efe yn galw pecbaduriaid o dywyll- 

wch i'w ryfeddol oleuni ef, yn maddea ea 

pechodan, yn eu perffeitbio yu mbob gweitb- 

reddda, ac jn ea eogouedda yn y diwedd, y 

mieyo rbaid ei fod wedi bwriada gwneutbar 

y pethao hyny iddynt. Ond os cyfaddeíìr byn. 

yr ydym yn cyfaddef ar unwaitb ei fod wedi 

ethol i iachawdwríaetb ; canye betb yw ethol- 

edigaeth i iachawdwriaeth ond bwnad grasol 

ÎJehofa tragy wyddol i achub ry w rifedi o 
iliogaelh Adda. Yn 2. Tystiolaetb egluryr 
ytgrythynta aantaidd mewn amrywiol fanao 
a brawi yr atfarawiaeth hon. 

(I'w barhau.) 



CAN Y CI.EDD. 

[Kr£LTCHÌA.D.] 

Biu>v niarw yn wan a blin, 

Yn glwyfaa o*i ben i'w draed, 
Milwrdiobaitfa adawyd ei bon, 

I orwedd ar faes y gwaod : 
'Ooedd yno neb i sycho ei radd, 

Na Uais tostorí na hedd, 
Tra mewo rhy w dôn frawychol aphradd» 

Y canai gàn y dedd. 

Ym1eddwch---ym1eddwch o hyd ! 

Er T lleddir llawer cant ; 
Ymleddwch — ymledd wch o byd ! 

£r yr wyla miloedd o blant : 
Ymleddwcb — ^yoileddwcb o byd! 

£r mamao a gwrasedd tríst: 
Ac ymieddwch — ^ymleddwcb o hyd ! 

£r gwario myrddiynao'r gist. • 

Ymleddwch — ^ymleddwcho hyd! 

Ai teg ai anoheg y cwyn ; 
^ maPr oll a enilTir y w enw diglod 

Athreth ormodol i*w dwyn; 
£nw diglod ac anrbydedd gwael, 

A miloedd vn feirwon liwyd ; 
Tra y mae ^b baddugoliaeth yn 

Cyfodi pns y bwyd. 

Rhyfel, rbyfel erch! 

TAu, oewyn, cleddyf a braw ; 
Ys angbyfaoedd y w maes a thref, 

A miloedd ar wasgar draw, 
Heb gysgod rbag tymhestloedd geirw, 

Tr» gwledyddyn syrtfaio ynsbyd; 
A channoedd o nloedd yn gorwedd yn feirwi 

Ac oll— •am ddim yn y byd. 

Bliyfel, rhyfel blîn ! 

Fylor, a pbelao, s gwn ; 
Och! am beth yr ymladdwn mewn byd 7 

Oh! pa'm mae rbyfeloedd fel hwn? 
Bhaid gwneothur iawnder, meddynt hwy, 

I gadw anrbydedd y wlad; 
Ysywaeth fod iawndero gynunaint gwerth 

A'r by wyd dynol mor rhad. 



Rhyfel, rhyfel cocb ! 

Traenit ílofraddiaeth, adrwg, 
Ynt oll y beodithion welais i 

Yn canlyn dy dán a'th fwg : 
Traeni, llofraddiaetb a drwg — 

Drwg, llofroddiaeth, traeni a gwae ; 
Gynt, O ! oa wyddwn a wn yn awr, 

Ni byddai hi fel y mae ! 

Ah ! pe Tn fy nyddiao dedwydd gynt, 

Yn onau mabawl boen, 
Y gwyddwn am wae milwraidd hynt 

Ac am y degwm o'm poen ! 
'Nawr byddaf Gwen a minau'n ou. 

A phlant o gylch eiu traed ; 
A marw gawn yn mro fy hun» 

Nid yma 'r faes y gwaed. 

A llawer bir, hir ddydd o wae, 

A mynych nos ddíhon, 
A llochiawg ôd, a gwlaw didrai, 

Oerfel anewyn blin; 
Aelodao Ilesg a bron llawn cor, 

A gofid fal y IIi', 
A llymdost frath y gwaadlyd ddor, 

OII ochelaswn i. 

Yn wan, yn glwyfus, a bUn, 

Yn glwyfas o'i ben ì'w draed, 
Milwr diobaith adawyd ei hon 

I orwedd ar faes y gwaed ; 
*Doedd ^no neb i sycho ei rodd, 

Na llais tosturí oa hedd, [phrodd, 

Tra fal hyn, mewn ton frawychawl a 
(O ! na bai'r ffeitbiao'n Ilai o dan godd,) 

Y canai gän y cledd. J. £. J. 



liLAFURWAITH. 

Mr. GrOL.<^Yr hyn a ganìyn a gymeraia o 
ddarlìth ar "Honan-wrtaith" yn yr iaìth Seis- 
uig. Meddyliais ei fod yn rhy dda i'w goUi, 
ymdrechais, ei gyfieitbo, ao oa gwelwch ef yn 
deilwng o le yn y Seren, y mae at eich gwas- 
anaeth. E. W. Humpuriys. 

Mae llawer yn meddwl fod dysgeidiaeth yn 
codi dyn owchlaw ewaith, a bod y celfydd- 
ydao mwyaf defnyddiol yn ymddangos yn an- 
mbarchos yn ngbolwg y rhai a'i meddianant 
Yr wyf yn ateb, fod dyn yn cymeryd pleser 
mewn gwaith, yr oo mor belled ag y byddo y 
meddwl yn gweithio gyda y dwylaw. Y mae 
y t:)fddynwr deallgar, ag sydd yn deall nator 
llysiau^ a phlaohigion, yn gystal a natur ao 
eoeithiaa yr hin, yn Ilawer mwy cysoras ac 
anrhydeddos na'r cloddiwrdiymgaisac anwy- 
bodos, meddwl yr hwn sydd mor isel á'r 
llwch ar ba on y senga, a'i hoU fy wyd yn on 
cyfnod diymdrech a digynydd. Ood pabam 
y mae Ilaforwaith yn cael ei gyfríf yn isela 
dibarch ? a phaham y diystyrír ef ffan bobl 
ddeallos 1 Y rheswm mwyaf am nyn y w, 
am, yn y rhan fwyaf o wledydd ycbydig o 
bobl ddeallas sydd yn ymwneod ag eh Un- 
waith y gadewir i ddjrnion dyseedig i aredig, 
cloddìo, a dilyn y gwaith mwya? cyfiredin, ac 
yna fe dderfydd y ffoichwyUon hyn a bod yn 
adiystyrllyd. Y dyn sydd yn gwnenthor y 



106 



"^ ẁeh Dmo a ddaHwyd," 



gwaith yn barchttt yn ngholwg y oyflSredin, ac 
nìd y gwaiüi y dyn. Y mae y phTsygwyr a*r 
llawfeddygon yn gwneatfanr gorchwylion llai 
glán ná'r Bermwr. Gwelaia fferyllydd rfaa- 
gorol yn lludw drosto fel cloddiwr,eto ni ya- 
tyrir y gelfyddyd bono yn iael : y mae gwy- 
bodaetfa y neryllydd yn gwnentbur y swaith 
yn barcbus ; ac tolly gadawer i'r gweithwyr 
ddyfod anwaith yn ddeallgar, ac yna gwnant 
hwy bob gwaith vn barcbns. Ẃá wyf fi yn 
gweled fawr gwahaniaeth rhwng hoU lafur- 
waiih dynion. Pan wyf yn gweled ys^ifen- 
ydd yn treulio ei ddyddiiaa yn cyfrif rhifnod- 
ao, nea eo goaod i lawr ; neu arianydd yn 
cyfrifarìan, nea &riiandwr yn gwertho et- 
gydìau neu ledr, nid wyf yn gweled mwy o 
barchyneu Bwyddaa nag sydd mewn gwnead 
lledr, esgydiau, nea ddodrefn. Nid wyf yn 
gweled ynddynt fwy y waith meddyliol nag 
yn y gwahanol gremau. 

Ymddengys i mi fod dyn yn y caean yn cael 
g well cyfleuíidra i wellbaa yn ei waith ua dyn 
tu ol i'r bwrdd cyfrlf {eouiUer)* Densys 
fychandra meddwl i «ldychvmmyga, fel y 
gwna Hawer, fod ewrthwynebìad rhwog ym- 
ddangosiad allanol garw y ffweithìwr á gwr- 
taith meddyliol. Y mae y ilafnrwr o dan ei 
chwyg a'i Iwch vn carío elfenau penaf dynol- 
íaeth, a gall gyrbaeddyd y nerthoedd mwyaf 
rhagorol. Y mae yn ddiameu fod cymmaint 
o frwdfrydedd wrth fyfyrio ar waith natar a 
chelfyddvd o dan ddilledyn garw y sweith- 
ìwr a sidanan y oendefig. Y meddwl dwfn 
a*r awen brydyddol yn fw vaf cyffredin aym- 
welant A dynion o sefyllíaoedd cyfynff, pan 
jr ymdroa y cyfoethog yn aml mewn aiogi a 
^loddest 

''AC ARCH DUW A DDALIWYD." 

1 Sam. 4. 11. 
(Rhan IIL o Fannayr Amialwch.) 

1. Yr oedd yr arch wedi ei gwneud o goed 
Sittim^ywedir na allai un pryf dirio i 
mown na niweidio y coed hyn. Yr oedd 
CrÌBt o ran ei ddyuohaetb yn santaidd, ac ni 
«llai un pryf drwg dirio iddo: " Tywysog y 
byd hwn aydd yn dyfod, ac nid oes iddo 
ddimynof fi;" loan 16. 30. Y mae iddo ei 
fwyd a'í ddiod ynom ni, ond nid oedd yn 
/íghriit. 

2. Yr oedd yr arch wedi ei gwîsgo ag aar 
«oeth oddi fewo ác oddi allan; Exod 25. 11. 
Yr oedd cyflawnder y Duwdod yn preswylio 
yn Ngbríst, ac yr oedd yn ddysgleirdeb go- 

foniant y Tad, ac yn wir Inn ei berson ef ; 
íeb. 1. 3. 

3. Yr oedd trosolion o goed Sittim wedi en 
gwisgo ag aor i garío yr arcb. Fe wisgwyd 
yr apostolion á nerth o'r ucbelder ; cawsant 
«a bedyddio âV Ysbryd Glàn, i garío an- 
chwüiadwy olud Crist ì blith y cenedloedd. 

4. Yn yr arch yr oedd y croohan aur aV 
muina, a gwialen Aaron yr hon a flagurasaî, 
a Uochaa y cvfammod; Heb. sTî. Yn 
fír^ í^, ^ y l>ywyd tragywyddol. 
' A th gyfraith sydd o fewn fy nghalon." Salm 

4v. o* 



5. Lle cartrefolyr arch oedd y cyssegr sanu 
eiddiolaf, tu fewn i'r wahanlen ; Lef. 16. 2. 
Mae Ciìst yn eistedd ar ddehenlaw y Tad yn 

•y nef. 

6. Uwch ben yr arch yr oedd cwmwl y go- 
goniantyn ymddangos; Lef. 16. 2. Dywedir 
am Gríst, '^Ac efe a fydd yn orsedd& gogou* 
iant tŷ ei Dad, ac amo ef y^ crocant hoU ogon- 
ianttŷ ei Dad, hil ac heppü ; Esa. 22. 28, 24. 

7. Yr oedd yr archofieirittd yn myned an 
waith yn y flwyddyn (nid heb waed) i off- 
rymu rr cyasegr santeiddiolal^ o flaen arch y 
cyfaromod; ond Crist aaeth trwy ei waed ei 
hun i'r oef, gan gael i ni dragy wyddol rydd- 
had; Heb. 9. 12. 

8. Clywodd Moses lais yn lleíani wrtho 
oddiar y drugareddfa, yr hon oedd ar arcb y 
dystiolaeth, oddi rhwng y ddan gerub ; Num. 
7 . 89. Uwch ben, ac y n ei Fab, y mae y Tad 
vn llefara wrthym ni yn y dyddiau diweddaf 
hyn ; Heb. 1. 1. 

9. Torwyd dyfroedd yr lorddonen o fiaen 
arch cyfammod yr Arglwydd, i Israel fyned 
yn ddyogel i Ganaon; Jos. 4. 7. Dywedodd 
Críst, "O law y bedd yr achubat hwynt; 
oddiwrth angaa y gwaredaf hwynt : byddsf 
angaa i ti, O angan ; byddaf drango i ti y 
bedd;" Hos. 13. 14. 

10. Yroedd Ump Daw yn goleoo yn y 
deml, Ue yr oedd arefa eyfiunmod yr Ar- 
glwydd ; 1 Sam. 3.9; " Caaya D«w, rrhwn 
a orcfay mynodd i'r Mleoni lewrrofaa o ay wy 11- 
wcfa,^ y w yr fawn a Mwyrefaoda yn eiofa calon- 
an, i roddi goleoni gwybodaeifa gogoniant 
Dnw, yn ngwTneb lesa GrLst;" 2 Cw. 4« 6. 

11. Anfonodd Israel, paa oedd gj^g ar- 
nynt i Siloh, am arch cymmmod yr Âr^wydd, 
ond ni ohawsant waredigaetfa ; 1 Sam. 4. 4. 
Felly y mae y gwrtbgáwyr yn gyffr^dm 
mewn cyfynffder vn anfon am Gnst, " Yna y 
galwant arnaf, ond ni wrandawaf ; yn forsa 
y'm ceisiant, ond ni'm cant ;" Diar. 1. 28. 

12. Daliodd y Philistiaid yr aroh ; <'Ac aich 
Dnw a ddaliwjrd ;*' 1 Sam. 4. 1 1. •<Yna v fydd- 
in, a'r milwríaid a swyddogion yr ladaewon, 
a ddalìasant yr leeu, ac a'i rfawymannt ef :" 
loau 18. 13. 

13. Ni bu Dagon na'r Asiíaloniaid yn enill- 
wyr trwy ddal arcfa Duw — torwyd pen Da£oa 

flaen yr arcfa; 1 Sam. 5. 4. Ni elwodd y 
ddraig na'r luddewon, nao aogaa ar Gritt 
" Efe a ysbeiliodd y tywyaogaetbaa a'r aw- 
durdodau, ac a'u faaiddangomUi fawr nr gy- 
faoedd, gan ymorfbleddu arnynt ami m;" Col. 
2. 18. 

14.' Anfooodd y Pfailbtiaìd oSrwm i'r Ar- 
glwydd gyda'r arch ; sef darlun o'r pla a'r 
llygod mewn aur; l Sam. 6. 5. A allwn ni 
dynu darlan e bla ein oalon, i'w anfon gyda 
Chríst yn oTrwm i'r nef ? 

15. Tanwodd yr Arglwvdd wrr Betfasemes 
á bam am en rfavfy^ yn eaiych i'r arch, ar ol 
ei djcfaweliad adref; pen. 6. 19. Tarawyd jr 
Inddewon á bam am iddyut anmfaaiofao Cnst 
ar ol ei adgyfodiad oddiwrtfa y meirw. 

16. Tarawyd Uzzafa yn iarvr am oityn ei 
law i gynnal arch Duw, pan oedd yr ycbain 
yn ei bysgwyd fai ; 2 8am. 6. 6. Tarawyd es- 
|;ob Rhnfiiiì 4 bam am eatyn braioh o ^nawd 

1 gynmd acfaos Críflt, pan yn cael ei gano gan 



2hm 7%umbi y Coraeh Amerieanaidd. 



jl^wodraeih «ladDl, jn gnw* i'r drern owd- 
sdîg JD ]r G«r. 

17. BeDaitbìodd yr A^lwYdd Obad-adom 
â'iholl dý am dderbyn jtsrcbj 3 Sam. 6 11. 
Gwabrwja Criil jD bntr j rhii BddBrbyDi'aDI 
etaclUM; Marc 9. 41. 

ẅio- T. P. Huoiiu. 



CAN. rN CYNNWyS CYNfiHOfllON BUDDIOL. 
aAK BTiw wiLLuio, nurTmratsD. 

Tam — " OwB, t« AiiIii.u].» 

ädrt, jm ddwji jBjrt» 
jBtrwltráj yri». tr>r7 ftd ttmflwthii», 
Oj rw]Rn"i TÔdlD beoDjdd 

Erclod l'lll daUwBi Arjlwjdd. jb ddluniliu : 

Owtr bjB, p'u ttjBic bro ■! br<n, 

fob rw*riE&WT fjmr I (jbbiI DatBr. 

T» mtiDb ihyw Jitrr— biaBdBi soh'n m, 

ÌU Daw ij-B ifco<Ui-r ewbl Idi gjBnal jn j (Ijb. 

WrA rtddwl (él J datfn 

1 bob én bjw Ihwr baclia. a chatn iniD ; 
BhjMä ^ ibd af réllj, 

MawTf*Tifi]£^d IRtnstrwT. 

Bhol -1 Fêb l &rw ir grDsẃTBD niw. 

M Boddlcadw'D díaiywTdi&l drw.gi g|wy. 

wwb (fwir grada jBddo— mtwl Idda, meäaf mw j 

Mh djdd I ddjdd jB fj»n 

TilnethB jnüdroddlOD, ■■ r ddi jn ■glnr 

6m ddan^H Bia wr ddoethJDen 

laaah Dawtrarwyiínldeb. iiw7Tp«li.a webi; 

Beb dni. 'r etenajl tb ddtH, 

8j'd dwjn l'n eFnitÌB'rnawjddloD íDrao. 

Pod j Jebob D-wj Fslctaii'D cjdiirshiD ; 

AiAja|wnawn Den ato— da guddo drugirbin. 

Gna gaBo ar d j jria 

Ftwr o&l j JetaoAi.— a rbo íawl Iddo, 

iBlnal'thaBiddẀjB 

Oochd (jmerTd ai «BW aaprjd 
Td i^ TD^d, bHn odd. ((DtjD. cljw. [Tw. 

■awb (nlilo eDWr Arglwjdd. o lierwjdd mal níáwr 
■Cae AitfwjddrraralWTddl, 

IH l-r amddli^Bfc a bod JB baiDd ; 

awlr jw, oagẄDil'a UBladdftw, 

A aarw laUj,^ arddal len 

*1 (rnr (BiB. (waa 1 >1 (wrdd 1 Dnw, 

ra jrr iM ammwlol ft Mn fHl'wjddal, djw. 

OsmM rbtfdlmjfa 

V n Budd n Aiitfwjdd tem, j Caidwid (taaol ; 

Ond hm aan dj gadw rhHeoab dra(w^ol, 

Fn u OaUita, dao rwjmaa djon'B ihjdd 

Dorf Bae (Bll n* oB rhfio-niawl IddD am hjBj ^d . 

Ëttfmfi iirfa 1 ddWhl 

0¥ nwjdÌ^tUWBdar iMlaath, I wlad r tlodl, 



Oa hb aawjla* j Dnw (oraeha', 
lanAi ai (waetha' djfib j (el jn d< 

DoifaaiirD-r hD ddTDM rw ÿ£oiibi 



Mae^Antwjdd len^ rMOl 
■r cfnr Idd •! bsbol, js IjMUila 
OiBaddawjbjAlldda 

1abrfc«ltw<rall« í-, 

ta««><H<L-N*d«an«di bab itarw i" -' 



Fe cdji j lUn winlloa 

Ei f>wl arfTnjdasiDii, mewB hwTl ddiOÌBD, 

Am greD . rhjnnel hafjd 

■ jgwjii(yd.bjlhÌbroewjllo-, 



Tk Dgw. 
BI17W 



ibiD rhjfedd mewn ••in c'lodfoTwld. 



Yn BTirrjB goithrjmdorm'. wnaeth hjn o 

Tn rfirnDdd dw ji I rijiio 

Rhai aDrlaiit at r eUo c jn delo'n dila : 

XÌD lle£ djrcharwn ■tD'n grrr. 

Ond eael bod JDddo ddaw imDm jdo. 

Bjth bla l'D btlDD, ci 



ib fethÌtDi fjBBin el íallui 



TOM THUMB. Y CORACH AMERICANAIDD. 

T djn bjchan rhjfeddol hwn k ui«7d jn 
Bridgsport, CouDecticDt, U. D. A., ar j 4jdd o 
Tonawr, 1633. Nid os* diin jd neiliduol jo 
jiDddaogoa jn ei rieoi, dsc jchwaitb ja eî 
chniorjdd, an o ba rai ijdd dair mt àdeg, a'r 
Hall JD DD ar ddeg oed. Ar enodigaetb j Q«- 
Deral, <oblegjd fallj y gelwir ef gaa j miloedd 
a'i gwabnt,) jr oedd jd pwjao droa naw pwja, 
jr hjD ijdd jD hjtrsch jd drjDiBch n* phlaot 
jngjffredin; M jmddangoaai yn debjg o ddj- 
fod jn mlaan jn fácfagen gwrol ■ iacbua. Tjf- 
odd jn gjâjiD, itea oedd jn nith mia oed, pan 
j goáododd nstDr eelo ar ei gjnjdd pallach droa 
bjth. Pan jn ddeaddeg mia oed, caofyddid nad 
oedd wedi tjtd nn fodfedd ar yt amaer maith — 
meaurid efo bryd i brjd, ond níd oedd trwchy 
blewjD wedi ei chwinegn at ei liüatitJaeth — jr 
an bjd, Hed, ■ phwy*M, er ei fod yn djíbd jn 
harddach a chrjfitcb yd barbaaa, ac ya gwiigo 
■gwedd djD Iwj, fwj, beb dydd. Nid oedd jr 
■Twjdd llaiaf o ddndfaiUad nao afieofajd jDddo, 
•0 ni Mhwjiwi u: Jddiffjg anihwneth bs gwen- 
did, cmd ojfiMwgai jn belaatb o'r bw7d7d4 



108 



aiferol ar fivrd(l y bnlil weilligar. Y mso weJi 
lawjDhBuiecliydrtBgorol bob anisnr.fel oíJyw 
weili cnsl aorhyw glBÍyd iiac anliwyldeb, odJi- 
Bilhr Bowyd ysgafn rai gwailhisii, i'r hyny mae 
y caransoddiad cadirimf yn ddorostyiigedig. 

YmaBCOrndiod <dir/irf>} erailt, ug'is tnnt llei- 
ed eg yntef, wedi eu daitg'n o fewo y blyiiydd. 
oBdd diweddaf: oiiil y mas rhyw ddiffyg neu 
Biighyfartolwch ynddynl hwy, fel y maa yr olwg 
aniyol i mddaii yn boenos ac Bnnalnriol Ì'r ed- 
rychydd; iind ara hwn, nid yn unig efo yw y 
lleiaf o boll faibiou Aiida, ond hefyri y mse yn 
gyfarlalyii ei holl ael.idao, yn hyoud o hard.i ■ 
phrydweddolyrolwg.se yn creu y liíimladan 
mwyaf gorlawii o äyi.d*l a llawBuydd yn ei ym- 
ildsiigoíiad, fel y tyslia iiawb s'i gwelaaot. Y 
maeynauhaHdd deígrifiona darluoio i'r meild. 
Yfi y fsthfychandradynDl— dimood 15pwyia2 
wni bwyuu, oc yn ^"^0^ SS modfodd uch- 
der! EÌenw priodol yw Cbarles 8. StratUm 
Mae yn hynod o gyflym a bywing yn ci yfEfg; 
iailnu — yn dyuer a chariadua tuag al ei nooi «'i 
gyfarwyddwyr, icyn barchua b chwarengar yn 
ngwydd cyuuulleidfa o edrychwyr. PursonoU 
amryw gymeria'lao enwog, ood nid yw mor ddi- 
fyr yo neb bonyut ag yo el ddull natoriol ei 
bun— ei ddillad llwí a rhyfeddol. ei lai» gwan- 
a"dd a Ibreiddgar, a'i gampBu digrif a chwareo- 
gar, jn eistedd nea yn cordded, a »yn« yr ed- 
rychydd, nes oi gjhoeddi y peoaf o bub midtum 
«parw. Maeyn hnff iawn osiarad a chysanu 
y boueddigesaii— ymffrostiai ei fod wedi cyianu 
dro» filiwn httuuer o honynt dwy HynBdd yo 
ol; barnwn nddiwrlh ei hanes fod j oifar dros 
ddwy filiwu cyo hyn. 

Hwjliodd j Genetal tua Lloegr jn y Bwjdi)- 
yn 1B«, jn nghwnini ei rieni, a'i ornchwyliwr, 
P. T. Bsmum, o> Amganeddfa Aroericaoaidd, 
Caerefrog-Newydd, jr hwn sjdd wodi dango» j 
gofal mwysf boDo trwy eì boll deiÜiÌBU, g»o eì 
■ddyigii a'i gyfarwyddo nienn dazllen, yagrif- 
enu, hanesyddiaeth, moenn. ic Dorbyniwyd 
of gyda chymoradwyaoth jn LloegT, Ftraingc, a 



Ptoysigrioydd Owirionedd. 



a modd. Derbjn- 
ioddaiirheglon gwBrthfcwr eraill gaa wabao- 
ül freniutiedd a brBninesíu— ymdilHOgoioddo 
6aeo Loiii» Philippe. Emprwr Bwsìb, BrenÌB 
Baioiiy. Ibrabim PBcha, &c., a dychwalodd 
yn ol i'r wlad hou ar ol ymweliad croes- 
awgar o dro. dair hlynedd. MBeynawryn 
leilhio o fan i fan trwy y ds'.Beth hon, gan 
ychwaDOgu ei gjfoeth a cbodi lorfoydd ed- 
rychwyr yo mhob lle. 




PWYSFAWOGRWYOO CBEfYOO. 



Ninydyw pwys&wrogrwydd crefydd i'w 
gaofod miwn diÌ jo f«y «m «g m« yn « 
chyfaddsarwydd i ddvn yn «' berthynu * 
thigjwyddoldob diJerfyn. .Ni» 6^11^7" 
gwblVw; ymaeyn rhaid 'ddûfj«by*; 

t cbi^fydd y w yr "''^«]'PŶ'/''i''''^ZZb. 
Bi wuBud yn ddsdwydd 1 dragywyddoldBb. 
Y toaa llawer o bethaii pwymg beolBW cre- 
fydd jn fMirthyn i ddyn a'i "'yB" .f"' í"^ 
Älluog i feddwl, toimlo.^ «<; . î.'B^f -./^.r 
berthynai 



amjMi ermiU yn Ewrop. C»ft>dd gerbyd gorwyoh 
gu Victoria, yn ooẅo £TOO, ac yn mowir BO 
modfadd o nohdar a 19 modfadd o lod. Y oaffyl- 
■■ a'Ì ^naat yo« 7 ll«»t » «Itadd «n owl. «'r 



Dorüiynas * Duw 



fUTfucreoa nuu, "-•:.-- 

.,««,. rr..m.,Uj.iía.br.r,dJ. £.11« 

i ddyn fol hoA uifiirwol, crefydd ydjw yr ... 
ig beüi p«y«g. Va jr yrtyri.eth ho. y mw 

Ì'ẄydY. .. oŴ áii.... »id !" ? 
fawr bwy. Vr hwn a fu farw J djddan .> 
""dd.fi. .. .i swr tl.wd .i tffi.».}.!'- 

r^jd-p.i. .i J' p-»b»- " ■'■'-'Ä 



ärsuliodd 
cbrecb 



oi^dîy'dSi 



Ifodd ofidagJBryoí 



ni a gafodd oBd a gaiar y- y 
rhai'n ; y mae yr oll o'r p«hau hjo jo holW 

oeddyot jn djlanwadu er flmío e' °'«" 
iad crefyddof a moewl ; ond y mw ° 
foid~l bwy. iddo yn awr ncfo fydd f^^ 
oo.oewedíl, paun » «-Id g«.ddo pB^ 
wirioneddol arnad oedd ; o 1«"*J,^° "íín 
T mae ei ddedwyddweh neu »n''~*îí„^ 
Ä íl«»ynblwddcaelÇ-rthddj* 

enòll »r b» rai y gollir lofyd, 
, ...J ..:,4iwi>ilini «nenteilYD 



m»mt á chrotydd. , _! - iU- 

^ellir gwneud l^ẀwX^-^^^. V^^*jl. 
fbd o*ddefnTad . t^-'^^'^TlfW 



irẁ.-»- 
utl tod o oaeinTdd a 9^''^ỳj''lTẅ- 
doitba* ddaoarof, ond nid oe. f^? ""-t— 



doitba* ddaoarol, ond nuJ oe. ";r ~ cbr«- 
ioneddol »0hyBt»di»ol«»«nw»eV»aJ. 



âmrywiaeth. 



T09 



yw gwada y flaîth »Drhycleddu»af a ellir ol- 
rbaia mewn perthynas i'r iiatiir ddyn«>l. Boil 
hebgrefydd yw bod yo gwbl n hollol ddi- 
addaro crbyu y tragywyddoldeb ofuadwy 
hwnw yn mha uo yr ydym ni ar yinddaugos. 

MaeBwn yr addewidion l'r bych»n fyn'd yn fil. 
A'r wael yn mhlith t IJwythnu i lanw'r byd â'i hil ; 
Bydd «itan w«di" rhwymo. O hylryd forc wawr 5 
Bollalla y tywyllwch a ddaw yn Uwyr i'r llawr. 

Bfddereíydd yn ei blodau frylcb-ogyleh daear gron. 
Saiitnddrwydd yn y hichedd tydd addurnpenaf bon ; 
Y gwjiwyr * gydwclant. cy*îiranant gyda'rlîefl 
Pe ddaeth tejraasoedd dacHr v:i riddn Crist ac Ef. 

Gynt o MmduMUr. M- "^ • 



GONESTRWYDD. 

Bachgbn ì ysgnbwr sitDildeuau ocdd mewn 
tŷ booeddiges yn ysgubo simdde un oV ysta- 
felloedd. Pan oedd araelwyd yr yslafell. ac 

Jrn gweled neb yno, efe a arosodd ychydig 
ỳoodaa î edrych ar y pelhau prydferth oedd 
o'ì ewmpas. Yr oedd yno oriawr euraidd, 
wedi ei amgylchn á pherlau gwerthfawr. — 
Tynodd bwn ei sylw, ac nis gallai ymatal 
rmig ei gymeryd i'w law. Yn ddioed, daeth 
ydymaaiad i*w feddwl ; "Ah ! pc bnasai gen- 
ytti y fath . . . ." Safodd am fynnd yma, a 
djwedodd wrtho ei hun, " Ond os cymeraf 
ef byddaf yu lleîdr," ac etn, ebe ef, " nid oes 
neb yn íy ngweled — neb ? onid ydy w Daw 
ynfy ngweled ? yr hwn sydd yn bresennol yn 
mfaobman! a allwn i farw mewn tangnefedd 
pe gwnawn 7" Wedi ei orchiygu gan y medd- 
ylian byn, cerddodd rhyw grynfa oer drosto. 
"Na," ebe ef, gan rfaoddi yr oriawr yn ei le, 
"gwell i mi fod yn dlawd, a chadw cydwybod 
dda, na bod yn gyfoethos ac yn lleidr." Gyda 
y geirian hyn, fe frysiodd yn ol iV simdde. 

Y foneddiges, yr hon oedd yn yr ystafell 
nesaf» ac wedi clywed ei ymddiddan ag ef ei 
bon, a anfonodd am dano boreu dranoeth, ac 
a'i cyftirchodd fel hyn, *' Fy nghyfaiU bychan, 
paham na chy meraist yr oriawr ddoe ?" Syrth- 
iodd y bachgen ar ei lìoiau mewn dychrya, 
beb íedra dywedyd dim. "Mi a gly wais bob 
l^th a ddy wedaist ti," ebe y foueddiges ; " di- 
olch i Ddow am.dy allaogi i wrthsefyll y dem; 
tasiwn, a bydd ynwyliadwrus rhagUaw : mi 
a'th eymeraf o hyn allan ì fy ngwasanaelh ; 
mi a*tn ddilladaf ac a*th borthaf ; îe, yn mheU- 
ach, mi rhoddaf ysgol dda i dy nertbu i wrth- 
asfyU temtasiwn o"r fath.'' Trodd y bacbgen- 
yn aUan i wylo : sc fe deimlodd awydd i ddat- 
gaoei ddiolchgarwcb, ond nis gallai. Cadw- 
odd y ibneddigea ei haddewid, ac a gafodd yr 
fayfirydwcb o*i weled yn tyfa i fyna yn ddyn 
dá, aawiol a deallgar. Ya Un. 

PotUoUU, EbriU, 1848. 



»YUNWADAU YR YSGOL SABBOTHOL. 

Ma. GoL.— Y dedwyddwch a ddeUlia trwy 
ddylanwad helaeth yr Yseol Sabbothol, irrdd 
^ nas gallir byth ei gyflawn ddatgan. Ond 
7 laae âîfo& wedi ei ddatgoddio eiioM mewn 

Cir. TL 15 



hauosyddincth er cymeradwyo y sefydliad i 
bol) teulu; ac hefyd galonogi y rbai hyny a 
ymorchestant o blaid cynydd a budd y gén* 
cdUt'th sydd yn codi. Ouid yr Ysgol Sab- 
bothol pydd yn cyfranu i blant ac ieueagctyd 
lawer awgrym ddefnyddiol ar foesau da, pa 
rai n fyddaut er mawr llcs iddynt ar eu taith 
trwy y bywyd hwn ? Ouid yw yr Ysgol 
Sabboihol yn cynorthwyo plant i gynyoda 
mswn dysgcidiaéth ? Mynych y cly wir rhieni 
yn cyfaddef l)od eu plant yn dysgu darllen 
yn llawer ííwell yn yr Ysgof Sabbothol pag yn 
yr un ddydíliol. Os bydd Ysgol Sabboibol 
wedi ei diwallu á Ilyfrgell (li/jrary) dda, y 
mao yn enyn chwenychiad mewn plant am 
wybodaeth ; a thrwy hyny yn dyfod yn ddyn- 
îon o ddealldwriaeth eansr a phob addysg- 
iadaa daionii». Ysgolion Sabboihol gydd ya 
gwneuihur plant yn fwy ufudd i'w rhieui, ac 
yn gynorthwyol er cadwraeth Uywyddiaetb 
deulunidd, am yrhyn y mae rhieni yn fynych 
yn mynegu ea diolcbgarwch. Onid yn yrYs- 
eol Sabbothol y meithrinwyd amryw o gen- 
hadon y groes? y rhai sydd yn cyhoeddi iech- 
ydwriaeth yn Nghrist i fyd coUedip. Galiwn 
ddywedyd eu bod yn addurn i'r ^refydd 
Gnstionogol, ac yn beiriant er dadyrochwélyd 
teyrnas y tywyllwch ; allawer sydd heddyw» 
trwy ei dylanwadau grasol, wedi cyrhaedd 
fry i'rGanaan nefo?, i edrych ar brydferthwch 
a gogooiant ei berffeithrwydd ef yn oes oes- 
oedd. Oraor ddymunoî y w gweled yr ieu- 
engctyd hardd yn pentyrn yn finteioedd iV 
Ysaol Sul 1 dderbyn addysiadaa daiooos ac i 
fyfyno ar einau par y nef. Yr addysgiadau 
a dderbynia dyn pan yn ieuangc a erys yn el 
gof. a pban heoeiddìa nìd ymedy â hi sef y 
siamplau da, cyugborion dwys, addys^adau 
bnddiol, &c. Byddant megys peraroglan yn 
ei hen ddyddiau. O na ddeffroai holl blant 
ac ieaengctyd hU Gomer o ddifrifi ymdrechu 
o blaid y sefydliad hwn. Yr ydwyf yn credu 
nad oes achos i ni ofni na Iwyddai ein Hya- 
golion Sabbothol pe ceid cydweithrediad y 
rhyw lenywaidd yn gyffredínol o'i phlaid; y 
mae Sataa yu rhy w fodd neu gîîydd wedi eu 
darbwyllo hwynt gao rowyaf a'i ymadrodd- 
lon teg, gan ddywedyd nad oes gaoddynt 
hwy ddim i'w wneud á'r YsgoISuI ; a hwyr- 
ach nad efe aydd yn eu hanog i aros gartref 1 
g^^sgu ar amser yr ysgol, neu ddifyra ea hnn- 
am trwy adrodd eu bofergoelion am ysbryd- 
ion a chanwyllau cyrff, &c. Ond O ! 'ferched 
a gwragedd segur a diwaith. na tbwyllercbwi, 
trowch dudalenau y gwirionedd Dwyful, yno 
canfyddwch yr anogaethau cryfafi cliwithaa 
ddyfod i'r maes i weithio i roddi addysgiadau 
iV ieuengctyd. Onîd gan ei fam y derbyniodd 
Timotheus ef addysg foreuol ? ac felly befyd 
Lemael, a Ilawer eraill a elleaid ea cofnodi f 
Hyderwn fbd hyn yn ddi^onol er eich codi at 
eich gwaith. Cofîwn air y cyoghor, «^ Hr- 
fibrdda blentyn yn mhen y ffordd." 
JeanviUe. Adsrtn Gla». 



ENOLYN l'R MEODWYN. 

OcB dÿn ! íbehyB, drwg fîichedd,<--ow alar ! 
Iiy weled yn corwedd ; 
Gwel dy ddryeh. anwyeh hen wedd, 
Yr adyn diaoihydodd. Y OwALctf; 



110 



Tmddiddan dyddorgar. 



YMODIDDAN DYDDORGAR 

Rhmng JHcyr HaUtor, Néd y Mwntor, a Sam 

y Sant» 



i 



Dic— Dy.M daiti, Ned. A glywaist ti atn 
bobl yna ẁy'n cadw »iwr drwy'r llo, ac yn 
edyddio wodì'r dos — maiut yn galw eu bao- 
ftin Baìnt y Dyddiau Diweddaf ; Berman, oeu 
rhyw beth cyfielyb : aetbanta modryb Sbìwan 
ì^dam neithiwr, athebygol iddi gael duchaid 
ditsgenlas. 

Ned. — ^Taw a*lh gleber, Dic; iiid wyf yn 
meddwl fod ar neb gywilydd o'i grefydd liw 
dydd, onite rbaid ei bod yn fratiug iawn, ac 
ms gall fod yn deilwng o ddim ond o honynt 
•a hiinain. 

Dic-— le; ond y maentyn gallu gwneuth- 
Xfr pethau aumhosibl rwan ; medraiil (ebynt 
bwv) iachaa^ cleiâon, bwrw allan gythreul- 
ìaia o ddynion, llefaru á thafodau. &c.,^ a 
chwarea holl ystrangciau ea tad. ar a wn i. 

Med.*-Beth wyt yn ddeall wrih lefara â 
ihirfbdaaT 

Dic.—- Galla dweyd Duíeh mor rhigl â dady 
Acetnhelber ei huo, " Trerum a nolorum, 
Mfm ma eumatprecha, harwm a »o" 

Ned.-— Mj; cumerowê, Dic. 

Dic— Tr an íaiat o gwmerow» ag aydd gan- 
ddynt hwythao. 

Ned.-^Pw ! pw ! ffwrdd a'r fath bretenders 
a*o âbregao plentynaìdd. 

Die.— Wel, maent yn haeru jbu bod wedi 
liwrwallaagytfarealiaid, a chythreuliaid yn 
«a .€yflaw& nuntiiolaeth hefyd ; ac y maent yn 
y dyddiaa hyn yn treio eu Ilnw ar Jaco*r 
kúiehelor, a mwy na thebyg v ca efe wared 
ar leog o hoDynt, megys y Gadareuiaid gynt. 

Ned.— Fachgen ! mae Jaeo wedi coUi arno 
ei ban, ac mor ffol a mandrel, Ai tybied o 
ddifri' fod gan y Beintiau rby w law i woeud 
y djn yo orphwyllog 7 

Ar hyo daeth Sam ^ Sant yn mlaen. " Be' 
ddeadoch am y SeìntiaoT" ebe'r prophwyd 
brwd&ydig, gan edrych yn dra glasdwraidd. 

Dic<*'-Son yr oeddem am y gallu gwyrth- 
ial>a'r doniaa anehyffredin a broffesant eo 
bpd yn fiw^iiannorarnyot. Tybied y gallant 

>8am/-*Y ni y w Eglwys Tesu GrÌBt-^Saint y 
i^ddiao Diweddaf ; ac y mae pawb o bonom 
«nedi ao yn derbyn dawn yr Ysbryd Glán, yn 
eymdeilhasa ag ysbrydion daionas o*r byd 
tmgywyddoli yo oyfnoacha ag aogylion, yn 
oaMgweledigaethao, ac yo derbyo datgoad- 
ledigaethau oddiwrth Dduw, &c. 

Hdd.-^welais Gyffes Ffydd y Beiotiao to 
Beren Mawrth, 1849, megys idd ei hadroad- 
'wyd gan oo o'a haposlolioo yo Yatradgyolais, 
Mergaowg; cyffwyoediff^o D. T.Jooe8,Mi- 
nefiwille. Tymed o ddifnf, Sam, ei bod yo 
oyoDwys rhao addaliadaa y Beiotiaa T 

Bam.— '*y«grìf dwyllodras" ydoedd, " 7r 
lioniíydd yn aalwjtdaiiDalh; . . o >henvydd 
y maeot hwy <V tenẃn Diwedçh^) y o crada 
yr holl j iig iyi iiyyaẃ wâdo dim oaoni*'— 



Gwel ysgrif S. K. H., yo Sereo Ebríll, 1849, 
tu dal. 88. 

Ned.— l'a fodd y medri brofi ei bod yn 
dwyllodrus ac yn gelwydd noetb, fel yr wyt 
yo bytbeiríaw? canys gwelais yr ysgríf yn 
gyhoeddedie yn y " Drysorfa ;" cyboeddisd 
pertbynol i'r CyouUeidíaoIion ynNghymru; 
a dau dyst geirwir a safadwy wedi ecMiod eo 
henwau wrthi, ys ef, Tbomas UopainB ac 
£van Davies. 

Sam. — Wel, O herwydd ei bod yn groos i 
ddaliadau Saint y Dyddiao Diweddaf, gan 8 
E. H., Miner8ville: i ddaliadaa Mormoniaeth 
yn Nçbymru, gan Gwilym Mynwy (gyDt,) 
OahhiII, ger MinersYÌlIe yn y Sereo Orllew- 
inol, Cyf. V, tu dal. 58 ; ac i " Hanes Saint y 
Dyddiao Diweddaf," gau Joe Smitb, Naavoo, 
Illinois. 

Ned.— Ni gawn chwilio fewn i eirwiredd 
dy haeriad, Sam : ni a'i pwyswn yn ngblor- 
ian Mormoniaeth ; yniswyn dithau rba^ ei 
cbael vn brín. Gyaa golwg ar y deagnfisd 
cableddus a wneir o berson y Tad, yn yr 
Erthyçl Gyntaf, gan vr apostol yn Ystradgyn- 
lais, digon i mi yw dywedyd loìd y Sant Jaco 
ynhaeru mai efe yw yr HoIlalluog,a gwvdd- 
om füd Jaco Sant yn mddiannol ar gnawu sc 
esgyrn, dwylaw a thraed, êui. 

Erthygl 6. Dywedodd yr apostol yn Ys- 
tradgynlais mai '* bedydd er maddeuantpech- 
odau" yw bedydd y Saint Dy wed Gwílym 
Myuwy yn Seren Mawrth, 1848, (^t hwn a 
fu yn gwrando lawer gwaith ary Samt) yr un 
peth, ac addefa S. E. Hughes, yn Serea Ebríll, 
1849, yr un aibrawiaeth. Eto. dy wed 8. £. 
H., yn yr un ysgrif, mai"celwydd noeib" 
ydoedd cytfes flíydd yr apoatol yn Ystradgyn- 
lais, cyfl. gau D. T. J. in awr, Sam, cnwi 
weiwch fod y dysgawdwyr 8. E. H., Gwü- 
ym .Mynwy, u*r opustol yn Ystradgynlais, yr 
un farn ar y pwngc yma. O ganlyniad pa 
fodd y medrai S. K. H. anturio dweyd ei bod 
yn " gelwydd noetb" heb ri$co ei gymerisd 
fel 8aut î 

Erthygl 7. Dywedodd yr apostol yn Ys- 
tradgynlais, " Yr ydym yn gwneod cof o 
farwolaeth eio Hargfwydd I«sa Gríst bob 
wytboos, drwy gymeryd bara, vn arwyddoc- 
aol o ddrylliad ei gorff, a dwfr o dywalhiad 
ei waed ; oblegyd hysbyswyd ni gan Ddow 
oa ddyltd cymeryd y gwio preeenool, am nad 
y w yn bnr." Yn awr, Sam, swrando ar nod- 
weadiad Mormooiaetb, cyhoeadedig yo Sereo 
Mawrth, 1848, megys safoo at ba on y'n cyf- 
eirír gan S. E. H., Ile y cav7n y frawddeg 
gaolynol, yr hon a ddysgodd Gwilym Myowy 
gao athrawoo y Saint: ** Arferant, (sef y 
Seintiao) swper yr Arglwydd bob dydd cynt- 
af o'r wytboos, a defoyddiant dd wfr yo De 
gwio, o herwydd lod y swio prasenool wedì 
ei lygro gao wirodydd poethÌMi." Pwy 
feiddiaddywedyd yo awr maì calwydd ooeth 
ydoedd y gyffes yo Ystradfynlaia. Yo awr, 
chwi welwoh mai yo 8. E. U. y naae'r twyll, 
a " thwyll" mawr. yo amcaoo dao cyffes yr 
apostol a gwadu'r fiÿdd. 

firthygl 8. Dywedodd yr apoatol yo Ys- 

Îtmÿynlns, "Tr ydym yncrecfa y dylìd bed- 
dno drea y meirw," &o. Cyhoeddodd Joe 
mMi '4Êm «r ÌMÌttwdwríaeth y by w a*r 



Ymddiddan Dyddorgar. 



111 



■^.■W-^^ N^* 



v^->^ •srf's^' '<.y^''^ 's^ 



-^ V/ vX ^- V>' V^ V^ w ■S 



oieirw yr adeidadid teml Naavoo; a cbaa 
fod T meirw yn becbaduríaid heb dderbyn 
^cjflawnder yr efengyl/' a'r ordiobad yn 
fedjdd er maddeaant pechodau, diau y dy- 
lid bedyddîo dros y meirw er eu dwyn i 
i&el iaehawdwrìaeth. Dyma yr apofttol yu 
YMradg> nlais eto yn iach yn y nydd Formou- 
aidd — Joe Smiih ag yntaa yn cyduno. Pa 
fodd y beiddiodd — y rhyfy^odd 8. E. H. roddi 
dim yn yafyd yn erbyn ei flaeuor aautaidd — 
archoffeiriad y gyffes Formooaidd f Üfuwyf, 
8am becb, y bydd rhaid ei fedyddio eto er 
maddeuaiic pecfaodau cyn y maddeuir iUdo 
aiDryfyaedd mor ryfygus. 

Erthygl 9. Dywedodd yr apostot yn Y»- 
tndgynlais, ** Yr ydym yn credu uu ddylai 
neb anturío i'r awydd oruchel o bregethu yr 
•feDgyl, heb dderoyn profion diyuiwad fud 
Dbw wedi ei neilldoo iVswydd hoou, a hyuy 
drwy weledigaeth neu yn rhyw fodd gur- 
nwch naturíof aralL" Gwraadewch ar gyt}- 
es Joe Smith yn ei iaith a'i eiríau ei hnn, " \Ve 
beliere theU a man mu9t be eaUtd of God bÿ 
prophtcy, and by laying on of handê, by thoMe 
who are in auíhoriiy to preach the gotpelj 
and administer in the ordinance» ihereof" — 
Hislory of Denominationê in the U. S. p. 348. 
Dyma gyfryogwr y llafnau aur — dyn ysbryd- 
eledig y 19eg gan'ríf — archoHeiriad y gyfl'ed 
Fbrmonaidd, a'r Urím a*r Thumim gaDddo. 
yr an olygiadan nr y pwngc uchod u chyti'es 
Yatradgynlais. Chwi welweh, Sam^ fod S. 
E. H., venaa Joe Smith ar y pen uched ; ar 
hyn gwaeddai Dic yn groch» Our nde gtiU. 

£ithygt 10. Dy wedodd yr ajMJstol, " Yr 
ydym yn credo y dylai yr holl swydduu fod 
yn yr eglwys yn awr pa rai oeddcut yuddi 
yn amser vr apostolion, a'u doniau gwyrthiol/ 
iachaoV clsifion a bwrw allaii gythretiliaid.'' 
Âi celwydd noeib yw yr erthygl yna Saui ? — 
ble ma'r Sant Mormouaidd a fedr wadu gos- 
odisd yr apoatol yn Ystradgynlais 7 Oui ddy - 
wed S. £. H.. '' Daliadau Saiut y Dyddiaa 
Dîweddaf;" Erthygl 5, tu dal. 89, yr un alh- 
nwiaethT Oni ddy wedir yr un peth yn yr 
jsgrif " Mormoniaeth yn Nghymru," Seren 
Mawrtb, 1848, ao a duysgodd Gwilym Myn- 
wy gan Y Saint7 ac hyderwyf fodGwilymam 
i bawb rod ynelynion cabledd. Gwraudo beth 
a ddy wed Joe Smith ar y mater: " ìVe believe 
inthe same organ\zalion ihat exi»ted in the 
chmrch, viz» apoHles, prophets, pasiors, teaeh- 
ers, enangeüsiSf^' SfC. Wel| Sam bach, dyma 
y doctoríaid oU o'r nn farn — ^y dysgawdwyr 
Gwilym Mynwy, Lieut. Oen. Joe Smìth, S. 
£. H. Minersyille, a'r Erthygl nchod eto, yn 
ngbyfTes gollfarnedìg yr apostol yn Ystrad- 
gjnlais. Pa le yr oedd cydwybod S. £. H., 
tia yo dywedvd mai "celwydd noeth" oedd 
cyffes ei trawd ? Rhaid mai celwydd noeth 
y w yr eiddynt oU. 

Dic. — Sam y Smnt yn y fagl. Tkkkl, Tkxkl. 

Ned. — Dy wedodd yr apostol wrtb ei wran- 
dawyr jTL Ystradgynlais, er profi fod doniau 
gwyrthioi yn eo beglwyshwy, " Bnm yn ddi- 
weddar wrth y gorchwyl pwysig o fwrw 
aUan gythraol o ddynes, yr bwn a'i dirdynai 
ya ffyrnig/' &«. Gofynaf ì S. £. H. yn wmr, 
k yayw efe yn gwada ▼ dawn ffwyrtbk4 yn 
yr eglwya FornoiHttda 7 o« nad yw, sr ba 



seilian y dywedodd wrtb y cyhoedd mai 
** celwydd noeth" ydoedd pregeth yr apoatol 
yn Ystradgjnlais? Meddyliwyf y galwai Yr 
apostol S. £. H. i gyfríf am ei haerUogrwyad 
oui büi fud y Morwerydd neu y Mynyddoedd 
Crci^og rhyngddynt, acy galwai yrapoet(>l yn 
dystiou '* Bruffwyd y Jubili," y " MiUenial 
Star," y dysguwdwyr Gwilym Mynwy, Cad. 
Jones, a Jóe Smith ti hon; ac y gorfyddid 
Mr. S. ì g} í'uddef yn ei erbyu ei hon ei beob- 
odau yn erbyu yr apo»tol ; ao y dywedid 
wrlho yu y IIjs uaiU ai" YmaithSatan ;" neu 
" Dos ac ua phecha mwyach." 

Dic. — Garw y fath gyfreithiwr yw Ned ; 
ouide, Sam ? 

Ned. — Oui ddy weiiaist dy fod yn creda yr 

liDlIyBgrYtiiyr, heb wadu dim o honi 7 

Sam.— Wel. do. 

Ned. — Yroll ysgrylhyr. Rfaaid fod yr oll 
ysgrylhyr, sef yr Heu Destament a'r Newydd 
oiegys rho 1 Dilwyfol, ryw beth yu ddiffygiol 
i arwnin dyn i ddedwyddwch, nad yot yn 
cynowys lioU ewyllys ddatfuddiedig Dnw 
yn ugbyswllt ag iechydwriaclo pechadiir, nac 
ychwHith ••cyHawnder yr efengyl." onite af- 
reidiol fuasai i'r augelroddi Llyfr Mormon yn 
llaw Joe tSmiUi, ac iddo dderbyn datguddiad- 
ao Dwyfol, &c. Ar ba seilian y gallwcb alw 
llyfr Mormon yn " gyflawnder yr efengyl," o% 
felly uid oedd yr efengyl yn gyflawn cyn ▼ 
flwyddyn 1827. Ai efeugyl heb fod yn gyf- 
lawn oedd yr efengyl a draddodai yr apostol 
Paol yu Ëpbesus, yr hon a alwai yn ddirgcd- 
wch ewyllys Duw. "Ynyr hwn" (ebe ef,) 
y gobeithiasocb chwithau hefyd, wedi i chwi 
gly wed gair y gwiríouedd, ci'engyl eich iach- 
awdwriaeth: yu yr hwn hefyd, wedi i chwi 
gredu, y'ch seliwyd trwy lán Ysbryd yr 
addewid." Gwraudo Sam, belh a ddywed 
yr un apostol wrth y Galatiaid; " Eitbr pe 
byddai i mi, neu i angel o*r nef, efeogylu i 
chwi amgen na'r hyn a efengylasom i chwi, 
bydded Aoathema." Ystyried y garshwn 
Formonaidd hyu, a chofient fod haero nad yw 
yr Ysgrythyr yn cynnwys cyflawnder yr ef- 
eugy I yu Ubel ar ei Hawdwr. 

Sam. — Yr ydym yn " credu yr oU ysgrythyr 
heb wadu dim o hono :" ond credwn ar yr 
un pryd nad yw yr ysgrytbyr yn cynowys 
cyflawnder yr efengyl. 

Ned. — Credu nad y w yr ysgrythyr yn oyn- 
nwys cyflawnder yr efengyl, vw credu nad 
yw yr ysgrythyr yn berflaitbi nea credu 
mewn cyfoudrefu anmberöaith, &c. Bhoddi 
Llyir Mormon yn Attodiad wrth y Bibl, a'i 
gredo fel rhan oV canon dwyfol, y w rhoddi at 
yr oU ysgrythyr ; ac "os roydd oeb ddim at 
y pethau hyn, Duw a rydd ato ef y plaau sydd 
wedi en hysgrífeuu yu y Uyfr hwn." Gy miy 
anwyl, gochelwch y sardoes Mormonaidd ;— 
gwyUwch rhag llynclyn y gau-broflwydi ; a 
chofiwch fod genym ni Moses a'r proffwydî, 
Crist a'r apostolion, ao nad oes arnom angea 
nag Alcoran na Llyfr Mormon, na gweledíg» 
aethao na thystiolaethaa oddiwrth y meîrw, 
er dysgn i ni y ffordd i'r nef; 

Dio. — Beth am Lrfr Mormon^dyWed i mi 
beth o*i gynnwysîaa. 

Ned;— Nodaf i ti an o'i byngciaa. Dy wed 



112 



Ymddiddan Dyddorgar. 



^» •-- X j 



fod lesa Grístwedi bywioliaethu yn ycnawd 
ar gyfandir Ameríoa wedi ei adgyfodiad oddi- 
wrth y meirw, ac -wedi gefydlu eglwya, cyn- 
nwysüdigoVboll swyddogaetbau yn nyddiaa 
yr apostolìonar y cyfandir hwn, &c. 

Dic ! — Pw ! atebai yr un dyben o'm rhan i 
iddo ddywedyd raai yn America yr oedd 
gardd Paradwys — trigle ein cyndníi Addn, oc 
mai ger Albany, yn nhalaeth Caerefrog-New- 
ydd, yr adeiladodd Noayr arch, ac iJdi ôe'yU 
ar fynyddoedd CatsHll Neu maiNauvoo ŷw 
y modern Jericbo, ac mai yno y cymysgwyd 
y ieilhoeddy &c. 

Ned.— Wel, Mr. Sam, a fedri di brofi i nn 
drwy ryw gyfrwng, beblaw drwy fieuddwyd- 
ion a Llyir Monuun, fod America wedi ei 
phoblo|i yn nyddiau Cridt? beth oedd euw y 
Cyrandir y pryd hwiiw ? ac ei fod yu ad:jâ- 
byddus i drígolion pwledydd y dwyraiti ì 
Onid dengaiu iiiwrnod oedd rhwiig adgyfoJ- 
iad Crísi a'i esgyuiad i'r uef, ac oni arferai 
gyfarfod gyda'i ddysgybliou yu ngwlad Judea 
yn y cyfamser. Yr ydym yn cael ar ei esgyn- 
lad i'r nef idüo eistedd orddeheulawy Mawr- 
edd yn y goruwch-leoedd. Dyuiadyäliolaeib 
yr ysgrylhyr ara dano, ond fel arall y dy wed 
Llyfr MoraioD a chredo Joe Sm'rtli. 

*• Pond gweli i'r uwìwr bellRc]) 
Dynu ei gred o d-n gwrach." Dbwi Wyií. 

A dyweded yr bull bubl, Ameu» 

Dic. — Carwn glywed gair am y datgudd- 
iedigacthau a gaiodd y proflwyd joe, uc hon- 
iodau y Uwyih Sciniawl. 

Sam. — Mae yn eithaf gwir. Yr ydym ui yn 
cael ein ffafrío gan Dduw uwchlaw pawb o 
sectariaid y byd, hyd y nod Swedenbarg ei 
bQn. 

Ned. — Dywedai Joe Smith, ac y mae Sam 
yn ddigon penwan i'w gredu, ei fud wedi ad- 
eiladu y deml Formouaidd yu Nauvoo ^'drwy 
ddatgaddiad uniongyrchol oddiwrth lesu Gríst 
er iacbawdwriaeth y byw a'r meirw." Beih 
.am y deml heddy w, yr hou a udeiiadwyd i'r 
fath ddyben clodwiw ^ Ow ! aeth yn feddiant 
I gaulynwyr 'Wtsley dtluwioìfrydig.' Ydeml 
wedi llosgi ! ! " LlosgorUl y fegiu gau dâu, yu 
ofer V toddodd y toddydd, canys ariau gwrih- 
.odedig y gelwir hwyut " Belh am iachawd- 
wríaeth y bywa'rmeirw? Wel, gorfu ar y 
byw ffoi ^ond nido herwydd eu daionì,) ac y 
mae'r meirw yn ddigon tawel yn eu beddan. 
Mae "cyflawnder yr efengyl" — teml Nauvoo, 
ao hoced Joe Smith heb fedru effeithio yr un 
cyfnewidiad arnyut hwy. " Nid oes bwrw 
arfaa yu y rhyfel hono." 

Dic — le ; ond y mae y meirw i gael ea 
cynall oU i fynydd Seion, gery Salt Lake, yn 
Dgwlad ea betìfeddiaeth yn California. 

Ned.-^icr ddigon ; *nawr 'rwy'n coiìo. — 
Owelaislythyr yn ddiweddar wedi ei ysgríf- 
enu gun ddyn parchus a chyfrifoi yn Nghym- 
ni. dyddiedii? Chwef. 20. 1849. yu cynnwys 
petbau cb werthÌDgar. os nid dyddorear i*r byd 
eu gw vbod Dywed yr ysgrifenydd " fod ba- 
ead oV gwallgofiaid crelyddol a alwant ea 
iiuuaiu yu Seìutiau y Dyddiau Diweddaf. oud 
.aadnabyddiryn Níîhymro dan ycymeríad Sa- 
taoiaìdy bedwarydd gan'rif ar bamtbeg, wedi 
ymtudo yn ddiweddar tua Califor&ia, — gwlad 



sydd wedi ei rbad roddî iddynt hwy, yn eti- 
feddiaeth uuiongyrcfiol adigyfrwng gao Ddnw. 
Mae aiuryw u wrcgedd gweddwon yo ea 
plith, y rliai a gymerasant ddillad eugwyr af; 
sydd yn pydru yu eu beddao gyda hwynt, i'r 
dyben o'u cyfarfod-a cbydfyw eto yn Ngbali- 
fornia. Yn eu plith mae dau dealn o Ddow- 
lais, sef teuluoedd Bee» PriceaJob Rowlands, 
yughyd a mam yr olat. Mae yrhen wraig — 
mam Job — wedi cymeryd dillad Edward ei 
gwr gyda hi, er mwyn iddo ea gwisgo yn 
ugwlud eu hetifeddiaeth; ond gadawodd yr 
hen esgydiau gwaith a'r boelion mawríon ar 
ul, yu rclic idd ci uiab Ephraim, yr hwn sydd 
yma yn brf^'cthwr <2onto/ ac apostol enwog 
yn mhlilh y Ö.iint. Ond y prif reswm drosad- 
acl yr heu esgydiau ar oí ydoedd eu bod yn 
rhy ^licìiìÿi i'w g^.isgoar fynydd Seiou gyda 
Cbrist. a'r heu lioelion mawriou rhydlyd yn v 
auheilwhg o 'stryiloedd aury Jernsalem New- 
ydd, ac yn anfri ar enwogrwydd gwlad yr 
aur, sef California," &c. 

Dic.-^Wel, ilyna ddatgoddiedigaetbaa ag 
ydyul o'r pwys tuwyaf!! 

Ned. — Gwrando Dic. Dywed Joe Smith 
"fod e^lwys lesu Grist — Saìnt y Dyddiau Di* 
weddaf — wedi eì sylfaenu oddiar ddatgaddiad 
uniougyrchol odilìwrth Dduw." S. E. H. a 
ddy wed mui arsuil yr aposttdion a'r proffwydi, 
a lesu Grist ei hun yn beoconglfaen, idu ei 
sylfaenwyd ; pa uu oV ddau i gredu,'Dic? 

Dic. — Gwell genyf greda Joe, o berwydd 
fod ei ddelw mor hy wel ar yr oll booii &c. 

Ned. — Clyw dystíolaeth Emma Smith, 
gweddw y diweddar Joe Smith, y proffwyd 
Mormonaidd. ynysgrífenuat Olygyady Ncn^ 
York Sun, dyddiedig Tachwedd ^O, 1845.— 
*' Rhaid i mi ^u awr ddy wedyd, (ebe bi,) na 
ddarfu i mi erioed am fynnd gredo yn yr oyn 
a alwai fy nghwr yn ddrvckioliaethau a dat- 
guddiedtgaethau, oblegyd meddyliwn ya was- 
tad ei fod yu llafurío daa anhwylder medd* 
wl," &c. A dweyd i chwi fy ngholygiadau, 
nid wyf yn ystyried y Joe Smith bwnw am- 
gen maih o Jaekolantkom crefydc|pl, yr bwa 
a arweiuiodd ei ganlynwyr budoledig oswydd 
Ontarío, talaeth Caerefrog-Newydd, drwy 
Ohio, ac oddiyno drwy êwampydd Missoorí, i 
leoedd Heidiog Illinois, lle dinbddodd goleoni 
y Jaek mawr yn ngharcbar Carthage ar y 27 
o Fehefin, 1844 Eto, mae ysbryd yr budol- 
iaeth yn y byd, ac yn arwain y deillion trueo- 
us hyn (gwrtbddrycbaa tosturì) dros y Mya- 
yddoedd Creigog tuaglanaa Llyn yr Halenyn 
California. Dyu helpo'r gwanaei nwydan. 

Dic. — Beth am y botclB. bertbyna i gyasegr 
y Saint — tpirit o beth sydd ynadi 7 

Ned. — Ofnwyf uad yw yn spirit boly iawn, 
amgen boly water eu cyd dwyllwyro fioíain. 

Dic— Dy wedant eu bod yn ei deimlo yn 
dwym yn eu bol, &c. 

Ned.— ^O wres nefol ! Jaco yn HoUallaog— 
yr Ysbryd Gl&n mewn potel, er darpara mod- 
ryb Shiwan i fyoed i'r **eoeoniant" 

Dlc.-^Beth am y dysçleìrdeb sydd yn yr 
ystafell wediiddi gaeí ei thywyllu? 

Ned. — Nis gwn, os nid olew bosphoraidd i 
dwyllo dynion a dychryna yr hen wragedd, 



;n 



tSrwerthiad Caeihion yn St. 



113 



. ^* V ' ^-<v, *^ ,'->. _^0^ 



&c., gao alw y sHghi of hand yn ddawn yr 
ysbrydGlâu. 

fiam. — Yr ydym ni yn gwneud yn unìonfel 
}r «poAtolîon. 

Wc— Felly yn wir. Ht cbly wais fod yr 
aposiolion erioed wedi rhoddi cyffeiriao medd- 
jgel i neb er eu cymhwyao i'r ** cocouiant.'* 

Ned.— Feidiwcb gwylltio, Bamuel ; nì wna 
yr nn o honom ehaUengê ymladd á chwi am 
bum* d4)laT. Kilkenny ! arafwcb, syr; araf- 
wcbî! ac na ddefnyddiwcL eiríau fel yna !-» 
ffiae'r ymddygiad yo anobeilwug iawn o*ch 
nintíolaeth, ac yn anghydweddol â'ch profi'es 
Fomonaîdd. 

Dic.— A yw yr Yabryd Glin yn awdwr 
aogbydfod 7 

Sam.— Nac ydy w. 

Ned.— >Beth ynle am frwydr y eadtiriau^ 
ú cadaìr y wV arf nerthol drwy yr bwn y 
bwrír y cryf-arfog o'i neoadd 7 Oui ddarfu i 
dy lantyddi'ieth ei ddefnyddìo unwaith i'r 
pcrwyl byny 7 

Dic. — Dyna hwyl, ifaîr cadeirían — a satan 
yn chwertbin yn y cwrdd ! &c. Beth am y 
gwyrthiau y oy wedent en bod yn alloog idd 
eo cyflawni 7 

Ned. — Bwríadwyf pan gyfarfyddom neaaf, 
ddadlenu eu twyll yn nçbyawllt á'o gwyrth- 
ian proffefledig ; a gobeitbiwyf yr ymdrecba 
8ami fod yn wyddfodol. Ond cyn ymadael, 
ihoddaf i chwi banea aect o fiauiticiaid a gyf- 
ododd vn Germany yn nyddiuu Luther(1521) 
^ogbyd a'o diwedd truenua. Yr oedd llawer 
lawn o âebygolaeth rbwog y gwalleofiaid 
hjfoy â*u bnxtyr *'Seîntian y bedwarydd gan'- 
nf ar bnmtbeg." Honeut bethao mawríon, 
wf, en bod wedi en danfon gau Dduw i 
^IH^ 7 bobl, yn dal cyfrinach á'r byd ys- 
brydol, yn cymüeitbasu ag angylion, yn der- 
byn datguddiedigaethan oddiwrth Dduw ei 
ban, yn medra rbagddywedyd petbau dyfod- 
ol ; mewn gair, eu bod yn apostolion a pbro- 
fiwydi danfonedig oddiwrUi Ddnw i ddìwygio 
y byd, &c. Acc. Cyboeddeat waeao nwchben 
pawbaphob peth nad oedd o'r eiddynt hwy, 
ac fod ''dydd ^r Arglwydd" yu agos. Gweí 
D'Arbigne Hist. of the Reformation, p. 406. 
Ond am y tmennsion hyu, bu en diwedd yn 
waeth na'n dechreuad — ^rbai o bonynt a dafl- 
mant y Testament Newydd yn tán, gan groch- 
floeddio fod y llytbyren yn Iladd, oud yr Ys- 
brydyn bywbau." Eraill mewn dirdyniad- 
an {eonptäHonê) a ffosient en bod yn derbyn 
daCguddìedigaethau oddiwrth vr Ysbryd Glán. 
Ond ar oosoo y 7fed o CbweÌror. 1526, daeth 
eo hynfydrwydd yn amlwg i bawb. Wedi 
cyferfod yn nhŷ John Schucker ger St Gall 
yn Bwitzerland, cymerodd Thomas Scbucher 
amo ddynwared yr hen brofi'wydi, a cbyf- 
lawni digrif-gastian eidad diafol, nesUadd ei 
ínwd Leonard yn wirfoddol à'r cleddyf ; ac i 
gyfiawnhan ei bnn am y weithred fileinig, dy- 
wedai ei fod yn cynawni ewyllys yr Ar- 
glwydd. Bhaid fod trneni dyn yn drwm amo. 
HmL Bef. page 530. Dyma ddiwedd y Seint- 
iaa Ellmynaiad ; ao mae achos \ ofni y cyfer- 
ÿdd en brodyr CYmreig ag ydynt yn rhedec 
h norfay w omioo rasedd warth a chywilydd 



mawr. Gymry anwyl, gochelwch en snrdoes 
a pbob rhith drygioni : chwithau deuln Seion, 
•• Sefwch gan byny ya y rbyddid á'r hwn y 
rbyddliaodd Crist ui : ac ua ddalier chwi dan 
iau caetbiwed." 

(I'w btrhmtt.) 

«>Cofl»d Ned wneud Utori fyr yn y gyftdUBch nes- 
ai. rhag oto blioo amynedd trigolion y Ser, ac iddTot 
tyned allan cyn diwedd y c wrdd.— Goi.. 



ÄRWERTHIAD CAETHION YN 8T. L0ÜI8. 

Y mae y Cymro clodwiw, y Parch. Eben- 
ezer Davie8, yr hwn a fu lawer o flynydd- 
oedd yn geuhadwr yn Berbice, newydd gy. 
hr^ldi y sylwadau a wnaeth pao ar ymdaith 
drwy wahaool bartbau o'r Uool Dala«th*.u 
mewn Ilyfr a elwir " American Scenet and 
ChrÌ9Han 8laveryr (Golygfeydd American- 
aidd a Chaetbiwed Crisliooogol.) Gosodwn 
gerbron ein darllenwyr y dyfyniad canlyuolo 
bono: 

" Wedi deall fod arwerthiad caethion i fod 
yn Newidfa St. Louis, peuderfynais fyoed 
yuo. Yr oedd yr awrlaia yn taro deuddeg, a 
chy iddo orpheu, dadseiuiai y r adeilad fawr á 
thwrf hanuer dwsyn o ddynwertbwyr, yu 
bloeddio ar unwaitb, gan werthu delw Duw 
i'rcynnygiwr uwchaf. Yr oedd yn ddiwr- 
nod ar ba uu yr oedd masnacb yn myned yn 
mlaen yn lled ara&idd ar yr esgynlawr. £s- 
gynodd dan foueddwr i'r deslc, y uaill tua 55 
oed, a'r llall yn wr ieuangc Ffrengigaidd ei 
olygiad, tua 25 oed. Yr hynafgwr, yr hwn a 
dybiwu ydoedd y nodiadur cyboeddus a 
enwid yn yr hysbysiad, a ddarllenodd am- 
modaa'r gwerthiant: yna yr arwerthwr ty- 
wyllddu, gan dynu ei law dros et en, a dde- 
chreuai ar ei orchwyl. 

"Yn awr, foneddwyr, gadewch i mi werthn 
Jacob i cbwi Y mae yn chwech-ar-ngain 
oed, yn saer coed a saer troliao gorwiw ; yn 
cael ei warantu yn rhydd oddiwrth y drygau 
a'r aobwylderau a ddarperir i'w herbyn gan 
y gyfrdith. Pa faint am Jacob 7" Rhed wyd y 
cynygion i fynu i 1000 o ddolars, ao yr oedd 
ar gael ei werthu am 1175, pan gynnygiai yr 
ben foneddwr tew 1300, am yr hyn y cafodd 
Jacob ei gnoco i lawr. " Yn awr foneddigioUf 
(meddai y gwr tew gydag arafwch pwysig,) y 
deuddeg cant dolar oedd fy nghynnygiad i, 
ac am hyny nid ydy w Jacob wedi ei werthn. 
Y mae yn Uawn werth deonaw cant." Y 
nesaf a ddygid yn mlaen oedd Sancho, dyn 
do saith ar ugain oed. Darlunid ef fel saer 
coed rhagorol,->gail wneod cmrhy wLbeth ond 
gwaitb manwl, — ilwyr warantir ef yn rhydd 
oddiwrth afiechyd a drygaa addarperiri'w 
herbyn gan y gyfraith ;" a chaa na ebynnyg- 



114 



Üngfyfhglod «'r Peareh. J. Jomt, 



- N-/'^ '^V'>- "^J 



'■^^\,/'>^> 



'V-'\>' 



*V'^.'x.'- 



Ui neb yn awch. prynwyd yotaa hefyd gan y 
gwr tew am 1025 o ddolars. George, dya du 
27 oed, oedd y neaaf. 6efydlai George ei ly- 
gaid ar y creadnríaid gorwael ag oedd islaw 
iddo. Yr oedd yn ddyn o wneutfanríad cryf 
a gwrol, ac yr oedd yn amlwg ei fod yn fy w- 
iog ei deimladan. "Yn awr, foneddigion, 
gadewch i mi wertha George i chwi— laer 
príddfaen gorwiw, o gymeríad rhagorol, ood 
eifod anwaith wedi diangc oddiwrth ei feistr 
am ychydig ddyddiaa,-— pa faiut a gyonyg- 
iwch am dano ?" Dechreuwyd gyda phump 
cant o ddolars, ond prynwyd Gedrge i mewn 
fel y rhai a'i blaeuodd» gan y gwr tow, am 
naw cant o ddolars, yr hwn a dyfltiai ei fod 
yn werth 1500. Enw y nesaf a ddygid yn 
mlaen oedd 8quire8, yr hwn a ddywedid ei 
fod yn 28 oed, ond yr wyf yn meddwl ei fod 
yn nes i ddeugain. Yr oedd craith ddofn ar 
et dalcen, wedi ei hachlysuro gan archoU 
dost. Ymddangosai yn ddyn o dymer siriol, 
ac yr oedd ei edrychíad gwenaidd megya yn 
dywedyd, "Prynwch fi a gwawmaethaf chwi 
yn dda '* ** Ta faint a gyunygiwch am hwn 
foneddigion ? Saer coed rhagorol y w." GhiU 
adduro yn dda y cwbl ond y gwaith manyl- 
af— o gymeriad rhagorol, Uawn-warantir ef. 
*' Pwy sydd yn cyunyg am Sqaire8 ?" Droan 
ydoedd ! Gwerthwyd ef am 900 o ddolars. 
Jobn. dyn du 25 oed, cogydd Ffréngig ac 
Amerícanaidd rhagorol, a osodwyd i fynn am 
600 o ddolars, ac wedicryn lawer o hyawdl- 
edd y Ffrengwr, cnocid ef i lawr i nn Robert 
Marphy am 775 o ddoIarB. Silas hefyd, 
bacbgen du pumtheg oed, gyda chraith fawr 
ar ei foch ddeao, a werthwyd i Bobert Mur- 
phy am 670 o ddolara, yr hwn hefyd a bryn- 
odd 8cippn. dyn da toag 28 oed, "cogydd da, 
ac yn warantedìg yn mhob ystyr," am saith 
cant o ddolars. " Yn awr, foneddigion, (ebe 
yr arwerthwr, gyda y syllwydraa gwyrddion) 
gadewch i nii werthu Samsou i chwi, y mae 
yn 26 oed, yn was tŷ rhagorol, yn waranted- 
ig," &C. Syrthiodd Samson, drnan, i ddwy- 
law y Philistiaid am 710 o ddolars. Nid oedd 
Sam, yr hwn oedd nesaf ar y rhestr, yn bre- 
sennol, gan hyny rhoddwyd Ben i fynu yn ei 
le. Yr oedd yn ddyn ieuangc gwych, tuag 
an-ar-ddeg oed; a'i wedd yn oleuach na mu- 
latto, ac nid oedd ei wallt oll yn grychiedig, 
eithr yn Uyfn ac yn berfiaith ddu. Gwisgai 
got o frethyn da, ac edrychai yn llawn mwy 
parchus na Uawer o'r prynwyr. Yr oedd yn 
amlwgei fodyn wr ieuanc o feddwl acbel,yr 
hwn a deimlai yn ddwys oddiwrth y sefyllfa 
anfríol yr ydoedd ynddî. O na allaswn sib- 
rwd yn ei glust ychydig o eiríaa o gydym- 
deimlad a chysur ! Sa&i ar yr esgynlawr vn 



ay th a disigl, a*i lygaid yn iefydlog ar yr awr^ 
lais oedd o*i flaen. " Yn awr, foneddigion, pa 
faiat ydych ynei gynnyg am Benl" meddai 
yr arwerthwr Ffrengaidd ; " teiUwr campos, 
dim ond an-ar-ogain oed." 700 o ddolars yd- 
oedd gwerth prísiadwy y "teiUwr campns'' 
hwn. Cynnygiwyd Charles yn awr, yr bwn 
ydoedd ddyn dn o nerth gewynol niawr, taa 
23 oed. Addefid iddo ddiange un waith 
oddiar et feistr. Gyda'r hysbysiad bwn, 
syrthiodd wynebpryd y cynnygiwr. Yroedd 
yn arolwg i hyn eí ddaroatwng 20 y cant ya 
ei werth. Pa fodd bynag, cododd o 300 i 
650 o ddolars, am yr hyn y gwerthwyd ef. 

Yr oedd y merched yn awr i'w dwyn yn 
rolaen. Elizabeth oedd y gyntaf a orfa 
ddríngo ar yr esgynlawr. Yr oedd yn eaeth 
o olygiad tra boneddigaidd, toa deonaw oed, 
ac yn amlwg ei bod yn ferch dyn gwyn; a 
dywedai ei bod yn wniadraig a'morwyndda, 
600 o ddolars ydoedd y cynnygiad oyntaf, ac 
810 yr olaf, am yr hyn y gwerthwyd hi— nisr 
ienangc ac mor brydferth. Sosau hefyd oedd 
yn mulatto, merch iddyn gwyn. Yr oedd yn 
lodes wyneb-lawntna 16 oed, yn wniadyddes 
a morwyn dda. Edrychai yn wylaidd iawn, 
a<chadwai ei llygaid ar y Uawr o flaen yr e»> 
gynlawr. Am Sasan, cynnygiwyd 600 gynt^ 
af, a'r olaf 700 o ddolars, am yr hyn y cnoc- 
iwyd hi i lawr. Ond yr hen ddyn tew, fel 
o'r blaen, yn ei don geirloagol, a ddywedai, 
" Fy nghynnygiad i oedd y $700, gan hyny 
nid ydy w Sasan wedi ei gwerthu." Yr oedd- 
Susan dnian yn bur ddwys a thrymaidd. Bet- 
sy, " gwniadreg a morwyn'* aralltoag 16oed, 
a merch i ddyu gwyn, a ddygid yn olaf. Yr 
oedd ganddi lygad deallawl, ao yr oedd ei 
bymdrech i atal ei theimladaa yn ymddaogsi 
yn fawr. Ond gan nad oedd y cynnygion yn 
gymeradwy gan yr arwerthwr, terfynwyd yr 
oîygfa israddiol, wedi parhau droa awr." 



ENGLYN-OLOD 

Fr Parch. John Jûnet, Sion, Merihyr. 

0'r"Uodyddiwr." 



Llos wdnidog llswii h7nodion--o elf 
Yw Jones Capei Seion i 
Ufndd lyw i Dduw, feddlon 
Frl hyswdlfldd bynydlon; 

DiladdÌM yw liyswdledd Sion-— a mwyn— 
Dymunawl gan ddynfon; 
Dyn byf, «11 Sèlyf. dres loo, 
Is awyryaNbemlfiieD. 

Bi athnrlith srboewlon— a*i laflír 
Ddyliía ftfl afon f 
I foëdiaw eereh 'e ftAÌd «lim 
Dâenian dsag mll o^yniea. 

LUn^4r, MHtmAnM. 



Hanenaelh Oárirefol. 



115 



*»^ V '*>_ V 



CYFARFOD TRIMtSOL UTICA. 

CrjiiiALiwTD 7 cyfarfod hwo fel arferol ar 
73jdd a'r 4ydd o'r misbwn (EbriII). 

Dechreawyd y gyobadledd am ddau oV 
gloch dydd Mercher, drwy weddi, gan Mr. 
Ow«ì £ Jooea, Remaeru; ar ol hyn dewis* 
wyd y Parch. Hagb Hagbet, gweinidog y lle, 
o Gadeirydd; ac A. Harris yn Ysgriíenydd. 
^oa jmdrìniwyd à'r petbau mwyaf angen- 
riieidiol gyda golwg ar amgylchiadao yr acbos 
yn ein piith. Edrycbai pawb oedd yn bre^ 
aeoiiol gyda theimladaa dwys a difrifol ar y 
rhwygîaia afreidiol agymerodd le yn ^reg- 
Iwj^s nchod ychydig amser vn ol. Gan fod 
rhn yn y gynhadledd ag oeddynt yn anwy- 
bodns i radaaa o'r amgylchiadau a arweiniodd 
iVymraniad, dymaneni gael ea gwneud yn 






Ç 




byddo ea hacbos yn gofyn. Adroddodd rbai 
o'nbrodyr yramgylchiadau mewn modd bon- 
eddigaidd, cyson a boddbaol. Arweiniodd 
byn a pbethao eraJU a wyddid o'r blaen y 
cybrfcid i wneiid y penderfyoiad canlynol : 

] . Rin bod >' u ymwrtbod yn bollul à'r bluid 
newydd, ynghyd a phawb a'i cynortbwya yn 
ei •efyllb breseonol, ac befyd yu anehymor- 
adwyo ei holl weithrediadau ag sydd wedi 
ymddaogos- mewu modd cyhoeddus.* 

S. Bydd y cyfarfod trimisol nesaf yn cael ei 
gadw yn Stcaben, Mercb^r a lau cyutaf yn 
mis Gorpbeubaf. 

Y brodyr a gynierasant rao gyhoeddns yn y 
eyfitffed oeddynt ; J. Jones, Steuben ; R. Wií- 
liama, Sonth Trenton ; Mr Littler, u'r un lle ; 
A. Harris a J. Harris, Marcy. Ymdriniwyd 
á'r pyngciau canlynol oddiwrth destynau 
sddas a pbriodol, " Y pechod mawr o wrthod 
y goleooi ;" " Teymasîad yr Arglwydd ;" 
" Urddaaolrwydd vr enai'1 ;" " Gweddi ;" 
"Gweddi'r apostol dros y Rhufelniaid ;" 
" Gogooeddiad y Mab ;" " Trugaredd a gras 
Duw i Abrabam." A. Hamiis, 

Marey. Ytgr. 

* DeaUed y darHen^rdd fod y penderfynlad ncbod 
ya ejfeirio yn nmoagyrefaol at jr jwtìî a gyhoedd- 
wyd f>B 7 ** Uaid newydd,'* ae B^|Mdaan|08odd jn y 



!wn ffordd o hnitû^diffyiiiad. Buaaid wedi 
pnnBoà Adolygiad prydlawn ar y llythyr nchod oni 
pai ein bod yn ewyuyiio amlygn iddynt arddangos- 
md o ynbrrd eisBgylaldd, drwy ddilyn aiampl urdd- 
asol an Blaeaor nawr^ yr hwn pan ddi&nwyd, nl 
ddilieDwai ; pan fiilldithld eÜB a iendithiai. Pa bryd y 
d»fr y byd i gredn fod gẃir urddasoldeb yn gynwys- 
sdigmewn uelTchiad o'i yinarwftddiad, a mabwyt- 
MBad o*i egwyodofion 1 Bebinw byn byddai yigní- 
eian addnisd yn sin.taMiA dan yr anfenrheidrwydd 



poeaas Q4dTneethi cymerisdan a.ditfgnddio cynlíun- 
In a dlciieillon. Hae yu well genÿm adael y rhai 
ymai leelra dan leoi y tywyflwch, a hnno mewn ebar* 



bylhöl aa*a datgnddlo l'r byd yn llewyrehlad- 
aa y Seasn. itog i'r annawiol ea gfweîed, a ffwenn.'- 
4dâaf o*r pethan hyn a berai i*n «alon waeda Na 
fydded iddynt gael en cyboeddl jn Gath, na*n myn- 
egn ar hyd beolydd Aacelon. Gyda galar v can- 
^ddees moerûidan brodyr emffddol a cwebiiaoglsn 
yrefeneìT yn eael en dicaddio ya y ll|rthyr ocbpd^ 
Bydded i*r Arslwydd, o*i anfeidrol raa, dmgarhan 
wrfli bawb syda weillẃd yn gytenog yn y camwedd 
hwn. Tn awr, wotti -.deHjmt, gfweiaÜBrbfod pender- 
ffwàÊà eyíarfod ütica,y f.hsẅ , a ftÉPf slaiayd gaa 

w|VMÌg b rsn el fnrýd, oi gyaawyslad aM ddyben. 



MtDDYG LLYGAID. 



Mr Goltotdd, — ICrbudd a Iles fy ngbyd- 
genedl sydd yu yr ardaloedd byn, yr wyf yo 
cyflwyno yr ycbydig linellau caolyool i'cfa 
sylw, gan obeithio y cant ymddangos yu 
rhyw gwr o*ch cyhoeddiad. 

Dygwyddodd i mi gael ergyd ar fy llygad 
gan ddernyn o lo ; ac er i mi arferyd ptib 
meddyginiaeth a allaswn farnu yn gyrbaedd- 
adwy, ni tbybiodd dim er llsesu fy moenau. 

Yn yr amsylchiad blinderus a gofídos bwn, 
daeth cyfailT i ymweled á mi, ac a'm cyug- 
horodd i ddaofon am Mr. Beujamin Lewis (a 
elwir yn çyffredin Beu Sacbariah,) o New 
Philadelphia ; yr hwn pan ddaeth a ddarpar- 
odd gyfTeiriau ac a'u gosododd wrth fy Uygad, 
yr bynaataliodd y poenan yn fy mheu mewn 
un noswaitb, ac a adferodd i mi gysur, ea- 
mwythder a chwsg fel arfer, wedi bod yo 
ymddifod o honynt am wyth o ddyddiao a 
nosweitbiaa. YVedi i nii brofí y cyfnewidiad 
mawE bwn aetbom i'w letty, ac arosais bytb- 
efnos gydal ef, i*r dyben o gwbl welìhau, ac 
yr wyf yn bresennol trwy feiidith Duw a 
medrusrwydd y laeddyg rbagorol hwn, yn 
gwbl iach. 

Mae Mr. Lewis wedi adferu eu golygoo i 
lawer eraill heblaw fy hun. Er ei fodclan 
rwymaa i ddilyn ei alwedigaetb fel mwnwr, 
ercynnal ei deulu, (yr hyn sydd i raddau yn 
aafanteisìol iddo,) eto cwbl wellhaodd o 50 i 
60 o fewn y flwyddyn ddiweddaf Puu oedd- 
wn yn aros gydag ef, yr oedd cbwech o ber- 
sonau dan ei ofal-^ll mewn dflTyg o'r on 
feddyginiaeth, ac nid oedd ei amser oud un 
awr i drin chwech n Iygaid. 

Fy amcan wrth osod nyn gerbron dRrllen- 
wyr y Seren (ar ddymouiad amry w eraiil ag 
ydynt yn hysbys o fedrosrwydd y roeddys 
dan sylw,) yw cymeradwyo i'r Cymry i sef- 
ydlu cymdeithasan yn mblithy gweithfeydd, 
pob gwaitb a'i gymdeithas ei bun, er oyn- 




rbwydd trwy i bob an fod yn foddlon i dáln 
12| ceota y mis i gymdeitbas y gwaith lle y 

Serthyna. Y mae llygaid y gweitbiwr tan> 
daearol mewn perygi yn barbaas. Ond nid 
yn unig mawn ffwelwaa llygaid y mae Mr. L. 
yn eawog, ood hefyd fel meddyg i anhwyl- 
deraa tarddiadol ac arohollion yn y cnawd. 

Yr awr yr wyf yn appelio at ddjnion o 
ddylaowaa trwy ardaloedd y gweitbfeydd 

§lo,i fama'drostynteu huoain pa un ai da ai 
rwg fyddai rbyw gynllan o'r tath. ** CArdjr 
gymmydoff fel ti dy huo." Gwoead daioni i 
bawb sydd ddyledswydd orphwysedig amoos 
oll i' w chyflawni, neu fod yn eoog yn nydd j 
cyfrif. Yr eiddoch yn ostyngedig, 

Bt, Ckdr, Pa. Taos. Etars. 

Myfyrdod ynfy t^ghyitudd, 

Rhyw ddyddian digysnr drot fesara ddaeüi, 
Gosododa fy Uygad-âfideimlad fi'n gaeth ; 
Oer loesiOB dileâant lanwaaant tj men. 



Ýn wibiog fel heboff aagetlog y nen. 
A*9 synwyr ya seidi, nes braena fA 



O 

9y 



prsn. 

smgylehisd difwrisd i'r daitb, 
1 ëhedoddyn Bwfr a llsith. 



116 



Haneäaeih Garlrefol. 



I drigfan dra eoleu He g^walwn yn gllr 

Dris(olion trlgfaiiaa terfynau ein tir. 

Holl anaawdd eu hawyr a'u sawyr yn «ir. 

TrafHelaifl ardd Eden mewn cynen a gwg, 
^edd hanea yr oenoeid dechrcuodd y drwg; 
Pob blinfyd a gofid. alìecbyd didrai. 
\n Uwm o anrbydedd llawn gwaeledd a gwae, 
Un llwytho aflwyddiunt, 'nol haeddiant y bai. 

Pan gwelwn annhrefn mor ddwfn ar ddyn, 
Hen gafod o nychdod a tbrallod i'w tfarin : 
Pertt'eithrwydd Ptradwya lin wiwiwysei gwawr 
OU wedi dlflanu a'u llyâru i'r llawr. 
Rhai'n poeni dan benyd bob mynud o*r awr. 

Yn driat fÿ myfyrdod ar waelod mor wan. 
Canfyddats addewid a*m cyfyd i'r lan 

bwU llygredisaeth RninherflTaith ol ryw, 
At Feddyg da'i fwriad pob llygad a chly w, 
O'i rae yn gweithredu, er lloni pob lliw. 

Pryd hyn daeth amyncdd ai rhinwedd yn hardd, 

1 goflo arietthiau, gruddfanan yr ardd ; 
Cyflawnder addewid mewn bywyd ar bren 
O'i todd ddyoddefodd ne« duodd y nen ; 
Rho'f iddo'r gogoniant a'r moliant, Amen. Ye Uw. 



"EGLWYS GYMREIG BOSTON." 

Mr. Goltotdd, — Gwelais yn eich Sereo 
(Idiweddaf, tadal 94, hanes corBbliad eglwya 
gymyBgedig o wahanol eiiwadaa crefyddol yn 
Boatun, pa rai, mcdd yr yígrifenydd, ydyut 
wedi rhoddi o*r neilldu yn eu hymarferiadau 
cyhoeddus y pyngcian neillduol niewu ath- 
rawiaeth a dyagyblaeih ydynt yn ein gwa- 
haniaethn odJiwrth ein gilydd fel euwadao 
crefyddol, er inwyn cynual cymdeithaa ys- 
brydol ac eglwysig yn eu hiaith ea hnuain. — 
Yn awr, Mr. Golygydd, y mae rbywbeth yn 
ymddangos yn ddyeithr i mi yn ngbortfoüad 
y fath eglwys, yn neillduol yn y dywediad 
eu bod yn rh(Hldi o'r neilldu yn eu hymarf::r- 
iadan cyhueddus unrhy w byn^ciau neilldnol. 

Yu awr, y gofyoiad naturiol yw, a yw 
efengyl ein Harglwydd leau Grist yn cinia- 
taa iddynt wueatbor felly, sef rhoddi nnrhy w 
byogcian mewn athrawiaeth a dysgy blaeth o'r 
neilldu? meddwlyrwyf oad jdy w. Os y w 
yn gaoiataol i adael rbai pyogcian oV grefydd 
Gristionogol oV neilldu, paham nad yw yn 
ganiataol i'w gadael o'r neiUda yn gwbl f Nid 
oas nn rban o efengyl ein Harglwydd leaa 
Grist i'w atal na*i ^uddio, ac y mae yn anghyf- 
iawnder á'r gwinonedd i wneud hyny; ac 
md wyf yn meddwi fod nnrhyw amgylchiad 
yn caniatan hyny. Oa yw yn angenrheidiol 
aberthu y gwiríonedd er mwyn nndeb, y mae 
yr nndeb yn rfaj ddmd. Gan fod yr eglwya 
achod wedi cyfeirío at y gwahanol eglwysio 
wabanol enwadaa am lytbyrau er derbyn a 
eollwng aelodau, y mae gan yr eglwysi hawl 
lalw arnynt amwybodaeth mwy oyílawn o'u 
sdfyllfa a*a goìygiadaa, fel ^ gallont ymgyng- 
hori pa fodd y mae iddynt i ymddwyn tuag 
atynt. Stlwcdtdd. 

60FYNIADAU. 

Ma. GoLTOTX>D,^Yr wyf wedi ely wed rfaai 
pregethwyr yn cr^rbwyll ar eu pregethan am 
rby w bleiaiaa crefTddol ag sydd yn gydaDol 
o raii eo golygiadao ar byngciaa syifaeaol 



crefydd, ond yu dádìeu ac yn cynhcnu á'n 
gilydd o barth yr hyn a alwant y trimmin^», 
sef yroarferiadau crefydd y mae yn debygol. 
Yn awr, Mr. Golygydd, byddai yn dílymunol 
iawn geuyf fi i gaiél gwybod genych chwi neu 
raî o'ch gohebwyr deallus, a ydy w ymarler- 
iadan y grefydd Grìstionogol wedi »u gadael 
gan Gríst atddoethîneb y pleidian anodir idd 
eu ffurfio, en dewii», neu eu gwrthod. yn ol 
fel y byddout hwy yn cael ea toeddu, heb 
unrby w reol neillduol iddynt i gydymflurfio â 
hi, nac nn cyfrif i gael ei roddi am esgeaÌDs- 
iad o honi yn en hymarferíadan, &c. Gellir 
meddwl wrih ddywediadau y pregethwyr 
uchod nad oes nnrhyw orchymyn na reol 
bennodol wedi ei rhoddi, ond y gall dynion 
grefydda fel ag yr ewyllysiont mewn modd 
ymarferol, ond bod yn gywir ynen golypiad- 
au am byngciau syífaenol crefydd. Osfelly, 
onid gwell a fyddai i'r ewahanol Wcidíau 
uchod i ymddifadu crefydd yn gwbl o un- 
rhy w ymarferîad, er iddi fod fel eont crynwr, 
heb unrhy w drimmings yn gyssyUtiedig â hi, 
yna gallai y pleidiau fod mewn heddwch ac 
nndeb oìl â'u gilydd. Ond «adawaf hyn i'r 
rhai sydd yu pwybod ani belnan fel hyn, gan 
dílysçwyratebiad buan, oblegyd y mae yra- 
adroddion o fath y rhai acbod yn toeddi i 
ddyryau y dyn a fyddo yn dy wyll , ac i wnend 
eraîll yndawel acyn ddiymonrniad o barth 
uurhyw dduìl neilíduol o grefydda. Osoci 
rbyw reoí neilldnol wedi eî rhoddi gan Grist, 
gadewch i ni ei chael hi. a chydy mflorfio á hi, 
fel ag y raae efe wedi gorchymyn; onide, 
gadewn y frifnmingê i fyned er mwyn hedd- 
wch ac undeb. Ý mae hyny yn well na 
dadleu a chynhenu am betbau dianeenrhaid. 

Mthtddwe. 



4i 



Gofyn tf mwyn gwyhody 



AüWTL Str,— Gwn mai prin y crodwch y 
graddau o lawenydd a*m percheoogasant ]>an 
yn darlleu eich Seren ysblenydd am EbriU, 
tu dal. 93, wrth gael yr byabysiaeth fod ger- 
Ìlaw i PottsYÌlIe, ond yn nea i St. Clair, on o'n 
cenedl ni ein hunain yn Mathemaüeal Profes' 
êor, gan ymsicrhau y bydd ei gyfryw ya 
fuddioldeb anobraethol i'r cymmydogaethan 
cylchynol.ac i'rwladyn gyfiredinol. Fel an 
bob amser yn arferyd eofbdra ar y Cymry, 
ac y n caniatau hyny iddynt aroaf fy bnn, cyiF> 
ygiaf i sylw fy nghydwladwr yn arddelwi yr 
enwad uchod y gofyniad oanlynol, gan hydeni 
yr etyb efe ef yn oìeu ac eslur. Golyger fod 
y ddaear ar ddullwedd bolTol grwn— ei bam* 
gylchedd yn mesur 25.000 o filldiroedd, pa 
sawl erw o'i harwynebedd a ellir ei ganfod 
oddiar binacì, uchder yr bwo fyddo yn 400 
troedfedd ? a pha nifero ffermydd cylcbynol 
(tftrcfiíar farmê) a elUd eo cael ar y tir 
bwnw, ac n>d tryfesor pob on o booyot to 10 
erw, yngbyd a pba oifer o dlodioo aeludeo 
Inorbegu á tbair erw yr on o'r tir, oa ellid ai 
gynowys yo yr amryẃ)! ffermydd T 

T^d 7 Cyniro ílel, eslfyddnr, 
Na ehuddwth dalent n j ddasÌT ; 
Dw« i'r folea y dlrM&oa. 
Dyig dyfrodyrba c b'yBryúwa. 

Io4V AM HOWBL. 



.« 



AmryvHaeíh. 



117 



ATEBiAD 



lOfyniadDarU M. PhUlipt. Rh4f. Mawrth, 
iu dal. 70. 

Ni boaswn yn gwneathar un flyìw o'r go- 
fyiiiad hwa oni baî ei fod wedí ei gyfeirio ataf 
fi, n«o y Parch Wm. Morgan, rott8ville : felly 
cjnygiafei ateb yn y dre'n ganlynol. Mao 
bawl gan bob eglwya berthynol iV Bedydd> 
wyr NeiUdaol i weìtbre^n oiewn dysgyblae'h 
yn gyital a phethan erailU heb fod yn ífyfrìfol 
I gwrdd chwarter na chymanfa, tra byddo hi 
yn gweithreda yn ol rbeolan y Testament 
Newydd; ac felly nid oea a fyno cyuiaofa ua 
cfawrdd cfawarter a'i haelodau ond yn unig yn 
ngwyneb ei cbydfoddlondeb á dynton yn en 
pecbodaa, aM besgenlusdod i'w cyngbori a'n 
galwatea dyledswydd i ymddwyn yn ol y 
rfaeol ysgrytfayrol; ood o» aDufuda-dod a 
ddangoftir gao y cyfry w e^lwys i air y cyng- 
hor» irwy "oddef y rhai drwg," nid oes dim 
gan y gymanfa nen y cwrdd chwarter idd ei 
waend ond ei chyhoeddi yn eglwys afreol- 
aîddt ac felly nid y w i gael ei hystyried yn 
aelod o'r uodeb mwy, hyd oni chydnabyddo 
ei bai, a'i dwyn dracbefn i feddiant o'r rba- 
gorfreiotìan blaenorol. Ar yr nn tir, os bydd 
ei gweiaidog nen ei pbregethwr cynorthwyol 
yn ae Jod o'r gymanfa nen y cwrdd chwarter, 
mae gan yr aodeb hawl idd en cyhoeddi yn 
afreolaida yn ngwyneb en bywyd anaddas a'n 
gwetthredoedd anghyfreitMon, trwy ba raì y 
mae efengyl Crìstyncael ei gwaradwyddo; 
er hyn i gyd, mae en perthynas ft'r eglwys 
yn aroa yr an, ac nid y w y gymanfa neu y 
cwrdd cbwarter wrth wnend hyny yn cyff- 
wrdd á'r hyn aberthyn i hawl yr eglwys tuag 
tíLj cyfîyw, er iddynt i weíthredu fel y mae 
pir Dnw yn cyfarwyddo. Hyderwyf y cen- 
^dd D. M. PhìIHps, wrth ddarllen fy atebiad, 
ém bod yn yatyned sefyllfa dyn cyboeddua 
(pregetbwr^ yn wahanol i sefyílfa aelod cyfT- 
rëdin, bydaed frawd neu chwaer — nid oes a 
fyno y gymanfa á'r cyfryw : mae yr hawl 
hono eao yr eglwys y perthynant iddi. Hy- 
darwyf y rhydd hyn foddlonrwydd i'r gofyn- 
ydd. Yr eiddoch, &c. 

PÌUẀwrg. WlLLIAH OWEH. 



PRIOOWYD— 

Hydref 10, 1848, yn Cincinnati, gany Farch. 
D. J. Pfaylîp, Mr. John M. Jones, a Misa Jane 
Thomas. 

Rhagfyr 25, gan yr un, Mr. Thos. Hilton, a 
Miaa Jeojima Price. 

Mawrth 1, 1849, gan yr un, Mr. Dayid E. 
Dayiea a Miss Ânn Morgan. 

Idawrth 17, gan yr nn, Mr. Bichd. Jonea, a 
Miaa Mary Boberts. 

MARWOLAETHAU. 

Tn Pittsbnrg, Cbwefror 9fed, 1849, Sarah, 
priod Eyan Jenkin8, genedigol o Bont-y-ty- 
prídd, Morganwg, D. C. Gweinyddwyd ar 
yr acÛysar gan y Parch. Wm. Oweu. Ym- 
guglodd tym looaog o'r Cymry er tala y 
gymwynasolaf îdd ei rfaan farwoL 



Cfr. ▼!. 



I€ 



Yn rboenixvilIe, Pa., Mawrth 16. 1849' 
Dafydd D. WiUiams, anwyl fab William ac 
£lizabeth Williams, yn dairblwydd oed. 

Ebrill 7, yn Llewelyn, ger Minersyille, yn 
bedair blwydd a saith misoed, Mary, merch 
Mr. EnochThomas, pregethwr cynorthwyol. 

Y PARCH R. BOBETS, EBENSBURG. 

Gtda galar a chryndod dwys yr wyf ynan- 
fon banes y ddamwain an^eaol a gyfarfu á 
thywysojî a gwr mawryn Israel, sefy Parcfa. 
Rie'Iiard Roberts, cin hanwyl weinìdog. Caf- 
odd ei alw yn sydyn iawn oddiwrth ei waith 
at ei wobr, dydd lau, EbriU 19. Fel yr oedd' 
ef a'i fab ieuangaf yn tori coed toa dau o'r 
gloch, pan oedd nn pren yn agos yn rhydd 
ymdrechasant daflu un arall am ei draws, ond 
cyn iddynt fedru gwneud hyny syrtfaiodd y 
pren cyntaf ar ben y brawd anwyl a boff, fei 
ua ddy wedodd air wedi byny. Toa naw yn 
yr hwyr ebedodd y wreicnìonen fywioi i gol 
ei Geidwad, yu agos i 50 mlwydd oed. Dydd 
Sadŵrn, ymgasglodd tyrfe looaog o Gymry ao 
eraill i hebrwng ei weddilUon i'r bedd, pan^ 
pregetbodd yr ben frawd parchna Thos. Wilh- 
ams, oddiar Preg. 4. 2; **Ac mi a ganmolais y 
meirw, y rhai sydd yn barod wedi marw, yn 
fwy na'r byw, y rhai sydd yn fyw eto."— 
Llefarodd yn sy ml, pwysig a sobr. Yna clad- 
wyd y corn' i'r hen ardd gladdu sydd yr ocfar 
ddwyreiniol i Ebeosburg, lle yr hana (mae'n 
debyg) hyd y boren pan y íiyngcir yr hyn 
sydd farwol gan fywyd. Bu yr faen frawd 
yn yr ardal bon tna deaddeg mlynedd. Yr 
oedd yn gymmydog tawel a boddlon, caredig 
a chymwynasgar ; ac yn hynod o dirion yn ei 
denlu. Tystiaf ei fod yn fab dyddanwch yn yr 
eglwys — cynghorai yr afreolus, dyddanat y 
gorthrymedig, porthai y newynog, rhwymai jr 
drylliedig, a chasglai y darfedig ; ond fe allai 
mai nid llawer o fab y daran oedd wrth y di- 
ffrwyth a'r afreolus— <;afodd rhai o'r liwynog- 
od lechu heb sylw ei lygaid caríadlawn; ond 
yroedd yn bregethwr iach yn y ffydda chad- 
am yn yrysgrythyrau. Catodd lawer o ofid- 
iaa a gortbrymderaa, ond diolchai am yr or* 
nchafiaeth a gafodd yr bwn a orchfygodd y 
byd Dyma rybudd eto i ni y rhai by w i fod 
y barod. Y mae yr eglwys wedi cael colled 
nad oes geoym ond gobaith gwan am ei arfer- 
iad. Ni wyddom beth oedd y dyben : y mae 
rbai o honom yn ofni cael ein gadael i ^alon- 
galedwch : dyma ywein haeddiant, rhaidcyf- 
addef gyda chywilydd wyneb. O fifodyr, 
gweddiwch drosom, fel pe oaech eich hanaii» 
yn yr un sefyllfa: nac anghofiwch y weddw 
a'r ymddifaid o flaen y drngareddfa — y mae 
san y weddw hon saitn o fechgyn a dwy o 
íercbed i ahuru ar ol príod tyner a dmd faon.^ 
O fy mrawd, Boberts ! cn lawn fnost genyf fi. 
Hyderwyf y bydd i rhyw un sydd yn fae- 
ìaethach ei gymhwysderaa na myfi i bartoi 
banes ei fy wyd i'w osod gerbron y cyhoedd. 
Meddyliwyf y bydd rhai o hen gyfeillion y 
brawd anwyl yn barod i ysgrífena ei 'gofiant 
pan welant faanes ei f$Lrwolaeth, yr hyn yn 
ddiao f ydd fnddioL a boddfaaol i filoedd; o 
faerwydd "coffadwríftetfa y cyfiawn sydd fen- 
digedig,'' &c. Etaw R. Etans. 



118 



HmesiMth Gartrefol. 



AMDDIFFYNIAD WAG ANWTREDD. 

Llythyr a a^fonwfd at Eglwys y Bedyddwyr 
yn StayUUle, Oogledd Cymru. 

Utica, C. N., Rbagfyr 25, 1848. 

AjffWTL FRODni, — Gobeìthiwn na bydd i 
chwì edrycb yn angbaredìg arnom o berwydd 
ein hyfdra arnocb fel dyeitbrìaid ar byn o 
bryd. Hyderwn ein bod yn feddiannol ar 
well adnabyddiaeth ao anwylach perthynas 
na'r nn natnriol. Diolch i*r nefoedd fod modd 
i rai mor anheilwAg feddianna y fatb byder 




'n awr, Rodyr, yr ydym yn deall fod am- 

5fw o honocb (yn neüldool y Parch. laaac 
oiie^ bngail yr eglwya) yn àdnabyddaB á*n 
chwaor Sarab Lumley, er pan yn blentyn, yr 
hoo aydd wedi cael y firaint, omliar ei toiriad 
ya y Dvd gorllewlnDÌ, o fod yn addurn i'r 
gre^dd ag y gwnaeth broíTee o hono, le, gall- 
wn er eiu Gysur chwanegn, trwy ddy wedyd ei 
bod yn fwy felW na'r cyffrodin. 

Oiia gan naa beth am byttv, o ddeutu tair 
wythno* yn ol, dateth t ddealí fod ymosoAiad 
crealawn yn cael ei wnead ar ei chymeriad, 
trwy ddywedyd ei bod wedi enìll iddi ei hon 
y oymeriad o íbd vn fàm pan yn ngwlad eì 
genedigaeth. A phan aethpwvd i ymofyn ar 
ol y oynuddiad, gwelwyd ei kk1 yn cael ei 
lochio fal pelen o law i law, ao mai gorcbwyl 
loaith a fnasai cael terfyn arno. Yn y mao, 
dftethom i'r penderfyniad mai y dull mwyaf 
boneddigaidd ac efengylaidd. ydoedd i ni, 
ins ein ohwaer, anfon atooh chwi yoa fel eg- 
Iwys. A chan fod ein chwaer yn dy wedyd i 
ni fod rban helaeth o'r eglwys yn adnabydd- 
na o boni ar pan yn eneth lecban, ac fel(y, o 
apgenrheidrwydd VA gwybod pa un ai gwir 
aiaAwir ydyw y cyBaadiad« yr.hyn a geiatwn 
eenych, mewn teimlad o frawdgarwcb, jdyw 
awvn ^tìolaath o da yr byn sydd wirion- 
edd, a'i anfon yma i m yn enw nen oddiwrtli 
yr eglwya. Cofiwch>-nid oddiwrth barson 
napberaonao, ond oddiwrtb yreglwySé lìa 
fydiki gen]^m weled enwaa oymmaiint è elHr 
§ÊíA o'r rfaaia f^ddo ganddvnt wybodaeth o'jr. 
palli. Anwrl trodyr, yr ydym jn ostyngedif, 
elo yn taer ddymono amoch beidio ag oedi yn 
faýn o orobwyl. Coeliwofa ni, yr ydym lel 
^<wva yn taimlo yn yr aehoa, a gallwch 
dayoiivmaiysa t raddaa jpa betfa y w ei theinü- 
nd bitnaa, ml ménfa maangc ao ymddifad 
wn rtHÎn mewngwfaul estnmoi Y« ydym 
I yst^ried (mor béUed ag y caniata y gwir- 
nedd) mai esn braiat yn mlal a*n cralad* 
aŵydd ^ ei hamddi^n rteg mynea yn 
afarâtyd I gynddfeBadd, Uid a efaenfiçen. Ond 
oefaiydd y gwirionedd tb ein caetfanwo, fsi na 
eUfni wneiid famr, ni hyáá genym ddim i 
wnead oad dìomfa na baasiîpMfaan yn waeifa, 
«Ifofaeitfab y gerea rfaag^w. 

byddẁeb wYch» a Daw |M)b graa a'n 
gWnelo A a ebwitfiaa yn rhôi a to ŷn eg- 
«rfddórorfynega e| rfaiwëddaiL Amen, 

Arwyddwyd dmein cfawaar« 

JosR fiâmmBBs, 
JbnW BòButta. 

J^Bji tU JétíMB, rtgrifen^dd. 



iog 



Yraêehiad, 

Staylittle, Mawrth 8fed, 1849. 
Anwtl Frodtr, — Derbyniasom eicb IWtfa- 

Îir yn mis lonawr, 1849, pa un a barodd i ni 
awer o fraw a syndod. Rbyfedd oedd Renym 
fel eglwysi.glywed y cybuddiad ffwarmos sc 
anwireddus a gynnygiwyd yn erbyn cymer- 
iad ein banwyl cbwaer Saraii Lumley, pa ua 
a fu yn addurn gogoneddus i'r enw a broffes- 
odd tra bu yma yn ein plitfa yn ngwlad eî 
genedigaetb. 

Yn awr, wele ni oll fel eglwya ju rfaoddi 
ar ddeall i chwi yn un Uaia, Dod ein chwaer 
Sarab Lumlev wedi bod yn ein plìdi ynaelod 
bardd a rbeolaidd, er pan broffeaodd enw ein 
Harelwydd lesu Grist, byd nes y gadawodd 
wlad ei çenedigaetb: ni bn y gairlleiaf oan- 
mbarcb iddi yma gyda ei GÌÍrwyáá, a mawr 
fiedd yr biraeth oedd amom wrth ei cbolli o'a 
plitb, o berwydd ei ffyddlondeb a barddwch 
ei bymddygiad. Fel meroh ieuange gyda 
gwaith yr Arglwydd lesn Griat, jr ydym ai i 
gyd, yn írodyr ac ^rn cbwiorydd, yn tystio i 
chwi, frodyr a cbwiorydd anwyl yn yr Ar> 
glwydd, fbd y cwbl a gly waoofa yn anwirsdd 
Q*r mwyaf. Yr ydym oll yn teimlo draa eia 
banwyl chwaer, ao yn pen ein oofio ati yn y 
modd mwyaf caredig. Wele ni ynawryi^ 
terfynu, gan ddymuno i cfawi, em faanwyl 
frodyr pellenig a gorllewinol kM>b Uwyddiaat 
ysbrydol a tbymfaml ya Amerìoa. Felly, yr 
un inodd y d]rmariem i'n haawvl cfawaer Sar 
rab Lumley . Yr Arglwydd a'cn dalìo cfawi a 
ninan yn ddigwymp nyd y diwedd. Amen. 
Arwyddwyd, dro» yr eglwys, 

laAAC Jojias, Oweinidog^. 

JoHir Vauohan, ì 

RlcBD Jnnris, SDfotoaímd. 

Éya» Jonis, J 

WlLLIAH DATlSa, 
RlCHARD OWEH, 

RichaHd Jonhs, 

JOH9 MoftGAH, 

Wm. Williamç, 

BioHAiiD Dayxe8, T*ffifêm§dd> 



-> ^ r i ~i i ~f-M~M~'i i ~i i ~ i m~ir' i nrfT~M~i^ i »~i i ~rf^ 



LLAFUaYSOULHORCa, UmRSSUtíA 

Mm. GoLTeTDft,—- Ar gaia Yagol Sabbodiol 
j Bedyddwyr ya Horeb, Mio^^Ue. jr yd- 
ynà yn danfon y oyfrif a ganlyo o. lafur yr y% 

Solneigion am y tri mis oiweddaf, i'ch ^um 
daionu^ 
Traddodwyd— Pennodao, 49; Salman, 77; 




, . . yií cynnt 

48S o adnodap; faefyd, aamrywddamait faarẀ 
onol Saeaoaeg. 

Rfaifedi yr yagolfaeigion y w o tO i 100. 
Rfaifedi/r atmnron y^ \^ 

Ck)beitfaiwyf, Mr. Golygydd, y hjáà cy 
hoeddi llafiir ^ Ytgolion finli^bothol yn y 
mìaoiion Cymralg yn fodidíôn f grei^ awydd 
^n y nhtnt sydd yn byw yn yr oea ddiwyg- 
ladol oon i addÿsgo gûr Duw yn ea dyddiae 
boreuol. Ac os defnyddîr yr ttdeg briodol a 
manteiaiol faon gan bfantyr oee j<tym yn bŷw 



tìènuiaeth ẅarir^ 



119 



dflnt a'r mi ddyibdol, dir jw- y bydd agwadd 
Bwj rhagorol a gobeithiol am weitbwyr i 
Murío gycla y cynbiioaf mawr, ac y bydd 
aeboa Dow yo fwy blodeuoff a gogoaeGÍdaa 
yo Y byd. Greeyn fod cyo lleied o ymdrech 
o blaid ■eWdliad mor ddaionos a bwo yo y 
rbai a brcmeaaot eo hymdreohîadaa o blaid y 
daynias nad y w o'r byd hwn. 

Yr eiddoeh yo oatyogedig, 

BsifjAiiiii Jonis, Yêgrifenydd. 
WiLUAJC WiLUAMS, Ooíygydà, 

AmeMed byw 1 itewedd,~y w*r yigol 



£t haddyig (wiw i'r dlwodt 
A wna W0, eres a hedd. 

yw U o hyd— 1 gjrhaedd 
RhaforioD y bTwyd ; 
A Ewiwnef tfbrddlanthalyd, 
Geir yn hoo, tra bron a bryd. 

Aiddgarwch, cofiwch. a'i eyfyd—a dawa 
£i dyirion gwyeh byiryd ; 
Tn hnan baan arwy*r byd, 
Oleao at Aawylyd. Ym TsoazrxKTDD. 



ACH08 T PAECH. T. P. HUGHES, OHIO. 

Mb. Ooi. — Gwîríonedd ydyw fod yn ddy- 
ledswydd rhwymedig ar holl eglwyai y iaìnt 
ì ofiahi am ea tlodioo. Gorchymynir i ni 
weitldo á'n dwylaw, yr hyn aydd dda, fel y 
byddo geoym bath i'w gyûana t> hwn y 
mae aagea amo. Eph. 4. 25. "Agor dy enao, 
bara yn gyfiawn, a dadleu droa y tlawd a*r 
aogeooa.*' Dtar. 31. 8. Ond y mae yn ddy- 
ledawydd ddyblig amom i ofiâia am ein hen 
wasiidogioD tlawd a methiedig. Yn breaen- 
ool, y mae amgylohíadatt yr hen frawd Thoa, 
P. Hngbes, Heîdtnborg, Ohío, yn galw aylw 
mawtt modd neilldnol. Y mae Mr. Hoghea 
yo adnabyddoa i laweroedd yn Aroeríca, fel 
nad oea acfaoi dy wedyd llawer am ei allu* 
oedd, yn enwedig wrth y rhaî a ddarllenaaant 
ei obebiaethaa baddiol a dyddorgar, nea a 
gly waant ei bregethaa effeithiol a manol. — 
Uawer Uwyddyn bellach y mae wedi bod yn 
y weinidogaech, ond y mae yndra thebyg lâd 
jdyw i fod ymayn hir mwy. Y mae benaint 
a chyatodd trwm a blin wedi ei ddal ; ae nid 
jn onig hyny» ond befyd y mae yn dlawd 
iawn o imn ei amglchiadao ; le, yn wir dlawd; 
eblegyd oid oea gaoddo ddîm at ei gyonal 
ond fel y byddo yn caei gao ei gymoiydogioo 
•e eraill ; felly y mae yo eíthaf cyfyng amo, 
rfawog ei gyatodd a'i dlodì, fel y mae yo 
wrthddrych toatorí a chydymdeimlad pawb a 
bairBbaiit ddy^gyblioo leao. 

Y mae acfaoa yr heo frawd wedi bod dao 
aylw y gymmydogaeth boo yo gy ffrediool, ao 
j mae pob eowad wedi gwnead yn anftydol 
taag at at gyaorthwyo— eaaglaaom rhwng 
wyẃ a naw dolar iddo, ood oid cyo bod ea 
bngeo. WHfa ddywadyd fayn nid ein bwr- 



iad y w oaniDol eio hooaio, eod dangoa n«|l 
ydym am oeod beicbiao ar yagwyddao eraîU 
nad ydym yo foddloa i'w cyd-ddwyo eiii 
hiDaio; ood yn bytrach roddi cyfle i eraiU i 
g>flawQÌ cyfraith Criat "Dygwch Mcfaìaa 
eich gilydd," Sbn, Dichoo y byd<i rfaaì peth* 
ao yo toeddo rbai persoDaa i fvnei heìbio i'r 
ya^ríf huo yn ddisylw ; ood bydded i oi ya« 
tyríed amgylchiadau, a chymeryd gair yr Ar- 
glwydd yo rheol i'o hymddygiadaa, yr hwo a 
ddywed, " Oa dy elyo a oewyoa portha ef ;" 
Rhuf. 12. 91. " Eithr yr hwo aydd ganddo 
dda'r byd hwn, ac a welo ei fmwd mewn 
eiaiao, ac a goddio ei dostarí oddi wrtho," ftc. 
1 loan 3 17. Gobeìthiwn y bydd iV eglwyai 
gymeryd yr achoa dao eu aylw yo ddioad, 
gao yatyríefl mai dyma dyatiolaeth y rhai 
aydd wedi bod yn ymwelad á'r brawd Thec. 
P. Hughes yn ei gyatodd a'i gytyngder. Felly 
nid 8WD heb wiríonedd ydy w ; am hyny gyda 
brys gwnawn ein rhan. 

Pwy bynag fyddo yn anfon neu yn rhoddi, 
cyfeiríed fel y caolyn— '^2««. Thoe, P. H'ughéê, 
HeeuUnburgh, Portage Co,, Ohio. 
Yr eiddoch yn barchoa, 

Talmadgi. J. Japr&STS. 

O GaSwn alerhao m^ nid tmrhyw delmlad ang- 
haredig oedd yr «choe na bnaaem wedi gwneud sylw 
crj«petìiainMr Tnol o amgylchiadau yr hanfrawd 
hybarchu* ucbod. (gan eu ood i raadan wedi au 
gwneud yn hya bys i ni o*r blaen ;) ona adpabjddiaeth 
o sefyllía ÌBcl a gwasgedig yr eglwyai Cymreig trwy 
yr ardaìoedd hyn—y mae eynnal yr achos cartrefol 
ya fwy oag y mae aauyw o honynt yn medm al 
wnead mewn modd cyaurua ; o ganlymad nid oedd- 
em yn meddwl jr buaaai o uorhy w ddyben i ni osod 
achosy brawd Hugbea o flaen yr eglwysi. cyn t buaa- 
ai pettiaa yn cy&ewid er gwall. Owyddom loà gaa- 
doo eígffeiìẅin yn yr ardal hon yn gysiai ag artbd* 
oadd eraill a fyddant yn barod i'w gyoorthwyo mor 
fuan ag y gaìlant— diau nas gallant wneud yn well nag 
asora loor haelioana ag y medipnt i'r hen hwneer 
fiyddlon sydd yn awr mewn oyfyn^sder. Cofier fod 
galwad uniongyrchol am gymhorih ; o ganlyniad nld 
oea dim amaer i'w golli. Oa bydd neb o'n eyfelUion 
agosaf atôm yu barau yn oreu,gfl1ant anfon eu eyf- 
raniadau i nl. eydnábTdoâr hwrnt yn y Seren, a thros- 
glwyddwn y swm i'r nea frawd profeolg. — Ooi.. 



LLAFUB YSGOL 6ABB0TH0L YR AIL 

EGLWYS FEDYDDIEDIG GYMRÇ^G 

YN ÜTICA, C. N. 

Llafur yr Yagol hon am y chwarter di- 
weddaf aydd tel y canlyn : 

Adroddwyd— 73 o bennodan; 1095 o ad- 
nodau. Aroiygwr 1 ; Athrawon, 6 ; canofarbif, 
^ JoHN BoBiBTs, ysgT' yt* Yeg&L 

O. T. Dymmia yr eẅviy hoa wnead yn bysbrs 
trwy gyfrwng y Seren OrUcwinol. ei bod yn y cwroä 
haaner blynyddol. a gynnaliwyd yn Cünton, aryr ail 
ddydd Mawrth yn lonawr, IBẂ. wedi cael en derbyn 
i*r unbeb a berthyna i'r jfglwjjA bad^dladlg ya 



mbüth y Saeson ŷn swydd Ooeida, 



Os dyf- 




fsoddynt wrth wnend. 

'uue 'SmtUM^ Yfigrifimféiff Mgêmm. 



120 



Hanesiaeth Dramor. 



YR ACHOS CBEFYDDOL YN BLOSSBÜRG. 

Gweinyddwyd yr ordinhad o fedydd yn y 
lle hwn yn afon Tioga. dydd Sul, y 29ain o 
EbriU, gan y Parch. H. Sherwood, o Mane- 
field. Traddodwyd pregith rhagorol ar yr 
achlysar, ac yna arweiniwyd dwy i'r dwfr, 

Íjn ngwydd cynnulleidfa luosog iawu— mor 
laoBoç fel nad wyf yn meddwl lod nemawr o 
drigohonydrefa'i chyichoedd nad oeddent 
wyddfodol. Carwr y Gwir. 



TERFYSG YN CANADA. 

Er j dyagwylid gwrthryfel yn Canada gan 
y rhai sydd yn hysbys o deimladau y werin 
yno er ya peth amseryn ol, eto, ymddengys 
iddi dori alfan yn gynt na'r dysgwyliad. Yn 
ddiweddar prydnawn y25ain o Ebrill, aelhy 
Llywodraethwr Cyffredinol i lawri'r Seoedd- 
dy, Ile y cydsyniodd ag amryw o ddeddfau 
nowyddion, yn mhlith pa rai yr oedd sweith- 
red er atal terfyagoedd. Pan ddaetb uyn yn 
hysbys i'r werin» ta allan, codasant wrtli y 
miloedd — taflasant gerig, wyau drwg a pheth- 
aa cyffelyb at gerbydy Lly wodraethwr, a dy- 
wedir i an oV wyau ei daro yn ei wyneb ; pa 
fydd bynag, llwyddwyd y yru y cerbyd trwy 
ea canol. 

Yn yr hwyr yr oedd y cynhwrf yn cynyddu. 

Cyflogid dynion i osod y terfysgwyr i lawr. 

Ymgynnullodd tua phedair mil o eylch y 

Benedd-dy,lley dechreuwyd trwy daflu cerig 

at y ffenestri ; «eth yr aelodau allan — yn fuan 

yr oedd yr adeilad ardân raewn amryw fanna. 

Llosgodd y cwbl — yr hoU gofnodion, cyfreith- 

iau, a deddfan. er ys amry w gannodd o flyn- 

yddoedd. Nid oedd nnrhyw ymdrech yn 

peiriannwyr er atal y tàn ; ac yr oedd niler 

y terfysgwyr erbyn hyn yn 7,000, y rhai a 

Aerient y niilwyr, ac a'u cadweut yn hoUol 

dan ea rheolaeth. Dysgwylir hanes pellach 

a mwy cynhyrfus eto. 



TYWYSOGAETH CYMRU. 



Manceinion. — Cynnaliwyd cylchwyl gynt- 
af Cymreigyddion Manceimon yn yr ysgotdy, 
dan gapel y Parch D. Rhys Stephen, gyda 
gorwychder ac ysbryd bywiog. W. Edwards, 
Ysw., brodor o Fon, ac un o gynghorwyr y 
ddinas, yn y gadair. 

Caerymarfon.— Ebrill 5,a'r6, cynnaliwyd 
cyfarfod blynyddol yn nghapel Cynuulleidfaol 
Joppa, pan y cymerodd y brodyr cauly nol ran 
yn y gwasanaeth : A. Jones, D. D., Baugor; 
R. P. Griffiths, Pwllheli ; J. Jones, (T. C.) 
Rhyl; W. T. Thomas, Llanddaniel ,* £. Jones, 
Llanengan ; T. Thomas, Hebron ; a J. Charles, 
Llanrug. Cafwyd un o'r cyfarfodydd mwyaf 
llewyrchus trwyddo. 

CtocAENOG.— Ebrill 8, (Sal y Pasg,) cyn- 
naliodd y Methodistiaid Calfinaidd eu cyfar- 
fod pregethu yn y capol porthynol iddynt yn 
y lle hwn (Bethesda,) pryd y gweinyddwyd 
ar yr uchlysur gan y broclyr J. Uoberts, Llan- 
gollea; R. Jones, Treftynon; C. Nuttall, Dys- 
serth ; a S. WiIIiams, Rathiu. 

CwMÁFON.— Y mao teuli^ panẁus yn y Uo 



hwn wedi cael eif tafla i'r trallod mwyaf gan 
hucan-Iaddiad Mr. T. L. Evans, am fawer o 
flynyddoedd yn ngwasanaeth yr English Cop- 
perCompany. Yr oedd y boneddwr anfibr- 
tanus wedi bod yn dyoddef o dan y cystadd 
trymaf y mae y natur ddynol wedi bod yn 
ddarostyngedig iddo — anmhwyllder pruad- 
glwyfufl. Ar foreu dydd Sadwrn, gadawodd 
ei geidwad ef yn y gwely, ac a aeth i lawr 
y grisian am ychydig o fynadao. Ar eiddych- 
weliad i'r ystafell wely,tarawydef ag arswyd 
wrth weled ei odde/ydd ar lawr a'i wodf 
wedi ei dori, a'r ellyn wedi ei thynganad yn 
ei law. Cafwyd cymhorth meddygolYnfaaD, 
ond yr oedd y wreichionen wedi ehedeg. Y 
mae y modd y cafodd yr ellyn yn ddirgel- 
wch, ^au fod y person a ofalai am dano wedi 
rhoddi yr ellynan yn ofalus dan glo. Yr ocdd 
mewn parch cyfiredinol. 

AcERSTCHAN. — Dygwyddodd damwain ar- 
swydus yn mhwll y peiriaut, yn y "British 
Irou Works," yn Abersychan. dydd Mawrth, 
yr 28aîu o Fawrih. Yr oedd dyn o'r enw 
Wm. Fugh, a bachgen bychan o'r enw T. 
Meredith, yn myned ar hyd yr heading, pan 
sylwodd Pugb fod un o'r tram plateê allan o 
drefn, ac a gyfarwyddodd y bacngen i'w osod 
yn iawn, tra yr aetbai efe yn mlaen at ei 
waith. Rhoddodd y bachgen eî ganwyll ar 
lawr, ac a oedd yn myned i ufnddhaa i'r 
gorchymyn, pan y cymerodd tanchwa le. Y 
bachçen, druan, a laddwyd yn y fian. a ni* 
weidiwyd saith o ddynion. Y bacbgen a'i 
frawd oeddynt unig. gynnaliaetb mam ac am< 
ryw o blant eraill. 

Tredeoar. — Y mae y Tredegar Lron Com- 
pany Wídi gorphen rhoI-**elin anferth o faint- 
loli, yn gyssylltiedig ô'u gweithiaa eraill yn 
y dref ucnod. Dywedir mai hon yw y fwyaf, 
nid yn unig yn ardal haiarn Deheudir Cymra, 
oud yn y oyd, ac y mae yn gorchuddio yn 
agos 1 erw a hanner o dir. GelUr edrych ar 
hynfel cyfrif newydd yn haneayddiaeth Tre- 
degar, yn gymmaint ag y bydd y felin new- 
ydd pan mewn Uawn waith, yn achosi rhoddi 
swaith i o ddwy i dair mil o ddynion, 500 o 
ba rai a fyddautyn gweithio o fown ei mur- 
iau. Caíwyd fod yr hen felin yn analluog i 
gwbl-orphen yr baiarn ar o! ei roi yn y 
pudling fumacei gyda chyflymdra digoDoI, 
ac y mae cymmaint ag 8,000 o dunelli o hai- 
arn pigt wedi eu pentyru. Mor gynted ag y 
bydd y swm auferth hwn wedi ei weithio i 
lawr, bydd tair o ffwmesiaa eraill i gael ea 
codi, gan na bydd y saitb fl'wmeB presenDol 
yn abl i gadw y felin mewn llawn waith.— 
Dywedir yr adeiledir .300 o dai yn fnan. Y 
mae rhoddiad allan y fath swm o arian yn 
sicr o achosi budd mawr i Dredegar. Cyfod- 
wyd yr boU adeilad oddiwrtb gynlluniau, ac 
o dan arolygiaeth Mr. Thomas EIIis, yr hwn 
sydd wedi ood yn ngwaBaoaeth y Gwmpeini 
lawer o flynyddau. Penderfyuodd y trigolion 
enwogi y dydd trwy arddangoaiad cyhoeddoi 
o haelioni a llawenydd. Codwyd tua £350 
ynyrardal, a cbyfranodd Mr. Homfray £50, 
taag at gael cig, bwyd a diod ì'r tlodion. Ba 
gorymdaith fawr a chiniaw yn y pFydnawn. 
Mr. George Homfray a gyflawnodd y ddefod 
o '* droi y barr cyntaf," yn ngwydd tua 6,000 
ü «drychwyr. 



Tyteysogaeth Cytnru. 



121> 



^"•■-/^ .^-rN /^..r\ /-S.írx /^ ^ , 



DlWYGIAD CrEFTDDOI. PlftGAH, MyWWT. 

Rhan o Lythyr oddiwrth 1 Hile-y at Oìygydd 
y Btdyddiwr. 

Mr. Gol. — Y mae yo hysbjs i ohwi ac i 
smryw eraill, am symudiad y Parch Wm. 
Tbomas, gynt o Blaenywaao, atom ni yn y 
gwanwya 'diweddaf ; eithr helynt eilafuryn 
ein piith a ddichon fod yn newydd ì lawer : a 
dy wenydd genyf anfon yr hanes i chwi, am y 
bydd yn newydd da i bawb o gyfeillion y 
Ceidwad. 

Gyda ei fod wedi êefydln yn ein plith, gwel- 

odd ei baoao, megys gwas yr Ârglwydd gynt, 

wedi ei osod yn ughanol dyffryn, a hwow yn 

llawo esgyrn, ac yr oeddeot yn aml iawo ar 

wyneb y dyffryn ; ac wedi syllu yn dd wys ar- 

oyot, gwelodd mai sycbion iawn oeddent: 

eto i gyd, ar orchymyn ei Feistr mawr, efe a 

ymosododd yn egniol iawo ar y ^orchwyl o 

waeddi aroyot, gan adael y caolyniad yo llaw 

yr hwD a orchymyoodd y faih orcbwyl au- 

nhebyg o ateb uo dybeo. Ond, eb efe o 

hjjd : •* O esgym sychion, cly wch air yr Ar- 

glwydd :** ac fel yr wyf by w» fel yr oedd 

yn parhan yn selog yn ei waitb, rhyw ddi- 

wmod ba swn, ac wele gynhwrf : ac, er 

syndod mawr i ni oU, yr esgym a ddechreu- 

asant symad a dyfbd at eu gilydd, — asgwrn 

at ei asgwra; ac yn y man, cyfododd giaa 

a chig araynt, a coroeD am danynt; ac yo 

wir yr oedd yr olygfa yn fywiog dros beo; 

eto yr oedd yo amlwg bod rhywbeth raawr 

wedi^o yo eisiaa. Yna gwaeddodd Mr. Tho- 

mas drachefo fei hyu: **0 anadl tyred oddi- 

wrth y pedwar gwyot, ac anadla ar y lladd- 

edigioD nyo, fel y byddoot by w ;" ac yo y 

mao yr aoadl a ddaeth ynddynt, a neidiodd 

torf o hooyot ar ea traîed yn ebrwydd ; ac 

erbyo ea rhifo y maeot yo Ua mawr, ac oU 

weithiao yo ymddaogos yo anioo, megys rhai 

yn perthyo i dealu Israel, er mor anobebyg 

oeddeot y dydd aralL *• 0*r Arglwydd y 

daetb hyo, a rhyfedd yw yo eio golwe oi." 

Efe a woaeth i ni bethaa mawríon, am iiyny 

yrydym yn llawen. Oddiar ddyfodiad Mr. 

Tbomas atom, oid llai nag on ar bnmtheg a 

deagain sydd o'r newydd wedi gwisgo Crist 

am danynt yma — rhai o honynt ar y drydedd 

awr, rfaai ar y chweched, rhai ar y nawfed, a 

rbai hefyd ar yr unfed ar ddes a ddaethant ; 

a chyBogwyd hwynt yn ddiwahaniaeth gan y 

Gwiollaoydd trogarog. Heblaw byo, y mae 

befyd toa 29 o grwydríaid wedi dychwelyd 

i'r gorian, ^o lefain yo dost — rhai a'u hes- 

gyro yo fríw ; ac eraiU a chlwyfaa trueoos 

arnyut, yo ddigon amlwg fod cwo y fall wedi 

gwrDeod ea boí aroyot, pao yr oeddeot yo 

rbywle yo y drysni.— -draw yn rhywle yo 

Diwloedd mynyddoedd Uwm gwrthgiliadau. 

Daeth y Pen Bogail a hwynt yn ol ar eì ys- 

gwyddaa ei hoD vn Uawen ; ac y maent yn 

awr yo cael ea besgyra wedi ea rhwymo, 

a*a clwyfaa wedi eu trío gan y Meddyg 

anffaeledig. Diolch iddo. Parhaed aweloo 

Carfaría ì chwytha. 

Mae yr achos yo adíy wio mewn amrywiol 
o fanaa eraiU yn swvdaFynwy. Mae líawer 
wedi ea dychwelyd yn Abersychan ; Taber- 
■•cl, Peoygara ; a'r eglwys Seianig, Pontypwl. 



URDDiAD.^Ar y 28ain o Cbwefror, a'r laf 
o Fawrtb, cynnaliwyd cyfarfodydd yn Pant- 
ycelyn aSahm, swydd FrycfaeÌDÌog, i'rdyben 

neiilduo y brawd Ezeciel Jones, diweddar 
fyfyriwr yn athrofa Pontypwl, i foíd yn esgyb 
yn y lleoedd uchod. Cymerwyd rhan yn y 
gwasanaeth gan y brodyr J. Hugbes, Mon; R. 
DaYÌes, Dyffryn Claerwen ; T. Thomas, ath- 
raw, Pontypwi ; R. £Uis, Syrhowi; B. Ëvans, 
Hirwaeo ; £. Príce, Maesyberllan ; B. Owen, 
Capel SioDÿ swydd Gaerfyrddin. 

Arall. — Cbwefror y 6 a*r 7, neilldawyd 
y brawd Jobo Edwanis, o atfarofa Hwlfforad 

1 waitfa y weinidogaeth yn Llaurbyd, ser Ar- 
berth. Y dydd cyntaf, pregethodd y brodyr 
£. Edwards, o Orsaf Penfro, a — Williams, 
Ebenezer. Y dydd canlynol, y brawd D. 
Jones, Feiioganol, a draddodododd araeth ar 
oatureglwys Gristiooogol ; a D. Davies, ath- 
raw yr atbrofa yo Hwlffordd, a bregetbodd iV 
gweinìdog ; acyna Mr. Thomas, Trehale, a or- 
phenodd trwy oaod i fynu yr urdd-weddi. — 
Y mae y brawd ieuaugc bwn yn dechreu el 
weioidogaeih o dan amgyichiadau cysuros a 
gobeitbioi. 

Sthddìad GwEiNiDOG.-^Mae y Parcb. D. 
L Pu^h, • Orsaf Penfro. wedi derbyn galwad 
unfrydol yr egiwys yn Cotton Street, Poplar, 
Llundain. 

Arall. — Mae y Parch. Morgan James wedi 
symuil o Salem. Meidrym, i gymeryd gofal ' 
eglwys Soar, Llwyobeody. 

Anrheg I Wbinidog. — Y Parch. S. Willi- 
ams, Naiitygio, a aothegwyd 4 swm faaeliooos 

arìan yn ddiweddar, at bryou llyfrau, gan 
Mr. WilliamB, siopwr, Brynmawr. ^ Gan mai 
liyíraa ydyntofferynau gwaith gweinidogion, 
byddai yn dda pe edrychai eglwysi ar fod di- 
gon o doolê gan eu pregethwyr — hwy gaent y 
iles. 

Ctfarfod Trimisol tr Hk» Gtmanfa, — ^a 
gynnaliwyd yn y Capel Newydd, Chwefror y 
14 a'r 15. Dechreuwyd y cyfarfod cyntaf gan 
John Hogbes, Jesreel ; a phregethodd Tbos. 
Evans, Jezreei, a Richard Davies, Dyffryn- 
cleirwen. Boreu dydd lau, dechreuwyd gan 
James Evans. Nantgwyn ; a phregethodd E. 
Príce, Maesyberllan, a Stephen Pagh, Bron- 
dre, a T. Wiiiiams, Cwmdwr. Am ddaa yn y 
prydnawn, decbreuwyd gan Thomas Hop- 
kios, Llanidioes; a phregethodd T. Evan8, 
Jezreel; D Davies, o*r Doleu, yn Saesnaeg, a 
D. Jarman, Pontnewydd. Am 6, dechreu- 
wyd gan John Joues, (Wesieyad,) a phregeth- 
odd E. Brunt, Bwlchysarnau, ac IsaacJones, 
Staylittle. 

Bro Moroanwo.— Mao cyfarfod miaol eto 
wedi ei sefydla yn mro Morganwg gan y Bed- 
yddwyr. Bu y cyntaf yn y Bontfaen. y 7fed 
a*r 8fed o Fawrth, 1849, pan y penderfynwyd 
ei gynnalyn mlaen. Decbreuwyd y gwaban- 

01 oedfeuon gan y brndyr R. Davie8, Penyfai ; 
R. Edwards, H Jenkins, ac E. Samuel ; pre- 
getbodd H. Jenkins, G. Lewis, B. E.Thomas, 
B. Davies, H. W. Hugbes, J. Lawrence, J.P. 
Jones, a D. Rees, Àberteifi. 

Y cyfarfod canlynol i fod yn Llancarfan, yr 
ail Fercher a laa yn Ebríll. 



1S3 



Tÿmfêogadh Oymru. 



Y MoRMOiriAiD. — Ar j t4eg o Fawrth, otd' 
naliwyd cyfarfod cyboeddafi yn Dghapei y 
Bedyddwyr yn Aberafan, (oblegyd fod nea- 
add y dref yn rby fafh) i wrando ar y Parch. 
J. B. Morgan, Lleurwg, yn traddodi darlith 
ar godiad a chynydd y gwTríoniaid hyn. Y 
Parch. R. Morgans, A. C, Yicar y lle ; yn y 
gadair. Yroedd yr araetb yn ftraeih a man- 
ol, ao yn firwytb ymohwit amyfyrdod dwys ; 
a'r capel eang yn orlawn o bobl yn gwrando 
ar ffblineb corffoledig. Talwyd moeao barch 
ì'r cadeirydd parchus a'r areithiwr medmB 
am ea gwaflauaetb. 

Y Parch. D. Hoohss, Trkuch.— Y gwr 
parchaa hwn a haoodd gyda'i dadau ar yr 
20fed o Chwefror, diweddaf, yn ngbanol ei 
ddyddiau. Nid oedd yn ail i neb vn y cyf- 
eowad parcbus y pertbvaai iddo feí pregeth- 
wr. Yr oedd yn fyfynwr treiddlym, ac yn 
draddodydd hyawdi, yn llBfuriwr caled yn 7 
winllao, ao o fy wyd diargylioedd. 

EtHBILFPORDD DCHSUDIR CtHRU. — Dywod- 

ai Mf. Burrell, yay cyfarfod hanner blyuydd- 
ol diweddaf, ei fbd yn dytgwyl y byddai y 
rheilfibrdd hon yn barod i'w hagor o Gaa- 
newyddarwysg 1 Abertawe, toa diwedd y 
gaou nesaf. 



BRAWDLY80EDD Y DEHECDIR. 

Morganwg. — Agorwyd y brawdlya hwn yn 
Abertawe, Cbwefror 27, o flaeo yr Yaad Ene: 
parfaaodd cbwech 'diwrnod. John Coiinors, 
25ain oed, Gwyddel, a gyhaddid o laddiad 
gwirfoddol Tbomaa Lew», o Gaerdydd : ar 
ol ymgynghíirí toa 20 mynud, y rbeithwyr a 
ddygaMUti'rberbyn, " euog o ddyn-laddiad." 
Yna y barnwr a anerchodd y carcbaror mewn 
araetb fer a pbwyiig, a dedfrydodd ef i all- 
tudiaeth d^os ei fywyd. John Harry, 31 oed. 
am ymddygiadau annbeilwns tuagat Catbe- 
rine DaYiee, o LanoaríaD, a alÌtudiwyd am 20 
inlyuedd. Jamaa Rudd, 30 oed : Nathaniel 
Rudd, 20 : Pbilip Rudd, 19 : ac E«dw. Lewts, 
llangc bychan ; yn erbyn pa rai yr oedd cryn 
agatu o g) fauddiadau am daidoriad a lladrad- 
au, &c. Alltudiwyd James am ugaio mlyn* 
edd: a Pfailip ac Ëdward am saith. Rhydd- 
hawyd Nathaniel. Carcharwyd Robt. Wtili- 
ams, 19 oed, am ddwy flyneda, am fratbu uo 
William Steward, yn agos i'r Briton Ferry. 

Penfro.'—Nìd oedd un achoa o bwys yma. 
Bu y líyB yn agored ddan ddiwrnod. 

Aberteífi — Yr unig acbos o bwys yma oedd 
eiddo Bei\jamiu Ricbardfl, yr bwn agybuddid 
o fod yn achoa aogeu i un Ann Bicbardfl, 
CwmnantyffÿnoD, plwyf LlanguDÌlo, trwy ei 
tharo á cbareg, |Nin yo casglo eirin ar y ffin- 
glawdd rfawog ei tbyddyn bi ag eiddo y car- 
cbaror. Rheithfiim, dìeoog. Elias Tfaomaa, 
agybnddid o dori tŷ Samoel Daviet, oriorydd, 
LTandysilo-gogo, gyda bwríad i ddwyn rhy w 
betb ôddi yno. Ond dman ag ef, nid oedd 
am ddwyn dim namyn merch y tý, ao ar y 
noaon mewn dadl aeth yno î weled ei anwyí- 
yd; ond raewn caoMyniad agorodd ffeoettr y 
tad yn Ile y feroh f yr hwn pan gly wodd y 

3'madiad a aeth yno ac a dorodd ei ÙLwd ag 
lyn; dychwelodd Eliaa, clniaB, a*i fitwd yn 



fríw o herwydd y tad, a'i galon yr an modd • 
herwydd y ferch. Pan ddaetfa yr achoB vn 
wybodus, penderfynodd y ud ei erlyn am dŷ- 
doríad. Prawf hyn ei fod yn dylawd, pe am- 
gen boaaai y tad yn eana WeUowie 4o «jr eot- 
ta^e, iddo. Rfaeitbfam, dìeaog. 

T;atfr/yrddé9».-^Dim o bwys ond un achoo. 
Ad^ Matfaews, OAercfa Uytbyrdy Caerfyrddio, 
yr faon a gyfaoddid o ledratta amryw lytfayran 
yn cynnwys arian, âcc Edrychid yn mlaen 
gyda Uawer o bryderar yr acfaos yma, o ber- 
wydd boneddigeiddrwydd fr cfaydnabyddiaeCh 
teulu y garcfaares. Dygwyd y rfaeitfalarn yn 
ei faerbyn, *• Enog"— gyda cfaymaradwyaetfa i 
drasaredd . Dedfryd wyd fai i ddeng mly nedd 
o alTtodiaeth. 



»>/M^^»<^^^^*»^N^»- 



í 



bavi( 



LLAnmwsT.— Taflwyd y dref faon i gyffro 
mawr yn fawyr prydnawn y dydd Llon olaf 
70 Cfawefror diweddaf, trwy i'r gair fyned ar 
.ed fel tán gwyllt fod Oweo Wiüiam (Owen 
Pontycrícwdì wedi llofhiddio ei wraig. Yr 
oedd yn wir fod y wraig wedi marw. Cahvyd 
hì gan ryw bersonao a aetfaant i*r tŷ, yn gor- 
wedd wedi marw ar y llawi*, a babaa trí mia 
oed wrtfa ei faoofar. Yr eedd y dyn wedi di 
gadael. Yr eodd rfaai o*r ^mmydojpoB yeb- 
ydig cyo fayoy wedi clywed cfyn àrwtt, fei 
pe baasaì y gwi^ yn ei cbaro. 

LLAHnTBta, SWTDD GAERPT'áDDIll. — Ych- 

4ig ddyddiao yn ol darffa i fnwcfa, eiddo Mr. 
^avid Tfaomas, Cilyrycfaen, fwrw trí o loi. — y 
cwbl yn fyw ac yn iacb. Hwn yw yr aildro 
iddi wneutfaor yr an petfa. Y mae ganddi 
ddau lo bob genedigaetfa. Bwríodd ddea- 
ddeg o loi o fewn pam' mlynedd. 

Mkrtbtr.«— Cafodd trígoHon v eweitfafeydd 
eo lloni yn iawr trwy gly wecf lod oodiad o 
agaio swllt y doDell yo mfarísoedd faaiarn, a 
bod y fasoach yo arwyddo yn Ued obeitbiol, a 
chryn alwad mewn llaw. Cymerodd codiád 
le yn ngbyflogau y gweitfawyr mewn rai man- 
aa, yn deby^ i'r byn oeddent yn niwedd y 
flwyddyn ddiweddaf. 

YMG4IS AM ARIAN DABJbR — NOS FaWftfa, 7 

6fed o Fawrtb, fel yr oedd Owen Wiüiaaa, 
Llwyobandir, ger Betfaesda, yn dyfod adref 
toa 10 o'r gioon, oanfu naewo oae oymmydog 
iddo er ei frdw ddyn a dwy ddynes yn ngha- 
nol y cae> ac antnfodd a^nt, ^an feddwl mni 
ei gymmydog, (peMsfaenog y Ut,) oedd yno vb 
gwnead ile i gladda rfay w anifiul a allaiai íod 
wedi trengo. Wedi iddo fyned a^nt, canfu, 
erei sioo^igaetfa, mai dyeitfaríaid oeddynt, 
ao ar en canfyddiad o bono ymaflodd braw a 
dycfaryo ynddynt. GoíynocÌd O. W. iddynt, 
<* beth oeddyntyn ei wueud yn y fan hono ?" 
Atebodd y dyn mai chwilio am rhyw beth yr 
oeddynt : ar hyn ymaflodd tybiaetfa natnnol 
arall yn O. W., ac aath i gyrofau yohwaneg o 
bobl yno ; ae wedî iddo àefnu snrnynt aetbant 
ymaitfa. Ond goddiweddwyd fawy drachefn 

ginamryw erbyn hyn, ac er ea bofi nid oedd 
wr i'w gaal ar y cyntaf, ond wrtfa bwyno 
arnynt, addefent ea dyben, aef mai nn o'r 
merofaed hyny oedd wedi breaddwydio am- 
ryw weithiaa Ibdyn y ÌM» faono anandaw» 
a bod rhywbelb w^ à^^^djd wrùá y 
bydM yno yn ett-cyfarfeá at banner no^«n 



Priodaiou a MarwoUuthau. 



133 



aichaeatbeddwcb heb dneio am danynt — 
Yr oedd y twll a gloddiwyd gaoddynt pryd 
hyny tna Uatbea a hanner o byd, a tbros ddwy 
droedfedd o ddwfn; a methwyd a chael ailan 
tnry chwilio fod dim dyben ganddynt. ond 
yn ODÌg chwilio am arian daear. Yr oedd y 
dyn wedî dod yno ddeaddeg miUdir o flordd ; 
ofld yn ardal Betheeda yr oedd y mercbed 
yo byw. Brawd a chwaer a merch cbwaer 
oeddent Maa yn ddrwe genym fod dynion 
^ yr oes bon jrn rhoi oo^ i*r fath freudd w^d- 
lon gwag a dBail. Mae yr hanes yn ffaith. 
— ilfM«ra«. 



PRIODASAU. 

Yn Bgfaapeì Sion, Mertbyr, lonawr 13, çan 
7 Purch. J. Jonea, gerbroa Mr. Boger Willi- 
uBi, cofreatrydd, Mr. John Jones, a Miis Ma- 
iy Lewia, y ddan o Gelligaer, 

Eto, Chwef. 3. eau yr nn, gei*bron Mr. D. 
Lewis, cofreatrTdd, Mr. Wm. Lewia, a Mìm 
Aim Hughes, y ddan o Ddowlaia. 

EtO| Chwef. 94, yn yr an Ue, acban yr nn, 
Mr. Beigamin Tbomaa a Misa Sarab Francis, y 
ddau Goed-y-cymer, ger Merthyr. 

Eto, Mawrtb 9, gaayran, Mr. D. Oriffitb,a 
Mia Âlìce Gríffith, y ddaa o Fertbyr. 

Chwef. 29, yn ncbapel y Tabemacl, Aber* 
daagieddyf, Mr. J. Brown, adeiledydd llone- 
n, Qaay Newy^, a MWa- Pat^ Dayiea, oY 
aallé. 

Cbwef. 23, TnSardîa, Pontyprídd, Daniel 
Eva&i a Sar^ Protberoe. 

Chwef. 23, ju Tnyscynbaiam, John, mab 
hefiaf Mr. Wm. Edwards, Pwllbeli, ac Ann 
Haghei, meich henaf Cad. Wm* Boberts, o'r 
Ibog Robert Porthmadog« 

Gfawef. 28, yn Llanbablig, Ca^ben Bdbart 
JoD0i, o'r Uong Arfon, ag Euaii Pairy» meroh 
h^Heory riiiTy, Ty'nyoao. 

MawHh 6k jfk nghapd f MetbsdìstiaHÌ 
Gilfiondd^ Dinby«h, gan y Paroh. Jobn Pa»- 
vf, fiala. V Pareb. B. PowaU, ttolt, • Mary 
m ienwigpf y^ diwadMar Miw Omi 








Arj 3ydd o Ffewnh, Tn 3íl oed, Jaae RUs- 
spy, aowyt wrmg MV. Robert fEoberts, nn O' 
raoeddwyr y BMyddiwr, Cfte^lydd. Ot^- 
nrír yn fiiwr am dfíli gtti It^oedd o gyftliU« 
ioD a pberthy nnsm. 

Ar y 26ain o'r nn mîs, Era» Lewîs, mab 
i««ingaf M^ Bobort^yndmr biwydd oedU 



Aaii^jninbarwiJ 
Asth ffis wiwlâr 1 

Wm, BlawrAi ÎÙ, yn-Altatamlwydd o*i 
oadran, y brawd Jamea Protberoe. Bu yn 
■sbd am toa 42 o flynyddoedd yn Sion, Mar- 
%r* Bn yn nyoblyd am dymbor, ond yn ys- 
taé r ẅ mis oiaf ymaflbdd y darfMledlìgaeth 
y^m. çrfiiBsoddiad gyda' aarai rc b w an^ül ; 
■s^er pob ty^wc^ a gofill; ÌM mrw yn dow- 
•Hgatf adaél' Maddw a lliiaws o mmHíon, 
ite^aréíal. T»-oaddtti dèm dttiTwad a 



bechadaríaid a'r Ueiaf oV boll saint; ood fel 
eraiU, yr oedd iddo ei goUiadan. Yr oedd yn 
wraudawr da— yn ganwr peraidd a rbagorol, 
acyn weddiwr gafaelgar a fl'yddiug. Ar bwys 
yr aberth niawr y bu fy w a marw, a'i gán 
fydd bytb am dauo yn myd yr anfarwolioo. 

Hyd. 31, Mr. WUliam Jenkios, aelod oSÌ- 
loam, Machen, Mynwy, yn 76 mlwydd oed. 

lonawr 30. Etees Rees, o waith Alcam Mar- 
gam, ger Aberafan, yn 50 mlwydd oed. Yc 
nedd yn frawd nataríol i T. Rees, un o ddi- 
aconiaid yr eglwys yno. Gadawodd bedwar 
o blant i alara ar ei ol. 

Yn Llandaf, gerCaerdydd, Rhagfyr 10, yn 
26 oed, Miss Leah WilUams, merch Mr. Reea 
ac AUce WUUama, gynt o Cefu Pennar, olwyf 
Aberdare, swydd r^organwg. Ymunodd yn 
ienangc ag eglwys y Bedyddwyr yn Aberdare, 
danofel y Parch. Wm. Lewia, Ueybu yn ael- 
od rheolaidd a defnyddiol dros rai olynyddau. 
Tùa'rflwyddyn 1843, symadodd ei tbad i 
Abertawe, ìiô y parhaodd mewn aelodiaeth 
dan weinidogaeth y Parcb. D. Davies. Ood 
nid hir y baont yn Abertawe cyn deaU nad 
oedd y lle yn cydano i iechyd Leafa ; a sym- 
udodd ei thad mor foan ag y gaUai i Landaf, 
mewn gobaitb y baasai awyr iacbos y gym- 
mydogaeth hono yn foddìon i adferu iecbyd 
Leah, ond gwaethygu a gwanban a wuaeth, 
er hoUdynerwcb ei tbad, oetyr hunodd yn 
yr lesa. Ba ei mam farw pan uad oedd hi 
dros bedair blwydd oed. Ei hoff bennUi yn 
ei dyddiaa diweddaf oedd — 

•• Mm Criit a'i wnáv9fédSmäma, 

A*l groeMO o bob rhfw, 
Yn ddigoD i'm i farw, 
Yb ddigoa rm 1 ^n*,** ^- 

Chwef 21, yn Tanoelyn, gor Llanrwst, yn 
21 oed, Mr. John Pierce Jones, diweddar o 
LynUeifiad. Yr oedd yn aelod parchas o'r eg- 
Iwys dan oíal Dr. Baies» 

Chwof. 28, jn flwydd ao on mis ar ddag, 
Bobert» mab laoangaf WiUtam a Jaoe Joaa^ 
Graiglwyd. Dwygylyichi. 

Cfawof. 26, Mia I^Ärir, gwoddw y diwedd- 
ar Thoa. Parry, o Cefnddwyÿwyd, swydd 
PSfwwy, ya 81 ood. 

Mawrth 8. yn 9T ndWydd oed, Eltzabeth, 
priod Mr. Jobn Roberts, Wylfa, ger y Wydd- 
^rag. Bm yn aalod aarobog gyda y T. G. am 
oddaato 30o flyayddoedd. 

Cadd iynsi trwy'r lorddoaea ddU 
A1 phwy» ar (yîiws» foso eti, 
Csmaaliii ef hi aweh y éau 
Vftthroiiiirwali'r< 



t 



Mawrth 9, yn 86 oed, Mfa. libwry Edwaid, 
priod y diweddar Bìchaúcd Edward, Soowdon 
Onide, Baddgelart, 

Mawrth 11, yn 4 blwydd a 10 mia oed, 
Jana^ mafch iaaangaf y Pareh. J. Jonaa, T. C, 
Llaarwsti Bn kaw 10 Bis i'r nn dtwmad a*S 
•araba^fiuM. 

Mawrtb9, yn 19 oed, James, mab'ieaangaf 

y dfweddar J. WiUíaiBa, Plas^ Llaagwyfiur, gar 

Dìfibyohi 

Usara goflii yw Map g w jiW sfoai 
Baiago s s M ìUs gl ÉSwit 
MaSh «rl^ÿaBastoamflm 
Mka ddslloa, BMWilsa «« 



124 



Haneẃteth Dramof. 



Mai^rth 25, yn8 1 oed, Mr. Daniel Matbews 
o Mynyddislwyn. Yroeddwedi hod yn ael- 
üd o'r eglwys Gyuimlleidfaül yn Tyuewydd 
um agos ô5 mlynedd. 

Mawrth 26, yn 69 oed. yu dra dií«ymwth, 
Bachael, priud Mr. Ja«. Pbülips, Orchard*et., 
Llanyniddyfri. 

Mawrth 26, yn 40 oed, yu Llanboidy, sir 
Gaerfyrddiu, Catheriue, gweddw y diweddar 
Barch. David \Voulcock, gweinidog y Bed- 
yddwyr am lawer o flynyddoedd yn Cwm- 
t'elin. 

Mawrth 27, yn 70 oed, Jano. priod Mr. 
David Thomas, High 8lrcet. Meithyr. 

Mawrth 27, yn 42 oed, Johu Williams, Tre 
cefu, ger Aberteifî. 

Mawrth20, yn 69 oed, Tbomaa Davies, gynt 
Old Court, Abergaienuy. 

Mawrth 30, yn 79 oed, William Jone8,Tyn'r 
Ynn, FeurboB, ger Pwllheli. 

Mawrth 31, yn 78 oed, Mary, gweddw y 
dîweddar Cad. William Thomas Owen, ^ynt 
o'rbrig Polly, o PwUheli. 

Ebriil 2, yn 39 oed, EUen, priod Mr. W. 
Owen, morwr, Mariue Terrace, Port Madoc. 

Ebríll 2, yn 3 oed, Mary Elleu, merch Mr. 
Bichard Lloyd, breihyuwr a llieiniwri Uigh- 
street, Treffynon. 

Ebríll 3, yn 32 oed, yn Morfa, NeBn, EUe- 
auor, príod Mr. Robert Hughes, morwr. 

Ëbríll 2, yn 39 oed, yn Rhyl, Hugh Jones, 
am beth aroser lly wydd yr agerles Taliesiu. 

Ebrí!l 2, Mr Hugh Williams, Berw-ucbaf, 
Llaufîangel, Esgeifíon, Mon, yn 7C oed. 



-1 ' 



HANESIAETH DRAMOR. 



E 



PRYDAIN FAWR, &c. 

Y newyddion diweddaraf a dderbyniasom 
/da y Cambria, yr hon a ddygodd bapyraa 
ìoegr byd y 13eg o EbriU. Mae yr oiwg 
faspacboi yn debyg fel oV blaen. Gwnai y 
eerí anrhaith dost yn noheubarth Iwerddon. 
Mae y marwolaethau yn Limeríck yn cyr- 
haedd i wyth cant, heblaw y mfipr anferth 
oedd dan driniaeth. 

Mae achoa ymoeiUdaaeth a rfayddid oyd- 
wybod yn enill tìr: yr achoe penaf oV sylw 
a delid i hyn oedd carcharíad y Parch. Mr. 
Shore, ynghyd a'r fing-gyhuddiadaa a ddygid 
Vn ei erbyn ; ac hefyd llyfr y Parch. W. B. 
Noel, yr hwn §ydd yn gwertha wrth y mil- 
oedd trwy y deymaa. 



YB SIDAL. 



Mae y breaddwjd hoff am annibyniaeth yr 
Eidal wedi ei dori, a rhyfel dymhor Charles 
Albert wedi terfynu yn aflwyddiannus cyn 
prín ddechreu yn iawn. Yn lle cyd-gynnll 
ei fyddinoedd i wneutbur nn ymoaodiad 
ffrymns ar y fyddin Awstraidd, daifu i finenin 
Sardinìa yn anffodns ledn ei fyddin yn rhan- 
edig droa amryw wledydd, gan ddysffwyl 
trwy hyny y bnasai tngoUon y gwledydd 



hyny yn cyfodi fel un gwr i'w gyfnertbu; oud 
yu byu eíe asiomwyd ; a gwel(KÌd erbYu byu 
mai hawB gan y lluaws siarad yu chwydded- 
; ig aui fwrw ymaith iau eu gormeswyr, na 
■ gwoeud yr ymdrechion angenrijüidiol er 
rwblhau hyoy. Yr hen fûeelywydd niedrus 
Radetzki, yr íiwn sydd yn awr yn ei 83 ml. 
oed, ac wedi treuüo yr wyth mlynedd a deu- 
gain diweddaf mewu gwasanaetb railwraidd, 
a gymherth fanlais yn y man ar y tro angbulí 
yma, a chyda medrusrwydd mawr a gynull- 
odd tua 60.000 o wyr i un cyfeirydd, gaa or- 
fodogi y Sardiniaid i ymladd dan aDfautais 
fawr, serllaw mnríau Novarra, lle yr ym- 
ddygodd yr Eidaliaid yn ddewr dros ben— 
gymmaint felly fel y dywedir fod y ddinas 
hooo wedi ei lîenill a'i cbolli bum waith o1- 
ynol yn ystod y frwydr : parhaodd y frwydr 
yu y tanbeidrwydd mwyaf dros oddeutu sailh 
awr ; ond yn y diwedd Uwyr orchfygwyd y 
mìl o wyr, rhwng y rhai a garcharwyd yn 
garcharorion aV rhai a iaddwyd. Addefai y 
Maeslywydd Awstraidd fod tua chant o'ì 
swydddgion, ac oddeutu tair mil o'i íìlwyr 
ef wedi eu lladd yn y frwydr Hon. Charles 
Albert, beb aliu ymostwng iV ammodna 
caethion a argymheflid arno gan y buddugol- 
iaethwyr, a roddes y freniniaeth i fynu i'w fab 
henaf, y Duc o Savoy ; a chynnyeid arf-atal- 
iad ar yr amod bod i Piedmont dalu pedair 
mil-fíl o buunau i Awstría, a rhoddi Aiexan- 
dria i fynu fel gwyatl o daiiad y dirwy à 
chadwraeth yr heddwch. Rhaid addef fod 
Charles Albert wedi chwareu rhan y goroa 
yn deg, trwy ddyfod yn mlaen i wyneb y 

f)erygl yn eofn wrth alwad yr Eidaliaid, heD 
aesn yn ei ymdrechion hyd onid oedd llwyr 
fuddugoliaeth yr Awstríaid yn anocheiadwy. 
Pe buasai yr holl Eidal yn gyffelyb i freaia 
Sardioia mewn dewrder a gwladgarwch, ba- 
asai holl Eidal yn awr yn wlad rydd ; ond y 
gwir y w fod breninoedd gormesol ac offoir- 
laid trahauB wedi llethu ac anurddo y wiad 

Í[ain hono cyhyd, fel nad yw yn aeddfed i 
ẃynhau rhyddid cyflawn yn ddisymwtb. Yr 
Eidaliaid, wedi bod eyhyd dan yr ormes yma 
ar eorff a meddwl, nid ydynt yn debyg o 
eniTl eu rhyddld trwy eu hymdrechion ea 
hunain : ood y mae y Sardiniaid yn son am 
ymarfogi eto yn erbyn yr Awstríaid, gan ddys* 
gwyl yn hyderus jr Dydd i amryfal dalaetuui 
yr Êidal eu cefnogiyn eu hymgaiai wrthsefyll 
y eormesydd : ac nid y w yn annhebyg y 
bydd ychwaneg o dy wallt gwaed eto cyn y 

Eenderfynir y cwestiwn o rhyddid ac anoi- 
yniaetn yr Eidal. 

Mae Gwerín-Iywodraeth Rhufain yn ptf* 
hau yn ei hymdrecbion diflin i aicrhaa rhydd> 
id en dinas a'u gwlad, gan barotoi bydina o 
arfogion vn nghymmydogaeth Civita Ýeochia, 
i wrthsefyll ymgaìs bygythiedig o eiddo Ys- 
baen a Naples i adfem y "Tad Santàidd" i'w 
orsedd. 



{ 



t 



Adnewyddwyd y rhyfel rhwng Denmark a 
Schlestein, ar y 3ydd o Ebríil. Bu brwydr 
rhwng Uynges y Daniùd a magnelydd arior- 
awl y Germaniaid. £r fod yr olaf y» wan- 
ach mewn magnelau a çwyr, gorchíygwyd y 
Daniaid gjda äioUed ddirfawr. 



Y SEREN ORLLEWINOL. 



Cyf. VI.] 



MEUEFIN, 1849. 



[Rflir- 58. 



ESOYRNIAETH PREGETH. 

OAir Y nWBDDÂA TnCOTB7 TBOIfAt, àXm3fOàM. 

AcT. U. 33. 

Tr lumpan ddaeth, a gweled gra$ D-uWf a fu 
tamen ganddo ae a gynghorodd hawb oìl, o 
htyrfryà ealon, i lynu wrth yr Arglwydd. 

¥■ y ^ìrâa hyn yr ydym yn cael haoes, 

I. Tr hyn a welodd Baraabas, " Gras Daw." 
. n. Tr hjn a deimloctd : '' À fn lawen gan- 
dào." 

ni. Tr byn a wnaeth, *' Ac a gynghorodd 
bawb," &c. 

Wilbnu Daw yn yr yagrytbyraa y meddylir, 

1. Etboiedigaeth, cyfíawnhad a maddeaaot. 
IFfydd, carìüd, edifeirwch, a santeiddiad. 
3. Cyoorlhwy i aefyll profedigaeth. 
4 ft efieogyl a'i gweioidogaeth. 
Gras Duw, oblegyd, 

1. liai ynddo ef y mae y ffyoon o hono; 

2. Toddo ef mae yn ddatgaddiedìg. 

$. Trwyddo of mae'n cael ei wneod yn 
effeitbiol i bechadunaid. 

Mae i*w weled, yn 

1. Tn ei effeithiaa. 

2. Tn ei ffrwy thaa ; ' 
cŷnnwyiedig mewo ofndd-dod i air Daw— 
ymdrech droeto — santeiddrwydd boched^ — 
ceriid at y brodyr, &c. 

Mae gweinidogion Criit yn Uawenhau wrth 

weled, yn 

1. T graa aydd ynddynt hwy en <ianain ; 
oiblegyd yn 

5. Ei fod yn arwydd o Iwyddiant o wein- 

idegaeth. 

3. £î Ibd yn arwydd o rwygiad teymas 

fft Hnr 

4. Ei fod yn arwydd o gadwedìgaeth yr en- 
mèàa sydd yn gyfranog o booo. 

5. £i fod yn anrhydedd agogoniantiDdaw 
-ya Dad, Mab, ao Yabryd Gltn. 

Hae ynangenrheidiol i'r rhai graaol oU gael 
en eynghori, o herwydd 
1; Fod ganddynt lawer o dynioB yn eo 
cynghori i'r gwrtfawyaeb, 

Ctf. n. U 



2. Fodtaedd ynddyn^ea hunain, oblegyd 
ea llygredd, i encilio c^diwrth yr Arglwydd. 
. 3, Fod gair y cyngl^ir yn foddion neilldool 
gan Ddn w i'r dyben iV cynnal i lynu wrtho. 

Glynu wrlb yr Arglwydd, yn 

1. Wrth gyfarwyddyd yr Arglwydd. 

2. Wnh gyfiawnder yr Arglwydd. 

3. Wrlh ordíymyotoa ac ordinhadau yr Ar- 

glwydd. 

4. Wrth gyfeiUaoh yr Arglwydd. 

5. Wrtb Iwybraa a ffyrdd santeiddrwydd 
yr Arglwydd. 

6. Wrth addewidion yr Arglwydd. 
^l^Mith bobl yr Arglwydd. 

Glynn o Iwyrfryd c»lon, ^c. 

1. Àm ibd Daw yn hawlio y galon iddo eî 

han. / 

2. A/n fod pob an nad yw yn glyna wrth 
yr Arÿwydd yn sicr o'i adael, a tbyna yn ol. 

3. Am y bydd i holl grefydd y rhai nad ' 
ydyai yn glynn wrtho o Iwyrfryd caloni fyned 
yiyofer^heb on Dow i ymddyried ynddo yn 
jt awr olaf. 

' 4. Am mai y rbai sydd yn glynn wrth yr 
Arglwydd o Iwyríryd calon yn anig, a fydd- 
ant ddedwydd yn y diwedd, ac a gant fod 
gydagefyny nef. 

BeafiÌRDh well l'r dyddUn byfiryd 

Gynt addawodd Èr««nln nef, 
Pan gyflawnir pob rhyw tUlab, 

O'i noU addewidion ef ; 
pryd byn fydd mynydd tŷ yr Arglwydd 

Fry goniwch y brynl»u gyd, 
Shilo'n Frenin ar y fyddin, 

Pawb yn oaagln ato' nghyd. T. T. • 



HYMN NOSAWL Y MORWR. 



Tydi 'rhwn lywodraethi*r mor, 

y gwynt a'r chwerw don ; 
Tan gyegod clyd dy aden. lor» 

Eho dreolio'r noion hon ; 
Y dirfbder Bnferarol 'nawr , 

'Bbwn a i^chwanti di. 
Ddatgnddiaí'n dy alln mawr 

Ynghyd a*n gwaelder nl . 

O Dad, efai llwybr y boì hm 

Sydd dìoe ▼ weiígi gan ; 
OoaCeg» dl 7 ddigua dott. 

Y gwyntiò'n nfnddliaa ; ^ . 
A pliaa yn ddryUioff. Arglwydd hael 

Y plygom ger dy uon, 
Owna wrandaw eua gweddlaa fWMl* 



</ 



wi» w»«».w ^ gweddlaa fWMl* 
QwBa*a aByaweafed ya ttoa. 



CF_f. 



W.V. B 



186 



Dyoddejiadau Críst. 



CYFLWR TR EGI.WTS. 

DiAMAü fod y pwnpc hwn yn wîr deilwng 
o*u syi^y» IVl y carwrj ioú vh\ w nn mwy {íhIIu- 
og û rrejnis yn eidrin, oiid ^«beiibiut'y bydd 
y nOiliun cHulynol i alw sylw rhai o uhebwyr 
goìeubwyll y fi>crftn ht y uiHier. 

Wrih 1 ni syl wi i iynu nc i waered, yn ol ac 
yn mlacn.i'r de uc ì'r aswy, cwyufoniadau a 
gìywir braidd yn n»h6h niuu — hwn a'r gofiti 
oyn a'r llull n'r gofíd Hrtll; ac yn mhlith eraill. 
y mae y Crístiou a chuuddo yntau ei ofid. a'i 
ofid ef ydy w cweled yr ^glwys yo y cvflwr 
Uel y mao yuddi yu breae^uol — dyíjíyblneth 
ar lawr, a pbob annhrefn ar lun — duwìol ael 
o*r eolwg, cariad brawdol w^di oeri. hnuan- 
oldeD yn llauw y lle, enllibau a chableddaa 
yo dyfod droa wefusau byd y n(}d y rhai a 
brotteBaot Gristionogaetb. " O'r un eeiiuu y 
roae yu dyfod allaii fendith a mellditb: ui 
ddylai y petbau byn fod," meddai yr npostol 
lago, 3. 10 O gaulyniad, da fYddai i brotì'es- 
wyr crefydd bob amser feddwí am y petbau 
byn i*w gochelyd hwynl; du befyd \yddai i'r 
eglwyei byuy lle mae dyagyblaetb ar lawr 
ymestyn at ei cbael i'r lao ar frya. fel y 
" carther allan yr beo lefain" sor afíflcb, " fel 
y byddoch does newydd." Ileb hyn nis 
gallwn ddyagwyl Ilwyddìant, ond yr Hngbys- 
ttr a*r eflwyddiant mwyaf. Ofer dysijwyl 
tieb i'r tŷ tra byddoV tŷ mor afian as y mae. 
Pwy ddaw i ymofyn iecbyd ì le afíacb? nac i 
ymnfyn cysar i lo anghysarus; ond os cadwn 
▼ lŷ yn làn, ynabydd gobailbam ymgei»wyr 
newydd yn Bion ; ood tra ỳr ydym yn by w 
inor warthuê, dywed y digrefydd ei fod 
gybtal crefyddwr a DÌoan, a pha ryfedd, pan y 
mae y meddwon, y difeuwyr, y cybyddioo. 
iVcribddeilwyr yn y tŷ, yn cydfwyta. *• Ni 
ddylai y petbau byn fod.** Bariia rbAÌ y dy- 
lem Oíldef y cyfryw, fel yr efwu bvd y «yo- 
baoaf. Dywedant na ddyiem rariuj ueb; ond 
dywed Paul yu ei lyihyr (l Cor t. 12) "Ca. 
nys betb sydd i nii a farnwyf ur y rhai sydd 
oddiaUan; onid y rbai sydd oddi mewn yr 
ydycb cbwi yneu bwrnu V' felly, nifeddylmi 

Î rr aoostol iV saiitt lai na barou y rhai oddi 
ewn( pe amgeu tii bnasai yn gorcbymyn 
** oa chyd-ymgymysgent á godinel^wyr, cyb- 
yddion, cribddeilwyr, meddwon," ŵc, ond 

ÎadaeÌ iádyui i gyd-dyfu hyd y cynbanaf. 
lefyd, '• Bwriwcb y drygionns o*cb plith;'* 
Te, eo "traddodi i Satan, i'ddinystr y cuawd, 
feí y byddo yr yabryd yn gadwedig yn nydd 
yr Arglwyad lesû.** Y mae Duw wedi 

{pweled yn dda roddl î oî ei air yn reol i gre- 
ydda, a bydded i ûinau rodiu nc ymddwyn 
yn ol y rbeol bon, ao oid yn ol mympwy neb 
dynîon; oblegyd '* Cyonifer ag a rodiai)t yn 
•I y rbeoi bon tangnefedd arnyot.*' &c. O 
canlyniad, bwriwn alluo y fath gymeriadnu 
drwg o*n plitb, ao nid eo gnddef. Òud pa les 
i nî en bwrw allAu, ebe rbyw au. cant le yn 
yr eglwys acw, a da po ciiel, yii no peth i 
wneud i fyoti f*»'y o eyfrif, a phi'th arull o 

Senfii^en a malais» ** Betb yw hyny i ti7*' 
tbodiu yo ul y rbeol hon, sef Gair Daw, a 
ofyiiir geoym ni, a bydded rbyngddynt bwy 
á'a Dawi oad niddylai j petbaa bynfod: 



ohVpyd fel hyn y mne gofirl eglwysi yn 
cynyfldu a'n c\ siir yn ileihau, sef wrth ddal i 
fynii fieichÌHii dyuion diegwyddor. Kel byn 
yn fyuycii y duw y i^aedd i mewn i'r eglwysi. 
Dynia uu tf'ordd i ddywedyd wrth y mpcluw- 
yii uni fe<idwi eto, a*r godiuebwr am odiiicbu 
eto, &c. Fel hyn y mue dinfol yn csei ei 
fiordd yo y blaeu, V»brvd Duw yn cael ei 
dris<hHn, y l)yd ei wargaledu, n'r eglwys et 
hyr' dditmlu o wedd wyuebei Duw. Fel hyn 
niae lioddio dyu a digio Duw. Dywedwa 
eto gydu yr aposlol, *' Ni ddylHÌ y pelltBa 
byn fod." Dylui yr eglwysi finl yn wyliiui- 
wrus yn y peth hwn bob am»er, rhag. yu laf, 
roddi l)e i'r byd eìu gwawdio a'u dirmygü; 
iildegyd uid wrth ddisndli ein gilydd mae 
bod yn olenni y b)d nac yn balen y ddsear. 
Yn ai), riiag i Dduw eiu taro a baru, gsn 
*ymud y gauwyllbien o'u plitb; cauys"an- 
mhosibl yw gwasanaethu Diiw a mumon." 
y mae cyiomHÌut o dYnerwch, os nriodol ei 
alw yn dynerwch befvd, wedi ei duangosa^ 
ioed at dilyniou yma a tbraw trwy yr eg- 
Iwysi, fel pìae ychydiíî iawn yw y gwahan- 
iaeth /sydd thwne y byd n'r egìwys; acos 
bydd 'rai am geryuda yr eaog, bydd eraill sm 
ei gadw, a dystewi y cwbl yn y fan; sc f«!ljr 
cefiiogir yr adyu tiawd i geÌBÌocyfiawfihsuai 
huii trwy wadu ei becbod a dyŵcdyd llawcr 
o gelwydd. Krbyu hyn bydd ei galoii w»h1ì 
ei serio, fel y gnU fyned drachefn at ei bech- 
od, fel yr wcb i ymdreiglo yu y dora ; acfell^ 
o dro i dro, nes yn y diwedd i fyw yn ci 
becbod : hc yna bydd yu rbaid ei ddiarddej 
yn y modd mwyaf cyhoedd ; pan y galísMÌ 
cerydd prydlawn fod yn fo<idion dnn feiulìth 
Duw i'w ddwyn i paHban ei bechod, edifsr- 
haa am dano, a'i adael. Gwîr, fel y dywed- 
odd yr apoatol, na welir nn cerydd dnisyr 
aiuser preseunol yn hyfryd, eiîlir yu anbyf- 
ryd, Slc, ; uiid pa uii swell fydd gan yr 
adyn syrlhie«lig yn y farn a ddaw, yr hwn 
a ddywedtidd wrlho y irwir yn yslii^d jr 
gwir, neu yr hwn a ddniiodd ei freichisa l 
fyuu yn ei berbod t Ni auif yn y farn onJ 
Ä fyddo'n gywir. Y mae yn bryd î ni. gre- 
fyildwyr, ddert'roi ac ymysgwytl o'r llwch, â 
byny er mwyn eîu cysur ein bnnain a Hes 
eiieidÌHn ein cyd-ddynion, ynghvd a gngoo- 
iant gwir grefydd. J. J., Talmadge, 



C70DDEFIADAU CRIST. 

{Rhan IV. o Fau»ayr Amialweh.) 

-Onid oedd yn rhald i Grist ddyoâdel y ftŵn 
hynr-LuoÌM. 86. 

1. A fyddwcb chwi yn gweîed dîin o*i 
dd\o<ldefí!idan trwy yr aiìerthau Inddewigt 
Y mne bnMi iìoll Ìyfr Lefiiicus. hob petiDod 
nc aduud, yn «iu cyfeìrìo at ei ddyoddeliadaa 
el. 

2. A fyddwch chwi yn gweled dim oi 
ddyodfi(*fia(ÌHn yn iBaac wedi ei rwymo ar 
ben Moria a*i otiod ar yr alior ar ncbaf J 
cned, ao AbrabHm yn oi ymyl, «'i fÿlM |t 
m law t Gaa. 93. 10. 



JEagÿniad Elitu. — Anynedd. 



127 



3. A fyddwch chwi jn gweìed dim o'i 
ddyoddefifidau yo Jncob yo gwa»anneihu 
aarth iijlyut.'dil am RHhel ei wnìig. •* Ac yr 
ocUdeiit y II ei olwg ef fe! ytbydi^ o d(ly(i<i- 
iau, aiti fud yii hott* ganddo ef hi ;'* Cìeti. 29 
20. •* BuiD y d dd, y gwres M'm treoliodd, 
a thew y no». a'm cw^g a giliodd oddiwith 
h llygHÌd ;" Gen 31. 40 " Ffodd Jücob he- 
fyd í wlad Syria, a gwasanaethodd iMraei am 
wmig; ac am wraig j cadwodd düelaid;" 
Hus. 12. 12. 

4 A fyddwch chwi yn gweled dim o*i 
ddyoddefíadau yn J(ise|'h yn cael ei gaahau 
EHn ei fn-nyr. Hwy a'i c»f>asant ef, ac ni 
ledreDt ymddiddan ag ef yn hedd\chol. Gen. 
37.4. Gweithasautef i'r Isinaolihìd — cafodd 
ei garcharn yn yr Aitìlì. 

5. A fyddwcb chwi yu gweled dîra o'i 
ddyoddefiadaa yn oeii y Ta^g, yn cael ei 
ladd ar y cyftioa, a'i waed yn cael ei deenellu 
ar ddao yatlyahoat, ac ar gapau y drwe, a'r 
ar gel yo pasio heibio heb eu taro 7 Exod. 13. 

:2 

6. A fyddwch chwi yn gweled dim o'i 
ddyo defíadau yn Dafydd yn wyìo yn Sic- 
\a'1, hyd uad oedd uerth ynddyut i ẅyloT 1 
8am.30 4. 

7. A fyddwcb chwi yn gweleddimo'iddy- 
oddefi2*daa yn Jnnah, yu cael ei daflu iV mòr, 
a'r morfil >n ei lyogcn, y totiau a'r llifeir- 
iant yn myned droüto, a'r heftg yn glymau am 
eibeo? ** Cauys fel y bu Jouas dridiau a 
Ihair noa yn inol y morfil, felly y bydd Mab 
y dvn dridiau a thair nos yn nghalon y ddae- 
ar;'' Maîh. 12. 40. 

8. A fyddwch chwi yn gweled dîm o'i 
ddyoddefiadan yu yr auner goch, yn c«el ei 
lladd oV to allan iV gwersyll, ac Eleazer yr 
offeiríad a'i fys yn taeiieìl» ei gwaetl bi ar 
gyfer w\ neb pabell y cyfarfod aaitb waith? 
Noin. Ì9. 4. 

9. A fyddwch chwi yn gweled dim o'i 
ddyofldefiadau trwy abertb b^dd Solomon, 
pan yr aberthoùd ddwy fil ar hiigain o war- 
tbeg, a cbwech ugain mil o ddefaid ? 1 Bren. 
8. 63. 

10. A fyddwch chwi yn gweìed dim o'i 
ddyodde6adau Irwy aberlh hedd Stdomon, 
pan yn abertbu dwy fil arhugaino warlheg. 
a chwech Uíiain railo ddefaidî l B en.8. 63. 

10. A fyddwch chwi yu gweled dim o'i 
ddiiddefiadan vn arch y cyfttmmod, yn cael ei 
dal gau y rhilistiaid, a'ì dwyn i óỳ Dagoo. 
'•Acarch D«w a ddaliwyd ;" 1 Sam. 4. 11. 
"Ynay iyddÌD, a'r milwriad, a swyddogiou 
yr loddewon, a ddaliarant yr lesa, ac a'i 
rbwymasacitef;" loan 13. 12. 

11. A fyddwch chwi yn gweled dim o'i 
ííayoddefjadau yn Samsuii, yu lìadd mwy o'r 
Pbilistiaid wrth farw nac yu ei hoU fy wyd 1 
Barn. 16. 30. 

12. A fyddwch cbwi yn' çweled dira o'i 
ddyoddefia'daa yn ninystr y deml ? J^r. 5*Ì. 
13: " Diiiystrtwch y deml hon, ac mewn trid- 
isuycyfodaf lii;'* loan 2 19: '* Kfe a ddryll- 
ìwyd am eiii hauwireddau ui : coíspedii»aeth 
cÎD bcddwch nî oedd arno ef, a ihrwy ei gleis- 
iaa ef vriacbawyd ùi."— '* Fel o»*u vr arweiu- 
iwyd éf i'r nadd'fa."— " O garcbar ab o farn y 
cymerwyd ef."— ** Bhoddi*yd pla arBOèf.*'— 



" Efe a dorwyd o dir y rhai by w." Ty walh- 
odil ei eitaid i fnrwolaeib : *' Ac efn mewn ym- 
drech meddwi, n'i chwya fei dHfimii o wacMl 
yn di»;i'yiiar y ddnear " Ki gnroni á draìn; 
poeri Hrno : tarawaanl faruwr Israel á gwial- 
en Hr ei gern. " Yr arddwyr a arddasant ar f j 
nghefn; estyiiasHiit eu cwysau yn hiiioo. a'm 
hesgyrn oll a wabanatiant. Fy ughHloo aydd 
fe! cwyr. bi a soddodd yn nghan<d (y mer- 
fedd. A'm hesgyru a bnethasaut fel aelwyd; 
gallaf gyfrit fy btdl esgyru; y maeut yn 
Iremio ac yn edrych ariiaf. SfHhUifl mewn 
tnm ddwfn, lle iiid des sefyllfa; daethum i 
ildyffider dyfroetld, a'r ffrwd a lifodd tn»si»f " 
Rí lefHU cryf a'i ddaÿ!raii. ei groeslinelio, deifro 
y cleddyf i'w daro — efe adren^oiiii; oud y 
mae wedieiryddbau oddiwrtb otidiau augea. 

Ohio. T. P. HuoBCi. 



ESGYNIAD ELIAS l'R NEF. 



OAH MEIBIADOO. 

F.z.iA8 oeáà enwyl oppydd «nlon, 

Hoenwiw. ac ffaill i Hnuc pyfinn ; 

Vn a U'nwni â brnw ei ilyDtcn ; 

Oedd o fgwyddfiwr yn dda'i asn^eddioii: 

I'w air ef. eltcnau yr l-tn — anwyl 

Hwyuthwy i'w orchwyl fudiihaent el cIirhioD. 

Cymylnu d>ion nef lon dditlanynt — 
Ar eì wedilí ufuddh^iu yr ocddynf; 
A ihrwy wres arMul yr hHul — arheîynt — 
Yn y wyl)r Msur pob poth n hrc>ynt ; 
A dt ifr hot^" wcmH y fnwr hyf:— eilchwyl 
Yn ddulnau anwyl y lltiwn ddelnyuynt. 

Drwy ei weddi o'r nef yn ddi-gynawl 

Y iyi)c.«< dd !H hihu o dán y.-hwl ; 

A tbÂii nif itdt'icn ddacth vn ufuddawl 

l'w ddwyii üyrij id.l y uef'iuiíiwl ! 

Ei gMÌn wedd ft 1 y ywyn wawl — nefoìwyd 

A hardd nuwidiwyd tuewn urdd hyuodawl, 

Cerbyd o dân a meirch. boewfcirch byfioo, 
Ddacth o hiul watanaetb hwylua union ; 
Ac i lynu I blith y cyfÌHWtiion, 
CHrit'íjto gur mewn corwyni. y g;wron 
1 Gneríialem erRsolion— gyda piilaid 
Ueb un ochenaid o boen na chwynion. 

Ileihio i lu nodawl i loew blnnedau 

te ddujmodd— ac ni phrüf<)dtl ttn^jHa ; 

O'i ol nddas adawHÌ'i waetfddHU 

Yn ail i'w fantellanwylaf yntau : 

Chwai'r h^-dodd uwch y rh^dau— 1 dangnci^ 

Drnw i»r bur wiwucf, drwy yr wybrenau. 

Uwch y golwg drwy*r entrych 'e giliodd, 
A thwrt anwar dae«r n adnwodd ; 
I lye gwiwnef y gwyrtbiol esgynodd, 
A'i myc eirioes ddorwu ymngoradd; 
A cbyiHn ymddyrchaludd— Eliaa 
] boinif ddiua« — bono feddiannodd. 
MÌHerstüU. Cnfi. Jobk Etam. 



AMYNEDD YN AN6ENRHEIDI0L. 

Amymedd yw gwarcheîdwnd ffydd, nodd- 
wr hedd wcb. nieithrinwr cariad, a dysgawd- 
wr gostyngeiddrwydd. Y mae amyuedd yn 
lly woiiriieihu y cuawd, yn nerthu yr ysbryd, 
yii me!ysu v dymher, yii mypu digíifaint, yn 
diDodd ceungeu, ac yn darpatwiig balchder, 
Y mae yn ttrwyao y tafod, yn atal y dwylai^r, 
ja gwrUiMfyil prDledigMUumy yo dyoddef fr- 



128 



FFJigysbren aW Canghenau. 



' "\_' ^ ■».- •^•V. N,» V'' 



lidîaa, ac yn perffeîthìo iBerthyrdod. Y mee 
aiDYDedd vn acboai aodeb yu yr eglwys, 
fiyddloodeb ^m y wladwríaeth, a chysioodeb 
mewn tealooedd a chymdeithasau. Y mae 
yn cysoro y tlawd ac yn cymmedrolì y cyf- 
oetbog. Y mae yn ein gwnend yn ostyoged- 
îg mewn hawddfyd, yn uríol mewn adlyd, 
ac yn ddìaîgl gan enllib a gwaradwydd. Y 
mae jn dya^a i ni i faddeu i'r rhai a'n ni* 
weidiant, ac i ofyn maddeaant y rbai a dram- 
gwyddaaom. Y mae yn difyra y ífyddiog, ac 
yn argyhoeddi yr aoghfediniol— yn adduroo y 
wmig, ac yo cymeradwyo y gwr. Y mae i*w 
gartt yn y pleotyn^ i'w gaomol yn yr ieo- 
aogc, ac i w fawryca yo yr hen. Y mae yn 
brrdferth yn mbob teala, oedran, ao am- 
gyichiad. 

Gwelwch amynedd mewn ymddangosiad a 
gwisgiad duwìes: ei gwedd syddyn dawel a 
dyaglaer fel wyaeb y nefoedd— yn ddifrychaa 
gan çysgod cwmwl heb ^rycbni o drístwch 
na digter i'w gweled yn ei thalcen. £i lly- 
gaid yd^Dt lygaid colomen am addfwynder, 
ac ar ei haeliooi yr eistedd siríoldeb a Uaw- 
eoydd^ei genaa sydd hawddgar mewo dys- 
tawrwydd. £i hedrychiad a'i Uiw yw dini- 
weidrwydd a diogelwcb; tra fel v wyryf, 
merch Sioo, y mae yn ysgwyd ei phen ar ei 
^wrthwynebwr, ac yn ei chwertbÌD i warth. 
£i gwisgiad y w meotyll y merthyron, ac yn 
ei llaw y mae yn dal teyruwialeD ar lun 
croes. Y mae yo Uy wodraetha oid yn ogbor- 
wyot a tbynjbestloedd ystormas owydaa, ood 
ei gorsedd yw y galoo isel a dryíliedig, a'i 
theymas yw teyrnas heddwch. Gan hyny, 
byddwch dda eich amynedd yn mbob am- 
gyìcfaiad a'ch cyfarfyddo : dyfedswydd pob 
gwir Grístion yw ymdrechn bod yn ostyog- 
edìg, amyoedclgar, fiyddloo, selog, doeth, a 
chall. " Trwy amyoedd rhedwo yr yrfa a 
osodwyd o'd blaen, gao edrych ar Tesa, peo- 
ty wysog a pherfi'eithydd ein fiydd." 

GÿtU o Mancheêter. M. £• 



7 Ffigysbren a*r Canghenau- 

Sflwad ar Âtebiad'Sÿlwedydd' i 'Philomela,' 
Rhifyn Mawrth. 

Hybarchus GyHOBDDWR,— Crefaf arnocb, 
os gweiwcb yo oreu, i gyhoeddi yr hyn a 
eanlyD, gan hyderu os na bydd fy sylwad yn 
fiawer o oleani i'm cyfaill *' Sylwedydd," na 
bydd, a swoeuthur y mwyaf o booo, yn 
dramgwyud yo y gradd Ueiai. Dy wed eìch 
gohebydd ))archo8, fid yo "boeìbl bod yo 
gaugeo o Gríst mewo modd protfesedig, ac 
eto beb ddwyo ff'rwyth." Diao, Mr. Gol., 
mai syrthiad oen barhad mewo gras sydd 
mewD golwg yo loau 15. 2 ; ac yr wyf yn 
cael fy ohoeddu i feddwl mai parhad mewu 
gras sydd yo ogholwg eìch gohebydd yn yr 
atebiad. Gwoaf mor hyf ar " Sylwedydd" a 
dywedyd ei íod vn meddwl y gaU dyn fyoed 
i'r graddao pellal gyda cbrefydd ac beb fod 
jn ddyo duwiol ; oea heb eríoed dderbvD y 
gras hwnw a'i ceidw i fy wyd tFagywyddoí. 
0V ta araU, dymanwn hysbysufy nghyfaiU, 






mai fy nghrodo i y w, mai syrtbiad oddiwrth 
ras sydd mewn gulwg o'r ail adood hyd yr 
wythfed, yn y ddameg. Críst y w y winwydd* 
eu a*r dysgyblion yw y cangbenau. Yn y 
pren mae ewraidd a bywyd v gaueen; felly 
yr bwnsydd yu Nghrist sydd yn ddyn dnw- 
lol ; os oad y w, carwn brawf ysgrytbyrol o 
hyny. Trwy fod y gaogeD a'i gwraidd yn 

Íf proD, y Dof sydd yn y preo sydd yn acboto 
ÿwyd athyfiaotY gangen: felly, yr Ysbryd 
Gláo, oeu Ysbryd Crist sydd yo cynnal y 
saint ar eu taith bererínol ar y ddaear. Cang- 
en beb ddwvn fi'rwyth — mae bon yn dwyn 
dail; yn tym yn gyflymach na'r cangbenstt 
sydd yn dwyn fi'rwyìh — yo fwy cymbwys, 
llathrudd, a braf na'r rhai eruill. Felly y 
Crístion pan ya creda ac yo ufuddhau, ac yn 
by w am dymhor yn Dgwres ei gariad cyntaf, 
oeu, mewD gair byr, ar Iwybr ei ddyled- 
swydd, mae yo tyfu ac yo cynyddo. Gwyr 

Sob oo sydd wedi sylwi ycbydig ar goed 
rwythau, fod yn rhaid i bob cangen dyfu a 
chynydda cyn y gall ddwyo flrwyth; ond 

Sao ddel i'r addf^irwydd hyuy, dysgwylir 
rwyth y preaarai; ood y mae caoehenso 
goIlwDg oad ydyot yo dwyo ffrwytn ; yr 
acbos o hyoy oid ydwyf yn bresennol yn 
alluog i'w ddiaogos. Am y Cristioo, cyhyd ag 

Íbyddo ar Iwybr ei ddyledswydd, Ìe ddwg 
rwyth. Pao droio o'r tfordd booo (2 Pedr 
2. 21.) torír ef i lawr ry w amser. Mae Crist 
yo dy wedyd y llosgir y cangheoaa difirwyth, 
(gao ddyaion mae yn debyg.) a'r sylwedd, 
sef y CrístioD oa ddygo ff'rwyth, a gollir. Yn 
y 15fed beonod o loan, mae Críst yo Uefani 
wrth ei ddysgyblioa, ac nid wrtb bawb o 
bnbl y byd. Yn y 4ydd adnod, gwelir yn 
ddiwrtbddadl fod ei ddyagyblion ynddo ef. 
Aroswch ynof fi :** pe buasent hwy heb fod 
n Ngbrist ni buasai y gair " aroswch " yn 
•ríodol ; ac os ydy w ya anmhosibl i Gristion 
syrtbio ymaitb, buasai y gair " aroswch" yn 
aifreidiol ac afreolaidd yn y madrodd Crist. Tr 
wyf yo fyr neu vn gwtayn fy sylwad yn UDÌg 
ar y tir nad wyf yndadleu; ac hyderwyf, Mr. 
Golygydd, nad oes angen Uawer o eiriau ar 
eich gohebydd bybarchas i ddeaU fy medd* 
.wL Ni wnaf ood sylw neu ddaa ya mbell- 
acb, a hyny ar eiríau Sylwedydd. Canfyddir 
yn amlwg bríf wthien ei atobiad, sef yw 
hyny, "y wia wiowydden — oi ddywedirfod 
y gapgeo yo wir gaogeo." Ar y tir na ddy- 
wedir y " wir gangen" y syifaena 6ylwed- 
ydd ei gredo, nad yw yn bosibl fodysyrUi- 
iwr ymaith eríoed wedi bod ya ddyo duw- 
iol. Dymuawn yo ostyogedig gyfeirío sylw 
eich gobebydd at y 5ed adnod. Nid yw y 
gair "gwir" yno wedi ei osod o flaen "win- 
wydden" oag o fiaea " caDgheoau" chwaith: 
ac felly os cymerwa dir Sylwedydd, gwin- 
wydden gaa y w yr an a sonir am dani yn 
yr adnod bon, a dysgyblion gaa oedd yr oU 
ag oedd Crist yn cyfeiríoei ymadrodd atyot 
y pryd hwnw. "Myfi yw y wiowydden, 
cbwithaa yw y caogheoau." Hefyd, gwel 
y 7fed aduod, " Os aroswch yoof fi, ac aros 
o'm geirìao ynoch." Wrtb y geiríau achod, 
^ellir yo oaturíol gasglo fod yu bosibl peid- 
loaros yn Nghrist: os i'r gwrthwyneb. nid 
all y geiríau fod yn meddwl y pethaa byoy 



<i 



l 



Cofiant Anm JoanMs, 7'reníon. 



129 



addywedant. Hyderwyr na fydd eich go- 
bebydd yn fy yBt^ried te\ aa yn ymyraeth â 
maceríoa rhai eraül, nac yn teimlo uarby w 
guioi tnag ataf, am fy eoindra wrtb wnead 
■yiw cyhoeddoso'i waith. Yr eiddocb, &c. 

GwiLTM Mtmwt. 



^^w^^'^*^^^\^^^w^^^»^^^^ 



EMTN. 



Y piamt òfchaint fmgedweh oddiwrih 'eilun- 

Od.— lOAlf. 

Darfod wneiff etlnnod daear» 

Gado'r enaid maes o law, 
Heb an cariad, ffydd, na gobaith 

O ry wogaeth bvd a ddaw ; 
DymaV pryd rbTdd 'nabod leea 

Fwy o gyrar dan (j mron, 
Na phe bawn yn medda'r cyfoeth 

Pena' fedd y ddaear hon. 

Teimlo carìad mabwysiadol, 

Ànian anwyl meibion Duw ; 
Dyma syfoeth a drn'n elw, 

Pan Dw'y yma'n methn byw. 
Ot jo awr yn prin feddiannu 

Petbaa aawy law fy Nbad, 
Henffycb foreu pan yn gwledda 

Yn fy ngbeiiedigol wlad. 
UHea. J. B. JoNts. 



COflANTYCHWAER ANNE JAMESJRENTON, 

Swydd Oneida, C N, 

Mercb ydoedd gwrthddrych ein cofiant i 
Ricbard a Sarah James, o Trenton, iwydd 
Oneida, C. N. Ganed bi Ebrill21, 1825. Gan 
maì o bríf-ddybenion bywgraffiadau y w tros- 
glwyddo addysg, trwy gotnodi esiamplau nea 
bríf nodweddiad bywyd yr ymaclawedig, 
credwyf fod amrywiol betbaa yn nghymer- 
iad y cbwaer bon ag sydd yn deilwng o 
•ylw, yn neiUdnol yr ieaeogctyd. Gellir dy- 
wedyd beb on gormodiaetb fod prydfertbwcb 
moesol yn addnroo ei by wyd o'i mabaodod 
hyd derfyo ei boes. Ymddengys ei bod yn 
hynod o addfwyo a gontyogedig i*w rhieni 
bob amaer, yr hyn a enillai eu Berchiadau yn 
fawr taag ati. Yr oedd ein chwaer befyd yn 
mbell oddiwrtb y duedd aydd mewn plant yn 
rhy syfrredino ddywedyd anwiredd ac arfer 
ymaaroddioo Uygredig. Dy wed ei rbieni nad 
ydyot yn cofio cly wed nn Uw na rheg eríoed 
o'i genaa. Pell ydym o feddwl ei bod hi yn 
berfiaith mw^ nag eraiU • blant Adda. Di- 
cbon y gellir príodoli y rha^oríaethau a 
bertbynent i'w chTmeríad i efTaitb yr esiam- 
pUu a'r addysg efeogylaìdd a gafodd gah ei 
rbieni o'i mebyd, ynghyd a'r duedd addfwyn 
ac bawddgar oedd ynddi yn naturioì. 

Ymddengys fod cyfrífouaeth rhieai ynfawr 
gyda golws ar yr addysr y maent yn eì 
rboddi, ynghyd a'r eBÍampTaa y maeat yn ea 
daneoa i*r plant y mae yr Arglwydd yn ea 
ifaoddi dan ea gofal. Ý mae lle i ofni y 
bydd llawer o ríeni yn dwyn eaogrwydd, ac 
nas gáUant olcfai eu dwyUiw oddiwrth waad 



en plant, o herwydd iddynt escenluso ea dy- 
ledswydd tuag atynt. Petb arall a ellir ei gof- 
nodi am wrtbddrycb ein cofiant oedd ei cbar- 
ediçrwydd at y cymmydosion, ynghyd a'r 
dyeithrtaid a ymwelent á toŷ ei rhieni. Yr 
oedd caredigrwydd a siríoldeb yn ymddaogos 
yn ei gwedd yn gystal ag yn ei boll ymddyg* 
lad pan y byddai yn gwasanaetba amynt 
GaU llooedd heblaw yr ysgrifeoydd dystio 
hyn. 

Hefyd, peth arall a ddylid gofnodi am daoi 
yw y parcb a goleddai, a'r byfirdwch a brof. 
ai yn y r ysgrytfayrau. Yr oedd ei boflTder yn 
neillduol at yr Ysgol Sabbotbol. Dylid deall 
y byddai y Bedyddwyr yn arfer cyunal Yseol 
Sabbothol mewu ysgoldy beb fod yn mheU o 
dŷ ei rbieni; ond er galar gnllynwyd bi i 
lawr o herwydd oerfelgarwch. Galarus y w 
meddwl mor ddiymdrech y w y Bedyddwyr 
yn Iwydd Oneida o blaid y foneddiges bon. 
Pe bnasai yr enwog Bobert B^es, o Gaer^ 
loyw, (sefydlydd cyntaf yr Ysgol Babbotbol 
yn Lloegr,) ynghyd a'r hybarch Tbomas 
Cbarles, o'r Bala, yn Ngbymra, yn medda 
ar mor lleied o haelfrydedd yn eu hysbryd a 
Uawer yn ein dyddiaa ni, buaaai rhif luosog 
yn anallaog i ddarllen mx Duw byd bedjT- 
y w. Digon tebys na cheir gweled UwydS- 
lant ar acbos Mab Duw yn ein plitb, tra yr 
ydym mor esgealas o'r setydliad gwerthlawr 
Lwn. Yr wyf yn credu fod yr Arglwydd 
wedi ei fendithio i fod yn foddion troedigaeth 
i fiioedd ; ac y mae Uuoedd o'r dynion mwy- 
af defnyddiol yn Ngbymru wedt ei dwyn i 
fyna trwy yr addysg a gawsant yn yr Ysgol 
Sal— Uawer o hooynt yn weinidogion yr 
efengyl. Y mae yn rby anbawdd i neb wada 
yr efieitbiau daiouas sydd wedi ei dilyo. Yr 
oedd ein chwaer ymadawedig yn oodedig 
am drysorí yr ysgrytbyrau yo ei cbof.a gellir 
d^rwedyd eu bod wedi bod yn felas i'w hen- 
aid, yn neiUduoI ya eicbystodddiweddaf. 

Yo awr, yr ydym wedi dilyn rhai petban a 
gyfansoddent ei chymeríad tra yn aros yn ei 
cbyfiwr annychweledig, deawn yn bresecnol 
i sylwi ar amgylcbiad ei bar^yhoeddiad o'i 
cbyflwr fel pecbadar euog, a'i dycbweliad at 
grefydd. Yr oedd mater enaid yn gwasgn 
ar ei meddwl gryn amser cyn i'r ddadl gael 
ei llwyr benderíyno, yr hyn a gymerodd le 
yn raddol, nes perí iddi dywallt llawer o 
ddagrao, a gaUra yn ddwys. Yr amser y 
torodd aUan yn gyboeddus oedd pan oedd ei 
thad wrth y çwatb pleserus o gadw dyled- 
swydd deuluaidd — methodd goddio ei t^eim- 
ladao mewo pertbynas i'w cbyflwr pryd hyn, 
a cbafodd ei thad gyfleusdra i'w hoíi, ac yoa 
gofynodd iddi a cbweonycbai ddyfod i'r gyf- 
eillach eglwysig, pryd yr amlygodd y carai 
yn fawr. Felly daeth i'r gyfeUIach, a chafodd 
yr eglwys hoUol foddlonrwydd yn eì ffydd a'i 
bedileirwcb. Bedyddiwyd bi ar bro'Ses o'i 
fiydd çan y brawd Jame Harrís, pryd hyny 
gweinidog yr eglwys Fedyddiedig yn Biem- 
sen, a derbyoiwycf bi yn aelod yno, Ile y 
parhaodd yn ffyddlon byd ddydd ei marwol- 
aetb. 

Cafodd g^stadd trwm a maith. Yr acbos 
dechreuol o hooo oedd ffitìaa. Darfu iddynt 
ddecbreo ei ohymeryd taa thair blynedd yn 



130 



JSîttTÿWtù6lA» 



ol. ac er gwnenthur pob ymdrech meddygol 

ineilnwíl a n svmu(], ac yn nghafael ag un o 

ho„yul"«i.irfui.Ìri -yf-ff.ul à damwaiu trwy 

(ìyuu íenMWic n^hsi'i'Uer^^edìé ain ei phen, 

yr hyi! a ucho*»d.í i»ivJi gntlw'r gwely am 

18 « wylhii»»baii, ac vn v iliwedd calodd ei 

cbv!neryd yinHÌih nie'wu ffit Mewn peribyn- 

as^ ansawdd ei meddwl yn ei chyatudiJ, dy- 

oddefodd vn liynod » dawel ac ainyneddgar. 

Yniddeiigys fod ei meddwl yr adeg hmi yn 

afaeltfar mewn crefydd, a iheimlai yn ddwys 

yn achos eroill, \n ueilldnol dros ei brawd 

ieuan"Hf. UuwHÌlh pan y u teimU» ei natur y n 

gwaiihMti «Hlwodd am dano, a chynehorodU 

ef vu dilwy» ain aciios ei enaid. A r dyt d 

diwed.lal o'i bvwvd bu ei ihad yn ymdc i- 

ddnii á hi am ^aii ei gol.aiih. Oywedodd 

ei bod yn lUwr gredu y byddai uldi gael ei 

chadw irwy lesn Gri«t. Feliy, y'n«J»^y„7«^ 

mewu tanáuefedJ yr 16eg o Fawrtli, r849; 

Bc ar y 19e?, vmî;vnuullo.ld tyrfa hioHOg i 

hebrwng ei chorrt' i'r bedd. Cyn cychwyn 

darlleuwy.l a gwed.liwyd uau yr yagrifeuydd. 

oc yuH cNchwyuwyd yn drefuus tua myu- 

weut Pnispect. lle y dae .rwvd ei rhau farw- 

ol. rrejielljwvd ei phregelh angladilnl gan 

yr V9grileuydil. oddiwrtfi 1 Cor 15. 54 ; an- 

eichwv.l gorHedd gras pan y broilyr William 

Jüues, Remaen, a Hugh F. Willan». Prospect. 

RemMtn. ^^M. Parrt. 



YR YSGOL SABBOTHAWL. 

T?HBDyDD.rho pymhorth dy g»thl«u plygeinÌRwl. 

Vr dTitJinn ei rhinwrùdiT Htiit dort rytedd 

sî-n Sid«yn tywyllwch caddnc«wl yn gorwedd ; 

RhYddîewyrch tHnbíidÌHwl. m-l huR» y^»>l^"yf/» 

A mel ÌHchíwdwrÌHeth yn tfrydÌHU i'n pwledydd. 

P«?ffrwythnu melnHÌon ei IS.nyn h meilho. «wg. 

GwnaThHrwHÌn çerdyiroedd dyffrynoedd goludawg. 

TrYíorHa CHlfHrÌH a mHiina pechnrtiiir. 

Ìe aw vr uui<H.d,b uwch dÌRledd h dolar, 

•Yn n 'hy "«od ei mynwe* toleddpdd ^B^f^^^ . 

ftSddm-d.îyw ynÍHlem'nansameucnniHdau; 

? mícî^dd .¥dd h^^íyd o dnn ci hBdenydd (ydd, 

Ŷn'^'wŴP/rwythL. «'i 9-«^/^-!?^ ÄîdÄ 

*-! iivtr vw'r llytl'yr Hnfonodd l>uw i» nwjmawj 
m «Htell H,nteiddml ì Ihw dyn ".;i;enHWg. 
A uhHwb ddiy-iynu.t Hir Üuw o i do-turi. 
Me^wn oe.oedd \li.ld.irto,l. CHnt h,r f <í'f'f ™- , 
CHTboahl. d.n dayrncd cytì-nder^hwy^^^ 
C«nty.u,trwvul^nauW^^^^ 

H:r^\rwyn"'.í - SdÄ'b ì.'ydoedd a bad.il. 
S Äwn drwy^îr h-u iT mewnoì drtsfHnHU. 
HarddÄanteiddÌHwl. pnr-dwyi y*-'";^»^ 
A awl-lwn ynddÌHU mHÌ gwarthu» y w gwrthod 
f in humg ddcdwyddwch, a V^^^<^^^^%^^^^^^^j,, 



CYFRIFIAD F ARWOLAETHAÜ. 

CTFRiiriR fod nifer trîpoU?" Y ^^^ *?* 
946 000 000; ac os inecUyìir f"^, P«*> ;;;;"^f '' 
aetb y» Wvw dru. daeiig .ii1;mi.-ç d ar haga.n 
ceir íüd pídût dyniou yu dyfod iV byd ac ya 
nyned Xn o lioao, yn ol y dafien gaidynol: 



Bob eiliad, 
Bub myDud, 
Bob awr, 
Bob dydd, 
Bob wythnos, 

Bob IT1I8, 

Bob blwyddyn, 
Bob 30 inlyoeddf 



l 

CO 

3,600 

86.400 

604.800 

2,ri92.000 

32.536.000 

946.030,000 



Fel hyn, ymddeBgys fod jpob tarawjad di* 
1 bynai yr awriaìs yn danfou on dyn i fodol- 
' iaeth, âc yn daufon un arall ymaitíi i ffordd 
yr holl ddaear. O bob mil o biant tgiydd 
yn cael eu çeui. nid oev yn cyrhBedd 
BUwdd oed, ond 740 

Tair'blwydd oed, 600 

Pum' mlwydd, 684 

Dttiig mlwydd, . 640 

Denjî m!wydd ar hogain, 445 

Triiiyain mlwydd, 228 

f'edwur iigain mlwydd, 49 

Ptdwar ugdiu a deg, 11 

Pedwar ugaiu a dau ar bumtheg, 1 

Felly, yn ol y cyfii6ad hwn, ac nid oeagen- 
yin un lie i amau ei gy wiideb, y mae banaer 
yr boll blaiit yn marw cyn eu bod wcdi cyr- 
'htiedd dwy ar bumtheg oed Dylai yr y*- 
tyriaeth o byu ein dy»gu i gyfrif ein dyddiaa, 
ac yuibaroioi erbyu y cyfnewidiad mawr 
sydd ar ein cyier. 



CYNGHOB I GYNNÜLLEIDFA. 

Gwrandewcb ar yraddysg a draddodiro»r 

areithfa gyda gustyngeiddrwydd dysgyblioD, 
BC uid gyda balchder beiriiiaid. Betli byna^ 
y w galluoedd y pregethwr, y mae w»li ai 
awdurtiodi à chumiaiwn oddiwrth Dduw \ 
ddysgii i chwi eich dyledawyddau ; a pha nn 
ayw°yu cyflawui y comiaiwn hwn yu doa 
neu yu ddrwg, uid y chwi yw ei farawyr. Ob 
dygwch gydachwi idŷ Dduw y goatyiigeidd- 
rwydd. y pjirodrwydd i wrando, a r diolch- 
garwch hyuy ag ydyiit ynddyledus i air üuw 
bob amaer, a ilmn bob amgylchiadaii, dicboo 
i ra« y Nefíiedd. mor bell ag y perlhyoa i 
cliwi, gyHawui dirtygioii y pregethwr : ood 
byd.l i'r hyawdledd penaf yu y byd gael ti 
dreulio yn oler ar y balch. yr huuaool. ar 
gwraiulHwr purtid i feio. O» ua fydd dimyû 
y prege hwr yn haeddn ei gaumol, giMîhelwch 
o leiaf rhag ei goiulemiiio heb lawu acboe; 
a phiiu fydtloch yn tybied f«ul caumoliaethya 
ddyledus id.io. drtugoswcb hyuy mewo di« 
wvgi«d bnchedd, yii hytraoh uag mewu gejr; 
iaii gw«igiou. Y blaeuaf yn unig a ddylal 
fod yingaia pob dya^awdwr crefyddol: oi 
amcautt at yr o^af, bydd y n hoUol auheilwugo 
hono. 

y CRYNWB VR PROTESTANT. 
Cymerodd Crynwr gyfaiU o Broteatant ÎV 
addoldy y perihyoai efe iddo. Ar ol y gwaij 
Riiaetb (yr hwn ddygwyddodd fod yngyfar"» 
di*iarad>gofynodd ?w gyfaill. " Beth oeddei 
faru am eu baddoliacl î" '* Belb î" ebo yo; 
lao. "yr wyf yn barnu ei fod yn ddigon i 
ladd y diafol!'» *• Yr upig beih yr amcaDir 
ato/' oedd «tob boao y CiTiiwr. 



Cfti/4iddeýad Lhýrudd Cufmgwdu. 



131 



7 OHWIBANOOIf. 

QAM Dft. rRANSLIjr. 

Paii oeddwn 70 blentyn oddeato MÌth 
mlwydd oed, llaDwudd ty nghyfeilliriti fy 
)!ogellaa ar ddiwrnod gwyí á phrfs. Aeth- 
nni inaa yn aiiiongyrcbul i fnstiachüy 11» y 
gw^rtfaiJ teganau i biaot. 8«yuwyd fi paii 
tr fy ttordd yno gun swn chwibano^l oedd yii 
\ìu\9 bacbseo a gyfarfyddai*, a cbviinygiais 
yn wirhiddol iddo fy boll arian am daiii : yiia 
dychwelaia adref ; a cherddwn trwy y tŷ tan 
eaan. Yroedd fy offeryii vn rfaodcli ì mi fawr 
toddbad, ood mawr boeu rrbdli deuiii. Dy- 
wedodd fy mrodyr, fy cbwior^dd, a'm cefii- 
dyr, wrthyf, fy mnd wedi rodilí am dani gym- 
iiMÌot befíwar gwairh ag a dalai. Owuueth 
hyn î mì feddwl pa hetbaa daioiraa a allaswo 
i eo prynn am y gweddill oV ariao. A hwy a 
ebwarddaaaut gymmaiiitam beu fy tfoliiieb 
oet gwneud i lui wylu; rhoes yr adfyryriaeth 
f>Rrv gafid i wi, oag a rodd<»a y fiute o byf- 
jydwch. 

Ba byn n ]eiaf o les i mi ar 0] byny; par- 
baodd yr argraíf ar fy meddwl. fel paii ilemt- 
id fi î bryna rhywbetfa ua byddai aruaf ei eis- 
iau, my uych y bvfJdwa yu dywedyd wrtbyf 
fly hoa, Paid aroddi gormod am dy chwibHii- 
ogl; ac ielly cailwu fy ariau. Fel yr oedd- 
wo vn dyfod ailan iV byd, ac yn sylwi ar 
weithredîadaa dynion, byddwn yn nieddwl i 
m\ cyfarfud â liawer ag oedd wedi rboi gor- 
«MWÍ am jfiuíe, 

Faa wélwuaiDbell i uo yn rhy awchiisam 
««ryddau llyaul, ac yn aberthu ei amser, ei 
orphwysJra, ei ryddid, ei ríuwedd, ac efallai 
eì gyfedlioti, er mwyn eu cyrliaedd, byddwn 
yn dywoflyd wrthyf fy hun, Mae y dyu yma 
-ya rhoddi gormod am eichwibMnogl. 

Pan wetwii on arall yu ymeatyu at boblog- 
rwydd. « o gwastadol ymlmeui mewo achos- 
ion gwteidydddl, gao esseuliiso ei amgylcb- 
iadaa ei buu, a*ii diuystno trwy byny, Y inae 
efe yn wir, ebe fi, yn talu yo' ruy ddrud am ei 
chwibaattgl. 

Os gwelwn gybudd, yr hwn a roddasai i 
fyon fywoliaetb gysnrns, yr hyfrydwch o 
woentbar daioni i erHÌII, holl aurhydedd ei 

Ed ddinasyddiou, a tlawenydd cyfaill hael- 
Bos, er mwyn pentyra golud, dywedwo, 
Drtiao ddyo, yr ydycb mewo gwiriooedd yo 
dmidì gormud am eich chwibaDogl. 

Pan gyfarfyíldMn à dyn gwageddol, yn 
abertbo gweddillion eî feddwl a*i ain;;vlch- 
Sadau, yn oing er tnwyn ei'flysiaii ci»rffür«l : 
Cams^oiol ddyn, ebe>6. yr ydych yn dnrpana 
-poen i chwi elch bnn yn île pleaer. trwy ruddi, 

^oriDod am eicJiichwibanoxl- 

O0 gwelwn on hoil o wis^oedd gwychinn, 
dotlrefti driidfawr, cerbydau heirdd, a*r cyfan 
owcbtaw ei sefy'lfa, am ba rai yr aetbui i 
-^dyled,acfe atlai y diweddat «i fywyd inewn 
«aMfaar. Ab» flie/fiylecdalaiiU ya ddrad am-ei, 
cbibanog!. ! 

Yn ívr, yr wyf yn baron fod rhan fawr o; 
dralloda tbrneni dynìon wedi eo tyna am| 
•o peoao Irwy y oamsyh-if a wnaothaut o| 
wirwerth petháii, a thm/ceddì wwthr 



BHHOLAÜ Y DB. FRANRLIN. 

Y rhes ganlynol o rinweiidau moesol, a 
gyfansoddwyd gan y Doctor er rheoleiddiid 
eì fy wyd ei liun ; a p' e byddHÌ lUwri yn ea 
dysgu ac yu ea cadw, gwuelent les rnawr 
idüyut : 

Cywm«<froWeò.— Nafwytaer ac na vfer î or- 
moiledd Gocbeler pellafuedd yn nihnb peth. 
Ynigadwer rhag diai. 

i>ŷ«/aw7vydd.— Na lefarer dirn ond yr hyn 
a fyddo o les i eraill, iieu i iii ein huiiaio; a 
ffocbelercyieillacbaa acymddyddauiou gweig- 
lon adisyuwyr. 

Trefn. — Cadwer pob peth yn en lleoed l 
prioflul. Gwneler pob gwaiih ya ei amaer 
priodul ei hun. 

Penderfÿniad. — Penderfyner cyflawui yr 
hyn sydd dflyledus; a chyflawuer yu ddi- 
fetbiaut yr hyu a beuderfyner. 

Cyuildeb» — Na eler i an drau) ond i wnend 
daioiii i ni eiu biiuaiu ueu i eraill : hyny y w» 
na afradiouer di m. 

Z>iwyf/rtt>ydd.— Na cfaoller dim amser. — 
Bydder b4>b amser wrth rywbeth defiiyddioi ; 
ae ynigadwer rbag pob gweitbredoedd diaiig- 
eurhauJ. 

Cyirinle^.— Na fydder on amser vn ddi- 
cfaellgar. Bydded y meddwl yu ddiniwed 
ac ouiawn. Us lleiarer, Uefarer o belaetb- 
rwydd y galon. 

Cj^<2vad^r.—- Na wneìer cam á neb trwy 
eiuiwei<lio yii wirfoddol ; ac nac engeuluser 
ein dyledswydd i iesau eiu cymmydog. 

fìlanweUhdra — Na oddefer un math o af- 
lendid o amgylch y corff, y gwisgocdd, ua'r 
tỳ anuedd 

Uarit^idd-dra.-^li^ cbyffroer neh gan beth- 
au bychHÌii a dibwys; ac n^ chyuhyrrer ueb 
gao ddygwyddiadau çylfrediu ac aMochelad- 
wy. 

Ooêtftigeidàrwydd.'^FSéìych.er lesii Grist. 



CYFAODEFIAO LLOFRUOO CWM6WDÜ. 

AaiRMoiiDDtJ -— Dydd Mercber, Ebril] II. 
dyoddefudd yr adyu trueniis hwvn (euw pri- 
odol pa uii oedd James GriflSths) gosp eitbaf 
y gyfraith ain lofraddi» Thoiuas Hdwarda, yn 
Cwmgwdu, ychydig físiedd yn ol. Yr oedd 
tnrf liiosog wedi ymsyntiull ar yr acblysor; 
dywed rhai fud o 10 i 12 luilo bobl yu bre- 
eeniiol, ya edrych ar yr oly^fn arawydot, o 
atifun dyu iV byd Haweledig trwy ofl'eryogaf- 
wch y gro.4;breii, yr hyn a gymerodd le an 
dde^oV gloch yii y lioreo ar y diwrood a nod- 
wyd. DyuitfOiitigc glnndeg ydoedd, uddauta 
deuiiaw oed. brodur yr y<iym yn meddwl, o 
swydd Hautì'ordd. Dneth dieiiyddwr i lawr 
o Luiidaiu. o'r euw CM'crnft, iV dyben o gyU 
la voi y swydd olaf iV adyri ^ef ei honaiaii 
i'bwug n«;toeild a duear. byd iies y byudai 
farw. Tren;{odd inewn ojtleiitu haun'r rnyn- 
ad wedi tyiiu y dmp. Rlioddwn gyfieithiad 
o*i gyÌÌM ddiweiUaf. yr hon sydd wedi «i 
dyddio o'r Gell Oondemniedig, Ceiduir Aifol 
tiryoheiuog» BbnU'i%4i4». 



läa 



Pabyddiaeth yn yr hoerddon. 



w v> 



'-s.^"v./>^í 



*« Gan fod y Caplan wedi darllen Uythyr i 
ini,yn mhaun y dywedîr mai Jane Morgan 
oedd yr achoa i mi lofruddio Thos. Edwards, 
a chan fy mod yn awyddua i glirio Jane Mor- 
gan, yr hon ni wyddai ddim ynghylrh y ma- 
ter yr wyf yn dymuno ar Mr. Lazenby, ceid- 
wad y carchar, i ddywedyd droswyf fi, vn 
enwedîg er mwyn y llange» dduiiwed, fod y 
dy wetliad yn anwireddu» hollol mewn perth- 
ynas à hi; gan naai myfi yn unig a gyflawn- 
odd y weithred, a gwnaethum hyny yu wir- 
foddol. heb fod unrhyw gwervl rhynçddom, 
ond yn unig er mwyn cael gafael ar ei eiddo. 
Gwyliaia am gyfleusdra, a tharawais ef i lawr 
evda*r fwyall, a pharheais i*w darawo hyd 
nes y meddyliais ei fod wedi marw. Taraw- 
ai8 ef yn gyutaf yn ystafell y manus. tra yr 
ydoedd yn ymgrymu- tua'r llawr, ac wedi 
hyny llusgais ef lua'r domen, mewn bwnad 
i guddio ei goHf o dan y tail. Yr oeddw-n yn 
roeddwl ei fod yn farw ar y pryd, ond daeth 
Elizabeh Phillips allan o'rty i ymofyn dwfr, 
ac anesmwythodd fi. Taflais y bigftorch ag 
^^.i^ »» r« nwvUw Vr ardd. ac aetbam eydae 




ol : aetbum î'r tŷ i'r iioni, a cnoBsiiu. uut »« 
Thomas at eu gilydd, a iheflais hwynt allan 
trwv y ffenestr. Cyn çy nted ag y gwnaoih- 
umWgalwodd E. PhiüiMfi i lawr oddiar 
y llolft, a dywedodd wrthyf fod rhywbeth yn 
y buarth, wrth ddrwsyrardd. Gofynais iddi, 
" Pa heth oedd yn ei íeddwl ydowid î" Dy; 
wedodd hithau wrthyf, am ddyfod gyda hi i 
weled. Canly nais hi at y domen, a dy wedais 
na wyddwn i ^ beth oedd yno ; trodd hith- 
au yn ei hol i ymofyn goleuni, er mwyn can- 
fodyn well: pan oedd hì yn yty,aethom 
inau iV tu ol f r tŷ ; codais y dilíad i f^nu; a 
chychwynais tua Merthyr ; cyrhaeddais yno 
rhwng 10 ac 11 yn y boreu. Arosais yn 
Merthyr hyd nos Fawrth ; Uetiyais mewn ta- 
farn. ya agos i weitliian Mr Crawshay. Bnin 
allan nos Sadwrn yn y farchnad. Ar y Sul, 
bum gyda dau neu dri o ddynion lenaingc yu 
edrycö ar y gweithiau. Cerddais oddeutu y 
lle dydd Llun a dydd Mawrih, pan gly wais 
yr hynoedd wedidygwydd ynCwmgwdu.— 
Cychwynais yn union i Abertawe, ac oddiyno 
i Bristol. Telais bum' swUt am fy njjhano yn 
yr ageriestr, o'r ariao a gymerais oddiar Tho». 
Edwanls. AroeaU yn Bristol ddiwrdod neu 
adaa ; yna aethum i Bath, wedi hyny i Salis- 
bory. Cerddais oddiyno i Bouthampton, Ue 
yr aroaaisam wythnos. Yn nesaf aethum i 
Wínchester, yn mha le yr arosais am wy th- 
nos. Cyohwynais oddi yno tua Llundain, Ue 
y bnmam ddau nea dridiwrnod; oddiyno 
Mtbum i Colchester, ao yn nesaf i ÿ;^»ch. 
Ue yr arosaia o ddydd Öwener hyd ddydd 
Mercher. Ac yn ddiweddaf, cyrhaeddais 
Btowmarket, Ue y cetais fy "ÌẄymöryd i fyna 
am ledrata taisien yn nghyfeiUach Gwyddel, 
a thraddodwyd fi i garchar sirol Ipswich.-- 
Clywais yn Colchester fod y^H^Y^ÎîP* 
wili cynyg gwobr o £50. a Col. Watkms, 
A. 8., wobr o £50 am fy nala. Çyo gynted 

Äy clywais hyn newidiais fy niUad va ainon, 
ag yr ueddwn wedi gwneathur ddwy nea 
dairgwaith o'r blaeo. Y twm pennodol a 
gymeraii oddiar Tfaooias Edwaids ydo^ 



£1 o aur, ao 8 swllto aritn. CymeraÌBhe- 
fyd un got, dwy wasgod, on cadacb sidan, 
par o lodrau a cbys, yr un ag oedd am daoaf 
pan gymerwyd fi i fyno, yn gystal ag an o'r 
gwasgodau a ddygais. Meddyliais am ladd 
Thomas Edwaras wythnos cyn gwDeutbor 
hyny : nid oeddym wedi cweryla yDghylch 
dim ; yr oedd bob amser yn Uanec lloDydd, 
ond yn rhy nwydol. Y mae yn ddrwg iawn 

Í'enyf am yrhyn awnaethum, a gobeithiafam 
addeuaot a thru^redd. er mwyn y Cyfryng. 
wr. Yr wyf wedi cael, er pan garcbarwYd ù, 
y gofai a'r driniaeth oreu aan y Ceidwad. yr 
hwn sydd wedi bod yn dirion iawn wrthyf, 
yn gystal a'r caplan a'r usiusiaid a fuont ya 
ymweled à mi. Dymunaf hefyd ddywedyd 
fod yr hoU dystion a ymddangosasant yn fy 
erbyn wedi Uefaru y gwir; ac y mae yr hya 
a ddy wedais i yo awr yo wir bob gair. 

Jam£8 X GairFiTHS. 



PABYDDIAETH YN YR IWERDDON. 

GwEiniDOO cyfrifol a rodda i ni yr banes 
canlyuol. am natur ac, ansawdd y grefydd 
Babaidd yn yr Iwerddon : 

•' Y Sabboth diweddaf. dwy ferch ieuangc, 
y rhai oeddynt yn aelodaa o*r grefydd Bab- 
aidd, ond yn dyfod weithiau i'n Hysgol Sab- 
bothol ni, a'o hysbysasant eu bod wedi cael 
eu dychwelyd at yr Arglwydd lesu ; ac yr 
wyf yn gobeithio cael yr hyfrydwch o'o de^ 
byn yn aelodaa o'n heglwys yn fuan; ond eto 
nid wyf yn sicr o hyny, o herwydd y maent 
yn cael eo herUd mor ofnadwy. fel y mae a^ 
naf ofn y bydd iddyot ymadael â'r wlad.-- 
Aeth uu o hooynt i'w chartref dydd Llun di- 
weddaf, eithr nid anturiodd y UaU i ddych- 
welyd i dŷ ei rhieni , ac y mae yn awr yn 
aros gyda chyfaiU; "canys," ebe hi,*'nid 
y w fy my wyd yo ddyogel gyda'm mam a'm 
brodyr a'm chwiorydd." Y maa yr offeiriad 
wedi meUdithio y ddwy, ac y mae yn bwr- 
iado diffodd y gaowyU a chau y Bibl, y Sab- 
both oesaf.» Mae tri o offeiriaid Pabaidd ya 
perthyo yo agos i uo oV merched wob^ 
hyo ; ac y mae hyoy yo eo gwneod yo»**" 
er mwy ffyroig. fel yr wyf yo hoUol greda. 
pe byddeot ood cael galael yoddi, y byddsi 
iddyot ei dwyo ymaith trwy drais, a'i chadd. 
io mewo rhyw le dirgel, fel oa welid mo 
booi fyth mwyach, nea ynte gosodent hi i 
farwolaeth! Yr oedd amryw o Babyddioa 
ieuaingo eraiU yn dyfod i'n cly wed yn pn^ 
getho, ond ni feiddient ddyfod wedi i r rhst 
hyn hydiyia en troedigaeth al Brotestsn- 
iaeth." 






•TrhalliTnjdyolserenwni»* pebOdd-srpylJ* 
•ntddMòddbjwjdnatarioWagwrtfcodiad trsgytiyo^ 

ol y persoaa» a ftttdiŵlr fMidífat. 



Dim/est ynf Nghymru. 



139 



Toa JT ysgrífeDydd a wda y sylwadan can- 
lynol ar y dygwyildiad: — " O, y fath grefydd 
ddychryollyd yw Pabyddiaeth ! Y mae yr un 
peth yo awr ag y ba erined. Y mae yn 
csm tywyllwoh yn fwy na goleani, ac nis di- 
eboo Uî nag erlid y rhai a alwaot yn heretic- 
ÌBÌd byd aogeo, pe byddai ganddynt yr aw- 
durdod Mae y grefydd bon yn gwneud rhì- 
eoi yo elyBÎon i*w plant, ac yn difiodd pob 
•erch perthynaaol— ac yn gwnend hrodyr a 
ehwîorydd yn awyddoa i dy waflt gwaed ea 
gilydd oa antaríant gyfnewîd eo barn, &c — ' 
Byddai yo well i wlad gael ei dìfa gan boeth- 
wynt y dwyrain, a chael ei gorchuddio gan 
loagwy tanllyd mynydd Kti.a, na chael ei 
melldìtfaio â chyfeitiornadau anwydas y gre- 
fjéá Babaidd.' 



n 



DIRWIBT TN NaflTMRU. 

*Iiä^mfermkef dêjlea pulpiti, undermiue» Sab- 

éatà Sràoo/êt morkt miânouê^ and pawns 

for àrink tke tft ry Mièle pm would refarm 

Bwríodtr cyoaal cynhadledd o weinidngîon 
dirwcalfd o bub eowad crefyddol yu nghortf 

Îr haf preaennol, roewn rby w fao cyâeos yn 
lebenbarth Cymru. Ba y petb yn deatyu 
yrod«liddan yo nghymánfa ddirwestfd Gwent 
a Mor^nwg yr haf diweddaf. Dygwyd y 
eynygud yo mlaen gao ▼ dirweatwr sel g y 
Pareb. Dauiel [Wvies, Abertawy. pao y «íer- 
byaifldd cyroeradwyaeth unfrydoi y ffymoo- 
tt, gau foJ |i4wb oV farn y gnllai y faS fesur 
ateb y dybeiifon goreo er cytTroi gwpînfdog- 
100 ac eyçlwysi Cymro î gymerwyd mwy o 
ayiw n'r acboa. Etbolwyd pwyllgor yn y 
gyoianfa i drefnn meaora* er cael y gynhadí- 
9dá Yrogyfarfyddiídd y pwyllçor yn Mer- 
tìiyr, pryd y pe«ilerfynwyd fod iV Ysgrífen- 
ydd, y Paren. W. Edwards, Aherdar, aufoii 
aoeronisfl hIIm i alw sylw gweiiiidogion, ea- 
hrysL a diiwestwyr at y pwngc. Gotad- 
wo y dyfyoiad cauìyn •! o*r aoerchiad ger- 
bron darllenwyr y áeren. mewn gobaith y 
bydd yn foddion i wnend cyfiro^d adnew-, 
yddol gydayracbos pwysig hwn yn nihlithl 
Cy«Bry Amarioa. | 

" Prodyr a thadao Ẃpwaatolr-MNi < bo «yf- 1 
•od ar y irad «ríoed «iwy >pryalg «is'r «yf- 
wfá yo aoDa an yr .yéjm^mi yn byw yi^ddo. 
Hynodir yr oea gan gyjfroa^o pwyaíg yo y 
byd ac .yn yr eglwys. Mae oynghreìríau yn 
cael «o ffurfio, cymdeithasan eo sefydlu, «< 
ẃyDbadleddaa yn cael ea galw ar ryw achos! 
.Ma gilydd ya ibarbaus. Mae y rbyd .fel pe 
4»yddai yo yinbarotoi4 íyoed o dan jryw g>/v 
Bowidiao na wydd/i» ctc^ betb fydd óo di- 
wedd. Mae ^orseiMfeîngciau y,u cael eo. 
éyschwélyd, eorouao yu cael eu miilurìo, at 
^en fyfooara V >t ha w yu oael eu diuyicrio. Vu 
aghauol petbau fel byo yr yd^iia ^o hyw. j 
Beth gao byoy, a aaiflT yr bofl fyd fod mewn' 
cyfTro, a ninao Ibd ynllouydd^ Edrychwo! 

Crr. YI« i8 



o'n hamgylch, schawn weled teymas moddw- 
dod yii gadarn a digyffroyn tignaiH'O bvn oH. 
Ah ! ÎH, a'r fyddin díiifwe«lor nu.r ddiítaw 
bron a'r b«dtJ, er, mewn gwirioneJd, nad oaa 
uo aclios mwy pwysig nag achus dirweat. 

" Mae yn awr tua thair nen beduir-ai -dde«ro 
flynyddoedd er pau ddechrouodd achoR dir. 
west yn Nghymrn. fel pob achos arill. cnf* 
odd lawer i'w bleidio a Uawer i\v wrtb» 
wynehn. Ar eî chychwyniad cyntaf, gweîth- 
iodd dirwest yii dda. FarMdd i deyroas y 
gelyn i siglo hyd at ei Bylteiiii. Acliubodd 
gannoedd o eneidiau o afaelìou diiiyatr. O.id 
arafodd y corbydau aV meircb---9afodd v 
fyildin cyn ^nrphen ei gwaith. Ocb ! maa 
Cymry eto heb eu Bi>bru. Mae gweìuidog. 
ion ac e^lwysí eto yn ol. Mae y wlad yn 
porwedd yn dawel a digyflro yn yr acbos. 
Mae y fuddiigolÌHeth eto o dii y gelyo. Oiil 
mae nnfiloedd ar filf>edd yn Nghymni oleued- 
ig yo gaethiou i'w biys, ac wnb orcbyroyn 
ben arferinif a siamptau drwg. Mewu gair, 
roae gogwydd yr oes at yfed a meddwi 
Wel, pa beth a wnaeth dirwestT ni wnaeth 
ond ycbydig mewn cydmaríaKh. Er byoy, 
gwnaeth gymmaint ag a fyiiodd Cymrti iddl 
wnead ; gwMaethai fwy j>e cawsai. Oiiid oea 
galwad ^nn hyny aro ddtwygiad f Rhaid cael 
rbyw MdioD i'n cyffroi ac éiu gwaith, oWa- 
gyd mae achos dirwest yn ddiaa yn achoa 
pwysi^ o'r falh bwy*îgàf. Teilyirga aylw 
gwéinidoginn ac eglwysi Mae cysylltiad 
agos rhyngddo á moesaa a chrefydd, ae 4 
Uwyddiant ein gwlad. Pa bedi sydd vn 
Uwarthraddo mwy ar foes y Cymry nac yẁd 
a meddwt f Pa beth sydd yo fwy o atalla ar 
ffordd tlwyddiant crefydd yn ein gwlad na'r 
pcchodan ysi^eler hyn? Pe llwyddai dirwett 
symudai oddtar ffordd llwyddiantcrefyddllla 
mwy o rwystran. Nid oea dim ya achoei 
cymmaint o dlodi. angbysar, ac aflwyddiaoC, 
a throseddaa o bob natur yu ein gwlad 4'r 
diodydd meddwoU Mae ein oenedl yn gni^- 
fan o dan ea harteitbiau. Gweiir caiMioedU o 
dai y fynud bon yn fwy tebyg i fyibod bar- 
baraidd nac i breswylfod dynion gwaraidd. a 
hyny yo oaig o herwydd yfad y pea teola. 
Gwelir cannoedd o wnigedd mor dyuer a 
rbinwedd(d aff a safndd wrth allor Hjmem 
erí<>ed i woend cyfafflmod 4 gwr, yo gorfod 
cyafro bob wm yo osyaiflyes eréodor aig y 
byddai ynonnnd dinByg.arf^p^jnsi^o'rcoed 
i'w orfodi i orwedd .wrtn ei ocbi^-^nuoedd^ 
blant, y rhai ydynt etifeddiaeth yr Arglwyddf 
mor díoted yr olw^ amynt, a gwaeled ea 
dryeh a phe • byddai y wentiât wedi iori. a 
iiyoyytt iiiiiig4vheffwydcLfrerfoiiiad».yŴá^y 
felthea joedawoL .iO.|niae .«■lon ìB 4aKh<grii 
palla. .fibifed .hanesyddiaelh ot saÛyvmiI- 
oedd a ddyfetbir drwy yrarferíà^ Ueued 
yo mlaen, ao atlŶwed os medr, ddycbryn èo 
alaetb difMiadao'y ^aflam. Ochi 'oae «i^ 
tor yo gwnt4u,<ae yn hedad'l eyi4èûe j iee- 
asair «^»ehben frolygfa. Mee :erefy44 ym 
ocheoeidio yn drwmiwythog o hef,wydd cyf* 
iwr byd yr yUU hlae dirweat ^M pìi^ yn 
ddyfroedd, íiáiffn^in hidl yu ogwyaeb f 
dryohioeh* ^ 

•««•Prodyr « Htmâm, mM^M gae •hethaoM 






134 



Natur Gioeddi. 



. -N.'^'*^ 



^y^ ^^r\. X -^.y^^ Xv/ 



,-v r^ ^ 



r ' jr 



wedyâ fod gwarodigMtbCymramewn Uwyr 
ymwrtbodiad â'r diodydd sydd yn dyfethay 
geoedl T a llwyr ymwrthodiad yn 1 law blaen- 
oriaid y bobl T Onid dymunol fyddai gweled 
tchosdirwost yn liwyddo; ond ni Iwydda 
heb ymarfer â moddiou. Onid drwy ymarfer- 
iad a moddion y gweitbir pob achos ar y bydî 
î^id beb ymarfer á mnddioo mae crefydd 
wedi llwyddo, ac nid beb foddion y Uwydda 
achos sobrwydd — a phob peth sydd yo galw 
am ymarferíad á moddioo sydd yn rhwymo 
hefyd i feddwl am y moddlon goreo a mwyaf 
«ffeithiol i Bicrhau yr amcan mewn golwg.— ■ 
Bbaidgan hyny gael rfaywbeth i'n cyfiroi 
gydag achoa dirwest.*' 

[Yd Deaaf, gosodir cynUuo ^ gynhadledd 
dan aylw, a gwahoddir . ffweioidogion dè a 
gogledd, o boD enwad, i fod yn broBenn )l.— 
Nîä y w y Ue wedi ei benderfynu eto, ond 
bwriedir ei chynnal mewn rbyw fan cp ^l- 
aidd yn y deheubarth. Caiff yr ams»-. a'r 
man eu hysbyia yn brydlawn. Tet»yna jr 
•nerchiad mewn appeUad difrifol at y gwem- 
idogiooa*reslwyBi:] ^ .«. . 

'* Mae ein byder ynoch na chaiff em ca» 
hwn atocb fod yn ofer. Gwyddom pan y 
deloch chwì uUan yn oerth eich Duw fel on 

Bwr o un galoB nad oea dim a saif o'ch blaen. 
eawcb, trodyr, deuwch. G dewch i ni gael 
eynhadledd hioaog. Ymfiyfarfyddwn mewn 
cydymgynghoríad er caeì deaU meddyliau 
•ín gUyad ar yr achoB pwyBÌg bwn ; ao er 
cael allan rbyw gynUon effeitbiol toag at 
Iwyddiant Wrth byu y dai&goBwn i bobl 
«in go&l ein bod am flaenorí ^n mhob achos 
da ; ao wrth byn y dangoawn î faBnaohwyr y 
pethau meddwol ein bod yn mawr angb^m- 
aradwyo maBnacb aydd yn dyfeiba ein gwlad. 
io yr argyhoeddwn y meddwon etn bod yn 
teimlo droatynt ac yn gwir ddymuno eu Uob. 
Mae yn Uawn bryd i weinidoáioa yr e engyl 

ymeryd acboa dirweat yn acboa idd^ot eu 

ianain, a blaanorí ynddo.*' * 



noi 



NATUR OWEDDI. 



1. Fabethyw gweddit Gweddi yw cyf- 
Iwyniad o ddymaniadan at Ddow am bethao 
cyaon è'i ewyUya» yn euw nen drwy gyf- 
ryngdod letu Gríst, drwy gynorthwy yr Ya- 
bryd Glân. ynghyd a chyfaddefiad o bechod- 
•a, a cfaydnabyddiaetb ddiolebgar o*i drngar- 
•ddaow Mogyi ag y m«e yr yagrytbyr yn 
llytfayr Dow, yn yr hwn y mae yn agoryd 
«1 feddwl i ddyn, feUy y mae gweddi yn 
Uy ' dyn, yn yr hwn y mae efe yn agoryd 
•i f^ddwl wrtb yr Arglwydd. Cymbwya y 
cyffelybwyd gw«ldi i yagcl Jacob, an pen 
i'r bon oadd ar y ddaa^r, a'r llaU y n cyrha«dd 
y nefocdd. 

3. M^wn pertfaynaa i wrtfaddrych gwcddi. 
Dow yn onig yw gwrtbddrycfa gweddi, ao 
aydd i gacl «i MÌdoU trwy w^ddi ; •• iV dy 
baa I otfatly4 yrowfniydd p •ifauMddol- 



iaeth. Y mae y ddyledswydd hon mewn 
modd pendant yn condemnio a rbybuddio 
yn erbyn y gwrtbni a*r pecbod o weddio ar 
unrhyw greador, pa un bynag ai yn mfalith 
Uu y nof, anifeUiaid y ddaear, neu bethaa 
anfywydol, yr byn y w eilun-addoliacth y Pa» 
ganiaid, a'risaf y dichon dynymoalwng iddo. 
Nid yw pawb beb wybod fod rhai yn eia 
byd ag afynant gaeleu galw yn GríBÌooogioa 
yn yr arferíad o bly ^u o flaen delwaa cerf- 
iedig, a gweddio ar Beiotiau ymadawedig fol 
eu galwant, heb wybod pa un ai yn y nef ai 
yn uflem y mae y cyfryw; ac wedi cyfiui* 
Boddi fforf-weddiau i*w hamry wiol ■eÎDtìaa ; 
gan byny ni ddylem weddio yn addolìadol ar 
oeb ond ar yr unig ddoeth Ddnw, oblegyd 
Rfe yn unig Byd'^ hoUwybodol — Efe yn onig 
a ddichon ddiriiad a gwybod a ydyw eia 
gweddiau yn gy^i'ir, ao yn tarddn o*n caloo 
ai poidio. Efe yn unig sydd hoUbreBeonol 
bob amser, i wrando cais ac ymbilgweddiwr 
cy wir. Efe yn unig sydd hoUaUoog ac hoU- 
ddigonol, yo abl i roi beth bynag a ofyooni 
ganddo. ^ foddlooi a Uawenycba y rhai a 
lefaot orno. Efe yn unig y w gwrthddrych 
ffyd.l (loan U. 1.) ac am byny, Efe yw aoig 
wrthddrych gweddi. Bbuf. 10 14. Iddoef 
yn unig y mae addoUad crefyddol yn ddyled- 
us. Efe y w y ftÿddlonafì fe saif at ei air, gaa 
fod yo barodi gyflawni yr addewìdion gwertb- 
. . üi, yn angbyfnewidìo) ac yn wastad yr 
uo \ ac feUy yn barod i gyflawni pob addew- 
id n wnaeth efe er eiti diogelwcb a*n eadw- 
edigaetb. Gao hyoy, gweddai i bob pabydd 
sydd yn gweOdio ar y aeintíau fiieiddio y 
gorcbwyl pecbadnrM ac anoowiol yn eo oa> 
looau. Mae yr hwn B^dd yn gweddio ar 
y seiutiau yn ysbeilio Duw Vr aurhydedd 
dwyfol hyny ag sydd yn ddyledusiddo efya 
nnig ; ac befyd yn ysbeüio Críst o*i twydd 
fryfryngol, yr bon sydd bríodol Deilldoolberlh- 
! iddo ef. Ood am y gwir Grístion, paa 
j byddo efe yn gweddio, y mae efe yo pssio 
pub creador, a'r aeintiao. a pbob peth arsll o 
rao eì feddwl, ac yo myned yn uniongyrofaol 
at wir wrthddrych gweddi. sef Dow.yn enw 
edig mewn gweddi ddirgel. 0*r hoU weddi* 
an sydd yn perthyn i*r gwir Gristioo, nid oes 
yr nn mor hoff gaoddo a*r weddi ddirgel : o 
herwydd dyma y nK}ddi->n neilldool i*w ddy- 
ogeln rhag effeithiau bamedigaetbao oyboedd 
yn amser adfyd a bUoder oyffredin ; ac bejyd 
yn foddîtm arbeoig i gadw yn fjr w a meith- 
rín by wyd o ras a grym dowioldob yn y a»- 
h>n acyny fbchedd,fely byddoyn gyfoethoc 
toag at Ddttw. 



JÊmrywiaeih. 



136 



DYFAIS OARIAD. 

Adrodda yr ««AbeiUe CaacboÎM" jr hanes 
«aolTpol : — *• Ycliydiç wyihuosau yn ol flerm- 
irr tailwDg yo agos i Yvelot. yr hwn er yn 
ddiweddar sydd yn wr gweddw, a aflonyad- 
wyd ganol nos gan gyfarthiad uchel ei gi. 
Pan neahafidd at y creadar ymddangosai yn 
ofiiiia iawn ; ac ar hyn cjrmerodd y flarmwr 
aiddryll, ac a aetb i chwilio 'ì't acho» o*r be- 
^t Ar nnwaith efe a wetaai ddrycbiolaetb 
ddychrynllyd, wedi ymwisgo mewn cynfaa 
wen, y n codi i fyna y tu ol iYclawdd î Trodd 
y flermwr yn welwlaa gan ofn, a cbrynai ei 
■eMHÌaa gaa faìnt ei ddychryn. Pa fodd byn- 
ag, efe a y mdrechodd aibrwd, ** Os ydych yn 
dyfod oddiwrtb Ddaw, llefarwcb; oa oddi- 
wrtbjdiafol, diflenwcb."' Yna atebodd y 
ddry^ìolaeth, •' Adyn ! myfi y w eich gwraig 
drengedig, wedi dyfod o'r bedd i'cb rhy- 

boddio na phríodocb Maria A , yr hon yr 

ydych yn ei chara ; nid y w yn deilwng o'm 
gwcly; jjrr anig ddynes aydd i'm holynu i 

Îw Henríetta B— -^, priodwch hi ; nea er- 
edigaeth a tbragy wyddòl boen a fydd eicb 
tynged!" Yn ìte lletha y ffermwri lewyg, 
parai yr anercbiad rhyfeddol yma. gau y 
ddrycbiolaetb, adnewyddiad i wroldeb y 
fiermwr, a rbuibrodd ar ei ymwelydd yt- 
biydol ; ac wedi tyna y gynfas oddiam dani, 
canfa mai Henríetta B. ei haa ydoedd. yn 
edrych yn wiríon dros ben. Dywedir i'r 
ffermwr, o berwydd ei gyroeradwyaetb o 
dd;ríais yreoetb, cael ei uno á hi mewn glán 
hnodaa ya ddioeo." 



: I :>i •) I 



mcm A RHTFEL. 



Mas y pwngc bwn yn derbyn sylw mawr 
yn y dTddiau hyn trwy Luegr a Chymrn, &c. 
Cynneltr cyfarfodydci lluosog, ac ymdrerhir 
çynbyrfo y wlad trwy areitbiau ac YBgrìfea- 
iadan, fel y cyflawnir geiríaa y (.roä'wyd ar 
fyr: '*A hwy a çuraut eu cieddyfau yn 8>xh- 
an, a'n gwayw-9yn yn bladoríau; ac nacbyf- 
yd ceuedl yn erbyn cenedl, ac na ddysgant 
rbyfel mwyacti." 

Yn y Ditias, Morganwg, traddododd y 
vcb. J. Boberts, Taberoacl, Merthyr, araetn 
orch**stol dros ben, yn gosod allan erchylldra 
rbyfeU yn^byd a'r cyflwr trueuus y mae dvn 
yn myned iddo wrth fyned yn filwr, trwy fod 
y naJli yn nod i'r llall i saeiba ato! Dy- 
wedaì nad oedd on geoedl dan y nef yn 
geuadi Griatiunogol, oblegyd fod pob ceoedl 
am rbyfela, ac felly eu bod oll vo groes i air 
Duw, yr bwn sydd yn dywedyd, " Cerwch 
bawl> eicb cilydd ; gwnewch dda i'r sawl a 
wnel uiwed i chwi ; bendithiwch y rhai a'ch 
mellditliiant," &c. Cododd ddam bychao o 
on o ddycbymygion y Dr. Fraublin am ryíel, 
jr hwn a ddycbymygai fod dyu wedi ei godi 
i'r ftnrfafen. ac iddo gwrdd ag uu o'r angyl- 
ioo yno a deciirea siarad ag eT, **A ddygi di 
fi i lawr i'r ddai^ar i weied meibioa dyn* 
ìnaf " ebe y dyn ; a'r aogei a'i dyjgodd. A 
liwy a ddÌHOraaMDt taa*r MTeat lodMi ; lley 



gwelmnt ar y naìll firyn frddin o wyr arfbg 

Ean deymas Lloegr, a byddin arali ar y 
ryn acw gan y Froncb, eill dwy yn barod Ì 
ryfel ; ond dacw bwy yn nesu yu mlaeo, ao 
yn tanio y oaill laag at y iiall, oes oedd yno 
gannoedd o gelaneddao mewn ycbydig am- 
ser! Y dyn u dredd at yr angeU ac a ddy- 
wedodd wrtbo, ** I'r ddaear yr oeddwn i am 
i ti fy nwyn, ac nid i nflern ; at feibioa 
dynion, ac nid at gythroaliaid." 

Traddododd yr an gwr ddwy ddarlitb rba* 

Sorol ar **Adferíad yr luddawon ' yn Nhre- 
'orest D^wed gohebydd y ** Bedyddiwr" 
íbd y darlithiaa o werth i fyned ffryn fiordd 
tdd ea gwrando i ni y cenedloedd. ond pa 
faint mwy iddynt hwy, yr laddewon; ond 
nid oedd un o bonynt yno. 



T MEDDTG LIiTOAID. 

Htwaws Oltotdd,— Yn y rbifyn diwedd- 
af, lo dal. 115. gwelais ysgríf dan yr enw 
*'Meddye Llygaid." wedi ei ysgrífenn er 
budd a lles fy o^bydgenedl yn ardaloedd 
PottBvìlle a'i cbyfiiniau gan Thomas EvanSy 
St. Clair, cynnwysiad pa on a'm llonodd yn 
fawr, u herwydd y mawrles a allai mwnwyr 
y cylcboedd a eowyd ucbod ei dderbyn 
trwy eywroinrwydd yn&ystalt pharodrwydd 
dibafal y meddyg llygaia {oeuliêt)^ sef Benja- 
niio Lewis, o New Pbiladelphia. 0*m rban fy 
bao, pe bawn ya aros yn y cylcbnedd (er y 
dichon y byddaf,) arferwn fy holl ddylanw* 
ad er sefydlo cynilun M>*. bvans. Am wy« 
bodaetb eiogfaitb, acbywreìnrwydd oaanyl* 
grafi'Mr. Lewis, yr wyf yn bronadol o no- 
uynt, o'r hyn lleiaf gwnaeth waith meddysol 
ar fy Ilygad er ei adferyd i'w sefyllfa gyuteng, 
ag y gwnaf gofio am dano tra byddaf^fi byw ! 
Dernjn o lo a aetb i'm llygsd mao, ac wedi 
poeni llawer, dy wedodd r'hy w Gymro cwlad- 
carawl wrthyf am aywreinrwydd Mr. Lewis, 
(yr bwn, er nad oedd yn byw yn mhell oddi- 
wrthyf pryd hyny, nid oeddwn yo gwybod 
am ei fedrusrwydd i dría Ilygaid) ; aelham 
ato, a derbyniodd fi yn tMircbus. Deallodd 
eitbafionfy nholur; cymbwysodd ei foddioa 
at fy llygad, a chyn pen pedair awr yr oedd y 
puen wedi darfod, a minau yn alluog dra* 
noeth i ddilyn fy ngborucbwyliaeib. Mao 
byn braidd yn angbro ladwy, nnd v mae yn 
wir. Oni buasai swybodaetb helaeth&wr 
Mr. Lewis ui buasai geuyf yn breseunol ood 
un llygad yn lle dan. 

Cyfaddefaf f^ mai, Mr. Oolygydd, y dy- 
laswn fod wedi bysbysa ei rìnwedd yn gynt 
er llea y cyffredm ; ond ** gwell hwyr na 
hwyracb." 

Dymunwn yo ottyngedi^ arfy ngbyd-gen- 
edl gymeryd at ea bvstynaeth gynllao Mr. 
Evans ; a chan fod Mr. Lewis yn wybodua 
am natur aubwylderao tarddiadol ac areboH- 
ion, &c., gellir gydag ychydtjr draol oaod y 
Cyroro cl(>dwiw mewn sefyUfa fel y galío 
wrteithio ei wybodaeth, yngbyd a'i arficyd 
er Uea pawb. Yr eiddocb, &c. 

0W1LYV MtNWT, 



ISS 



Mamm ú Byr-^haneẁm. 



ACeiiion « Byr-HaiiesioB. 

Tmoap 1 Rhod.— Mae yr hoU dollaa ar 
ddygiad llyfrau traaior i Bufaiu .wedi eu di- 
leo, a pbüo caetbiwed nedd ar y waBg wedì 
e« syuiud. Mae Ârcbiili yo argrufi'o yr 
epiatol at y Rbufeioiaidf ynghyd a nodiadau 
arno, yo Rbufain, y dyddmu byo. Y mae ar- 
graffiad o Feibl Diodatti yo cael ei gyhoeddi 
ynohefyd. Heblaw hyn y aiae argraffiad o 
Feibl MartÌDÌ yo cael ei ddwyn allan yn 
Floreuce, a chyboeddir argraffiad amll o 
Feibl Diodatti yn Piaa. Y otae argraffiad 
cyanwyaedis o 500 o gopian o waith un Fol 
carii\ ar y iTeftifiu a ddeilliant o angeo Criat, 
wedi eo gwerthn oll, ac argraffiad arall o 
bum' mH yn awr yo y wasg, er fud yr awd- 
wr a*i lytr wedi eu condernuio gan Eglwya 
Bbiifain. Fot iiyn. yu ugbanol holl derfys^- 
oedd y dydd>au cythrybluB hyn,y raae **gair 

Ír Arglwydd yn rbede^ ac^ncaelgogonedd" 
yd y ood yn Rhufain ei hanan, S'ynooeU 
ty wyllwch ao angbriataetb. 

Gellir penderfynti mai nid y dynioD goren 
yw y rhai hyny aydd yc caumol fwyaf aruynt 
eafaunAÌn; ya dywed y Cymro Bacb, pryd 
bynag y cyfurfyddir á dynmwd yn arfer llaw- 
cr o beitiroglau o pylc'" ei berson. gellir peu- 
deríyttu fod yno rbyw ddrygaawr annymauol 
yn perthyn iddo. 

Gofynodd twrno lled Rrmfnîdd i foneddwr 
teilwug. Belh oedd gouestrwydd 7 *' Both 
yw hyny i chwi, syrî" atebodd y boneddwr, 
"edrycbwch chẅi ar ol yr byn a bertbyn i 
chwi eich bunan." 

y rhai rawyaf anwyboda» ydyw y rhai 
nwyaf huuaudybus, a'r rhai mwyaf anner- 
byniol o gyngbor. Nid ydyiit atlno^ i ganfod 
ea hauwybudaeth eu huuaia na doethineb 
eraiU. 

Y maîUadron yn troi yo ddigrifol : ysbeil- 
iwyd gwingell boiieddwr ger Chehenbam yn 
ddiweddar. a aadawai uu o'r Ìladrun y iiodyn 
bwn iildo : ** Auwyl Mr. S., nii a brofais eìcb 
gwio : nid oedd yu ddrwg i'w gymeryd.*' 

Dyn y cwynid iddo am fod ei wraig wedi 
rh«*deg i ffordti, a ddy wedai, " Peidiwch a 
chwyuo i mi nea delo hi yo ei íiol.*' 

Y mae natur yn ein dysgu ein bod yn ddi- 
bynol ar ern güydd ac yn waaanaetbgar i'u 
tîlydd— "fel olwyn gtcrtê, yn gyru y oaiil y 
ilaîl yn miaen i gyflawiii ein gwabauol 
gylctioedd. 

Gwraig tafarowr yo &i7ff(>]k a ayrthîodd i 
gyBgu yn yr eglwyB, a ^oilyugodd ei ftrtan, 
yn yr hwu yr oedd ei ballweddau. Weili 
aeííro gan y swu. dywed>ìi, *• Dralta ti, Sai, 
dyna JNA'g arall wedi tori.** 

Türtwld gwraîg i weuwr oV enw GrocOi yn 
Lcic<'8ter. bcu ei phlentyn ag ellyu bron yn 
builol odùiar ei sorti'ag ellyn. Pau ddaeth y 
gwr adref i'w ibreiifwyd, cafoda ei bteutyn 
vredi marw, a'i wi*aigyn u.'arw. 

Yn ddiweddar, cymerwyd dyn i fynu yn 
Llundaiu o'reow Jeremiah Douevau, yr hwn 
a lofraddiiMÌd Cornelius Crowley, tua tháir 
Uynodd «r ddeg yn ol, yn agos i SkibberBen, 



Iwerddbn. Yr oadd Don^ran yn eai^ bnch- 
od uiewn cae, ao aetbai Crowley, yr bwn 
oedd ar y pryd yn dra sycbedig, i'r cae, gao 
ddecbreu gooro an o'r buchod, pryd y Byrth- 
iodd Donevan aruo, gan ei daro i lawr acnoio 
ei ben ues y ba farw. Cyfarfa brawd y 
treugedis ag ef yn Llondain, a rboddodd ef 
yu ughaiael y swyddogion. 

Nid mynych y mae golad yn rboì Uawer o 
ddedwyddwcb; ceir calouaa trymion mewa 
cerbydau gwych : tra y gall y Uafarwr tlawd 
duwiol fyued at ei orcbwyl gyda meddwl 
beddychlon a chalon airiol, a rhoi ei bea i 
lawr yn gyauraa ar «i obenydd-^hya ydyw 
bendith bywyd. ^ 

Yu yr "Albany Espreaa" ymddangoiodd yr 
hyabyaiad oodedig a ganlyn ; ** Yn eisiaa, 
Gwyddel nertbol o gortf I ddal tafod fr 
ugwraig— y mae hi a miimaa yn metha ai 
gadw yn llonydd.*' 

Cýnnaliwyd trenj^boUad yn ddiweddar gsr 
Leroiugton, ar gorft boneddigea ienanec, 16 
oüd, o'r enw Miss Ann Stewart. Ymddant* 
osai oddiwrth dystîolaetb Jofan Puffh, cerbyd- 
wr ei thad, ei tod pryduawo dydd lau, wedt 
clywed un o geftylau ei feistryn ^wneodiiwo 
aiiarfero! yn y stabl, a phan aoifa i'r Ile, gwol- 
ai Miss Stewart ar lawr yn oi daa ddwbl o 
dau y cetiyl. Yr oedd y gwaed yn rbodes o1 
pheo, a ifawer o waed ar y Uawr. Byddai y 
drençedig arferol o bortbi a choBeidio y 
cetryT yn acblysurol ; ae yr oodd yo hynod o 
lunyd 1. ac yn ymddangoo yn deimlsdwy o1 
sylw o hooo. Bamai v tyot ei bod hi t liy ? 
waitb hon yn ei bortbi, pan y gallai y oeOyl 
yn cbwareuua daflu ei boiiuet ; ei fod yo 
gaiilyuol wedi dycbryo a rboddi cic i Misa 
8tewart yu ei poeo. Pati gafodd y eerbyd» 
wr bi yr oedd yn ewbl farw. Dedfryd, 
marwolaeth ddamweìuiol. 

Meddwdod.— Yo ddiweddar, yn Sbeffieid, 
cafodd y meddyg swyddol hyd i ddynea dro- 
euna oV enw Jane Blackwell. yn marw ar 
sypyn o weltt budr, mewn ystafell beb ddÌD 
dodrefn yuddi. Yn fuan wedi iddo fyiied i 
mewn i'r ystafell hi a fu fa«w. 'Yd )t on 
ysiafell, ac ar yr on pryd, yr ocdd eiçor- 
ddfrchwr yn prysur wneud par o esgidiaa. 
Yr uedd y ddau yu yfwyr ac yamocwyrdir- 
fawr ; ac o herwyJd hyny. er fod y dyo yn 
grydd campiis, ac yn eiiilf arian da. yr o^é- 
eiit bron a llewygu. Yroedd yr yatafeU ya 
dunien o fndieddi. sawyr yr hwn ydoedd aa- 
nyoddcfol. Ni fuasai y dyn ailan o'r Ile bwn 
ond un waitb mewn yppaid blwyddyn a 
phedwar mis. Gwyddid i'r ddynea yfed 
niewii nn diwmod dri-ar-ddeg ar ogain paiot 
o gwrw. 

DiNTSTR Deuddig o FrwyDAü. — Mawrth 
14. cymerudd ffrwydriad (exploêion) dinyatr- 
iol le mewu pwll gloyny ratricroft Collieiyf 
lua hauner y fiurdd rhwng Wigan a Hiiidley* 
yn fuan wedi i'r dwylaw.25 o nîfor, fyoed i 
lawr at eo gwaith. Daeth deoddeg neia dri- 
ar-ddeg, dyuioo a bechgyn, i fynu bel) çal 
niwrd, a dywedai rbai o hon nt oa theinina- 
ant hwy nemor dim oddiwrth y ffi-wydrŶid 
yn y parth o'r pwU y gweithieut hwy. To 
mheo ychydig amsor, cnwilîwyd y rfaintB 



Fr JinMíadL 



137 



erarll o^ gwaitb, w «rtnrn va^ítM9§ o'r 

glocb, cafwyd wyth o gyrlT. Yroedti faeu vrT 
o*T enw Joho LewÌB, wedi ei losgi tnor ddycb- 
rynllyd, fel^ ba forw yo niben awr, a U«dd- 
wyd tri o'i feibton trwy y ddamwaio. Yr 
oedd daa eraill wedi ei oiweidio yo drwm 
iawD. Rrbyo baiiDer dydd cafwvd dan eraiU 
ya feirw,a oteddylid ma bod oll allaii; oad yn 
Dben ycbydig f^nodaa daeth gwraig o'r eow 
Piodar i ymboli am ei gwr, yr bwo a ddy- 
wedai ei fod ^o y piwU, ac mhen ycbydigam- 
ler cafwyd ei het— Yr acblyfur oV ffrwydr- 
isd yduedd i oo o'r dyiiion fyned a cbauwyll 
oleuedig ooetb i bartb oV pwll. yn groes ì 
orcbymyo peouodol y tanwr, yr bwn a foyaai 
trwY y gwaitb rai myoudau cyn hyoy, ac a 
eiDdudd y bwrdd loagnwy (Jire-damp board^ 
i fyDO, yr bwD ui ddylai y d^nion fyuea 
fceibio iddo pau welaut ef wedi ei oaod mewo 
OBrby w gwr o'r pwU. 

Lu>FBUDoiA£TB.— Y mae dau dd^nieoango 
wedi caei eu traddodi i f^archar Maidatooe, ar 
y cyboddiad o $oá wedi Hofniddio heuafgwr 
o'r enw Lawa Yr oedd Lawa yn bur oed 
raiaita, yn byw ei huuao mewn peotrefael- 
wir BenheadeD, a thybid gan lawer, oad yo 
gyfei^ioruaa, ei fod yn gybydd, acyn berchen 
ariao. Torodd y ddao ddibiryn ieuaocc i'r 
tŷ gaaol noa, cnraa nt yr hen wr yn ei bèn 
ftdam o baiarn, acbirmeraBaot ymaitb gyda 
bwynt bob peth a allaaent. Gallodd jüiwa 
yailoigo i dŷ cymmydoe, ond bu fiirw yn 
toan. Y mae y ddaa wedi oyfaddef ea hea- 
ogrwyild. 

Y mae y awo oemadaìdd am gynnîfer o 
lofinddiaetfaaa diweddar yn Lloegr yn ddi- 
gon i ferwioo clustiau poo dyn teimladwy. 
Banib H. Tbnmac, morwya i ben fercb fun- 
eüdtg yn Ngbaerodor, a brofwyd yo euog yn 
mhrawdlya Caerloyw, a cbafocld ei dihen- 
▼dilio yr 'Sdfed o Ebrill.— James B. Basb, am 
lofruddiaethan yn Stanfield Hall, ger Nor- 
wicb, a ddiheoyddiw^d yn Norwich ar yr 
Slafo o'run niîs. Ni wnaetb ef yr on cyf- 
addefiad. 

TrjiaaR dda. — Nid oea dim yn fwy 
gwertbfawr yu y nodwedd fenywaidd na 
mwynder tymher. Ni all cartreÌ'Ìbd byth yn 
dd^'dwydd bebddo. Y mae yn deby^ i'r 
blodau a dyfBiit ar ein Hwybr, yn adfywio oc 
yn BÌrioli. Wedi i ddyn gyrhaedd ei gartref 
ynyrbwyr, wedi brmo gan lafurun y Uydd, 
m>ir byfryd ydyw gair yn deiHiaw oddiardu- 
eddiau hynaws. Disgyna fel tywyniad haul 
ar ei galon; oud y mae gair digllou neu an- 
ynad yu efleithio fel baleo ar gig ooeth. 

Li.YifOco WiwxR.— •Gofyoai coegyn balch- 
aidd. yr hwn a wiagai aypyn anferth o flew 
ar eì wefl ocfaal', i foneddigai ieuange, " Pa 
fbdd yroedd yn edryeb T" Atebodd hilhau, 
*'yr ydycb ynedrycb yn gymbwya fel pe bo- 
aaecb wadi Uyngcu wiwer, ood wedì gadael 
ei chynffbn y t« allan i'ch cag." 

Mae y FraoÌAea Yictoría yn debyg o ibd yn 
yn hm eto. 

" Cwyd, fiichgeD, cwyd yn omon : y mae 
yr haaf wedî codi or ya dwy awr;'' ebe 
meiatr wrtb et waa yn ddiweddar. *' Beth 
am byoy, ayr," abe y gwaa ar ei gefo ys y 



gwely f ** b0th p* baî yr faanl yn eodi ddw j . 

awr cyo dydd, a yw hyny yn ou rheawm 
fod yn rhaid i mi godi T Na, na, meiatr, ni 
ddeuwch droaof yn y fibrdd yna hefyd." 

Poh' FraiTB.^Ffŷdd ddiyagog y w y ddnw- 
inyddiaetfa oreu: bywyd da yw jf atbron- 
ddyag oreu : cydwybod rydd y w y gyiraith 
oreo; goneatrwydd yw y lywodraetbydd* 
iaeth orea, a chymroedroldeb yw y faddygin* 
iaetb oreu. 

D. D.— Pao ofynwyd i*r Parchedig Dr. 
Phillipa, Neuaddlwyd, gao ben wreigan, betb 
oedd y D D. a ddodid ar ol ei euw yn ar- 
wyddu T atebodd mai yn debyf nai Dyn Dwl 
oedd eu hyatyr. 

Geiriau da a wnaot gy faiUion— geiríaa drwg 
a wnaot elynion. 

Dtpprtn t MissiasiPPf.— >Dyma y Dyffryn 
helaetbaf yn y byd aduabyddoa; ao md oea 
l^flelyb iddo ar wyneb yr holl ddaear. Cyf- 
rifir ei fod yo 2.500 o firidiruedd o hyd, ac o 
1,200 i 1,500 o filldiroedd o led. Meddylir 
ffíd y dyflryD'hwn yo oreboddiedig nn for 
yo yr oeaoedd gynt; ac i'r dwfr gaeieî gaa 
allan a'i aychu i íynu Ban gynbyrfudao lloas- 
afaidd olyool. Y dyflryn bwn yw y partn 
mwyaf byfiyd, y eyffbethoeaf, a'r tTwythlonaf 
oV boll fyd • ao haerír ei fod yn allaog i gyn- 
nal pouk«aetb o 100.000,000 o drigobon ! 



YR YMHOLIAD. 



BFSLTCBUO^— OAM lOaWSaTH aX.Air ALBD. 

Dtw owch, Wyatoedd gwar, 

O'm ealon yn rhao tydil, 

Am fiin na wyla neb 

Marwolion ddagran pmdd t 

Rhyw gilíaeb draw iiMitn ÿyn, 

Yn y gorllewüi pr U, 

Ue'r eoaid ga rwynhan 

Orphwytfa lawer gwallt 
Y gwynt, gan edwi 'i tMalaldd lef. 
Atabai gydag oah , naa gwyddai af I 

Tit DdyMer aerthol. aydé 

A'ih donau'n chwarcn'n llo, 

A wyidott ti am fiin 

Yn nben inewn yuya ga, 

Lle gall blindarog ddyn 

Orpbwyto mewn rby w nytìi 

Mid all nn poâd fy w 

Na cbaríad t'arw bythT 
Ond trciglHÌ'r tonau mewn chwyddedig lun, 
Och'neidiünt oll. na wyádent bwy am un. 

Tydl, fleirfaaaf Loer, 

A'th wedd nefolaidd dlos, 

Tra'n iremio ar y ddne'r 

Yn Dionwea ddu y nos. 
' A welaiat ti trwy'tb ayicb 

Hoff Innercb gAllai un 

Dan fbicb gortbrymder gael 

Dedwyddwcb iddo'i hun t 
Daa lanietl ewmwl eoddia'i threm oadd 
AoMinlaiB trlai, dywedai, aad oeM maa ! 

Fy Eaaid. Oobtlth. Plÿdd. 

A wpldoeb chwi ddin dtt 

Am nn jrmgttddfii aydd 

I ddyn rbag myn'd ar goll t 

Lle gafl aiarwolinn gael 

BendftfaioB rbff y gwHth. 

A baba i'w clwyfiin'n haeU 

Ŵorphwyadra dawel byth t 
nydd. Gahalth. Cariad. i nlieMlddlariei; 
Gaa hwylio*a hadya, d*wedaot. *• Yn y If«rr 



138 



Ymddiddan dyddargar. 



PENNILLION rW CYFlElTHU. 

Cyfiwjfnedig gau Rohert EUit, Oid M%nt$, 

THE DEPARTÜRE OF THE BARaUE AL- 
GOMA FOR 8AN FRANCISCO. 



BT IIBS SDMUMO ▲. SOUDSm. 

Farewell, dear fríend« I We most away I 

Our bark is floaiing free ; 
Welcome to us thc ocean's spray— 

Welcome the wind*8 wild symphoiiyl 

We seelc the Sacramento itnuid ; 

In Caliiomia. far away ; 
Tbere brígbtly gleams toe golden aaad, 

Tbat tempts os from our bomes to itray. 

We lea^e our wives and children dear, 
We leave ourflresidas' peacefnl gleam; 

Mor can we doabt tbat many a tear 
Will awell the Sacramento straam. 

*Tis for the sahe of those we lore 
We brave tbe dangers of tbe deep : 

We put our tmst in God aboro, 
woo oTer dotb his cbüdren keep. 

We bear a freight of kmdly hearts, 
More rtch tban Calitornia ore ; 

We seek awbile the bnsy marts. 
Thatborder San Franclsco's shors. 



May He wbo niles tho hearts of men. 

Preserre our aouls fmm sblpwredí 
Aod safely bear ns home again. 

To breath anew our grateful prayer, 



We l(*ave our dearest frlends with Him ! 

More kind than brother He will prove ! 
Nor chsDgc, norabaenae e'ercan dim 

Our memories fond of those we love. 



Farewell I tbe Algoma's flag. so bright» 
Is proudly flutteríng in the breeae ; 

\\ e bid our native land good night ; 
Our home. sweet friends. is on tbe 

PhüadélpMa, iiarch ist. 1649. 



YMDOIDDAN DYDD0R6AR 

Ar Forfnoniaetht rhmng Diefr H^Uiwr, Néd y 
Mwnwr, a 8em y 8anL 

(Parhad o ta daL 113.) 

Sam — Wel, Dic, yr wyf wedi dod i'r maes 
VwaD, ac yn fy llawn arfogaeth hefyd : lle 
mae Ned, dywedT 

Dic. — Purìon, Samuel: daa parth yabryd 
Moroni ab Mormon fo gyda chwi. Ust ! dy- 
ma Ned yn dyfod 

Ned. — Dwe'dydd da i chwi, feobgyn ; mae 
yn llon genyf eich cyfarfod, a chaei cyíleua* 
dra fel h^n i wueudymcbwit iddwyfolrwydd 
Mormoniaeth. Gobeithiwyf fod Samnel yn 
barod i wneud gwyrth heddy w er ein hargy- 
hoeddi i*r ffydd Furmonaidd, meffys ag y 
gwnaetb IClias gynt ar ben CarmeU tra yn 

Ímdrecbu adferyd gwir grefydd, ac amddi- 
ŷn bawliau Duw Israel. 

Sam — D'edwch a fynocb, y mae'r dawn 
gwyrtbio! yn ein heglwya ni ! 

Dic.~ O'r gorea ; **tke proof ofthe fuddimg 
iê in tlU eatingf" Í%1 y dŷwed y Saîa : onite, 
Ned ? 



Ned.— Ofnwyffodgomiodo ndtimetL rhj 

facb o resymau yn y pudding Mormonaidd; 
fod blaa Joe arni, ac uid y genad nefol. Mae 
rhywrai yn medru profi yr yabrydioo, Sami; 
ac yu fiwybod y gwabaniaeth sydd rbwng 
chwaeth cnawdol y proffwyd Joe i'r hyn a 
gyhoeddid gan eugyl y dyddiaa gyut, dx. 

Sam. — Yr ydych cbwi yn gwadn gwmn- 
idogaeth angyliou, ynte T 
Ned. — Addefwn weinidogaeth angytion yn 

Îrr oes hou ; sef, eu bod ^n gweini^ ar eti- 
úddion cyfiawnder, y rbai a gant etifedda'r 
iachawdwriaeth; ond nid fel cenhadau i am- 
l^gn ewyllys Daw, amsen yr hyn tTdd yn 
ein meddiant yn baroa; ao nid ydym yn 
teimlo un difiyg ar y pon achod, gan fod yr 
efengyl hon am y deyrnaa yn ein meddiattt 
eisoes, yr hon aydd yn cynnwya pob peth 
angenrheidiol yn nghyuwllt a^ iacbawdwr- 
iaeth dyn euog. *î Dnw wedi iddo lefiuti 
lawer gwaith a llawer modd, gynt wrth j 
tadau trwy y profiwydi, yn y dyddiaa di- 
weddaf hyn a lefarodd wrthym ui yn et 
Fab *' *' Pa fodd y diengwn ni os eagealaa- 
wu iachawdwriaeth gymmaint," &c. Gwell 
genyf Iwvao fy euaid ar '* efengyl anwjl 
leau," yr bon wedi decbreu ei thraetba drwjr 
yr Argíwydd, a sicrbawyd i ni ^au y rhai a'î 
olywsant ef, nac ar holl wyrthian Mormoa- 
iaeth— caddiedig bethaa mynydd Cnmorah,* 
y llafnao dycbymmygol-^oraclao y gaa-broff' 
wyd. ac hyd y nod tyatiolaethaa angyüoa 7 
Saint Diweddaf. 

Sam. — Onìd drwy weinidogaetb ang^Hon 
yrhoddei Duw yddwy lecb oddìarSinai yo 
nwylaw Moses. cyfryngwr y genedl luddew- 
igT ac onid yr on raor briodol iddo roddi 
Ilafnaa aur Ilyfr Mormon ag oeddent eodd- 
iedig yn myiiydd Cnmorah drwy gyfrwng 
angel yn llaw y j>roff*wyd Josepb SmithT oe 
cr^wn y blaenaf; paham yr olaiT 

Ned.— Gwir mai drwy weinidogaeth angyl- 
ion y derbyuiodd Mosea lechaa Sinai ; ond 
cyn wired a byny fod geuym ni y ^trraor 
hwn (sef yr efengyl) roewn ilestrí prídd : a 
chan fod y tryaor anmbrisiadwy hwu wedi ei 
ddodi mewn llestrí prídd, llestrí pndd, ao 
nid angylion, ydyut yr agtntt i wnoud y 
trysorynhysbys i dlodion y byd. Osdododd 
Duw y tryaor mewn llestrí prídd, pwy a'i 
cnddìndd yn y dJaearT ef allai mai brawd 
henaf y dyn a gudJiodd y daleut gynt! Gan 
i Ddnw ddodi '* t tryaor hwn" mewn lleetri 
pridd, carwn wybod pa adeg y'i cymerwyd 
oddi arnynt, a gweled y ael ag oedd wrth 
gomisiwn yraugelaM rhoddodd yn y Uestri 
Mormonaidd. Cofied Sam yr byn a ddy wed 
Paul, *' Nid i'r aneylion y darostyngodd efe 7 
byd a ddaw (sef yr oruchwylìaeUi efensyl- 
aidd, neu gyfiawnderyr efengyl,) am yr oioa 
yr ydym yu son." 

DÌC'— Mae Sam yn y g^f ^to. TyMod 
mai anr oedd y Ilainaa befyd T 

Sam.— lè, mae fod cyflawnder yr efengyl 
nea ly fr Mormon, wedi ei ysgrífena ar lafofta 

* CiUBorah, yn ol Dyflr Mormon» yw enw y tacytt 
ydé, jB yr hwn 7 daigaai^oid Jee Sodlh y IfifiBÌra 



TnuUiddan Dyddorgar. 



136 



>. V S^ 



^ y^ 



- r, ynaclnr dâangot riia^riaath eTflawndar 
yr efengjì ar yr orachwyliaeth laddewîg. 

Ned.— 'Dyna adood o lyfr Mormon, fedd- 
jliwa Ond gwrando beth a ddy wsd yr Ar- 
glwydd am yr orachwylîaeth ddiweddaf, 
*'Myfi a ddodaf fy nebyfretthiaa yn ea 
meddwl, ac ya ea caîunao ^r ytgrífeoaf 
hwyat," &c. nid ar lechao Sioai, nae ar lafn- 
aa Camorah; ond yn y meddwl, ac yn y ga- 
ba. Dyma ragoriaeẁ ac tydd yn werth ton 
am dano. Pa no i gredn, Dio, ai y digel- 
wyddog Ddaw, neu goeg-chwedlaa Mormoo- 



Dic.-— Nid wyf yo gweled cyitoodeb yn 
ymreaymîad Sam; oac ycbwaitoyn gweled 
ancea am y llafoan anr fel dwyfof ddatgudd- 
ìail Eto carwn gael y llafuau oe oeddynt yn 
aar hefyd. Spec odiaeth fyddai hyny— Cali- 
ftrnia teg. 

8am.— Nid gwiw d'eyd fel yna, oblegyd 
yr wyf fi fy bon ao eraiu yn y fle hwn, wedi 
^el'd angylion, ac wedi derbyn datgodd- 
ledigaethaa pwytig drwyddyot. 

Dîc. — Felly'o tiwr, mae Sam yn cadw 
ewmpeim da beth bynag. Rhyfedd mor ae- 
gnr ywVangylion, cyn eu bod yn medruheb- 
gor ea haouer gwertbfawr er c^nbyrfu Sam 
a Jaco, a loodryb Shiwan, &c., i freuddwvdio 

Ned. — Yr ydwyt wedi taro yr hoel ar ei 
ehlopa. Dic. Dywed y Cadben Jones, yn 
Haoea Saiut y Dyddiau Diweddaf, ta dal. 10. 
*'Yr ydym ya breaddwydio datgaddiadau," 
&c, **a dyma an fibrdd (eb efe,) aydd gan y 
nefiíedd a'i lia i gTmdeithaea à thrigolion y 
ddaaar," &€.» aef drwy freoddwydion. 

Die.— 'Wel, jrr oeddwo yo lledfeddwl o hyd 
taw erefydd aeiliedig ar freuddwydioo oedd 
Moraionneth : math o forinn*t tellinf cre- 
fyddoU gaa adrodd eo breaddwydioo, a'a de- 
oogii yo eo cyfeillachaa oeillduol. 

N^d. — lè, breaddwyd yw lail yr hudol- 
iaeth, grrm yr adeiladaeth ac addoro Bynagog 
Satao. Dreaddwydìodd Joe Smith ei hao yo 
LieaL General y Saiot^Breuddwydiodd y 
Cadbeo Jooee ei hao yo Apnstnl Cymro—- 
Breuddwydiodd Jaco et hun yn Hntlaflnog— 
Modryb Bhiwan ei hnnan yn brofl'wydea ; a 
Ẁitfaaa 8am, d^ han yn Sant. Dyma'r gad- 
wya Formonaidd, yn cynnwyt dolenan man 
ac aml, ae oU wedi ea gwneud i fyna o freo- 
ddwydioD. 

Dic— Ac fBl breoddwyd t dîflana, yn ol fr 
mfrwydoliaeth i. ^ ^ — ' ' 

flam.— Mae'r angylion yn araa gyda'r Saint 
j ddaaar, «r dyiga iddynt ffyrdd cyfiawn- 



Nad.— Mae*r Cadben Jones a Sam yn nnion 
yr on olyffîad ar y pen hwn; dy wed ý Cadben 
Afoalolaidd, *' Tmddenayt i mi fod vr ang- 
Tlion, pan y bo gan Ddaw Saint teifwng o 
byny ar y ddaear, yn aroi gyda hwynt ar 

Lddaear," &c Yr athrawiaeth y w baedd- 
itdya; a*r dybea yw dytgn iddyot flyrdd 
•jiswnder : nyfedd y iatii 1NM aahdl- 
«a«addyagoedd vr angylioB i'r toola byn 
pPew Ma yn ddtweddar. Tr oodd on e 
■i^ynlf ioc oliwaor Fonnonalddy yn 
• oAif fiyfiifbl yn Dowf 




o'r brodyr yn cani gyda hi, a syndod y faih 
deolu aradercbog oeddent Yr oedd yr ane- 
ylion ac ytbrydoedd y byd aoweledig gyua 
hwy mor lluosog aV eÿlion, ebe bwy; a'r 
faioacb oedd yn cael ei cbario yu mlaen ar 
y pryd oedd ysbeilio y »bop o bob math o 
nwyfau trwy ffeoeiitrí y gegin cyn iV teulu 
godi : a gefwg arddercbog oedd gweled y 
Seìutiaa yo caM eo fc»rwaia drwy yr heolydd 
gan y poliee yn gwplan wedi ea sicrbao 
mewn cadwyni heiyrn, ac oddi yno i jail 
Caerdydd, &c. 

Dic. — Carwn tddynt ddytga peibio cabla ; 
a bod yn fwy gofalas i ddy wedyd y gwir yn 
y ìle hwn befyd. Ond at y pwogc, Beth am 
y gwyrthian 7 carwn glywed dy eaboniad di, 
Ned, dipyn yn fyr. 

Ned. — Gweitbred yw gwyrth gorawch 
trefn a goeodiad cyflrediuol pethaa, ueu gor- 
uwch deddf anian. Meddyliwyf y gellir rhesa 
yr boll wyrtbiau ag a gomodir yn yr ysgry- 
tbyrau odan y trí dosbartb caDtynol; set at- 
ahad deddfau natur ; gwrlbweithrediad deddí^ 
ao natur; yngbyd ag ataliad a gwrtbweith- 
rediad decfdfao naiur a ellir gyflawni yn 
wyrth daublyg. Ataliad deddf natur ydoedd 
rhodio ar y mor ; ffwrthwynebiad deddf na* 
tur ydoedd troi y dwfr yn win ; ewyrtb dao- 
blyg, yn cyunwys pob an o'r ddau, ydoedd 
adgyfodiad Lazaras. Ac yr wyf ya barod i 
brufi y gosodiadau byn pryb byoag y geilw 
Sam neo rai o*i frodyr arnaf i wnead byny. 
Yn nesaf. Dyben gwyrth yw ein dwyn i 
ryfeddo, ac felly galwa ein sylw maoylai aty 
weitbred, er argraffu ar y meddwl fod gallu 
gorawch-natorìol wrth y gwaìtb ; ac i'n dar- 
parn i dderbyu datgaddiadaa Dwyfot. Dy- 
ma law fawr y Jebofa yo coro wrth ddrws y 
byd deallol, eao eu ^alw allan i wrando ei 
genbadwríaetn: gweitbred a ddengys argraff 
sel fawr y bydysawd wrtbi, er profi hygoel- 
edd cenhadwrí y cenhadwr Yn awr, príf 
ddyben gwyrth yw profi dwyfolrwydd aan- 
fooiad y cenhadwr, ac fod et atbrawiaeth o 
Dduw ; hyn oedd amcan a phrif ddyben 
gwyrtbiao Críst a'i apostotioo. Gosodai yr 
Arglwydd leso Gríst yr byo a dystinlaetbai i 
orphwysar y gwythiai a gyflawoai. ''Ooi 
chredwoh fi, credwch j gweithredoedd." A 
d^wedai an o benaethiaid yr loddewoo, sef 
Nioodemas, '* Nyni a wyddojn mai dysgawd- 
wrydwytti wedi dyfod oddtwrth Ddow," 
ftc. loan 3. S. 

DÌo.«-Oi felly, mae yn angenrheidiol i'r 
wyrth gael ei gwneuthar yo gyboeddoa. 

Ned.— Qfea«rstf»pethaa oyhoedd yw peth- 
aa yr efengyl-— pethaa i'r byd i chwiiio i 
fewu iddynt. Nid pethao'r ooroel, yr jrstafett 
dywylt, a'r anialwcb oeddent y gwetthred- 
oedd nortbol a wnawd yn moreo Criatioa- 
ogaeth. Na, nn, nid o&ow Ì ddyu leûîo yn 
yr ystafeU dywyll, no gwynto diierynan j 
botel gyasogrodig oedd yn ddigonbl t drel r 
byd wyoob yn waered. Nid eowan owjd» 
of, heb rym na down j awyddogooi h , m 
breoddwydioo Monnoniara o fodoi lansẃ 
byd agotBogylydaymaa, yrlMMin fanfolfc* 
wyd yn Byag pob oroadnr og ndd dan y 
noT yn yr ooi o|MOl9laldd. OoL t . S3. 



uo 



Tmdaddm Dyddmrgur^ 



^ Dic.—Yn awr, Sam, m wyt yn taimlo dros 
ein cỳtlyraa dere a gwyrth, ac yna cei For- 
moneiddio Ned a finaa. 

Sain.— Cenedlaeth ddrwff ya ceino ar- 
wydd, &c. Os deuwch inlieglwys ni, yoa 
cewch woted a tbeimlo beth y w gwyrtb. 

Dic.-*Pa le mae eìch heglwys f 

Sam.— Lle bynag y mae'r iäaint yn cyfisr- 
fod i weinyddu yr orainhadau. 

Ned.— Gwnead gwrthiaa yn yatafeU gyfar- 
fod y Saint, aie f a chadarnhaa y Saiut yn y 
ffydd Formonaidd yw'r amcan mewn go- 
Iws!! Pa ançen gwnead gwyrthìao er 
darbwyllo y Samt i greduf Ouid oeddynt 
wedi credu cyn iddynt gael eu bedyddio er 
maddeuant pechodau ; ac oa gwedi derbyn 
Ustiolaeth Joe fel protlẁyd, u phrotfesu y 
ffydd, paangen gwneud gwyrthiau gergwydd 
y cyfryw? Ha, Sarauel, mae gwyrth yn 
colli ei dyben cynhenid yn eich auirawiaeth 
chwi a logie llyfr Mormon. Nid gwneud 
gwyrthiau yn yr eglwysi oedd Paul, er cad- 
arnhau y dysffyblion yn y flfydd : nage, ond 
en cyfarch fel credinwyr yn Nshrist a'u 
dysgo i gadw pob peth ar a orihynynodd 
Críst iddYUt: ac felly y tramwyai drwy es- 
Iwysi Galatia a Phrygia, er cadarnhau yr holl 
ddvsgyblion. Act. 18.23. 

Yn awr, Sam, daliwch sylw : nî wnaed yr 
on wyrth eríoed tu yr êgtw^tt ond allan yu 
y bydy ac yn y lleoedd oiwyaf poblogaidd a 
chynoedd. Ai mewn vstafell« neu ynte yn 
yr eglwys yr iacbawyd y cleifion a sunir am 
danyntvn Math. 15. 29. 30f o oa. ond ar y 
mynyda fel y synodd torfeydd. Ai vn yr 
eglwys y bwriwyd allan y cytbreuliaid son- 
iedig yn Matb. 4.23— 24 f o na, yn synagog- 
Bu yr luddewon, a cber^wydd eelynion cre- 
fvda Cristf Ai yn vr ystafetl y cafodd y 
dyn a anesid yn adari ei olwg ; loao 9. l-^ f 
Ai yn yr eglwys neu mewn priodas y tro- 
wyd y dwfr.ynwio) Toao 2.1 — Ut Pa le 
y porthwyd y pom' rail ; Math. 14. I3--17 f 
ac yn mha le y cyfododd Crist j meirw, a 
phwy oeddynt y tystion f 

Dic.-*Paham oa bai Saiot y Dyddiau Di- 
weddaf yn gweithredu ar yr on egwyddoré 
Cbrísta*i apostoUon--*na bai rhyw rai bebl&w 
eu hunaia yn gwybod rhywbeUi Mi on 
gwyrtfaìau pruffesedig. 

San.-— Diffyç ffydd yn y bebU ae oid ma 
anallu ynom ni y w yr achos. 

I<led.«— P« Cẃit o ffydd ^d ^ lerch 
Jairaa, Loo S. 4l--Mf Pa /ata o ffydd 
oedd gan fab y weddw o Nain >a Laz8ras 
^li drewi yn ei fedd, ébo.f 'Eto,Ìlawer oV 



i 



oddewon a welsant, ac a sreâasaot yo yr 
îesu. Beth am y dyn ^ldff yo «líhnrth y 
deidlf sg oad oed'd jn dysgwyi am ddiaaLood 
ẃusea, yr liwn a u^^hawyd gan 'Pedr yn 
eow Qen}u>l yr Arglwydd Iesq, tko*î 

iBam'— ^ 4A mn ^gd^gîaâao m Aa\vt f 
^ljMÌdiao Oiweddcf, prit .4dy)»eQ.#«f>vt|iÌA0 
fŵr .tadawilMya f igair. 

Jéel9«iilli,«55Hto^rD«w f 
Ìiak^''2WHrjplr|)afr. 






Ned -^Meddyliwyf fod angea gwyrtb i 
brofí h^itiadaa a breoddwydion y proffwyd 
Joea'i lafuaa twyllodrua; oud am air Duw, 
— ^efeogyl ein hiechydwríaeih.— y mae y gair 
hwn wedi ei gadarnban a*i brofi ; ac mae'r 
emdeHceêyn meddiaot pob percheoog Beibl» 
ac yn oghalon pob gwir gredadyn. Bu'r Tea* 
tameutwr farw, ao inae*r ewyllys wedi ei 
cbadaruhau a'i phrofi. a galwad aruom ni i 
fyw wrth ffydd ac nid wrui olwg, arsylwedd 
ac nid ar wa«-freuddwydion, gan Iwyr ym« 
orphwys ein benaid ar dysliolaeth Dow am 
ei Fab. 

Dic.-— Bhaid mai ereadariaid anffvddiog 
iawn ydynt ÿ Seìntian, onîte credent d;^stîul- 
aeth Joe beo angen gweud gwyrthiau i gad- 
arnhan y nsill y ]}ä\ o bryd i gilydd ya 
ogheirwiredd cyunwysiad y ílafnau aur. 

Ned. — Diaa fod caulyowyr eu aunif Jemi- 
ma yn fwy cysim na hwy. Cyhàtidá haid o' 
ffaoiticiaid yn nhalaeth Caerefrog'Newydd, 
nid pell o drijjfle v proffwyd Mormonaidd 3rn 
V gauVhif ddiweddaf, ac a gyfenwid yn Wü- 
ainsoniaid. Canlynwyr un Jemima Willdn- 
son. brodor o Ynys Rhode (Bhode Island) ; 
proffesai yr hodoles ncbod ei bod wedî ad- 
gyfiidi oddiwrth y meirw^.ac wedi derbya 
comisìwo dwyfol fel pniffwydes srefyddolr 
a'i bod yn alfoog i wnend gwyrthiaa/&c.— • 
Aml a lloosog ydoedd mintai ei chaulyiiwyr. 
Tybtwyd unwsstb y proselytid y byd i'r gr»- 
fydd hon; galwasant enw enpentref yo Jera* 
salem Newydd, ac hyood oedd yr hiinau-yciH 
wadiad a bruffesai auntf JemŶraa. gan ragori 
ar Modryb Shiwao y dyddiao diwed-<af ^ 
Un diwrnod,cyboedoodd Jemima ei bod ya 
myned i wneutbur gwyrth trwy rfaodio yn 
l^roes i lyn Beoeca; ymgasgloJd iyrlaiiedd 
i'i lle er bod yo Uygad-dystion o*r weîthred 
ddwyfol. DisgyafHld y falrotfwydea o'i cher* 
byd, a gofyaodd i'r dorf oa oedd ganddyol 
Sydd y gallai rodio yo groas i'r llyn, gan fed 
ei llwyddiant ynyniddÌDyaa ar hyny. Hwy* 
than a aiebasant eu bod yn creda ; ar hya 
trndd modryb ei hwyneb taa'rcerbyd ; a dj* 
wedndd, Gao eich IxmÌ yo creda, nid oea oo 
anffet» i mi amlyca fy ngballa Pa angea 
caaanibaa y rhai sydd ffd&m eisoes. nea 
gadarahaa yr hyo aydd gadara ya barod f 
Onid oedd Jemima yn fwy cyson A oaCar 
petbau, ac AV ysgrytbvr, na ^oe Bmìth a'Ì 
ganlynwyrf— Jji^rodiictíea «^lfis^. ff Vem^ 
mÌHiUiom$ iaiAs U. 8*,f^9* 

Dic— Ffaith i mi ao nid ffa^-Tpethan ««yai 
AgwyDeb haul a Uygod goleani." 

Ned.-^4ü mẁU y húi mmikif$ q bobl 
erioed ag y w y Mormoníaid. O senediaalli 
^wiberodt difenwaiit hoU .grefyddaa'p byd ; 
anmharchaat grefyddwyr, yn eow.edls^wein- 
ido^inn ffyddlonÿ TestameuC Newydd; gjr* 
ant bawb ond ^niianain i ufftirn, a hyny am 
nad^wV enwadau .praill yo .proffeau en bod 
yn teddiaunc^l ar^au-broffwydi. nao yp honi 
doniiia gwyithi'íl taegy» hwy. Charily, Sanir 
at eìch iciiwaer o Rafato» a'^ch .hrawd heojií 
MahoRAe^ ^ gaa4>raffwyd o Meca ; jr luaeoí 
bwy ynlioaiifr un ^álhi a obwithait- Pabao^ 

Ì;ate».,Q» ŵoadv,dh lài^i^ ddefaealaw cysi 
I^ìAm^ ẅíM y M^ ^ «Ultfa ^ ' '^ 



JlmrytDÌÂidh. 



13S 



dìoasfraintyn y Jeruaalem Hewydd yn Ngali- 
finiiÌB? 

Dic. — ^Fa gyasylltíad sydd rhwng y dawn 
neo firdd wyrthiol â chadwedìgaetfa yr CDaidT 

Ned. — Nis gwn. Yroedd Judas Iscariotyn 
meiìda ar y dawn gwyrthiol, eto fe aelh i*w 
le ei hun. Dysgir ni yn jr ysgrythyrau, ** Y 
Deb a gredo ac a fedyddir a tydd cadwedig, 
eitfar y neb uì chredo a gondemnir." 

Dic. — Carwn i Sam brofi fod ffydd wyrth- 
îol yn faanfodol i iechydwriaeth. 

Ned. — Both ay'n ofynol er gallaogi dyn i 
wDeod gwyrtfa? 

8am.— >Ei fedyddio er maddeaant pechodaa 
sui wasdanfonedig Dnw, a gosod arno ddwy- 
Iftw yr faenariaeth. 

Dîc. — ^Yr wyf finnaa wedi fy medyddio, 
ynte. 

Sam. — Nid gan was danfonedig Daw — gor- 
fb ar Paal ail fedyddio dysgybuon loan yn 
Kph«aua am yr an rfaeawm : ac nid oes gan 
Dduw weision yn y byd yn awr ond nyni, 
" Saint y Dyddiau Diweddaf." 

Ned. — Ootd gwr wedi ei ddaofon oddiwrtfa 
Dduw ydoedd loan: le, çwaa danfonedig 
Daw: 06 feliy yr oedd ganado faawl i wein- 
ydda yrordìnhad. Peidiwcfa gwneud cam 
á Paol, Samuel. " Un Ârglwydd, un flydd, 
nn bedydd," y w atfarawiaetfa yr apostof, er 
nas gwn pa sawi bedydd a berüiyoa i gredo 
Joe Smitn aU ganlynwyr. Deallwyf, yn ol 
eicfa rbesyaieg, Syr, fod yn rhaid pasio dan 
ìine sueeession y proffwyd Joe mewn trefn i 
fod yo waa danfonedig Daw , dim ood iddo 
ireaddwydîo yn gyntaf ei alwad i'r swydd. 
Onid oes rhagor o debygoliaeth gwirionedd 
yn apottolie suceession eglwys Rhufain ? Pa 
Ibdd bynag, mae hynafiaetfa yn perthynu i 
ac o du yr eglwys hono. O ryfyg satan- 
aidd ! Ow gabledd ar wirionedd eì hun ! 

"Tnilb cnuhed to earth will raÌBe again." 

Dic — Betfa ara yr eoeinnio fu genych yn 
ddiweddar? a ddarfu i chwi adferyd y claf? 

Sam. — Wel, na ddo; oblegyd nad oedd 
ganddo ffydd. 

Dict — Dyma wastraff ar olew santaidd ! 

Ned. — Pe bai ea brawd, yr apostol Judas 
lacariot yn eu plith, gofynai, " I ba beth y ba 
y goUed faon." 

Dic. — Rfao faeibio, Ned, ac na ymhelaetfaa 
'rwaa, rfaag blino trigolion y Sèr á meithder. 

Ned. — Wel — t*w barhau — ynte. 

GORLIFIANT ALAETHÜS YN NEW OR- 

LEANS. 

Torodd ceulanau rhyfeddol yr afon Mìssis- 
áppi mewn amryw fanaa yn ddiweddar 
nwchlaw New-Orleaos, (Ue y mae yr afon yn 
nwch na'r tir cylchynol,) nes gwoeud difrod 
aiBwydas yn y ddinaâ ynghyd a'r dyffryn am 
amryw fílldiroedd o gwmpas. Ys^abai ddyn- 
îoa, anifeiliaid, tai, a phob peth o i blaeoi fel 
nad oes neb yn galla cyfrif y golled a wnaeth 
y Uifeiriaot. 

Yn New Orleans yr oedd amry w o dai yn 

CiF. n. 19 



llawn dwfr; Uecfaai y trìgollon ar y llyfit* 
ydd, a metfaent fyaed allan ond mewn badaa. 
Ofiiid fod y ddinas orwycfa wedi ei dinystiio 
yn faollol. 

Gosodwyd miloedd o weitfawyr yn ddioed 
i ymdrechu caa y bylchao i fyna ; ond y mae 
y Ilifeiriaut mor nerthol fel nad oes dim yn 
tycio. Mae y dyoddefiadau yn anneagrìf- 
iadwy yn mhlith pob dosbartfa. 



DAU BENNILL 

Ji gyfansoddwyd meicn atebiad i Gwyn y 
Bratcd WtUiam Rees. 

Fy mnwd a'm cytaiIJ WiHiam, 
Yr wyt ti'n fwyn a dinam 

Yn dy dculu ; 
Yn dda ac ewyllysgar 
I ddenu dyn memi galar, 

Gwir heb gelu ; 
Yn awr d^ golled di oedd fiiwr, 
Gwaitb roddi'th arían 
MewD ffbrdd ddrwg allan; 
A gwaeth na'r cyfan, 
Heb obaith fwyn i fod 
Gwnant byth i ail ddychwelyd 
Yn gyfiân i dy god 
Mae'r byd vn otìd bron i grd, 
À'i ddyrys oroion yn denu qynion 

Mwyn a ffyddlon, 
Rhai glewion hardd eu gwedd, 
I roddi'r byn a feddopt 
Yn foddol yn ei fedd. 

GAIR O OTHOHOR. 

Bho'f gyughor i ti eto 
I weddiu'n daar a gwylio 

Am dy gadw 
Rhag dynion drwg dichellgar 
By'n drewi yn eu trawsder 

Am gaei elw ; 
Gwir yw nad ynt yn boddio Duw, 
Ond lledu' cegau i goethi geiriau, 
A'u hyll daíodau 
Yir Uyngcu Uwon Uaith, 
A diwedd fydd fel Balaam 
£u gwobr am eu gwaith. 
Mae'n flin fod dynion Uon «a Ilun 
Mewn crwyn defaid, ahwyüiau'n âeiddiaid, 

O'rfathdynged! 
Fr byd y maent yn bwn: 
Ar fyr y daw eu diwedd, 
Er gofid iddynt gwn. 
Pittsbur^. Aa GwiLrn . 



DAMWAIN ANGHYSURÜ8 YN NGWAITH 
GLO MR. JOHN HERRON. 

PinsBURG. — Ar y 22ain o Fawrth, 1849, 
rhwyg 12 ac 1 o'r gloch, pan oedd Samuel D. 
WiIIiama yn eistedd yn agos i*r man Ile y 
gweithiai gerllaw Pittsbar^, i fwyta ei damaid 
bwyd fel arferol, yn ddisymwth syrthiodd 
darn o gareg ar ei goes, uwch ei figwrn, yr 
fayn a fn yn achos o dorí ei ddan asgwm, a 
thrwy hyny analluogwyd ef i ddilyn ei alw- 
edigaeth ; ond oddiar fayny j mae yn gwell- 
faau yn dda, a phob arwyddion y daw ati eto. 
Rho'f gynghor cyfiredin :— 



ün rybudd eto ydyw hyn 

I ddynion tan y ddaear 
I fod d'u llygaid mewn llawn walth 

Yn Uwyrfaith a deallgar. 



YbUn. 



Y Cholera.— Mae y deíyd andwyol fawn 
wedi cyrfaa«dd Pfailadelphia yn ddiweddar. 



148 



Hánetiaeth Gartre/ol. 



._/^ ^>. y^y^ ■^ 



Father Mathew — Ysgrifenaiy dirwestwr 
enwog hwn o Cork at Faer Caerefrog-New- 
ydd, yn bysbysa ei benderfyniad i ddyfod 
drosodd i'r ünol Dalaethau, yn y Uong Ash- 
borton, yr hon oedd i hwylio o Liverpool, ar 
y 21ain o Fai. Yr oedd mewn iechyd da, ac 
yn awyddus iawn i gyflawni ei daith hir- 
addawedig. Felly, gail ein darllenwyr ddys- 
gwyl cly wed ei fod yn y wlad hon yn fuan ar 
ol derbyn y rhifyn hwn, os na bydd wedi 
cyrhaedd cyn byny. Llwydd iddo yn ei am- 
can clodwiw i sobreìddio a moesoli ei genedl 
yn Ameríca. 

Mr. Macreadt. — Torodd terfysg allan yn 
chwareudy yr Aator Place Opera, yn Nghaer- 
efrog-Newydd, o herwydd ymddangoeiad y 
tragedian enwog hwn ar y stage. Yr achos 
o'r cynhwrf oedd cenfigen a raaÌaÌB. Pan fa 
Mr. Forrest drosodd yn Lloegr, ymddengya 
nad oedd y groesawiad a d^erbyniodd yn 
ddigon i foddloni ei gjdwladwyr yn y wlad 
hon, a chan ei fod ef yn cael ei ystyriediy 
tragedian blaenaf yn America. codasant yn 
erbjn Mr. Macready y noswaith gyntaf, gan 
weiddi, "I lawr a'r tarw Seisnig;" " Pafodd 
yr ymddygwyd at Edwin Forrestyn Lloegr?" 
&c. Ond ar vr ail noswaith, sef Mai 9, bu 
cyflafau waediyd : cyunullodd y terfysgwyro 
gylch ycbwareudy wrth y miloedd, gwnaeth- 
ant bob ymdrech a allent i dori i raewn, ond 
yn aflwyddiannus, a galwyd y milwyr allan 
yn ddioed. Methwyd gwasgaru y dyrfa heb 
danio, a Iladdwyd dros ugain o bersonau, 
heblaw amry w o glwyfedigion. Ymadawodd 
Mr. Macready â'r lle yn ddioed ; cychwyn^ 
odd tua Boston, a bwríada adael y wlad am 
byth yn fuan. 

Ymddtgiad Anntnol — Anghorodd y llong 
Fexicanaidd Republican, dan ofal y Cadben 
Patino, yn San Blas, yn ddiweddar, a chym- 
erwyd aniry w fordeithwyr ar ei bwrdd tua 
California. Yn mhlith eraill yr oedd Ffreng- 
wr, yr hwn oedd yn analluog i dalu y Ilong- 
doll. Pan ddeallodd Patino hyn, gorchym- 
odd hwylio at ynys dy wodlyd ; ac er fod y 
passengtrs eraill yn cynnyg talu dròsto, 
gwrthododd Patino, a gadawodd y Ffrengwr 
ar y ty wod, lle isad oedU ymborth na llysiau. 
Wedi cyrbaedd Mazatlaa, gwnawd y petb yn 
hysbys i'r awdurdodau. Gyrwyd yn ddioed 
am y Ffrengwr, a cbafwyd ef heb un cysgod 
rhag pelydr tanbeidiol yr haul, yn hollol ddi- 
ymgeledd, bron marw. Cymerwyd Patiuo i 
garcbar. 

YüCATAN.— Lladdwyd 600 o wyr, danofal 
DonEdn»rdoVadelIo, ymaynddiweddar, gan 
yr Indiaid. Torwyd hwynt yn ddarnau yn y 
modd mwyaf barbaraidd. Mae yr hanesion 
oddi yma yn ddigon i ferwino pob teimiad. 

Undeb Cenhadol t Bedtddwtr Amer- 
ICANAIDD. — Cynnaliwyd cylchwyl yr ündeb 
hwn yn ngbapel Heol Samson, Philadelphia, 
Mai 16, 1849. Yr Anrhyd. J. W. Dancan, o 
Maas., yn y gadair. Mae y mynegiad (y 
35am oddiar ddechreuad yr undeb)yö dang. 
OB bod Uwyddiant mawr wedi cydfyned ag 
ymdrechiadau y cenhadon mewn amryw fan- 
an, fel y tnae cannoedd wedi eu dychwelyd 
yn.yBtod y flwyddyn, yn enwedig yn mhl^b 



y Harens. Y mae y drysorfa hefyd mewn ewell 
sefyllfa nag y dysgwylid iddi fod, a phob ar- 
wydd fod yr ysbryd cenhadol yn myned ar 
gynydd trwy y wlad. 

Galluoedd Goltgtddawl. — Mae gan Mr. 
Wríght, golygydd y Boston Chrosnotype. 18 o 
blant, acyn debygofod yn dad dedwydd i'r 
bedwarydd-ar-bumtbeg yn fuan. 

TAN DYCHRYNLLYD YN ST. LOÜTS. 

Dydd Gwener, Mai 18, cymerodd agerfad 
dán ar yr afon yma, a chan fod y gwynt yn 
chwytha yn gref i'r ddinaa, cyflewyd yr el- 
fen ddinystriol gyda y fath gyflymcíer trwy y 
Ue, fel yr oedd tua hanner y ddmas arddereh- 
og hon, yn cynnwys y rhan iasnachoi o boni, 
yn garnedd losgedig cyn yr hwyr. Dinystr- 
iwyd pob Insurance Office yn y Ue, pamp o 
faogciau, 27 o ageriadau, &c. Mae y golled 
yn aughyfrifedig. 

SÜDDIAD YR AGERFAD EMPIRE, AB 
AFON Y GOGLEDD, C. N. 

Gadawodd yr agerfad Empire, o Troy, 

Gaerefrog-Newydd, ar ei tbaith i Albany, am 

chwecb o'r gloch prydnawn y 17eg o Fai, a 

thri chant o ymfudwyr ar ei bwrdd. Tua 

deg o*r gloch yn y nos, panar gyfer Newburg, 

tarawodd yn erbyn y schooner Noah Brown, 

o Troy, gyda y fath nerth fel y Ilanwodd o 

ddwfr, ac y soddodd mewn llai na deng 

mynud. Yr oedd amry w o'r ymfndwyr ar 

y pryd wedi myned i*w gwelyau; anbawdd 

darlunio yr olygfa arswydus a thorcalonus a 

ganlynai. Mor gyflym oedd rhediad y dwfr, 

fel y llanwodd y cabin yn mhen tna mynud. 

Rhuthrai pawb i fynu am eu by wyd i*r deck, 

a gwnawd pob ymdreoh a allcsid i gael y 

gwrasedd aT plant analluog allan wedi i'r 

dwfrlanw arnynt; ond ofnir fod amryw o'r 

merched wedi boddi ; yn ffbrtonus, daeth yr 

agerfad Rip Yan Winkle yn mlaen ynddioed, 

yr hon oedd yn dyfod i fynu ycbydig ar ol 

yr Empire, aderbynioddy Cadben Scbnyler 

yr ymfudwyr i'w bwrdd yr ddioed. Daeth 

amry w o gycbod a goleuni yno hefyd o New- 

burg, y rhai a gynorthwyasant i godi nmryw 

bersonau o'r afun ag oeddent wedi syrtbio 

dros y bwrdd. Gwelwyd on dyn yn myoed 

o'r Empire i'r Rip Vao Winkle a'i ddao bleotr 

yn yn ei freichiaa, coUodd ei droed, ac yn ei 

ymdrech ì achub ei fy wyd ei hun, boddodd y 

plant. Collwyd o 20 i 30 o fywydau. Mae 

yn anhawdd gwneud allan y golled i'r koU 

ymfudwyr. 

GWEITHFEYDD GLO PENNSYLYANI A. 

Mae yn ddywenydd genym lon-gyfarch ein 
darUenwyr ar amffylchiad mor ddedwydd a 
phwysig i'r \u*^ r , u edin yn y dalaeth hoo ag 
adfy wiad y fasuuclj !o. Ar ol gaoaf digoD ca- 
led, pa un a wasgodd y meistri a*r gweithwyr 
i'r sefyUfa iselaf a allasent fyned, y man am' 
ser gwell wedi gwawrio. Deallwn fod y cyf- 
logau W9di codi yn gyffiredinol tiwy y daiaetb, 



JÎtẅton a Gofyniadau. 



\4S. 



a gobeìtfaîon hyderuB y bydd* gwellisDt ych- 
wanegol eto ar drafnidiaeth ein gwlad. Bu 
y meistrì a*r gwcithwyr yn ymrafaelio â'u 
gilydd o barth prísoedd yn yr ardaloedd hyn 
am rai wythnosau yu d Jiweddar. Cynoygiai y 
blaenaf godiad yn nghyflogan yr olaf, ond nid 
digon i'w boddloni. Haeraì y gweithwyr 
nad oedd y codiad a gynnygai y meistrí yn 
gyfatebol i*r codiad a gymmerasai le yn 
mbria y glo ; a gwrthodent weithio dan $9 
yr wytbnos, Sefydlaaant gyrodeithas neu nn- 
deb i garìo yn uilaen yr amcan yn PottsvilIe, 
achaDghenau i gydweithredu 4 fai mewngwa- 
baDol fanan trwy yr ardal, &c. Dangoswyd 
girrthwynebÌBd mawri'r gweithrediadan hyn 
çui y meistrí, nes cren teimladau annymunol 
ityngddyDtf a cfayhoddìd y Cymry gan raî o 
fod ya mhlith y blaenaf yn yr ymrafael. Ym- 
osodwyd amryw weithian ar y rhai byny a 
▼eilhieBt dan y prís gofynedig. a niweid- 
iwyd ea personaa mewn gwafaanol fiyrdd. 
Pa todd bynag, gan fod yr alwad am lo yn 
cynyddn, daeth y meistrí, o un i un, i gan- 
iatau tylcraa y gweithwyr ; ac erbyn diwedd 
y misdiweddaf,yr oedd y gweithfeydd wedi 
gwtsgo ea hagwedd fy wiog a chalonog arfer- 
ot, a gobeithiwn fod pob teimlad annymunol 
erbjn byo agos wedidarfod. 



ATEBION. 



ÂUbiad i Cfyniad loan ab HotBtü, Rhifÿn 
Mai,tudal 116. 

T pelMer a eilid ei ganfod oddiar ben y 
twr fyddai 43131 x llath — a'r nn faint yn y 
pwynt cyferbyDÌols86262 x Ilatheo; hyny 
lyddai tryfesnr y cylch. Arwynebédd y 
cylch hwow fyddai 1207492 x erwan. Y 
rfaif o fierraydd crynawe o 10 erw yr un ar 
eo traws a ellid ea cael yn y cylcb ncbod, 
fyddynt 107010 x. Rhif vr erwau na ellid 
ea faamgae gan y cylchau oychain yn y cylch 
mawr, fyddynt 137392 x. Bfaif y bobl a ell- 
id ea hanrhegu â thair erw yr un oV tir 
hwnw fyddynt 45,797 x. 

Uh OCRLLAW P0TT8V1LLE, 

Omd tn mks I St. Clair. 

Átebiad % Ofyniad " EueUd Bach," Rhifyn 
Mawríhj tu dal. 70. 

Hyd ochr y tríongl cyfochrog hwnw fyddai 
72.746 troed. Felhyn— 433013 x 8=:3.464104, 
sef prís y palmanta. Yna, 

d. d. It ft. 

fel, 3.464104 : 252 : 1 1 : 72.746. Yr atebiad. 

EwcLiB Glan Twrch. 

[Cy&ddefwn (oddiwrth yr atebiad "dan 
gel") fod yr nchod |yn gy wir : ond gwydd- 
ooi na rfayád ef fymryn o addysg i'r cyfire- 
dm, feUy bydd ei ymddançosiad yn ddiwerth ■ 
fel hynoradiant trìonglyadawl; Dìchoa y 



byddai yn foddineb mawr gan ein gohebwy 
rhifyddol i gael gv7ybod pafodd, ac o ba íe 
y cafoíld K. G. T. allan y rbif J :;r'*inül (4eci 
mal) 433013, ac a berlhyna y rliif hwnw 
drioni^lyddiaeth. Hefyd, nid ydyw ein ham 
gylchiîuUu yn cechadu i ni ffyineryd arnoo 
:?yíìeiil)ii pcthau rhifytlJawl. KawJd caei 
cyftiill carticfol i wneud hyny o gymwynas. 
---Gol.] 



GOFYNIADAU. 

Mr. Gol.— Carwn wybod Irwy gyfrwng y 
Seren a oes dan feddwl i unrhyw adnod neu 
frawddeg oV ysgrythyniii ? Clywais rai yn 
son wrth esbonio neu bregethu am " feddwl 
Uytbyror* a " meddwl ysbryJol " y geiríau, 
fel pcihau gwahanol oddiwrtb eu gilydd. — 
Weitfaiau dywedantfod yr un gair yn golygu 
Dafydd a Cfarist, y deml a'r eglwys, dinystr 
Jerusfüem a diwead y byd, &c. Gan fod o 
bwys i ni ddeall yr hoìl ysgrythyr, carwn i ac 
eraiU gael atebiaa baan a golou. 

Brawd Bach. 

At Ysgol Sabhothol y Bt-âyddwÿr yn Horẃ, 

Aíiner8VÌUe. 

Mr. GoL. — Er mwyn anogfy ngbydgyfoed> 
ion i chwilio yr yserythyrau, carwn i rai o 
blanl yr ysgol uchod, ddangos trwy gyfrwng 
y Seren, pa le y ceir pump o adnodan yn yr 
Hen Desiament a'r Newydd beb y llythyren 
a. Bachgen o Ysool Sul. 



OOFTNIADAU RHIPYDDOL. 

Cauiataer fod y ddaear ar ddullwedd per- 
fíeithgrwn, a'i thryfesur yn 7930 raill., ac fod 
y cylch pegynol yn 23 gradd a 23 mynodaa 
oddiwrth y pegwn: pa sttwLmilidir petryal 
sydd yn un o'r cylchoedd oerllyd (fugid 
zoneê) ? Euclid Glan Twrch. 

Golyger fod twr petryal bonbraff' a bríg&in, 
yn mesiiraw yn y bôn 20 troedfeddi aU uch- 
dwr yn 150 troedfedd, yncaelüi osod aUan i 
drí phersou i'w hadeiladu, a'u bod yn ang- 
hytuDo i weithio yoghyd, eithr yn gweithio 
ar wafaan. Pa sawl troedfedd o ncfader ddy- 
lai pob un godi fel y callai pob un rhan gyfar- 
tal o droedfeddi cyfeÌDgyrff (^solid feel) ? 

Carwr Rhìftddiakth. 

Mr. Gol — Aeth gwr boneddig i fi*air i ym- 
ofyn ceffyl ; gwelodd íarcfa oedd yn ei ateb, a 
gofynodd ei brís i'w berchenog. Dy wedodd 
yntaa ei fod wedi bod a'r cenyl yn cael ei 
bedoli, a bod y sof wedi gosod wyth hoel ya 
mhub pedol idao, yr byn a wnelai y cwbl 
yn 32 o faoelion ; a'r ateDÌad a gafodd y gwr 
boneddis ean berchenog y cefiyl oedd, y 
gwerthai efe ef yn ol rhifedi yr hoelion oedd 
yn ei bedolaa— dwj geiniog am yr hoel gynt- 
af, bedair am yr ail, a'u dyblu felly' hyd j 
deaddeg hoel ar ucain. Y gofyuiad y w, pa 
beth oedd prís y cepyl ? 

OyíU Manchetter, M. E. 



144 



Hanmaeth GartrefoL 



GENEDIGAETHAU. 

Yn Dodgeville, Wŵ,, Mawrth 22, Barbara 
JohD9, gwraig Wm. Johns, ar fab. Gelwir ei 
enw ef Dafydd. 

£in helaeth rad Gynnalydd— bydd gymmaint 
O gymhortn i Daí'jdd 
A wna ei ddwyn yn ei ddydd 
Tn lesu yn ddinesydd Goo Glan Ohio. 

Yn yr nn lle, Mawrth 26, Esther, gwraig 
William Edwaird, ar ferch. Gelwir ei henw 
£lizabeth Jane. 



PRIOOWYD— 

Ebrill 7, 1849, yn Mount 8avage, Md., gan 
yr Ynad G.Cook, Mr. Wm. Thoma», mab Ben- 
jamin Thomas, a Miss EIizabeth Lewis, tryd- 
ydd ferch Mr. John Lewis, toddwr (founder), 
gynt o Syrhowi, swydd Fynwy, Cymra ; ond 
yu ddiweddar o Sugar Creek. 

Yn Whitestown, swydd Oneida, C. N., ar 
y 27ain o Ebrill, gan y Parch. E. C. Pritch- 
ett, Orískany, Mr. John Eynon, saer coed o 
ütica, çynt o Abergwaun, swydd Benfro, D. 
C, a Mi88 Eleanor Roberts, o Whitestown. 

J ohn, ce'at Elen, Iwyswen asen, 

leu seren , harddwen, dlos ; 
Hawddgar ydy*,coíla'i charu, 
N afydd wrthi byth yn gro*8. 

E len, may thy life be happy, 
L oTe and duty rule thy steps, 
E Yen in tlie stormy weather 
N cTer cbange the band* for nets.t 

Wel. Uwyddiant i loan ac Elen 

1 deithio trwy'r anial ynghyd, 
L Ufeiried eich heddwch fei afon 

I *ch cario'n gysurlawn trwy'r byd ; 

A chofiwch flaenori eich gìlydd, 

M ae hyny'n rhinweddol a thlwa ; 

D angoawch brydferthwch heb g'wilydd, 

A thaflwch y belau trwy'r drws. 

F el na ddelo gelyn dedwyddwch 

I osod eich heddwch mewn trai. 

8 iaradwch yn dyner a'ch gllydd, 

U n ydych yn a wr ac nid dau. 

T rwy'ch bŷwyd ymdrechwch roi'r moliant 

I 'r lesu, 'rhwn brynodd eich hedd, 

C eweh goron odidog 'nol marw 

A chongcwest ar angau a'r bedd. 

Yn MinersYÌlle, Mai 12, gan y Parch, J. P. 
Harrie, Mr. Theophilus Lewis, mab Mr. Mor- 
gwi LewÌB, gorochwylydd ýn Pinegrove, a 
Mias Martha Morgans, y ddau o'r lle olaf. 

*N ugain o'd, er elod, wr claa— ymunodd 
A mcinwen dloa, olau ; 
Dwy ar bumtheg deg. di-au, 
Eihethol oedran hithau. 

Heddwch a llwydd fo iddynt,— gwyn en byd— 
A gwyneb lor amynt ; 
Llwjrr heulog daith Ue'r elynt, 
Tan yr iau, mewn tyner hynt. 
OeUfr Pinwifdd. Llewblfn I.ewis. 

Hoffhwyl i TheophUus, 
A'i wiwnod briod heb rus, 
Caffed y ddau ddiau ddwyn 

Y wen haeddfawr iau'a aeddfwyn ; 
Yr aaen der ddewisodd, 
Farthabert, fo wrth ei bodd ; 
Dedwyddwch diwad iddynt, 

Y par gyw, mewn parhaua hynt ; 
Einioea hnr ac hynaws iawn, 
Dlanaf gariad nniawn. 



* BandofloTe. 



t Netsofenmity. 



Nid da neb, a nodwn ni, 
Coelir, heb nawdd einCelL 
Emes o nawdd Duw amoch« 
Llwyr ddedwydd beusydd y b'och ; 
A rwell íÿth nas gallaf fi 
Ucuel ddymuno ichwi. 

Llinos Glah Ohio. 

Cydlyw a'r fenyw fein-ael— y byddoch, 
Al boddio yn ddiffael ; 
Dros fywyd 'gwyníyd fo gael 
Eich cu Efa i'ch gaiael. Dswi WirK. 

Mai 8, gan y JParch. Wm. Morgan, Mr. Da- 
niel Phillips a Miss Leah Daniel, y ddaa o'r 
East Mines, ger Pott8ville. 



MARWOLAETHAU. 

Mawrth24, 1349, yn Mouut Savage, Md., 
Jennet, gwraig Mr. Jofan Edwards, gened- 
igol o'r Peel, Morganwg. Yr oedd yn aelod 
o gyfundeb y Bedyddwyr. 

Ebrill 10, yn yr un Ue, yn wyth mit oed, 
John, mab Mr. JamesThomas. 

Yn Minersviile, Pa., Mai 18. Matilda, pri- 
od Beojamîn Howells, wedi cystadd hir. 

ft> Gellir dysgwyl byr gofiant i'r chwaer oehod 
mewn rbifyn dyfodol. 

Yn Ph€enixville, Mai 14, yn 21 oed, Isaaç 
Morgan, mab i James Morgan, oV Garnddi- 
flaith, D. C, yr hwn a ddaeth î'r lle hwn 
gjrda'i dad o'r hen wlad ar y 7fed, i ymweled 
á i frawd John. Y mae ei dad wedi myned 
yn ol i wlad ei enedigaelh wedi cyfariod à 
siomedigaeth fawr. W. Willii.ms. 

Yn Blakeley, Pa., dydd Sadwrn, Ebrill 21, 
Mary Bichmond, priod y Parch. Wm. Rich- 
mond, yn 62 ml. oed, gan adael ar ei bol ei 
phriod oedranuB a gaiarus, ynghyd a*i merch, 
(sef gwraig Daniel D. Thomas,) a thri o 
wyrion. Hebryngwyd ei chorff y Llun can- 
lynol i Carbondale, lle y claddwyd hi. Pre- 
gethodd y Parch. D. 8. Williams yn Carbon- 
dale ar ei chladdedigaetb, oddiwrth Dat. 10. 
5, 6. Cadwodd ei gwely yn agos i wyth- 
nos. Bu farw yn dawel ac esmwyth, heb 
adael an dv Btioíaeth neilldaol ar ei hoí. Yr 
oedd ei thynerwch a'i charedigrwydd at 
bawb i'w eanfod yn neüldaol yn ei hymddys- 
iad ; a choíeddai ei chymmydogion yn gytt^ 
redinol feddyliaa tyner o barth mater ei hen- 
aid. Dywedai yn aml yn ei dyddiaa di- 
weddaf fod Daw yn dnigarog, a'i bod hitbaa 
yn creda y cawsai faddeuant o'i hell bechod- 
aa. Yr oedd gofid calod i'w ganfod yn ei 
gwyneb pan glywai am rhyw grefyddwr 
wedi syrthio i brofedieaetb. Dyma ffrwyth 
a ddylai ymddangos ar bob Cristion, debygaf ; 
ond yn rhy anamí y mae i'w ganfod, &c. Nid 
ydym yn barna neb ; o herwydd " Duw a 
rhoddes bob barn i'r Mab," a gwyddom nad 
" y w yr Arglwydd yn gweled yn dda i wneu- 
thar cam â gwr yn ei tater." D. D. T. 



Trwy ddyfnderau'r donog afon 
Cüiodd dr&w o'm gafHcl i, 

Nerth i dt»wi megya Aaron, 
Ewyllye Duw ocdd myn'd a hi. 



W.R. 



Ebrill 9, yn y Gwaith Mwyn, ger Gwaith 
Haiarn Harrison, aerilaw Hyde Park, swydd 
Luzeme, Pennsyh'anîa. yn bedair blwydd, 
daa fis, tair wythnos a thri diwrnod oed, Ea- 



Haneẁíeih Gartre/oL 



145 



tber. merch Winiam R. ac EHzabeth Jones. 
AmgyJchittdau ei marwolaelh oeddeot fel v 
caoly n :-Dydd Sul, y 4ydd o Fawrth. aelh 
ei rhieoi tua y cyfarfod dau o'r gloch, oildeu. 
tu milldir Oíldi cartref, ean adael y plant yn y 
ty ar eu hol (o herwydd gerwindeb yr íiiü), 
dan ofal ea brawd : ond yn y cyfamser cym- 
erodd y tân afael yn ei dillad, (tra yroedd ei 
brawd wedi myned allan oV tŷ i rbyw beth.) 
\ rhedodd hi aV UeiH ag oedd gyda hi yn y 
ty, (aef ei chwaer ynghyd a rhai o blaut y 
cymmydogion,) allan i*r gwynt, a chyn i'r 
dynion ag oedd yn y tŷ nesaf Iwyddo i allu 
diltodd y tâo, yr oedd wedi Uoigi yn ddrwg 
mewn amryw fanau oV tu ol iddi,o'i mordd- 
wydydd i fynu i'w hysgwyddau. Cafodd bob 
CTmhorth a ellesid roddi iddi yn ddioed, a 
Hwyddwyd i gaely tân allanyn foan ; ac uid 
oedd neb yn meddwl yr amser hwnw fod 
dim perygl am ei bywyd. Ond er fod y 
clwyfaoyn ymddangos yn obeiüiiol iawo,eto 
yr oedd yr ofn neu rhy wbeih wedi ofleithio 
cymmaint ar ei rbanau tnfewnol, nes oedd 
yn gwanycho o hyd ; ac yn mben pnmp 
wythnos a diwrnod, ehedodd ei hysbryd at 
^"^^.y' *^wo a'» rhoes ef. Daearwyd ei 
ÇweddiUion marwül yn y gladdfa berthvnol 
irardal yn 81ockamolo (oeu Harriêonvíjle). 
Dyma brawf elo nad yw yn bonibl bod yn 
rby ofalaa gyda yr elfen dân, yr hon sydd 
wedigwiieud cymraaini difrod yn mysg dyn- 

Oangmu «lidrugaredd hyll, 

Rho'eat imi eroliyll ddymod. 
Wrth O9od £«ther lon ei ewcdd 

I orwedd yn y beddrod. 

Fy holl obeithion aan fy mcroh. 

Er maint ty serch a glliodd ' 
O tan dy law a'th farwol gledd 

Ynngwaelod bedd gorweddodd. 

Er imi dywallt dagrau'n lli' 

Am daoi yn fy nhrallad. 
Ei gwel'd na'i chlywed niacaf fl, 

Mae'n tewl yn y tywod. 

Mi welaf foren draw trwy flydd 

Pan dderfydd dy awdurdod, 
Ac yr agorir pyrth y bedd, 

Daw *merch mewn hedd o'r beddrod. 

GwnaY leau, 'r hwn a'th Iyngcodd di 

Mewn bnddngoliaeth hynod, 
Ei chodi eto'n hardd ei gwedd, 

Daw ar ei wedd o'r beddrod. 

Ex TliAD Galaeus. 

EbriU 10, yn BeUmont, swydd 8chuylkiU, 
Pa., M». Mary Hughei, gwraig Bowland 
Hoghea, brodorioc o Ynya Mon. Ei cblefyd 
oedd y darfodedigaeth. Gadawodd briod ty- 
oer a baban gwanaidd yn ymddifaid i alaru. 
& i'r chwaer hon gael ei thori i lawr yn 
moreo ei hoes, yr oedd vn medda ar lawer 
orìnweddau a ragoriaethaa teilwng osylw 
ac efelychiad yr hen bebl yn gystal a'r lea- 
engctyd. Yr oedd o nodweddiad natoriol a 
moesot piydferth a thra dymunol. Carai yn 
wastad lod y n lanwaith a chryno. Yr oedd 
yn brydferth o ran ei pherson, ac yn dawel 
s beddychlawn yn y gymmydogaetb y pres- 
wyliai Hefyd, yr oedd yn ymgeledd gym- 
«ŷsi'w gwr,^. Fel Cristion, jroedüyn 
Mdam i'w pfaroffes: daliodd ju fiyddlawn 
hyd y diwedd. Mid canghen ddiffrwyth yd- 



oedd yn y wmwydden ; ond blagorai *• fel 
pren wedi ei blana" ar lan afon. Goddefodd 
ei chystudd yn dawel. Yr oedd arwyddion 
íod heddwch yn y gydwybod, ac iddi huno 
yn yr lesu, mewn gobaiih o gael dihuno a'i 
digoni á'i ddelw byth. Ciaddwyd ei chorfl' 
gerUaw tŷ cwrdd yr Annibynwyr yn l'üits- 
viUe. Yn y tŷ cyn cychwyn, pregethwyd 
gan yr ysgrifenydd i'w chymmydogiün a'i 
ttryndiau galarus, oddiwrth l Thes. 4. 13, 
M ; wrth y bedd caed cynghoriou addas a 
dwys gany Parch. K. B. Eyans, (ei diweddar 
wemidog,) a gweddiodd y Parch. Wm. Mor- 
gan, (B.^ Yna gadawyd hi i orphwys hyd 
udganiad yr udgorn diweddaf. 

Er iddi groesi'r moroedd maith, 

X*w gorllewmol ardal. 
Igwrdd a chystudd yma dactli, 

Ymado wnaeth a'n gadael. 

Ond 08 gadawodd brìod mad. 

A mab yn ngwlad y cystudd ; 
Cadd fyn'd i blith y seintiau gwiw, 

O gyrhaedd pob rhy w ofid. 

W.J.JOWE». 

Yn St. Claîr, Pa., Mai 10, tan fis oed, W. 
Jones, mab W. ac Elizabeth Joues. Y dydd 
canlynol daeth Uuaws o'r cymmydogion yng- 
hyd i hebrwng y corö' bychan i'r bedd, pryd 
y pregethwydgany Parch. W. J. Joue»,oddi- 
wrth Rhuf. 6. 13. 

MASNACH LO Y LEHIGH. 
Y mae y badwyr ar y Lehigh yn sefyll 
allan o herwydd anghytnndeb rhyngddynt 
à'r meistri o barth y toliau. Goría ar y sir- 
ydd gyfryngu rhyngddynt, yr hwn a yrwyd 
ymaith mewn doU terfysglyd gan y badwyr. 
Nid oes dim glo wedi eí yru i lawr ganddynt 
yno er ys tua thaîr wy tbnos bellach ; yr byn 
sydd yn cyduno A phetbau eraül i wneud y 
fasnach lo yn fwy by wiog yn swydd Schnyl- 
kiU, fel y canfyddir oddiwrth y cyfrífon. 



Gwentinmwyd cwmni o taa 50 o bersonaa 
yn ddiweddar trwy yfed coffee o lestr copor, 
yn LoweU. Baont feirw agos oll. 



MARCHNAD CAEREFROG-NEWYDD. 

BWYDYDD. 
Cig Eidion, (y goreu,) y baril. 11 50 i 12 50 
(da,) - - 8 50 i » 50 

Cigmocb, - - - 10 50 i 11 00 

" (da,) - - . 8 20 i 9 00 

Caws, Americanaidd, (y pwys,) 6 i 8 
Ffolenaa, (4am«,) - - 9 i 10« 

Yinenyn, (y gorea,) - - 14 i 16* 

Lard, - - - 6^ i 7i 

LLÜDW. 

- 6 50 ì 00 
6 90 i 7 00 



Pot, (y goren), 
Pearl, 



YD. 



Gwenitfa, Genesee, (y bwsiel,) 1 25 i 1 30 
Ohio, - - - - - ♦-^ 1 14 

Rhyg, Gogleddol, - - - 60 



146 



Banesiaeth Dramor. 



HANESIAETH ORAMOR. 



PRYDAIN FAWR, &c. 

Daeth y Caledonia i inewn ar y 26ain o'r 
niÌB diweddaf. Nid oes dim yn neillduol yn 
yr haneflion mewn yBtyr fasnachol. Y maey 
cholei-a yn parhau i wneud difrod mewn rhai 
manan. Bu furw yr Archesgob Fabaidd 
Crolly, yn Iwerddon. Teimlir ei goiied gan 
bawb o bob gradd a sefyllfa. 

Yn Kerry, Cork, Limerick, a Tipperary, y 
mae banes pomp cweat ar un boreu, a'r dded- 
fryd yn mhob un oedd, " narw o newyn." 

Catwyd rhai cyrff ar y tìTordd fawr, rbai 
mewn miusydd ac un yn ymyl das o waìr. 

Mewn llylhyr o Waterford, dy wedir, " Nid 
gwiw cau llygaid ar y pwngc oymfudo; os 
pery peihau fel y maent yn awr, ni bydd yma 
hanner digon o ddwylaw i drin y tir." Dy- 
wedodd cyfreithiwr y dydd o'r blaen yn y 
lly». "Oa chwyuir y boblogaeth fel hyn trwy 
ymfudo, rhaid i'r pwartheg gerdded chweco 
neu saith miUdir i gael eu godro." Y mae 
taa 500 yn hwylio o Waterford bob wythnot. 

Ar y lOfed o Fai, dygid W. S. O'Brien a'r 
tri eraill a gafwyd yn euog o derfysg a gwrth- 
ryfel, i Lundain, i'r djben i ddwyn ea hach- 
os gerbron Tŷ yr Arglwyddi. Y mae Mr. 
Dutfy wedi diangc eto o grafangau y gyfraith. 
Ni fedrai y rheithwyr gydano ; dyma y bed- 
warydd waith iddo ddiangc. Y maeynawr 
allan o garchar dan feichneion. 

FFRÂiNac. — Y mae y lywodraëth Ffrengi^ 
wedi penderfynu ymyraeth, trwy ffddìn arf- 
og, ag achos Ìtali. Dywedai O. Dillion Bar- 
rot y dymunai y lly wodraelh x bobl Rhofain 
^aef llywodraeth dda, ■ylfaanedig ar aefydl- 
ladau rhydd. Dywedir ood ymraniad mawr 
yn mhlitn y gweinidogion ar y pwngc hwn o 
gyfryngiad. Anfonwyd gorehymyn iToulon 
am glnoiiad y mHwyr yn ddioed i Civita Vec- 
chia, o ba le yr ant yn mhen taa Rhafain. 

Bbwtdr a Bddduooliaith kto th India. 
•^Dyflwyd newyddion o India ddarfod i Ar- 
glwyad Gongh ymladd anwaith yn rfaagor 
âV Sikh8, yu Goojeranty a chael buddugol- 
iaeth gyflawn amynt. Ar ol y frwydr o'r 
blaen yn Chillianwallah, pryd y coliwyd am- 
ry w o*r Prydeiniaid, ba y fyddin boao droa 
fis mewn gwersyll yn adgy weirio eu colliad- 
aa« ac yn parotoi i ail ymosod ar ea gwrth- 
wynebwyr. Pan yn drnesu at wersyll She- 
re Sinçe, ac yn gallu aflonydda ^cbydig amo, 
ynol ei gyfrwysder árferol, enciliodd yn ddi- 
arwybod, ac ar ol hir chwiiio am dauo, caf- 
wyd ef fel Uwynog wedi dyblu ei fyddin. a 
lUiymeiyd ei saflé i'r ta cem tua 18 milldir, 
a tbaenwvd y gair ei fod yn brysio tua La- 
bore, prìí-ddmas y Pánìah. 

Cynnallwyd y byddinoedd ynghyd ar frjB, 
Bqan yr SOfed, ymoaodwyd amyiH yn ngbym- 
mydogaeth dinas ^rog^o'r raw Gooìerat.— 
Yma cawaant deimJo Draich anorchfygol y 
Brython; ac er iddynt ymladd yn wrol a 
medrOB, colhMant y dydd ar boD Usw, a 
cfaymerwyd eu gwersyll, ea faystor, a'a hoffer 
rhyfel ; ao o 60 gwn mawr, syrthiodd 57 i'r 
Saaaon. Cafwyd ya ol hefyd y gynan a goll- 



asid yny frwydr oV blaen ; ac adroddir am y 
Cadben Hulsh iddo gofleidìo y gwn cyntaf a 
adgymerwyd, allan o wir laweuydd. Ni bi 
ond y dim rhwng Argl. Gough a syrthio yi 
garcbaror. Ymosodwyd arao ef a'i warch 
awdlu gan dorf o wyr meirch, a gorfn i'r hei 
wr ymladd á'i bistols. Y modd y diangodu 
oedd trwy i M^or Tncker dori i lawr y nesaf 
ato. Ymlidiwyd y gelynion hyd ddeg o*r 
gloch y nos, ac y mae Major Geueral Syr W, 
Gilbert wedi ei anfon ar eu holau aros y 
Jhelum. 



■9B 



TYWYSOGAETH CYMRU. 

PwLLHELi. — Cynnaliwyd trengholiad yn 
Llaneogan ar y 6fed o EbriIU ar gorff Bobert 
Williama^ crydd, yr hwn a fu farw ar y 5ed, 
ar ol cymeryd rhyw wlybwra roddwyd iddo 
gan WiIIiam Williams, bachgen oddenta 15 
oed, mab Mr. William Williams meddyg.<— 
Ymddengys oddiwrth y dystiolaeth, i'r treng- 
edig fyned i dŷ Mar^aret Parry, Llanfadog, 
lle yr oedd ef a*i wraig yn trigo, oddeatu 11 
o'r gloch dydd lau, a chwyno ei fod yn sal 
iawn mewn canlyniad i rnyw beth a rodd- 
wyd iddo gan WiIIiam Wiiliams, a bn farw 
mewn oddeutu awr wedi hyny. Agorwyd ef 
gan Mr. Williams, Tynewydd, wrth dystiol- 
aeth yr hwn yr ymddengys mai achos nig>'f- 
rwng ei farwolaeth ydoedd cydgas^liad yr 
ysgyfaint, wedi ei gynhyrcbu yn ddiweddar 
gan rhyw sylwedd o'r mwyaf^ symbylaidd a 
gymerwyd i'r cylla. William William», yn 
ei dysríolaeth, a ddywedai iddo fyned i'r pen- 
tref a photel yn ei boced, yr hon a welodd y 
trengeídig, ac a ofynodd pa heth ydoedd ; ac 
iddo yntef (William Williams) ddy wedyd, ei 
fod yn meddwl mai gwirod ydoedd ; ac yna 
cymerodd y trengedjg beth, ac ynteu a'i gad- 
awodd, ac wedi clywed bod y treugedig yn 
glaf efe a daflodd y botel ymaith. Ar ol 
cydymgynghoríad maith, dychwelwyd a*r 
rheithfara, ddarfod iV tren^edig farw o gyd- 
gasgliad yr ysgyfaint, wedi ei pynhyrchu trwy 
gymeryd gwirod symbylaidd, wedi ei roddi 

Înanfwriiâol a diarwybod gan W. WiIIiama. 
r oedd y trengedig oddeuta 22 oed, gadaw- 
odd weddw a pblentyn 

DeLGiLLfiT. — Ar ddydd Sadwrn, cafwyd 
corft' chwarelwr pertfaynol i'r drcf hon o dnn 
Bont-ar-ddibyn, ger Caerynwch, yn y plwyf 
hwn. Dydd Llon, cynnaliwyd uençboliad 
aroo, p«n y daeth y fieithiau canlynol iV am- 
Iwg: Yr oedd y trengedig yn gweithio jrn 
Corris, ac yn arferol o ddychwelyd adref bob 
nos Badwm ; ffwnaeth fefly ar y 24ain o Fai, 
ond o herwyod ei fod yn teimlo yn wael, ni 
adawodd cartref hyd y dydd Mawrth cantyn- 
ol. Dydd Mawrth cychwynodd, a chanddo 
fwyd wytbnos gydae ef yn ei waíet Ond nt 
ddychwelodd tel arrerol nos Sadwra, a dan 
fonodd y wraig i Gorris i chwilio am dano a 
y Snl. DeallMd y genad ei fod wedi bo 
gyda ei waididrwy yr wytfanos. Prydnaw 
y Sabboth aoth amryw eraill i chwilio ar 
dano; a ehai^firyd y oorff mewn Uyn wrth 
bont ddywededig. Gadawodd wraìg ie 
angc a theala Uuoaog» 



Tywyiogadh Cymm. 



147 



ÂBCBHoiiDDu.— 'Daliwyd llygoden gan Mr. 
Joho Watkins yma yn dmweadar, pa nn sydd 
yn cana fel aderyn. Medr ddynwared yr eoe 
a.W uchedydd yn berfi'aith. 

LiTt.sFooL. — Cynnaliwyd Cymanfay Bed- 
yddwyr yma elenì fel arferol ar wythnos y 
Pasc, a barnir ean y rhan Inoflocaf o r cyfnn- 
deb mai yr olaf oedd y soreu a gafwyd erioed 
yma. Y brodyr anwYl a fa yn gwaBanaethu 
yn garedig iawn oeddynt— B. Thomas. Pen> 
rhiwgocb, swydd Graerfyrddin} £. EyanSi 
Penygarn, Poniypwl, a T. Thomas, Baflsaleg, 
swydd Fynwy ; B. Jonee, Uanllyfni; W. Bo- 
berta, IJansantSraid ; W. Morgan, Caerg^bi, 
a D. Eoberts, Cefnbychan. Mae golwg iirìoi 
iawn ar yr achoa Cymreif yn y dref hon yn 
breflennol yn y gwahanol eglwyai. Mae nn- 
deb, caríad a brawdgarwch, rhwng y gwein- 
idogion, yr eglwysi, a'r aelodan a'u gilydd, a 
ebydweithrediad cyfiredinol yn yr Ytgolion 
Sabbothol a phob rhan arall oV gwaith, fel y 
mae acboe y Gwaredwr mawr wedi dyfod yn 
nn achos eyfiiredin gan bawb o'i arddelwyr. 

Abcrcahaid, oERMxRTHTK.^-Cynnaliwyd 
Gyiarfod blynyddol yma ar y Sed aV 6fed o 
EbrìU, 1849. Gweinyddwyd gan y brodyr 
F. Hiley, Llanwenarth ; J. Jones, Sion, a J. 
Boberts, Tabemacl, MerÚiyr; T. Morgans, 
myfyríwr yn athrofa Pontypwl ; W. Morgans, 
(Annîbynwr,) aT. Dayies, Merthyr. Calwyd 
cyfarfodydd rhagorol, a chasgliad da ag ystyr- 
ied sefyílfa pethaa. Caaglwyd 35p. at daln 
dyled y capel. Mae yr eglwys yn bwrìadu 
talu y cwbi ea hanaio. 

BaTHAniA, Cltdach ^EbriU 18, cynnal- 
iwyd cyfarfod cyhoeddos yn y lle uchod, yn 
dechreu am ddau o'r gloch, er arddo diacon- 
iaid. Pregethwyd ar yr achlysnr gan y bro- 
dyr J. Jones, Caersalem Newydd ; E. Davies, 
Capel Seion ; J. Pugh, Siloam ; a T. Jones, 
Castellnedd. Yn y cyfarfod uchod, pender- 
fynwyd i gynnal cyfarfod misol yn nosbarth 
gorllewinof Mor^aowg; y cyntaf i gael ei 
gynnal yn Caersalem Newydd, ar y IGeg a'r 
17eg o Fai ; a chan fod y brawd J. Jones, o 
Boiìuiyrhyd, wedi cymeryd gufal gweìnidoe- 
aethol Caersalein, bwrìadai y brodyr yno i'r 
cyfarfbd wasanaethn yr amcan o gydnabod ei 
sefydlîad yn ea plith. 

Tredegar. — Sabboth, y 22ain o Ebrìll dì- 
weddaf, penderfynodd egfwys y Bedyddwyr 
Seisiiig yn Nhrêdegar gyDual cylchwyl, er 
casglu at ddyled eu haddoldy, yr bwn sydd 
y& gwasgu yn drwm ar yr eglwys wanaidd. 
Gwnaethant eu penderfymad yn hysbys i'r 
eglwys (I Fedyddwyr Cymreig yn y dref, yr 
hon sydd yn eglwys gref a haelionus iawn. 
Yoa peDderfyncHÌd yreglwjs Gymreig wneud 
casgtíad er ea cyoorthwyD. Y maoot i'w 
cymeradwyo yo fawr am ea hymdrech a*u 
cydymdeimlad dros ea chwaer fecban. Ar 
yr achlysnr, pregethodd y Parch. J. Jooes, 
Capel Seion, yn y boreu, y prydnawn, aV 
bwyr. Casglwyd ar ddiwedd y gwafaanol 
oedÜBon, a chafwyd casgliad rhagorol ag ys- 
tyríed tlodi yr amseroedd. 

HiRWAW. — Dydd yr Arglwydd, Ebríll 
15, cyn^iwyd eyfaríòd yn y lle hwn i*rdy- 



ben o leihaa peth o'r ddyled arosedig ar 
addoldy y Bedyddwyr. Ar y cytryw daydd 
pregethodd Mr. Price, Aberdare, ddwy bre- 
geth, a Mr. Roberts, Taberoacl, Mertbyr, 
dair. Nid yn gyfiredin y clywyd pregethau 
mor rbagoToI adylanwadol a'r rhai nyn. Er- 
byn diwedd y dydd, cafwyd fod cant ^unt 
yn Uai o ddyled ar y capel hwn nag oedd yn 
y boreu. Taa mis cyn nyn gwnaetn yr eg- 
Iwys hon naw pont tuag at y '* Genhadiaeui 
Dramor." 

Bro Morgamwo. — Cynnaliwyd cyfarfod 
misol yn Bethlehem, Llancarfan, ar y lleg 
a'r 12fed o Fai. Dechreuwyd yr addoliad 
drwy ddarllen a gweddio gan y brawd 6. 
Lewis, ^PorthcawI ; pregethodd y brodyr R. 
Brown, Pil, a R. DaTies, Penyfai. Dranoethr 
dechrenwyd gan y brawd R. Dayies ; a phre- 
gethodd y brodyr D. DayieSi Wauntodau, a 
H. W. Hughes, Llwyni. Am 2, dechreuodd 
R. Brown; pregethodd y brodyr E. Morse, 
Comtwn, a J. Lawrence, LlanilUyd Fawr. 
Yn yr fawyr, dechrenodd y brawd E. Samuel ; 
a phreeetfaodd y brodyr G. Lewis a R. Brown. 
Y cwrdd nesaf i fod yn Llangrallo, i ddechrea 
nos laa a dydd Gwener, Mai 3, 4* 

LLA.ifooR8i.— Cynnaliwyd cyfarfod misol 
yma ar y dyddiaa Mawrth a Mercher, y 13eg 
a'r 14eg o Fawrth. Am chwech yr bwyr 
cyntaf, pregetfaodd y brodyr J. Jones, Crug- 
hywel, T. Eyana, Jezreel, a T. Willianis, 
Soar. Am ddeg, gweddiodd Robert Morrís, 
Llanfyllin ; a phregethodd y brodyr D. Da- 
yies, Llanelly ; B Price, Cymro Bach ; a R. 
EUis, Sirhowy. Am ddau, gweddiodd Jones, 
Cmghywel ; pregethodd T. Evan8, Jeireel ; 
T. Williams, Soar; a J. Eyans, Aberfaonddu. 
Am cfawecb, gweddîodd L. Byaos, çweini- 
idog ; a phregethodd y brodyr W. WiIIiams, 
Llanfrynacli, a W. Ricnards, Penyrfaeol. 

PsMTRHEOL. — Bu cyfarfod misol yma dydd 
Mawrtfa a Mercfaer,y 3ydda'r 4ydd o Ebríll. 
Pregeüiwyr — M. Lewis, Capelyffin ; J. Jones, 
Crughywel; L. Eyans, Llannau; E. Príce, 
Maesyberllan ; E. Owens, Llaufair gy nt ; a J. 
Hall, Gelli. Y cyfarfod misol netaf i fod yn 
Capelyffin a'r Tabernacl. 

Arooid. — Cynnaliwyd cyfarfodydd yaaa er 
neilldoo y brawd John Jarman yn fugail ar 
yr eglwys fedyddiedig. Hwyr y dydd oynt- 
af, pregethodd y brodyr E. Thomas, 8iioam. a 
Lewis, EAaenau GwenL Am ddegdranoeth. 
traddododd Ellis, Sirhowy, ar.ieth ar natur 
eglwys; pregethodd Elowe, Risca, i'r esgob, 
ac Eyans, Beula, i'r eglwys. Am 2, Tfaomas, 
BetbeL ac EIIis, Sirfaowy. 

GELLioAiR.-~Mawrtfa a Mercfaer, y 10 a'r 
11 o Ebrill, cynnaliwyd cyfarfnd i neillduo^ 
brawd J. D. WiUiams, diweddar fyfyriwr o 
atfarofa Hwlffbrdd, i fageiliaeth yr eglwys 
fedyddiedig yn y lle ucbod. Y dydd cyntaf, 
dechreuoda y brawd B. Eyans, Hirwaun ; a 
phregethodd y brodyr T. Príce, Aberdare, a 
J. Ruberts, Merthyr. Boren dranoetham 10, 
dechreuodd D. Jones, Caerffili ; areìthiodd E. 
WiUiams, Cwmafon, ar natar eglwya ; ac yua 
pregetfaodd y brawd Boberts, Mertbyr, i'r 

Írweinidog, a Bicfaards, Pontytypridd, i'r eg- 
wys. 



148 



Priodoêau a Marwolaethau. 



Rbtmnet. — Fel yr oedd dau ddyn o'r 
enwau WiUiam Evan8 a Jenkin Davie8 vn 
dllyn ea goruchwvliaeth arferol ar y 5ea o 
Ebrìü yn un o byllau mwnglawdd Rhymney, 
syrihiodd darn mawr o'r ddaear arnynt. — 
Clywyd y trwBt gan fachgenyn as oedd yn 
gweithio gerllaw ; yr hwn a hysbysodd ]^n 
uniongyrcnol i'w gydweithwyr, ac awd taa y 
fan yn ddioed, pryd y cafwyd Wm. £vanB 
yn ei ddaublyg, a cbareg oddentn tunell a 
hanner o bwysau wedi Byrthio ar ei fain-gefo, 
a Jeukin Davies a'i ben yn hoUol guddiedig o 
dan V ddaear faluriedis. Gweoi ymdrech 
galed rhyddhawyd y daau, a dygwyd hw^nt 
rw cartref-leoedd. Yr oedd y diweddai yn 
gwellhau yn raddol, ond er galar ni bu Wiu. 
£van8 fy w ond ychydig oríau. Cerid ef gan 
bawb a'i hadwaenai. 

Hay, sir Frtcheinioo. — Cafodd y Cynull- 
eidfawyr yn y dref hon eu cyiarfod te blyo- 
ytìdol, er toddi dyled eu capel dydd Gweuer 
y Croglith. Dyddorwyd y cyf&irfod gan ar- 
eithiau a darnau o berorìaeth cysaegredìg. Yr 
oedd y cor yn gynnwysedig o amry wiol gan- 
torion pell ac agos. Cauwyd yr antbemau, 
" Mawr y w yr Arglwydd," "Arglwydd, cofia 
Dafydd," " I ti gerubiaid," "Dyddenwch chwi 
fy mhobl," "Yn awriddo ef sydd yn alluog," 
" Mawr a rhyfeddol," " O diolchwch,'' "Deff- 
To, gwisg dy nerth Sion," Denmark, a'r An- 
them Gcnèidlaetbol. Yr oedd yno lawer i 
ddifyru y galon, bywiogi yr ysbrydoedd, a 
maetbu y deall. 

Aberdase. — Suaan Howell, gwraig Evan 
'Howeli, 53 oed, pan yn cario gwrthban at y 
gwrych ar ddyda Gwener yn ddiweddar, yn 
gweled bachgen yn cael ei gario adref o 
waith glo Blaengwawr, wedi ei friwio yu 
ysgafn, ac yn meddwl mai ei mab hi oedd, a 
^gymherth y fath fraw fel ag y syrthiodd ì 
ìawr yn farw wrth y gwrycn. Dydd Sad- 
'iwrn, cadwyd trensboliad ar ei chorff, pan y 
dychwelwyd rheiwfarn, ** Bu farw trwy ym- 
weliad Duw." 

Newport. — Daeth llafurwr o'r enw Joho 
James i ddiwedd anamserol prydnawn dydd 
Mawrth, Ebrill 10, rhwug deg ac uuarddeg 
'o'r glocb. Wrth fyned adref o'i glwb, ym- 
ddengys iddo fethu y bont sydd yn croesi y 
-gainla.s yn ngwaelod Dock Street, wrth yr 
*'Üiiion Tavern," a cherddodd yn union i'r 
gamlas, o ba le y cymerwyd ef allan yn gorff. 

Cyonaliodd cyfeillion yr achos dirwestol 
yn Newpoit eo cyfarfod tê blynyddol Dydd 
Gwener y Croglitb, yn y Town Hall. Ym- 
gynnullodd nìfer fawro bersonaui fwynhau 
y darpariadau. Am saith o'r gloch, anerch- 
odd y Parch. — Spencer, o'r Bath, gyfarfod 
lluosog iawn ar y testyn, ac i íoddlonrwydd 
amlwg y gynuulfeidfa. Y luae dnll amlwc 
aphwyllog ond eglur Mr. Spencer yn hynod 
o fodd'haol. 

PRIODASAU. 

Yn Ngiiajpel Sion, Merthyr, gany Parch. J. 
Jones, gweinidog, Caleb Jenkin8, a Kesia Ed- 
wards, y ddau o Dowlais. EbrìU H, Thos. 
Havard a Martha'Williams, y ddau o Ramni. 



22, Wm. WiUiams ac Ëlisabeih Ëvans,y ddaa 
o Ferthyr. 

Yny Tabernacl, Merthyr, gan y Parch. J. 
Roberts, gweiuidog, Absolom Griffith a Mar- 
garet Sandbrook. 

EbriU 9, yn Bethesda, Thomas Llewelyn 
BC £lizabeth EvanB, a Wm. Protheroe ac Ana 
Isaac. 

14, yn Soar, Daniel Morris a Jeunet Tho- 
mas. 16, Thomas Dayies ac Alice .Jones. 

15, John Griffiths ac Eliza WUliams. Jo- 
seph DavieR a Mary Evaus. 

16, George Pricea Mary EUiot; Wm. Bak- 
er a Martba Salter ; George Hughes a Samh 
Webber. 

[Gweinyddwyd y priodasau blaenorol oU 
gerbron D. Lowis, cofresrrydd.] 

6, Yn Dol»eHau, gau H. Morgan, Evaa Mor- 
gan oV Ganllwyd, a Margaret Jone8, Pon-y- 
ganllwyd, plwyf Llauilltyd. 

5, Yn Sardis, Pontypridd, Wülisin Evans 
a Johanna Williams, y ddan o E«lwy.selian. 

Mawrth 30í yn Sion, Conwy, Robert Mere- 
dith, Llandudno, pregethwr gyda yr Anui- 
bynwyr, a Miss Ann WiUams, merch Henry 
WiUiams, o'r un Ue. 

Ebrill 16, yn Liverpool, gan y Parch. J. 
Hughes, £leazer Roberts, B«au Street, a M. 
EllÌB Jones, merch Cad. Jones, PwllheU. 

6, Yn Eglwys LlanUyfni, gan y Parch. J. 
Jones, Wüliam Jones, Park, ac Aone Willi- 
amois, Penygroes. 

4, Yn Eglwys Abergele, Mr. Hugh RobertB, 
draper, London House, Wyddgrug, aMiss — 
ELoberts, miUiner, Abergele. 

MARWOLAETHAU. 

Mawrth 19eg, yn y Blaenau, swydd Fyu- 
wy, yn y 71 mlwydd o'i hoedran, Elizabelh 
Goodwin, aelod parchus o eglwys y Bedydd- 
wyr yn Hcrmon, Nantyglo. 

Mawrth 17, ar ol cystudd byr, Mrs. Elisa- 
beth Rees, Carmarthen Row, yn agos i Aber» 
afan, ynSO mlwydd oed. 

Yn Nautyglo, Mawrth 6, yn 23 mlwyddood, 
William Bevan, mab y brawd teilwng y 
Parcb T. Bevan, Nantyglo. 

Yn Nghaerdydd, Ebrill 13, Mias Ann Evan9, 
mercb y Cadben Thomas Evans, ac EUsabelh 
ei wraig, o'r Diuas, Dyfed, gynt, yn 18 oed, 
o'r typhus fever. 

Chwef. 21, J. WiUiams, Penyfydy, plwyt 
Llançyfelacb, wedi bod yn gystuddiol yo 
agos 1 dair blynedd. 

EbriU n, yn 60 oed, John Evans, Mardif. 
Gorpheuodd ei ddyddiau ]^n Rhyl, Ue yr 
aethai i ddysgwyl adferiad iechyd. 

Mawrth 28, yn 42 oed, John Williams, 
Trecefn, cofrestrydd priodasau yn nosbarth 
Aberteifi. CyfaiU didwyU, gwladwr da, a 
chymmydog deallus. 

Ebrilí 12, yn 12 mi» oed, Margaret, merch 
ieuangaf Mr. Roger Evan5, Pont Menai. 

Ebrìll 11, yn Llanergain, swydd Fflint, y 
Parch. Henry Jones, yn 59 oed. Am 24 
blynedd yn vicar y plwyf hwnw, ac a berch- 
id yn gyffrediuol. 

EbriU 1, yn 15 oed, Miss Catharine Jooes, 
merch Owen Jones, coal merchant, Lerpwt 




" Nl WYR Nl DDYSQ-NI DDYSO Nl WRENDY.'i 



ì 




m mií 






N£U 



GYPRWNG GWYBODAETH I HIL GOMER YN AMERIOA. 



(CTiBi(DisiiDiiDiio)M <Bm w., T&nmmm. 



Ctf. VI.] 



GORPHENHAF, 1849. 



Ha 



[Rhif. 59. 



149 

149 

151 

151 

153 

153 



Emyn i'r Cŷmun, 

Dirwest, 

Nodioa amddifiyuol i bregetbwyr, 

Cofiant Eather PhiUips, rittsburg, 

Càn i'r Good Spríngs, 

Hnítyngwyr, 

PennilUon ar "Asgre lân dyogel ei 

pherchen," 154 

Agwedd yr oes, - - 154 

Marwolaetti Bachgenyn, - 155 

Cán iV Seren Orllewinol, 156 

Sbenad Treharn a'i chwyn ar ddiwr- | 

nod goichi, • 156 

Daa benniU a gyfansoddwyd ar ol 

gwrando 7 Parch. T. Edwards, 156 
I üffem, - 156 

Bbyfel a heddwch— drygaa rhyfel, 157 
Y Wiuwydden a'i changhenau, 158 

Pwy sydd ddedwydd 1 - 159 

Cwm y Bonnewydd ac Eglwys Bulab, 160 



ÇYNNWYSIAO. 

Marwolaeth y Cyn-Lywydd Polk, 166 

Genedigaetbaa, 166 

PríodasaaaMarwolaethau, • 166 

" Egl wys Gy mreig Boston, " 1 67 

Atebiad, . - ]67 

Gofyniadaa, . . 167 



HANESIAETH DBAMOH. 

Prydain Fawr, Iwerddon — Ffraingc — Yr 

Eidal — Almaen — Prwsia, &c. 
Awstria a Hungary. 
Baptist W. Noel ynYmneilIdawr, 
Cenbadiaeth Llydaw, — Llythyr oddi 
wrth J. Jenldns, 



168 
168 
168 



168 



TYWYSOGAETH CYMRÜ. 



Ymfadiaeth, • T69 

Tabernacl, Caerdydd, - 170 

Corfibliad eglwys yn Trefforest, 170 

Urddiad gweinidog ynjHoreb, Blaenafon 170 



Oes dyn, 

" My Native Land,*' 

Y Lly wydd Wasbington, 
Cymanfa Orllewinol y Bedyddwyr 

Cymreig, " 
Eglwys Gymreig yn Peach Bottom, 
Diweddar o California, 
Ymdaeniad brawycbus y Cbolera, 

Y Gweilhfeydd Haiarn, 



162 
163 

163 \ 



it 



163 
164 
165 
165 
166 



Llynlleifiad, 

Trysorfa i hen Weinidogion, 

Aberystwyth, 

Damweiniau angeuol yn Aberdar a 
Llanilltyd — Y Seintiau yn Dow- 
laia — Ymadawiad cysurus— Caer- 
odor — Twyngwyn — Cyfarfodydd, 

Mostyn-^Porlhdynllaen — Belhesda, 

Príodasaa a Marwolaethau, 



POTTSVILLE: 

ARGIUFFWYD YN SWYDDFA G. WYNROOP, 2 ARCADE BÜILDINGS. 

1849. 




AT EIN DOSBARTUWYR A'ÌV DEllBYA'U'l'R. . 

Derbyniwyd y mÎBdiweddaf, heblaw a gyhoeddwyd yn y rhifyohwn. Peunillac HiineBya, 

gan Ab Gwilym, Pittsbnrg; Can ar Ofergoelion y Cymry, cyíL gau ü. J., [rhy ddiweddar]; Ai- 
abiad i Ofyniad Brawd Bach, gan I. ap Huw, Pittsburg; Araelh lorwerthGlan Aled ar Formou- 
iaetb, cyfi. gan J. Hughes ; Pwngc newydd mewn Diiynyddìaeth, gau W. Davies, Utica. 

Derbyniwyd y taliadau canlynol yn ystod y mis, (am 1849,) gan W. Davies, Pottsyille, $3; 
H. Dayies, PottsyiUe, $1. Parch. D. E. Bowen, am Draethodau Davies, $5. 

Yr ydym ju awr yn neillduol yn dymuno ar y rhai sydd yn ol yn eu taiiadau am y flwyddya 
ddiweddaf, ein cofio mor fuau ag y medront; credwn fod hyu o fewn cyrhaedd cin derbynwyr 
agos oll ar hyn o bryd : bydd hynj^ yn hwylusu y llwybr i'r Trysorydd aV Argraífydd yn fawr, er 
terfynu y cyfrif am y flwyddyn ddiweddaf. Yr ydym wedi gwneud ein goreu trwy dymor y gaa- 
af i wneud y Seren mor fudaioi a dyddorgar ag y medrem, er nad oedd y derbyniadau ariauoi yn 
ddigonol i ddwyn y draul. Pau bydd taliadau am 1849 yn cael danfon at y Trysorydd neu y 
Cyhoeddwr, dymunir ar y dwbarthwyr i grybwyllhyny yn eu llythyrau. 

tW Y mae y n ddrwg^enym ein bod yn gorfod cyfarih ac udo fel byn o dro i dro, ond pa beth 
awnawn. Gofid blin ydyw Ini weled fod teimladau rhai derbynwyr gonest a tfyddlawn yn 
cael eu dolnrio. Gwyddom am rai wedi talu yn ofalus i ddosbarthwyr, ac ambell on o'r cyfry w 
yn dygwydd bod yn anfTyddlon i anfon y talion i law y Trysorydd, a phan welo y derbynwyr 
ein cwynion teimlant anibddlonrwydd i ninau, &c. Ni fynem er dim ddolorio na thramgwyddo 
ueb o'n derbynẅyr gonest a flyddlon ; ond pe gallem ry wfodd ddwysbigo y rhai croendew 
byddai yn dda genym. Nid ydym yn danfon billt oud i'r lleoedd bynjy methom gael y taliadau 
i roew n o honynt heb hyny. 

ÖP Y mae y gohebiaethau yn y rhîfyn hwn, yn ol ein barn ostyngedtg nir yn anrbydedd i'r 
gwabanolawduron, ac yn cymeradwyo eìn Cyboeddìad i bob meddwl diduedd. Yr ydym'ya 
dwyn y rhifyn hwn allanycbydig yn gyntuag arferoi» o berwydd ein bod yn bwriadu cyhoeddi 
eto yn necht'ea j mis, gan fod cwynion fod y Seren mor ddiweddar yn cyrhaedd y Ueoedd pel). 
Gwelir ein bod wedi newid ein swyddfa argraflyddol, ac hyderwn y bydd y cyfnewidiad yn 
fanteisiol i'n cyfaoeddiad. Darfn i amgylchiadaa rhwystro Oic, Ned a Sam i gael cyfrinach For- 
in onaid d y mis diweddaf. Deallwn eu bod yn bwriadD cael " cwrdd mawV" yn faan eto. 

S^Dymana J. W. Bear hysbysu ei fod yn bwríadu aros un mis eto yn Pottsville, er mwyn 
cymeryd darluniaa pawb a ewyllysiant. Gwelir yr hysbysiad ar y tu dalen hou< 

EP* Cyíarwydder y Gohebiaethau, (yn ddidraul,) TÖ tke Editot of tkt Seren^ PotísüiUe 
Sckuÿlkill Co.f Pa, Y Taliadau idd eu cyfarwyddo at y Trysorydd, Rev. W. Morgaut i'r uu lle. 



HYSBYSRWYDD TN EISIAÜ, am JOHN WILLIAMS, [Puddler,] mab i John a Mary 
Williams, Pittsburg, gynt o'r Blaenan, ger Nantyglo, swydd Fynwy. Y lle y cly wsant ei fod 
ddiweddaf oedd yu Warren, Mass. Os bydd i'r llinellau hyn ddyfod o hyd iddo, neu rhyw uu 
ayddyn gwybod am dano, dymuna ei rienigael Uythyr a'i hanes, wedi ei gyfarwyddo at Mr. 
John Wtllianu, Htater, care of Mcttrs. Lorenz, Slerling 4* Co., Piitsburg Iron ì¥orkSf Pitts- 
burgt Pa. 

Hefyd, am FREDERICK EYANS, Mason, a ymfudodd i'r wlad. hon yn mis Awst diweddaf o 
Bontytypridd, swydd Forganwg; a'r mau diweddaf y clywais ì ei fod oedd yn Baltimore. Os- 
dy&wyad ef neu ry w Gymro arall ag sydd yn wybodus pa le y mae weled y llinellau byn, 
byddaf yn ddiolchgar ara lythyr, wedi ei gyfarwyddo, at Morgan R. Davies, St. Clair, Nortoe- 
gian Poit Officet Sckuylkill County, Pa* 

JOHN W. BEAR'S SKY-LIGHT DAGUERREOTYPE GALLERY, OVER LIPP1NC0TT & TAYLOfi'S. 

Corner of Centre ^ Mahantango-Streets, PottsviUe. 

Mae JOHN W. BEAR, (adnabyddus trwy y wlad wrth yr enw Buckeye Blacksmitk,) yn drm- 
uno hysbysu i'r Cymry ac eraill yn yr arduloedd hyn, ei fod wedi cymeryd yr ystafell gyfleu» 
uchod, ac yn bwriadu ymsefydlu yn Pott8vi)le am rai wythnosau, er cymeryd Darluuìau Dagacr 




bydd i bawb trwy yr ardal a ddymunant ** sicrhBU y cysgod cyn byddo y sylwedd wedi gwiwo,'' 
afw arno. Dyma gyfleusdra rhagorol i'r rbai sydd am gael eu dacluoiau i'w danfon i'w cyfeiHioir 
yn yr Hen Wlad i eael eu gwasanaothu. Pris darlun cy wir o un person y w $1 50, yn cynuwys 
morocco case hardd ; a gwarantir na bydd iddo goUi y íliwiau. ' ^ 



BHATACH NAG ERIOED ! YN 

MasDachdy Esgydiau a Eotasau, 

^ SCHOMO A LEVY. 

^M^ Centre-Síreet, PotisuiUe. 
^^L ar gyfer Drug'Storc 

^PI^Ill^ Jokn G. Broìcn. 

Y 




MAB SCnOMO B LEVY wcdi Pymud Vr Maiinach. 

cyfleos tiehod, lle y bydd yn ddà panddynt weled 
eu hen gwsmeriaid a phawb eraill yn g«l w. Tyierau yn Ì^/rumn'w faM^irẃYr cr^lî 
y man leelaf. Mae ganddynt ar ]*w bob araaer lawuder 1 ^^^ ^ ^ ia.iu»cüwyr craiii. 

oBotaâauacEegydiau, flJipperp, Gfiiicni. J.r.obobmath. ' , r#.Ti»rr »<» Pntt«-;i!^ ^m. Tî^'r «"c'^^ Ar,.-.^« 

r whî a g}-nnygir ar werth .un y ,.ri?ocdd ìh^ìhì, nm nrian Cfintre.tt., Pottí^ iUe, dnu ddr « e o r .Arcadc. 

ì ar»d. 



NEWYDD DA I'R WERIN. 

I Goslyngiad mawr yn mhrisocdd pob matk o 
ddnfnyddiau, i ateb yr amser, 

DYMUNA y Tansgrifiwr hysbysu i'r Cyhoodd ei fbd 
newydd ddörijyn y dethoHad goraf a rhalaf o Ôdcl- 
nyddiau, lUodau. lUiibanau, Bonnets, Dry Goodr, didaa* 
eiù, &.C , a ddygwyd erioed i Pot^dTÌlle, aM fod yn ben- 
deriynol na ehuifi neb wcrthu dano ct yn y Ue, gan ei fod 
yn mcddu pob mantais i brynu Nwyddauyn rhad, yn rn- 

T. FENDER 



« I 



ki 



Wtîj 



aá. 
r": 



;v 



t 



Y SEEEN OELLEWINOL. 



I Cyf. VI.] 



GORPHENHAF, 1849. 



[Rhif. 59. 



EJHTM I^R CTBIirjf. 

[CTrUlTHAD O MOATOOMSaT.] 

Y» ol dy archiad grasol iawn, 

Gan roì ìt' barch a bri, 
Hyn mi a wnaf, fy Nghddwad mWy n, 

Myfia'ih gofiafdL ^^ 

^o «Ŵ* dírylliwyd yn fr Ib ' 

Sydd&ra'mefimi; 
Y cwpan eymnn cym'nf ef— 

Felymaoofiafdj. 

Pta edrych wnaf Wlh laf wol «íoet, 
A syUu ar Galiarí, ^ 

^ÎS^Í^" ^ fy ûbenh hedd, 
Bhaid imì'th gofio^ 

A allaf iVth anghofio'r ardd f 
Gwel'd yno'r ymdrech fo y 

^4 ^1íS?*l' j"«' y* waedlyd clmyf, 
A pheidio'thgofiodi? 

DrçofiD di a'th ddiifaẁr bóen, 
. A% gariad ataf fi ! 
T» paro cnr fy nghalon waií 
Ownaf, mi a'th gofiaf di. 

A phanbo'rtafodhwnyn fud, 

ran bello'm calon i— 
Pan ddelych yn dy deymas fawr^ 

O Ar^wydd oofia & 

TflOKA0 0WB«« 



iy 



BIRWfiST. 

OAB 1 PABCa. W; IDWÀBM, AftSRDlBB. 

«ör aite dygír dan awdnrdod g»n ddim."— Paül. 

Matí rhyw ymárferiadan yn mhob oes a 
íwlad Ëä gydd jm deMyn dadl gan y byd.— - 
yr ojdd-bwỳdyàd fellv yn eglwys tórinlh yn 
Jyddmu Patil. t prif anhawsder i bender- 
gan y ddadl ydy w, eael ga&el ar Mfon cyf- 
muondeb nea anghyfi^ithlondeb y cyfryw 
ywypfenadaa. MaeaafonPanl wedieigoáod 
* X?°_?? yj^J^^oaârùddion nchod: "Pob pôth 
^dd gyfirèithloti i nd, ònd nid yẃ pob póih 
yn üentíJ" Dyna yr hanner cyntaf ô'r aaf- 
«î íyny yẅ, pa inor gyû^ithlon byna« yd. 
yw yr ym^enad ynddo ei han, eto, oa mid 
y*ryn tiieddn at leaaa nea at sicrhaa Hea y 

Ccyttredm, ei fod yn anghyfiwthlon. « Pob 
'•ydd gyfimthlon i mi, eithr ni'm dygir 
awdindod gao ddim." Pyi» yr hanmr 

Cif. yi. 20 






arall ; hyny y w, er fod ymaiferiad ag onriiyẃ 
beth yn eit^ cyfireithlon ynddo 3Su^^ 
os oee taeíid yn y peth a arièrír i'n dwyn 
dan ei awdurdod, ei tòá yn anghyfreithJon.-- 
NidoeaeiftiaagweU eafpn; mdMsmoddcael 
ei çwell 1 brofi cyfireithloiideb nea anẃyf. 
reiOilondeb pob ymarieriad. Gan hynyTíyii. 
hwyswn ínat yr ymarferiad q \iáiäydd 
meddwol, oble^d dyma y prlf beth y dSdl- 
eûur yn ei gylcff yn y dyddìaa hyn. Dadleu- 
ir droa etf cy^ithlondéb gan on blaid, a dy- 

1 1*' ^. ^ y° •Dfihyfiwithlon gaa y blaul 
arall Ni fynem ^efl aafi» i'w piofi^™ 
ddo raol, •blerid, a chanJataa Va hoff; 
gyfreitUpn ynddynt en honain^ eto^ m seár 
profinad ydynlyn tnedda at leriiaii y éyS^ 
dia. mwnt yn mgbyfireithbB. Gan hySy. r 
gofyaiad ddylu Sod, nidyngymmaint i iiî 

&Jl^^1^ * ^T^* yn ddaSa yí 
dorwg yiiddo ei hun, ond p» nn fwyaf o <& 

neu o ddmg maent yn gynl^whu ẁ y byẂ 
Nen, yn ol hanner araÜ y «fin: er WyiiSu 
tenad oymmedrol o bony^tyn eithaf ániw« 
i'i"®" yj» «yfrwtUott yaddp ei hnn, eto, oe 
gellir prpfi iod yn eu natar i'n d wyn daa oÉ 
hawdnrdod, ei fod yn anghyfieithlon, ac leUv 
yn bechadaras, am ei fod yn tuedda ýn er- 
byn fafon Cjwtionogàeth : gan hyny yr ydym 
yn argymteU DÌrweat ar y bfd 4 ol y i^ 
on hon. , * # ^ j -« 

^i* /ì^ ÿ«f r.y«MPríW á piob maih o 
ddwdjfdd meddfDùl, hyd ynoda chaniaiau eu 
àod yn gyfrouhùm ynddyni tu hu^n, am 
«^^y»/« l^feryd yn lUshau; hyny yw, 

^^í^ý^'V'^J^r^' l^maentẃo^ 
beU oddiwrti ddwyn Uea i'r byd, /ol y t^ 

Ì^^^JMP"^ eu bod yn diygu y^d, 
arhoUfycí. Mae dyn yn aelod o Äm^e&h' 
iH,ao fel y cjrfi^w nîd y w yneiddoiddo ei 
hun; md yw i geuio ei les eî hnn, ond Uea 
I ^»'^«5?edd. HananoUaetho'r &th waothaf. 
! ac Mffyddiaeth o'r fiith dywyUaf, ydyw y» 
u^ ddadl yn erbyn dhrwest, a tìiroa yt yfed : 
"Pawb drocto ei íran." Na, oe ydym yÌ ael- 
odaa o gymdeithaí, dylem gadw at ei rheol. 
aa; ac m bu cymdeithas erioed yu caniatan 
1 neb Bicrhan ei lea ei hnn ar draul niweidio 
y gymdeithM. Byddai hyny yu aberthu y 
îí«7f Vf ycbydig— yn aberthu y byd i'r dyi 
Yf ?' ý* «« y t wyf fiyn cael Uoa oddiWrtli 
y ddiod." Nid dyna y pwngc ; ond pa fiunt o 
*?■ fS^J M oddiwrth dy yfed í «Ni theiml- 
«• » « bod yn fy nrygu enoed." Doegamya 
inhellach, ao ynofyn a ydy w dy Biampl wrth 
yfed yn peidio drygu eraiU ; ae os ydy w, yn 
ol Paul, mae yn angbyireithlon: P wy na ^r 
am dnedd niweidiol y fasnach feddwol yn ei 
hoU gyayUtíadan t pwy na wel y modd mao 
fyttfn yryfed yn rhwydo ac yn maglny bydî 
Pb funt ddaiooi nue hi wedi atali'r hy^^ 



150 



thrwesí. 



pa faint o amadr a gam-drealir» ac o dalentaa 
a goddir sanddi ? Pa faint o gymoriadaa a 
gymyloduT Pa faìnt o fechgyn gobeithiol a 
alÌaBai fod o waaanaeth ì'r byd a ddyfethoddT 
PwT fedr ddweyd pa faint o atalfa ydy w ar 
Ifordd eynydd yn y cwybodaethaa a'r cel- 
fyddydau, ac t ledaeaiad gwareidd-dra yn y 
byd, y» gystid ag i gylchrediad masnacii T — 
Yo hytt oll mae yr ymarferiad yn niweidb 
cyBdeithaB yn lle ei Ueshaa ! ! y modd y 
ime bi yn BofyU ar fibrdd crefydd yn y bwL 
Yä beth faynag Bydd yn anmharotoi y meddwl 
I ddyledswycmaa crefydd ; a pha bieth bynag 

S^dd ynddo eihnn yn brofedigaetfauBy nea yn 
wyn yr eaogrwydd lleiaf i*r meddwl, Bydd 
yn erbyn cretydd. Mae yfeâ y pefli Bydd yn 
mfeâdwi yn chwarea ft'r broíeoigaeth i mae 
myned yn rhy agoB at ddrwB j brofedigaeth, 
yn fioBod dyn ar y tir yr amhemr ef gan y byd. 
Pabethyw gwéirth cymerìiid, neapa béthyw 
pwTB dylanwad y dyn aa y boidd y bydddy- 
wedyd wrtho, o herwydd ei ymlynnd wrth 
ùm4iyw beth, "Ti, yr bwn wyt jn dyBga 
èraill, oni*th ddysgi dy InnT" Gall nad yw 
yr yied yn bechcMd ynddo ei han, eto mae 
èraill yn tybied ei fod, gan hypy er mwyn 
èraill aylid ei roddi heib£. Onì wyddom aoíl 
bersonaa aff y mae ea hymlyniad wrth y áàU 
tà feddwol ajà y nod yn gymmedrol, wedl 
lladd ea grym i ddywedyd yn erbyn yr yfed^ 
l'a nn gnriaf yw dylanwad y dyn Bydd yn 
peidio yíed dim, ai y dyn Byad yo yfed wrth 
éi bleBerf Aì myned iffbrdd pecìuidariaid 
yw y llwybî tebycaf iNr heniU hẅynt o'r 
fibrdd T Ai wrtfa eÌBtedd ar Btol y gwatwar- 
iirjT y ffeUir dweyd orea yn erbyn en gwat* 
-ẁar-geradT Ai yn nshyngliDr yf annawiol- 
ion yr ydym yn iwyaf tebyg i* w heniUT Ai 
^rfh ymntfaioi ddiygioni y gallwn ni roddi 
ỳr àmá crjfef ar ddrygioni T Al wrth yfed 
petfa oV ddiod Bydd yn meddwi y ^lwn ni 
ddweyd orbtì yn erbyn yfed gormod o honoT 
Kage, yn ddiaman ; mae rìieBwm yn dweyd 
Baj;e; mae yBgrytbyr yn dweydnage; mae 
ffeithiaa yn dweyd nage. Gan hyny, mae yr 
yfed yn lladd ein dylanwad, ac mae yr ymar- 
ferìad yn stal em defnyddìoldeb ; leUy nid 
jwyn lleBaa, ac am om nad yw yn Ueaaa nid 
yw yn gyfreithlon : a'r neb aydd yn yfed 
necbod y w iddo. '* Pob peth Bydd gyfreìtfa- 
lon i tm, ond ai'm dygir dan awdurcbd san 
ddimT" ^ 

II. Pplid Uwjfr jfmmrthod á diodydd medd»- 
ùì am fod ji% eu natnr i ddwjn dyn dân tn 
'*kaiodurdod.*^ Rhyddid ydyw nodwedd wa- 
faaniaethol CrÌBtionogaoth. Rhyddhawyd ni 

rGrist leea: Dylem Bef^ U yn eìn rnydd- 
Mae yr hoU ddyn i foa ya rhydd, eorff 
ac enaid ; ond nÌB gellir bod yn gyflawn feUy 
Ira yr ymarferir ft diodydd meodwol. Mae 
taeod umongytchol ac anocheladwy ynddynt 
} gaethîo, — maent yn drech na notar dyn ;^ 
mae yn en natur i fedd wi. Nid meddwi dyn 
o ddamwain y maent. Ond ea faefiaith ang- 
enrfaeidiol yw fayny. Gwyr pawb zud yw 
dyn meddw yn dctyn rhydd. Mae meddw- 
dod, fel pob gweitfared g^oeddoB araU, i ed- 
rycfa amo yn ei wreiddyn Uheory) aU ymar- 
feriad (pracHce). Meddwdod yn ei wreidd- 
y» ydyw onriiy w ddylonwad nca weilhred- 



iad o eiddo y gwirf ar y toimladaa anifeilaidd 
ag sydd mown un modd, neu i un grodd, yn ei 
thafla allan o'i cbylch naturiol a rheolaidd o 
weithredu. Yn ol gwreiddyn meddwdod, y 
mae yn rliaid fod pob yfwr pethau meddwol 

Írn feddw yn ol gradaau ei yfed ; oblegyd 
e'i Uy wodraethir ^an y gwirf ; h. y., y gwirf 
ac nid deddfau pnodoí natur Bydd yn gweith- 
redu. Mae ef yn ^th iV gwirí, ac o dair 
ei awduidod ; obìegid ob Uywodraoth drwy- 
adL y gwirf droe y Bynwyrau ydy w meddw- 
dod ya oi yBtyr mwyafpriodoi. yna mae aw- 
duraed Ueiaf a mwyaT cyfyng y gwirf yn 
feddwdod faefyd, yn gymmamt ag mai trwy 
ddylanwad y gwirf droa y teimladau y mao 
meddwdod yn dyîbd i feddiant o'i synwyrau. 
Ond nìá ydym, drwy ein darluniad bwn o 
feddwdod yn ei theory, am i neb foddwl ein 
bod yn gOBod meddwdod yn ei ystjrr gyffre- 
din ya erbyn cynẁedrolwyr ; byddai fayayyn 
beefaod, omeçyd gwnelem.gam ft fawy. Nid 
ydym ycfawaith, am awgrymu fod çymmedr- 
olcief) yn waeth, nac yn wtr mor ddrwv ft 
meddwdod. AnnawioldebfyddairfaeBa cmi- 
ion taäwng aChrÌBtioao^oa da gyda medaw- 
on yr oes. Adwaenwyf gaftnoedd aydd yn 
yfea peth, y riud y credwyt mai rfaai rhagorol 
y ddaôar ydynt, ao ystyrìwyf ^n anrhydèdd i 
mi gapel datod carai eu tieBgydiaa. €)nd ar yr 
aa pryd, dy wedwn ibd yr ymarferìad Ueiaf 
ft*r diodydd yn oadw moddwdod yn y byd ; 
ao y mae ymarferiad cymmedrol o ddiodydd 
yn arwain bron yn anocheladwy i Ibddwdod 
ymarferol. Ffinth naa geHir ei gwada, ac a 
addefir gan bron pob natarìaethwr o bwyB» 
yw fod y gwirf yn drech na natnr' dyn, ei 
fodyntâflayr faoll,deinladaa i ddyryBwcfa, 
ac mae fayny yn arwain i golli y meddÌBnt 
o'r Bynwyrsil, obl^jd teimlBdaa yn oa dnU 
a'u gweithrediadau rheolaidd, ydyw gna^ 
taft«y Bynwyraa; felly, tcflwch y teimladaa 
o'u lle, a chwi a deflwch y BynwyrBfct e'u Ue ; 




feddwi, nea yfed petfa Bydd yn mêddwL 
GaU dyn beicüo yfeii, ond nÌB eaU yfed y 
peth Bydd yn ei natar i feddwi neb gaal â 
ddwyn o dan ei awdurdod i iyw nddaii. 
Mae rhyw Bwyn yn y ddiod; mae rhyw ddy- 
lanwad anatafadwy yn yr ymarfetiad. Ynr 
brìodol y gellir dywedya, y neb a garo win 
nÌB digonir & gwm. Digon a gaÌB ormod, m 
gormod a newyna am ychwaneg. Mae yfed 
yn ymddwyn ar chwant, achwant ya eBgor 
ar feddwddd. Oni weUr, gan fayny, daadd 
anghyireithloa y ddiodT Oni addefir gan 
bawb o'r bron nud dyma y gwiríonedd anr 
dani T Fwy oV rhai mwyaf cymfaedrol na 
tfaeimlaaant ynddynt eu faunain, ar ryw adeg 
neu gÜydd, wirìonedd ein goaodiad T Cofier, 
gui fayny, er y gall fbd diferyn bach yn gyf- 
reithlonddigon ynddo ei hnn, eto, ob oyda y 
duedd leiaf ynddo i'n dwyn don ei awdurdod 
ei fod yn anghyfreitlilon yn ol Bafon Panl ; s 
bod ei yfed yn bechod : a rhag pechu, dyliil 
Uwyr-ymwrthod á'r oU o hono. 



(I'wbariìau.) 



Pinegrote, 



Cyfi. lA. Lewir. 



Cofiant Esther PhiUips, Pütsburg. 



i51 



MOOION AM.DOIFFYNOL I BREGETHWYR. 

Mr. Gol.— Byddaf yn aylwi jn awr ac eîlr 
waith yn y gwananol gyhoeddiadau misol ar 
rfayw 8ylw|i4&ti fyddant yn aawrí ^ormod, fel 
yr ofnwyf, o rhy w ysbird tebyg i eiddo yr 

Ísgrífenyddicm a'r PliariBeaid, yn nyddiaa em 
ichawdwr. " Fa fodd y medr hwn ddysg- 
eidiaetb ac yntaa beb ddysga 7" Nid oesynof 
y duedd leiafifechana dysgeidiaetfa, ond yr 
wyf yu bamu fod llawn cymcnaint o bregeúi- 
wyr drw^ « disel wedi eu tynu trwy ffolegau 
ag a d^nwyd trwy yr Ysgol &abbotDol. Ad- 
waenvs ambell an ^n dyrod allim o'r coleg yn 
dra dilea a thebys i ysglodyn mewn cawT; a 
gwaeth na hyny, îol ci mewn preaeÄ. Gwel- 
ais an wedi csel ei rigie am flynyddoedd â 
manteisioD colegaidd yn dyfod yn ol heb" fod 
yn werth i ddim ond i wneud yr haidd iach 
yn ddefnydd gwlybwr meddwol i s^frdanu 
dynion, a byuy i wrlhwynebu y diwygiad 
«ydd mor effeithiol i eycho yr hen gors i fynu. 
Bamwyfy byddai yn dda edrych yn fanyl- 
^ach pan yn cíanfon dyniou ieuaingc i*r coleg 



yn gWDCud rhyw gerf-ddarlun harcld o faen 
rhy dcoeu ; ac wrth naddu a rhwbio gwnaeth 
dwll trwodd. Felly y daeth rhai yn ol oV co- 
legau wedi addarnol lawer ar eu penau tu all- 
an, oQd.yD hollol wag tu fewa. Fan ddaeth 
dau o*r tylwylh hyn i anedd hen weinidog 
nnwaith, a swn anferth o wa)lt areu penan, a 
hwnw yn sefyU allan fel porcypine, gofynodd 
yr hen wr iddynt, " Pa beth y w eich ne^s 
chwi yma T" AV ateb oedd, " Dîm ond eich 
gwelêd chwi, syr." Gofynodd yntaa, "A 
welsoch chwi y diawl ar y flTordd ?" " Na 
ddo," ebe un o bonynt. •' Caufod eich gwallt 

În ei sefyll yr oeddv^D," ebe yntau, "fel pe 
uasech mewn dychryn mawr/' 

Gwir fod Paul wedi ei ddwyn i fynu mcwD 
Goleg, oud pa le y gwelwn Paul yn cnro ar ei 
firodyr, sef yr hen bysgodwyr, dniain? onid 
rhy w awn wahanol sydd trwy ei Iythyrau oll? 
— ^nid " ^*r geirìau a ddysgir gan ddoethineb 
ddynol," ond gan yr Ysbryd Giàn. Gwybod 
dim *' ond lesu Grist a hwnw wedi ei groes- 
hoelio." "Na ato Duw i mi ymffrostio ond 
yn nghroes «ìn Harglwydd lesu Grist." Nid 
yn y coleg na'r iaith wreiddiol. Adwaenwn 
drí o bobl yr ysbryd cenfigenllyd a nodwyd 
mcwn cyfundeb yn yr hen wlaìd. Pan ddyg- 
wyddaì rhyw saer neu hen bysgotwr gael 
gronyn o íewyrch ar .ei gynghor neu eì bre- 
getfa, a thynu tipyn o sylw, odid na chlywid 
i^n o'r trí yn cymeird ei destyn mewn cwrdd 
mawr a'r ddau eraill yn gwneud areithiau yn 
y cyfeillacban ; a thyna yr amcan oedd lladd 
dylanwad mab y saer. Gwareder pob gwein- 
idog i Gríst rhag yr ysbryd hwn. 

•iîefyd, mae Ilawer o berygl ysbryd meibìon 
EIi. ClywaÌB rai pobl yn son llawer am An- 
nibyniacth ac egwyddorion, ac ar vr un 
anadliad yn troi o'i naiH beth i'r llafl, gau 
gcfnogi undcb yn yr ysiyr gyfyngaf. Bydd- 



af Tn meddwl yD aml wrtb ea gweled am 

vr hen bobl yn son am chwareu y fibn ddwy- 

byg neu y gath ddeudwU. Woithiau egwy- 

ddor fydd y cyfan, bryd arall annibyniaeto, 

ond yr undeb yn benaf, a hwnw fel carchar 

Pedr—dwy gadwyn i riiwymo, ac an-ar-bum- 

thee o fil^yr i wylio. Mae petban fel hyn 

yn fwy tebyg i annibendod nac i annibyniaetb, 

yn f^ marn i. Ond yr wyf yn medawl inaii 

d^mon gweitbgar yw y rhai mae genyoi 

«lamplan mae Duw yn fwyaf eySredin yn eu 

codi at ei ^aitb. ** Bagail defiud oeddwn i," 

medd an-*-y llall rhwn^ daa gom yr arodl — 

ppragodwyr, &c.— dymon oddiwrtn watlii 41 

eilw Daw at ei waith. Gwir i Mo^oa ^ael ^ 

dy^'ad emwog i fynu yn ngwlad yr Aiill: 

ond dangosai Dnw fod yn rbaid iddo ddysgu 

basetlio defaid cyn cymeryd gofal ei bobl af. 

Nid dae^ddiaeth a seryddiaotb a ihrwch y 

ddaear, ynghyd a maintiolaeth y moroedd aT 

Uynoedd ydyw y pothaa sydd i weinidogioa 

yr efcn^yl eu dwyn i becbaduríaid; ond 

myned i'r príf-tíyrdd a'r caeau, a chymhell 

pawb i ddyfod 1 mewn fel y líanwer y tŷ. 



îladd y ilo paagedig, a dwyn y wisg a*r fod- 
au, yn cnwedig pan fyddys yn gwneud hyny | rwy, a gweddi, " Crcd yn yr Arglwydd les^ 
jar dmol eraill, a hyny o'u hcisiau. Mae gor- r Grlst, a chadwedig a fyddi." Un wedi ei 
mod o berygl bod yn debyg i ddesgrifíad un ddysgu i deyrnas nel' ydyw y gwcioidogda, 
dyn caU ar y mater hwn, sef bod Uawer yn ' ac nid i'r ddoethiueb ddynol. Potbau budd- 
jcael eu danfon i'r colegau yn debyg i ddyn *-"' - -í—"-'^ — —^-^ »-'- ;»— * — ij„j: 



iol a dealladwy sydd ganddo i'w traddodi. 
Onid pothau yu yral y bobl fydd^ii gau Gríst? 
1e, pethau a dríniai dwylaw ei wrandawyr. 
Cly wais am un lien chwacr yn dywedyd am 
un o enwogion Cymry ei bod yu meddwl ci 
fod yn dyfod yn wefl pregethwr wrth hen- 
eiddio, o herwydd nid y w yn son am y fre- 
niues a phegwm y gegledd yn awr. Yr wyf 
fi yn ei ddeall yn awr — Críst a phechadur 
syud ganddo yn ei bregethau. 

Arstlltdd. 



COFIANT ESTHEfi PHILLIPS; 

Yr ho^ a fu fano yn PiUthurg^ Pa., Matoríi 
23, yn agos i 66 ndwydd oed. 

Ganbo gwrtbddrych ein cofiant yn mis Me- 
hefiu, 1783, mewn lle a elwid Ysbytre, plwyf 
AbergwiU, swydd Gaerfyrddm, D. C. M*ie 
yn debygol iddi ymadael à'i chartref enedigol 
yn dra leuangc, a gwnaeih ei thrigia am 
dymhor yn Naotyglo, swydd Fynwy. Yn y 
lle a nodwyd ymunodd yn y sefylUa bríodas; 
olynrois ÍUiagfyr, 1813, tua Wra. PhiUips' 
Yn dra bunn wedi hyn daeth argraffiadaa 
dwys ar ei meddwl o barth ei hooaid an- 
farwol, a'i sefylUa fel pechadures ^erbroa 
Dow, nes eorfa arni ymostwng ger ei fron i 
lefaìn ara drugaredd ; a'r caulyniad fu iddi 
ymwasgu at blant yr Arglwydd; ac wedi 
roddi profTes o'i bedifeirwcb a'i fiydd yn yr 
Arglwydd lesu Grist, bedyddiwyd hi gan y 
diweddar Barch. James LewiSf ^ derbyniwy^ 
hi i aelodiaeth yr eglwys yn Llauweuarth. — 
yn 1814. Bu yn aelod hardd yn yr eglwys 
bono am wyth o flynyddau, ac yn ymhyfryüu 
yn nghyfeiUach ei chyfeiUìon crefyddol, yng- 
hyd a'r weinidogaeth felus a hyfryd a gly woj 
yn cael ei cbybooddi, nes y byddui ci cilalou 



Í5e 



Cofiant Esther Phillipsj Pittsburg. 



(fel ▼ dywedai) yn llawenhau ac yn gor- 
foleddu yn Nuw ei ìachawdwriaeth. Yn 
mben y tymhor a nodwyd, trefoodd Rbaglnn- 
jaeth ei symudiad i FfraÌDgc. Am y tymhur 
^wn mao wedi cofoodi amirwiol betbau, me- 
gys ei eefyllfa a*i pbro6ad, &c. meddai, "Bum 
tua deg o flynjrddoedd yn y deymaa ucbod, a 
■icr genyf mai dyma*r amser mwyaf difudd 
a disysur a dreuliais ynystod îy my wyd. Yr 
oeda y byd yn gwenu arnom yn belaetb, fel 
yr oead pob peth yn gysurua genym ag oedd 
yn angenrheidiol ; ond. er y cwbl yr oedd 
rhyw ddiff)rg yn bodoli y.n parhaus. Tejml- 
"wn rhyw biraeth ac awydd mawr am y cyf- 
eillachau crefyddol ^ oeddwn wedi ea colli, 
a meddyliwn am yr ny(rydwch a fwynjmwn 
gynt wrth gyd-rodio ì dŷ Dduw gyda fy 
mrodyr a*m cbwiorydd, Ond yn awr megys 
iwedi fy nehaethgludo i gaethiwed, ac wedi 
fy amgylcbu a'm gordoi gan bob math o an- 
nuwioldeb Pabyddol, teimlwyf fy hun yp dra 
anohysurns: y mae llawenydd neillduol yn 
fy Tlanw wrth gly wed fod crefyddwr yn dy- 
íod i'r ardal " Dan^osai awydd mawr am 
Çael cyfarfod gweddi ; a chafocld ei dymun- 
lad ; dy wed yn mhellacb, ** Cawsom amry w- 
iol gyUirfodydd am ba rai y teimlwn fy hun 
yn ddiolchgar i*r Arelwydd ; ond trwy sym- 
udiadau ymddifadwyd ni o honyot drachefn ; 
a pban yn y ser^llfa bon, ac yn lled ddigysur 
am foddion creíyddol, y cyíansoddais y pen- 
piìì canlynol : 

Fe aiff yr anisii newydd 

Ar gynydd yn ei phlant, 
^i losga bob rbyw rwyftrau 

Cyn myn'd o'r byd i biinl ; 
Nid oefl dim ymborth Iddi 

Yn hoU dryiorau'r liawr, 
Mae'n tynn lua 'iyna. 

O'r nef y daetn i lawr." 

Fel yr oedd dyddiau yr hen chwaer yn 
amlhau, yr oedd ci hawyad yn cynyddu fwy 
f wy mewn dymnniad ar i Ddnw yn nbrefn ei 
ragluniàeth ei barwain er cael clywed cen- 
hadwri'r groes yn cael ei chyhoeadi, a by w 
yn ei swn weddill ei thymbor yn y byd.— 
Felly, yn y flwyddyn 1833 mudasant fel teu- 
Ui i'r Y^Iad hon. Yn mhen ychydig daeth yn 
mlaen i*r ddinas bon, a rboddoda eì bunan 
yn aelod o eglwys Gymreigy Bedyddwyryn 
yrun lle. Yn necbr^u mis lon^wr, 1839, 
ymddifadwyd hi o bríod ei mynwes, fel y 
gadawyd hi yn weddw a tl^ri o blant ar ei 
bol. Yn yr amser yma ymi^flodd gradd o 
farweidddra crefyddol ynddi, pryd y bu y 
rbanau canlynol o'r Gair yn íoddjon idd ei 
hargyboeddi a'i hwylnsu yi^ y blaen gyda 
cbrefydd : " Cofia gan hyny o ba le y syrtb- 
iaist, ac edifarha a gwna y gweithredoedd 



cyntaf." " Ceiaiwch yn gy^taf deymaa 
Dduw a'i gyfiawnd^r ef," &c. Darfu i'r 




angenrt 

rwydd i ddecbreu crefydda o'r newydd ; ao 
o'r amser hwnw yn mlaon, dy wedai, " Mae 
mwy o archwaith egwyddorion crefydd wedi 
gafaelyd yn fy meddwl, ac am fy w yn agos 
^t Dduw mewu gwedtii ; ac uin ei garu a 
chai-u fy nirodyr a ni chwiorydd nag a deiral- 
9ÍS erioed o'r blaon." Catodd yr hcu cbwacr 



lawer o drafierth a gwrthwynebiadaa am rai 
blynyddoedd yn y byd ar ol byn ; ond er y 
cwbf arferai adyweaíai bod ei lara a'i ddwfr 
yn sicr i'r Cristion, ac ymfoddlonai î drefn ^c 
ewyllys yr Arçlwydd. Bu y chwaer ynoa 
yn ngwinllan ei Harglwydd am 35aìn o flyn- 
yddoedd, ac fe ellir dywrdyd am dani ei bod 
wedi ymdrecha ymdrech áee, wedi gorphen 
ei gyrfa, wedi cadw y fiydd." Gwelodd 
wahanol dymborau ar ei thaith grefyddol — 
weithiau yn deg a hwylns, brydiau eraill yn 
arw a thonog, yr hyn a acblysurodd iddi gyf- 
ansoddi y pennill canlynol : 

Tonan geirwon iydd ya gyion, 

Arglwydd grssol trugairlia, 
Pura fenaid ar fy •iwmal 

Abyddimrn GyfaiUda; 
Yma 'rwyf mewn dyiyi iaglaii, 

Arglwydd tirion tyn fi *ben, 
I roi'r cíod i gyd yn gryno 

I'r Gwr ín farw ar y pren. 

Yr o/odd yn hynod o ddiyssog o bertbynaa 
i drefn Duw yn cadw pecnadur enog — rhad 
ras, p, hyny yn llwyr, oedd ei hunig ayl&eu 
am fy wyd tragywyddol— ac ar raa yr ymor- 
pbwyBair-Yn yr athrawiaeth hon yr oedd ei 
heoaid yn llawenbao; panys testyn ei hyf- 
rydwch fydd^ cariad 9 gnu Dçw cyn bod 7 
byd, yn ga^w miewo anuier, yn cynnal trwy- 
ddo, ac yn dwyn i osonìant yn y diwedd. — 
Gellir dywedyd hetyd am danî ei bod yn 
dwyn nodweddiad Criation— ^ml iawn y 
cly wyd bi gyda galar yn cwyno am bla'r fyn- 
wes ynghyd a'i phaledwch, ac biraethai law- 
er am arwyddion o ddelw ei Harglwydd ar 
gynydd ynddi. Bu )iefyd yn ffyddlon gyda'r 
acbos yn mhob rbau e boi^o mor beUed ag 
oedd ei galli} yn caniatau— byddai yn caru y 
tangnefeddwyr yn Beion, acbyng^oF9Ì yr 
ymrysongar. Yr oedd yn d^iddiBroyn-wya- 
eb— Ue y ewelai.fai dywedai Am dano. Cer- 
yddai yn llym ; cynghorai yn dirion. Yr oedd 
ein chwaer yn dra metbedig er ys cryn am- 
ser. Yr oead yn dueddol i ddi%g ani^ yn 
aml, ac yn pesychn llawer, fei yr oèdd yn 
amlwg 1 weled fod ei pbabell yn dadfeilio. 
Nid oedd yn medro gorwedd yn ei gweljr 
er ys amser maith, o herwyad byrpíra ei 
hanadl. Clywyd bi yn dywedyd amrywiol 
o weithiau yu ei thymbpr diweddaf y^ dym- 
unasai, os oedd hyny yn ol ewyllys ei^ Har- 
glwydd, pan fuasai rhifedi ei dydaiau i ben, 

Í^ael ei cnymeryd ymaith mewn amaer byr, 
el na buasai achoi o drafierth i neb yn ei 
cbylcb; ac felly y h^, Y Sabboth pyn ei 
marw bu yn yr addoldy, ac ymddanjgosai ei 
bod y n well nae arferoí, a chydsyniai á hyny 
yn ei dy wediad ; parbaiodd lelly hyd brycf- 
nawn y 23ain, pryd y tarawyd ni gan frenin 
y dycbryniadau, iel na lefarodd ond g^ir ncn 
ddau dracbefn, a hyny braidd yn an))yg1y w ; 
a tbua n^w o'r gloch yr un hwyr terfynodd 
ei bywyd isloerawl; ac hyderwn ar seilìaa 
da fod prydnawn ei wylofain wedi myned 
beibio, a bod bore goríoledd wedi dechreu 
yn mhlith y tenlu dâwydd lle nabydd rbaid 
ymadael mwy. Gadawodd e|n chwaer ddau 
o blant i-alaru ^r 0Ì hol. Bydded i'r Ar- 

Í|lwydd ymweled á hwynt yn ffordd ei n», 
el y byddont yn golofnau i'rachoi panfyddu 
eu mam yn priddio yn y ddaear. 



Can tV F/ynhonau Daionus. — Hustyngwyr. 163 



pnuioetb, sef y 34ain, ymgasgloold IIubwb 
o*i chjfeillion crefyddol ac eraiU i dala y 
gyinwyDafl olaf idd ei pbabell brídd. Cyn 
codîy corflrdarlleuodd a gweddiodd y Parch. 
Wm. Owen ; ac wedi cyrhaedd Ue'r gladdfa, 
rboddwyd anercbiad i ateb yramgylcliiad, ac 
aoercfawyd gorsedd gras gan yr un brawd : 
Tna rhoddwyd y prídd i'r prídd, mown ^o- 
baith o adgyfodiad ei chor6r yn yr adgyfodiad 
cyntaf, yn debyg îdd ei Harglwydd yn dod 
i'r lan o'r bedd. D. 



CAN TR 600D SPRINGS.' 

Nbü t FmiHONAü Daioüus. 
Toir— "JirtrcA Mtgam*' 

Ab Ibrea teeogfwjn es ailan 1 rodîo, 

Myfi a'm cydmare», yn gynes ein g^en, 
I eyllu yn fanol a*r fwrynaidd ryfeddod ; 

äef gallu y Duwdod ar lawr daear-len, 
T wff ocidd yn laawerdd, a'i cherdd yn gamaidd, 

Gan adar a'n tonati, ft*u Ueidau yn llwysaidd, 
Ta canu anthemau o'u miw8ig. gwych moesaidd, 

Gan íoH en Llywydd, ea Perydd, a'u Pen. 

Dme Iwybima dìMthr hwyliaaom ehi camrau, 

Drwy'r goedwig dewfrìgog nes cyrhaedd y fan 
Lle'r ydoedd y gwrlhddrych 'roem am gael eigweled, 

Sef^fTynhon yn tarddn o'r eigion i'r Un ; 
£1 dw'r sydd n«ialaidd a'i flas t>ydd yn beraidd, 

Diammu bod rhinwedd at glefyd yn hon ; 
T doff a'r afiaehns pe ond ei nrteiyd 

A'r liwfr hwy lament fel llydnod ya llon; 

If le yrna ddwy annedd mewn agwedd adfeiliol» 

Pa TBÌ fu yn faardddcg a llondeg eu llnn. 
Ue byddai'r adarwyr y no« mewn dyatawrwydd, 

Tn dawel yn gorphwyB gan gym'ryd eu hûn ; 
T gerddi ejáá wyrddlas ar bwys y palasau, 

Hae'u boll ddilfyniadau 'n gyswaetad á'rllawr, 
Tr anwar fwyatlìlod wnantyma'u gorseddau, 

Wräi j fan fu ya dyddiau 'n anneddau gwyr mawr. 

Yn tyfii mae'r pinwydd a*r gwinwydd.yn geinwycb, 

O gwmpaa y ffynhon, yn rhwyddwych eu rban ; 
Anhawdd ydyw canfod un lle aydd mor bTuod, 

Na gwel'd un man gwycbach mewn cilfacta na glan. 
Ta ngwaelod yffynhon i'w gwpled mae i>erlaa, 

Pa rai sydd ronynau goreuraidd eu lliw, 
Fel dyaglaer faen Jaspis. ond nid ynt bwrpaaol, 

Onide deuai'r foobl i'w eu 'ddoli mal Duw. 

Fùugrme, Llswsltn Lbwis. 

HITSTTlffGirTR. 

Y]( an petb y byddaf yn ddeall wrth bus- 
tyngwyr ac enllibẁyr; sef y cymeriadaa 
hyny a fyddant yn adrodd cbwedlaa yn ddÌA- 
taw a dirgelaidd o dŷ i dŷ . Edry cbir ar ladron 
a llofradaion gyda dycbryny ac fel ^ rbai yn 
perthyn ì'r cy meríadaa duaf o boll drigolìon y 
flawr, pan mewn gwiríonedd y mae yr hoB- 
tyngwyr idd en hofni yn llawer mwy. Y 
mae yn boaibl gwylied rbag lladroo, ond am 
hnUyngwyr, llofraddion ydynt yn llecbu ac 
yn ymgaddio mewn Uwyni, ac yn Uadd yn 
ddîrçelaidd. Hysby» ydy w mai yn ol fel y 
byddo cymeriad unrhyw ddyn yr ymddygir 
toag ato gan ; byd gwareiddiedig, ac amlwg 
y w oad oea dim a addarna ddyn ícl bod rea- 
ymol a chyfrifol yn fwy uag enw da. Dy wed 

* Lle oddeutu pum' mUldir i'r deau oddiwrth fwn- 
gloddiau Finegrove. 



Solomon fod enw da yn fwy dewisol na chyf- 
oelh lawer: ac mewn ewiríonedd pan ed- 
rychir arno yn iawn, nid oes dim a alt dyn 
ei gael yn gyfnewid am dano ; fel y dy wed 
8hake8peare — 

** Good nome in man or woman 
1« the iuunediate jewel of the aoul." 

Ac felly ^ellir cyfrîf yr hastyngwyr yn mblith 
Y ç^^menadau gwaethaf, am eo baid yn ys- 
beilio dyn o'i addurn penaf. Nid y w cael ei 
ymddifadu o unrhyw dryaor daearol idd ei 
gydmaru iddo. Dy wed Snalteepeare am dano 
yn mhellach fel byn : '* Yr hwn aydd yn 
dwvn oddi arnaf fy nsbolud sydd yn dwyu 
odui arnaf b«th gwael; Te, sotbacb s eìddaf 
fi oeddynt ; eiddo ef ydynt yn awr, a gallant 
fod yn gaeth i filoeda ; ond yr hwn sydd yn 
dwyn oddi aruat fy enw da, tydd yu dwyn 
oddi arnaf yr byn nid yw yn ei gyfoetbogi 
ef, ood sydd yu fy ngwoeua î yu úlawd yn 
wir." Mewn rbai amgylchiadau nîd oes dim 
a all wneod i fynn y goUed o enw da, a 
dyma brifnod hustyogwyr, ^c. Fe bvddai 
iddyot aros tu fewn i derfyngylch beiatt ea 
cymmydogiou, ni byddent mor ddieflig eu 
nodweddiad nac mor niweidiol mewn ardal* 
Ond nid ydyw hyn yn ddigon i foddio eii 

f;wangc fwyslfilaidd ! O anfenfíl dyobirn- 
íydi pwy a ddiaogodd heb i dy gleiddyf dì 
eidrywana? Y mae cymmaint cenfigenyn 
dy gfüon fel na wyddot y ffbrdd i ddeol y da 
oddiwrth y drwe. Y mae mor ddifiaeth fel 
nad y w yn cael dyddanwch yn on lle, ond yn 
nystry w cysuron eraiU ; ei hwynebpryd ang- 
euol byth ni wisg arwydd o gydymdeimlad; 
y mae yn trigo yn mysg adfeilion, ac yn 
gwneudei hymddangosiad yn mhlithy bedd- 
au, gan wledda ar gollindan dyniun gyda 
chymmaint o wangc a'r gigfran ar gyríF y 
lladdedigion. Gwelir yn amlwg mai hyn 
ydyw holl dueddfryd ei galun adamentaidd, 
sef bod yn gydnabyddas ag achosion eraill; ei 
unig orcbwyl y w cìast-ymwrando beth a gljrw 
am danynt; ac osdealía fod rbyw beth neill- 
duol ar droed mewn rhy w fan, nid oes derfyn 
ar yr holi a wua; a phan fetho gael nnrhyw 
betb allan, gosoda ei ddychymmyg ar waitb» 
gan adrodd y celwyddaa a nurfiasaîi adryga 
by wioliaeth dyn fe allai am ei oes; oblegyd 
bydd wedi ei iadd gan dafod yr hastyngwr 
cyn gwybod o hono ei tbd wedi ei frathu. Y 
mae cymmaint o eiddigedd yn Dghalon yr 
hustyngwyr ag syddyn gwneud llwjrddiant 
eraill yn destyn o ofid a drwg-ewyllys iddynt, 
yn hyti-ach na llawenydd, Darostyngiad y 
cyfry w y raaent yn gydnabyddus á hwynt a 
roddai iddynt y boddlonrwydd mwyaf } ond 
os ca eraiíí eu dyrchafu yn ngholwg eu cyd- 
ddynion, a derbyn clod cyfiawn ea gweiih- 
redoedd a*a rhinweddau, crea hyny gasinob 
yn meddylian hustyngwyr, ernad allai hyny 
etreiihio dim ar y cylch bychan y maent bwy 
yn symad ynddo. Y maant trwy ymarfenad 
wedi cyrbaedd gradd helaelh o gyfrwysder 
yn y gelfyddyd ddìeflig hon— ry mae cym- 
maiot o weniaith yn eu mynwesau fel y gall- 
aat osod eu hunain aîlan yn y dull y byddant 
yn dewit ac yn barnu oreu er budo ea cyd- 
greadur- i íeddwl yu fawr am danynt. Y 



154 



Agwedd yr Oes. 



anaont yn gallu dynwared pob rbinweddi 
mog^s gofityugeiddrwydd, cymwynasgarwcb, 
cyfeillgarwch, cydymdeinilad, &c. ond gwyl- 
iwch bwynt — brciddiaid ydynt mown gwisg- 
oedd dcFaid ; yn cu gweu ddengar y mee 
badoUaeth marwol ; yn eu hiaitb fwynaidd 
y raae dogrdiuystriol; yn eu cyfeillgarwch y 
maegwcuwyn aspiaidd; îo, ui all anwu isod 
ddod allan a gwaetb cymeriad, a mwy ni- 
weidiol mewn cymmydogaeth. Yr eiddoch, 

Frosíburg, Mai 22, 1049. D. ab Tomos. 

PENNILLION AR -ASGRE LAN DYOGEL EI 
PHEÄCHEN/* 

VW O PSSTYMAU CYMIlSIGVX>PXOlf T FSNITI— 1838. 

GcM R. Mill8, Llanidloes. Allan o Sertn Gomer. 

Ytf DDTHcnA, fy ctmid uwch ninldcr gofidiau, 
A Uaaws tratf'tìrthion blinedig y llnwr, 

Gad heibio dros enyd y byd n'i drallodion 
Sy'n nychu a gwywo dy galon yn fawr. 

KnG gwrihddrych mwy teilwng fil myrdd o*th fyfyr* 
dod; 

Mae perl gwcrthfûwrocnch nag aur dnid Periw ; 
Mao cyfocth rhagorach o fewn dy gyrhacddiad 

Nac aur ac nac arian, er gwyched eu IIiw. 

Mac cyfflill a ddichon ddyddanu dy fynwca 
Yn mhub rhyw gylyogder, a LJindcr neu bla; 

Yn nghanol perygion dirif y mne'n lloches, 
O bob rhy w anhwyldeb mae'n falm a'th iacha* 

Pe meddwn gyflawnder o aur ac o arian, 
A phe gnllwn gyfrit er boddio fy jnrj'd, 

Braädlroedd y ddaear yn eiddof ty hunan, 
A notio yn mhIo6cr a mwyniant y byd ; 

A*ni gwisgo mewn aidan a phorphor gwych drudfawr 
Ac yegwyd teyrnwialen nr oracdd o aur, ' 

A gwülcd bont'ddig a gwreng yn ymgrymu 
O'm blaen, gan bryauro i gytlawni fy ngiuûr ; 

^wy teg a dymunol yw " asgre Iftn" lawen, 
Yr hon rydd fwynhad a thangnefeddi'r fron, 

Yn mhob rhy w gyfyngder bi gcidw ei pherchen, 
Mewn cyaur a nedd yn ddyogel a Uon. 

^agorach amddiflyn yw hon rhag peryglon 
Na chedyrn t'yddinoedd a gìuy won eui' glcw, 

A'r sawj a wna'i loches yn nghlendid ei gnlon 
i ydd gadar^ o ncrth, ac yn hyf megys llcw. 

^id rhoid iddo ofni tew fttriau'r carcharau, 
Na'r dwys ochcncidiau sydd yno bob pryd, 

£i draed tÿdd d.yogel rhag pwỳs y eadwynau 
^y'n dryllio toisiladau'i breawylwyr o hyd. 

16. carchar nid ocb ì gydwybod ddieuog, 

No Uc o gactlüwed i hoddwchy fron, 
£i pharod aradditfyn yw Duw hollalluog. 

Mown dwr uc mcwn tân dyogel fydd hon. 

III rodÌa*n homddenol yn nghanol tfwm danllyd, 
A'i chwBg afydd esmwyth, heb arawyd na bruw, 

Xn erchyll ffau'r llewod, a'i Ilotty tyid hyfryd, 
A goagordd y nef iddi'n gwcini ar bob Haw. 

ü ac nefoedd a deear yn hoffi ei chwm'ni, 

Mao d wfr a thán, ac mac a wyr a thir, 
Yn barod i ymiadd oM phlaid u i gy^'oa'naethu, 

A phob pcth uy'n gwacddi mai teilwng yw'r gwir. 

Dymunol a theg ydy w rhan y cyfoethog, 
öy'n ymdaith mewn gwychder a rhwysg yn y byd, 

Yn d(iycithr i flindcr n baich yr angenog. 
Yu rhodio mewn Ilawnder a mwyniant o hyd; 

Ond mynych mae'n cario y «arlF yn ei fynwee, 
iày'n brathu oi enaid hyd ddyfnder ei fron : 

A byth nid oea hedd nac amdditfyn rhag gormca. 
A phounua archoUion Iion golyn Ilym oon. 

Tra íyddo'n ymfoddio mown difyr fyfyrdod, 
A'i fryd yn chcdeg yn nwyíue a chwfti, 



Ar wychdcr ei gyfoeth,— tra'i Iygaid yn canf od 
Gwf w dcgwcb ei helaeth fedoUÍuinau didrai, 

Rhy w laifl a ddyrcbafa o eigion d galon. 

Gan ruo'n ei fynwcs fel taran fawr grefi 
Gan dd'wodyd, •• Mae traiB yn dy wobr anghyfion, 

Yn gwylio dy Iwybrau mae UygBÌd Duw'r nef. 

Ei cnaid a lenwir ag ofhan dwrs ingol, 
A'i fynwes ymchwydda gan ddychryn a hraw ; 

A ehlcddyf cydwybod a'i frathiad angcrddol 
Ehydd âoenbrawf gofidua o'r dial addaw. 

Ond calon dda lawen igrdd wledd yn waetadol, 
l^wioga yr ysbryd, dadludda y Iron ; 

Yn nghanol pob trollod ac iog hi'm dTddana, 
'Dy w cyfoeth yr Isdia ddim cyfweiih a hon. 

Bydd mclys fy hûn irabydd hon fy nghydwoly, 
Hi daena'm gorweddfa â*i dwylaw ei hun ; 

Yn Ilon hi a'm cyfarch pan godwyf i fynu, 
A hedd y w dyferíad oi geiriau bob un. 

Dewîfiwn jm hytrach gael hon yn gyfriliea 
£r goddef uUtudiaRtb yn mhell o fy ngwlad, 

Neu orwcdd mewn bwthyn tywyllddu anghyne». 
Yn llawn o gornwydyad o'm pcn hyd fỳ nra'd ; 

Nag eisiedd yn mhlHh rhal cyfrîfol y ddaear. 

A'm cyforch trwy eowau o fnwredd a hri, 
A'r galon 3^ rhwym gan euogrwydâ anhygar. 

Yu methu rhoi heddwch na mwyniant i mi. 

Caf weled llaweroodd am tlino'n cyraMopion. 

A dwyn en meddiannau trwy ledrad n thwyll, 
Yn goddcf éaledi raewn carchar a chytllon, 

A minau'n cael rhodio yn rhydd wrth fy mhwyll. 

Cof welad uchclwyr athrawsion frcninoedd 
Yn gndnel mewn bi^'scu gor»nddan, gaalfoi 

I chwilio am nodded yn nghreigia'r mynyddoedd, 
Hcb gyfaiU i'w gwared na lle i ymdrui. 

Ac eraill yn chwilio am beddwoh mynwesol, 
'i^ol trcisio y gnlon o'i phurdeb a'i hedd, 

Trwy ruthro ar n'rwst i sofn angeu'n wirfoddol, 
A dÌBgyn mewu gwarth athrueni i'r bedd. 

Fy rhan, a fy nhwr. a fy noddfa heddycbol, 

Yn nghnnol truoni a drygau y byd, 
Fy Uocbcs glud. a'm hamddilìynfa wafltadol, 

A fo diniweidrwydd fy nghalon o hyd. 

€Fcr JfMemÜle. Ogfi. Lx.xwsz.tn Mobgait. 



A6WEDD YR OES. 

Barchus Oltgtdd, — Nid yw fy nheiralad- 
au heb ea dryllio i raddau wrth ystyrìed y 
cymeriad arswydlawn a bcrthyna i ni, icu- 
engclyd profTescdig yr oes hon, sef cenedl gar 
led yn codi heb adnabod yr Arglwydd. Dy- 
may cwynfau cyffredin sydd i'w glywed gan 
yr hen frudyr duwiol sydd wedi goddef pwys 
a gwres y dydd, yw, Ta bcth yw yr achoso'r 
cysgadrwydd, y difaterwch, aV diogi ysbryd- 
oí sydd wedi ymdaenu drosom, ynghyd a'r 
claearineb, yr ysgafn ddadleu, a'r cnawdol- 
rwydd sydcf i*w weled yn ein basweddau 
a'n hymddygiadau gydag achos Mab Da«v T 
Bron na ddychymygaf glywed nn o*a lieii 
dadau yn ateb gyda y sobrwydd a'r difrilbU 
deb mwyaf, mai " rfay fach o ofn Duw srdd 
gerbron ein llygaid." Dychrynwn rhag ood 
ein hagweddau a'n hymddygiadaa yn gwirio 
yr atebiad brawychas hwn. 

Gübeitbiwyf y bydd hyn o linellau y» 
foddion i'n cyfTroi nes ffoi at orsedd gras, os 
nad ydym yn sicr ci bod wedi oi chau am 
byth oddi wrthym, ac y gofynwn yno am 
faddouant, os ydym yn sicr ein bod yn bech- 
aduriaid — y gofynwn am faler yr enaid yn 



Ìlarrtíolaeth Bachgenyn, 



16& 



dda, M ydym yli sicr ein bod yn feddiannol ar 1 
eiiaiid — y gofynwn am fod yn barod i wynebn 
byd tntgywyddo). os ydym yn BÌcr fod un i 
ddyfod : ac y darllenwn lawèr ar air Duw, o% 
nad ydym yn sicr ei fod wedi myned yn air 
dyn. Y mae eflfaith ymddygiad llawer yn 
dywedyd eo bod mewn amheuaeth yngbylch 

âwirionedd dwyíbl. Yr unig beth sydd wedi 
^t^AAin i ni drefn iachawdwrîaetn yw yr 
efengyl. Y mae cyfoeth penaf y Jebofa yn 
meddiant yr Ysbryd Glàn, yn estynedig i ni 
trwT angen y groea ; ac wrth feadwl am y 
canlyniàdaa ofnadwy a dychrynllyd o fy w 
yn aoedifeirîol ac anghrediniol, pwy a ddichon 
aroe yn ddisylw o fater enaid. Ôobeitbiwyf 
y bydd i Ddnw fendithio gweinidogaeth yr 
efengyl y dyddiaa hyn i ddefi&oicysgadoríaid, 
tf^hoeddi pechadaríaid, i achnb credinwyr 
edifeiríol, a pherfieithio gwaith ei ras yn ei 
bobl, übI y byddom yn benderfynol i ddilyn 
yr Oen i ba le bynag yr elo, trwy barch ac 
■iiTnh<^iiffh — clod ac angfalod ; a*r íieb a barhao 
feOy hyd y diwedd a fydd cadwedig. 

Gynt o MimchuUr. M. E. 



MARWOLAETH BACH6ENYN. 



Yr hanea ganlynol a adroddwyd gan nn o 
genhadon y Genhadiaeth Gartrefol yn Lloegr, 
ynghylch bacbgenyn 15 oed, un o blant yr 
Vsgol8abbothol: 

Myfi a ymwelaîs ag ef dros agos i Ea, gan 
fayny mae yn angenrheídiol talfym cymmaint 
ag a ellir. Ar fy ymweliad cyntaf ag ef, 
eanfyddaia y fath gyfnewidiad yn ei wyneb- 
piyd ag a'm tiwddodd i grodn nad oedd y 
bachgen i fy w yn bir. GofynaÌB iddo, a oedd 
ef yn dyagwyl gwellhan 7 Âtebodd, '' Nac 
ydwyf." Yna gofynais, pa obaith oedd gan- 
ddo tn draw i'r bedd. Atebodd, gydag och- 
enaid ddwys, «'Dim— dim gobaith. Bum fyw 
yn bechadnr mor fawr, fel ag y mae Duw 
wedi fy ngwrthod."— Yna crybwyllais am y 
Gwaredwr tostaríol, ei allu a*i ewyîlysgarwch 
ì acfanb yr edifeiriol, a'r angenrheidrwydd 
iddo weddio, ŵc- Atebodd, "Nid állaf we- 
ddio." GofyBSts, ''A ddarfii i chwi eríoed 
ymdiecha gweddio 7'* '' O do ! ond ni wna 
Daw fy atob yn awr." Ar ol aroe gydag ef 
ddwy awr, mi aH gadawais y noson bono. Y 
dydd canlynol myfì a'i cefais mewn eyfyng- 
der mawr ; a'i hoU floedd ydoedd/ " f y enaid, 
Fy enaid í O fy enaid ! Yr wyf yn golledig : 
jnyfi a gaf fyned i affem !" Myfi a'i cyfeir- 
iais at yr addewidion. " O," eb efe, *' nid all- 
af gredu ! nid allaf gredu !" " Otód ydych 
yn creda fod yr ysgrythyrau yn air Duw," 
ebe finaa. "Ydwyf yn credu hyny, ond nid 
wyf yn creda fod un o'r gwahoddiadaa nea 
yr addewidion yn cael ea bwríadu i mi."— 
tn y 6efyll& echryslawa hoo y parhaodd dros 



yn agos i byihefníẃ, fel nas gwycfdwtf bolh i 
ddy wedyd, na pha beth i wnouthur. Gan nad 
oeddwn yn gweled un arwydd enbydus, 
meddyliais am ei adael dros ddiwrnod neu 
ddau, ond ni chaniateai ef,— ni chai y toulu 
lonyddwch nes danfon am danaf. Pan wel- 
ai» ef nosaf yr oodd mewn eithaf cyfyngdor ; 
eríoed nis teimlais rym yr ysgrythyr, (Diar. 
18. 14,) yn eglurach ; ei oîwg— ei agwedd— 
ei achwyûîad ydoedd dor-calonua. Gofynaia 
iddo a ydoedd ei boen corfibrol yn fawrî 
♦'Na, na/ nid yw fy ngborö' ddim: gallwn 
ddyoddsf unrhyw boen coi-flbrol í fy medd- 
wl sydd boenus a thrallodedig." Yna dy- 
wedûdd ei fod wedi ymdrechtt gweddio, 
ond yn ofer;— fod Dw yn chwerthin yn ei 
ddialydd, ac yn gwawdio yn yr hyn yr oodd 
yn ei ofm', Ond mi a'i ceryddaás yn bwyU- 
og am leẁya y fath feddyliau anobeithiol ; ao 
ar hyny efe a sefydlodd ei lygaid arnaf yn f 
modd mwyaf tanbaid, gan wylo, igian, m 
gwasgtt ei ddwylaw, a gofynodd, "O! sl 
ydych yn meddwl fodgobaîth—fod gobaithT"* 
Cefiiis fy effeithio yn ddwys, a pfae, trwy 
oUwng dagrau o waed, (po buasai hyny ytí 
aUuedig,) y cawsai yr hogyn ryddhad i'ẅ 
feddwl, hwy a gawsent fyned allan yn Uifeir- 
iant, Ni welais y fath olygfa eríoed; ei wyn-^ 
ebpryd oedd wedi ei anfiurfio, a*i hoU gorff 
megys yn yr ing mwyaf ; ao yn y sefyUfa ìsoa 
y gorfù amaf ei adael. 

Y dydd canlynol, y fynud y gwelodd fi eítf 
a guddiòctd ei wyneb, ao agwedd gorwedd- 
iad ei goríf a*m hadgofiodd o loesaa dyn yUf 
marw. Yr olwg oedd yn ein gorchfygu^î 
berthynasaa nis gellynt oddef, yr oeddwn yn 
rhwym i ddy wedyd, " Wel, fymachgenan^ 
wyl, os y w fy mfaresennoldeb i mor dram- 
gwyddus, ac yn gwneuthar yfathdorfysg.yr 
wyf yn eich gadael am y tro diweddaf ; ond 
yn gyntaf gadewch i mi gofrhau i chwi, ob' 
eich coUir, fe eich colür tra y mae breichîau 
y Gwaredwr arled, ac yn ostynedig i'ch der- 
byn," &c. Wrtfa feddwl fy mod yn ymadael, 
fe gododd ei ben. a'i wynel)pryd oedd megya 
yn belydíaidd gan obaith, wrth ystyríed yr 
hyn a ddy wedaU wrtho ; ac os gweddiaia^ 
eríoed yn fy mywyd, mi a weddiais am war- 
edigaolh iddo o law y gelyn. Y dydd can- 
lynol, mynai godi o'r gwely, ac arosodd ar 
lawr ddwy nen dair awr. Y rhan fwyaf o r 
amser bwn a dreuliodd efe mown ystafeU oV 
neüldu. a pban ddaeth aUan, efe a ddywed- 
odd, " Mam, my fi a gynnygiais weddio ddwy- 
waith, ond mi a fethais ; y drydedd waith BH 
a weddiais." Yr wyf yn credu mai'r amser 
hwn y cafodd yr ieuangc caríaduti ei .wared 
ografaDgcyrhenelyn. ranwelaia efar o! 



156 



Penniüion^ JfC. 



hyu, ymddangosai fel creador newydd : ei 
ofynau wedi darfod, ei fcddwl wedi ei lanw 
a thangnefedd, a> llwybr yu rbydd rhyngddo 
â Duw. Ni pharbaodd ood ychydig ddiwr- 
nodau yn hwy, a thra bu fy w yr oedd yn aml 
yn föddi ei dd wylaw ynghyd, ac yn edrych 
i iy&n, gan symud ei wefusau mewn dwys 
iwedáíau. Y diwmod y bu farw dywedais 
^nbo fy mwríad i bregethn pregeth angiadd- 
ol, a gofynaîa ìddo pa beth a gawn ddy wed- 
yo^rth y bobl. •* O Syr," ebe yntau, gyda 
y ùiÛì bwyaigrwydd fel nad allaf by th angbof- 
iof, "dywedŵch wrlhyut am beidío Iroiheibio 
«íefydd hyd wely angeu í" Yna efe a hnnûdd 
ÿû yr lesu — Seren Gomer. 



•à'^ 




PAW rR SEREM ORLLEWIIÍtft. 

ToK— ••Pintioeidrfpydá." 

Y maeV SEftin yn dra siriol, 

A dymnnol iawn i mi; 
Uaw» o gyfbeth, dirion doraetb„ 
O fèl a fìaeth sydd ynddi'n Ì\V ; 
Traethodau blaíua, maent imi*n bleaer, 

D^rlTen llawpr wyf yn hon ; 
Cyfeilieff ddiddig yn y goedwig, 
üuibn ffawd— mae imi'n ffon-. 

FÌTon i rhodio wrlh ei rheol 
Yn gydẁeddol ag anian gras, 

Ond troi afibi o flyrdd y gelyn 
Cyn y lloit^o'r lamp i ma'a; 
Mejys llusern i mi y w'r Seren, 

Maa' 
lér, 

Bhoddaf íddi bob anrhydedd, 

Ŷn fy annedd ni haeddai sen, 
Chwaeth na^ sentt'n un man arall, 
Fv nymoniad ei bod hi'n ben ; 
A'i Golygyddion hen a newydd, 

Sydd genyf beonydd yn dra hoff; 
£a prraethan sydd yn ddiau 
Yn abl codi o'rtshìwdci wr doff. 

Oni ba'i bod aiiysbrriaeth 

Bron yn benaeth yn y byd, 
A'm calon inau sydd yn gaied 
Annedwydded wyf o hyd, ' 
O eisiaa ymroi i wir ddaiönl, 

Mae arnaf feian rhif y gwHtb. 

Yn fyoych, mynych mae 'nymoniad 

Am beidio by w i beohod byth. 

Boed i'r Seren fod yn llach&r, ' 

T i^li Çl*?*^. 3^ ®^ chylchdro mawr, 

I ladd dichell a chenfigen, 
A çwasear llewyrch hyd y Uawr; 
Dymoniad rhwydd fy nghaìon gwelwch, 

Yw pob hyfnrdwch harddwch hedd, 
A phob daioni fyddo'n ffynu 

Cyn y rhiflr fi'n fy medd. 

Pinegrove. Meüdwy. 



SHENAO TREHARF* AM CHWYN ÄFf 
DDIWRNOD 60LCHI. 



ToK — "Yr Hen amser gynt. 



11 



Mae aml ofid yn y byd 

Yn rhy wiog iawn eu rhi', 
A'r mwyai dnwog imi'n awr 

Yw golchi Uawry tŷ; 
'NoI hyoy daw, er braw i'm bri 

Ddiwrnod tywyll du, 
I'm gasfflo r hoü ddUladach brwnt 

Yn mhell tu hwnt i'm rhi'. 

'Nol hyny codi'n foreo wnawn, 

Ddydd nesaf yn fy nwyd, 
A phan yn meddwl am fy ngwaith 

Nid maethí x mi fy mwyd ; 
A gwae a fydd i'r hwn a fo 

Ü fewn i'm bwthyn clud, 
Fan fyddoi'n golchi yn galed iawn 

Yn Uawo y bydd fy Uid. 

'Does dyn a wyr yn llwyr y Uid 

Sydd yn fy m^nwes i ; 
A dd'wed un gair os heddwch gaf 

Yû hâwddear nac yn hy' ; 
Gwaith çolchi fydd yn faich i fi 

Bryd bynaff bydd yn bod ; 
A gwae i Shini fach a fydd 

Trwy'r dydd hi sydd yn nod. 

Na foed i neb i feddwl fod 

ün wraig yn fwy na fi 
Am wel'd ei gwr a'i phlant yn Un, 

Mae'r cyfan i mi'n gu ; 
Ond gofid y w, nid gwiw i*m bryd, 

Fod Uid hen Efa'n Ilawn 
Yn Uenwi'r merched Ilon i f^d 

Waith beth fo'o byd a'oẁŵa. 
PiUiburg. SesRAto Trkbaxs. 



DAU BENNILL 

^ gÿfomoddwyd teedi giorando ar y ParcJL 
T. Edwards, PitUburg, ynpregethu oddi' 
wrth Heb. 5. 7. Sabbath, Taeh. 5, 1848. 

Pao ddylech fod yo hyddysgiawn 

Mae amoch eisiao dysgo 
Yr egwyddorion cyntaf oU 

Yn ffyddloo idd eioh fforddi. 

I 

Wiŵ laeth yn ymborth rhaid i chwi, 
Gẁaiih cynil yw eich cynydd ; 

OymarferwìBb á bwyd cryf, 
Fel byddoch gaU mewo crefydd. 

I ITFFERN'. 

Lle anned wydd, llawo owydao-^w offm, 
1 w holl berthyoasau : 
Llyo danUyd fyelyd fcghiu. 
HyU frwnstaoaidd fl^dd ffiio ! 

Dewi Wtk. 



Rhufel a Heddmh. 



ìòi 



BBYTEh A HBDDWOH. 

DRYGAU BHTFEl: 

" We hare caUod w«r % gigmlic eriî ; bnt wo mlght 
baw ued Iragiu^e more awfidly ■trong; for » 
nmy be JiutJy ubed. le there e sin egainet God or 
tttn wfaich the pitictice of war does not directly. or 
by acbÀowledged conaequcnce and cstabliBncd 
liMge,incliide, conccntrate and aggregate î Under 
thebewifiehing array of gorraotta dreasea, beaaty, 
wmá order in manoBTrea, Boal.*tfrrliig murtc, adml. 
M>le appllcations of acicBce and patriousm, falŵ 
ly K> calfed, the minitary iystem covcra over a dark 
aod nBfaihomable pit of crime and misery." 

Y mae pob cenedl wareiddîodîg, mewn 
CBÌr. yn addef rhyfel yn ddrw^, ond eto, 
mewn gwei'brcd yneibleidio a'i amddiffyn. 
t m ie yo wir fod daioni wedi deiliiaw o ryfel 
lawer gwaith, fel o bob pechod arall, eto nid 
yw hynv yn cyfiawnhan y drygionî. Dichon 
fod goriíirwn» wèdiei symad-^-efaìlai fod gor- 
laeliiieth wedi ei chwaln— fbd gortneswr 
wedi ei ddiswyddo, a bod barbanaeth wedi 
bi gyfnewid trwy ryfel-gyrcboedd ; er byny, 
íiid y w yr efl'eithiau hyn onJ bendithion am- 
gylchiadnl nea ddypwyddiadol, Ira y mae 
rbyfel yn aros eto yn llofruddiaeth. Anbawdd 
Tw nodi aüan nnrhy w ddrwg digymysg, na 
byddo, yn rhyw fodd neu gîlydd, rhyw 
ddaioni yn gyüylUiŵiig ae ef. Gall daioni 



dardda o fwrddrad, eto nt allwn gahmol y 
Uoíradd. Pan gíywodd Dr. Johnaon ddadl 
Lotd Kalmet o blaid rhyfol, sef'fod rbyfel 
yn ddaioni achlyanrol, yn gymmainta'i fod yn 
Tfaoddi cyfle î ddynion ddangoa llawer o wr- 
bldeb a medmarwydd," dywedodd yntao, yn 
ol yr nn rheoloymresyma, "y byddai rhoddi 
tŷ ar dân yn ddaioni, ai» y Tboddai byny gyf- 
le i ddyoion ddangoí ffwroldeb a medruB- 
rwyddyn achdb y dyoddç»fwyr o'r fflamiaa. 
Eto, y pwngc ydyŵ, afyddai hyny yn ddigon 

bniwr mai peth da a fyddai i'r iiaill gym- 
mydog oaod tŷ y llall ar dán. 

y mae ein leatyn mor eang fel y mae yn 
■nhawdd gwybod pa le i ddecbrea. Gallai y 
milwr ddy wedyd yn rhwydd. « Bum o fewn 
ychydig i bob drwg, yn nghanol y ÄyûnnUeid- 

U a'r dyiŵu" , , . . j 

y mí rbyfel yn niweîdlol ofnadwy i deu- 
lnoedd. Ddarllenydd ! «wrando lef floîth- 

ian ! y« codi fel tyétíoi» Ç^«^>y4 ^T J ^JÁl' 
ÌDneMÌ Ya mwrddradaa nârbaol dynion, 
drwT oeno y byd, y mae yr aberthaü caolyn- 

01 wedi c^l en hoffryma ar allor goch duw y 
rhŵftl* 8*n Griationogion a pbagamaid yn 
éS^ẁm, a chyda*r nn dyhewyd. Y mae 
yn warth tregywyddol Tw adrodd, eto nt 
wiw ai gelo. 

•'(ym Oeddir am wir, ba waath f" 

TJaddwyd o ddysionyn rbyleloedd 

ŷr luddewon, 05,000,000 

Rbyíeloedd yn amaer Seaostrif , 1 5,000,000 
Eto yn amaer Somûrania, Cyma, ac 

Aleainder, 30,000.000 

Eto ean olynwyr Alic, 20,000,000 

Rhyfeloedd y Groegiaid , 15,000,000 

Trmoedd yr Amherodraetb Raf- 

eîniif, y Tyrciaid. a'r Sara- 

ceniaÄd, 180,000,000 

Ctf. TI. 21 



Rbyfeleloedd y Eefonnation, 30,000,000 
Eto y Middle Agea, a*r Nine 

Centuries, 80,000,000 
Tartary ac Affrica, 180,000.000 
Dinyatr yr Amerícan Indiana, gan 

y Spaniarda, 12,000,000 

Rhyfeloedd Napoleon, 0,000,000 

^vMMM^^^^BMaeMaav 

683,000,000 

Nid yw y rhestr uchod ond talfyrìad o 
gyfrifon rhuddgoch rhyfel — ^dim ond un ben- 
nod yn llyfr mwrddrad dynion— dim ond nn 
pennill yu mhedwar mesar-ar-hngain marw- 
nad a thrueni trigolion y byd! Beth am yr 
eneidiau a güllwyd? Y mae eu henwaa 
hwy wedi ou rofnodi ar femrwn, mewn lla 
nas gall llygad dynol dremio yno i'w dar- 
I llen. Gnwe'.ai y líifnodd a dy walltwyd/tf»' o 
íoaed, digon i uofio holl ly ngesoedd y byd ; îe, 
meddwn. roôr o waed, yn ol y cyfrifiad cyff- 
rediu o fesur y gwaed yn ngwythieuaa dyo, 
17 milldir o drawsfesur. bob fl'ordd, a aeg 
troedfedd o ddyfiider. Ŷ mae mẁy o ddyn- 
ion wedi eu lladd mewn rhyfelocdd, bedair 
ar ddeg o weithiau, nag aydd hcddy w o nifer 
yn poblogi holl wyneb y ddaear ! Rbyfeddtt 
weithiau ua bai y byd yn siacio gan ei an- 
nuwioldeb» Os oes dim a'i audda, gwná 
pwys cyrfflladdedigion rhyfel. O drueoi ar 
deuluoedd! Rhwygo y gwr o fonwes y 

wraig Uysgo y roab o anwyldeb y fam— 

lynu y brawdf oddiwrth àerchogrwydd y 
cbwaer — gadael perthynasau tyner yn drom 
eu calon, ; wylo yn nyfndcr trístwch ar ea 
hol! " Llef a glybuwyd yn Bama, Rahel yu 
wylò am ei phTaot, ac ni lynai ei chysuro am 
nad oeddynt." 

Y mae rbyfel yn niẁeidiol i foeaau dynion. 
Y mae y milwr yn cael ttàmjno ei gyroeríad 
mewn dideimladrwydd, ac yn cael serìo ei 

fydwybod á haiarn poèth. Wrth gynnefiuo 
mwrdro dynion y mae yn colli pob teiml- 
ad o ddyledswydd, ac, heb ymwybod o'i eu- 
ogrwydd ei bun, ond yn ymogoneddu yn ei 
warthradd, fel y dy wedai Dr. Porteaa, di- 
weddar Eagob Llundain : 



MÝo make a death wbich natiire nerër nìade, 
The foulest staia and scaudal of our nature, 
fiecame ita boast— one murder made a ^ôliain» 
Millions a hero I** 

Y mae rhy w hen air yn eîn plith, " Beth y w 
dydd Sal isawdiwrî" Dîgon priodol ysyw- 
aeth ! — wedi ymwerthn i sefy lifa nad y w ' Sul, 
na gwyl, na gwaith,' ond yr un peth iddo ef ! 
Dim ond swn y tabwrdd, adsain yr udgorn, 
gaÌwad iV tentry, parotoadan at y parade. a 
rhyw goegedd beunyddiol, yn lle addoliad 
iddo ef. O ddyfnder y pechod o ymrestru i'r 
fath swydd î 

Ocb I gyflwr y mUwr !— dyna aelod 
Wedi ymwerthu, à'r da i ymwrthod : 
Gweitbred aflan ac nid bychan bechod 
Ydyw ymresu am dymhor iaod ; 
Troi «llau i Iwybr trallod— yn wamaf, 
Heb ffrwyn i atal, ddiofal ddefod, 
At awydd annedwydd el nod— i roi £ÔI, 
A gwaed Abcl ar y gydwybod." 

Y mae yn wir fod rhai eithriadau i'r cymer- 
iad hyn. Efallai y dylem gofio am Colonel 



i8â 



Y WinrDydàen cír Öanghenmu. 



Gardener, Fleetwcod, Harríson, Gofie, Wbal- 
ley, Wasbington a Cromwell, ao eraîll ; ond i 
ba beth y nodwn hwy, ond i ddangoi mor 
anfynjch ydynt? Y mae y milwr.draan, a'i 
ben yn y gwynti heb un cysgod ihyngddo il*r 
ystorm. Nid ocs cvnghor tyner tad i atal 
rwysg y milwr I — nid oes deigr caredigrwydd 
mam i doddi teimlail y niilwr!— nid oes 
nrwyn eirioUetb brawdiogwyddoy milwr! — 
nid oes llaw wen e8in.wyth chwaer i arwaiu 
y milwr! Nad oés, dìm oiid safn y brofeJig- 
aeth yn ymagor i*w lyngcii beunydd — beol- 

Îrdd heintus aughymmedroldeb, codineb, 
ledrad, rhegfeydd a {tvystlyddiaetri yn ei 
gyfarfod yn mhob man, i'w hudo at brifflordd 
ntfern, ac i*w rwydo i'r pydew heb waelod 
iddo ! U gyffwr traenus! 

Y mae rUyfel yn atälidt i IwySdiat gwlad- 
wriaethol ; y mae uid yn uniff yn Ilygru moes- 
au y wlad, ond hefyd yn llyngcn y pwrs 
gwladul. Y nme y sùppUet fel afrfd Conwy ar 
amser rhyfel, yn melnu cael Ue digon Itydan 
i ymwthio dan y bontf Pe ceiâiai dytíyn 
cydwybodol rwyfo yn nghwch masnach i 
fynuV afi>n, ni byddai lle iddo goir ageiíoag 

Ìr Gorraeliwr, gyda ei Iwythî o slavtt, a'i by- 
or, a*i fwledi, a*i fagnelau. Y mae y wlad 
yn cael eî suddo gan drethi i gynnal y fyddiu. 
D^wedir fod y dyledion caulynol yn aros ar 
brif deyrnasoedd Ëwrop wedi eu hachosisan 
rylel:— DvIH Rwssia, £35.500,000; dyled 
Awatria, £70,000,000; dyled KlrHÌnírc,£l91- 
000 OOü; dyled öpaon, £70 000.000; dyled 
Netherlandii, yn cynnwys Belgium, £M3- 
500.000; dyled Prwsia. '£29.701.000; a'i dy- 
led bithau Brydain, £819,000.000! Y mae 
teyruasoedd wedi bod dan orfud i fyned o 
dref i dref i gardota benthyg arian giu y 
roasnachwyr i gynnal rhyfel, aV genedl eis- 
oes yn gwacdu i'r byw gan drethi i'r uu 
perwyl. A ydy w yn bosibÌ i genedl fod yn 
ddedwydd dan amgylchiadau fel hyu7 Dy- 
wedai Buonaparte yu un o*i ymdtìyddanion 
yn St. Helena, •• F'ud Lloegr a Ffrttingc wedi 
bod yn dal tynged y byd yn eu dwylaw. Pa 
niwed (eb efe) na wuaethom y naill i*r llall ? 
Pa ddaioni oedd na allasem ei wneuthur ? 
Dan drefniant Pit (ni soniai am ei drefuiant 
et huu) trowyd y byd yn dditraethwch ! â 
beth oedd ycanlyniad? Darfu i Loegraros- 
od tretb o bedwar can' miliwn o francs ar 
Ffraingc; a darfu i Ffraiugc arosod treth o 
sailh can' miliwn o bunau ar Loegn a gwneud 
iddi ei chodi á'i dwylaw ti hun, trwy ci seu- 
edd ei hun. Ac yn awr, wedienill y fudtiu<^- 
iaeth, pwy a all ddywedyd na bydd iddi, 
cynt neu hwyrach, suddo dan y baich ? 

¥ fath ataliad i ddiwygiad, i Icnyddiaeth, 
nc i bob gwellhad ydyw rbyfel! Betb pe 
buasai y symian uchod yn cael en defnyduio 
at wir welliant, y fath olwz baradwysaidd a 
fuasai ar y byd, yn lle bod y penedl yn 
gruddfan dan ormes a tbrethi— trctb ar bob 
peth: treth ar y tir— trelh ar y tŷ — treth ar 
y tân — treth ar y bwyd — ^treth ar y ddiod— 
treih ar y wisg oV pen i'r traed — treth ar y 
goIeuni<«->treth ar y gwres— treth or y dwr— 
treth ar yr awyr i anadlu ynddi : mewn gair, 
treth ar bob peth a wolwn, pob peth a deiml- 
wn, pob peth a aroglwn, a phob peth a brof- 



wn, a hyny i gyd o achos y iyched ewaogeas 
oedd arnom am ladd ein cydgreaaurlaid!-— 
Dyma effeithiai^ gogoneddu» rbyfel!*-dyma 
fi'rwythau tywullt gwaed ! Fel y mae nyth* 
Iwyih yn mhob cymmydogaetn o mnỳorê^ 
eaplaira, colonelt^ adnûrals, heutmantë, ser- 
geantSt corporalif o fuU-paps a half-pays, M 
locustiaid yn bwyta y cuwd, ac yu medrä 
chwerihin am ben cyfyngderan y wlud ; ya- 
garu dynoliaeth a gormesii cymdeitliHS ; ao 
eto pob i>eth perthynoi iddyllt ynglorious! 
Y mae y wlad o'o blaen fel gardil Paradwytff 
ac ar eu hol yn ddináeiliwch anrheîthieJig,à 
hefyd niddiaugc dim ganddyut." 

Dywedaaom fod rhyfel o fewn yobydig Ì 
bob drwg. A ydy w celwydd n thwyll ya 
ddrwg? Y mae twyll yu 'banttudol i gyO' 
Ilnniau buddogol y fyddin. A ydyW Ued- 
rata, ysbeílio. a chwilieua yn ddrwg? Y 
mae rbyfeloedd yn rhutliro ar dai, medtlian* 
nao. ac eiddo gwledydd, ac yn eu gwueuti 
yu anrhaith, heb ueb yu baeildu dywedyd, 
** Dyro yn ei oL" A ydy w anuiweirdeb ac af- 
lendid o bob math yu ddrwg? Dyma lle y 
mae gweithredoedd anffrwyihlawn v ty wyll- 
wchyn destynmi ymffrost^dyiiia lìe y mao 
dynìon wedi diddarbodi, ac wedi eu rhoddi î 
fynu i feddwl aughymmenidwy, i wneuthur 
nethau nad ydyi>4 weddui<id,; ac wedi en 
ílenwi á phob aughyHawnder, i •i^yfl-iwnu pob 
ailendid yu uu cbwunt Mown difrif. pwy na 
waeddai yn ugheìriau Ahner gynt, "Ai bythy 
difay cleddyt'? oni wyddost tiy byddchwew- 
der yn y diwedd ? hyd lia bryd gau hyuy y- 
byddi behddywedyd wrih y bobl am ddych- 
welyd rdiiar ol eu brodyr ?" nes y coder 
rhyw Joab i udganu inewu udgorn, ac fel y 
catì'erdywedyd y newydd da hwnw eto, "A't 
hoU bubl a üafasant, ac iiid erlídiasaiit mwy. 
ach ar ol Israpl, ao ni chwaaegaaant ymladi 
mwyuch."— jDiwỳg'iifr. BL P. 

Conwy. 



y WINWYDDEN AT CHANÇUENAO. 

Sylwad ar Tm^ri/ Gwiíym Mynwf. Rhijjfn- 

èlehejia» 

Mr. GoLTGTnD.— Y» wyf yn canfod wrth 
ddarllen eich Seren lachinr ar y mis bwn, nad 
yw eich gohebydd parchus Owilym Myuwf 
yn cydweied à mi o barth y ciHj^eheiiau dì- 
Ìfrwyth a grybwyllir am danynt gau ein Har- 
giwydd Issu Grist. yn loan 15. 2 ; ac y mao 
yn amcauu fy argyhueddi o'm camsynied.— 
Nid wyf yn ei feio am hyns ond y mae yn 
gwneud hyny yn y fath ddull tywyll a dy- 
ryslyd, fel nad wyf yu medru canfod cyson- 
deb yn ei ymresyniiadan ! ac nid yn uuig 
hyny, ond y mae wedi arwain ei han i*r dy« 
ryswch mwyaf, a hyny efallai trwy ymdrecha 
cadw yn fdnol at dduU llythyreuol y gydmar* 
iaeth. Yn y dechreu, amcana brofi fod y cre- 
fyddwr ditfrwylh mor wirioneddol yn Nghrise 
a'rCristion ffrwythlawn; hyny yw.feddyliwa 
i, yn nechren eu crefydd ; fel y mae y cang* 
henan diffrwyth mor wirîoneddol yn y prea 
a'r rhai ffrwythlawn. Eu bod yn derbyn eu 
bywyd a*u rhiowedd o Oiist, fel j mae y 



Proy sydd ddedwydd? 



159 



.Ä>^^V^- 



caDgfaeDsa yn derbyn eu bywyd ft*a t]f Gant 

o*r pren. Ood wrth ddilyn y gydmariaeth, 

dygai ei han yn ddiarwyj|>od i wrtbbrofì yr 

fayn a amearmi ei broíi: obte<?yddywcd fod i 

goed flrwylhaa gano^heuaa dilírwytli o'u do- 

chrenai). yn 5'mddifail o rhinwedd cymhwys- 

iadol ì dílwyu ffrwyth, y rhjii a eilw yn gang- 

henaa goMwng; yrachosnad ydyntyudwyn 

ífrwyth ieì y can*!lienaa eraitl uid oedd alluog 

3 ddangns pryd hyny. l'urion. Yn awr. a 

chymhwyso y meüdwl hwn at ddysíryblion 

Criàt, pwy y mae y caughenau goílwng di- 

ffrwyih hyn yn eu dyuodi? Ouid y rliai 

Bydd yo broifesedig yu unig yn .^'ghriöt ? füily 

yr oetldwn i wedi meddwl am y cnni:líon:iu 

ditfrwyth a nodwyd, sef cangbRuau dirirwyth 

y winwydden ; ond y mae G M. wedi bod yn 

xwy matiol, ac wedi rhnddi desgrifiaJ o'r caug- 

benau dilfrwyth. Y roae y rliai hyn, (medd 

efe,) yn dwyn dail, yn tyíii yn fwy cyflym, 

llaihrudd, cymwya, a braf, naV caughennn 

Bydd yn dwyn flrwyth. A ydyw y desgrif- 

iad hwn yn profi cwymp oddiwrth ras, nid 

ydy w yn debyg : ond y raae yn profi yr hyn 

ag wyf wedi ei nodi yn barod, ftef bod yn 

Dosibl bod yn ganghen o Grist mewn modd 

pm(r«*0edig, ac etii heb ddwyn ffrwyth— ~gall 

fud llawer yn pruflesn eu huuain yn Gristíon- 

ogion, ac yn ymddiiugos yu debyg i Grislion- 

ogion gwirioneddol, ond eto heb wreiddyn y 

mater gan Idynt : " Ii1awcr(ebe Crist) a ddy- 

wedant wrthyf yn y dydd hwnw,'*Arglwyd<J, 

Arglwydd. oni phroflwydasom yn dy euw di î 

ae oni fwriasom allan gythrenliaid yn dy enw 

diY ac ooi wnaethom wyrtbiau lawer yn ùw 

euw di ? Ac yna yr addefaf wrthynt , Nis aci- 

'nabnm chwi erioed ; ewch oddiwithyf, chwi 

weithredwyr anwiredd." Y mae llawerwedi 

bod mewn enw yn ddysgyblten i Orist, ac 

wedî bod gyda dysgybìion Crist, oud nid 

oeiidynt o honynt : pe biiasent o honynt, hwy 

a fiiasent yn aros gyda hwynt; oud uìd 

-oeddeut yo gwybod dim am ornoiîwyliaeth 

gras mewu raodd profiadol ar en meddyliau. 

Ana y gair " aroswch," yn nn o'r adiiodau 

cysylltiadol i destyn eiu dadl, nid wyf yn 

golygu fod Cristyn rhoddi cymmaiut o bwys 

arno gyda golwg ar yr uudeb oedd rhyng- 

ddyntag ef, ond mewn cyferbyniad i'r breiut- 

iaa addaweilìg iddyntyn eu cysylltiad ag ef. 

Y mae yn dangos iddynt fod eu cysur, eu def- 

nyddioldeb, a'o grym, yn gynuwysedigyn eu 

Lyralyniad wrtho mewn proft'es ac ymarfer- 

V\á. Dnll cyff'redin Crist, oddieithr mewn 

rbyw amgylchiadau neilldaol, oedd cyfarch 

ei ddysgyblion mewn ystyr gylfrodinol fel ei 

ddysgybíion, yu ol ea proff'es o bono, heb en 

gwahaniaethu gyda gulwg ar eu sefyilfa 

IDOwn modd pcrsonol. Felly yr ydym yn 

cael fod yr apostolion befyd ; ac felly y mao 

ceuhadâu yr efengyl elo — y maent yn cyfarch 

Ì>awb a^ sydd yn proffeân eu hanain yn gan- 
ynwyr i GrÌBt fel dysgyblion i Grist, heb ea 
l^wabaniaetha, oddi cithr fod rhy w amgylch- 
lad oeilldaol yn galw. Y maont yq anog 
pawb o bonynt i Iynu o Iwyrfryd caíoa wrth 
yr Arglwydd. Fy mod wrth osod pwys ary 
gair gwir yn ei gysyllttt á*r winwyddenyn yr 
adnod gyntaf, yn gwneathar y winwydden 
ja «daod y pammed yn winwydden gau, | 



■ydd gecraeth anheilwog o sylw. Digon i ni 
fod Críst wedi ei arfer anwailh yn ei gys^Ilt- 
iad äV winwydden, heb ei arfcr drachelo a 
thrachefn yn yr un araeth. £r dyfod yn fedd- 
iannolar wybodaeth o wahano! ganghenauyr 
atbrawiaeth sydd yu ol duwioldeb, y tnae yn 
angeurheidiol darMcu a myfyrio, a cnysonî yr 
holl ysgrythyrau á'u gil . dd. Nid ydym i am- 
canu selydlu pwugc o athrawiaeth trwy ye- 
brydolì danieg, a'i dilyn i derfyuan ua íwr- 
iadwyd hi fi/iu y Damhegydd, ueu feyruîada 
ar rliyw eirinu ueillduol. Ni wnawn wrtb 
hyn ontl ty wyllu cynphor heb wybodaeth.— 
lù' sefydlu pwugc o athrawiaeth, dylcm gys- 
soni yspryihyr ac ysprythyr, a deall y medd* 
\vl sydd yu rhedcg lcl gwylhieu trwy yr boU 
yssrytliyrnu; 

Ilyderwyf na bydd i G. M. pyraeryd y 
sylw' hwn ar ei ysgrif, fel wedi ei fwriadu 
i'w ddiystyru, nac wedi ei wneud oddiar un- 
rhyw ysbryd augharedig tuag ato. Dymuo- 
wn ei Iwydd yn ei ymdroch am wybodaetb; 
a gobcithiwyf y bydd iddo barhau i anfou 
ffrwylh ei fyfyrdodau i eich Seren glodwiw 
yn yr amser dyfudol, fel ag y mae wedi 
gwneud yn yr amser a aeth heibio. 

Sylwsdtdd. 



PW¥ SYDD DDEDWYDDT 

Mr. Golyotdd, — Yr ydys wedi sylwi bob 
aniserfod dedwyddwcbyn brifdueddiad pob 
dyn ; ond er hyny ychydig sydd yn ei cbyr- 
haedd yn y byd hwn! Mae'r prescnnol bob 
amser yn awr oanesmwythder n pbryderi a*r 
dyfodol yn dymhor o ddodwyddwch yn eio 
golwg; ac fclly yr ydym yn wastadol yn 
addaw bawddfyd i ni cin hnnain ar ol cyr« 
haedd rhy w nod a osodwu o'n blaen : ond ar 
ol ci gyrbacdd, odid oa bydd dedwyddwch 
mor belled ag erioed oddi wrthym. Fel y 
mae y graig uea y glogwyn yn ymddangoa 
yn llyfu yn ei ymddangosiad o ychydig belU 
der, ond i'w chanfod yn arw a thwyílodrus ar 
ol dynesn atij felly y mae dyfodiad y dydd- 
iau hyny a ymddaogosant o bell wedi ett 
coroui â hawddfyd, yn profî eu hunaia yn 
llawn adfyd a cbyoi. Onid fel byn y mao7 
Gadawer fod Ihvyddiant presannol dyn mor 
dywyll ag y bo, odid na cheufydd gobaith o 
ganol ei adfyd fwa'r addcwid yn codi yn 
nghanol y cymylaa mwyaf caddugaidd, yr 
hyn a i dyg i ymlonyddUi gan gredu fod pob 
peth yn dda. 

Canfyddwn o'n hangyloh luaws o ddynion 
diwyd o wahanol raddaa a scfyllfaoedd-*» 
rbai yn mhodan eu dyddiau, eraill yn nertbûl 
a by wiog. ac eraill yo odfeilio mewo bywyd. 
Y oaiU wedi ei addnrno à rhosyn ieaengctyd. 
yn yraddaogos yn bardd a phrydferth; a'r 
Ilall yn oufiarfiog a rbychiol gan oedrao. 
Gwraodawo ; ^)ywo f gwoh^nol leisiaii % 



160 



Cwm y Bonnewydd ac Eghvys Beuhh. 



BWDÌant yn ein clastiau — ^rhai a*u pereidds^in 
o lawenjcid, eraiU yn dnwm gan drbtwcfa a 
galar. Mae*r byd yn gynhyrchiol o amry w- 
iaeth ymddangosiadol, aef o segardod a di- 
wydrwydd, ìechyd ac afîechyd, harddwch ac 
aflaneiddrwydd, cyfoeth a thlodi, drygioni a 
rhinwedd, goleuni a thywyllwch, gwybod- 
aeth ac anwybodaeth, &c. Gallasem fedd- 
wl yn mhlith y fath amry wiaeth o sefyllfa- 
oedd a galwedigaethaa, y gallai rhai fod yn 
ddedwydd ; ond uid felly y mae ; er mwyn- 
bau y moddion, sef cyfoeth, urddasolrwydd, 
a phob dîfyrwcfa da^arol, eto mae'r galon yn 
ymofidio yn barbans, gan groch-lefain yn an- 
ocheladwy, "Moes, moes." Wel, a oes dim 
un cyfarwyddyd i'w gael ar gyfer angen 
enaid? fief dedwyddwch digymysg. Oes, yn 
ddian. Mae crcfydd yr Arglwydd lesu Grist 
yn falm efieiihiol i'r galon gystaddiol, ac yn 
pleihu fel gwinwydden [dyuer o amgylch ei 
chiliau. Mae faon yn rhwymo ein brìwiau, 
ac yn gorenro'r gwyll sydd yn ymaros o 
gylch y bedd, gan daflu ei phelyderau ben- 
^igedig ar gymylau tywyll angeu. Mae yn 
etmwythan ein gofìdiau, yn gostegu Btormydd 
adfyd, yn amlbau ein cyfeillion , yn yn ein 
dyddana yn mbob cyfyngder. Mae ganddi 
addewid o*r by wyd presennol, a sicrwydd o 
fy wyd tragy wyddol ta draw i'r bedd. Mae'n 
gorun ddysglaermewnieuengctyd, ac yn dry- 
sor gwerthfawr mewn penllwydnì, a'r hwn 
sydd yn byw dan ci dylauwad santaidd a 
sefol sydd feddionnol ar ddedwyddwch tra- 
gywyddol a digymysg. 
Summit Aíincs. Gwiltm FRSNiif. 



€WM Y BONNEWYDD AC EGLWYS BULAff. 

OAN Y PARCH. n. RHTS STEPHEN. 

Y apdion difyras a ganlyn a gymerwyd o "Amryw. 
lon : yn Llenorol a Chofiannyddol ;" gan jr awdwr 
gwiwglodus nchod, a gyhocddir o fls i íls yn y " Bed- 
TLDrwB." Goddcfcr i nì (wrth son am y Cyhocddiad 
rhagorol hwn) i ddywedyd ei fod, yn eln barn nl, yn 
un o*r Cylchgronau mwyaf buddiol a fedd y Dy wys. 
ogaeth. Er pan y mae wedi myned dan olygiaeth ein 
cyfáiU mynweaol Wm. Owens. y mae wcdi parhau i 
gynyddu mewn chwaeth a phoblogrwydd, er fod ei 
bría wedi go&twcg o chwc' chcinîog t bpdair a dimai 
y rhityn. Vn mbüth y gohfbwyr mae amryw o brif 
enwogion Cymru, a gwyr pawb sydd yn adnahyddus 
o gymbwyiderau y Golygydd diäin nad yw ci ddos- 
barth eí yn ol mewn dim. Cyhoeddir y Bbdtodiwa 
gan Owena a Roberts, Caerdydd, a gellir ei gael gyda 
y Baptist Ma^atiìic o Lundain i unrhyw barth o*r byd. 
Diau genym y bydd yn dda gnn omryw o*n darllen- 
wyi cdrych dros ♦•Amrywion" D. ap Rbys Stephcn, ac 
06 bydd Ue yn caniatau, addawn ninau byny o ddl- 
fyrwch iddynt o bryd i bryd.— Gol. 

f • " Wcdi i Pbiìip Dafydd adael y tŷ 



wrthy Bvih, daeth Harrì Morgan Bhyt yno^ 
am wrhydri ymladdgar yr hwn yr ydyt wedi 
BOD yn barod. Citi (neu Sali) oedd enw ei 
wraig e ; a*r hyn Iri hynodai, yn ein bryd ni, 
blant, oedd y mwitwr aethoa a wnelai wrth 
fawrygu ao anwylo ei phlenty n---**0 'nghariad 
anwyli! gwerlh can mil o ginia! cariad i 
fam! O'rafalmelas! Yrangelbach! Yn^ 
Dghalon i!*' Byddai yn treulio hanner ei 
hamser Ì wneud hyn, ac yn ewaeddi mor 
uchel fel y clywem hi ar y bont; ac nid 
ychydig o hwyl a gaem wrth oi gwrandaw 
a'i dynwared. 

Yr oedd amryw ddynion bygofua eraiU 
oddiamgylch ac y dylid son am danyntyma« 
Nid oedd odid o ddyn o*r hon ffarmwyr yo 
aelodau yn Balah, ond yr oedd gwragead am- 
ry w o honynt : yn wir, yn myag ychydig o 
wragedd y dechreuwyd yr achoa yno. Dyna 
Bachel, gwraìg Shon o'r shop* Hen wraig 
dawel, dawel, oedd Bachel i a by wyd try- 
bylog a fu arni — ^rbwng ei chrefydd ei hun 
ac afy wiogrwydd Sbon. Baaaai yn ddyn o 
gyfoeth, ond trwy oferedd aeth o*r tyddyn i 
gadw shop fach— aethyr " hwch" trwy hono 
am fod Shon yn cymeryd ^ormod o ffrwytli 
soeg ; a'r olwg ol^ a welaie i arno, a hyny 
mor ddiweddar a rhyw bum' neu chwecn 
mlynedd yn ol, oedd yn tori cerig ar y ffordd 
yn agoa i Dredegar Fach, h. y., rnwng y 
Bonnewydd a*r Gelynen. Trwy y cwbl cyn- 
naliwyd fîachel yn dawel ac yn amyneddgar 
iawn ; a diau fod iddi yn awr l»wn fwynhad 
o'r orphwysfa a erys bobl Dduw yn yr uchel- 
nef oleu—gwlad yr heddwch a gwlad y go- 
goniant. 

YroeddShon yn gynhj^rch Ued deg o "wŷr 
My'ddyslwyn,*' o ran teithi ei amgyffrediad 
ac arferion ei ymadroddion. Yr oedd iddo 
hefyd fath o arabedd trwm, a gynhyrfai falh 
o lawenydd gweryraidd, ac a roddai boen i 
arall drwy beri cnwerihin am ei ben ar y 
pryd— a chofio yr ymadrodd gwawdus wedi 
hyny. Y mae dyn yq awr yn fy w ym Myn- 
wry— yr hwn o fod yn blentyn gordderch i 
ryw hanner gwr boneddig sydd wedi yna- 
gyfoethogi yn fawr, ac wedi Ilanw rai o brif 
swyddau y sir. Bu iddo lawer i wneud yn 
mhlwyf ac á thrigoUon M^yddyslwyn ; a 
'doedd neb ŷn ei aduabod yn bersonal yn 
well na Shon. Marchogai i fynu un diwr- 
nod ar hyd yr heol tua'r Bonnewydd, ac yn 
agos i'r bont yr oedd Shou yn tori cerig ar 
gawl y ffordd î gwelai y gwr mswryn dod, 
oüd tori cerig a wnaeth Shon yn ei ífaen. Yr 
oedd sarugrwydd yn un o brif nodweddau y 
gwr ar geftyl— " ìVhy donH vou move out o/ 
a gentleman's way, fellow 7'^ ebai, yn ddig- 
ofus iawn. Cododd Shon ei neliau dan ei 
hen het, adywedoddyn hoUol ddiystyrìlyd, 
— **/ didn't knoto you was a gen/leman;" a 
thori cerig yn y man hyny a wnaeth Shon ;— 
gorfu ar yr uchel-ffroen droi ei geffyl nr y 

neíUdu. 

Dyn arall oedd Morgan Blaengawnen, md 
annhebyg i Shon, ond nid asos mor ofer, ac 
yn Bwrtheiddìach mewn dull. Yr oedd Mor- 
gan yn elyn i ddysgeidiaeth plauL ** Pa'm i 
chiheb hela eich píant i'r ysgol, Morgan?" 
ebai rhywua wrtho. " I beth, i gacl dysgu 



Cnm y Bonnemydd ac Eglwys Bulah. 



161 



'sgríienn — a wedi hyny i fforgOt a chael ea 
crogi — na wQa*n BÌwr y dyn — j pendwp hurt 
•biwd ag ucb chi." 

lüati Sbon y Tafarnwr oedd ddyn enwog 
yn y pentref— y rhan iselaf o*r Jtŷ presetmol 
yn nnig oedd yn bod y pryd hyny ; a byddai 
■mom ofn parchos o wr y tŷ— chwibanai yn 
Derthol rbwng ei fysedd i alw y gweision i 
giniaw; yr h^na yityriwn i yn un o brif 
gampaa meibioa dynion — nis gwn a fuaaai yn 
briod o'r biten, ond yr oedd reggy ei wraig 
lawer yn ieuan^ach nag ef. Yroeidd iddynt 
leruh fechan, leuaugacn debygwa i, na' fi. 
Y mae genyf gof bywioç am ty nhad yn fy 
nghymeryd yn ei íaw i weled yr un facn 
glaf, a'n bod ai yn eistedd yn y parlwr. Yr 
•eddy glaf mewncawell neu orweddlebych 
llyfra 



yfr a chlawr coch ar y ford— " Llyfr 



chewch yn aiwr, waith û apara i*r trwbl i chi, 




gwir wyn i weted — Bunyan oedd i enw ef — 
■G mae nhw'n gweyd wrtho i— wn i beth sy 
wir, i fod e'n banner o'i aense. Ys gwaeth- 
iroedd, allai ddim darllen— o^ oedd yr Eyana 
Penfam yma ar de gyda ni aydd Sul, ac fe 
'weaws taw nn o'r llyfran gora yn y byd 
oedde.*' *< Ood y Bibl/' ebai Peggju "íè, 
ìè, ond Y Bibl y merch i. Ond aoes dim 
•cbos i cbi'm atopo i ar y'm atori, pan bo i'n 
wlela sha Bhys Stephen v taelwr — ^ych chi'n 
deall y merch fawr i t'* " Otw, otw, Neti 
bach, cerwch ymlaen." "Wel, igael peidio 
pleto gormod am beth bach-^edd yr Eyans 
yn caomol yn ofnatwy— oedd yn echrydua 
o'r byd — ag o'wn ni yn meddwl Bhya, ych 
chi'n gwerd y dyn-^y ceUai'r ferch íach 

Í^laf yna, o» byaahi'n gwella, ddigon o ysgol, 
el y gallsa hi ddarllen Uyfraa, faiot a fynsa 
hi — waith, Duw iaddeuo i fi, 'dw iddim wodi 
meddwl llawer am betbau fel hyn^-ond i 
ddaw yn bryd i ni gyd i feddwl am ein di- 
wedd." " Daw, daw." Nia gallaswn fod yn 
fwy na phom' mlwydd oed y pryd hyny — ac 
nis gwn i ba raddan y gwnaed yr amgylcb- 
iad yn foddion i greu ynof yr awydd anorfod 
atddarllain, le, pob math o Iyfraa, sydd wedi 
fy meddiannu, ac agoa wedi fy ysu, hyd yr 
awr bon. 

Yr enethíg fechan a fu farw.*— Neti Shon ei 
hun a fu farw— m«t^ dyled\ a daufonwyd 
Peggy i'r carchar Yr oedd gofid mawr yn }r 
pentref pao ddaeth cerbyd yno i fyn'd i hi i 
Drefynwy ; yr oedd pawb o honom, yn wyr, 
fiwragedd, a phlant, yn Uoratn yo galonng.— - 
Daetb Pegfgy yn ol rhywbryd, ac i fyw i 
Abergwyddon; priododd yno á çweithiwr 
yn ngwaith tin Mr. Daniel ; a bu fyw yu es- 
mwyth a Ihawel, ac a fu farw, wy'a meddwl, 
yn aelod diniwed o eglwys Bulah. Tra yn 
athrofa y Fenni fi aetho i bregethu i Aber- 
gwyddon ar uoswaith, ac er syndod mawr 
pwy a welwn i ond Pegnjy. Wedi'r cwrdd 
ni redodd yn hytrach cerddodd at y ford, a 
dywedai, "Odi'm llygaid yo y nwyllo iî" 
" Nag odyn, Peggy fach." " lê, ti yw e, Da- 
fydd r' " lô, iè." " Wel, wel, ag wyt ti^n 
bregolhwr— moliant i Dduw !— O dear, rhaid 
i fi dy gusanu di." Trwy ddagrau, ac er 
mwyn terfynn y fath olygfa, dy wedais, " Na 




yslwyn oedd i gyfeillion gael cunn gan wraig 
y tŷ pan ymwelid, ar of cryn absennoldeb. 
Vr wy'n cael amry w bob tro hyd yn awr ag 
yr olwy yno, gan wragedd prioa, dalier sylwi 
a phe na chynygid ef myfi a'i cymerwn heb 
seremoniau, ac yn wir heb feddwl am ddioi 
ond gwneuthur fel arfer.) 

Dyn arall oedd Uarrí Emwnt, yc byw 
rhwng y Bonoewydd a Chroes Peamain. Yr 
oedd yn hen, hea. Ei ail wraig. Sbiwao, gst' 
yn mawr yn ieuangach, ac iudynt deulu o 
blant ifainsc, bob amser yn dod i'r cwrdd.— 
Yn nhŷ Harri Emwnt y byddai Mr. Eyans, 
Peny^ara, yn fynych o leiaf yn oysgn, paii 
arosai dros nos Sul : a dynes letengar îawn 
oedd Shiwan. Hi fn byw flyneddan lawer 
ar ol ei gwr, ac aethpwyd trwy y c^foelh ei 
gyd, a hyny am dderbyn o hon]^ntanan oddi- 
wrth y glo, ac yn y blaen. Pali Sandars oedd 
enwog yn Mhentwynmawr, ac yn wir o am« 
gylch ogylch ; ac hithau yn nu o bobl Bulafa.* 
Meny w dal fawreddog oedd Pali,ac yn gwisgo 
yr het a'r ymyl liydan. a'rcopa bach ; ao ya 
cerdded yn bwyllgar ar hyd yr heot, fel y 
caffai y plant, h. y., y bechgyn, amser i ddom 
eu dwyfaw at eu taíceni, a dy wedyd, *' Oooi 
moming, mam;" a'r merched t gwrtiso, gaa 
ddweyd yr un peth. Pali oedd Tsgol-feistras 

Îgy n my dogaeth. Hl ddysgodd agoa ba wb o 
onom, mewn rhan Ued fawr o Fy'ddTalwyOy 
i ddarliain. Y mae yn rhaid i fi eitnrío ym 
hunan , er mwyn g wetyd y gwir. Nid wy f fi 
yn cofio, er bod fy ngbof ya fywiog-lynip 
bron yn wyrthiol felly, nn amser pan na fedr> 
wn ddarllain. Y fympwy sydd genyf ar y 
mater yw hyn— yr oead rhai Uyfrau yn nhy 
Rees Jones, uc arory w yn nhŷ Harri Shams, 
ac i fi yn rhy wle gael gafael ar fath o gard» 
en, a'r llythyrenau amî, pob IWthyrea o 
fewn sewâr idd en gilydd, ac i fi en dysgtt 
nhw o dan ddarweiniad fy mam— yr hon m 
fedrodd ddarllain trioed ! eto, rhaid ei bod 
yn gwybod enwao y Ilythyrenan.^ Taaphed« 
aîr blwydd oed own i'n myn'd i yigol Pali 
Sandars i Bentwynmawr; ac own i'n darllain 
y *ReadinsÊ Afade Eoêf yn rbwydd. Y ma» 
y cof yn ada a chywir am ddysga darllaîn 
Cymraeg. Dys^u Saesoaig«^ oedd pob petfa 
gan y Cymry gwirion y pryd hyny. Fe aétli 
y nhad i weled ei dad i Ferthyr Cynog, yn 
Mrycheînîog ; a daeth yu ol trwy Dredegar ì 
ymweled á thad a mam fy mam. Fe rhowsy 
nhadcu, sef WiUiam WiIIiams jfounder, nn o 
aelodan horeoaf eglwys yr Independiaîd yn 
Nhredegar, lyfr bach yn anrbeg idd eî wŷf^ 
Dafydd mab Shan ei ferch henaf. "Cymborth 
i Ddarllain," oedd enw'r Ilyfrbach. Own i'n 
falch iawn o hono (o'ge), ond o'dd y nhad yn 




wyí ddyn dinîwed, ddîm ym helpu fl— (yr 
oodd efe yn ddienog îawn o'r gwybodapthM 
hyn,) ac fi aetho at Rhys y got; jr oedd A 



163 



Oes Dyn 





Îobadca o Oredegar i iawr ; ac yr o*wu i'u 
encampwr yo y darllain Cyniraeg. &c. Fel 
gwotMr oyna y gwr da,— ac ni íu by w crîoed 
ar y ddaear nou w«di cwymp dyn yn Mhar- 
adwys, lawer gwelldyn na Wiliiuin Wiliiams. 
Bboddwf i ti gopi prydferlii o*r " Ileii Wr 
Oail a*r Angau." " DarUeu e ì maes, dti'in 
mhleutyn i." Yu ngliwrs y dai-lläin dyim 
nbadcu yn sylwi, " dyna Arniiniaüth." Kio, 
"dyna Galfîuìaetb ôdfi.** Wjddwu i ddim, 
dim am yatyr y geirinu hyn, oud o'wu i'u 
•ynu at wybodaeth a dysg y nhadcu. 

Gao adael My'ddyslwyn um ychydìgyn. a 
cbymeryd Bchlysnr oddiwrth yrhaiiesyn olaf, 
goddefer i fi sylwi nad ydym, fel pregethwyr 
Byd y ood yn Nghymra, 'yn ddigon gdfalus 
am tglurdeb ymadrodd a gÿmUdd drychjedd- 

Îfliau* O» na ddeallir y weinidogaetli. pa 
bdd y mae yn boiibl cael Ilet trwyddi I 

Gair 
theff 
ssod, 

»©gy», ** tfagywydd'ól," **diammodoI/' Ätc. 
AUWd i yn íy my w ei ddeall, na chael gan 
nnrbjw ddyn na dyneg ei egluro. Sylwaf 
yma taw Joseph Prys oedd y pregethwr 
mwyaf dealladwj a fyddwn i yn ei glywed 
pan yn blentyn. Yr oedd byn i raddau mawr 
vn cyfodi oddiar gyoefíndoil (i fi) ei dduU- 
]aitb a'i gydmariaethaa. Ad«of arall am Shon 
Shencyn ; nis gwn yn mha lè, na pba bryd ei 
elywais yn pregetha ar ailtne.digatth ; ac yn 
boni yr angenrbeidrwydd anbebsurol o gyf- 
Aewidiad. Y sylw cyntaf oedd— " Gellir 
profi hyoy wrlb natur pwthau.'* Broddeg 
newydd bollol i fi, a gwrandawais á'r ddan 

flust ; çwnaetb y cwbl mor eglur. mor ang- 
amsymadwyoeglur, fel nad wyf bytb wedi 
hyny wedi bod mewn nn raatb o amhenaetb 
yngbvlcb ei yslyr; a chredaf yn ddylwys i fi 
fldeaU *'BuÜer*ê Ánalogÿ*^ y tro cyutaf y dar- 
Uenais ef yn well ac yn rbwyddacb o ber- 
wydd y bregetb bon. 

Harrì Domos Bhys a fu am flyneddau yn 
aelod yn Balah. Dyn dioglyd. a ^rhy w lod- 
grefyddol oedd Harn. Yr oedd yn' well gan- 
ddo fynod i'r Cwrdd Cbwarter na gweithio ; 
ato yr oedd vnddo ef raì pethan deniadol 
?'Î5*. ^' ^ y" gariadus a diddigofaint ; 
byddai yn ffyddlon yn moddion gras, a gwe- 
ddiai pyda rby w dyuerwcb rhyfeddol. Bydd- 
« weubiaa dipyn yn byawdl mewn ymddy- 
ddao, ac yn líwyddo i roi ateb neu ad-ateb 
oywir-nod a fíraeth-lym. Gofynai un diwr- 
aod i ddyn. " I bwy grefydd wyt ti'u be- 
}ongoV* " I Eglwys Loegr." " Wel. ro»wn 
1 n moddwl taw i ry w eglwys mas o Gymru, 

Ífwaith wyt ti'n myn'd uac i gwrdd nac i eg- 
wys yma," ebai Harri. Fe gyroerodd rhy w 
dranigwydd yn Bulab, ac a fa farw yu aeíod 
O Eglwys y plwyf. 

Deawn yn awr at y dyn bynotaf yn y 
V^^U Ham Daoiol Simon. Yr oedd yn eyf. 
oothog lawn-yn borcben' ar lawer o fferm- 
ydd gwortbfawr yno, ao mewn plwyfydd cyf- 
•goo.. y cyfiHíthocaf oedd oV holí Fy'ddys- 
Iwyniaid, ac m ba orìood tocach cynoelw o 



bonynt Byddai fy w fel y fiermwr tlotaf yn 
ei anJal : meddwui, neu hanner meddwaî. 
bob cwrdd plwyf ; os codai oV Danuewydd 
cyn nosyn rliyw "rwmbwl feddw," gwao i 
ni beclj-ryn jBgoI y Cìelynen oa cyfiirfyddai A 
ni ar y ifordd, caiiys cyinerui ufael ar y cyutaf 
a ddeuHÌ o fewu ei gyrhHedd ; ac wedi hyny 
fe'n pìiifiiai ui yu ddidriigBredd ! Oa na 
fyddui wedi cyrhaedd GlMnshon. euw ei dŷ, 
erbyii *• brig y ijoi»," dai:foijid gwaa a cheflyl 
nm dano ; a bydílni yn gwaeddi all n rliy w- 
fuih o oergiiii l rliyfeddol iawn; na chlywais 
nio'i Imth ond ganto fo. Bu fyw i htn oed- 
rou— hfu iawn, a rhîinwyd ei gyfoeth rhwng 
ei berthyiiasau — o du cliwiorydd, a neiaint, a 
nithod, &c. Yr oetld ei v\raig yu aelod dtluw- 
iol yu u^Iwys Duluh, ac yu Iiyuod am ns- 
lynceiddrwyild pnrchus tiiag at bawb. F.d- 
rycncm ar Mrs. Si mnn (neu Mrs. Dauiul, fel 
fi gelwid hì wcithiau,) gyda ibeirnladau o 
rhy w ryí'eddod hybarch, am ei bod mor gyf« 
oeibog ac nior gariadus, 

O. Y.— Gadawodd Mrs. Simon yn oi how* 
yllys gan* punt# eglwys Butab. 



Állan o "Pdjfddanion** lorwerth Gfaì^ Aled. 

AiL i wreichionen yn y nef, 
Neo sain chwaledig nychawl lef, 
Pan drwy'r eangder, ar ei hynt, 
Y byddo'u boddi u ogbol y gwynt. 

Neu chwîm ehediad eryr cryf, 
Neu ber awelon ar eu chwyf, 
Neu harddwch tyner Hodau liar— 
Mal hyn y diaugc, — byr y saf ! 

Mal gwlithyn gwan ar doriad gwawr, ' 
Yn prysur-<lreiglo tiia'r llawr— • 
Gosodir dyn, o ddydd i ddydd, 
Yn ues i'r bedd, nes yuo bydd i 

Mal llon chwysigen «r y II i', 
Yn dawnsio mewn addornawl M, 
Ar frig chwyddedìor tonauercb» 
Mae bywyd dyu a'i farwol sercb. 

Ail y w ei gorflryn bcaa i hon, 
Tra gwiâgai'r awyr glir yn llon, 
O'i chylch ymdaena'r wawr yn barddt 
Ac arui'r 11 uau clacr a chwardd. 

Ond aden deneu'r awel lem, 
A'i chwalyn drwch o*i btichel drem, 
A'r awyr wisgui-.-ymaitb 'bed, 
O'rgywraiu gell, mewn brys ar lo4- 

Ei rbyfodd oes ar wyneb crych, 

Y llif, nid y w ond gwanaidd ddrycb, 
I ganfod hyd amsorawl daith 

Y dynidrag'wyddoldeb maitb. 

E saetba angaa idd ei wedd, 
Arswydion y dychrynllyd fedd ; 
Ehod oi wnd, a gwiwa'i nertii, 
Syrth yo ngbrafangao angau-cŵrth \ 



ŸLlýítn/dd WdsMngton^ içc. 



léA 



MY NAT1VB LAND, 

Myeobiitt^! 'iisorihee, 
Sweet lanil of liberty^ 

Of th«?e I sing : 
Laod whereniv faihen dîed; 
].andof ib*> pilvrim*s priÂrì 
Fmm «»ery mou^tain's tide, 

Let Frtedom ring. 

My natiire coiintrv ! (k 
L»nd íẅ ihe robJe, free^ 

1 by name I love : 
1 love ihv rocks and rilU. 
Thy woiid^ nn J fempied hilîs ; 
My h«^rt wiih rBpiureihrilis, 

Lilce that ttbove. 

Lel mu»ic swell ih#» breezè, 
i^nd rinç rrom all the irees^ 

Swf ei Fi<:<>doni*K nonîr; 
Lat evtíry ton^'ueHwake, 
Lei all ihat brmthe partake, 
Lei rock« iheir ftilence breaJc* 

The soiind prolopg. 

Óur foih-f'p God î ío (bee 
Aarhor of liheriyî 

Tt> thee wesiuir: 
LoDfl- mav oiir land'be Maht, 
Wiih F.eedom'* holy light, 
Protert as bv lhv mighi, 

GreatCod, oarKingî 

lCa. Got.— Dymanararraln'ch gchebwyr bari'd- 
jmoi nfi»*ithu y píîiiijülioo uthüd au danloi» i chwi 
1 wtyiioeiidl. G. W 



Ÿ LLYWYDD WASHINÊTON. 

Tn y flwyddjn 1777. pan oedil y fyddin 
Atteritanaîdd yn gwersyllu yn Yalleif Forge, 
fel yr oeild heu Gryuwr duwioi o'r eiiw 
rotts, yn myned ar ry w ocblysur trwy goed- 
i»tg dew oedJ yn agos iV gwersyl!, efe a 
glywai lais dyool yn rby wle yn y wlg, ac fel 
yroeild efeyn dynesu ato, efe a*i clywodd 
yn amlycacb, a deallai moi Ilais gweddi wresw 
og oedd yno yn y goedwig angbyíánnedd: 
©ftì a gyfeiríai yn ddystaw a gocbelgar tuaV 
&o Ue yr oedd y gweddiwr; a phwy a gan- 
fyddai dao gysgodrwydd caaad.frig, fel pe'i 
gwoaetbid i'r perwyl hyny, ond Maes-Iyw- 
ydd byddiooedd yr Unol Dalaethau, ar ei lin- 
iao, yn tywalH ei galon mewn gweddi. o 
flaen Lly wydd mawr y bydoedd, aV fanud y 
daeth Potts yn agos alo, yr hwn a ymguddiai 
yo mysg y preuan. yr oedd Washìogton yn 
eiriol drosei anwyl.wlad, gyda gwresogrwydd 
anarferol ; ac yn diolcb am y daionî a amlygas- 
■Ì y Goruchaf tnag atynt yn y cyfryw ddull a 
amlygai fod ei feddwl yn rby orlawn i 
gael geiriaa i'w draetha ; efe a fawrygai y 
daioiù di-«ilfydd a'ia dyrcbafiuai ef o ddyfn- 



der aogbyboeddairwydd, i fod yn ben ceoedl 
fawr, yr hon y pryd hwn oedd mewn eyfyng- 
der. Cyffesai ei hollol anaddaarwydd ei hoii 
i'r fath orcbwyl pwysig ; ac wylai dan yr ya- 
tyriaetb oV dystry w a allai camgymeriad o'i 
eiddo ef ei ddwyu ár ei wlad ; a cbao daenn 
acbos, a llesion miì-fîloedd oéddynt y pryd 
byny heb eu genî, ò fla^n yr Ucbel £or, yr 
hwn y mae ei drngáredd yû pariniu yft drm- 
gy wydd, efe a düer attolygai ttm gytnhorth 
yr Anfeidrol. Cyn gynted ag y darfu i'f 
Cadrridog weddio, aetb PotU ymaith. a dych« 
welodd i*w dŷ, ac ymollyngodd i eiatedd ar 
gadair, wrtb ystlys ei wraig, Ile y bd droe am« 
ser yn metbo dwëyd gair, gan rym y teimlad- 
au a orlenwai ei feddwl.-^O />iyddan»(m lor* 
werth Glan AUd* 



CYMANFA ORLLEWINOL V BE D« 
YOOWYR CYMREIG. 

CryARFOD bîynyddol y cyfundeb hwn ë 
gynnaliwyd y Ebensbufg, Pa., Mehefin l, »1 
3. 1849. 

CyfarfyddtídJ y gweinîdogîon a*!* cenbád- 
ah tneẃu cyiladteddam dJau o*rgIocbydydd 
cyntaf, pryd yr anercbwyd gorsedd gras gao 
y Forcb. D. Frobert, Youngstown ; yna neilU 
duwyd y Parch. Wm. Owen, Pittsburg, yo 
Gymbedrolwr, a'r Farcb. D.E. Bowen, West- 
crn, yu Ysgrifeiiydd. 

Yiia darîlenwyd yllytbrau oddiwrtb yr eg- 
Iwysi, trwy ba rai y cafwyd goiwg ar sefyllí» 
yr achos yn gyflMînol yn ein plitb, oddi* 
gertb yr eglwys yu GalipoHs* ì%\ dderbyn* 
iwyd yr nn ohebiaeth oddiwrth bono. Hy« 
derwn na wna yr un eglwys esgeuluso anfoa 
llythyr ueu geuhod i'r Gymaufa berthyooi i'r 
uudeb eto* 

Mae'u pertbyn i'r cyfundeb bwn wyth o 
eglwysi, gan mwyaf oll yn weiuiaid, oddi- 
gerth an . eto wrth y llytbyrao yr ydym yn 
canfod nad yw yr .\rglwydd wedi ein rboddi 
i fyno na'n llwyr adael cbwaith. A ganlyn 
yw ein cyfnewidiadaa am y flwyddyu ddi* 
weddaf: 

Bedyddiwyd, . 85 

Adrerwyd, . . S6 

Derbyniwyd trwy lytbyr, 32 

Gollyngwyd trwy lytbyr, 37 

Diaelodwyd, . • 17 

Bufarw, . . .10 

Cynydd rbydd, . . . ; ; 

Bbit y cymunwyr presennol, 357 

Cafwyd dwy gyfeìllach ychwanegol yn y«- 
paid y Gymanfa, pan yr ymddiddanwyd anit 
ac y penderfynwyd ar y peÜMa canlyaol : 



164 



Hanesiaeth Gartrefol. 



i. DyBgyblaelh eglwyiig. Yr angenrheîd- 
tyrjà^ ìdá ei chadw ya bur, er gogoniant a 
Uwyddiaut gwir grefydd. 

2. Pregelhu. Barnwyd fod yn rheidiol 
]Mregetha yn fwy ymarferol, gan grefu cyd- 
Woithrediad y íwyddogion eglwysig aV ael- 
òdaa yn gyffredindl, er cario allan yr egwy- 
ddorioo á broflesií genÿiri, ylí unol i gorch- 
ymyn eiu Pen mawr \ ** Llewyrched felly 
èich goleaui gerbron dynion," &c. 

3. Cyfarfodydd gweddi. Dylid ymgadw 
ỳn fwy at brif fatcr gweddi, sef achubiaeth 
•oeidiau, yn ein cyrddau beunyddiol. 

4. Profiad Cristionogol. Ánnogîreîn brod- 
yr a'n chwiorydd i feithríri ysbryd a phrofiad 
erefyddol, trwy chwenych " didwyll laeth y 
gair, te\ y cynyddont irwyddo ef." 

6. Y Genhadiaeih. Casglwyd ẅyth ar 
bugain o ddoleri at yr achos Biblaidd, a naw 
«tyr achos Cenhadol; annogir yr eglwyŵ i 
'ẁeitbredu yn fwy ffyddlon er efengyleiddio'r 
byd. Mae y rheolau wedî eu cyhoeddi er y 
flwyddyn o*r blacn, a*r Trysorydd i barhau 
yn ei swydd am y flwyddyn hon eto. 

Sylwyd hefyd ar amgylchiad yr eglwys 
fccb yn swydd Cambria, yr hon sydd wedi ei 
gadael yn ymddifad trwy farwolaeth ddisyf- 
yd yr hybarch B. Roberts. Rhoddodd yr eg- 
îwya alwad ttnfrydol i*r Farch* £. D. Thomaa, 
OakhilI, i fod yn fugail arni ; y mae yn-ymddi- 
bynu ar amgylchiadau pa un a wna oin brawd 
ddeibyn yr alwadi Duw a ofalo am danynt 
jn eu gefyllía iael. 

Y Moddion C^hoeddui. 

Tr bwyreyntaf, gweddtodd y Farch. R. 
DaTÌes, Palmyra ; a pbregetbodd yr nn oddi- 
ar Eaa. 64. 1, a'r Parch. D. Probert, oddtwrth 

Ỳ». 74. n, 

Am ddeg, boreu y dydd neaaf, gẅeddiodd 
y Parcb. E. D. Thomas, Oakhil! ; a phregeth- 
ndd y Peirch. D. Probert a D. E. Bowen, 
oddiarTbes. 1. 10; Barn. 13. 22, 23. 

Am drij gẅeddiodd y Parcb. D. Probert; a 
|>hrogetbodd R. Dayiet, a D. E. Bowen ; oddi- 
ftìe Diar. 6. 6^10 ; a'r olaf a orphenodd bre- 
^eth y boren. 

Yn yr hwyr, gweddiodd E. D. Thomaa ; a 
|»hregethodd y Parch. Wol Owen, oddiar 
Math. S. 11, 12. 

Boreu Sabbotb, am ddeg, gweddîodd R. 
Dayif ; a phregeüiodd E; D. Thomaa a D. 

Frobert, oddìar Lno 22. 19, 20 ; Luc 15. 8 

11 ; a D. E. Bowen a bregetbodd yn Saea- 
naeg yn nghapel y Saeson ar yr un amier, 
|)ddîar 1 loan 1. 7. 

Am ddan, gweddiodd D. Jonea, Ebena- 
bnrg; a phregethodd D. E. Bowen a Wm. 
Owas» oddiar Math. 16. 18 ; Act 3. 22—23. 



Am chwech, gweddiodd E. D. Thomaa ; a 
phregethodd R. DavÌ8 a D. E. Bowen, oddiaf 
Dat. 6. 17 ; Hab. 3. 2. 

W. OwsN, Cfmedrolwr. 
D. E. BowsN, Yêgrÿtnydd. 



EGLWYS 6YMREIG YN PEACH BOTTOM. PA, 



Mr. Got.— 'Tíid ein bwriad wrth anfon y 
llinellau hyu atoch yw ^wneud cynhwrf o 
un matli'--<lim ond yn unig hysbysu ycbydijç 
u'n hamgylchiadau crefyddcl, &c yr hyn sydd 
yn llawüf iawii pwyäicuch na'r amgylchiad- 
au tymhdrol penaf; gan hyderu y bydd ya 
destyu ilawenydd i cliwi ac ertiill fud Gair 
yr Arglwydd yn Uwyddo i raddau yn ein 
plith. 

Y mae yraa ftchos crefydJol yn caeî ei gyu* 
nal yn rheolaidd yn Gymraeg bob Sabbotb, et 
ys tua blwydJyu a hanoer, 

Bu geuym dri o brejíelhwyr yma yn seí^ 
ydledi». sef Dtwid Gritfìtb, Henry Boberts, tí, 
Henry Wiliiams; ond y mae D. G. wedl myn- 
ed i'r heu wlad ; ac felly uid oes genym oad 
dau yn breseuuol. 

Y mae yr acbo8 yn d^'fod yu mlaen yd 
Ued dda ; er nad oeé genym lawer o amgylch* 
iadau neîiidiiot i'w cotfi:au, eto gallwu ddy- 
wedyd fod yr eglwys yn cael ei ch'idarnhaay 
a chrefydd yn enill parch gan y rbai uad yd- 
yntyndyfod i'wcheisio iddynt en bnnain; â 
thrwy drugaredd y mae yma rai wedi troi 
eu hwynebau tua Sion, ac yn debyg o wneud 
eu cartref yno hefyd. 

Wrth sylwi ar yr anghyfleusdra o addolt 
mewn tái anedd, penderrynasom oV diwedd 
i gael capel newyud i addoli yn ein iaith eîn 
bunain. Tanagrifíwyd vn haelionns tuag ato, 
a chafwyd Ue cyfleua rw adeilada gan Ma« 
jor F. S. Williamson. 

Dydd Sabbotb, Mai 24, cawsom yr hyfryd- 
wch o weled tŷ i Dduw wedi ei orphen ; ao 
feliy cadwyd ef yn ddydd cysegrìad ein teml 
at waaanaeth crefyddol. 

Am naw yn y boreu, cyfarfuwyd i weddio 
am fendith Duw ar bob rhan o'i wasanaetfa 
yn y tŷ newydd. 

Am ddeg, dechrenodd Henry Willîams, ac 
yna pregethodd y Parch. Dr» Bryan, yn Saes- 
onaeg, a Henry Williams, ynGymraeg, oddiar 
Salin 1. 1, 2, a2Cron. 6. Id. 

Am ddau, dechreuodd Hugh WiIIiaras; a 
phregethodd Henrj äoberts oddiwrth Math* 
6. 10. 

Am chwech, dacbrenodd Bobert Oweas; a 
phregethodd Henry WiIIiaros a Henry Bo- 
berts, oddiwrth Math. 12. 42, a Diar. 18. 10. 

Cawsom gyfarífod dymunol, ond yn unig fod 
yr hin yn IIm anghysurus ; er hyny, os oedd 
y ffwlaw naturiol yn disgyn ar y ddaear, jt 
ydym yn credu fod j gwlaw ysbrydol hefyd 
yn disgyn, ac yn meithrin hadjia crefydd yn 
eincalonau. 

Y mae yma tua chant o Gymrj yn yr ardal. 
Yr ydym wedi codi yr addoldy ar ein cost eîn 
hanain yn bollol, heb ofyn dim 1 neb aFalL-i- 
Nid ydym yn dy wedyd hyn er mwyn faanan- 



Hanesiacth GarirefoL 



Ì6á 



gloci, ood, fel y sylwodd y Dr. Parchadig yn 
ei bregelh, gellir ystyrlcd addoldy Cymreìg 
mewn gwlad eétrouol j^n un o'r culoruau dys* 
gleiäf i ddaogoft cymeriad ein cenedl ì ddy- 
eithriáid. \Vrth ystyried rbagoroldeb em 
caatoríon, ynghyd a lien gartref amrÿw o ho- 
notn, yr ydym úm alw ein haddoldy aryr 
onw Bang^r. 

Yr ydym, fel gwahanol enwadaa crefyddol, 
wedi gwneud ein haddoldy ar enwau y Trefu- 
yddiou Wesleyaidd a Chalfinaidd, yr Auni- 
bynwyr aV Bedyddwyr, fèl y ^allò pob 
Cymró úniawn^red wií'eud ei ^tref, a cnacl 
rhasi o'r breintiau crefyddol yn cin plith. — 
Diau fud amry w a fuont unwaith yn oroffes- 
wyr gobcithìol wedi colli eu crefydd yn, yr 
anialwch, o herwydd diíTyg cprfleusderau cre- 
íyddol; ond y mae yn hyíryd gweled y 
teindad sydd yn meddiannu eslwys Dduw yn 
gySredinolyn mhlith y gwananol enwadaa 
yn y dyddiau hyn, i gydnoo i ddal y íaner i 
fyna yn eu hamry wiol ardaloedd, er eu cysur 
eo hnnain a Ilesiant eneidiau anfarwol ; gan 
oddef eu gilydd (yn ol ,cyfarwyddyd ar apos- 
tol) mown cariad. Heufiych i'r dydd pan 
y bydd rfaagfarn a sel bl^dioi wedi noi o'r 
byd, ac ëgwyddoríon croiydd tesu yn Ilanw 
poL mynwos. 

Yr ydym yn dym'uno cyflwyno ein diolch- 
g&rwoh gwrêsocaf i'r Cymry yn y Ile hwn 
am ea heiddigedd tuag at yr achos. Buont yn 
haelionus iawn yn eu cyfraniadau, yn cnwed- 
ig Rowland Parry, Ysw., perchenog y gwaith 
llechau, yr hwn sydd wedi bod yn hynod yn 
eîn plith o ddechreuad yr achos, yn neillduol 
yn nghychwyniad a dygiad yn mlaon yr adeil- 
adaeth. Y maa percbeaoe y tỳ yn alluog i 
dalu i bawb. am oob careaigrwydda^dangos' 
wyd taag ato. Am ìddo ef adaei ei fcndith ar 
y Ìlo y w cîu gwir ddymuniad. 

ËWYLLYSIWR Da 1 GrEFYDO. 



DIWEDDAB O CALIFOBNU. 

Daötfa yr agerfad Crescent City. i New-Or- 
Ibans, Mehefin 11, wcdi gadael Chagres ar y 
Ayááf ac feìly yn cwblhau y daitli mewn saith 
diwrnod. Ar ei bwrdd yr oodd Cad. Forbcs, 
yr hwn a adawodd San Francisco ar y laf o 
Fai diweddaf, yn dwyn newyddion o diriog- 
aeth yr anr hyd ei ymadawiad. Dygodd y 
^ Crescent City" tua $!, 000,000 mewD ilwch 
ÄUr, a lae o ymfudwyr. 

Cyfiawnodd yr Agérfad Fanama tì thaith 
o Gaerefrog Newydd i Panama mewn 55 o 
ddiwrnodau a 7 awr ; felly cyi-haeddüdd y Ile 
olaf ary 2Iain o EbriU. Yroedd nifcr mawr 
o longau wedi cyrhaedd yno yn ddiweddar, 
rÌBÌ o honynt wedi cyfaribd ä stormydd a ni- 
weidiau pwysig ar y dailb. 

Dywed Cadben Forbes nad y w y newydd- 
ion rhyfeddol o borth tiriogaeth yr aur yn 
ormodiaeth mewn unrhyw ystyr. Mao y 
rbandir yn mha uu y coir y motal «werthfawr 
yn dyfod yn helaethach bob dydd. Mor isel 
i lawr a glanau y Santa Barbara, yn agoa i 
lincll Califoruia Isaf, coir aur mcwu cyflawn- 
der helacth. Gwelir darnau o aur yn pwyso 
tua 8U wns yn aml yn Sau Frunciáco, pau y 

CíK. VI. '•- 



mae darnau yn pwyso o dair i bedair wnsyn 
aml yno. Y mae byn weJi codi pría gwaith 
a nwyddau o bob natur. Yn Sau Francisco 
yr oedd tua 50 o longau yn gorwedd pau 
adawodd cf yn aualluog i hwylio ymailh, o 
berwydd fod y dwylaw wedi cilio tua y mwn- 
^loddiau. Er fod |lÔO y mis yn caol eu cyn- 
ig yu aml ì forwyr, metiiir eu cael hyd y nod 
am y pris hyny. Y mae yu annichon cadw y 
dynion ar fwrud Ilongau ríiyfel yr U. D. Cil- 
iôdd 15 yr un dydd o r sloop-of-war Warron i 
diriogaeih yr anr. 

Mae San Franci^o yn llawn o ymfudwyr' 
a firwd barhaus o honynt yu dylifo i mewn. 
Anhawdd cael Ilctty o uu maia. Y bwtbyn 
gwaelaf, a ystyrid ynannbrígiannol, a ddyg y 
rent mwyal synadwy; ac ymborth da sydd 
yn debyg yr nn mor uchol. Anhawdd cael 
dim bwyd, ond o'r fath fwyaf gwacl. Nid 
oes neb yn aros yu San FraRcisco önd mor 
ileied ag y mcdrout ; ac mor fíian ag y bodd- 
ont yn liwyddiannus i gael eu trosglwyddo 
ymadawant tua thiriogaeth yr aur. Ar ol 
cyrbaeuU yno, Uld ynt yn cyfiinbd ág ünrhyẁ 
anbawsdor i gasglú cyÜawnder heiae^h o'r 
trysor dymuuedig. Ystypr tair neu bedair 

wns o aur yn waith diwmod rhesymol i'w 

« ^ - .• -. ■ * • 1* « 

gasí 



na 



jglu. Os melha y digfjer gael hÿny odid 
symuda i fan mwy irrwythlawn ; weithiau 



ceir lympau mawrion a gwertlifawr mewn 
ychydig uriau. 

Trwy lawer o ymdrech v cafwyd dijgon o 
forwyr ar fwrdd yr agermd California, ỳr 
hon a adawodd fiíéin Francisco ar y laf d 
Fai. Cyflogid dynion ai: bi bwrdd am ba 
beth bynag á gcifiicnt. 

Yr öedd llawero dwrw ac ymryton yn Ca- 
lifornia ynghylch sefydlu Llywodraeth Ddar- 
bodawl. Dysgwylid yu awyddus am weith- 
rediadauy Gynghorfa ar y mater, heb wybod 
dim prya byuy fod y corft' a nodwyd wedi 
methu gwcithrcdu dim yn yr achos. Y farn 
gyffrcdiu oüdd os ua buasai i Gynghorfa yr ü. 
D. wnoud rhyw beuderfyuiad y buasid yü 
sefydlu Llywodracth Öalacthol yno o hyn i'r 
gauaf ncsaf. 13 u cryn derfysg yu San Fran- 
cisco yu yr achos. 

Y prisoedd yu anlalocdd y mwngloddiau 
ocddeut yu uchcl iawu. Byrddau o 75 cts. 
i ddülar y drocdfedd ; Ceffylau, o $200 i 
$300 yr un ; ychain, $200 y par ; cig cidiou, 
o $50 i $75 y cant. Bwrdd (heb Ictty ncu lo 
> gyg^O $~Ö yr wythnos. 

Yr ocdd y Dobl yn gyflredin trwy y wlad 
yn mwynbau iechyd Ued dda, ond cwynid 
ar fath o scHroy, yr byn a ddiehou gael ei 
achosi gân eu dfuU calod o fyw. 

Dywedid íod tua deng mil ar hugaîn o 
Fexicaniaid ar ou ffordd i diriogacth yr aur. 
Yr oeddent yn myned yn fiuteiocdd arfoged- 
edig a rhculaidd. 



YMDAENIAD BRAWYCHUS Y CIIOLERA. 

Mao yr haiut brawychus hwn yu gwneud 
difrod arswydlawn trwy y wlad, yu onwed- 
ig ar laiiau y Misbissìppl a'r Ohio. Yn St. 
Louia, NowOrlcana, a Cinciunati, ymddang- 
usiii yn ci gyu'lLlciiiogrwy^ldmwyaf yn lüri 



I6é 



Ììanésideth Garirefot. 



1 lawr wrth y degftU. Y mae hefÿd i reddati 
llaî yn LeoisTÌlle, Atirorat Lesington, Ky.» 
MaduoD, NashTÌUe» a Pituburg; ac yn nes 
atem, yn Nghaerefroj^-Newydd, Boston, Balti- 
nore, a Fniladelphiai Yr oédd ýn ddrwg 
iawn ar T diwmodàa gwresog y mis diwedd- 
af : yn St. Ijonis bn 60 farw o hooo Mehefin 
18. Yn yttod yr wythnos 6aenorol ba 439 
ò farwolaethau o'r eholera, a 76 o wahanol 
glefydaa eraiil. , Mehefin 18, claddwyd 59 
b*r cholera yn Cinoinnatí. Mehefin 19, yn 
Nhaerefrog-Newydd, deg o farwolaethaa, a 
41 a achosion new^ddioü mewn hanner di- 
wmod. Nid yW i gynddrwg graddau yn 
rhiladeltíhia. 

HaneBion diẁeddarach a bárhani i waeth- 
yga« Yr wythnoa ganlynol i'r cyfrif achod 
vr oedd r marwolaethan yn Cincinnati o 80 i 
lobob aydd. Mewn lleoedd eraiU mae yr 
Ìiaint yn ymdaenu. 



Mae amiTẀ betbAn ýà eael eu cjmerBdwyo «t y 
Cholera. Dlan nad oea dim yn well i*w ndw ymaitn 
áa glaawehhdra a ehymmedroldeb. Dytid ijmad 
pob «fleebyd a badreddl, a gwyngalchu cymmatait a 




Iiywedir íòd të gwyrod yabeiyÿloj; ond cỳiaerad- 
wjit tldn. 



T GwEtTBPtrno HÀURN.-^Ỳmddengyâ fod 
masnachyr haiarn wedt adfywio ychydig yn 
ddiweddar. Nid yw y prís ond ísel, ond y 
mae ▼ galwad yn cyniyddu. Cychwynodd 
gweìthfeydd Dan^Ule. Sogár Creeh a Ueoedd 
eFaill yn y dalaeth Itoij, yn ddiweddar. 



ÍIARWOLAETH Y CYN-LYWYDD FOLK. 

Torfynodd James K. Polk, diẃeddar Ly w- 
yddrr Unol Dalaethao, ei fywyd yn ei an- 
neda, ger NashTiUe, Tenn.-, ar y I5fed o'r 
ínii diweddaf (Mehefin). Ei gíèfjá oedd 
i'hyddni (üarriatf J, î*r hyn yr oeda yn agor- 
òd er Yi rhai blynyddaa. Y mae ymadawiad 
ttn a lanwai swydd mor achel ac anrhydedd- 
tis yn mhlith y genedl, a hyny nK>r ddiwedd- 
ar, yn. galw am ystyriaeth a galar cyffrẃlinol 
ý bobl. 



PRIOOWYD— 

Mai 15, yn Chicago, lU., gan y Parch. J. B. 
Walher, Mr. WiUiam Ë^ans, (OwiWm Dda 
o Lyfnwy), organydd jrr Eglwys ësgobawl 

În Locfcport, 111., a mab iV Cad. Evan £vans^ 
.iyerpool, Lloegr, a Miss Ann WiUiamsi 
mercb ì Mr. Bobert WiUiams, gynt o Ben-y- 
bryn, Ffestiniogỳ swydd Feirionyddi O. C. 

Mefaefin 6, yn MinerstiUe, gan r Parch. J. 
P. HarriSf Mr. Eees Waters, o'r ile hwn, ú 
Mrs. Ann DaYÌes^ diweddar o WaunhelygeOý 
ger Nantyglo, D. C. 



CAtClfTPD. 

•> DTmuairar y CeDhadwr Ameilcsaaidd gyhoeddíi 
ybriodeshoD. 

MfARWOLAET»^AU. 

ỲnMineraviUe,Pa., Mai 20fed. Mr. Jolfii 
Pbtt, yn 54 oed. Oenedigol oedd o'r Cefa- 
mawr, plw^f Rhiwabon, sir Dinbych^ O. C.-^ 
Oanwyd erîonawr 1 1, 1795, ac yn y fl. 1816, 
ymanodd meẃn prìodas ag Hannah Blao^ 
Drodor oV trn lle, yr hon sj^dd heddyw yn 
dwysHleimlo ei choUed ar ei oL Ba Mr. P^ 
yn wrafidawr evson ŷn fighapè] y Cefn tra yn 
aros yn ngwlad ei difdaa, ac' yn dwyn maw r 
sel dros gyfenwad y^ Bedyddẁyr, eto parhár- 
odd yn anafadd i eirthion ei Arglwydd, ae af 

" abertba 



OENEOIOAÉTHAl/. 

Yn PoitiviUe, Mehefin &, ElizabeCh, priod 
Mr. Henry Davies, dosbarátwr y Seren, ar 
ferch. Oelwir ei henw Maria, 

Yn PottsviUe, Pa., Mehefin IC> Mary, priod 
Mr. Oeorge Beacb, ar ferch. Oelwìr ei benw 
Isabella. 

Gan Ddaw. fel gwir Ddaw foren-ddawn— caii ras 
A rhoiwm tra ifi'WTtUswB ; 
Di sei gyaydd deg nsiawB 
Ar bob •iriol ddwyfol ddawn. Hair Wa. 

-,^'L?*'Î**¥**»*^Í^ Schuylhni, Pa., Mai 
Sl, Elusabeth. çrìod Mr David Jones, ar 
ferch. Gelwireihenw Margaret. 



Marg'red a aned ia&i- yn foreu, 
O fWriad Dttw Ceii; 
Dl>beehod bvnodywhi; 
O rhoddwa Wcb mawriddi. 





Ei Tbas. 



rasan- 

newid 

Uanerchaa Gwaliaam anialweh t byd go^- 

llewinol) a gadael cyfeÜIion OBwadgar ä 

pherthynasaa earedi^ý gctn fwrw ea coelbren 

yn mÚitÌf dyeithrìaid, ac mewn gwlad es- 

tronol. Ymfudodd i'r wlad bon vn y fl. 1839, 

a threaliodd again mlynedd el afltddiaetb yií 

y lle hwn (MinenvUIe). Yr ydoèdd jn tttf 

o'r sefydlwyr borenaf yn y Ue-Hin o btaneerê 

oylchoiBdd y mynyddan gio ; yn ddyn teiinl- 

adwy ac hynaws iawn wrth* y rfaai oeddeot 

mewn angen a chjfyngder, parod i gynorlli- 

wyo y iuwd, aiò isyfmra ei cAad at aehoÂoii 

elaaenot a chrefyddol, PWi yn ▼ oyfsirfod, 

dan sain gweinidogaeth yr efengy 1» yr oedd 

yn hynod o deîmladwy. Y gwinonedd, fel jr 

maa yn yr lesa, a gri ar^^áff ddw^a at ei 

feddwl, ao fel hyn cynbesai a thoddat ti flmen 

gwres efengyl grae. Ffi^diai y daaron dros 

ei raddiaa, a pfaenderfvnni roddi ei ounan I'r 

Arglwydd ao Vw bobl } yr ydoedd yn ddyn 

deallas, ao yn gyfarwydd á'r ^reih appwynt» 

iedig i achtib pechadar< NÌd ereaaar btt- 

ner gyfiawn a Phariseaidd ydoedd i ystyriai 

ei han megys ▼ Poblican gynt, ac fel Paul, y 

penaf o bechaanrìaid ; eto ystyrtai olndondd 

gras yn ddìgonol i'w gadw i fy wyd tm^- 

wyddol ; ni phetrosai gyda golwg ar farwrMU 

yr lawn na rhinwedd y fiynon a agorwyd f 

bechod ac aflendid. Yn ystod ei gystodd 

hirfaith athrwm, sef dejr wythnos arhngaint 

daeth i deimlo ei sefyUfa yn fwT d wya 

daeth yr angen yn fwy i'r teimlaa ; a gwel- 

odd ei hun yn Mchadar coUedig a damaîol 

yn ngholenoi deddf Duw; cwynai et M 



Eglnn/s Ch/mreig Baston^ éçc. 



167 



WÊSoàá 
SebDd 



wedi ^wMtraffa ei amter gwertbfawr ; wedi 
> yr aonogsethaa a'r CYfleoideraa a 
i godi 7 groes ; a'i fbd beb obaith ac 
Dduw yn y byd. Tmddangooi ei becfa* 
odao fel cymylan rhTnfiddo àV nef, ac eno^- 
rwydd UA. mynyddauT byd, yn ei letim i dir 
•oobaîtfa. Oncl ffwelodd Duw yn ddn yn ys- 
tod ei hir gyatoda i etmwytban ei law amo i 
raddaa, a gwelwyd ef yn eatyn eî ^amran i 
dŷ Daw Jaoob ; er yn wael a lladdiedi|[ jroo 
yr oedd ei dynfa; ao Tn mhlith meibîon 
Sîon TT oedd ei hylrTdwcli penaf yo «wr ; ar- 
wymodd ei bendenyniad i*r frawdoliaeth ei 
fad am godi'r groea a chanlyn CriaL Nia 
aagliofir ei deimuid bríw, a*i galon ddrTlliog, 
a'i awrdd roawr i fod o ry w ddefnTad ^n 
Dgwiollan ei Arglwydd, gweddül ei ddyddiaa 
•r 7 ddaear; gorlanwia ef gan byfrydwch 
M cymmaiot poohadar yn oael aroa yo 
Dghymdeitfaaa y saint t ac yn brydenia iawn i 
WDeod arcfa a derbyn eaiampl yr Arglwydd 
leeo, drwy fyned tu allan i'r gwersyU, gan 
ddwyn ei waradwydd e£ HTn ni cfaaniata- 
odd Dnw, Eto teimtai yn foadlon i*w ew- 
yllya Ddwyfol, gan ddywedyd, " Dt ewyll- 
ya di a wneler.*' Fel hyo y dmoenodd 
gwrtbddrycfa ein cofiant yn raddol, graddol. 
Dyodde(bdd loeaion cbwerw t naw wythuoa 
oliif o^i glefyd ; ac Tmddygodd fel on yn cael 
ei ddiddyinu fwy twy odaiar y byd a i beth- 
an byd awr ei ymddattodiad. Grda thaami 
yr ymdfecfaai á Dqw mewn gweadi ; ac O ! y 
fiufa foloider a deimlai tra yn cydweddio á 

Çblaat n pfaobl yr Ar^lwydd. Ar yr 30fed o 
'aî ebedodd y wreîchioaen fy wiol at Dduw. 
Ba yntaa íarw yn huoan-ymroddediff, gan 
bwyao ar aberth y Cyfrrnewr am fywyd 
gwell; a cbloddwyd ef y ayad canlyool, yn 
ngwydd torf luoaog o'i gydnabod a'i gyd- 
genedl. Gweinyddwyd ar yr achlysur san y 
brodyr J. Lawrence (SaÌB), diweddar o Oym- 
m, a J. P. Ilarría. Ar yr ail Sabbotb, tra- 
ddododd t brawd Hams bregeth bwrpaaol 
i'r aoigjfchtad, odclisr Dat. 14. 13. testyn 
dewìsedig ga^ÿ yr ymadawedig. Gadawoud 
briod serchoff a phedwar o blant, a llawer o 
gyfeillion i aTaru eu colled ar ei ol ; a dy- 
wedwn wrth y byw a adawydi "Trefua dy 
^ŷf caoTS marw í>'ddi, ac ni byddi by w." 

j. r. 11. 

Mai II, yn Carbondale, yn 36 oed, David 
J#Des, gof. Gadawodd wrai^ a pbedwar o 
blaot. Claddwyd ei weddilhon yn monweot 
y lle, pao y pregethodd y Farch. L.WiUiams, 
oddiar Jub36. 18. 



í' EGLWYS GYMEEIG BOSTON." 

Mr. G01.TOTDD. — Nid ocddwn yo bwriadu 
eich bliootrwy wneod ourhyw sylw o ysgrif 
Sylwedydd yn Sereo Mai, tu dal. 116: ond 
gan fod eraiîl yo aofoddluo i ni ymddwyu ai 
yr ysgríf fel peth anheilwng o syíw, dynuiuaf 
gytoino gair yo fyr at eich gohebydd : 

Nid yoym yo gofyo i neb aberihu y gwir- 
iooedd, na gormesn eacydwybodaa mewo nn 
modd, er mwyn uno á ui — y niaegan baŵbo 
honom rhyddid i furnu drosnm ein Inii niu o 
barth pob pwngc rncwu athiawiaeth u »ly:í- 



gybUetb, fos byddaot yn credn y pyngciaa 
mlwg a powysig a gyfaoeddwyd genym ar j 
dechreu, a gan^dir yn y Beren Orllewinof , 
cyf. 4, tud* 115) ; ond gan nad ym yn ereda fod 
eydweled yp y pyngciao dadieool yn baii0bdol 
i'n llea a*n cysurcymdeithasol, a*n lechawdwr* 



iaeth, yr ydym yn eyduno i'w rboddi o'r neill* 
duTn em^'hymarwriadaa oyhoeddas," fni4 
amadiSyii daíiaditn imHiyw enwad nen blaid 



bobl • amoanwnw-w byddai i hyny ateb im 
dyben ond oodi ymrysoofta yn ein pfith :) ** er 
mwyn cynnal cymdeithas ealwysig ac Tsbryd- 

01 yn ein hiaith ein hnnain/' • thrwy hyny ▼ 
mae ein eenedl yn y lle poblogaidd a phn>IV 
edigaethas hwn, yn cael cyfleaadra i ^íywed 
gair y by wyd o bryd i brya ; yr hyn m allem 
ei wnead yn g^taruspe ymresem yn wahanol 
sectau nea bleidiaa. A gaiff nn nea ddaa o 
betbao y dichon fod ihai o honom jn metfaa 
cydweleíd yn en eylch fod yn achos 1 oi beidio 
cydnoo i woeod oorby w beth çyda chrefydd, 
ac i ymddifaJa y Cymro oniaitb ^n Bostoi» 
rhag clywed son am Geidwad enaid f O na, 
Mr. Sylwedydd ; byddai byny yn hoUol groea 
i ysbryd yr efengyl. Y mae yr Arglwycul yn 
breseoool mewn modd neillduol yn gosod aol- 
iau eì foddlonrwydd ar uodeb yr pgrwys ; ap 
y mddeogys bod ei bob) yo canfod byo, ac yn 
ymwasgu at eo gilydd; ond digoo tebyç wÁ 
rai yo y dyddiau hyo eto yn fwy ea sél 1 godi 
ea plaid eu haoain na chael dynion at Gnst ; 
felly y mae ysbryd rbariseaidd y brawd hen- 
af eto yn fyw — oa chyhoedder hyn yn Gatb. 

Yr YsGRIPEHTnD. 



ATEBIAD. 



AUhiad i Ofyniad M. £., Seren Mehejín, 

tu dal. 143. 

Prîs y ccflyl, yo ol y rheol a noda y go- 
fyoydd, oedd £17,895,697 Is. 4c.— Gar\T y 
fath bris am geifyl, ooide f Te buasai y ceft'* 
ylau i gyd mor brisfawr a Iiyo, ni buasat cyn- 
oifer o honynto amgylch Pollfiville gan y Coal 
Opcraior*; nid wyl yn meddwl y galleut 

gael cymmai|it ag Do rfay|igddy|it yn swydd 
chuylhiU, a thalu yo aur ne» yn arian ani 
dano. MiRCH Icuancip. 



GOFYNIADAU. 



GOryNIADAU RHIFYDDOL. 

1. Rheffyo o ba hyd sydd yn ofynol i'iy 
glym^ wrtb gyufTon buu-cb, a sicrbau un pen 
o nono yn y ddaear, fel y ffallo y fuwch boii 
or erw o borfa, a dim yu cliwaiieg ? golycer 
bod hyd y fuwch a'i chyufl'i n yn bum'^Ilath ^ 
hanner. 

2. Perlhynai bydew raewn rhyw nrdaldri 
phislyll. Pan agorîr hwynl yn sengl y mae 
A yn arìlwys y pydew mewn 80» o fyuudau ; 
mao B yn golyn 100 o fyoudau ; a C yn 
cymcryd 120 o fynudan : os agorir y tri phis- 
tyll i rcdeg ar unwaitU pa sawl myiiud a 
gYiner i arìlwya y iiydfîw ? 



168 



Hanesiaeth Dramor. 



.-\y^ ^^ ^w' 



HANESIAETH DRAMOR. 



rBYDAIN FAWR, &c. 

Yr "America" a ddwg newyddion o Paris 
hyd j 7ied, ac o Lundain byd yr 8fed o 
Fehefio. Y maent yn dangos agwedd ryfel- 
gar iawD agos ar holl Ewrop. 

Yn Senedd Lloegr rhoddodd Mr. Gìadstone 
rybudd y buasai iado ddwyn cynnygiad yn 
mlaen o bartli y lerfysg yn Canada ar y 14eg 
o Fehefîn. 

Yn Iwerddon yr oedd arwyddion o*r haint 
ynypytalw yn ymddangos; yncnwedigyn 

ardal Dublin. 

Mae y caledi a'r newyn yn fawr trwy yr 
boîl wlad, yn enwedig y rhanaa gorllewinol. 

y mae gweinyddiaeth newydd wedi ei sef- 
ydlu eto yn Ffniingc, o herwydd anghydsyn- 
lad OdiUion Barrot a Dufont, yr Imn sydd eis- 
ooB yn y ddarfodedigaeth. Yr oedd cenhadwri 
y Lly wydd yn faith iawn. Ymddengys yr an- 
foddlonrwydd cryfaf i'r cwbl o du y bobl. 

Wedi i'r Bhufeiniaid guro milwyr Ffraingc, 
daeth brenin Naplos a 12,000 o wyr ar eu 
gwarthaf; ond os do, gwell fuosai iddynt beidio 

gorfu arnynt dafla euharfau i lawr yn fuan a 

floi, gynnifer ag a allent. Daliwyd amryw yn 
gnrcharorion. Fel hyn, er pob üclli, mae y 
Rhofeiniaid yn bonderfynol i gadw y Fab o*i 
awdurdod dymhorol. Yr oedd rhy w son bod 
Ffraingc yn bwriadu gwnend ail ymosodiad 
o du eì SanteiJdrwydd, yr hyn Bydd yn ym- 
ddaugos yn amheug. 

Mae Senedd Ffrankf«ìrt wedi ci eymod » 
Rtuttgard. Ei Iwracau yw scfydln y Werin- 
iaeth a geîsiai y bobl, i gynnwys Wirtum- 
Imrg, Baden, BhcnÌBh, Bavana, &c. Ond y 
mae yn dobygol y bydd yn anbawdd iddynt 
ddwyn yr nmcan i ben. Y cynllun yw uno y 
cwbl dan frenin Prwsia fel pcn amhcrhodrol, 
yr hyn sydd groes i lais y bobl. 

Nid oes un arwydd yn brescnnol am der- 
fyn ar y rhyfol rhwng y rrwaiaid a'r Daniaid. 
Mae yn nnmhosibl dychymmygu pa beth 
fydd diwedd y pethau hyn. 



AWSTRIA A IIUNGARY. 

Dechreuid y rhyfel-dymhor presennol gan 
Awstriayn erbyo Hungary gyda rhwysg a 
bost mawr, a meddylid na bnasai yr Ilungar- 
iaid tlodion r^ feiddicnt sefyll dros cu rhyddid 
íi'a hiawndcrau, ond lamaul hawsach iddynt 
ei lyngcu na SardÌMÌa; a thros hìr araser yr 
ocddem yn cael eiu gadacl yn y tywyllwch, 
ncn o Iciaf ansicrwydíl, o barth ansawdd y 
rhyfel.gan fod adroddiad yr Awstriaidam eu 
holl frwydrauyn wrthwynebol i'rodrod«liada 
d lerbynid oddiwrth yr Ihingarîaíd ; ond o'r 
diwedd y niae y gwirionedd wedi dyfod i'r 
golwg fel uas gellir gwailu uîìcI eniîlodd yr 
Hungnriaid gynnifer o fndíîiisjoriaethau ye- 
blenydd yn oîynol ar yr Awstriaid, nes pyni 
LVk gnrmcawyr yn lîwyr o'u gwlad, ac adenill 
y dinasocdd a'r gwIctlydJ n teddianncsid un- 



waith gan y byddinoedd Awstraidd. Y'n mâs 
Rhagfyr diweddaf, ymosodid ar Ilungary o 
naw o wahanol barthau, gan cyunifer o fydd- 
inoedd ar nnwaith. Ar y decbreu yr oedd y r 
IJungariaid yn o aflwyddiannus yn eu gwrth- 
8aQad, gan ea bod yn dra anmbarod yn er- 
byn y fatb ymosodiad; ond çwladgarwch di- 
hafal y genedl, dan Iywyddiad gwr oV enw 
Ko88ath, dyn o ddechreuad Ued isel, oud o 
synwyr cryf, a phendcrfyniad aDhybWg, a'u 

âalluogodd i ymuniawnî, a llwyr (aedda hj- 
dinoedd lluosog a chryfion eu gelynion, íel 
nad oes nerth yn Awstria i sefyli o'a blaen ; 
eto, yn hytrach na chydsynio á chais gyfiawa 
yr Hungariaid, gwaboddai Awstria yr arili 
Rwssiaidd o'r gogledd i'w chynorthwyo i ys- 
glyfaothu yr Hungariaid, a dy wedir fod yn 
awr 150,0Q0 o filwyr arfog o Rwsia yn yna- 
drechu gorcsgyn Hungary, a dial ar ei pblant 
am chwpnnychu bod yn bobl rydd i fwynhau 
eu hiawndcraa fel dynion. Oud y mae Hun- 
^ary yn barod a çhalonog crbyn yr ymosfKl- 
lad hyn cto; y mae ieuengctyd Pestb, Co- 
mour, a'r gwahanol lcoodd a adenillwyd yn 
ddiweddar oddiar yr Awstrîaid, yn ymrcstru 
yn filocdd dan luman gwladgarawl Hossuth. 
Yn Bohemia hefydy macy werin yn ymarfogî 
á phladurian, ac yn pai*oloi yn cgniol i ddwyn 
yn mlaeu chwyldroad trwyadl: ac fel hyn y 
mac gan Kossuth fyddin o drí chan mil dan 
ei faner. Pa hyd y gaîl y gcnedl fechan hon 
wrthsefyll galluocdd unedig Rwsia ac Aws 



tria, nis gèilir dyfalu ; ac ofna rhai y bydd 




sefydlu gwjcriaiacth dros yr hoU gyfandir. 



B.\PTIST W. NOEL YN YMNEItLDUWR. 

Oyda phrydcr mawr yr cdrychir ar aym- 
udiadauy boncddwr parchns hwn, a choledd- 
id cryn amhcuaeth yngliylcb ci Iwybr dyfod- 
ol. Ond y mae yr amhenneth hyn yn awr 
wedi ei symud, gan ci fod wedi cymeryd y 
llwon gofynedîg gan wcinidog ymneiUducdîc:, 
ac weui pregethu mewn capol anghyssegrcd - 
ig" Weigh-honse Chapel ;" a tlirwy hyn wcdi 
gosod ei hun yn agorcd i crlodiçacth a char- 
charíad gan ci gyn-esgob. o» bydtl yn ewyll- 
ysio. Ysgrifenodd Mr. Nocl at Esgob IJnu- 
dain, i wneud ci yurineillduaeth yn hysbys 
iddo.-^Coir gweled yn faan pa Iwybr a gym- 
er yr csgob. 



► .^^^^».^^^ 



CENHADIAETH LLYDAW. 

Er fod rhwystrau pwysig wedi codi yn 
crbyn y genhadiaeth non o'i dechreaad hyd 
yn bresennol, eto, er ein cysur, gnllwn ddy- 
wedyd fod y gwaith o efengyleiddio yn nayn- 
ed yn mlaen yn Llydaw. 

Dengys y dyfyniad canlynol o lylhyr Mr. 
Jenkins, cenhadwr yno, yr elyniacth ddofn 
sydd yn y wlad babyddol hono ya erbyn yr 
e'fenpyl : 

'• Nid oedd modd dysgwyl i'r gwaith hwn 
gael llonydd i fyned yn mlacn heb ymoaodiad 
egniol yu ei erbyn gan yr oireiriaid a'u plaitl. 



llancsiadh Dramor. 



1 r,o 



Frcgetha yn ein herbyn sydd arf a ddefnydd- 
ìr yn aral ganddynt, a diau eii bod yu Uynod 
ddivryd yn ngbyliinach y cyÚ'e&iad* Y mae 
awydd y bobl wedi ei gynhyrfu nm wybutU 
aeth gan y Tcstameut, ac er cu cadw rlmgom 
ni y roae yr otìciriaid yn niyncd i roddi 
îddynt yr yogrytliyran eu hunuin; ac y mac 
llyl'r Genehis aUan yn baiml ganddyut a.n lô 
ceiniog. Gyda hyn y mae yuddyni chwaut 
nid bychan i gyuliyrru ysbryd erlid yu y 
bobl yn eiu herbyn. Barnant yn ddìau bod 
hyn yn angenrheidiol, a gwuant gynygion i 
ddwyn ypcth i ben. Y cynyg dilnfoí cynttìf 
a fu an Sabboth yu Begnril. Gwnaeth mcu- 
y waid a phlant gryn stwr yno, a ihollasaiit 
amryw belhau bychain atom. a rhai cerig; 
ond er hyny prcgethais, ac yr oedd y d) rfa 
yn gwrandaw yn astud. Ẁedi y tro hwn 
darfu i'r maer rybuddio yr ofì'eirind ac eraill 
ag oedd yn euog. Ni fliuwyd iii yno mwy. 

" Y'n mhcn tro wcdi hyn, vu Moustcrns, o 
gylch chwech neu sailh milldir i'r lle uciiod, 
darfa i'r niacr, mewn motld ira anmlmrchns, 
fy atal i brcgelhn. Fv nghyfLÌlüon a minaii', 
o herwydd gwaiiaiiol rhesyman, a ystyrieni 
yn rheidiol gwncad cynyg'drachcfù of bio- 
gethn yn y lle hwn, yn cuwcdig pan fod am- 
ryw yn y pîwyf yn chwenychu clywcd pre- 
gelhn yr efengyl. Felly aethumynoy Sab- 
bolh cyntaf o'r mis diwcddaf. l'r dýbcn o 
fod yn rhcoiaiild, rhodddis rybiuid iV macr 
o'm bwriad. Yr ocdd fy ngliyleillion Omnes 
aGeirgetgyda mi. Y maer'a dderbyniodd 
fy llythyr, a dywedodd, os nad oedd ík 
mbapyrau, sef y passlmrt, &c., yn rheolaidcl. 
na cbaniataai i roi bregethu. Tan aethnm i 
anerch y bobl wedi cn dyfod o'r eglwya yn 
y prydiiawn, canfyddais eu bod mcwn sefyll- 
fa o gynhyrria<l mawr ; oblcgyd ni fynai ni- 
fer helaeth o honynt wrando gait% ond codi 
fttwr yn ddioed, a gwaeddi nrnaf, " y blaedd 
ìlitydt^ Síc.y a tiiaftu cerig atoin. Gwelsom 
ar fyr nad oedd modd myncd yn tnlaen. Nis 
gaiíasai neb glywcd fy lleferydd, ac yroedd- 
em mewn perygì. Syrthiodd careg ar ben 
Omnes yn fy ymyl. Oywedais wrth y dyrfa 
os na fynent wrando yn lionydd,fy mod yn 
ibuddi i fyuu, fclly canais y Tcstameat, a 
dychwelasom tua thafarndy as oedd yn agos 
yao. Eithr y bobl gynhyríìedig a*n canlyn- 
ent. gan dafln cerig a chrio. Acthom i'r ta- 
famdy, ac cisteddasom yn agos i'r tán, ac yn 
fnan yr oedd y tŷ agos yn Ilawn o ddynion, y 
rhai gau rowyaf a edr}'chent yn haerllug tuag 
atom. Yn fuan dacth un o'r biaenaf yn y 
gwaith hwnyn mlaen toag atom, ac ayman 
odd yn Omnes, gan ei dynu ef yma a thraw 
trwy yr ystaièll. Wedi hyn dacth ataf finan 
yn fuan, ac a ymaflodd yn asgre fy ìigbryB, ac 
yn ei ymgnis i'm tynu allan rhwygotíd fy 
nghrys, a chollodd ei nfael, a phellhaodd yn 
ei ol lua'r drws. Dywedir fod rhai yno yn 
ei nnog i'm dwyn allan i'm Iladd. Agosha- 
odd eilwaitb, a gafaclodd yn ngholar fy 
ngont,\'m tynu allan. Pryd hyn geiwais am 
gymhorth, ond nid oedd neb ona Omnes a 
Georgel yn fy ngîiynorlhwyo, tra yr oedd 
daa yn tynn Vr to cefii i'm gwrtijwynebwr 
i'r dyben o'i gynorthwyo, Rhwygodd golar 
fv n::önf,Tí chêfaÌB fv rhyddhau o'i afarlion. 



Yr ofddem mown gwir I>(*ry;;I bryd hyn.— - 
Ni ymoî.o(K\yd íuiìoiji í1i\u liiîn, oiuí nin- 
gylchid íì am dr') ymi diI}UÌon csnbyrfieílig. 
Gwr y tŷ a yrodd ainry w nl'.nn îwy nag un- 
waiili, a gwlaw trwm a berodd i lawcr ly'iicd 
ymailli oddiwrlh y t^'. Trwy drugaredd ar- 
bcnig eiu Tad ni clnwsom diliin niwed. 

*' Vu ol tysliülae'ili-m r^îiir, yinddengys i'r 
macr a'r otl'eiriad gynorihwyo yn fy erb n, 
fel y darfíi iV macr Yingmlw oddiwrlhyf, er 
gadacl i'r bobl wncuJ a fynent, a'r dfloirîad 
cu hancrch i'r dybeii hwnw cyn id Iynt ddy- 
fod o'r cíilwys, gnn ddvwedyd y densai alî- 
an i wcletl pa fath dJcrbyiiîfid a ruisent i 
mi, a dywcdir iddo wncud hyny. 

*• I*a beth oedd i'w wneud yn ngwyncb y 
fath ymosodiad yn y cyfryw amgylchiad î 
Ni iioffwu y mcddwl o geisio cospi yr euog. 
Yragyngboinis â Mr. Le Tiec» a pbendar- 
fynasom fod iddo ef ddwyn v matcr dan 
sylw rhai mcwn awdurdod wladol. Ofnai 
Omncs a íìeorgct nad ocdd fy uttll o weitk- 
redu yn eti'eiihiol. — Y Mawrth caolynoi, or 
ol dychwelyd adref, pcndcrfynais ddwya 
cwyn yn erliyn yr eu(»". Felly y niae y 
swyddogion gwladul wedì gwiieud ymcliwil 
i'r raatcr, a bydd i'r cuoçion gacl eu bamu.«— 

Y niae y maor, yr offeinad, ac ychydig^er- 
sonau eraill, dan gyhuddiad. Mao hwn yn 
achos o bwys, nc ar yr un pryd racddwyf hy- 
dergref na wiieir niwed i achos yr cfcugyl. — 
Nis gallasai eiu iicrîilwvr wcitbrcdu mewu 
modd mwy anghyfreithron, tra yr oeddein 
ni yn rlieolaidd. Deallwyffod Ilais cyflredin 
\r ardal yn condcmnio yr ymosodind eried- 
igaethus liwn. Nis gwn pa bryd y caiff y 
cyhnddiedi^ion eu barnn. fiwcddiwn ar ein 
Tnd nefol tod pob pcth yn ryd-weithio er 
daioni. 

"Boren y Sabboth dìwcddaf pregethaisail- 
on mown pcntrcf oddeutu saith milldir e'ç" 
dref hoö. Yr oedd nifer mawr o bobl yn 
swrando. Mae yno ddyn ienangc dys'edrg, 
mab i ffermwr, ag sydd yn ewyllysiwr da i'n 
hymdrechion. Mae wedi dadlen drosom, ac 
wedi cymeradwyo darlleniad y Testament 
Newydd. Derbyniais oddiwrtlio y ddoe y 
ìlinellan canlynol : " Meddwyf yr anrhydedd 
o^ch hyBbysu fod y preffethiad y Sabboth 
wedi dwyn efTaith rhyfcddol. Y mae pawb 
wedi caci boddlonrwydd wrth eicb cìywed, 
ac yn dymuno arnoch i ymweled á hwy elo. 

Y mae y gwasanaeth-ddynion, a phawb yn 
ein tenln, wedi dymuno arnaf ddarllen iddynt 
yr efcngyì Lydawaeg (sef y Testamcnt New- 
ydd,) boí) hwyr ar ol swper. Fol y gellwch 
feddwl, yr wyf gyda llawenydd wcdi dal ar y 
cyfle. Tebygol yw y bydd i'r darlleniad 
hwn fyncd yn hysbys yn yr ardaì; a cliy^a 
phleser y bydd i mi welederaill yn dyfod i 
wrnndo yn yr hwyr. Gwnai hyny let mawr." 
—-Bedÿddiwr. 

TYWYSOGAETH CYMRÜ. 

Ymfudiaeth. — Cynnaliwyd cyfarfod tra 
dyddorol yn LIvcrpüol ar y «lydd o Fai, ar 
yr achlysur o ymadawiad y Parcn. E.GriflTitiis, 
(Llanegryn gynt). a lluaws o Gymry craill»yn 
y llong.Tamestown. i fyned i Ainerica. 



170 



Tywysogaeth Cymru. 



Tabrrhacl, Caerdtdo. — Cynnalîwjd cyf' 
arfod blyuyddol yina Mercher a laa, y 9ted 
bV lOfed o Fai. Yr hwyr cyntaf,pregethodd 
y Parchedigion T. Thoiioas» Cefn, BasMleg ; a 
J. Jones, Sion, Merthyr. Am ddeff, borea 
dranoeth, pregethodd T. Thomai, a J, Roborts, 
Tabemacl, Mertbyr. Am ddau, D, D. Eyans, 
rontrhydyrynn (äae8Daeg)aJ. Roberts. Am 
chwech, J. Roberts a D. D. Evan8. Cafwyd 
cyfarfodydd rhagorol. Casslwyd £ 107 at yr 
addoldy hardd ac eang ochod. Nid y w y r e^- 
Iwya am orphwvs nea taro y ddyled i ddi- 
ddymdra, Tchydig ergydion eto a wp^hyny. 

TBEFroRESTf-^Mai 14, 15, cynnaliwyd cyf- 
arfod iV dyben o çorfibii yr efflwys ag sydd 
yn cyfarfod i addoh Duw yn y fle uchod. Nos 
Lnn, yn Libauos, Treflbrest, dechreuwyd gan 
IY. Roberts, Bethlehem ; prcgethodd y rarch. 
David Davies, Wauntrodaa, a'r i'arch. Wm. 
Lewis, Tongwynlais. Dydd Mawrth, am 10 

Íru Bethlehem, darllenodd a gWDddiodd Wil- 
iams, Libaous ; yna traddododd y Parch. W. 
I^ewis, araeth ar natur eglwysyn ol y Testa- 
mentNewydd; ypa darlleDodd y Parch. D. 
Jones, CaerfBIi, y llyihyr goUyjigdod i'r bròd- 
yr yn Batldehem ,* a phregethodd J. Richardd, 
l'ontytypridd, ar ddyledswydd yr eglwys. — 
Am 2^, gweddiodd Wm. Williams, gynt o 
Paren ; (.regetliodd D. Dayies, Wauntrodau, a 
D. Jones, CaerfiiIL Am 6}, dechreuodd W. 
Lewis, Hengoed; pregethodd O. WiUiams, 
Libanus a D. Jones, Caerdydd. 

HeREB, BLAEicAroN. — Y Parch. DanielMor- 
gao, o Goleg rontypwl, gynt o BoDtypiidd, a 
urddwyd i gyflawn wailb y weinidogaeth yn 
vr eglwys bon y 2af o Fai, 1849. Y nos oV 
blaen am saith o'r gloch, darlienwyd rhan o 
air Duw, ac anerchwyd gorsedd gras, gan y 
Parch. T. Lewis, Llanddewi; pregethodd D. 
D. Eyans, Fontrbydyrynn, a J. Jones, Sioo, 
Mertbyr. Boreu dranoetb, am ddeg o*r glocb, 
darUenodd a gweddiodd y Parch. B. WiUi. 
ams, DamnfiBlen; darluuiwyd natiir eglwys' 
«feogylaidd gan y Parch. F. HiUy, {^ni^wen- 
arth ; yna efe a holodd y brawd ieaangc, am- 
ry w ofyniadaa o barth ei brofiad, ei fam ar 




boddhaoF ganddo, gofyaodd i'r eglwya os 
oedd yn ei ddewis i fod yn fugail arni; yna 
•tebwyd yn gadarnhaol; aberthodd Mr. Hi- 
ley yr urdd*weddi, a'i ddwylaw yn pwyso 
«r ben y gwr ieuangc, ac eraiU befyd luaws 
B roddasant eu dwylaw ar ei law yntau, nes 
oedd rhy w biramid anferth o ddwylaw es- 
Çobawl yn pwvso arno druao, a da iawn ci 
tod yn wr cadarn i sefyll dauynt, eto ni allai 
ddal, er cryied oedd, heb deimlo yn ddwys, 
mi wo. Auorcbwyd y gweiuidoff ieuaugc, 
ar oatur a dyledswyddau ei sw^dd, gao y 
Farch. T. Tbomas» Athraw Duwioyddol Co- 
lesPontypwl; a'r eglwyseao y Parch. F. 
Huey. Am 3 o'r gloch, dechreuodd R John, 
Abercanaìd; aoerchwyd y gynnttUeidfa yn 

Sffiredinol, gan y Parch. G. Thomas, Athraw 
»thyddoÌ Coleg Pontypwl (yn Saesnaeg ;) a 
J. Jones, Merthyr, yn Gyraraeg. Am sailh 
yp yr hwyr, decbreuwyd gan y farcîí. Û. 



Davie8, [Annibynwr]; a phreeethasaat y 
Peircb, E. ETaos, Penygan, a Wm. Themaa, 
Pisga. — Wele y weddw oedranns a pharDhoa 
hon eto nowmth wedi ymgysyUto mewn slftn 
bríodas; wedi bod bedair blynedd yn weddw 
8c yn taiSu llygaid at feibkm deao a gogladd y 
dy wysogaeth, hen ac ieoainffc ; a rhyw enw o 
garwriaeth befyd wedi ei ddwyn yn mlaan 
efo rhai— ond y cariad yn oeri ac yn darfod : 
eithr o*r diwedd llwyddodd i dafla bach i 
serchîadao y mab ieoan^c prydferth, dawnos, 
a tmart hwn, nc weithw) y mte hi wedi ei 
gylymn vn nglŵdwynaa yr nodeb priodaaol, 
er i^welf ac er gwaeth ; ac yn wir, y mae y 
pleidiau o bob to yn ymddangos yo foddlon 
lawn ÎV tro. Dîgon gwir fod gweddw nrf* 
reithlon yn demtasiwn i on dyn, yn enwedig; 
os bydd hefyd yn làn o bryd a gwedd, ae o 
fonecld anrhydêddos, fel y mae mewn gwir» 
ionedd vn bod gyda golwg ar y weddw ymOf 
Llwydd iddynt. 

O Arglwydd, rbo dy rmdau 

I Horeb, • dy « enau : 
Boed mel a dil td Ilifo Iswr, 

Trvy DdsBiel mawr ei ddoaiia. 

A boed I naniel Morgan 

Gael nerth o*r nef ei bunaa. 
A hwyl o hyd i ddwevd am rad 

Ddaiom'r Ceidwaa gwiwlan. 

LUtty'r Fererin, I. ^. 

IfLTNLLBiriAD. — Nos Lon, EbriU 9, cynnal- 
twyd cyfarfùd cyboeddos yo Great Croaa 
Hall Street, iV dybeo o oraeioio y brawd 
Beojamio Thooms, aelod parchos a phreffeth- 
wr cymeradw^ yo yr eglwys hooo, fel y 

{|aUo VD rheolaidd wemyddtt ordinliadaa cre- 
ydd lle byoag y byddo galwad am daoo. 

Fel hyo y dygwyd y gwasaoaeth yo mlaen: 
Darlleoodd a gweddiodd y Parch. D. Boberta, 
Cefobvchan ; gofynwyd yr hoHon arferol i 
Mr. Thomas gan ei frawd, y Parcb. T. l'bo- 
mas, Dassaleg ; ac wedi caef atebion boddba- 
ol ordeiniwyd ef i'r swydd bwysig trwy 
weddi ac arddodiad dwylaw gan y Parch. D, 
Príce, Great Cross Hall Sreet; yna pregetb- 
wvd i Mr. Thomas gan y brawd R. JooeSy 
LÍanUyfni. 

TftTsoRFA I Hen WaiKiiD06ioN.— T msa 
y Bedyddwyr yn Nghymru wedi fforfio try- 
sorfa 1 gynorthwyo gŵeididoffion oedranus, 

ÍT hon sydd yn debyg o ddyfoa yn mlaen yt^ 
Iwyddiannus. 

Abertstwtth.'— Cynualiwyd cyfarfod cy« 
hoeddus yn y Tabernacl i'r dyben o ddei« 
sebu y Seoedd yu gefnogol i Bnnogiad Mr, 
Cobdeu, am gyaafareddiad yn Ue rhyfel. — 
Griffith Thomas, Ysw.» yn y gadair. Anerch* 
wyd y cyfaifod «m y reirch. Jones, Saan- 
ders, a Roborta. Cynnygiodd y Town Coan- 
celtor, Mr. Josepb Roberls, eiliodd y Coun* 
ccUor, Mr. John Matl^ews, fabwysiadiad dei- 
seb i'r dyben uchod, a bod y cyfry w i gael 
ei ymddyriefl i Pryse Pryse, Ysw., A. 8., i 
^el ei chyflwyno c^da deisyflad taer am 
iddo gefnogi eu henyniad. Arwyddwyd ^r 
ddeiseb gan nifer luosog, ac anfonwyd hi 
ymaith gyda'r Ilylhyr-çerbyd nesaf, ynchyd 
a oirer oddeisebion cyffrediuol o wahauoTfaii- 
au yn sir Aberleifî.— Wdthman, 



TyrDÿsogáelh Cijmfú. 



Itl 



Abiroare.— Ba dygwyddiad galaras yma 
fn ddiweddar. Boreu dydd Llan, Mai 14eg, 
cymeradd y dampie rhwng satth ab wyth o°r 
elbbU y bOrea, mewn pwU o'r eútt Wylfa. 
Llotfgbdd delidd(9g o ddyoioti yn ddrwg iawn, 
fel y ba pedwar o boDYnt ,farw mëẅn can- 
lyniad. Yn mhlith eraiU o'r dyoddefwyr an- 
tibdos, yr oedd nn o ápdstdUon y " Dyddiau 
Diweddaf," yr hwn. er boU gYwreinrwjdd yr 
bemiriaid, a'n benditb a'a hofew, a fa iarw. — 
Ychydiff wytbnosan crn byny cafodd Daniel 
Bicbarasy o'r Booi, ei ddiwedd yn Aberdare. 

Llaihllttd, tì%ti LLAisTRisAirT. — Cymer- 
òdd dygwyddiad anffbdnfl aralL la yn Llan- 
iU^d mewn pwU glo. Tòroad y gadwyn 
oedd yn en gaìlwnç i lawr; yr oedfd 13 o 
ddynion yn myned i lawr ar yr un pryd, ac 
■c y mae 12 o bonynt wedi marw. Uo o bo- 
nyntoeddSarattçluabríeL Bu byn taacba- 
liol mià MaL — LÌythyr. 

DowLAis. — Mae crefydd y Seintiaa bron 
ẃedi liwyr ddiffoddi yn y Ue yma. Un 
ferch a dwyUwyd gyda y rhai cyntaf gan 
ddÜTnwyr Joe Smith, ac a fedyddiwyd i'r 
ffydd Formonaidd. Bu gyda yr ynfydion 
byny am dymhor» ond gwelodd eu twyll, eu 
rangríth a'a celwyddan» tt gadawodd hwynta 
ehywîlydd ar ei gwyneb, a eofid yn ei cha- 
loD, am iddi fbd mor ynfya a pheocbwiban 
i wraiido a cbofieidio y i«ith sotbach. Mae 
crefydd yn myned Tn mlaenynUed hwylus 
ŷn j cymmjdogaethan ymA yn ddiweddar.^ 
Y Bloraaoniaid tf'r Sosiniaid sydd yn y gofid 
inwyaf ; ỳ blaẁnaf a ymdrecfaîant frablu rny w 
bbthaa ar hyd yr heol^dd ar y Sul, yr bTn a 
alwant yn Dregetha, i'r dTben i gael rby w- 
rai i'w gwrando ; .o herwjdd eu bcd yn metba 
6ael nebi*r yttafeiloedd ; á'r olaf a árppránìínÌ 
baparau (handMìU) mawríon, ac a'u plaa- 
trant ar bj^d y murian a'r drrsaa, er bysbyBa 
pwy îjàà i bregetha, a phetn fydd y pwagc. 




gwrandawyr ar ▼ rfaai a bregethânt Gríst a 
Uìrefh yr efengyl, ond gorlenwnr yr addoid^ 
oU er ea mmU^BtdÿìdiiBr* 

YMASAWiAn Ctsurüs.— Eglwys a cbyfeiU- 
ion Ebenezor, Dyfed, er dangoa eu parcb i 
Mr. ii Lloyd, om ei ffTâdhtedeb yn ea gwas- 
anaacbn tra yn ea pftth, a wnaetbant dana- 
grifiad i'w anrhega ar ddydd ei ymadawiad 
1 0wm o arìan, i nel rfayw lyfnn dewiMt 
gaaddo. Cafodd nefyd y pleser o fedyddio 
pedwar ▼ Sul hwnw, a derbyniodd bedwar 
o wrlhgflwTr, a gadawodd ymgdíswyr eraiUo 
flBen yreglwys. 

TwTRowTH.— CynnaUwyd gwledd deawl 
ttr y Llnn Pa^g diweddaf, mewn cysylltiad ag 
Ysgol Sabbothawl y Ue Cafwyd yno gyn- 
IrTTch gwahano] bartbaa y ddaear mewn té,- 
siwnr, bora Uysienog, &c., er Uoni y corff ; a 
ebafwyd ffrwyth toreitbiog meddyliaa bredyr 
ttedroa mawn daU areithum er pörthi a Uoni 
y meddwl. 

CAXKODOR.<^ynDaftiwvd Cymania y Bed^ 
yddwTr Cymreiji; ya y ddinas bon eleui ar 
mi» Weiier, Mci l!eg, a'r Mbotlr eanlynol. 



Hwyr dydd Gwener, wedi iV Parcb. Mr. 
Jeffreys, (Annibynwr), o Benycae, ddarlten a 
gweddio, presethodd y Parch. D. Joaes, 
Caerdydd. Y Sabboth canlyoo], am ddc*. 

Cregethodd Mr. Dayiet, gwemidog yr AnnT 
ynwyr yil ỳ ddinas uchoJ, a D. Jooes. Anl 
ddaü, prbgbthodd y Parch. E. Probert, Caer^ 
odor, yn Saiáoaeç. Am chwecU ynyi- hwyi-, 
pregethodd JeOreys a Jotieé. 

CYFÄBFOWFDD TRÌMÍSOL. 

MoRciA«wc»;~.Y cyfarfod hwti a gyunaiiwyd 
TU Pisga, Pil, Mai 2 a 3. V ftrydnawn cyotaf 
bu cyuliadledd. Y moddido cyhoeddas yn yr 
hwy r btbtáf a'r dydd canlynol; Darllenwyd 
a gweddiwyd jean y bròdyr Wm. Thomas; 
Merthyr; J. Tbomas, Abertawè; R. Ed- 
wards, Llaocarian, &c. A'r brodyr a bre- 
gethasant oeddent— S. Edwards, Rbyroi ; B. 
Ëvans, Hirwaud; W. Lewijiì Dinas; E. Da- 
Ties, Treforrísi D. Datiea, Abertewo; J; 
Jooes, Caertelem ]!«ewydd ; E. WiUiamsj 
Cwmafon $ D. Jones, Caerdydd ; W. Roberts, 
Trefforest; a H. W. Hugbes, Llwyni. 

Mtnwt. — Y cyfarfod hwn a gynnaliwyd 
yn Llanddewi ar y ÍÎSain e'r Öeain o Ebnll. 
Gweinyddwyd gan S. WiUiaml, Nautyglo ; E. 
Erans, Peilygam ; E; Príce, Maesyberllan ; 
F. Hiley, Llanweoarth ; R. EUis, Syrbowi; T. 
Evans, Bulah ; W: Boberto, Biáenaa; 

LLAHOLorPAN. — Cyunaliwyd 6wrdd chwar< 
ter y rhan isaf o swydd Benfro yn y Ile 
uchod, ar y ISfed a'r Ì0eg o Fai, Ile y bu y 
Parchedigion canlyoiol yn gweini ; L. Lee^ 
Treidiaeth; D. Dsríes, Tabor; J. Morris/ 
BetbalwFa; J. P. WiUiams, Blaeny waun ; N. 
Thomas, Cilfowyr; D. DsTÌes, Abertawe ; 
W. Reynolds, Felinsanol; E. Davíes, Trefon 
ris, a D. Oeorge, Jabes. 

LLANüRAtto, OER pKif TBONT. — Dechrca- 
wyd cyfarfod misol yma dydd lau, Mai 3. 
Anerchwyd gorsedd gr«s gan yr hen fmwd 
J. Morrís, Trelales ; pregethodd y bnid^ B. 
E. Thomas, Llancarfau, a B. ETaos, Hirwaun. 
Am lOf, dranoeth, gweddiodd O. LewiSj 
Porthcawl; pregethwyd gan y brodyr Wm: 
Lewis, Dmas, S. Edwards, Rymni, a 0. 
Jones, Caerdydd. Yr oedfa ddaa, dechretf.- 
wyd gan D. WflUams, (Annibynwr) ; a phro* 
gethodd y brodyr W. Thomas, Merthyr ; a H. 
W. Hughés, Matfsteg. Am chŵech, gweddi-' 
oddJames Spencer, a plẁ«gethodd R. Ed< 
wards, Lhincarfan \ D.- DaTÌes, Fenyfai, a H. 
Jenhins, Paran. 

BtAEiTTrÿoif. — Ba ewrdd Misol yma ar y 
16 a'r 17 o Ebríll. Decbrenwyd y crfarfod 
nos Lon, nn y brawd Rees EỲans, F^wig ; 
pregetboddy brodyrJ. Lloyd, Penyparc ; a 
D. Williams, Llwyndòfydd. Borea Mawrtb, 
deehreawyd gan B. Jaünes : yna pregeẁodd 
Gríffiths, Cainewydd ; ETans, Ferwig, a Wtl- 
liams Blaeny waun. 

Sardis, Moir.— Ba owrdd misol yma, Mai 
14, 15. Pregethodd y brodyr Tboinas, Uan- 

λfni; J. Micbael, aH. Witliams, Amlwch; 
. Nicbolas, Brynsiencyn ; D. R. Jones Llan* 
Sefni; J. Roberts, Llanfyllinr a T. Aoberts, 
tbosyboV 



\n 



Tywysogaeth Cymrì*. 



MosTYN. — CynnBliodíl y Trefnyddiou ^Yes- 
itìyaiilii eu cyraríod yu y Uo bwa yii inis 
Hbrill diweddaf. Gwoinyddwyd ar yr ach- 
Iyáur gn» y brodyr Kllis, Wostyn ; Monis, 
Cdërnarfoü; Prüfit, Llauasa ; Roberts, Lcr- 
j»wl ; Lvau9, Bagilll; ^nbertâ, Mostyn ; ac 
**railÌ. Yr oedd y ty wydd yn ííynod o tfafr- 
iol y prcgethaii yn dda, ac ychwanegwyd 4 
dt yr cglwys yn niwedd y cwrdd. Yr oedd 
arwyddion andwg o haelioni. caredigrẁydd, 
a brawdgarwch y gẃahánol euwadau cro- 
fyddol yu y gŷmuíydogaeth. 

PoRTUDTifLLAEN. — Y mae gan Mr. Johu 
OVen, amnelhwr, Ty Newydd, Ceidio, dda- 
fad yn ei foddiant yr hon a ddaeth a phurop 
o wyo yu ddiweddar. Y mae y ddafad a*r 
wyu yu gwneud yn dda. Mae yn beth tra 
nôdedig bod y ddafad hon o fewn eUwecb 
blyuedd wèdidwÿn ì'tt phercheuog y aifer 
o 18 o wyn. 

BcTHESDJi:, dEti BANéoit.~Yn ddiweddar 
cynualiwyd cymanfa yr Annibynwyr. Yr 
oedd y brodyr cnûlynol yu cario y gwaiih yn 
mlaen : J. Davit)ä, Glanyrafon, Mon ; T. 
Grifiìibs, Capelhelig rT. Edwards, Bbeueser ; 
Ti Thomas..Hcbron.; J. Frichard, Llauberis ; 
J. Davies, Couwy; È. Lewie, .DoÌwyddelen ; 
Ẅ. Abrose, ac craill. Cafwyd eyfarfod cys- 
Urus a by wiog. 



^^IODASAU: 

Mai it yn Ngacrsalem, Dowlais, gan W. R. 
t>tttie8, yu mhresenuoldeb Mr. DavTd Lewìs, 
cofrestrydd, Mr. B. Jones a ftfiss £lizabclh 
Yaughan. 

Ar ddydd Mawrth, y laf o Fai, yn Pena- 
cl, Heol y Prior, Caerfyrddin, gan y Parch. 
Hugh Joneâ, gweinidog yr AnmbynWyr, Mr. 
î>ovid Evans, morwr, a Miss Lisa Jones, y 
ddau o'r dref hon. 

Mai lleg, gau Richard Davies, «BethAuia, 
Talyweru, Mr. Edward Howoli, a Miss Eiisa- 
beih £vans, merch henaf Mr. Ricbd. ËYaus, 
diacon yr eglwys yn y lle hwu. 

MARWOLAETHAU. 

Ar y SOfed o Ebrill, y brawd anwyl David 
Morgan, Peuydaren, gerliaw Merthyr, yu 53 
mlwydd oed ; wedi bod yu aelod yu ogliapei 
iSion, Merthyr, am ddeng mlynedd ar ugain. 
Vr oedd eiu brawd ymadawedig yn enedigol 
o drcf Caerfyrddin) ond daeth dFOsodd i> 
gẅeitiiiau yu lled ieuangc, ac ar ol gwraudo 
Ilawer ar wahanol bregoihwyr, bedyddiwyd 
ef gao y Parch. D. Saunders. pan tua 28 oed, 
a bu yn selog ac ymdrechol hyd ddydd ei 
farwoíaelh. 

Yn Llysfaen, tlbrill 17, y brawd Soth 
Jones, wedi bod fìsoedd yn uychu gan ddad- 
f^iliad. Bu yu a<»lod liardd efo y Bedydd- 
wyr yn y 11« uchod am tua wyth mlynedd 
cymhwys. Ei ddiwedd oedd taognetedd, yu 
26 oed. Gadawodd weddw a dau o blaut i 
üîaru cu colled. 

Drwy y glyn draw y glaniodd-'i welIgwUd. 
At y Uu glwys bcdodd; 
Vr acf mcwa hyder uoûojd, 
Ic i fy»»r wrtli ei fodd. Gal-ihwr. 



Maî 1, \V. Jones, Ŷsw., Hirwaun, Morgati- 
wg, yn 77 mlwydd oed, wedi protfesu Crist 
am 53 o flynyddaó. Treoliodd y rhan flaenaf 
o*i fywyd yn Merthyr, lle y bu yn fiyddlon 
fel aelod ỳn Nshapel Sion, a phan symudodd 
i'r llo olaf, cafüdd lythyr o ollyngdod i'r eg- 
Jwys jno. Bu yn un o brií ornchwylwyr \V. 
Crawshay, Ysw., am flyuyddau hiríon, acfelly 
y máe ei blaiit ar ei ol. Yr oedd ei gorff'yu 
cael ei hebrwng i Gapel Sion gan fìloedd 
lawer o bobl. Pregcthwyd ar yr achlysur 
gan y Parch. J. Jonos. 

Mai 16, Mrs. Sarah Roberts, ffwraig Daniel 
Boberts, un o ddiaconiaid Capel Sion, Pout- 
ypwl. Bu yu aelod hardd o'r eglwys hono 
am tua 18 mìyuedd. Gorpheuoud ei gyrfá 
yu 36 oed. 

Ebrill 27, ÿn y ÎScg mlẃydd o'i hoedrao, 
EIizabeth LtìvVis, aelod ieuaingca phrydfert h 
o eglwys y Daranfelen, a morch i Mr. Thos. 
Lewis, diacou gyda y brodyr parchus y Wcs- 
leyaid. 

Mawrth 17, Mr. Wm. Cbaclcs, diacon yn 
Nghaersalom, DowlaiS; yn Ats oed. €ladd- 
wyd ef yn Elim, Penydareil. Yr oedd yù 
wr o wybodaeth llcd helaeth mewn Ilawer o 
bethao'— physigwriaeth, cyfraitb, ac efengyl 
Mab Duw. Cafwyd colled mawr ar ei ol. 

EbriU 21, Ann Thomas, gwraig Thomas 
Thomas, Aberafon. Mcddai gymeriad uchel 
fel gwratg a Cbristioti. 

Yn ystofl mis Máî dîwî?ddaf, Thos. Harris, 
Drófach, l'antydory. Dyfed. Dìacou yn eg- 
Iwys Ebencscr am rai blynyddau. 

MehefmS, 1843, yn Merthyr, y chwder Ca- 

therine Davios, (mam ein gohcbydd parchiift 

D, Davies, Pittsbnrg), yn 65 oed. A ganlyu a 

gymerwyd o*r *' Bedyddiwr" am Maî di- 

weddaf yn nghyswllt ag haues ci marwolaeth: 

'• Bu yn proífesu Crist am y tymhor hirfailh o 35 o 

flyneddau. Bedyddiwyd hl gan y Pnrch. Monia 

Joneii, Kbenczer. a pharhiéòdd yn ei phroftes hyd y 

diwedd. Yr oedd ya anrhydedd mawr i grejydd ; yr 

oedd crefyad a hitbau yn gnreddu i'w silýdd, a gell- 

ir dywedyd am dani, •• ir iiyn a alloiid hoa m al 

gẁnaeth ;" tcl gwraig. yr ocdd ýn dŷner iaẁn 6*1 

phríod ; fol mam yr oedd yn ofalus iawn o'i pblaat. 

Gweddiodd lawcr droatynt, ao byfibrddodd hwync yn 

mheihau teyrnaâ CrÌBt : un bynod am gadw ci lle yii 

y fhiwdoliaeth ydocdd — nid arferai csgeuluso oi íle 

ynoi chyd-gyonulliad, megys y mae aner rhai: an- 

fynych y byddai ci lle yn wag, oblegyd nid oedd dim 

a'i rhwyairai i dŷ yr Arglwydd ond rby w bethan an- 

orfod. Nid ocdd yn arfer fel lluwer oros gartrcf i 

drin cÌDiaw, ond yr oedd pob peth wedi ei osod yn 

wcddaidd ac mewn trefn ^anddi hi erbyn amser yr 

addoliad. Byddai yn dda i lawer o wragcdd crcfydd* 

ol ei hefeìycuii yû hýn. Dyoddclbdd gyatiiad trwra' 

iawn am Tlryŵnösiíu lawcr cyn marw, yn dawê! a di- 

rwgnach, gan dÿstio fod crefydd yn talu fifordd iddi ; 

a'ibodyn ffwolla tua y diweid; ymorphwysai yn. 

bollol ar aadcwidion Duw am iy wyd, yn cnwcdig y 

rhai canlynol : •' Ni'ih roddaf i l'ynu, ac ni'th 1wyrarf> 

awaf chwaith." " Wele, yr wyí'tì gyda chwi bob am- 

ser hyd ddiwedd y byd.*' Gan barhau i ddysgwyl 

trucarcdd cin liar^lwydd Icsii Grist i lywj'd tragy-' 

wyddol, bu farwa'i phwys yn gwbl ar haeddiant le«u 

Griet, aderbyniwyd hi ato i fyw i'r wlad ile nadoe« 

achwyn na dolur yn blinu ucb ynddi. Gadawodd 

briod ac amry w o blnnl i fllarn ar ei hol. Cyn codi y 

corft'prcgelhüdd y brawd Wni. 'f liomas, oddtarSCor. 

V. 10 { ac yna oethpwyd yn drefnus i Sion \ lle y pre> 

gethodd y brawd Abeî Jonep, oddinr 2 Cor. v. 1 ; yna 

^üuaodwyd hi yu y bedd wrlh yr adtloìdy ucb«>d. hyd 

forcu yr udganìad. oryd y cyíyd, hyderwn, ar ddclw 

Crist pi Phriod. i mac coUed i cglwys Lbiinrzcrar 

ci hül.' W. T. 



f 





" Nl WÝII. Hl, OOV^cr-Nl^,qpY$Q Hl W^ENDY.- 




ì 




^ii • mí 






nr.u 



GYPRWNG GWYBODAETH I HIL GOMER YN AMERICA. 



<DTlE[®ISIIDtQ)ISM(B <BM E. IBm7ÂmiO0< 



Ctf. VI.] 



AWST, 184». 









CYNNWYSIAD. 



Dìrwest, 

Boassean jr ÂDÍfyddîwr, 

Profiady Cymro mewn gwlad e«Uẃol, 177 

Balchder, 179 

Calfaria am bytb, ÍSÖ 

Llythyr ysgar, . .180 

DuU ac agwedd gwrandawyr efea^yl/ 182 

Cén yr •' Oea dda'n dyfod." 

Y Cylchwyliau crefyddol, 

Cán. yn dangos ffoledd Ofergoelioti y 
Cýniryí 

Âdfywiad crefyddol yn mhltth yc' 

laddewon yn Hangarî, 

Bhag y Cbolera, 

•* Cyfarwyddyd, 

Hanesy n — y Dyhi ry n d y ch w eledig, 

Atéblad i OTyuìad Bachgen oYsgol Sul, IStf j 

** AwyddaaamWybodaeth,186 

** Carwr Bbifyddiaeth, 186 

i Ofyniadau *' Llandybie,*' 

Sylw ar Atebiad Eoclid Glan Twrcb» 

Gofyniadao, 

Dycbyitfyg, 



173 \ Fy Ngvvlad Frodorol-*>cyfiöithad, , 1C3 
175 ! Y Cbolera yn América ab Ewrop, • . < 189 
Ŵloédd yn Piltsboí'g, Pa.. . ' líO 

Y 4ydd o Orphenhaf yn y GreatWéstcri!», 190 



184 

2S4 
184 
Ì9A 
185 



<« 



•« 



it 



OOBXBIAETBÁU O^li HEN ẀLAD. 

Y Cholera yn ardal Merthyr, 
Taìfyriad o lylhyro' Fro Morganwg, 



Daao ddewis bethtta yf iHén Gap Da, 188 



Cy falrfod acHly áu rol y n rott8viIIe, 1 9 1 

Agoriad addoldy, • íù'ì 

Olwyn rbyfeddol, - - 191 

183 I Ysgol Sabbotbol yr ail eglwyt o-Fed- 

183 1 yddẃyrCym'reigyu Üiîca, ' 191 

Genedigaethaú', 191 

Prìodas a' Marworaetli'au , . 191 

\ HANESIAETH DRAMOR. 

j Ffraingc, - ,192 

I Ähulàîn, - . 193 

Llaìddfa fawr ar y Rwsbtaid gan y 

Circassiaid, - .193 

TYWYSOGAETH CYMBÜ. 

Llof^oÜdiaoth, &c. yn Llantlwyrii, 193 

Cymanfa Mynwy, Caerfyrd'dlû a Cher- 

èdigion, Naotyffia, a Mx>rgauwg, 194 
Cyfarfodydd Llandegüui' a Capelyffîo, 194 
FfurBaíí eglwysi, Í9 1, 195 : 

Agorìad Aiaon, Ystradgynlais, J95 

187 j Athrofa Pontypẅl— Aiirheg, 195- 

187 Priodasaa a MarwolaAthao, 195 

Yf hiinesion dîweddaraf o Prydaîn Fawr, 
Iwerddou, ŵc, Llongddrylliad, &c. igg 



i 



186 
136 
186 
186 



ÍOTTSYILLIÎ: 

ABŴRAI'rWẂ YN BWYDDFA O. WTWCOOP, 2 ARCADE BÜILDIMÖS. 

1849. 






AT EIN DOSBARTUIYYR A'N DERBYNWYR. 

Derbyniwyd y mis diweddaf, heblaw a gyhoeddwyd yn y rhifyn hwn, Pennillîon gan • ; 

HaDetyn, gan W. ; Gofyniad, gan M. £.; Bugeilgerdd o waith Jonathan Uughes, cyÜ. W 1, o 

U — a; Y CyíaiU Cywir, gan Ab Gwilym, &c. 

Derbyniwyd y taliadau canlynol yn ystod y mis. (am 1848,) gau David W. Jonea, Miners- 
Yille, $1 ; Tbo«. Parry, Youngstown, 0., $1 ; (am 1849.) J. Pricúarü, MinerBVÌlle $1 63 ; William 
Williama, eto, $3 öO; Wm. Jamea, Carbondale, $40: Wm. Williami, rboenixville, f L 25; James 
Lloyd, Llewelyn, 2; J. Williams, St. Clair, |6 75; W. F., Jeansyille, $2; Wm. Owen, Pituburg, ^ 
$40; Jŵhn Samuel,* Philadelphia, $1. 

BTY mae cystudd wedi ein hanallaoei i dala y sylw a ddylesid iV rhifyn hwn — gwyddom y 
gwna ein darllenyddion caredig gydymddwyn â ni dan y fath amgylchiadaa« tt.Tl- 

^y* Cyfarwydder y Gohebiaethau, (yn ddidraul,) To íke Editor of tke Serent Potfsville 
SchMjfÜctll Co.f Fa. Y Taliadaa idd eu cyfarwyddo at y Tryaorydd, Rev. ÌV. Morgan, i'r un lle^ 




DEFODAU DWYREINIOL. 

CYFUrSDBA RHAOOROI. I OTMRY PENNSTLTANIA. 



ì 



llyfr 



Drwy hyoawsedd Mr. Edwards yr byBbysaf ar glawrlen y "Seren Orllewinol " íod y 
rbasorol uobod yo Gymraeg yn barod allan oV wasg yn y wlad hon, nc yn awr iV gael yn y 
lle nwn aV ardaloead ar werth ffan y cyhoéddwr, Thomas B. Jonea. Bome. Am ragoroldeb y 
Uyfr, pî phetraaaf ddywedyd ei fod yr an goreu ag a yflgrtfenwYd erioed ar y testyn— yn llyfr a 
ddylai fod yn meddiant pob Cymro a Cbymraea a fedraot ddarllen eu Beiblaa. Mae cloddio i 
dryBorgell Callaríayn^dyledswydd ar bob dyn. ac er cyflawni byn y mae yn angenrbeidiol 
caiel teolt prîodol ; a meddyliwyf mae hwn y w yr un cyntaf a mwyaf angenrheîdiol oV cwbl 
i'wfeddo. Meindiwch eicn adeg, Gymry anwyl ; y mee yn awr i'w gael gan y Cyhoeíldwr yn 
eioh ymyl, heb na tboU na thrafierth, nac nnrby w gost arall, ond yn unig taln $1 50 am dano, 
mewB rhwymiad hardd a da. THOS. B. JONES. 



Ctmehadwtieth.— Gellir galw y gyfrol grybwylledig yn hanes gwlad eîn genedigaeth.-* 




idd ea deall yny Gorllewin pell, meddiannwn y gwaith tra rhàgorol hwn, y " Defodaa Dwy- 
reiniol/' gan y dysgedi aV dawiol Burder. * T. Phillipì. 

Cyho«ddir yr "HOLWYDDOBIG CYNTAF i Blant yr Ysgolîon Sabbothol," gan y Parch. J. 
Prichard, LlangDllen, yn awyddfa y Seren yn yatod y mia hwn. Dymunir iV Yigolion sydd am 
ei gael anfon am dano yn ddiood at yr Argraífydd. 




1 p. 



sydd yn gwybod am dano, dymuna ei ríeni gael Uythyr a'i hanes, wedi ei gyfarwyddo at Mr. 
John Wiüiamif Heater, carê of Mtisrs. Lorens, Sterling 4* Ce., Pittêburg Iron Worka, Pittw 
bnrg, Pa, 

Hefyd, am FBED£BICK EVANS, Moêon, a ymfudodd iV wlad hon yn mis Awst diweddaf o 
Bontytyprídd, swydd Forganwgi aV mau diweddaf y clywais i ei fpd oedd yn Baltimore. Os 
dygwydd ef neo ry w Gymro arall ag sydd yn wỳbodus pa le y raae weled y Ilinellau hyn, 
byddaf yn ddiolcbgar am Iytbyr, wedi ei gyfarwyddo, at Morgan R. Daviei, St. Clair, Norwe-' 
gian Po9t Ogice, SchuyUcill Óounty, Pa, 

Hefyd, am JOHN MILES, mwnwr ; daeth iV wlad bon er ys agos i 20 mlynedd yn ol, o Gendle, 
swydd Fynwy ; ba yn aros yn ardal Pottsyille dros amryw flynyddau. Clywyd ei fod yn ddi- 
weddar taa 30 milldir o BrownsYÌUe, Ohio. Os bydd iddo ef neu raì o*i gyduabod ganfod y Uin- 
ellaa hyn, dymnnir amynt anfon hysbysrwydd am dano at ei bertbynasan sydd yn awr yn y ^ l 

wlad hon. Cyfiirwydder at David Jonês, Miner, Schuylkill Co*, Pa, 

Heffd, am PETEB DAYIES, a ymfudodd oV Coed-daod, swydd Fynwy, tua 8 mlynedd yo ol, 
i swydd Scbuylkill, Pa. Gadawodd yr ardal hon oddetitu tair blynedd yn ol. Cyfarwydder at 
ei ewytiir, D. Davies, Cwmbwrla, i ofal Golygydd y Seren. 

YN AWB YN Y WA^G, 

Y CRI8TION MEWN CYFLAWN ARFOCAETH, 

Neu y Llyfr rhagorol hwnw a elwir yn gyffredin LLYFB GUBNALL, ac a gyhoeddir mewn 
chwecn o ranaa, hanner dolar y rhan ; a daw y rhan gyotaf allan yn necbrea Medi nesaf ; a daw 
rhan allan bob deufis nes eî orphen. Anfoner orders am dano at y Cyhoeddwr, Rev. Thomat T. 
Evans, carê ofMr* E. E. Robertt, Seneca-tt., Utiea,N. ¥• 

Mewn eyfartod chwech-wythnosol a g^nnaliwyd gan y T. C, yn Enllu, swydd Oneida, C. N.» 
rhoddwyd anogaeth iVParch Thofc T. JEvausi gyhoeddi Llyfr Gurnall, gan en bod yn bamu 
bod angen am dano yn mblith ein ceriedl yn yr Unol Dalaethaa ; a'u bod yn addaw bod yn 
bleidioT i'w ddofbarthiad yn eu cymmydogaeth. Afreidiol ydy w arganmawl y Ilyfr hynod hwn ìa 

wrtb neb syddyn ei feddu ; ond anogem bob Cymro sydd yn y wlaici hou yn amddifad o hono i |, 

achub y cyfleusdra presennol idd ei gaei. D. Williams, Ytgr. ^ 

iy Dymnnwn bob llwydd i Mr. Evant yn ei antariaethu glodwîw. Diau fod y gwaith yn 
wir deilwng o gefnogaeth a derbyniad pawb^GoL. 



I. 



Y SEREN ORLLEWINOI. 



VI.] 



AWST, 1819. 



[Rhif. 60, 



DIBWEST. 



SV T PARCB. W. SDWIRDS, ABERDAKE. 
(Ptfhtd o tu diO. 150.) 



III. Djflid Uwŷrÿmwrlhod á diodfdd meddio' 
■i, mmfod ffr egwyddor yn amlwg yn y Bibl. 
Mae y Bibl yn twy o lyfr egwyddoríon nag o 
taolmu pendant. Felly gall fod cyfandraeth 
jn debyg o ran egwyddor i'r Bibl, er nad 
ellìr dwyn nn adnod neüldnol a pbendant 
diroati. Fleidtr llawer o índiadaa cyhoeddoi 
^Bn j byd Crifttiooogol, yn uoìg am en bod 
yift debyg o ran ea hegwyddoríon a'a tuedd 
gyffredÌQ i'r Bibl. Nid oes an egwyddoi' am- 
lycachyn y Bibl na llwyr-ymwrthodiad.— 
Dyaia gychwynydd blaenaf-^ymaegwyddor 
sylfaenol gair Duw, fel cyfondraeth o foes. 
Edrycba y Bibl ar y byd yn ddrwg, ac yn 
Wlol ddrwg drwy bechod ; ac mae ei gych- 
wyniad cyntaf allan yn'erbyn pechod, a phob 
pecbod ; teifl halen i lygad y fiynon^gosoda 
ei fwyall ar wraidd y pren— nioddef nn gwyr- 
lû — ^nid y w yn caniatau hyd y nod rbith dryg- 
ioni— nid oet dim Ilai na llwyr-ymwrthodiad 
oddiwrth bob pechod am' by th a'i boddlona. 
Edrych Dirweat ar y byd yn ddrwg, ac yn 
berBaith ddrwg drwy yfed a meddwi — goa- 
oda ei gwyneb yn erbyn pob petb aydd yn 
meddwi — ^teifl halen i lygad y ffyooa feddw- 
ol-— goaod ei bwyall ar wraidd y pren anferth 
o anghymmedrolîdeb^ni oddef hyd y nod 
achlysar i feddwdod — symada yr achoa er 
cael gwared o*r eflfhith. Llwyr-ymwrthodiad 
ar nnwaith, ac am byth, á' phob peth meddw- 
o\ yàjw eî hoU ddemanda. Yn hyn y mae hi 
o'r on egwyddor á'r BibL Ac heblaw fod y 
Bibl o daedd ac egwyddorion llwyr-ymwrth- 
odiad yn yr yatyr ooion-gyrchol yma, mao ef 
yn cynnwya hefyd yr egwyddor fewr o 
'wnentbor datoni ; nid y w yn fwy o ddim nag 
o hyo; nid yw yn dwyn delw Duw, noe yn 
arddangosiad o egwyddoríon Shoddwr pob 
daioni mewn dim yn fwy nag yn eî daedd i 
wAeotbor daioni i bawb; ac argymheil yr eg« 
wyddor ar bawb. £i arwyddair bob amser, 
yw, *• Gwnewch dda i bawb.^' A phan yn 
gweitbîo yr egwyddor anwyl hon ar y byd, 
Crr. VL 03 



oid y w yn cadw yn fwy caeth at ddim nb 
Ilwyr-ymwrtbodiad ; oblegyd ymgeiaia at 
atal drwg i'r byd, ac adferu y byd o ddrwg. 
Dyma*roIl a bn^fiesa Dirwest: cudw y byd 
rhag myned yn feddw, a chynyg adfcriad i'r 
rhai sydd eisoes wedi myned. Ood ei har- 
feryd, y mae hi yn y uaill a'r llall yn an- 
ffaeledig^ni fedJwa neb byth ond pcidîo 
yfed y peth sydd yn msddwi— ar hyny mae'r 
holl gyfuudraeth yn sefyll. Aoes rhywbeth 
yn hyu yn groes i*r Bibl T' os oes, pa both 
ydyw T Onid mor rhesymol a theilwng o 
sylw, yn ol eu graddau, y w y drefn ag sydd 
yn gofyn Ilwyr-ymwrthodiad agunymarfcr- 
iad, os gellirei brofí yn betihod, a'r drofa ag 
sydd yn gofyn Uwyr-ymwrthodiad A phob 
pechod ? Mae dirwest yn gofýn y blaenaf, 
a'r Bibl yr olaf. Pa beth a all fod yn fwy te- 
byg i*w gilydd ? Ymdrechir Uawer gan ddir- 
westwyr ar y naill law, er proli' nad oedd 
gwinoedd cyffredin y Bibl yn feddwul, a 
bod dirwest yu ysgrythyrp} ar y lir hwnw ; 
ar ymdrechir Uawer gan y blaid wrlhwyn- 
ebol i bro6 eu bod yn feddwol, ond er hyny 
yu gyfreithlon, ac y rhaid fod dirwest gan 
hyny yn anysgrythyrol. Ood, o*m rhan fy 
hun, bamwyf yn ostyngedig, cto yn bendant, 
nad yw yn angenrheidiol profi y blaenaf er 
ei gwneud yn ysgrytbyrol ; na chaniatau yi* 
olaf er ei gwneud yn auysgrythyrol. Nid y 
ddadl rhyogom oi aV yfwyryn gymmaintyw 
pa un a ydy w yfed pethaa meddwol yn dda 
neu ddrwg ynddo ei hon, ond pa fath ydy w 
yu ngwyneb amgylchiadaa? Yn ol cyfhiith 
y Bibl, mae pethaa cyfreithlon yuddynt eu 
hanain, yn dyfod yn hollol snghyfreithlon yn 
ngwyneb amgylchiadau ; a phethau anghyf- 
rcithlon ynddynt eu hunain, yn dyfod yn gyf- 
reithlon yu ngwyneb amgylchiadau. Onid 
cyireithlon ddigon oedd y sarff bres i Israel, 
y Hwyni i Jbda, bwyta cig i Paul T Eto, o 
herwydd amgyichladau, gorchymynwyd roa- 
* lurio y flaonaf, tyna i lawr yr ail, a dacw y 
trydydd yn dyfod yn bechod, am ei fod yn 
tramgwyddo brawd gwan. Ac o'r ocbraraU, 
onid anghyfreithlon oedd oyffwrdd á'r bara 
gosod yn y cysaegr, tynn ty wys ar y Sabboth/ 
j ac enwaeda o dan yr efengyl T Kto, o ber- 
I wydd amgylchiadau. dacw Dafydd a'r rhat 
l oedd gydag cf yn gwnwid y hlaenftf Críst ä*ì» 



m 



Dimesi. 



iliJjpgyblion jn gwneuJ yr ail. ■ rhaul a'i 
Uw ci liuu >n enwBetlu nr Timüthea» cr 
ibiYTnyr li'Juewoii. FHlly b«fyd y giU fod 
y dJii«I feililwol y» gyfrcilfiloi], ti-a nr yr un 
jirjil foil nnigv1ctiiodaii j-n cu'ncud ei lijfuil 
>*a bechnd. ' N'id nwn chuBÌth i'r drnllerth 
VD fyitiniiiint i ddudlcu nad all foi) Brdystiu 
> IwjT-ymwrlIiod yn anghTfreithlon ynddfi ei ' 
liDD, di^uu i ai y w profi fnd cyiytlliad y byU 
a'r yfed, fi'l amfylcliiad. yu cyfrcithìoni 
pwiiBud hynj er niwjD y byd. Mae un ei- 
ihilìou bub Duiier ya crea eilbafion arall. — 
llhuid cael nerlh cjfartfll i'r pclldcr ng y mne 
V bjd weili mjni'd (i'ilo, cya y (;«"''■"' Eiol 
i'w li-. Uiidfb yii uuig ajdd yn ddi;;an ucrtli- 
aì ; nc ardyntind dirgElni'Jd neu gylineddTia 
yn uiiig ncilh a rhwjmja niideb. Byddaî 
yo dd« i'r rhsi ijdd yn cylioeddi fod dirweit 
yn «tiyíprylhyrol drwy'r waeg, ac udiìiür yr 
Broitb-gtwyd, nea iin maii aroll, nrufu ycü- 
ydi^. DC cilrych yn fiiuylu.Ii, fcl y deallonlyn 
wciì pa bcUi sydd >n cyfreithlor.i iieti yn 
jnto yn augliyíreiibloni unrliyw ymaircrini^ 



IV. Dyíii ííifyr-jnittr(*í'íî, OBi /ad cgtylU- 
iad ,v bfd á'r fainach /tddwat, a chjtfiar y 
ij/d, herici/dd yr y/ed, •ya ralic am j/ /aÛt 
/uddion. Gormud gorcbwji fyddai cjiijç 
rhodilí deigrifiad (fg o'r bjd. o berwjiíd ei 
gysjlltiod á'r diodyild meddwol. Pwy iiail 
yw yu wjbodus o'r difrod a wnaetbnul yn 
mbob ac£ a phob gwlad Ue mneut wedi myc- 
ed, a hyuy i bob gradd a aefylira. Trown 
ein golwg i'r mao y mynwn, mcJdyliwn am y 
dosbarth a fyiiom, inae y ddiod fedüwol wedi 
;\vnead cí hol arn^nt. Mao ynfydrwydd j 



yil wedi neri iddo gyfeiliomi drwy i 
le y bobl wedi gwneud amryfasedd i 

iiod gsJarn. Mae yr jfed fel pla ar y 



ya ngwyDcb yr yegrylbyr. DIcliDii nad eor- 
mud gofyu iJdyut yu ottyngedig. i ddatllen 
y Bibî uuwailb dtoílo er rawju dirwesl, cyn 
cyhocJdi eu ÌiBiiatbeinau yn crbyu dirncít, 
i'Oig eti cacl yii ymlndd yu erbyu Daw. Cym- 
eruf aylw o NBmoaetb a'i hlmcan : na fjdd- 
cntyn an^hofuii u'r darluDÌad a rydd y Hibl 
o'r yfed, ìir wnc uwcbben yr yfwyr; ulrhein. 
ìer cnnirau yr yiiiDrftirÌBil yii yr Hen Drsln. 
monl; a gwybydder y iiiuild ydyŵcdiryn 
oi erbju yn y Teilanicnt Newyifil ; aioaer 
arddiwyniad y Bibl oes yfed o'i y^liryd ; a 
darlleuer drnsiidd a throgodd yr yinndroddion 
cyffroi» cunlynuli " I, bwj .v mae gwael i 
liwj y mBecyueuî" &t. " f'r ueb íjdd jn 
Brnswrthy gniu; i'r ncb i^dd yn mjncd i 
ymofyn 'oút wiíi cymyí^edig.— Nac edrycb 
ary gwin jHin fyddo coch, pan ymddangoio 
ci liw jn T cwpan, &c. " awiu na dîod gad- 
urn uau yi dí na'lh fiiibion tiau ddeloch iba- 
bell y cjíarfod, fpl ua byJJuch feirw." 
" G'.ine u roJJo ddird i'w gyinmydiig. yr 
hwn wyt jn roddi iddo dy EO»lrel, ac \u ei 
'■--idwi lieTyd," Äc. " Da yw nad yfer gwin. 



»'r rbai »vdd barod iw IIbJl „ 

iieb a fedr wiieulhiir daloni, ac uld yw yu ci 
wneod, pechod yw iddo." Aoeíjmaddim 
yndebygi ddirweat? A oei rhywlielh man-n 
(^vncad abcrtti (u» aberlh yu wír v f cllir ei 
ulw) o'r dlodydd meddwol vn grocs i'r Bìbl, 
oB gwneir Ìiyny er BObri y byd T Pwy mor 
tinled ei galim. mor dywyll ei redJnl. mor 
Tliyfyguí. a faidd ddwcyd, nad yvt y Bibl yn 
goBud y byd o ilan rwymau i ymarfer Ì'r 
tniiddiou mwynf priodol i wrtliaefyll poh 



ddoenr, roao y diiiyslr weJi dyfiid ar wartbaf 
y byd, U gwelẅch pn ■nglijrBnedd.dra h 
wnactb yn JuyBg breniniaetbau djnìon T^^ 
Pn sawl lejnias a ddarustyngodd 7 pa sawl 
cndnrn n gwjmpodd I pa aawl leulu a an- 
dwjodd T tjtrychcr ar y mcddwyn yn ei 
gnfael, ya aberthu, beb oiid, ei lafur, ei arían. 
eiftjeur, ei iecbyd. a'i fywyd. am amaer ■ 
byth, ar allor y ddiod. Ocb ! lHBe miloeJd 
wcdi Ilwyr;vmtt;erlhn i'r futh ddrychiueli. 
Belh am y triugain mil aydd yn marw bob 
blwyddys drwy yr yfed ! Y mâe'r jmarror- 
iadannaluriol hwn yHBchos o'r dryíaa mwy- 
nf BDainudwy i Eymdeithas — croolon jdifw 
■. U BUgcu, a diiÌd^OD fel y bcdd. Lledi^dd 
ci aalu jn anfertli ddifesur, a IWagcuild i 
! dJyslryw bythnt ogouiaiit lliiwer lìinus a llu- 
I awi llawer gnlail. Nid oes diwcdd ar eî 
I dJrygau ; oad, n bob pelh, y Ifieidd-dra ang- 
! hjraiiueddol a ddygodd i eglwyi DJaw yw 
y gwacibaf; bwriudd i lawr rai o'raer dys- 
elciriaf, daodd ei flurfafen, rlioea ei ewylwyr 
1 gysea drwy »io a'i swyddogiou drwy ddî- 
oagadiim : loddodd ei halen, diRbddodd eí 

Bnleuui mewu llBwer lle; bu ar Hbrdd eî 
wvddÍBnt yn mhob oes. Ü Brglwydde* y 
bydoedd, gwraig yr Oen í beth yw dj üii, 
^na yr yoiosodir arnat gan elyB mor greulon! 
Belh EflD hyny, oni ddjlld rhodJi lerfyn nr 
j Irycliineb hwn yn y byd ac jn yr eglwyal 
A pha fuddion mor gymhwyi at líya a llwyr- 

Ì'mwrlIioJÌod &'r pethaa aydd yn Bchoi o'r 
sih ddrygaa I Sjmuder yr achos, a chollú- 
yrctlailhyn y fargen. Mae yu ymddansos 
1 mi nad oea dim ond llwyr-ymwrlhoiliad a 
elyb y dyben. Wcdi i'r byd redeg i eithBr 
ion Dn ochr, rhaid ymylu ar, ob DBd mynsd i, 
eiÜiafiDn yr oclir ai^l, cyn y gellir ei gael i'w 



''b ddeildf 
it I Falea 

/b ^Ì^Zl 



Yn ofer y defnyddir moildian cytrrcJin; yn 
ifcr yr yniyraalh y Ilywodraelb Ì Iharamdsi 
ddwuii. Ira y rboir trwydded 



werlhii y peth sydd yn meddwi ; ya ofor y 
delaebir i'r leni^dJ am gyfnith i ndw y ' 
Sabi>D;h. ^c í alat ei wertbu ar ddydd yr Ar^ 
glwydd.tray omiialeirei wertbuar un dydd ; 

Ín oter y gwitia y ceidwaid, y_ cyoghoni yr 
eni'riaiil, tic y pregolhn gweinidngíuii. os ns 
roddîrlcrfjD nr yr yfedi yu ofer y cjfyd yc 
«■glwyaei gwrlhgtoddiaa yn erbyu weddw- 
ilud, trn V tynír bylchan yn y rauriau gaii rai 
irwyt,T pv.v!.i; yr rglív;a irẃy yftì Oi 



Rousseau yr Anffyddiwr. 



175 



-V -^. ">. '. 



mynwn weled y byd yn sobr, oc yn berffailh 

feily, rboddwn ddirwest ar cî Ilawn>j%-aìtb. 

Gallwn ymflroBtio yn ein cymdeithasau cre> 

fyddol, ac yn ein cymdeilhaaau ceuliadol, a'u 

casgliadan blynydüol, ond i ba ddybco, tia 

dywed y byd yn eiu hwyuebau, mai ni sydd 

VD ei wneothar yn feddw. Dywedir fod y 

ì'Dfl:s yn prysor roddi heîbio yr opium, ac 

TD troi ot y pethan a alwant yn wirodydd 

Crístionogol, a bod angbymmedroldeb yn 

cynyddu gyda chyflyroder annesgrifiadwy yn 

ea plith. Gwir iV drws gael ei agor yn Cbì- 

na iY efengyl fyned yno ; ond er goíìü, mae 

mor wir a hyny mai gwirodydd poethiona gyn- 

ygiriddynt'gyntaf ! Bcth, ai meddwiy bobi 

yn gyntaf, ac wcdi hyny cynyg efengyl iddynt, 

yw y fibrdd i Gristioueiddio y byd ? Na ato 

bow i ni feddwl byny. Cryned Prydain 

WTth air yr Arglwydd; oblegyd " Gwae y 

neb a roddo ddiod i'w gymmydog, yr hwn 

wyt yn rhoddi ìddo dy gostrel, ac yn ei 

feadwi befyd." Mae gaiwad gan hyny ar y 

byda'r eglwys i ddyfud i'r nmea o blaid dir- 

west; le, yr^eglw^'s yn neillduol. Na safed 

neb yn ol, na gweinidog, na phregethwr, na 

dÌBCoo, nac aeiod cyffrediu. Deuwn allan 

m Bc oìí. Rhaid gwneud rhy w dra-ymdrech 

(ejira aUempí)^ nid yw mt^idion cyffrediu 

yn ateb y dyben, ni wna hanner mesurau 

dditn o*r tro, macot mor aflwyddiannas a di- 

lesa«ydynt yn anysgrythyrol ac afresymol. 

Niaddef rheawm banner mesar, ac ni wyr y 

Bibl am ▼ fath beth. A ydy w yfed petbau 

iDaddwol yn dda oeo yn ddrwg 7 Os yo dda, 

naham y cynllanir haooer mesnr yn en her- 

Dya t Ac oa yn ddrwg, pabam na arferir pob 

moddioD, ac yn neilldnol y rhai mw}raf pnod- 

ol, er ea gyro allan o*r byd ar tinwaitb ac am 

bylk7 Étjíwyt j Daw byw! grcfyddwyr 

yrocs! a fydaai yn ormod i ni wnead prawf 

tsgar ddirweat. Mae y byd yn marw dan 

ein dwylaw drwy y owpan meddwol; ai 

goraiod fyddai i ni wnead un aberth ao ym- 

dreeb gyfiroas a chyhoeddoa, er mwyn gwar- 

ed y rDBÌ a lusgir i angea T A ymadawu ni 

àV lèai sydd èwrod i'w Uadd T Oa gofy n neb 

pa beth aydd i'w wneothar, atebwn yn 

nÿeîríaa Jeremia, ''Ymfyddiawch yn ei lier- 

byo bi ; vr boll berchen bwaati saeäiwch ati, 

oac arbedweb netbn x bloeddiwcb yn ei ber- 

byo U o emgyleb/* fte. Bhoddwch ben ar- 

tUUry dirwest ar waitb^gwDeweh hyn, a 

gorabfygwcb y gelyn ; gwnewah hyo ac ach- 

abweb y byd o afaet meddwdod. Brysied y 

byd i dir dirwett; a bendithioo fyrdd fyddo 

ar yr achoe. Amen. 

Pii%egrovt. Cyjt. Lt. Liwis. 



fel y cyfryw mewn barn na bywyd ; le» yn 
wir, rhasorodd arno yn y diweud, o hcrwydil 
parhaodd hvd yr onadliad olaf yn ui gaíed- 
rwydd a'i ddideimladrwydd. 

Yr oedd ysgrífeuu yn bleidiol i egwyddor- 
ion anffyddiawl yn Ilwybr i euwogrwydd. 
cyfoetb,'ac awdardod yii Ffraiogc 09» yii ol ; 
yr hyn a gynhvrfodd Yollaire, Bousseao, oo 
eraiU i wiieua yr anturiaeth. Swm a syl- 
wedd ysgrifeuiadau Voliaire ydy w, "Aad ots 
un Dh»{" ond eiddo Rous&eau ydynt yu 
hytracb o nodwodd ddeistaidd ; o baherwydd 
ni bu iddyut uUu cydfod yn eu bywyd, er 
cu bod yu cael ea gosod ochr yn octir, a'u 
dal i fyuu fei Urim a Thummim gwerin ddi- 
gred arol eu marwolaeth. Ystyrir YoUairo 
yn nodedig am ei orabedd, oud y mao Kous* 
seau yn fwy cymbeudduU. Y mae y blaenaf 
yn fwy byawdI,ond yr olaf yw y mwyaf rhes* 
ymiadol: efo hefyd, yn y cyffrediu, yw y 
cywiraf yn ei o6oüedigaeth, a bron bob amaer 
y tecaf yu ei gasj^liadau. Oud y prif wahan- 
laeih ytlyw, fod yr olaf yn ff'ogiu UedritU 
rhinwedd ; yr hyn, gyda bod yu brawf o'i 
ystryw i bnwb a adtvaenent ei tuchedd, a fu 




mwy na'r ddau awdwr hyn ar angbydweled- 
iad duwinyddion. Ymddeugysiddyutarfacthii 
cymeryd y gwersyll drwy ergydio ar ei faa 
gwan ; ond dychwelid eu saethau vn ol atyo( 
gyda mantais ; canys dygwyddodd fod man 
gwan eu gwersyll hwytbau yn union ar et 
gyfer. Y mae anfi^yddwyr mor amryfarnag 
y w CrÌBtiooogioo, yr hyn yn ddiaa nia gau 
wnend mwy droa GrístioDOg[aetb da throt Ad- 
ffyddiaeth; nìs gall, ychwaith, wneud mwr 

Ím ei herbyn. Y mae vn nodedig, er holl 
òtt anffyddwyr yngbylcìi pendantrwydd aç 
anfiaeledigrwydd crefydd Natur. fod gan bob 
an o honynt, o'r bron» ei drefuiaat (sysUmj 



t Hynod fod **pob ucbder sydd vn ymgodí yn erbyn 
gwybodaeth Dnw" yn yìndrwsio á rhflh gostyDgeidd- 
rwydd. Yroedd gostynniddrwydd Yoltaire yn ddl- 
«reb ; • dy wedir fod ei ddefosiwn at wenieitb ferbr im 
penaethiaidgwledyddcred.o'r broo yn üTfartal m 
•ddoliant. Ymgrymai byd Iswr iddyat ; Se, yr pedd 
yn foddlawn i ytogolli ya y llweh dan ea tmed. o« 
gaUal, yn ddiarwybod. ymgrlpio i orredd ea ea1ona&. 

RooMeea. o bono yateo, dtn esgos emddiff^ 

rhyddid a rhinwedd, a yndreohodd &*i hoU egnt i 

safydla anlfrddiaeth ao sflywodrseth ; dyma yr bud- 

lewym oedd gnndde i arwmin yr ^wyliadwrne i'w 

orsydd ll( idlog. Ont bnaMÌ ein bod yn " gwybod ei 

ídicbelUoo tit" baMRi fcd Roomoui yn profi'era rhlo- 



ROUSSEAU TR AlüFFTDDIWR. 



O TSeaiP T FARCR. H. W. HUGHE9, LLWrrCI. 

* Tbere ìa nothlng in hietory which in so improv- 
lig to tho rreder as ihose aecount» which wi? raeet 
with in tlie deathfl of eminent men. «nd of their beha* 
nmr st thet dreadful Bea8on.**«<AoD280N. 

YsTTRiR Bonsseaa y nesaf at Yoltaire fel 
oracl antfyddiaeth ; er nad oedd yn ol iddo, 



5 



wedd yn ddirgelwch. liynod mor |[wrUla ag yw 
anffyddwyr, tel y blaldd yn ymwthio i groen y dda- 
fad. ar ol ysglyfio ei chnnwd a'i br í«gym : -Y cyfryw 
y w eu ffurad hwy, a dyfais felldigBÌd eu hyMryw- 

gynghor. . , * , . 

y r un hored gyfrwyu-ddrwg ag a arferwyd 1 wa du 
••«r «ntr Arglv>ydd Ddwo," a arferlr hefyd i wadu yr 
"-Arg^dd teeu Griti." Pwy mor hB<»l ar deltlau 
swyddol y Gwaredwr a'r rhal hyny »'i hyabí'lHant o t 
ucheldcr a'i urddas perFonol î \ dy wí^di-id cyffredin . 
ar oí bod yn eu gwrando ydyw, ". Hhyfedd mor barcb- 
us y BiaradRÌ «"îc »m Grist." 'I obycol y mynat y 
rliRÌ byn fod yn'bysgwlwyr dyTiion.*'a gwyddant 
well na bwrw cu boch heb un abwyd. V mart yr ym- 
odroddion-yr Arglwydd Criat" ar •'/^rglwydd lowi.- 
yn ddiau yn tí'ib'^g^ mynychlad parcbus. ond n1 fldy • 
lid anfhoflo yr ymndroddion dwyíion:--"Nidpobwi 
a'r pyia yn dy wedyd wrthyf, Arglwydd. Argrwydd. 



4 

*. 



176 



Rousseau yr Anffyddiwr. 



' -W ^-''Sw'^s» »»' 'W^ 



V-.' -yx-.- 



g^'ahanol gyda polwg arni. Üilys y\v, mai 
dadynicbweiiad Cmtionogaetb ydoedd y nod 
at yr bwn y cyrchai YoUaire, Mirabean, Vol- 
ney, Roosseau, Poino, &c. ontl ni allent gyd- 
gerdded banner cara yn en cynniweirfeydd 
long ato. Ni ddicbon fod anghydweledîad 
mwy na cbreda a gwadu boduliaeth yr uq 
Dow; dyma derfyoau eithaf dwyrain a gor- 
Uewin, ac eto ceir anfiyddwyr yn y ddau ei- 
tbafood! Gan nad betb am yr hawsdra i 
gydano ì gredu datgnddiad, ^ellir meddwl 
nad ydyw yn orcbest fawr i gydnno i*w 
wada ; ond ymddengya fod yn anhawddach 
oydweledi wada yrysgrythyraa nagyw cyd- 
weled i*w credu ;— ar y caniyniad natanol. 
•ef bod byny yn brawf o*a gwirionedd, bydd- 
*d ^in gelynion ynfantfeyr. 

Digrif yn ddiao yw clywed edliwiadtfli an- 
ffyddwyr o wabauiaethau Cristionogion o 
barth nydd ac ymarferiad; tra y gwaban- 
iaetbant ea bunain oddiwrtbynt eu huaain, 
•o oddiwrth ea gilydd, gyda llawer mwy o 
graader a chwerwder yabryd. Dyna y Deist 
yn hwylio ei gynion, a'i forthwylion.ac yn 
deobrea adeiladu ei gaatell agwedd; dyg 
bob careg yn yr adeilad dan ddyagyblaeth 

ÍrBgwar a chwrapas, n llinyn-mesur, o*r syl- 
aen iV maen-clo. Ni erbyd efe na thraul 
nallafnr i'w wnenthar yn ga'darn ac ardderch- 
og, yn ddiddos a pharbauB. Ei bentanan yd- 
ynt brefT, a'i golofnan yn hirbrafT: ei drawst- 
iaa hefyd ydynt o anferth awm, a*i dylathaa 
droB fesar. Ki orBÌnau sydd gryf» a'i byrtb 
jtí gadarn-gryf ; ei fariau hefyd a gyrhaedd- 
ant byd y cymylau, a*i dyrau hyd entrych y 
nef ! Ond, gyda bod y maen olaf yn ei le, aV 
llaman ar y pinacl, dyna yr Atbeist dig yn 
dod a*i droBol ar ei yagwydd, ac yn cloddio 
dan ei sail, a dyna yr holl adail faìch yn ben- 
iiramwnwgl ! !t A chymeryd barnau anfTydd- 
wyr yn y cyfanswm, y maent o natur nacaol. 
yn cynnwys dat^aniad, nid oV hyn s gredant. 
eitbr oV byn ni chredant. Y mae anffydd- 
wyr, yn y cyfTredîn, yn taedda at yr ang- 
hyfansawad. £a bymgais yw, nid cytano, 
ond amrywiaetho : nid dynesa, ond ymbell- 
htia ; nid asto, ond bollti. Yr ydya wedi ea 
canWn yn eu hamrywiol gynniweirfeydd, ac 
wedi en dilyn drwy yr anial maitb, i gael 
allan y fan aV lle y dewisant sefyll , ond nid 
cynt y goddiweddir hwynt mewn un maa 
nag y symudant i nn arall, hyd onid ydys 
braidd oV an feddwl a hwy ea hunain, sèff 
nad ydynt yn fodan sylweddol;— *'Yr an- 
nuwiolion a ddistawant mewn ty w^^llwcb." t 
Gyda golwg ar anffyddwyr pob oes a gwlad, 
a Ilefaro am danynt yn gyffredinol, nid yw 
tyfeàd yn y byd cu bod dros anfodolaeth^ 
yn enwedig mewn ystyr srefyddol, canys 
ììid oes nn math o grefydd wedi ei phrofíesu 
yn y byd, a fuasai ^n dygymod á dull a natur 

t Cymhara âarlith benìgamp Tom Pabio. tp Paris. 
Ue yr ymretyma dro« fodolbietb Duw. oddiwrtb yn' 
gogiad imotiOH) ac jpirrifeniadaa Yoltaire a ddyry 
«glarhad ar y darlaoiad hwn. 

X Dilynwyd èiume o fan i fnn, ac o lochea i loch* 
ea, net el oddÌwMdyd ; yr hwn wedl ei ddal. a fu 
mor ffala a datgnn '* anfodolaeth '* Mi chredai yr ath • 
rooydd hwn fodolacth on dtm ond a allai cfe amgyff- 
red. Er mwyn cyaondeb, galwyd amo i wadu ei 
ý6d«lkMCh ti hnn : — eŴ! a wnirth byny ■ 



y bucbeddau a arweioiasant. Ni ddîchoo 
" anaawioldeb a chwantaa bydol" ddygym- 
od ag un meddylddrych ond difodiant; o ba 
berwydd yr ymgais holl weithredwyr anwìr* 
edd i ymresymu eu huoain i gymmod áV di- 
enydd yseymun. Y mae yn wîrionedd atb- 
rist, onddilys, fod dyn yn greadur amgylch- 
iadau ; yr byn, er yn anffawd drom, a esgas- 
odir mewn cysylltiad A dyQíBdbaichyeHawd, 
gan ei Befyiifa yn y sreauigaeth ; ond yr hyn 
nisdichon ei esgnsodi gan ddim, mewo cy»- 
ylltiad â dygiad baich cyfrifolaeth. Odîd 
fod engraiift fwy nodedig o ddilysrwydd y 
gwirionedd hwn nag a gaedyn amgylchiadaa 
gwrtbddrych y byr-nodion hyo, fel y dengja 
y braslon'caníynol o'i hanes. 

Rosseau a anwyd yn GeneTa, lle y cafodd 
fanteision dyss a dygiad i fyna crefyddol. 
Cafodd ei addysga yn egwyddorion y gre- 
fydd ddiwygiedig; a cflbn fòd ei rieoi mewn 
amgylcbiadan di-amdlawd, cafodd ei addysgu 
hefyd mewn eçw'^ddorion celfyddyd. Cyn 
cyrbacdd ei ngemfed rolwydd oed, gorfa amo 
ddiansc o*r ddinas yn achos Iledrad, iV byn 
yr oedd, o'i febyd i*w fedd, yn daeddol. Yr 
olwg nesaf a gawn ar Rousseau ydy w— jn 
beth 7 yn beseslrydd {footman) yn Sardinia ! 
Yma, Roosseau a wadodd Brotestaniaeth, ac 
a drodd yn Babydd; ond er newid ei Befyll- 
fa, ei wlad, a'i grefydd, ni newidiodd ei eg> 
wyddor ; canys nid bir y bu efe yn y tenla 
lle yr arosai, cyn dechreu cyfieio adduroiad- 
au a thlyBau gwerthfawr. Ond, ys dy wed y 
Vicer, 

*' Drwg y eeidw'r gelyn caa 
Eihynod iras et hanan.** 



A daiiwyd Roosaeaa mewn meddiant o*r 
nwyddau Iledrad. Er mwyn diaogc y gosp» 
tyngodd mai eu cael a woaeth efe ^o on o'r 
morwynîon. Y liangces, druan ddioiwed, a 
ymhweodd arno i gytaddef y gwiríooedd ; ao 
a eiríolodd yn daer gyda dagrau amo beidio 
gadael iddi ni ddyoadef am ei ddrwg ef, ocd 
efe a ddaliodd fel philotopher i aoodonì a 
tyngo ; a chafodd y forwyn aefyll y caolyn- 
iadaa. Wedi hyn Uwyddodd í wtbio ei han 
i amgeledd rhyw foneddwraig garedig, yr 
bon a wnaeth "anwylyd'* o hooo, ac a*i caldw- 
odd yn hir yn gyfaiU gorweddfa. Y aofylifa 
hon a roddodd iddo ddedwyddwch mawr, 
gan ei bod yn on eamwytb a thra manteisiol 
gyda golwg ar y pwogc o ledrata. &e. Fodd 
byna^, yn mhen amser, deehrenodd ei iecbyd 
roi flordd, ac anfoowyd yr anwylyd ì wlad 
Pwyl, er mwyn ei adferyd. Yn y daith hon 
eto rhoddodd Rouêteau eaiampl hywiw oV 
rhinwedd ^ sonia efe gymmaiot am dani yn 
ei ysgrífeoiadao. OVc(iwedd daeth^r **aa- 
wylyd" yn ol at ei gymwynoswraig ; ond 
mwynwych iawn, yroedd anwylyd anwylach 
wedi dyfod heibio yo ei abseonoldeb ef, a 
gorfn ar y philotopher ymdopi .' Bellarb, 
cwnaeth ei feddwl i fynu i drafaelio y byd, a 
dychwelodd gyda chyfaill o gerddor, áVhwn 
yr oedd yn hen adoabyddua. Ar ddechreu 
y daith, Rooaseaa a wnaeth gyiammod âV 
cerddor, n Itw o flyddlondeb icído, dros ya- 
baid eu bymdeithiad. Fel yr oeddeot yn 
neshau at ryw dref, syrthiodd y cerdcior 
mewn Ilewyg. a cfawympodd ar'yr beol; 



Trofiad y Cymro mtitn Gmlad Estrotm. 



177 



■^x-x--v^*w" . 'V 



f 



rtoddodd hyn gyfieuMlra annyBgwyliadwy i*r 
atbrooydd i ddaiigus ei ffyddlundeb i'w gyf- 
■ilt llesmeiriedig, ac oi pheirusodd ddal aruoa 
gwoeod delnydd da o bnno, canys pan ym- 
ddibairodd y cerddor yr oedd RousBeau wedi 
gwadoo a chynuwysiad pob ilnnell yoei elw 
gydagef. Yo awr^ dychwelndd eiu bathron- 
ydd i GeoeTa, lle y newidiodd ^i gretydd yr 
•il wBÌth. C^drbwng ei wamalrwydd àM 
Isdrad, Di allai yn hawdd ymwtbio i aylw 
CYneradwyol eì g^d<ddinaByddion ; ni alluBat 
chwaitb gael ei tys i mewn i swyddau. na 
llTwodraeth ei wlad ; gan hyny, gosodudd 
•1 wyoeb yo erbyn sefydliadao ^wladol a 
chreiyddol ; ac ymdrechodd arwam y \^eHo 
i wrtbryfel ; a gorfuwyd eî fwrw allan o*r 
d^isas, fel «poetol anffyddtaeth ac aHy wodr- 
aeth. Gwadodd Brotestaniacth yn SHrdinm. 
ithrodd ynBabydd. Yu awrgwadodd Bab- 
yddiaetb, a throdd yn nntfyddiwr. Tua y 
pryd hyn prìododd. oud fel philoâopher, h. y. 
beb fyned i*r eglwys, nac mewu norhyw 
ddoll a gyfreithloDÌd yn y wlad ; ac fel byn 
eoillodd dyaid o blaot ordderchi nc anfonodd 
bwynt o UD i un i'r elnseudy* i gnel eu ma^o 
■rdraal y cyfiredin. Yn dcfiweddnf. nndiiid 
yn Iteiaf pwysig, bu farw, ond fel phihtopher, 
co6er o byd ; canys pan ar fin trengu, t^bai 
«rth ei orddercbwraig, " Y fath belh ded- 
wydd, fy anwylyd, yvv marw heh ddim en- 
ogípwydd." Ynatrodd at Dduw adywedndd, 
" Dyma yr euaid a rnddaisl i roi, yr wyf yn 
ei ddychwelyd yn oH ti mor bur ag y ccfnis 
ffoddîwrtbyt!" Oh! ddrwg a diubaitb galon 
dya.— "i»M»y aH hedttyn .'" 

Er truenused marwolaeth Yoltaire, yr oedd 

yr eiddo Ruoaseaii f) th y n fwy truenos. Mor 

fiaan a^ v deallodd y cyntaf ei fod yn oglyn 

terfyniady arswydai yn ddirfawr, a gwnaeth 

gjnyg i Iwrw arfan ; nnd yr olaf, yn ngrym 

et ryiyg a'i aoystyriaeth, a codai ei ben eung 

atorsedd Doŵ. ac a herfeiddiai lymder tat^ 

beidiol ei gyfiawnder Dwyfol ! 'Yn achos 

Yollaire, gallasai y faib ymadroddion a*r can- 

Iyool ymgyonyg ÍV nieddwl : — **Oni feeli ài 

Jel fr ymoitienff Ahab ^er f^ mron i /*' ond 

yn marwolaeth Rosseau ui ddichon v clnst- 

feioydd crafiWf glywed llais trugaredd trwy 

yr hoU amgylchiad. na cbanfod pelydr o 

oleaDÌ o ben ì bcn i'r fflyn ty wyll. Golygfii 

ddychrynllyd y w gweîed un ar y ffbrdd i ufTern 

dán, yn gyra yn ynfyd hyd oni ddelo i olwg 

Iljrngclyn, yna yn arafu, a cban syrthio yn 

wisg ei gefn, yn rhuglo y llnwr, a thros y 

dibyn I ! Ond beth y w hyn yn ymyl gwel- 

ed dyo yn carlamn yn ynfyd gwyllt, a chnn 

redeg yn ei gyfer yn rbai naid i gauol y dan 

Hwyth ! î ! — **Gwarednit Argltcydd daionve ' 

-^Bedÿddiwr, 



PROFIAD Y CYMRO MEWN 6WLAD 
ESTRONOl. 

RIIAN I. 

BtTH yw'r holl wynebau newydd 

Wefaf bcunydd yma a tbraw 7 
Edrych yma. edryoh ocw, 

Tafla stIw ar bob llaw ; 



»» 



Trji iV aswy, troi i'r deaii, 

Uud ni weíaí ar fy hynt 
Ddim o'r ben gyfeilliuu mannl 

Oedd yn anwyl geiiyf gyiit. 

Pan y byddwyf mewn cyn'lleidfa 

Fy uysgwyifa sydd o hyd, 
Ar wynebau pawb o'm bamgylch 

I gael edrycb ar eu bryd ; 
Melhu'n deg a'u gwei'd yu uomap. 

Rbaid myii'd allan wrthyf f hun, 
Draw y maent dros íòr o'in gnlwg, 

Yn iMorgauwg Iiardd ei Ilun. 

Wedi hyny myoed ymaitb. 

Ar ryw uoswaith yn yr bwyr, 
Trwy j coedydd wrth fy bunan, 

Chwilio alían oll yn Ilwyr. 
Nes i> t'wyllwchdudew daflu 

Ki fantelli dros yr allt. ^ 
Ond ni chefais i fy frryndSau. 

Wylo dagrau \vne0 yn ballt. , 

Pe rhown flbrdd i'm teimlad bcno 

Awn i gwyiio 'rohlitli y coed : 
A gofynwu, pa le ganwyd. 

Ac y magwyd n erioed ; 
Pa le roae Llunsamled lonydd ? 

D'wedwcb goedydd, wyddocb cb\TÌ, 
Po le mae fy auwyl ftryndiait, 

Fu'o cydchwareu gyda mi ? 

Edrycb ar y gwyr a'r gwragedd 

Yn y rhyf^d dalaeth rbydd : 
Methu gwePd y dynion hyood, 

Fy ngbydnabod 's Ilawer dydd ; 
Edrych neddwn trwy'r Oymanfa,* 

Ar y dyrfa fawr a man ; 
Methu gwel'J fy hen gym'dogion 

A'm cyfeillion i o'r bla'n. 

*ran vmgynnuU i'r Gymanfa. 

Wiiai'r gyu lleidfa hardd ei gwedd r 
OII yn lân eu hymddangosiad, 

Yn eu gwisgiad ar y wledd ; 
Minau yiio yn llygadu 

Bron a eyrtbio gan mor wan ; 
Pa le mae ben fTryndian Tiemi f 

Metbu'n gwerd hwy mewn «n roaii. 

Brnidd na tbor'swn allan yno, 

C'uwch gau floeddio má's fel byn, 
Nes buasai'r dyrfa'n gwylltu 

Ac yn syllu aniai'u syn ; 
Wedi beichio clustiau'r bechgyn, 

Dechreu gofyn wnawn yn rbwydd ; 
Betb. ai teula gUn Llansamted 

Niîl wy'u welod yw eich gwydd. 

Gwn biiasai erbyn hyny 

Yr ben Gymry hardd cn brjnl 
'N methn deall Deth fai yno, ' 

Ac yn tremio arna'i gyd ; 
Rhaî yn gwawdio, rhai yn gwenu, 

Rhái yn synu betb sy'n boil, 
A rbai eraifl yn fy ngwatwor 

Yn y galar inw ya' rio'd î 

Rhai yn U Imln dro.iwy'n deilwng, 
Gan y uu>stwng ataf fi ; 



• Miíd^i», 1M7. 



ProJi(ì.d y Cymro metvn Gwlad Estroiiot. 



179 



l>cchreu gufyti imi'n gynar, 

ra'in mue {;alar arnat ti ? 
BotU yw'r mater. facbgeM, í!y wed, 

Dyn) gly wed ini'u awr, 
I*tt'm yr wyt ti mor ildigalon, 

Gycía üyuion ar y Uawi 7 

r>ynn'r djigrau'n decbrcn ffrydia 
Ac yt» intü Mawr yu llyn; 

Haws oedd Ucrain ua lleraru 
Wrtb liiraotbti y pryd byn : 

mor aiibawdd dwevd teimludan 
A'm profíudan chwerwon dwya, 

VhXì y gwelsant tìnau t'elly 
Yr oedd hyuy'u belli o bwy?. 

RHAN TI. 

Dechrenais ddywcdyd yn n\rr 
Mown geiriau galarus yn wìr, 

<) herwydd fy biraelh oedd fawr, 
A dyddiau fy ngbalar yn bir ; 

'Does ddouiaii all draethu fy ng^'yn 
Pan sefwj'f yn ayml u ayu 

1 gotîo'r pyteiUacboedd fwyn 

Vn Nfibymru auwylaf cvu bvni 

Yn nghanol cyfeiltion fy nbad, 

Rhai gafwn hob gweryl yn su. 
Mor anwylyw gcnyf r'ben wlad, 

Pan gofiwyf y cyfan a fu 
O ddechrea cychwyniad fy nhaith 

Hyd hcddy w — bur addien ddifrad t 
Ond amser ni erys 'rai traeih* 

O'm lianes yn mwthyn fy uhad. 

Pan oeddwn yn llcngcyn bach U(mi« 

Hob feddwl am ofìd y byd, 
Yn chwareu ar ael y lus front 

Can'fl hyny a lanwai íy mryd, 
Vnghyd a'm cyfoedion fflwch bach, 

Oan gydyoìddifyru bob plaid } 
Yn heinyf, yn hoenus, a iach, 

Yu fynych yn nghanol y Uaid. 

A minau a'm te^an bach tlwn, 

Ni chawswu braidU roddi un cam, 
Na tbroedio droa drotbwy y drws 

Heb ofal manylaf fy mam ; 
Fan oeddym poewn bwtbyn yp byw, 

Yd agos i eglwys y llao» 
A elwir Iftansamfed gwir y w, 

'Ewy*a oofio yn gy wir y man. 
• » « « 

Mor feloa y taimlwi» pryd byo, 

Fan oaddwn yu ddiddig a mwyn, 
Yn chwarea fel oen gyda'r mvn, 

Yn fal^an djuiwed ur dwyn ; 
Ond buan diflanodd y wawr, 

Aeth beibio fabandod fy oes, 
Mae'm dydd o helyntiou yn awr 

Er'a deunaw o flwyddi'ullawn croes. 

Rwy'n çweled fy amser'n myn'd draw, 
Yn frtan daw diwodd fy nydd. 

Mowo banM gor-ddyniou ma's la^, 
Bbyw soa am fy enw a fydd; 

Ond otfiaf tra gwélo fy lor 
Ya cren i*m cadw yn fy w 

• TrteihavTd. 



y •^■'^ •» •"•^' 



I 



Am (fryndiaa tu arall i*r mor 
Adewais mewn hiraeth, gwir y w. 

Pe meddwu ddwy aden yn awr, 

Ebedwn aredyu y gwynt, 
Mor gyflym a dorau y wawr, 

Panddel y boreuddydd, ueu'ngynt; 
Yu ol uwch boll ddwndwr y don, 

Ni 'ruswn ne^ byddwn i'r lan, 
Mi dynwn yn union o'r broii 

J blith fy nghyfeiliioa o'r bla'n. 

O cly wai fy ngbalon yn awr 

Yu euyn serchiadau ar dán, 
Yn nghanol anwyldeb mor fawr 

'Rwyf bellach bron coUi íy ugbàn ; 
Ond och ! fy adeny Jd nis caf 

I erwydro mor bell a'r hen wlad, 
Anghoíio 'ngbyfeiUinn nis gwnaf, 

Nac adaii ben fwtbyufy nhad. 

Anghofied y ceilîog ci gán, 

A'r adar cu trydar yn nil ; 
Angtiofied y defaid eu gwlau. 

A'r coedydd i wisgo eu dail ; 
Ani;hotIcd 'r amaetbwr i bau 

Ei wcnith eleni a'ì haidd, 
Angbufied y Uwyuog ei flau 

A*r bngail dyddorawl ei braìdd. 

Anghofied y morwr y Ily w, 

A*r gw^ylwyr j»a bryd daw yn noiy 
Angbofied Yictoria pwy yw, 

Anghofíedy mcddwyn ei ffos, 
Aiigbofied y nefoedd roi gwlitb 

Y gwanwyu yn gynar a mwyn, 
A'r g*Iomen'ei chydmar am bytb, 

Anghoftad y iamog ei wyu. 

Aogbofied yr aeront ei bliag, 
' A'r Hysiau eu hamier i gyd, 
A'r ili amryliw ei wiag, 

Aoghofied y roeillion eu pryd } 
Anghofied 'raiighyfiawu wueud cam, 

A bwythau'r cwniogod y graig, 
AV wyryf diriogfwyn ei mami 

A'rgwr calon-dyner eiwraig< 

Angbofied y wreigen et gwr, 

AV bacbgen pleotynaidd ei dad; 
(Hd byth niê amghop»/ fr dio'r 

Angnofied yr eos ei di^nr 
A'x llinos y Ilanercb a r Uwyn, 

A'r ynadt gyfiawnder yn lán, 
A r oadield i newid en crwyn. 

Anghofìed y ddneor roi bwyd, 

.Ac yntau'r aaifuil ei gnoi, 
A'r eneth daeogaidd ei uwyd, 

A'r ewig i fwrw ei IIoi ; 
Anghofied y èwatiwyn ei bryd, 

A i chan ebargofied y gog, 
A'r blodau plygeiniawl i gyd, 
. A Lloegr i godi ei Uog. 

Ei einsiou anghofîed y gof, 
A'i ddwliii aoghofìed y ffol ; 

O/íd byth niê goUjfngaf dro9 gof 
Fyffrtfttdiaìi adcìcais ar ol ! 



I 



t Orsn^. 



* Jiuties. 



Èalchder. 



179 



■ 

r 



Aoghofìed y wawrddydd ei lîe. 

A'r i'wyìlwcb ei ameer i ffoi, 
A'rhaalwen ei daiih yn y ne', 

A'i gylchau reolaidd i droi. 

Anghoöed y fwvalch ci tbon. 

A'i cbynçanfl ar gangau y gwydd, 
A'r mudan i dewi a son, 

AV mcusydd ddwyn llyíaid y dydd ; 
Aoghofied ŷ baban bach fflwchŶ 

Ei degan a mynwes ci fam, 
Anghofied pysgodwr ei gwch, 

A'r llydood diniwed cu llam. 

Anghofied y barcnd ei nylb, 

A'r eryr ororan y gwynt, 
Ohdjínis anghofiaf bylh, hyth. 

Pvy oedd fy nghyfeillion hoff gynt . 
Ac er nad wy'n gweled eu gwawr, 

'Bwy'n teimlo fy hunon yn well 
Wrth gofiö am danynt yn awr. 

Draw, draw yn yr hen-wlad Bydd bell. 

Anghofio am danynl nis ^wnaf, 

Tragwelir goìeuni y líoer, 
A'r haulwea oleulawn yr haf, 

Tra gelwîr y gaoaf yo oer ; 
Argraflwyd yn ddwys ar fy nghof, 

Yr hen gyfeillachaa tra niwyB, 
Yn nghwmni hen Gymry di-Öf.lí 

Ar ijyd gleuydd glandeg a glwys. 

Yn nhymor y gwanwyn teg barJd, 

Panydoeddpob gŵrlhddrych yu llon: 
Mor hyfryd oedd rbodio yr ardd 

Ar adeg boredig fel bon, 
A fyUu heb ballu yn rbwydd 

amgylch ac ogyîch pob man, 
A gweled y blodau mewn llwydd 

Yn dyfod i dyfu i'r lan. 

A myned yn mheîlach na hyn 

I'r dyfl'ryn njcillioDawg a mwyu, 
A sefyll a ayllu yo syn 

Ar braugciau yr ebol a'r wyn ; 
Tra difyr, dyddorawl jn awr 

Ywiramwy a thremío y ddol ; 
Mae'r Uydnod yn Hn ar y llawr. 

Yn Uamo yn mlaen ac yn ol. 

Ysblenydd yw'r meusydd o'r bron, 

Mor llowen y w llygaid y dydd ; 
F«cfawardd y briarllu mor llon, 

A'r blodao'u perarogl a rydd, 
A'r ffrydtan grisialaidd eu gwawr 

Arianliw poredig ea gwedd, 
Trwy'rdyflryn yn treiglo i lawr 

O'r gloey w ifynbonau mewn hodd. 

Mor desog oedd rhodio y dydd, 

"Yn Dghwmni y lìangciao dinam, 
Trwy'r roeusydd porfaog a'r gwydd. 

Yn Nghymru, gwlad ánwyl fy main, 
Mae rbywbeib yn rbyfedd yn bod 

'Yn hanea ben ffryndiab fy oes ; 
T«imla8om yn naẁcn erio-d 

Wrth gynnol cynadledd y no». ' 

Eisledd'som do lawcr i awr 
Ar ddiwádd ler-ddyddiau diludd : 



1 



{ 



Ad'«fi»no hvny yn awr 

ü;y'n pcri fy mlii'ofiad nior brudd ; 
O'm onwyl gyfeiHinn i ?ynt 

Nad nllwu ddod beddy w i'ch rliih. 
Mi wylwn cvn g()fvn cích byiii 

Lon-ddagrâu gorioledd **el gwbtb. 

Doe'r hen gyfcillachnu i'm bryd 

Ku rbyngom a'n gily<Id erio'd : 
Nis gallwn pe caffwii y byd 

A pbcidio vn llawcn a bcd ; 
Rwy'n meddwl dechreueut yn rbwydd 

A cofyn sut troiodd i ma's T 
A gefaisl li lawer o Iwydd 

Yn n«»wìad yr America fras ? 

Cbwi aclbocb yn ddiangol i dir. 

Pa fodd mae dy fam a dy dnd T 
Mi garwn gjt;l clywcd yn wir 

A ydynl yn hoüì y wlad ? 
A míiiau inyneswn m<»wn bry* 

I adroibl y cyfan o fn ; 
Llawenvdd a lenwai'rboil ìyn 

Yn ngbanol cyfeillach m<r gu. 

Ac yna meddyliwn pryd byn 

Y denai 'nghyfoedion yn mla'n. 
l Bìglo eu dwyíaw yn syu 
Nes gyru'r gyfeiUacb ar dan ; 
' A phob un ofynai fy hynt 

A deimlai'n ddymunol and dro, 
Vr ben gydnabyddiaelli fu irynt 
■ 7u wylaidd a alwcnt i go'. 

' Oul beth dal dycb'mysn fel byn 
' Am gwmni anwyliüid fy hedd. 
' Pan rvddo'r Morwerydd, fawr lyn. 
Yii fatal rhag cauibd cu gwedd ; 
Un cyfaill ond feso nid oes, 

Yi ffyddlon i'w eiddo 'mliob man, 
Fe'n harwaîn, fe gwared o'u loes, 
Fe'i» cyfyd o'r anial i'r lan. 

LLINOS LLANSAMtrp 



II Mnsir. 



i BriA. 



5; Aft-^-^iol. 



BAIiCHDGR» 

MR.GoLTOYDD.-Penabnjsŵnw-edi boÌ 
morhynod o brysur ar ol dyfod tV^^^^^^^ 

-ynawr am gongl o'ch cy loeddiad dyddorgar . 
ond gwyddoch am Amencn. roai ''go ([htnd 
y w hi yroa, o'r hyn lleiaf. felly y g«;el«J«, ' »^" 
luáU y mae eiihriadan i bob reol. felly y 
ona lei ^ """,., -«nvf dden'' mvnod o amíor 
ewelaiB mau lod genyi "**V^» ™r "q««.„ i>r. 
i'w heb«'or ianfon rhy wbcth i'r " Sereu Or- 
irwinolî'^ ac o wiri.anol bclhao a wibieni 
eZ i'Dì Wy^M yr oedd balchder yu un ;- 
fel y V tynwyd fy sylw aio y waith bon 

O'r bo'l bechodau ag y roao y rneddwl d>n- 
ol wedi ei ddarosiwnçî i^dy nt n.d oes un wed. 
«wreiddio yn ddyfnach na balc hder. Ma« 

lluaws oarwvddioD i broh el f.idoliaeth.>nol 
rCdiad. meídwl. a S"ddau .v>.wyr ^. berch- 
■enog. .Mao V"b nn yn e. de.mlo yn.d'l''e.h»". 
ic cto vu rhyleddu ei «eled yn ei gymnird- 
Tg mI" b.îchder dyn yn yniîjod, yn t^na 



ISO 



Calfuria am hyth 



,»» --^— -— •^'í,^ 



•^ " 



hTtrncli iiu ddvlai foil va falch. sef el bechad- 
lisrwydd, ci aawYboduelb, a'i dnu'oi. Pe na 
biiasui yn greadur pcchadurus, ni buasai yn 
ddaro!»tyngcdig î uwyd 8 cyfudodd oddtur 
ddwfti ddarostyngiad ei uatur: pe na bua^i 
yn groadur anwybodua, buasai yn deall nad 
ocdd gaiiddu ddlm i fod yu falch o'i blcgyd : 
a phe ua buasaai yr hil ddynoi yn drueuus, ni 
buasai yn cael gafael ar drueiniaid i fod yo 
wrthddrychan cydmarol o flaen eu llygaid. 
wrth ẅueutbur yr hyu y mae eu nwyd yu cael 
ei chyntiyrfu. a'r byii sydd yn gwneud i uu 
dyn ddyrchafu ei buti goruwcb y llall. Ac 
oV holl weithrediadaii dy'nol, bulchder y w yr 
un sydd onfyu\chaf yn cyrhnedd ei amcan : 
oblegyd tra y naao yn ymi^eisio ataurhydedd 
a dyrchafiad, y nme yu medi gwartli a diys- 
iyrwcb. 

Mae pob dyn ynnattrriol i ymfalehio yn yr 
hyn y tybia y bydd yn rhagorr ar ei gym- 
inydog. Rhai a dybiant eu bod yn gryi'ach 
naV cyffredin, eraill a gredaut eu bod yn 
barddach na'r cyH'redin ; a'r trydydd a yetyr- 
ia «i hun y cyfocthocaf yn y r ardal, ac arall a 
farna ei bun yn ddoetbach na*r Uuaws, tra y 
daw y Ilall yu mlaen, ac a olrbçinia ei achau 
gan yroffrostio yu ei berthynusau. Gwir fod 
nwu ^n uu dwf iawn, gau ei fod wrth ym- 
Ifrostio yn nheilyngdod rbui eraiU yn ar* 
wyddo iiad oes dim yn perthyn iddo ef ; eto 
caf nodi i chwi uq ynfytach ua bwn, scf y dyn 
«ydd yn ymffrostio yu ei becbodau. Dyma 
adyn sydd a*i o;*oniaut yn ei gywilydd—- gan 
ei fod yn ymfalchio yn yr hyn sydd yn warth 
iddo. Eithr o'r hoU feilchiou a nodais, hwn 
yw y gonestaf weili y cwbl, gau ei fod yr 
iinig uu sydd ya ymtt'rostio yn yr eiddo ei 
htin. 

Megys ag y mae balcbder yn boUol groes 
yn ei uaturi ostyn^eiddrwydd, feUy üefyd y 
niae yn ei elTeithiau : oblegyd tra y gwna 
gostyngeiddrwydd gyfeiUiou o elynion. felly 
bofyd y gwna balchder elynion o gyfoiUion. 

Ac nid yn nuig y maeyn gwneuihur gelyn- 
ion o ddynion, oud y inae yu gwneutbur Duw 
yp eiyn. '^Yr uchel o olwg a'r balch o galon 
uis gallaf eu goddef." meddai Duw. Dech- 
reuodd^n v uefoedd. a tiierfyna yn uSera — 
avvydd i fod moffys duwiau a gynhyrfodd ein 
rhieui cyotaf i twyta o'r tfrwyth gwahardd- 
edîg. 

Balchdor » esgorodd ar y cruglwytb ieith- 
oedd sydd yny byd. a droes Nebucbodoiiosor 
yu anifail.arweiniodd Hamnn i'rcrogbren, ac 
a laddodd Uerod gau ysfa bryfedog. Gan 
í^ywy» pwy nadííywedai, ''Oldiwrtbfólcbder 
gìoared m, Argíwÿdd daionvi.*' 

Rtmsen. William Jones. 



CALFAaiA AM BYTH 



Faínt o elw gefftlfl heddyw, 

lHrbyB marw cbwerw loea t 
FaiatoaurCMlfaria gefais 

O arinndý inawr y grorn ? 
Hen ariandý Wawu Calíam, 

Pwy a draetba faint ei stor? 
>Ta<» c'ii Alpha i»c Omrpi, 

A'i r.tfîf»nn(îcr I'cl "^ mor. 



Yn Nphalfiiria mae fy mywyd. 

Vn Nghairnria mae fy bftdd. 
Yn Nj.'balfarin byddai marw, 

Yii Ngbalfiiría byddfy mcdd; 
O Galfariaad^yfodnt 

Gal farÌH af i'r ntíi, 
Ac a ganaf am Oalfaria 

Fawi dt ddiwedd iddo ef. 

Knw anwyl yw Calfarìa, 

Lie rbyfeddftfdan y nef ; 
Yno rbwymwyd ben gytbrculiaid 

A thragywyddol gaawyn gref ; 
Yma rhwygwyd penau dreigiaii, 

Na ail tneddyg wetla'a briw, 
Diolcb byth am bcn CalfHrla, 

Lle cymodwyd dyi»a Ihiw. 

Wrth gyflawni'r gamp ryreddol, 

Rho'w'd yrhaui mcwu amwit»gdu; 
Rhwycwyd creigiAu. 'gorwyd beddai^ 

Daet.i meirw i ofyn.'-Bcth n fuì" 
AlUudtoa'aflan yn gehena. 

Brodorion gwyninn nefoedd fry, 
A thorf dirifo wlad y cystudd. 

Á gofiant bytb affi " betb a fir." 

í!.Inẅer darîuti o Galfaria 
WoBcd yn raoreu oea y byd*. 

Ponreiadu pen Calfaria 
Wnai'r cysRodau oll i gyd ; 

Wyneb ddrych y «lorf broffwydawl 

1 Gnlfari.'i oedd drwy ffydd ; 
Prif-gpm 5 Duwdawd a gyflawnwyd 

Ar Galfaría ganol dydd. 

Fan bo'r mor fel pair berwedlg, 

A'i donau dis: yn Ilawn o dan. 
Defnyddiau'r hyd ì gyd yn toddi, 

A diddymu ffd u'r bla'n ; 
Yr baul yn dítfodd yn dragywydd. 

Angnu'n trengu o'r newyn du. 
Plant Calfarin'n fyrdd myrddíynaa 

'N gwladda byib yn Salem fry 



Qìyn Maehr, 



AlltüW 



I.LYTHTR YSGAR. 

Mr. Gol.— Wele yn canlyn lythyr ysgar, 
i ty mriod cyntefíg (sef diod gadarii) wedi ei 
ysgrìfeDU a'i roddi gan un a fu yn ymarferyd 
gormod a hi, ar y 4yiid o Orphechaf. 18i9 : 
Fy nghobaith a'm dymuniad y\v 'gweled 
ychwaneg o'm cyd«genedl a phawb eraill yn 
dyfod allan o du Bòbr\vydd,ac y gwelpawb 
crefyddwyr mai eu dyledswydd ydyw, ac ya 
eu plith aelodau a gweiuidogion y Bedydd- 
wyr. 

PiUsburg. I5s o*r Bcdtddwtr. 

Cynnygir olrhain yraa yr achos oV yagar- 
iad, ynghyd a phroH cyfrcithlondeb ymdayg- 
iad o ysgar á hi, (aef y cwrw a phob mato o 
ddiod feddwawl); gwrthbroíir hefyd ddadU 
euon dengar a thwYlIodrus yr hon a ysgarw yd, 
pa rai a ddefnydJia bi mewu trefn i ddar- 
bwyllo ei ben ffrynd i*w choleddu rbagUaw. 
Caiíf dwy Iythyreu cu dòfuyddiu i arwyddo 
y pleidiau^sef I. am y person a B. am Mr8< 
Beer. 
Yr ydwyf fi. I., yr hwn ydwyf yn byw yn 
j nhirmachlud haul, yu nyfTryn dystryw, ìle 
I mae arlar y uos yn cartrefu, a pbob cabledd- 
i auyn cael cu bytheirio gan ei breswylwyr, 
yn rhoddi i ti, B.. wrth dy enw, ueu os 
• «f 9 i ti CYfpnw, ao vn ol cnsv dv lc, a lle dy 



f 

Lìÿthyr Ysjar. 



181 



■^-- - »^ V.' 



líortbjncna, ler •wjddfa lâtan a thriglaD 
trawider.ya mblwyf dystry w, a chymmyd- 
ogaelh oeuwatr a gwawd. y Uytbyr ysgar 
l(wo, nea weitbred o ryddhiul, gergwydd D. 
aT., fel tytiioD o'm bymddygiad tuag atat 
yo dy roddi ymaith. fel oa byudo i ti, o byn 
allao, gael dy yttyricd yo briod i mi; ood 
yr ydwyt at uy ryddid i fod yo eiddo gwr 
arall, oa bydd rhy w oo mor ynfyd a'th gym- 
eryd yn bríod iddo. Yr ydwyf wrth fyeow, 
I., yn telio y weithred á'm Ilaw. heb fodd- 
wlymwoeud á thi mwy. Rrbyti byo, olywo 
Mt9« B.. a'r dagraa ar ei gradaiaa, yu eofya i 
I fel yma, Atolwg y gwr da, pa beth yayw yr 
oehoe eîcb bod yn ymddwyu mor angliariad- 




heb ofni dy ddigter, a byoy a wnaf fél y can- 
lyn : ''ün peth a achotodd i mi dy roddi di 
ymaitb, ydyw, am oad oedd ein príodas ar y 
cyntaf jn gyfreitblon; canyt y boreacyntafy 
cyfodait i'th. syfarfod di, fo gyboeddodd Bre- 
nin y Defoedu wae uwch fy mben, ean ddy- 
ẁeoyd, * Gwae a gyfodo yn foreu i adilyn cíi- 
od oadaro, ac a barhao hyd yrhwyr;' ac an o 
fercbed y cenedloedd eiluo-addolgar yd wy t ti : 
ao ni buott erioed yn on o bad Abraham. 
Fetb arall befyd. fel achot ydy w, uid ya onig 
ám dy fod yn ^raig odinebut, er ewir y w dy 
fod yn botain gynredin î bawb a th ^eisiant, 
ond beÇfd am dy fod wedi daogtft dichell a 
bradwríaeth toag ataf, yogbyd a phub twyU a 
allacit, net fy nghotod mewn perysl o*m 
bywyd. Daliia ydwyt tì — un o ferched y 
Fbihttiaid ydwyt ti — darfu i ti wneud cyng- 
hFair a*tb dyìŵyth i'm Iladd, a buoch agos a 
ebyrhóeddyd eich h'amcan, ti a'th dylwytb, 
i'm llodd; chwi a doraaoch taith cydyn fy 
mben, rbwymatocb fi á jrwydyn ac á rliaflíao, 
a tbynatoch fy llyeaid aiiaa o'm pen, le, chwi 
a'm dtnyttriatoch fel nad oet oa i un meddyg 
a ddicbon wellhau fy mríwian ; ao am byoy 
rboddait lythyr yt^r i ti, mewo peDderfya- 
jod na bydd i mi ail-ymwnend â tbi, ond me- 
gyt .á rhy w ddihiryn arall o hyn allon. Peth 
arall hefyd tydd yn achot o hyo yma ydy w, 
ám dy fod yo fy ysbeilio yo mbob ystyr; do, 
ti a'm bytbeiliaitt o'm cyturoo, to o wir blet- 
er, o'm bariao hefyd| agot y cwbl a feddwn— 
chwertbinaitt yn fy agwyneb, ao ar yr nn 
pryd a'tb law yn fy llogell i ddwyo fy arian 
a'u rboddi i'r tafarowr ; le, Iladronet erchyll 
ydwyt ti — ^nid ytbeiHo palatau breninoedd a 
gwyr mawríon'yií unîg ydẃyt ti, oiíd hefÿd 
Redrataeiddo y tltfdion a'a ptaot; ac er fod 
llawer o arolygwyr amat tîf a ehymhellwyr, 
ucbelwyr, ac ardrethwyr, er hypy bylh ni 
cboUi ac ni adewi di dy arfer. Myfi a gefait 
brawf d^ fod yn llawn twyll a rhagríth i gyd. 
Dongoaatttliw daoddi allan— chwarddaitt yn 
ff lly|aid, ood o'r di wedd bratbaitt fel aartt; 
oo» y nleinea» ti a dorchaitt lawar dyn eowog. 
chwaethacb fi. Rhoddaitt wenwyn a wer« 
mẃd i lawer; le, ti laddattt, do, éloedd, cyn 
yn awr, a cblwyfaitt dorf braidd ddiríf : ac y 
Maa y cMdyf heb ymadael á thŷ llawer un 
o'th oofaoa dt. He^d, an boeth ao ymryton- 
gsr kwn ydwyt ti ; oo yr ydwy t yn caru 
cjnhm s a tb gariadaa • gymerant «m twyllo 
Crr. rr 94 



genyt ti bob on i gredu mai efo ydy w y gwr 

Soreo : arweiniaitt rhai Ì gael eu cìwyfo yn 
ust, ao eraill i dagfa marwolaeth: lo, yr 
ydwyt yn waeth ná aíary waodlyd, Jetebel 
ydvryt ti. Mae Ilawer o broffwydi Baal, a 
phrolfwydi y Ilwyoi yn swledda ar dy fwrdd 
di, er mor halogedig ydyw; myfí a'th gerait 
yn rhy hir, ae a*th ddilynaît yn rhy agos, 
ác otíi bitasai i laihp dánliyd gael ei goleu') 
mewu Ile tywyll, nés daogot dy dwyii a'tli 
ddrygioai, diaU y buasit yn fy nywys î yn y 
blaun nes sUddo e honof i'r ty wvUwch eithaí. 
Ile nad oes gwawr by wyd oytÌi i dori'— Jiat 
ond wylofain a rUingciaii danaedd." F.rbyti 
hyn. cfy wn hithau yn tteb, gan ddywedydyu 
ddigon digy wiIydJ yn fy newynob : " Mr. ì., 
dear me,^' ebe bi, " pa wallgofrwydd a pheu- 
Wendid sydd wed! eicb meddianna^a ydych 
ddim ýn ystyried y dai mi miwr yr ydwyf 
wedi ei wneathur t ohwi ac eralll lawec 
gwaith; myfí a*ch caJwais iHag Ilawer paag 

ddolur ac oddiwrtb etf««ithiaa ánwyd lawer 
gwaith ; a disychedais chwi gaónoedd o 
wetthiau, le, rhoddais chwi mewn anghof n 
eicb goüdiau, a Ileowats chwi â tlawenydd, 
a rhoddai» i chwì gwmpeini Ilawen lawer 
gwaith. Ystyrívvch byn o ddifrif, ac os na 
wnéwch gymmaint cyfoiUach á mi ag oedd- 
ech yn wnond oV blaon, atolWg gnlwer eich 
enw arnaf, a rhoddwcb í níi ambeU i nobU 
kis$ ; ac O, na ad ewch i mì farw mewa 
gweddwdò.'i er dtm; canys m^yfl adJiwyg. 
taf o byn aUan oJJiwrth fy meíau ; gaabyny 
na fwriwch fi aUaa m'awn gwartli." Yn.ì 
chwarddodJ I., ac a dJywoJoJJ, '* Ymaith á 
thi \ ac na thyred ataf íi mŵyach a'th dafod 
gweoieithlyd. Deth l pa ddaioni yr ydwy t ti 
wedt ei wneuthur i neb erioed ì AÌ ti a all* 
asai gadw aUao ddoluriau ac anwyd 7 Ti, yr 
hon a beraist lawor pea a choluddion dulurus. 
a feiddîa ddy wedyd y fath beth 7 Ffei .' rhsjç 
dy gy wilydd ; ao ot disychtfdaitt 6 ambell t 
waith, gyraist fwy o syched aruaf yo y cao- 
lyoiâd ; ac ot peraist i mi anghoBo fy ngbofid 
ambell i dro. ti a ddaotbost a mwy o ofid yn 

01 Ilaw yn ei le ; ao os rboddaîtt i mi gwm- 
peini llawen. ti a'm hymddifadoitt o'u gwotl 
nwy a ihitnau. Gwybodd na chei olw fy 
enw i aroat mwy, os oertb a gaf. Dot yr oa 
ffiáidd-^ a'th nobh kiii, at dy dylwytn; ca- 




ébe hi," yr ydwyf fi yn ddaiiwn' yn fy lle.*^ 
'< Yu dy le yr ydwy t yn dda, ond nid dy le y w 
bolian dynion ; canyt oi wnai di ondcythrwfi« 
drwg, a choUed o'th oaod yno; oo y mae 
Uawer dan y fanteU Fabilonig, weds anwylo 
gormod arnat ti, neto'rdiwedd i tieu gwnoud 
yn ytglyfaeth I wrthgiliad. 0*m rhaa ì, ttop. 
ed dy rodiadaa a'th dapiao; tyched y colwrni 
oH, ao aed y barOaa yn gauddrylt : cadwer 
awahaoiaeth rhwng y pethao tydd a owa- 
baniaetb rhyngddynt. Yr ydwy t ti ya ddwy- 
ry wiog, fel mulod : nid Duw a*th woaoth 'di 
fel yr ydwyt; ac nid oeddat yn bodoU yn 
Edeo oyn y cwymp. Owareder pawb rbag. 
ot yn hytrMh na liadd oooidioet, elwyfo, din* 
Tttrio cymeríadan, tlodt tetflanodd« Uan«rV 
byd â defnyddiau gwawd, poa9uU y eynwy^ 



l82 



Dull ac Agmdd Gwrandawyr Ëfengyt 



ol, baiarno a cbaledn yraimawiol, gwanycba 
pwerma cyrff ac eneìdîao, &c. Hyn, ynghyd 
a Uawer ycbwaneg, vdyw dy effeitbìaa din- 
ystríol dì. Nid oedd angenrbeìdrwydd i mi 
gael awdurdod oddiwrtb y Pabf nac aníbn 
ychwaiib at benaetbiaid j deyrnas am awdar- 
ded, fel y gwnaetb Ham yr Wytbíed yn aeh- 
o8 Catherine, i'th yigam ai a*th adael ; canys 

Îmae awdurdodan y nef genyf, a*m eydwy- 
od heíyd yn cyd-dystiolaetbn mae fy ny- 
ledflwydd oedd gwnead felly ÿ ao o» trístaa 
dî, Itawenba y rhai a ddymnnant fy ngwir 
lesad ; ac o dangoti di daigofaint taag ataf, 
bydd dy well yn debyg o'm caro ; ac ob bydd 
dy byrth di yn gaaedig taaV bwyr, bydd 
gwell pyrth yn a|[ored : ti a gauaist byrth go- 
gonîant, nea o leiaf ti faoet yn acbos o byn^ 
o flaen Ìluoedd ; eitbr mae d vdd dy ofwy di- 
than ya agosbau. Byddi fef Babilon ar îyT- 
der— -rbwymir maen melin am dy wddf; a 
tbeflir di i eigion y môr. Dydd a noB drwg 
wy t ti. Wele ni yn ymadael, a ^obeithio na \ 
chei di genad i wneud cymmamt o gam á 
neb ag a wnaetboat á mî ; a cbefaia lawer o 
gamgybuddiadaa o'tb acboa di cyn yn awr. 
Na tbyo ycbwaoee o ddagrau o lj|rgaid dow- 
iolioo a gwragedd tlodion. Cy wiíyddia yn 
n|bolea baul ; ac na chynyg rwystro efengyl, 
citbr gad chwareo teg i'r Seren foreu ; ac na 
cbwanega i ail-groe8boelio Arglwydd y by w- 
yd. Mae gwaith golchi dynion oddiwrth dy 
aflendid di ; ac nid oea dim ond ei waed ef 
yn ddigon effeitbiol at y ewaith. Diflasdod 
a fyddo yn dy dai di ; yn flìeidd-betb yagym- 
unflyd ^ byOTOt ti; tydi a foost yn acbos i 
raddau i ysgar rhyngol fl á'th well di. Yr 
ydwyf finau vn breBennol yn y^garn á thi- 
thao : y daríodedigaetb, y govtt a'r parlya 
á'tb gymero, fel oabjddetyn acboao íygaid 
a tbrwynau cocbion i neb dynolion mwy." 



ÓULL AC AGWEDD GWRANDAWYR EFENGYL 



**Gwylla ar dy droed psn iyddycb yn mynyd i dý 
Ddnw ; 8 bydd bftrotach I wrsndo ottc i roddi aberth 
flÿUidd"— SeLOMON. 

T mae Ilawer o bobl yn gwybod pa fodd i 
ymddwyn yn weddaidd yn nbal ea cymmyd- 
ogion ; ond eto y msent beb ddysga pa fodd i 
ymddwyo yn addaa yn nbŷ yr Arglwydd. Oa 
y w yn ddyledawydd amom i ymddwyn yn 
barchof yn nbai ein cyd«ddynion, pa íaìnt 
mwy pan yn myned i dŷ Ddow. Cofiwn 
mai aanteiddrwydd a weddai i'w dŷ ef bob 
amaer. Y mae Uawar yn rhoddi aberth ffyl- 
ìaid,yn 

1. Yn en doU yn eerdded nea ddyíbd trwy 
y drwf. Cerddant yn mlaen fel pe na bydd- 
ot digon o le iddyot i eìatedd, a hyny am y 
cyntaf. Pan byddo dynion yn dyfod fel byn i 
dŷ yr Arglwydd, aflonyddbr y gwrandawyr 
eraiU gan drwat eo cerddediad, a tbroant eu 
penan i ganfod pwy fydd yn dyfbd ; nea y w 
y meddwl yn eael eî dynu oddiwrib y gwir. 



ionedd ; nid yn nuig y mae ymddygiadall an 
wyliadwm fel fay n yn ddiyacyrwch ar yr hwa 
a fyddo yn darllen, yn gweddio, ac yn pre- 
getbn, ond befyd ar Ddaw ei hun, ei air, a'i 
dŷ. 

2. T mae atgwedd &rt»aidd « diog ya nfaý 
yr Arglwydd yn annymmiol iawn > aef pen' 
dwpian, pwyso pen, líed-orwedd a efayagor/ 
&c Nid yn nnig y maa agwedd fel fayn eto 
yn ddiyatyrwcfa ar y pregetbwr, ond befyd ar 
y genbadwri aydd ganddo, yr hon tydd ya 
amlygn y drefn wjàà gan Ddnw i gadw pecb* 
adur. Y mae pob pecbadur a fyddo ya yr 
agwedd bou ya gwrando yn eageulnswr yr 
iacbawdwriaeth. Cofiwn byn, mai nid mater 
i gyagu yn ei gylcb 'y w mater enaid: Cofiwo 
y bydd rhaid i ni roi oyinf manol am y fatb 
ymddygiadam 

Petfa arall anaddbs iawn mewn ad^üad y w 
bod dynion yn cnoi ac yn poeri tybaoo, fel po 
byddent mewn tŷ tafarn, gan aarna eu Uya- 
nafedd ar byd y Uawr, nea y mae yn gywü- 
ydd gweled y fath fndreddi yn y tŷ lle nae 
aanteiddrwydd yn gwedda. Dichoa fod y tai 
Ue y maent yn by w yn cael mwy o barch 
ganddynt na tbŷ yr Arglwydd ; ac oa ydynt 
yn poerì tybaco yn eu tai ea hanain fel y 
maent yn y tai cyrddaa, nid y w yn tbyfiedd- 
od yn y byd fod y gwragedd «'r mercbed ys 
cael eu hanfoddloni yn aml, pan y maent yn 
gorfod glanbau y fiiUi aflendid, trwy lawer o 
boen a dolnr i'w teimladaa, &c. Yr wyf yn 
meddwl y gaH pob dy» aydd a pharch i dŷ 
ac acbo8 yr Arglwydd Ibd beb ddim tybae» 
ynei 8afn trayn yraddoUad, nen ei gadw 
o leiaf heb ei gnoi yn nbŷ Ddaw. Pe bydd- 
em yn myned i dŷ rby w wr boneddig, dang- 
osem gymmaint o barch i bwnw a'i dŷ i beid- 
io ei samu fel byu. Nid yn aml y gwelwa 
ddyn yn myned i dŷ gwr mawr gan dymp» 
ian ei draed, ? hodìo yn anweddua i mewn i'r 
parlwr, poerì tybaoo ar hyd y Uawr, penp 
dwpian, cysgn, a bowio Ÿr. gwr boneddìg 
rbwng cwsg a deffro. Nid hawdd y gaU'dyn 
ddangos mwy o ddiystyrwcb ar ddyn yn ei 
dŷ na tbrwy ymagwedda fel by n : ac oa ydy w 
hyn yn ddiyatyrwcbarein cyd-ddynion pan y 
byddom yn myned i edrych am danynt, pa 
fiiint mwy o ddiyatyrwch y w agwedd CdI byn 
ar Dduw a'i dŷ. 

Oobeitbio y bydd yr ychydig linellaa hyn 
yn foddion i'n dwyn i ymddwyn yn fwy 
addaa mewn addoldai, ac i yatyried bob am- 
•er ein bod yn fodan cyfrífol i Dduw am ein 
hymddygiadaa yn y byd. Dicbon fod ela 
bagweddaa fial byn yn acboa ei bod bi mor 
ìael ar grefydd ag y maa, trwy em bod mor 
ddifater ac mor ddisel gyda yr acbos mawr, 



Can yr Oes Dda'n àyfod—Y Cylchwyliau Crefyddol. 183 



yngbyd a'n dall diog, cjêgfjá a narwaidd yn 
gwrandoyr efengyl. Fal byn yr ydymyn 
aml yn myned i foddîoD graa yn Uawn o 
larweidd-dra a cbysgadrwydd yabiydol, a 
tbrwy byny yn can rhyngom á'r nefoeddi O 
na faaem ddoethioii, nad ystyrìem hyn. Bydd 
moddion grasa nioan wadi darfod á*n gìlydd 
yn fnan iawn. Dyma yr nnig fòddion a 
drelnodd Dnw i gadw pecbadar ; gan hyny 
gweddai i ai fod yn wyiiadwmB i wrando yn 
effino ae yn aobr, a'n golwg at y fam y bydd- 
wn yndtÜ yn foan iawn, yn gorfod rhoddi cyf- 
lii* M. £• 

CAN YR OC8 DDA'N DYFOD, 

Mm oes dda'ii dyfod felb, 

Mm oea dd«*b dyfod; 
£&Uai na chaem wel'd y dydd, 
Ottd daear yii dyaglelrle tyaá 

Tbt oee ddali djrfod ; 
Geill Dfllaii plwm gTfnertliu'r gwir, 
Ood rneswm tj*n eu herio, 

Y nd enfflwn trwy ei perth— 
Aroffwch enyd eto. 

If ee ees dda*ii dyfod feib, 
llae oea dda'n drfod$ 

Y *agi1lell dracha'r cleddyf Hym ; 
Ae iawader íÿdd 7 Hyw nid gTym, 

Yn'roesdda'adyfod; 
A éam, nld aeh, l lywio'r Uo, 
Mae'n weU i ymddiried iddo, 
Mae'riawn gyffiroad wedi ei roi— 

Aroawchenydeto. 



dda'Bdyfodfeibÿ 

Mae oee dda'd dyfod ; 
Rhyfela fydd yn ngliolwg byd 
Yn fwystlll anÜBrtfa Ilawn o Ud, 

Yn'r oet dda'n dyfod ; 
Pan ddel yr ymladd, ni ebeir oeb 
£r profi pwy ■y' i ly wio, 
Na mwradro am ogoniant gwag — 

Aroaweh enyd eto. 

.Mmom dda'n dyfbd feib, 

Mae oea dda'n dyibd ; 
Ctedoaii croea ni cheir, na bmd, 
Nm mwy ferthyrnn yn ea gwa'd, 

Yn'r oea dda'n dyíbd ; 
Ce' crefydd dori ef balehder ffwrdd 
Ac lawer gweO flodeao^ 
A chariad dnrsio'o faardid eá Itmpb 

Aniflwch eoydeto. 

HaA oes dda*n dyíbd feib, 

Maeoee4da*nckrÂKl; 
Ptm na bydd tenia'r gweitfaiwr gwan 
Yo faiea a phoen i'w ddwyn i'r lan, 

Yji*r oea dda'n dyfod ; 
Ond l^dded pawb o'r piant yn belp 
Errhoddlcyfnertb idao. 
Dedwyddach boed p« amlaf b'ont^ 

Aroaad enyd eto. 



dda'ndyfbd feib, 

Mae oea dda*n dyfod ; 
Pan na cha'r planteanTchti á gẁaith, 
O dan nac ary ddaear cfiwaith— 

Yn'roesdda'nd^od; 
Ond charan gant mewn iaehoi dir-^ 
1X9Ê tyfii'n ciTf a chry&o^ 
A piiawb dîui addyag geir cyn hir— 

Aroiwch enyd oto. 

Mae oofl dda'n dyibd íeib, 

Mae oefl dda'n dyfod. 
Cymmedrol oll y bobl dd'ont, 
A ■ereb àr ledd cenflgen ro'nt 

Yn'r oee dda'n dyfod ; 



Yn Ue cam«ddefiiydd gwnant yn iawn, 
Pẃb rfainwedd ga'i g w n e ühl o ; 
Glywèfa I mae'r dlwyglid maw^ v droed'-* 
Aniwch eagrd eta. 

Més oea dda*n dyfod feib, 

Nae oei dda'n dyfi>d ; 
Yr oll a aUwn rown at hon» 
lA pawb droi wyneb daear gron, 

Mae*r oea dda^n dyfod : 
Bydd pob ifayw help oa roir yn faiwn, 
Yn rhwym 1 nerthn'r erfflro ; 
Fe ddaw yn elthaf cryf iyw ddydd— 

Aroiwen enyd eto. 

J/fl^fdUod ú BCAOSAr. 



Y CYLCHWYLIAU CREFYDDOL. 

Maa y byd crafyddol (Prydeioîg ac Ameiî* 
canaîdd^ wedi bod yn cynnal ei gylchwyl- 
iaa yn odiweddar ; neu fel pe bai y cyd-lyw- 
yddion yn cymeryd adoiygiad oyffredmol 
(genëralrewUw) ar y minteioedd ; llawerymp 
oaodiad a wnaed yn ystod y flwyddyn mewn 
gwahanol ddulliaa a moddan ar yr hen deyra 
gormesol, er adeniU ei anrfaaith ; ond y mae 
mor gryf ac aribg, fel y mae arfen a milwr- 
iaetb gnawdol yn rhy wan idd ei garo yn ol. 
Aoy mae mor mrwys ac bylaw» ac yp eitbaf 
hjddyffi yn h<J( reai|idaetb (toctiçf ) m,ilwr- 
aidd, feiAg y mae arfao cnawdol a aoetbineU 
ddynol yn rby wan idd ei yru o*i weriyll. Y 
mae Ue i ofni (bd y cymdeithaiaa crefyddwl 
presennol yn gyfiredinol yn ymddîbyna gor- 
mod ar nerth aur ac arian, ar rìfedi eu gor- 
nchwylwyr, ac ar helaethder eu dysgeidiaetb: 
nid ydym am ddirmyga yr an o'r pethau byo» 
oblegyd v maent oll yn angenr|iädiol yn e^ 
Ue ; ond byddai yn dua yMyried yn ddwys- 
ach mai ** nid trwy la, ac nid trwy < oertfa/' y 
mae cfMl bpddugoUaeth ar d^wysog y byd 
bwn<; ond ''4rwy iy Ysbryd i, medu yr Ar- 
glwydd." " My fi a y mrysonaf à*th vmryson- 
ydd*' — " myfi a wthiaf dy elyn o'th naen, ac a 
ddywedaf wrthyt, Dyfetba ef." Ni a welwn 
yr nseîniaa a'r cannoedd o filoedd ^n flyn- 
yddoia gesglir gan wahanol symdetthaiaa ; 
ond er byny i gyd mewn dylea y maent agos 
oU ; ac ychydig mewn cydmariaeth y w rhif y 
dychweledigion ; ar acbos debygem ni yw 
fod mwy o ymddibyniaeth ar offerynaa nac 
ar Ddaw ei han, yr hwn bia'r cynydd. Y 
mae rhoddi arian er mwyn prynu eneidiau 
yn rhyddion, yn annibynol ar Dduw, mewn 
ystyr yn dìorseddn Daw — ac yn ei daflu o'r 
neillda, fel pe na bai ei angen ; ac y mae 
dysgwyl y cwbl oddiar law Duw, heb wneud 
an ymdrech o blaid ei wsitb. o'r tu arall, yn 
temtio yr Arglwydd. Yr hyu sydd eisiau y w 
cael dynion Duw, yn selo^ a gwresog yn yr 
Ysbryd, i fyned alían i gyhoeddi y newyJd- 
ion da ynsymledd yrefeogyl, asel Arglwydd 
y lluoedd yn en ysa ; ac heb gydymfiurfío á'r 
byd yn ei drefniadaa, ei foesaa, ei arferion, 
a'i fwynderaa, — ond dynion sjml, brwdfryd- 
ns, yn barod i wneud eu hunain yn bob peth 
er mwyn eniU rhai at Grist. — Btdÿddiwr, 

Diaa fod y sylw ucbod yn dra phriodol 
mewn ystyr gyfiredinol ; ond eto credwn fod 
genym lawer o weithwyr fiyddlon, o'r iawn 
nodweddiad, ar y maes ceahadnl yn y dydd* 



164 



Aifywiad Crefyddol 



iaa byn. Ac er nad oedd j flwyddyn ddi- 
weddsf yn un Itwyddîanaaft neilldaol gyda 
golwg ar rhîfedi y dvchweledîsion, eto nid 
jrdym wedi ein gadaeíheb arwyiddion o fodd- 
lonrwydd yr Arglwydd ar ynidrechion ei bobl, 
Tr b^n ■ydd yn galw arnom mewa modd ar- 
bemg am ymwroU a diwyeio, yn neilldaol o 
flaen gorsedd graa. Mor beTled ag y inadrwn 
famu y mae Ilwyddiant oénbadiaethaa y gwa- 
banol enwadau wedi bod yn ^ei^yg yr nn 
faÌDt yn ystod y llwydÿn : ond cofiwn bod y 
macs wedi ymeangu, fiordd rydd i genhadon 
hedd wedi ei hagoryd i drigfanati newyddion, 
aV rhai oedd gynt wpdi ^^ gprdoi mewn an- 
wybodaetfa a raagfam yn awr yn dechrea 
canfod <* goleuni mawr.-' 8icr y gallwn ddy- 
wedyd heb nnrby w hetraaderf **0V Arglwydd 
y daetb hyn, a rhyfedd yw yn oin golwg ni«" 

— OOL. 



CAN, YN DANGOS FFOLEDD OFER- 
GOELION Y CYMBY. 



To5— "Cioy»/an Prydai»." 

Dowcb y glewion wych gantoríon, 

Achwithag'r beîrdâionyn ddiball, 
I ladd gweddillion ofcrgoetion, 

Megys dynion cyfioo, call ; 
FTr fod y gwirdros fryniau C^'mra 

Yn tywymi fel y wawr, 
Mao rhai i w cael yn ofergoelus, 

Mewn stad aiihapus hyd yn awr. 

Dy wedant fod y diawl yn rhodio, 

Gan wnead a allo i derotio dyn ; 
Ac er ei wcPd ni wyr y cyfry w 

Pa beth yw ci liw a'i Inn; 
Ilefyd, fod y gwag ysbrydion 

Yn gwnend arwyddion yn rohob rhith, 
I'w gwel'd w^ithiau nr forcuau, 

Yn y cloddiaa mpgp gwliib. 

Y Goblin Bach a Gwracb y Rhibyn, 
Sy'n arwain crwydryn i Iwybr cro's, 

Y rbai'n arweiniodd lawer ynad, 
Ac offtirjad meddw i'r flbs. 

Wrtb fygwth bwbach ar y baban, 
Fan fo tau ocdran pwyíl a nerth, 

Oẁ ! dacw'r Goblin, meddai'r plentya, 
Fan welo bolyu yu y bertb. 

Gwel*d caowyllau o flaen angladdau, 
A chlywed Ileisiau yn y llan, 

Y mae'r ofnoj| ddyn celwyddog, 
Etddil ewibiog foddwl gwan ; 

Ife byddai gwìr eu gwag ddycb*mygion, 
A mawr y aou a'r marw sydd. 

Fe fyddai'r nos mewn Ilawer dînas 
Yn y deyroat fel y dydd. 

Pan cly wo'r ofnog lais y ceiUog, 

A*i gin ry wiog yn yr hwyr, 
Fe dd'wod ar fyr, Dydd rbyw an farw, 

Ond am ci enw Duw a*i gwyr : 
Mae cwu yn udo yn peri wylo 

Dros ein bro ao'achos braw, 
Mae dydd cymjlo^ meddaiV ufnog. 

Ac uriaj llidioj law» g^rllaw. 



nnt 



Troi allwadden yn y Biblao» 

I ddeall petfaau mawr eo pwys ; 
A ddencya floledd awyn gyfaredd 

A'i oferedd doedd dwya ; 
Hen feny wod yn rhith 'ag'famogod 

Yo medra rheibio dyiiolryw, 
A'r merchedao yn gwylio'u crytan, 

Wele'n ddiau ffbledd y w, 

Dweyd tyngbedfen wrth y talean, 

Swyno a darllen einioea dyn; 
Ni fu neb yn medru gwybod, 

Na ddo •aríoed ac ni ddaw'r 
Traddodiadau ein cyndeidian, 

Crog o cbwedlau boreu'r byd, 
Er cadw'r werin anwybodua 

Yn ofer^oelus bron i gyd. 

Mae pob creador sydd mewn natnr, 

£r ein cysur, eglur tw, 
A'r elfenau'n cyflawnru heisiaiy 

Ac anffen