Skip to main content

Full text of "Patrologia Graeca vol. 1"

See other formats


PATROLOGIvE 

CURSUS COMPLETUS, 

5EU 

B1BLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, dECONOMICA 

mm SS, PATRIP. DOCTORH, SCHPTftUDHHJE ECCUSIASTKOttl, 

91 VK iATlNORltf, «1VE GR£CORUM, 

QUI AD JKYX) APOSTOHCO ID Ml AT EM INNOCENTH III (ANN. 1216) PRO UTItflS 

ET AD PHOTll TBMPOBA {ANX. 865) PRO GUCCIS FLOUUKRUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGIGA 

OMNIUM ftUifi EXSTlTERE MONUMENtORUM CATHOLICS TRADITIONIS PER DUODECIM PRIOR* 

ECCLESIiE S/ECULA ET AMPLEU&, 

JCXTA EblTJ0NE8 ACCCRATISSIMAS, INTER 6E CUMQUE NQNKULL18 C0DICIBC5 MAIWSCR1PT1S C0LLATA5, 

PERGUAM ML1GENTER CASTICATA ; 

DISSERTATIONIRUS, COBTMENTAMIB, VARflSQCE LECTIOKIRCS CONTINENT ER llXHSTRATA ; 

OKMBtS OPEftlBUS PO&T AVPLISS1MAS EDITIONS Qli * TRIBU& N0YIS&IMI6 &ECULIS MEB0TUR aESOLCTaS 

DETGCTJS AUCTA ; 
bkdicibits PAB.TIGCL4RIBU& AKALUICIS, dlBGUlOft SHE TOMOS SITE ACfcTORES AIICUJU8 tfttOBHTI 

SUlSEQtfEHTlBUft, DOWATA ; 

4AP1TULIS INTRA 1PSUM TEX TUB RITEDlBPOSlTlS, KECNOM ET TITULI8 S1NGCLARUN TAG1NARUM MARGIKEM SUPKBIOREM 

OlSTINGtEEKTlRUS SCBJECTAMgUE MATERIAM 61GMIFICAWTJB11S, ADORKATA ; 

OPERIBUS €t« DUBII8, TIM AP0CRTPH18, AX1QVA YERO AUCTORITATE IN ORDWE ATI TRAMTIOHEM 

■wmrvr EGCLESIASTICAM POLLENTIBU8, AMPL1FICATA ; 

■nfftljMEBABIIJBtlS itoicibus locupletata; seb. pr£sertjv btiows immeksis vr generajjwis, altero 

SCILICET RERUM, QVO COSSULTO, QMbOtH) ROM SOLUM TALIS TALISYK PATER, YERLIM AUTEM CNU&QUISQLE 
P ATftUM, ABSQUE ULEA EXCEPTIVE, HI GUODMRET TffiVA 8CR1PSERIT, UHO JISTUITV G0NSPK1AT<1R \ 

ALTERO SCRIPTURE SACRiE, EI quo lectori comperire sit obvium quinam patr.es ET 

in QUI BUS OPERUMSUGRUM LOCIS blNGULOS 81M6UL0RCM L1BRORUM SCRIPTURjE VERSUS, 

A PR1MO CENESEOS USQUE At> ROVI8SIMUM aPOCaLYpSiS, COttMENTATl SI*iT. 

EMTIO ACCUlUTlSSlMA, C£TER1SQUE OMNIBUS FACILE ACTEPONENDA, SI PERPEKDA7HTUR CBARACTERUM MTIBTTA&, 

CHARTS OOALITAB, 1NTEGRITAS TEXTUS, pERFECTIO CORRECTION 1$, OPERtlM RECKSOEUM TIM YARICTAS 

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMWCM PERQUAM COMMODA ftiBiQL'E IN TOTO OPERIg DECURSO €ONSTANTER 

S1MILI3, PRETII EXWUITAS, PRjESCRTIMQUE 15TA COLLEGTIO, UHA» METHOD ICA ET CHRONOLOGICA, 

SE1CEKTORQM FRACKBNTOROM OPLSCULORtlMQCE RACTEMJ& R1C 1LMC fiPARSQM;*, 

PR I MUM ACTEM IS ROSTRA BULIOTRECA, EX OPERIBVS ET MSS. AD OMNES STATES, 

LOCOS, LIN&IA5 FQRMASQUE PERTINLKTJBL'S, COADl'XATOREM. 

SERIES GELECA 

JNQUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCBlPTOBESQUE ECCLESLE GKECJE 

A S. BAKNADA AD PHOTIUM, 

ACGURANTE J.-P. M1GNE, 
BUMtrtheett cterl wmtwwmm, 

CURSUUM COHPLBTOMfM EN SIWCLIOS bCIEhTS^ l-r.CLESIASTICJE fiAWOi EDITORS. 

PATROLOCIA, AP IH8TAR IPSIUS ECCLESI.E, ll« DCAS PARTES DlYIBITBR, AHA 5EMPE LATIICA, ALIA CHJECO-LATINA ; LATINA, 
JAM PENITUS EXARATA, VICI^Tl ET BUCENT18 VOLLMISIBCS CONSTAT, CXWTUMOUE ET nttB FBASC1S VEWIT- CR.CCA 
HUPLICI EDITIOWE TTPI3 MAN DATA EST. PRIOR GStECDM TEXTDM CUM VERSIOME LATINA LATERALIS COMPLECT1TLJR, ET 
TORdAN CENTUM VOLUMUNUM EXCEDET MlTVERUM. POSTERIOR AUTEM TERSIONEM LATINAM TANTIJM EXHIBET 1DEOQUE IN- 
TRA QCINOUAGWTA C1RCITER V0LCM1MA RET1NEB1TUR. UNUMQIJODQUE VOLITKEH GfLECO-LATINCM OCTO, invtiMftDODftU R 
MERE LATIMDM QIIINQUE FRANCIS 80LUMMODO EMITUB I UTRORIOCE VERO, UT PRETII HBJCS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, 
COtLECTlONEMINTECRAM GR.CCAM VEI. LATINAM CONDUCAT NECESSE ERIT ; SECUS ENiM, CURSQUE TOLfJMIillS AMPLITLr 
DINE* NECN05 ET DlFFICOl.TATES VAKIA PRETU ^AlUABUWT. 



PATBOLOGIJE GRJ$CM TOMVS I, 



S. CLEMENS KOHANUS. 

****** mm.* ^^^ERATUR ET VENIT APUD J.-P, MIGNE EDfTOBEM, 

HI \IA DICTA PAMBQISE, PROPE PORTAM LUTETLE PAR1SI0RUM VDLGO VENFER N0MINATA3I 

SKU PBTIT-ltONTClOHGB. 
1857 



). 



SMCVIVM 1. 
TOY EN ATIOI1 IIATPOS HMQN 

KAHMENT02 

nAnA PGMHS 

TA EYPI2KOMENA nANTA 



S. CLEMENTIS I, 

PONTIF1CIS ROMANS 

OPERA OMNIA, 

CVM GKSU IS A, 1UM DUBIA ET AL!BSA r QUA GRACE (N PR0PR1O IDTOMATE, VEL, DUPERDITO 

TRITU GRECO, SYRIACE ET LATISE TRANSLATA TANTUti EISTANT 

BT EJUS H0MINE CIKCUMFERVNTUR : 



ACGURANTE J.-P. M1GNE, 

BIBLlOTRftGK CLE*! G7IIVERI* 

SITE 
CLR5LUM COMtLKTOBOM Iff ftlKQULOft ICIMTIB CCCLEIUSTICS RAMOI EUlTOkR. 



TOMUS PRIMUS. 

— i n 1 t — - 



VBniT 10 FRANCIS GALLIC18. 



EXCDDEBATUU ET VENIT A PUD J.-P. M1GNE EDITOREM, 
IN VIA DICTA D'A N BOISE, PROPE PORTA U LUTETLE PAIUSIQItUU YULGO DENFER NOMNATAM, 

5BU PETtT-MONTROUGE. 

mi 



ELENCHUS 



AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO I CONTINEWTUR. 



8. CLEMENS I PONTJFEX ROM ANUS. 

SCRIPT! GEKUMA. 

Epistola I ad Corinthios. 199 

Episiola II. 3*9 

Epistola* diHftsd virginea (Syrian et Latine), hnerpreteD. CI. Villecourt, 

S. R.E, cardinal!- 3W 

SCRLPTA OLBIA. 

Constituliones apostolic©- 509 

Recognitiones, **&? 



LECTORI. 

Prodeuntfelidter* erudite Lector, tooc nostri dementis Opera, siye genuina, sive ipsi 
supposila, ab omnibus anliquitatis ecclesiastic© studiosis tanti facienda. H©c qua* anlea, 
nic illic spars*, in bibliothecarura angiitis delitescebant et pene sigillatim sepulta jacebant, 
nos prirai in unum collegimus et nova luce donavimus. Grandis quid em labor, sed cui f an- 
nnente Deo, non impares fuisse confidiraus. H«c nobis sit merc.es nos de re ligione Chri- 
stiana bene meritos fatearis. Vale et nostris conatibus fave. 



Ei Tvuis SUGWE, m P*iil-Momrou««. 



DISSERTATIO 

DE OMNIBUS CENERATIM 

PRIMI ECCLESIJE S.ECULI SCR1PTOR1BUS, 

(D, U NoonM, Apparahit ad Bibiitfh&am nuuatnam^ Pari sits, 1703, in-folio, p, i.) 



CAPUT PRIMUM. 

^Kixrn pauca tupertint reriptorum primi Ecttetite ga- 
culi opera; cur Deux plura interirt permUerit; et 
quid in hac dissert utiont Iraciandum tit. 

Pluiima quidem velerum primi Ecclesiac saeculi 
Patrum exstant opera* in Bibliolheca nostra Lugdu- 
nensi prOmisCde edita; Sfid nulla Aunt, mil eerie 
paucissima, quae, teros genuinosque tantae antiqui- 
utis eharacteres pree se ferre invjetis argumenlis 
deniom»trentur. Seplem quippe Ignatii, episcopi An- 
liocheni et martyris* episiolae, at> eo, uti ostende- 
mus, dubio procul sum profecine; at ills eaedem 
non ante oclavtim aecundi saeculi annum iu hit cm 
prodierunt. Ad primum Tero Ecclesiae speculum per- 
tincre nobis videntur cum Barnabx apostcli Epi- 
atola, turn etiam ires Pastoris, seu Uermse libri ; ** 
ireremur tamen ne eae quibus id! asseqnimur, con-* 
jectura, quantumvis firms $int et solids, ii$ non 
probentur, qui nee pneconceptas opinioneapossunt 
unquam deponere; ncc vinci volunt, nisi demon- 
fttrationibus inyictissimis. Porro autem quamvis 
omnibus id esset persuasum, dux tantum nunc su- 
peressent scriptorum primi hujus fctculi Iucubra- 
ttones. Bis autem quod adjungatur* nihil fere aliud 
festal, nisi prima ac lorsan secunda dementis Ra- 
mans Episiola, qua cura in BibliotheCa nostra Lug- 
dunensi non sinl excuse nuliusde iis crit nobis 
hoc in opere dicendi locus. 

Miruui sane, ac for&itan incredibile nonnullis vi- 
debitur, quod tam pauca ad nos pcnrenerinl prima* s* 
Christianorum setaiis opera. Extra dubium namque 
est plures bujusce teinporia scriptores varia edi- 
dissc opuscula, episiolag, tractatus vei alias hujus- 
cemodi lucubration**. Qua ergo Dei procidentia, 
inquies, fieri potuit, ut tam preiiosa divinorura ho- 
minuin monumcnia, quje primi esse debebant Cra- 
diUcnis nostra canates, penilus ioterierint? Verum 
his querimoniis ciio mod urn impones, si aliunde 
damnum illud, quantumvis lugendum, plene resar- 
citum intelligas Etenim omnes novi foederis libri 
scriptt.sunt hoc sceculo; atque eo plurimum adullo, 
et pene Iabente t Joannes apostolus EvangtiUum, 
Apocalypsinque suam publicavit. Quid quod et ea- 
dem Dei providentia factum est, ut iis acerbius in 
nascentem Ecclesiam s*yientiura pcrseculionum D 
lemporibus, plures cum ex apostolia, turn ex iis, 
Patrol. GfU 1. 



qui cum Christo, earne nostra induto, convcrsati 
sunt, longum in tempun Yiiam produxerinl, eosque 
qui soeculo sccundo floruerunt, habuerint discipu- 
los. Hos er^o «acris doctrin* Christian* praecepiii 
et dogmalibus, quae illi a Christo ipso acccperant, 
potuerunt imbuere : nee aliis Ecclesia indiguit do- 
ctoribus, queis, tanquam canaUbus, eadem dogma- 
ta voce et ore, sine scripto, de manu, ut aiunt, in 
manuiu ad nos tran&milterentur. Denique hac lot 
tantique pretii scriptorum jaclura doceinur, non 
aliud divings Providenlue fuisse consilium, nisi ut 
ii sanclissimi scriptores, qui onincs plerique san- 
guinem pro Christiana fide tuenda, et propaganda 
Tuderunt, illam sanguineis eflusi cruoris gutlis al- 
tius, quam charta, calanio cl atramesito, animU 
hominum inscriberent, iniigcrenlque. 

Cum autem paucissima sinl Patrum primi Eccle- 
siae saeculi opera, ilia sane co pluria .xsiimantfa 
sunt, quo majorem iidem Palres et merito suo, ct. 
sua cum Christo ejusque apostolls consue^udine ac 
faiuitiaritate sibi conciliaverunt auctoritatero. Qua- 
propler ut germana eonun scripu a spuriis ct sup- 
positiliis queant facile discerni, singula qusque a;l 
severi^es criterit!regalas» studiose diligentcrquc 
in sequcntibus disseriationibus cxaminabimus. S^-d 
prius de iia qu» ad ilios scriptores generatim ac 
unifcrse pertinent, hac in dissertatione disputan* 
dum e&t.Ustcndemus itaque quod eorumingenium, 
que studia, quae occupationes, quae nccasiones cis 
ad scribendum fuerint, quos pro&lraverinl Chri- 
stiani nominis et doctrinae hostes, ac tandem quae 
fuerint scholae seu loci publici, in quibus ii Cbri- 
stianam didicerlnt (Idem, vel alios ipsimet ean) edo- 
cuerfnt. 

CAPUT II. 

Quod futril icriptorutn primi ta-culi myenium 1 qua 
t India > occupation** cl oceationa ad scribendum. 

Extra controversial! est illns eo po£issimum o ni- 
nes ingenii sue oervoa contendisse, omneque stu- 
dium ctoperam consumpsisse, ut Evangeluim Chri- 
sti omnibus annuntiarent ; ae demoiisirata Chri- 
sttance religionis reritate, iis persuaderent earn so- 
lam, ceteris omnibus repudialis, esse ampiexan* 
dam. Hinc Judaeos variis convincebant argumentia 
Christum esse ilium tamliu, lantoquenrdore ab pi$ 
exspectalum, Blessiam, verumque Pcum. ct Pafria 

1 



fl DF OlINICUS Cp«RATIM 11 

aeterni Filium ; nine roro complete, quae d« illo a A peccata, vel nasccntes, jamque irrueples abusus ca- 



propbelis prjenuniiaia fueranl, nracula; ac Moysis 
l^gem, creremnnias, el sacrilieia ab eo fuissc re- 
fccissa el abrogaLa. 

Pagnnis autem et idolorum cuilnribus ibanl per- 
suavum fieri non posse, ul plures Siflt dji, sedunum 
tmuutmnodo esse Denni coeli et terra, rerumque 
omnium crealorem ; Cbrisumi vero unicum ejus 
esse Filinm, iiaa Palre gemtum, tit uneis idenique 
cum eo sit Deus. H»nc» in homines redimcrcl, Jm- 
inauam assunipsisse carnem, ipsnmqucquo magjs 
f.ilsorfim numinum cultu^ infandis secleribus ob- 
yr£nilatibusquc abnminandis crat conspurcalus.co 
puriores sanciioresqnc et vita ifisiituenrke et ado- 
randffdiviiutalis leges homimbns^onsiiimsse.Por- 
iii autem elsi Cliristus all impiis perduciribusque 
Judanis morti fuerit traditns» scriptores lamcn no- 
siri luculentissime osiendebanl ilKus dhiniiatcm 
innumeris, qux jpseediderat, qu;eqtic ipso nascen- 
te, morienlc, atque a mortals resurgcnle contige- 
rant, miraculi* fuisscperquam invictissime demon- 
stratarn. His addebant nos post ipsum a mortiris 
aliquando esse susciiandos, ac secundum vitas no- 
slrx opera aul suppliciis acternis afficiendos, aut 
scmpilerna donandos felicitate. Qnam quidem du- 
etrinam miraculis, a scquoque cdilis eonfiimatam, 
fuso sanguine pWumque consigiiabnnt. 

Qnos tandem ad Christianmn (Idem recens ad" 
dnxcraiit, bos priinis novas tcgis pneceplis crudie- 



B 



stigaiioue palerna cotrcebant, orrigebanlque. Alii 
deniquc nc simplkio^-es qHorumdam animi corrum- 
pcrentur, in perversa doctriitas, erroresque nefa- 
rios, ac nasccutes hrereses slylnm verlenm'. 

CAPUT III. 

De haxresum priiui stveuti ortu, progressu^ €t tnteri- 
tu % earumque ejpugnaieribus ; ac primum de ha:- 
rcsi ShttQlliit Magi* 

Yerum enitnvero adversus divinos Christian* (l- 
deiasserloresabipso orientisEcclcsis initioex erebi 
faucibus ernersenint stiipenda variorum ba?resum 
monstra : atque ut prudenler monel Theodoretus 1 : 
Cum diabolui liominumpernickm siiirct* iionexspecta- 
vit % nt apostolorum pradkatio imakscerct; sedcumpri* 
mumitlitetram coiere^et pielatis semina spargere cape- 
runty hicinterhn scmiuavituzania, idesl schismala et 
hasrescs. Contra liaec erranlium liominum porlenta, 
qu?e nor minus, quam peTseculnres, crudele el cii- 
ii05um Ecclesiie helium inlulernnl, quandoque pa- 
lam el nperie, quandoque lectins, ct occuIUus de- 
certarunt scriptores nosiri. Quaproptcr ut corum 
scripla, quibus liaercses satis obscure verbis non- 
nunqiiani obscurioribus impngnantur, facilius pos- 
slut imelligu canimdem hseresewv ortus» progrev 
sus et inieriLus breviter, sed chreet accurate cx- 
pbcvndi sunt. 

Simon Magus primominterChristianos,. ut Irc- 
nafcus 1 , Eusebitis a , Epipbanins * et Theodoretus a 



bant, informabantque qua ration e post abjectarn C mcmoiant, hseresim excojiiavit, disseminavilqne : 



Jud.ronim paganortitnve religionem uni Deo ser- 
viendum. Turn deindc eos docebant quid singulis 
quibusque esset pracsiandurn, ut geniialibus bapti- 
sm! undis Christu consepulti, ct cum eo resurgen- 
tes, nova gratia? vita, peccatis amplins non niori- 
turi, rcnascerenlur. Post susci-plum divinxrogene- 
raiionissacranieiiUim, secretlora fidci nostrx adyta 
eis reserabant clara et occinata corum omnium, 
qurc alios celabant, cum mystcriorum Trinitatis et 
Intarnalionis, turn sacrameiuorum ac pra'sertim 
Eiicbarisiis exposiiione. In primis nulcm illos hor- 
labaniur, ul in tradita fideconstanies permanercnl, 
ac pn» ca luenda quffilibct perfcrrcnt genera tor- 
nicnlorum. 

Qulbus snne tormenlis si vita eis eriperetur, 'id 
nonuulli lilieris mandabant. Seribebant vero alii 
aliorum virtute el mcrilo pra&tantiorum bistoriam, 
iiinera, pcricsda, labores , tcrtamina, passiones, 
siippl'cia, el omnia eorum martyrii acta. Alii statu- 
ta el canones, ab apostolus eorumque successoribus 
ad dorlrinae explication™, informationemque mo- 
rum 6ancita, scriptis tradebant; alii datis ad quos- 
dain Cbristianos, aut episcopos* aut Eeclesias lille- 
ris, illos aeccndebnnl ad lyrannorum persecuitonrs 
paiirntissime tolcrandas; vel graviora quorumdam 



D 



Ut magtiin, inquit Eusebius 6 , et admirabilibu* 
Smatoris nosiri apostoiis par adversarius eon&iste- 
ret. Qua ergo ratione Clemens Alexandrinus T hano 
hsevesim non ante ndultum sxculum secundum, et 
Marcionis setaicm ortuni habuisse dixerit, omnino 
non videmus. Sed de hac Clementis opinione alibi 
dlspulabitur. 

Is porro Simon Gylhis vieo Samaria} orinndus. 
plura quse miracuiis fit prodigiis oiutiino similia 
vidchantiir, magicis nrlibus patrabal. Sod post ex- 
stincium marlyrio Stephanum, I'bilippus Samariam 
tvangelii prcv.dieandi gratia se coiilulil, ibique non 
falsa, ut Simon 8 , &ed vera edidit miracula. Uuibus 
abeodem Sinione Mago cognilis, Chri&tianam re- 
Jigionem Hie professus esl f vel, ut ail Eu->ebius *, 
siuiulavil se proGteri. Cum vero inbaptizaios sacra 
Petri el Joannis manuum imposiLione Spiritum 
sanctum, omnibus plane aspectabilem, descendere 
conspexisset, pecuniam iisdem apostoiis obliilit f 
ut eumdeni Spiritum sanctum in alios trant»funden- 
di sibi facerent potestatem. Verum hac impinobla- 
tione ab apostoiis acri rnagnoque, uti parerat, 
animo confestim rcjecta, Simon in eos. debaccba- 
lu^, ruTRUm magicis arlibus, erroribusque snis 
spargendis eo perniciosioreui dedit operam, quoca 



A Piicfal. lib. r ttmm. Fab. f Lib. i ad vers, tt&m* VVi 20. * //«'. lib. neap, 13. * H<cres. 21 
*.li>vr t t. fab. lib. i, cap, f. 'Lib. u Uist. cup. 14. 3 h\h. \nSlvotnnt. a Aet viii.li el seq. •Lo^ 
Cia til.it. 



13 



PR1MI ECCLESIiE SjGGULI SCRIPTOMBUS. 



It 



omnia ficla Christian! nominis specie audacius ven- A pcrkutum a quod Christiani docebaninr contemners. 



diiabat. 

Qui a utem fuerint Simonis errores ab antiquissi- 
mU Palribus disces, Priipum eninu e* Theodorcti 
posllrenaeuin leslimonio 10 : Docuit semetipsum esse, 
qui inter Jud&os quidem t quasi Fitius apparuerit ; 
in Samaria anient , quasi Pater de&cenderit, el in re* 
tiquhvero gentibus, quasi Spirilu* Sanctis , adven- 
tarit. Neque iiis rcpugnal in nova edilione emen» 
data Augu&ini narratio ll . 

Secundo iidem Patres, nee non Plnlaslrius, tra- 
dunt Simonem sibi copulasse Hetenam seu Sile— 
nem : Qua* initio quidem, verba sunt Eusebii (, t 
apud Tyrnm urbem Phoeniees publke in Inpa- 
nari prostiterat. I Jem Simon, teste Irenaco, dice- 



djcens indifferentem rem esse idolotatriam. Imo net 
uita persecutio contra Simonianos unquam exort* 
«9t,Tertul1ianus 1B denique testatum faciv Simonis 
sectatores quemdam an gel is cuilum* superstition* 
el idololalria infeclum cxbibuisse : Simonianos au~ 
tern magia discrptina^ inquit, angelh servient t utique 
et ipsa inter idotolairias deputabatur , et a Pelro 
aposteh in ipso Shnone damnabatur. Hlud tamen 
TerluIIinno, si Iiacc vera, mi refertur, fueritejus 
mens tt scnlcntia T adversari \idelur, quod Simon 
ipse jactiiabai se angelos creasse: scque e coeto 
delapsum : Vt angelos, cum male moderarentur 
mundum t corriperel. Scd null! Hiirunt esse debet, 
si homines a veritatis via perquam longissimc ab* 



bai ; Hanc esseprimam mentis ejus concept ionem , erranles, secum ipsi aliquando pugneut, el inepte 



matrem omnium-, per quam initio concepit angelos 
facere et arcnangelos a quibus el mundum fac- 
tum c$w dixit, Addit Epiplianius ; Se summam esse 
Dei vim, scorlum vera suum Spiritum esse sanctum 
affirmare ausus est ; atque earn ipsam esse propter 
quam , nl loquitur Irenseus, Trojanum ecntractum 
est bsUum. llinc ridiculas anilesque fabulas com- 
meatus, asseverabat eos : Qui in cum et in Hele- 
nam spem habebanL.. secundum ipsius gratiam sut- 



contra se dicaiil. Et re quidem vera Epiphanius 
Simonem ideo castigat, quod de angelis qmedam 
secum pugnantia tradiderit ; Quemadmodum vero 
nugarttm suarum oblitus impostor, velut eorum qua 
aniea tradidcrat, itjnarus, se ipsum refettii* Nam 
cum dixisset angelos a se per inteltigenciam $uam> 
procreaios esse , subjecit postea f ut eosdem iltos ta* 
tere descendendo posset , figuram in vnoquoqne c&fo 
mutasse. Igitur latebal ideo, quod eos melueret. At- 



tan etnon secundum operas justas. Quod certe sec- qui quid eos t quo $ ipse condiderat, angelos tmpo- 

tatoribus suis sic ille tandem persuaserat , ut ima- itor ilte meiuebat ? 

giaeui ejar ad lignram Jovis, Helen? vero ad figuram Simon errores suos pubiicayi! primum Samaria 

Minervie proni venerarentur, easdem suffimenlis, ac in Jiidsea, dcinde «liis w locis, oppidis et civita- 
sarrifidisac lilialion'tbus colere una vereuies. ^ tibus, ac tandem Roma: ; qua in urbe animoa ho- 

Simon praelerca, auclore Epipbanio : Nomina milium iu sibidevinxil, ut ipsi tanquam supremo 

qtuvdam pr'mcipatuum et potest alum commentus est I>eo summi adorationis hanores fucrint decreti, 



ealestesque globos varios.... nostrum porro hoc $«- 
enfant ab fiequitia principatibus et potestatibus cum 
defecttt conditum. Se vero, ul subnectit Irenscns, cum 
howinibus comersaium atebat 9 cum non t&tet homo; 
tt passum , cum non es&et passu*. 

Docebai insnper ; Legem Moysis non a Deo* ul!« 
mur Epiphanii verbis, sed a sinistra quadam intet- 
tigeniia prof eel am; utineque |>rophetas a bono Deo f 
Sed ab alia atque aba inLelligenLia eowparatos 
fuisse... denique quisqvis Yeteri Testamsnto /idem 
adhibet t incurrere mortem asseverat. Resurreetio- 
neni vero mortuorum T utl referlur apud Au^usti- 



*l Claudio imperanie, statua eideni erecta in in- 
sulaTiberina infer duos pontes, cum hac inscriptione: 
Simons Deo Sancto* Narrant la men recenliores 
quidam seriplor^s 1§ ponlificatu Gregorii decimi 
lertii Lnvenlam Lujusce statute basim lapideam 9 
cui hsec inseriptio incisa erat : Semoni Sanco Deo 
Fidio sacrum, id est ul ipsi aiunt r Herculi, hois 
Simoni. Inde aulem couclitdunt Jiisiinurn, prirni- 
geoiuni enoris illius fon(cm t ob Lallnne linguae im~ 
per'uiam a Simonianis decepium, iradidisse hanc 
fuisse Simonis Magi slaluaiu. Sed scripLoribus iltis 
omnino probanduui erat basim illriiu, qua2 bis lem- 



hum , pprnegabat , sinebatque indillerenter uti fe- D poribus ultimis inventa est, eamdem ipsani fuisse , 



minis. His alias ipse, eldiscipnli ejus adjungebanl 
obscenilates, turpitiidincsque aeterno damnandas 
sileniio. Ulas tamen Eusebius Ia his paucis, nee in- 
honcstis, verbis comprehends ; Nihil tarn imptirvm 
ant esse aut excoyiiari potest, qned flagitiosissima 
itlorum, Simonis discipulonim , secta tango inter- 
tallo non superet 1 dum miser is atqne omni scelere 
coopcrtis mulieribus illudunt. 

Origenl u si credideris, Simon : Quo ptures sibi 
vararet discipulos t tusiulit de sua doctrina monn 



ipsique superposilam statuam illam, de qua Jusd- 
iius aliique Palres antiquissimi memionem ohm 
fecertint. 

Vtut sil t primus ille Iiacresiarcliaruin parens Si- 
mon Magus, a primo apostolorum principfe, Simo- 
ne I'eiro, perculsus, victus pro&trattisque est : In 
Judcea, inquiL Eusebius ir , a Petra apostolo con- 
victus est, omniaqueejus maieficia patefueta t ton- 
gitsime trans mare fugam arripuii. Hune aulem Ro- 
inam fugientem apostolus insecutus, ibidem ilium 



10 Loc. cil. ll Lib, de fcnr. cap. \. * a Lib. n Hist, cap- 43. " Lib. II Uist. cap. 13. u Lib. vi 
wnt. Cels. " Lib. de prescript, cap. 33. w Justin. Apoi. I, n. ^6 f et Euseb. lib. u Hist cap- J3. 
7 Lib* u Hist, cap, 14. 



15 



DE OMNIBUS GENERAT1H 



13 



omnemque ejus potentiam delevil el cxsUiuil : A cuttum, quern abjicere rfii fucrant, dcinceps nihilo- 

Cum Dei doctrine, prosequitur Eusebius, Romanos 

adtentusuoHlustrasset 9 Sinionistjuidem Iset potentia 

cum ipso iimul avctore breviexstincta atquedeleta est, 

Alque ut Augusiini verbis ulamiir m : In qua urbe 

apostolus Pelrtts eum vera virtute Dei omnipoieniis 

exstinxit. Qua mvis autem ille sic fuissel ab Aposiolo 

ubihtui aique oppressus, plurcs lumen relkjnit 

errorum scelerumque suorum successores. Nam ex 

hac amaris^ima radice, si Thcodorelum audias '•, 

orti sunt deed am t Dositheam, Gvrtheni, Musbo 

theii Adrianht<x t Eutijchettv, vel ulapud Cleroentem 

Afeiandrinum " ; Euigchitw, Cainistw *'. Verum 

hi.omnest cum impics karresis pratas quasdammuta- 

lionet excogiiassent, non diu durarunt, sed perpetw 



minus reiabuntur. Etstabanl ergo Eusebii tempore 
qtiidam hacresis Simoniana fautores. At cum ple- 
rosque, retcctis eorum fraudibus, ex Ecclesia eje- 
ciosesse idem Eusebius testificenir, id eerie indi- 
cio est ncc dubio nee obscuro, eos tum paucos ad- 
roodum fuisse, et quidern sub falso Cbrislianoruoi 
nomine sese oeculianies. Untie concludas necesse 
est. haeresim illam non diu postea t>er6everasse , 
el eito fuiase exslincLim. 

CAPUT IV. 

De hecresi MenandrL 

u Menander Samaritanus nenere e tico Caparfl- 

teidj K area pate ict$ seu Xa6pai ,oWttndlf5, SifttOTiiS dis* 

cipulus , fi majorem se cnteteuore ac precept ore suo 



oblivion* tradUi sunt. At si Hegesippo ikdem habere % jactabat. Quapropler nonnullis quibusdaro errori- 

vclis» quatuor priores original! duxerunl : R J*p* 

lent sectis in Judaico populo prosemhialis. Ex quo 

Yalesiushaucelicuitconclusionem : Rectius dixitset 

Thevdoretus^eas omnes ex Jvdaicis seetis fuissc pro- 

pagatas* maxime vera cum qua'dam Ularum hwrese&v 

Ssnwniana vdustiores esse videantur, verbi gratia, 

Gortliena et Dositheana. Sed vereor ul bffic Vale- 

9iuna conclusio, qua ex duabus seetis Simoniama 

vettifttioribus, alias quoque ipsa anliquiores esse 

inferi, omnibus omnino probctur. Porro autem 

Epiphanius ex SimoJie Giioslicos orlos esse ailir- 

uwl " ; Atque hinceorum quoiVnotiicos appellamus, 

vrigo profluxit* 

Teslalur Origenes f * a suo jam tempore easlir- 
j.aiam SimoniaDorumlapresim : Nunc nu$quam g$&> 
tium exetani Simoniani. De Dositheanis aulem a 
nobis paulo ante iuemoralis , baec subjungil : 
Cwttrum Doxiikeatii nee unquam flcruerunt t et 
nunc otiimno exsiincli sunt, ut t ,omine lantum ma* 
mnu » inter trigint* ctmeantur. Sed falsa quadam 
narratione deceplus est Origenes* aut ex iis, quas 
ipse peragraverat, regionibus idem et in omnibus 
mundi pariibus accidisse arbhrabalur. Scribit 
enim Eusebius **quosdam adbuc , durn vivenjt, 
eititisse Simonianx liacreseos sectatores ; Simon, 
inquit ille» fidem in Christum timutavti , ut baptis- 
tnutn futciperet. Quod quidem etiamnuw fieri ab hi$ 
qui ieterrimam ejus sectam profitentur , non tin* ad- 



bus impise magislri sui doclrinaeadditis vel immu- 
talis, novam condidit sectam, ct btcresiarcba? liiu- 
luui ac nomeit promeruit. Is ilaque euro Simon 
(tixisset summam se esse Dei virtutem, docuit M : 
Primnm quidem virtutem ineognitam omnibus, $e au- 
tem eum esse, qui mU$ut sit ab invisibilibvs, $atva- 
toretn pro salute omnium, iiis adjecit : Rcsurrectio- 
tiem per id quod est in eum bapiisnta, accipcrc eju$ 
di$ciputo$j et ultra non pone mori 9 ted perseverare 
non senescenM et immortales, Cselera f eosdem ac 
prapceptof suus errores et maglcas arles eonsecu- 
baiur. 

Nonnullis aulem explicaiu difficile videlur, §&o 
sensu Irenaeus primum Meuandri errorem esse 
dixerii, quod se pra&eeptore suo Simone majorem 
jactarct, eum Simon sumtna Dei vis ab aliis volue* 
rit audire, nequaqaamvero Nenander, Aitamen si 
Irenzei verba uttente perpendautur, baud aegre sot* 
vetur difiicullalis illius nodus. Non alia quippe viri 
sancti mens essevidetur t nisi Menandruin se ma- 
gistto suo, non virtute quidem et potentia, fted 
scientia et missione praedicasse niajorem, 

Quos Meaandriana bacresis adversaries habue* 
rit, ac-cipics a Tbeodoreto " f qui earn a Justiu 
inartyre, IrensBo v ae Origene s^ripiis expugnatam 
essetesiatur. Neqne ullus certe ibii unquftm in* 
iicias nonnibil adver&us illam a Jusliuo et Irenseo 
memorise fuisse prodiiura. Verumiamenquem The&- 



mtrtttione cernimut : qui more parentit tut in Eccte- d <*<> r etus scribit in iwodum, ipsemet procul dubio 



$iam t tanquam peslh aut lepra qwrdam irrepente$ 9 
gravmimum damnum inferunt iis, quibvt peithnum 
iSludet immedicabile venenum , quod mentibut occui- 
tant, institlare potuerint. Ac pierique jam eorum ab 
Ecclesia ejecli ttft* , cum ftaus ipsorum esset ttete- 
eta. Et infra" : Vnde ad nottram usque <statem qui- 
cmnque ejus sectam profitentur r cum se Chrisiianam 
religioTiem, pUnam moUstia et tanciiiatis, amptecti 
timutaverint , tamen et ad superstitiosum dmntonum 



quxdam alia eorum scripta, quibua bxresim illani 
planiua fusiusque confutabant, ibi indicassc vide- 
lur. Torro autem qua Men and er de baptismo suo r 
quo bomines immorules fieri garriebat, adeo te- 
mere venditavil, ca Tertuilianus egregie refeHit, et 
ridicuta esse demonstrat ". Neque (amen illud 
eensemus adjicienduin 4 quod nonnuili Tcrtullianum 
rursus de eadem b^nresi aliquid in Libro de prm- 
ienpuonibus lilleris mandasse opinantur* Nihil 



*• Lib. du Afl?r«. cap. f . *" Lib. i Hmeu Fab. enp. i. w Lib. vii Sfrom., p. 765. *' Apud Euseb.. 
lib. iv Hisi. n cap. 2. " Hares. 21, 4. " Lib. vi eont. Celt. ,fc Lib. u Hist. cap. 2. " Ibid. cap. 13. 
" Theodorel. lib. i Hxret. Fahut, cap. 5. " Epiplian, llaeres. 22. M Iren. adv. limrcs. cap. 81* 
* Lib I U&rel. Fahut. cap. 2. M Lib. de anima, cap. 50. 



17 PKIM1 ECCLESLE SiECULI SCRIPTORIBUS. « 

enim ibi de ea repeeias, nisi in libri illius capiie A cujus tamenlegi, tanquam bona: obtemperarc vide- 
#5, quod ab imposloribus ibi assutum esse cri- tut. Ilinc etiam CcriniUiani t lit Idem ICplplianiu* 
lici periliores observant. subdit « : Pauium penitns erptoduM, propterea quad 

Non diu stelil ilia Menandri baeresis. Juslinussi- circumcisiouem abdicavit. Philastrius veto arguiii 
quidcm quamvis plnres initio a Menandro deceptos CerinLhum, qxiod el alios plures novi foederis libros 
esse agnoscat; paucos tamen suo tempore super- repudiaverit : Apostolum raulitmnonaccipU % Judain 



stiles exlitisse noii obscure declarat 8I : Meuan- 
drum Antiochim mulios artemagica decephse sci* 
mas... sunlque adeo nunc qnoqueab eo reiiqui non- 
nutti , qui hoc sic profitentur. hide ergo Mcnandria- 
nanv h&resim ante Simonianam excidisse non ab- 
surde colliges ; nisi earn in Salurnili et Basilidis 
&ectas influiisse dixeris. 

CAPUT V, 
De hazresiCerinthi. 

Ccrinihus ab ipso apostolorum tempore novae 
liasreseos parens, in /Egupto, inquit Theodorelus'V 
pturimo tempore vensalus , et in phitosophish scien- 
tiis eruditutt i*emt posiea in Asiam, et diseipulos.suos 
de nomine sno appellavit.Cm coneinil quidem Epi- 
phanius, sed addit eos diclos fuisse MerinthiaiiQS ; 
Utrum vero, alt itle *'. Cer'mthus ipse Merinthus alii 
nomine sit dicing nescire me [ateor , an prater hunc 
alter eo nomine appeltatus exstiterit , adjutor illius et 
socius, id quidem soli Deo compertum est, 

Primum autem, teste Irenaeo w , Cerhubus : JVck 
a primo Deo factum esse mundum docitit, sed a vir- 
tute quadam separata , et distanteab ea principa(itate r 
qua? est super unhena, el ignorant* eo qui est super 
omnia Deo, Christum aulem, auclore Thcodorcto ao , 



proditorem honorai » EvanyeHum secundum Mat- 
llia'um solum accipit , tria Evangdia spcrnit, beatos 
manures blaspftemat. Net|vie lamen ab co integrum 
Mallhan Evangel iu in ncceptmii fuisse auclor est 
Epiphanius M ; Matifuvi Evangeiio non intearo % sed 
ex parte dunlaxat utunlur, nimirum propter genea- 
tvgiarn, qucc. ejus est carnis propria. Nee mi ruin ; 
quando quidem ea Christi gcnealogia onmes erro- 
res fujiditus evertcbaniur. 
B Cains aulem apud Eusebium Corinilto errorcm 
Chiliastarum tribuit M : Per revetationes a se , ffln- 
quam a niagno Apostoto conscriptas , portent a qua:- 
dam t quasi ab angelis sibi ostensa cotnmentus, nobis 
introducit , affirmant po*t resurrect ioncm regnum 
Christi in tertis fu/ururn, ac rumts hsiMim Uieroso- 
Igmisdegentes, cupiditatibus et votuptali corporis oh- 
noxios fore ; additque ntille annorum spatiurn in 
nuptiaiibuf festis transacjum iri. Ihtdc etiam Chi* 
liattWj inquit Augustinus vv , t>unt appellati. Id con- 
Itrmal Eusebius hac Dionysii Alexamlrim aucloii- 
lale . Aiunl eum t Ccriotunm, librum eomposuhse, 
indito Joannis nomine, dum auctorilatem figmenlis 
suis ex Joannis nomine mutnuri vellet. Sed de hoc 
ridiculo Ccrinthi commenlo alibi dabitur fusius 



. — ^_.._ w _ ..^„ — . — ^ 9 

dtias in partes, sen personam a se invicem distinctas^ disputandi locus. 



dividebal; tradcbalque Jesum secundum natural* 
ortumex Joseph et Maria, temperanlia autem, et jus*. 
titia, et aliis virtutibns exceltuisse* Wl ut ail Ire- 
nans* 6 : Plus potuisse ab omnibus t et post baptis- 
mum descendisse in eum Christum ab ea pihiapuli- 
tate> qua* est super omnia t fiqura COLUmbiB , et tunc 
annuntiasse incognitum Patrpm 7 et virtutes perfects* 
se; in fine aulem revolassejterum Christum de Jesu, 
et Jesum passum esse et re surrexisse, Christum au- 
tem impassibitem persevcrcsse, exisientem spirita- 
lem. Contra tamcii Epiplianius ", ac post eiiin Au- 
gnsiiiius 5S : Diccrt\ imjuii, nihil est writw ptissum 



Visum est imnnultis eos , qui vWenles baplismo 
non fuenint abhiti , post mortem ab Lis ftxicUci* 
gacrameiito Lllo luissc initiatos. Yeruni cum ii solo 
Epiphauii, queni de atiis polius hscreticis ibidem lo- 
qui plures existimanl, testimonio iuiiiiuuUir, id isti 
\«-l negant omnino, vel penitus iucerium esse con- 
lendiint. 

Quaulo horroci Cerintbus Joanni evangelist? 
fueiit, discimus ex Irenaeo* , qui ab aliis se ac<:e> 
pissetestalur, Joannein, cam. lavandi causa balneum 
Ephesi esset inaressus, viso intus Cerinlho, tnox it- 
iotum ex balnea profugisse, atque in hare prorupisse 
verba : Fvgiamus liinc 9 ue (one balneum corruut* in 



quidem eicrucifixum esse Christum, nondum tamen a 

mcrtuis exa latum, ac turn demnm cum mortui resur- r> Q uo esl Cerinthui veritatis inimicus, Epipbauius igi* 
miles, excitandum. Inde merilo quidem jure l" r » <l ui »* c Ebioni tribuit, memoria proeui dubU) 



(j nit omnes 

Cerinlhianos secum' invicem aperte pugnasse con- 

riudil. 

Nee minus baeresis ilia sibi ipsi in eo adversaba- 
lur t quod : Came circumeidi oportere, verba sunt 
Augusiiui M , atque alia hujusmodi tegis, nimirum 
Mosaics, prajcepla servari juberct. yam eum a quo 
lex tradita sit,bonum negatesse, atl Epipbauius", 



lapsus est. Neqiie lamtn ad expu^nandnm Cerinibi 
b;eresim ibi slclil divinus plane Joannis ardor et 
sUidium. llie- enim, ut tradii Hieronvmus" : Scrip- 
sit cvangelium, rogatus ab Asics episcoph, adversus 
Cerinthum, aliosque h&reticos. Epipbauius iT aulem 
arbilralnr Jacobum aliosque apostolos adversus 
cumdem haer^iarr ham lillcvas hi luvc verba Antio* 



31 Apotog. 2. ** Lib. n UwreU Fabul. cap. 5. " Hscres. 28. , ■«* Lib. l Adv. haws. 
rap. 2o. " Loc. til I6 Luc. cil. » De hxres. § 8. »• Loc. cit. § 6. 3 * De hares. 
rap. 8. *° Loc. cil. « Lib. de /tares. *' Uk. tit. , § 5. "Lib. mi HfoL, cap. 2«, Yid* 
Theodnr. Inc. cil. cl eumdem Euseb. lib. vn Hist., cap. 25. ** Loco cil. " Euscb. lib. m Histor* 
rap. 28.01 lib. iv t cap. 14, cl ips<- Irenus lib. 3, adv. flam* cap. o ct Theod. lib. If. * De script. 
eecies. $ niJoan. " litres. 28, ^ 2. 



19 



1>E OMNIliliS GElNLKATIU 



20 



cliiam direxisse : Quoniam cognovimue quotdam a A more procrealuin; ipsumqu* Fitium Dei progres- 



nobis ad xos esse profecios, etc. Nullus quoque dubi- 
lat Petrum el Pautum, eodem penituseveriendier- 
roris amore succenios , contra ipsum inilo cerla- 
miae* hatresira ejus confutassc et profligasse. His 
Tbeodoretus adjungil Caium , DionysiUm Alexan- 
dr'mum* Justinum marlyrero, Irenaeum atque Oiige- 
iwan. Porro aulero cum non alios qui contra Ce- 
rinlbum pugnaverint , commemorei vfr Hie docjis- 
simus, liinc non ieve ducitur argumentum baeresim 
iliam t circa Origenis tempora exstinctam f nullos 
amplius Uabuisse faulores. Cerium tanien estprae- 
cipuoa Cer>n*hi errores at) aliis poslea adoptalos 
fuisse haereticis, qui nova &ectis &uis, ul diceimis, 
uotnina iniposu^runt. 

CAPUT ft 
Tie barest Ebionis. 
. Ebion cujus norncn apud Patres doctissimos *\ 
idem ac mendicus sonat, a Mario Mercatorc * fl vo- 
catur phitosophus et stoicut phiiosophus. Eruditus 
aulem scripior qtiidara nomen mendici ipsi inditum 
p itai, quod sprelis. divillis, \olunlariam pauperta* 
tern profiicrelur. Veruyi Epiphanio Ebioni I se se 
mendicos predicant, quod apostotorurn tempore mos 
essei bona sua dhtraltere , el ad itlorum pedes abji* 
cere. 

Quo a litem toco et tempore orta sit Ebinnis hav- 
resjs idem Epipbanius bis Verbis declarat. 8 * ; Hu- 
jui faciionit exordium post UiertsolymitanaJ urbit 
cxcidium capita Quo tempore Cltrisiiani omnes cum 



stone quad am virtutis, verba sunt Epipbanii M , et 
conjunction? cum Deo [actum : proindeque adopti 
vunv duntaxat esse Dei Filium, ut eidera Ebioni ex- 
probrat Mcrcalor. Seclalores tamen Ebionis non 
uno eodemque mo do hunc magislri sui errorenvae* 
cuti sunt : Alii enimveto ab his eodem nominjt nun- 
cupetii, inquil Eusebius *\ absuriam eorum $enlw 
liam rejicicnies, Christum quidcm ex Virjfine tt Spi- 
rit u sancto gentium esse non negant : sed iidem ni- 
hitorninus cum Christum^ utpoie. Deum, Verbum 9 a* 
sapientiam Patris, ante omnia subsiitisse minime fa* 
teantur, in eantdem cum prtoribus senientiam de- 
lapts sunt. Unde eliam Epiphanrus •• : A Hi aliier de 
CUrittv pronuntiant.... Jtionnnlli enim ex eh Ada- 
" mum fuisse Christum predicant.. . Alii e caiio Chri- 
stum este confitentur t sed ante omnia creaium* ac 
spiritum quemdam esse, angelisque pr&sicre t a r que 
omnium return dontinatum letiere. Qui cum perpetuam 
iltic habiiationcm sortitus sit t quoties tibaerit t in hire 
infima delabitur t quemadmodum in Adamo dtscendit % 
el patriarchis corpore circuiufusus apparuit » velut 
cum ad Abrahamum t lsaacum et Jacob um adiit. 
Idem denique posiremistemporibusveni'iAdamiatr' 
pore conteclus, et homo visas Ml, el in entcem sub- 
(aim snrrexit, et ascendrt in ccelum, Rursm ubi ti- 
buerit 9 iia se rem habere negant, in eumque dtnlaxat 
eese sanctuns infudisse Spiritum , qui est Christu* % 
eumque qui Jesus vocalus eU y induisae, Et infra H : 
Duos a Deo constitutes esse asse*unt , Christum et 



in Peraa degerent, attjue inurbe Fella potissimum, 6 diab&lvm, quorum itli [uturi, huic prasenlis u&euli 
qua? tn Decapciitana provhicia est,, t prope Balanamm 
ac Batanitidem ; cum iltic, inquam, dptnicilium col~ 
tocassent , kinc Ebioni data est propaganda errorie 
occasto. Qui inpago quodatn Cocatoe, in region* 
Cmrnaimorum , Arnemi, et Astarotharum t et Basa- 
nitidis tractu habitare capit, quemadmodum velus ad 
nos usque famm pertulit. Poslea fero adjicit " : in 
Asiaac Romat trrorem suum disseminavit. Cam to- 
que urbs Hierosolytnitanajuxla periliorum chrono- 
logiam anno Ghristi 70 capla fuerit ac dirufa, per 
id fertue tern pus Ebion in loeis, ab Epiphanio coin- 
memoraiis, errores suos disseminare cflepii. Nee 
longo abest ab hac seoteotia Hieronymus, qui 



potestas est~commis*a ; idque adeo omnipotentis it~ 
lius mandato ad cujusque postulationetn esse fa- 
ctum, etc. 

" Hanc porro opinionum divisionem «t differen- 
liam Elxa*o pseudoprophetse tribuendamesse suspi- 
caiur. Quidam vero hunc Elxxum, seu Elceai pe- 
culiaris cujusdam hieresis , quae ab iltius nomino 
Helcesaitarum dicta est , tradunt fuisse auctorem. 
Illius porro errores ab Eusebio Bl et Theodoreto l# 
nountur; sed earn simul natam, simni exslinctam 
idem Eusebius in ecclesiastica sua Hislnria testa- 
tug est. Citatum a nobis illius locum si adire vo- 
lueris, lege etlam in eum Vatesli nolas et animad- 



Joajmenii consurgente Ebionis baeresi. Evangelium ^ versioncs. 

suum scripsisse affirmat" : Scrip sit Evan ge Hum ad- Ebienhse aulem praelerea docebant omnes lege 

versus Cerinthum et maxime nunc Ebionitarum Mosaica teceri, servandamque Sabbati celebratiti- 

d&fm* consurgem. nem t quamvis Dominicam quoque diem in Re&ur- 

Erroret vero Ebionis iidem propemodum erant , rectionis Cliristi memoriam ipsimet observaverint. 

M Cerinlbi; iia u| ille a quibusdam, quod tamen Quapropterii juxta Irenaeum " : Paulum recusant* 

IndubiUrtum omnino non est, ejusdem Certnihi di- apostatam eum kgh dicenks solo tettfp eo quod 

sclpulus fuisse asseratur. Docebat autem Cbrlstura est secundum MaUhteurn Evangelio utuntur. His quaa 

merumesse bominem, ex Maria et Joseph humano de Evangelio Hattbaei dicuntur t concinit Theodo- 



w Origen. lib. u cowl. Ceh. et I*, iv Periarch. ; Euscb, lib. m Bi$L cap. 37; EpFphan. , 
baaws. 30; Tbeodor. Hmr. Fabut. cap. h. " »ercat. Aumtkem. Nes4or. m «. •• Hares. 30, 
i I. •* Ibid. | 18. M 'ft script, ecctes. , in Joan.; Tertul. Lib. de came Christt, cap. 18. Origen^ 
Bomil. 17 in Luc; Hieronym. be script, eccles. " H^res. 50, I 18, et Euseb. lib. in Histor, 



ra^lTl *In«.* " Hares. 30. % 3. *• IWd. ?|6. * Ibid. % 3. M Euacb. Ub. n.Hut.iap, 30- 
m Theod. lib. ii Buret, Fab f cap, 7. •• Local. 



«1 



PR1MI ECCLES1.fi &CC1ILI SCftlPTOHIBUS. 



2* 



retus; addit tamcn Epiphanius iS : Quanquam ne Kmt/sUria quozdam quetanni* celebrant, in quibus 



integrum qui dent kabent, sed adulter alum et iwuii- 
fatnt ; atque its omnibus, qua ad genealogiam Christ* 
speclam, inde abrasis , idipsum Hebraicum vocant. 
Quid ergo, inquies , Merealori faciemus , qui de 
Ebioiie haec scribit : Christum in Dei filium adop- 
tatum qusus est prwdicare , assercns 53 Maithai, 
Marci el Luem ewngelistarum auctoritatem secutum? 
Aiebanl nonnulti Bfercatorein deEbione, alios vero 
Patr£s de ejus loqui discipulis. Al id quod vero 
videtur Similius, ii subjungunt > ires illos evange- 
listas ah Ebione, ill ait Mercator, cilatos , non ideo 
quidemquod admiitenda putaret Riorum Evangclia . 
sed of eorum auctoritaiem contra Calbolicos , qui 
earn divinam esse credobant, argumento,ut loquun 



panes utrjmosi el ad alteram mysterii partem meram 
aquatn adlribent* 

Idem adhuc Fpiphanius " memorat eosdcm ha> 
reticoSt at magnum erroribus suis auctorilalis pon- 
dus Iribuerent, sacra apostolorurii nomfina quibus- 
dam libris, a se conflciss, prcefixisse : Apvstolormn 
alios Actus circumferunt, in quibus plurima sunt tin- 
pietatis itiorum vestigia, ejusque potissimum auclori- 
tate libri ad Qppugnandam veritatem armanlur. Et 
infra ** : Apostototum nomina, quo fatitiu* sectatorex 
snot peiliciani , per simuiationem admiUunt, quibn* 
etiam eon fie tot quosdam a se libros inscritmnt, velut 
aJaeobo, Mattkmo, ac reliquh discipulis editos, fil- 
ter qua? Jaannis etiam apostoli nomen admiscent. Tes - 



tar, ad hominem urgeret. Caeterum si quid aliud B latum denique facUVlibrumqui Circuim Petri, et a 
lenseril Mercator, eerie opinio illius aliorum Patruin 
smtenlia? praeferenda non est. 

"Prcedicabant insupcr Ebioni l& Christum vert- 
talis esie prophefam... Prophetas vero, non verttafis 9 
sed intelligentias esse prophetas , proindeque Jesum 
satum esse prophetam. Et paulo superius : Abralta- 
mum, et Isaacnm , ac Jacob um „ et Moxjsem, atque 
Aaronem admiitunt, una cum Jem, quiMoysis dun- 
taxat successor, neque quidquam amplius fuerit. Se- 
cundum hos nullum alium ex prophetis asciscunt,sed 
cumexsecratione proscribunt ac dehdent, putu, Daii- 
dem, et Satomonem, atque Isaiam , Jeremiam, Da- 
melem, Ezechietem, quibuscum Etiam atque Eiiseum 
repudiani. Si qui* aulem interrogassel ; Unde igi- 
tur tents qua* ad Moysem Abrahamumque pertinent? 
respondebant illko id sibi a Christo patefactum. 

Alios eorum errores enuraerando idem Epipha- 



nius 



14 



disernt : Est hoc itlis insuper in more post' 
turn, ut adolescentuios citra maturam ajtatetn ad 
nupiias compettant... mquevero unis duntaxat nup- 
tiis affinitates inter se conjungunl , sed si cut ditor- 
tium facere tibuerir f ac novum hire rnairsmonium, 
*d tertias et septimas usque nvpiiat permitlunU Su- 
perius vero " : Bodie , inquiebat , virginitas apud 
ilios et castttas omnino prohibetur. mm flam otim de 
virginilate gloriari sotebant , nimirum ob Jacobum 
fratrem Domini, adeoque tibros suos ad seniores et 
tirgines inscribunt. 



Clemenle conscriplus esse ferebalur, iisdem hscrc* 
lids vsui fuisse. 

Qua cura Epiphanius errores Ebinn'anrum recen- 
sec, eadem plane diJigenlia eos, a quibus reject! et 
deslructi sunt, lirculenter oslendil : Porro, inquit 
ille, non Joannes modo, seiet tunnes prorsns apostoli 
Ebionis (idem repudiant, et a suis dogmatibns, uiqtto 
aposuilico ilio charaetere aiienam judicant ; id quod 
unicuiqtte perspicuum est. Vidimus supra ex Hierp- 
nymo Joannem in primisadversus constn-gens Ebio- 
nis dogma, suum edklisse Evangelium. Kullus pono 
dubitandi locus est, quin diviui alii pugitns plonain 
perfectamquc adver&us hos fideielcatholicac veriiaiis 
lioste* vietorinm reportaverint. Et certe jam monui- 
mus illos a suis primordlis varias in paries scissos 
fuisse, et inter se divisos. Quid a u tern alLud ex liac 
dissensione sequi potuit. quam integra hujus sect* 
ruina, excidiumque cerium el celcrrimuin. Nnn ibi- 
rnus tamen iniicias plures Ebionis errores ab alils 
postmodum hserelicis renovatos, sed ii profiigatum 
ab apostolis Ebionilarum nonoen, sibi deinceps arro- 
gare non au&i sunt, 

CAPUT Yll. 
De ha? rest Nazar&orum, 

Quaiuvis Naiarai a quibusdan* Chrisiianl baereH- 
ci, a nonnullis nee Chrislbni, necJud.ri, ab allis 
denique iisdem ac Ebionaei erroribus iiupiicatt dt- 
cantur, illi tamen, si Epipnanio" iides, meri erant 



Tradit etiam " Ebionem discipulosquc ejus ab D Judaj : Neque Jessasos se'ipsos vocant, nequeJudao- 



ahmentis omnibus reliquoque , quod came constet^ 
abttinuisse ; quod ilia e corporunt coiiu concubiln~ 
que gignantur. Nee pigebit ex eodem Epiphanio "• 
observareEbionilas quuiidielavasse, etquoUescun- 
quealiquidimpuri se letigisse arbitrabanlur. Quam 
consuetudiiiem ut Petri aucloritaie firmarent et 
cxeinplo : Petrus, inqiiiebaiH, lavabat quotidie, privs- 
quam cibum sumeret. Pergit idem Epiphanius 47 : 
B apt is mo quoque pr&ter quctidianum ilium initian- 
tur, et ex Chrisiianorum Ecclesitvque imitatione 



rum vocabulum retinent, neque se ChristianoSt sed 
ISaxarwos de ilia loci appeltatione nuncupant t cum 
interim meri tint Jud&i, neque aliud pnvterea. Et 
sectjone non a : Jvdwi potius quam cujusvis alteriut 
generis sunt, tametsi ludmif sint inimicissimi; ne* 
que enim Juda'Orum poiteri solum' Capiiali illoi odio 
prosequuntur, sed et mane ac meridieet ad vesperam, 
ter de die, cum in synagogis suis ad oranUum conve- 
niunt, diris illos devovent, ac solemni imprecations 
pro$cribunt. Idem lam'en 'paulo aliler ( et planing il- 



" Epiphan, loc. 
*Ibid. |^, Id et 22 



cil. , § 15. 
* 7 Ibid. § J 6. 



* Epipban. loc, cit. § IS. 
4 * Ibid. " Ibid. J t%. 



" Ibid. • Ibid. 8 
« fl*re». « I 7. 



"Ibid | iff. 



*3 DE OMNIBUS GJSKERATIH S< 

hid deAuire videtur bis verMs : Hoc igitur uho tarn A usus indifferent feminarum. Hi nee ab Us, qua? idolis 



a Judais* quam a Chrutianis differunt : ab Hits qui" 
dent quod in Christum credant; a Christianis vero 
quod Judaicii ritibus impUcantnr. 

Ho& autem iisdem propemodum ac Ebioiuei erro- 
ribus imbutos docet idem Epiphanius Tl : Ambo col- 
lati$ inter u capitibu* % sud»s alter cum altera impro- 
bstatem 4c nequitiam communicavii. Atque etsi qua- 
damtenus a se mntuo dissideant* in excogitando ta- 
rn tn pravissimo dogmate tese invicem expressetunt. 
llrum ver6 ipsis et cum Cerinthianis eoihrn modo 
conveners, anceps ille A s| : De Ckristo vero, inquie- 
bat**, certo affirmare nequeo, utrum Cerinthi, vet 
Herinthiimpieiate ilia decepti, simplicem ilium ho~ 
minem tttseverent, ac uti $ete res habet t per Spiritum 



intmotanlur, cibos sues separant, el alios ritus genti- 
Hum super stitionum non aversantur. N arrant alia 
qu&dam fabutosa, de mundo f nescio qua barber* 
principum nomina miscentes disputationibus suis. 
Barbara ilia nomina refer* quidem Epiphanius, sed 
eos de iisdem inter se disseutire monel. Atiqui, in- 
qul' Barbelonem nescio quam celebrant, cut in oc- 
tavo cvelo domicitium attribuuni. Hone a Patre pro* 
ductam affirmant, rnatremque alii Jaldabaoth, alii Sut 
haoih factum.*., alii Prunicam qvamdam, alii Cauiau- 
cauch cuidam eamdem venerationem deferunt, quo nomi- 
ne unum ex principibus appellant ... Aliidicunt initio 
tenebras, ac vorag'tnem, et aquam fuisse . qua? a §0 
inticem spiritus secreverit. Veruin tenebns contra spir 



sanctum de Maria Virgine gentium esse fateantur. ^ ritum haeundia ae furore pet dim \ sursum excurren* 
Theodoretus vero brevlus pianiugque edisserit, qui 
fuerinl Naiarxi, e( quae earum hxresis, quo (em- 
pore exorta, et a quibus tandem expugnata : Naza- 
rcei Judai svmt, Christum honorantes, tanquam he- 
rn inem jus turn, et Evangetio utuntur, quod secundum 
Petrum dicitur. Has hasreses, imperante Domitiano, 
eonflatas auctor est Eusebius. Contra quas scripsit 
Justinu* philosophus et martyr, et irenwus successot 
apostotorum, et Origenes. 

Hie autem obiter obsenra iliud diflicultate omni 
non care re, quod ait eos uses Evangelto xxxi DU-cpov , 
quandoquidera affirm at Epiphanius illud secundum 
MaUhxum , et Hebraice scriptum fuisse n * Est n~ 



tes, cum eo congress & sunt. Inde matrix nescio qua?, 
genita prodiit, qua ejusdem spiritus consuetudinens 
appetiii, ex eaque quatuor oeones producti sunt, ab iti 
quatuor decern alii procreati, item dextra sinistraqu^ 
nee non lumen et lenebrv. Secundum hos omnes tut* 
pern quemdam oson$m editum nartant, eumque cun\ 
ea, quam pan la ante diximus t mairice eoiisse ; et ab 
utroque deos, atque angetas, tl dcemones, ac sepietn 
spiritus ortum habuisse* Subjungit tandem : Certot 
tibros Jaldabaoth nomine inscriplos, ae eommentitios 
habmt. 

Ilos b«reticos, si Irenaeum " et Eusebium " au* 
dias, Joannes his terbis in Apocalypsi notat " : Se?( 



ro, inlil, penes iltos Evangtlium secundum Mat- r hoc habes boni, quia odisti [acta Nicola ilarum, qua; 

f/iffitff* Hebraice *criptum t et quidem absolutissimum. 

Uoc enim eertissime, proul Hebraicis (Uteris initio 

scrip turn est, in hodiernum lempus usque conservant* 

Use sane asscrlio lam certa et perspicua scrupu- 

Inm sane el quamdani dubilationem injicit, niim 

aiiquod in textual Iheodoreti uiendum irrepscrit v 

vel ipse falsus sit, aul tnenioria lapsus: ac pro 

xati U^tpov apud ipsuin legi debeal, ;<ciTdt MaT0aiov. 

Kt certe buic conjecture favet Hicronymus, ubi 

dixit Tk : In Evangelio quo uluntur Naxarm, et Ebio- 

uit0t quod nuper in Crarcum de flebrao irans/M/f- 

vpu$y at quod vucatur a pierisque Maiihtvi authenti- 

cum. Idem alibi repetil™, ac tandem docet Evange*- 

liuoi non Matibtet sed MarciPetro fuisse atiribu- 



et ego odi t A quibus autem sinl oppugnati, accipieg 
a Tbeodoreto M : Contra ho*, inquit, uripsit Cle- 
ment, et IrenatuSt et Origenes, et Hippotytus episco* 
pus et martyr, Quam vero feliciier contra eos pugna- 
verint, colligas ex victoria ab ei& perquam citifisurw 
rcporlata. Eleuini h;ec hajresis, leste Eusebio'*, 
brevissimo Umpoxis spatio permansit. Ex hociamcn 
fonte corruptissimo fluxertmt Gnostici, aliique com- 
plures t de quibus Epiphanius *' : Ab hoc fonte, ait, 
der'naii, ac pes&ime in mundum inlroducti sunt has* 
relict it a* qui earn sibi, quam [also nominant, cogni" 
tionem vindicant, mjusmodi sunt Cnosticu Phibioni- 
tm, el quibus ab Epiphane nomenesl inditum. Turn 
eliain Militnres, Levitici, aliique r.omplures. Quorum 



turn": Sed et avangeiium secundum 3larcum t qui $$$*$># lucmin* propriam^ ad onimj sui affectiones 

accommodans, sexcenlas nequitm vias exeogitaviL 
Atque inde procul dubio orla est, ea quam supra 
memoraviinus, lios inter b&reticosxle barbaris prin* 
cipum nominibus dissenslo. 

Quis autem hujusce lixreseos auctor fuerit, non 
Ita promptiun est deflnire. Plurimi existimant non 
aliuui Tuisse quam Nicolauqt, unum ex seplem ilh.9 
Ecclesia diaconibus.qui abiiposlolis elect! etinau- 
gurali sunt. Et h*ec quidem fuit Irenaei 11 , Epipha- 



auditot ejus et interpres fuit t hujus, Petri, esse dici- 
tur. 

CAPUT VIII. 

De har t esi Nicotattarum. 
Nicolaitse novam quoque primo seecqlo sectam 
comment! sunt. Ervores eorum paucis verbis expo- 
uit Ireuseus fT : Indiscrete vivunt, nuitam different 
t/arn esse aicenles in nurchando. et idotoihytum ede- 
re. Augustinus autem > .auIo> dilucidius :> : Placet 



11 Ilasres. ?iO f § 2. " litres. 20 § 7. « litres. 29. §9. n Lib. n Comment. inMatth. 
ad cap. 111. **"De scriptor. eeeles. , in Mattii. M Ibid. , in Petr. ,T Lib. u Adv. kesres. 
cap. Ti. '* Lib. de h#re$. K § a. w llac!-es. 2S, S 2, 3 et 5. "Loc. cit. 8I Lib. v Hist. cap. W 
M Apoc. u, 6. "Lib. Hi Hwret. Fabut^czp. L •* Lib. in Histor., rap. 29. •• Hare*. 25 t 5 9 
"• Lovis citatss. 



« 



PRIM1 ECCLESIjE SiCCULI SCMPT0IMB6S. 



?6 



nii el Philastrii opinio, qnibus astipulanlur Hila- A monstrat, Clemenii astipulatur post Eusebium 



rlus l7 t Hieronymus ", Isidorus w , aliique non pau- 
ci. In eoruui iarnen grege Tertultsanus nou annume- 
randus est. Nilkil enim de Nicolao illo scripsit, nisi 
in capile 45 i-**n <tepr<r$crfp*i<m#M ; quod quideni 
caput eideiu libro ab imposture quodani assuium 
fuisse jam observnvimus. 

Refragantur autem huic lot tanlorumque viroruiu 
sententiae scriptures nonnulll, aiunlque bos haereii- 
ros, ut celeberrimo alien] us auctoris nomine fucura 
aliis face rem, bunc Nicolaum stbi fal&o ascivisse 
sectae suae principem. Seimusquidem in Ignatiaua 
qua dam episiola ill ml aperle asseri *° : Fugiie impu- 
Tos Nkotaitas, faUum sibi nomen sumentes; sed cum 
base verba inlerpolatoris tint, non vero lgnatii, ex 



Theodoretus. Ex allato quippe Clemen tig leslimonio 
sic ille concludii w : Ex quibus Hquido £onvincitur t 
(also sibi de hujm appellations nomen arrogau Nico- 
laiias. Fusebius vero * % ; Bi Nicolaum querndam 
nnum ex ittis, qui ad cur am inopum gerendam, una 
cum Stephano ab aposiotis constiiuti fueranl minis tri % 
sec fa* sua> auctorem jaclabanl. Quid aliud hoc verbo 
jaeiabanl, inntlit Euseblus, quara Nicolaum hujus 
hasreseos non esse auctorem? 

Porro a ulem quid de hac quzestione, quam lanlo- 
rum Patrum auctoritas dubiam redtlit, statuendum 
sit, ab aliis lubentius audiemus. Enim vero Irenxus 
ct Clemens, antiquiores et pnecipuiutriusq«e opi- 
nionis fautores, co®vi erant, et a Nicolai tempori- 



jis profecto nibil certi concludi potest. Qua propter • bus lam parum rerooti, ul ab eju&dem Nicolai arai- 

ois aut discipulia poiuerint facile discere, num ab 
illo vc re profeeta sit ea haereais. Et Clemens quidem 
se id non indiligenter investigasse significal. Quid 
Tero quod in ejus opinionis firmamenlum adduci 
illud potest, quod haereticisinmoreposilum sit ma- 
gnum sibi quemdam hxreseos suae advocare aucto- 
ieroTNeque tameneo repudianda est lrena;i senten- 
lia, quia ab uno ex septcm primis Eeclesiae diaconis 
hxresim iltamortum sunn; duxisse imprnbabiie vi- 
deatur. Nam cum Christus ab uno e suis apostolis, 
m doclrinam suam propagaret, ad neceiu sit vendi- 
Jus, poluit et unus ex seplem illis diaconis alicujiu 
bwreseos inventor esse ac promulgator. 
CAPUT IX. 
Qua ex hac hcereseon description utilitas? 
Quorsum, inqnies, ilia tot bjereseon descriptio ac 
bistoria?T>ionne i Eli humanas mentis monstrosissimi 
partus pcrpetuo silenlio sepeliendi eranl?Quid vero 
ex bae odiosa moleslaque commemoratione in Ec- 
clesiam emolument 4 !, et in lectores utilitalis? Won 
minimum certe. Nam praclerquam quod hsere&ton 
cognitione nonnunquam, uli diximus, obscuriores 
Patrum loci facilius intclliguntur, inde etiam Ipto- 
Ierabilis hoininum, nova semper molieniium, super- 
i>ia retunditur* ac tandem funesto haercticorum ca- 
suC&thnliei Hunt cautiores. In primis autem ex hac 
errantium errorumque hisloria ditcunt omnes, qu» 
fuerit ab Ecclesi® principio vera et cathoiica fides 



opinionis illius fautores et patroni ex Clementis 
ASexandrini auctorilate va|idius eruunt arguraeiw 
tum. Is enim Nicolaitas arguit, quod in bairesis su» 
contirmalionem verba Nicoiai pravos in sensus de- 
torquerent : Talet sunl, inquiebat ille M t qui dicunt 
se sequi Nicotqum, aldtscentes ejus viri-aliquid UtU- 
rarum rnonumenli* mondaium, $ed ab eh daectum, 
nempe : Oportere came uti. Sed ille quidem vir prce- 
ctarus significabai oporlere votupiatcs arcere et cupi- 
ditates, et hac exerciiationc marcidas flaccidasque 
reddere carn'n appetitiones eC insuttus. Quiauiem in- 
star hircorum sunt effusi in voluptatem decretum 

ipsius votuptatit, non autem viri apottolici soquuntur. 
At Clemens Nicolaum baud dubie virura prseclaruoi 
el aposloliciim non appcUasset, si lain pravae taere- 
sens parens fuisset el auclor. 

Quid pi ura? Idem Clemens omnem import crimi- 
pis, ab iisdem hxrelictsNicolao inusti, snspiciooem 
egregie depellil " ; Cum autem de dkto Niculao /o- 
querernur r illud prwiermisimus. Cum formousm, in- 
quiunt , haberet uxorem f el post Servatoris assum- 
ptionem ei fuisset ab aposiotis exprobata zetotypia, in 
medium adducta' muliere } penmsit cut vetiet earn nu- 
bere. Aiunt enim hone voeem itti voci tomenlaneam, 
qua: dicit t quod came uti vpcrteat, ejusque (actum 
et dictum absolute* ei inconsiderate sequenles t qui ejus 
h&resim persequuntur , impudeuier effuseque (omi- 
cantur. Ego autem audio Nicolaum nullum unquam 



alia, quam ea qua: ei nupserat, uxore usum «w, et ex j> ac doclrina. Atque ne extra primura EcclesisC saa- 



iliius Uteris ft tins quidem consenui&se virgines, fitium 
autem permantisse htcorruplum* Qua; cum ita se Aa- 
be(u>t v mineral depulsio atque expurgatio in medium 
apostolurum circumactio axon's, cujus diccbatur t*bo- 
rare utottjpia ; et continentia a votuptatibus qua: ma- 
$210 studio parantur 9 docebat istud : uti came 9 hoc est 
cxercere carnem. Neque enim, ut existinio % valebant 
con ven'tenter Domini prweepto duobus do minis servi~ 
re, roiupiati et Deo. ita ille et verba Nicolai male 
inlerpretata, el errores illi falso imputatos esse de- 



culum excurrat oratio, ex his quae a nobis hacte- 
nusdispulaia sunt, liquido colligilur, quid de pr?e- 
cipuis lidei noslrae articulis, quos respuebant baerc- 
lici, iis leniporibus sit assertum et defmitum. Ve- 
rum enim vero cum Ecclesiae Patres erroi is haire- 
seosque eos condemnant , qui Christum merum 
hominem, ex Maria et Joseph, non secusac cxte- 
ros homines, gcnilum, nee Palri arternc* xn/ialem 
assercre ausi sunt, inde concludas opon^t eosdcni 
Palres iide certissima credidisse Christum esse Ft* 



V Cap. 25 in Malth. "* Epist. n ad Heliodor. oost med. t et epist. 48 ad Sabiman. 
ca£. 3. *• Lib, Hi Origin, » Epist ad Trallens. 9i Lib. u Stromat^ post med. M Lib. m Siromut., 
ongc post in it, >9 Loc. cit. " Lib. m Alitor. > cap. 2. 



n DE OMNIBUS GENERATIM S8 

linm Dei, Pairi suo aeterno sequaleni, ex Maria Vir- A imbuerent, qui dninis eorumsermonlbus ad fidem 

adducti.Chrislianam religionem, pristinis errorib\is~ 



gine, sola Spiritus sancli tirtute editum. Hinc au- 
tem rursus colligas necesse est orthodoxam de 
Chrisii divinitale, unaque itlius cum Patre substan- 
tia, seu consubstanlialiiatc docirinam a Palribus 
primi Ecclesis saeculi, et longe ante Nicasnum con- 
cilium fuisse fraditam, asserlam et propugnatam. 
dem Afuilibet et de aliis quibusque erroribus, qnos 
ab baerelicis defensos , a Palribus rejeclos esse 
diximus, judicium ferre debet. 

Alia quoque et iisdem basreticfs inde nata est 
Ecciesiae ulililaa, qnod ii Ecciesiae Palribus suos 
adver&us treses libros et tractatus quos fortassis 
nanquam edidis&ent, scribendi dederint occasionem. 
His ergo hasrettcis, licet invitis et saepius rcclaman- 
tibus, debemus pretiosa ilia tantorum virorum mo- 
n omenta, ex quibus sacrorum fidei dogmatum tra- 
ditio ad nos usque deducta est. Neque aliud hac in 
re magis lugendum, quom quod omnia ejitsmndi 
script a ad nos non solum non pervenerint, sed nee 
utla plurium exstet arnplius memaria, nee ullum 
eorum'uUibi nobis vestigium supersit. 

uAPVT X. 

De seholarum Chrislianarum origine. 
Adversum haereMcos ncn calamo duntaxat et 
tcriplis r sed viva etiam voce, variisque sermonibus 
decertabant scriptores nostri, Chrislianosque cum 
morum pneceptis, turn (Idei doctrina erudiebant. 
Illos autem ea docebatit in locis privalis, ac quan- 



B 



depositis, vol publica sinceraque professions erant 
amplesati, veljam jam amplexaturos se esse, cerCo 
pollicebanlur. His autem, ut plenius fidei Chris-* 
tianae prseceptlset dogmatibus inform ar en tur, quos- 
dam pneficiebant, quos Apostolus ipse docfrores ap* 
pellat, et a ceteris fere omnibus Ecclesiss minisiris 
aperte discernit. De i Is quippe hunc in modtim iJIe 
ad Epbesios scribit ; Et ipse dedit quosdarn qui- 
dem apostoiosy quosdarn veropropttetas, alios autem 
pastores et doctores ". El ad Corinth. ; Quosdarn 
quidem posuit Dent in Ecctesia t primum apo$tolo$> 
tecundo prophetas, tertio doctores ••„ Porro autem 
illud doctoris muntts episcopis potissimum delatum 
esse idem non obscure docet prima ad Timotheum 
Epistola : Oportet ergo ephcopum ifreprehensibitem 

esse hospitalem^ doetorem". Ad Titum Yero : 

Oportei episcopum sine crimine ess^...., amptecten- 
tem eum, qui secundum doctrinam est, fideiem ser- 
tnanem ; ut volens sit cxhortari in doctrina sacrn, et 
eos qui contra&icunt arguere ,0# : 

Idem tamen doctoris ofllcium aliis, cpiscopo in- 
ferioribus , nonnunquam demandabatur. Aurwim- 
cnim Paulits ad Timotheum: Qui bene, in quit, prar- 
sunt presbyteri y dupiici honote digni nabeantur, 
maxime qui taborant in verba et doctrina f . Quod 
si ea presbuteri voce episcopos ipsos designari 
pertinacnis contendas, et (u ipse fatearis necesse 



doque publicis, quantum pacaiiora persecutionum c esl dup!icis generis luisse episeopos, quorum non- 

tempora id ferebant, vel eos summus raartyrii ar- num *» Paul® teste, in verbo et doctrina taborabant, 

dor ad prscdicandam fidem impellebat. Ac primum Yerumlamen et alios abepiscopis munia doclorum 

quidem extra controversiam est apostolos, atque obiissehaudobscuredemonstranteaActorum verba: 

eorum discipulos in vicorum urbiumqueplateas et % rant auUm '» Ecclesia Antioehia prophetar et dot- 

compita, In Judaeorum synagogas el scboias genti- tores * f " 9 u ' fru5 et Barnabas et Simon, qui vecaba- 

liumsese incredibili prorsus ardore idcircoconlu- ' tur Ni 3 €r > et &&$** Curenensis, et Manahen, qui 



lisse, ut Evangelium Cbristi, et sacrarn ejus doctri- 
nam annunllarent, earn que persuaderent omnibus. 
Et $ane Paulus cum Atbenas venis&et : Disputatat 
in Synagoga cum Judait et coientibus, et in foro per 
omnes diet ad eos', qui aderant. Quid am autem Epicu* 
rcietStoici philotophi di&serebant cum eo", etc. 
Cum autem Ephesi moraretur : Inirogrcsstu in 



erat Herodis Tetrarchce collactaneus, et Sautus * 
Hos eniia omnes et singulos ad dignitatem episco- 
palem evectos fuisse quis audeat affirmare? 

Ad scholarum porro originem illud magis pertf- 
nere forsitan videbitur, quod Timoiheo adhuc scri- 
bit Paulus : Que? audisli a meper rnutios testes, ktcc 
commenda fidelibus hominibus, gut idonei erunt et 



Synaijogam cum fiducia ioquebatur per tres mense*, r\ fl " 05 docere •. Ex his quippe verbis duo, quae ad 



ditputan$ et suaiem de regno DeL Cum autem qui* 
dum indurarentur et non crederent, maiedicen'tea 
tiffin Domini coram muliitudine, disceden* flfr eis 9 
tegregavit discipulos, quotidie disputant in scliela 
tgranni cujusdam. Hoc autem factum est per bien~ 
ninm , ita ut omnes qui h&bitabant in Asia , audi- 
rent terbum Domini Judm atque gentiles '•. Nullus 
autem dubilandi locus est, quin Paulus, aliique 
apostoii, similes aliis in locis disputationes insti- 
tuerint. 

In privatas vero domos ssepius ii cogebanlur t 
quo sacra mysteriorum nostrorura cognitione eos 



institutum nostrum maxime conducuni, non inepie 
sane colliguntur. Primo quidem Paulus Timotheum 
doctrina Christiana erudierat , per mvltos teste$ f \& 
est, coram nuliis. qui eum et docenlem audierant, et 
traditae Timotheo doctrinse locuptetissimi testes 
erant. Atqui si Paulus Timotheum aliosque, qui 
eum audiendi causa in eumdem locum conveneraru, 
sic doctrina fidei instiluit, quis inficiabitur ipsum 
eodem docendi modo alios quoque discipulos *uos 
iisdem irobuisse institutis? Secundo Paulus Timo* 
theo prsecipit alios docere, id est eadem qua ab 
ipso audierat, aliis eadem meihodo tradere. Quod 



•• Ael. xvn, 17. w Act. tu, 8 » 7 Ephes- iv, U. •• I Cor. xn, 48. M I Tim. iu,S. »«• Tit. 1,7,9, 
tirim. v t i7. f AcUx»vi, MITim.n,!! 



» primi ecclesijE s^eculi script (mm us. se 

quidem el a successoribus ejus diligenter fuisse ob- A Neque vero prima dunlaxat bujut ttbolae inilia 
acrvalum, nullus, opinor, negavertl. At porro si iis 



I or is, in quihus docenlem Pautum tot tanliquedis- 
cipull audicrunt, nomen scholse deneges, libi qui* 
dorn imn omnino repugnabimus; modo ad illos 
primam Christianarum scholarum originem redu- 
ccudam esse concedas. 

Primotamen Ecclesiie saftculo, nondum elapses 
qn:tsdam Chrislianorum scholas, propria diclas, 
jam insliliitas fuisse, deduelo ex EusebS Hitloria 
npn levi plane argumrato, colligi posse putamus. 
Ibi enim de Panlseno, Alexandrine schofce ptaefecto, 
hxcleguntur*; Per idem ternpus, Commotio nimirum 
imperante, fidelinm ichotw pr&erat vir doclrinw 
Cauta ceiebtrrxmut, nomine Pantasnut ; quippe jam 



indioat Eusebius, veruin etiam quid in ea docen 
tractarique soleret, hculenter turn aperifc, cum 
cam sacrarurn liiterarum scholaro appellor His si* 
quidem verbis Hie nobis aperle declarat sacras lit- 
teras f id est, sacros Veleris el No\i Testament! li- 
broa ibi a docloribus el magislris fuisse explicates. 
Nee obsrurtus paulo post iradit fcuic sacrarurn Scrip* 
turarum explication! adjectam divinornm dogma- 
Uim explanationem ; Divinorum, inquil, dogmatism 
thes-auros exposuil. 

Qua a utem roethodo id fieret, sic ipse ibidem docet : 
Partim viva voce, inquil, par tim tcripli*. Inhac ergo 
Alexandrine Ecclesiaeschola el sacra Scripuira, el 
divina fidei Chfislianas dogmata, partim viva voce , 



inde n pri$ei§* Umporibit* Bacrarum tUtcrarum ° partim scripiis expJanabanlur. AuurnEusebiusillud 
tchola y ineadem civiiate t Alexandrina t fuerat ins- 
tituta 9 quw quidem nostra alaU adimc ptrseverat. 
Atqui Commodus ab anno ISO ad annum 493 Ro- 
man! imperii frena moderabatur. Per hoc ergo 
tcmpiis Pantaenus scholas Alexandrine pra?fuit. 
Cum itaque Eusebiua eamdem scbolam a pmci* 
temporibus inseliuiam fuisse asserat, inde profecto 
nonimproba.bilemduciinuficonjecturamjainapriiiio 
Eccleaia* saecuio jacia fuisse scholar illius funda- 
menla, nee earn alium fortasse quam Marcum evan- 
gelisiam, priraum Alexandria; episcoputu, habuisto 
auttorem. 



idemd prisch tempofibu* factum esse asaeverct, nullus 
procul dubio negaveril eamdem docendi meitiodum 
in ajitujuioribus ejusdem Ecclesi^ scholia, quidnt 
et in aliis phiribus, fuisse obserratam. Porto au- 
tem ante el post scriptos atque publicatos novi foe- 
deris codices, apostoH eorumque discipuli Chria- 
tianis eadem cxplicabanl lidei dogmata, eaque pro- 
pbetarum ojraculis, aliisque Ycteris Iustrumenli lea* 
tiinoijiis, ac iandem non solum divina Christi au- 
ctorilale, variisqua miraculis, ejus nomine editis, 
confuiuabaDt, feed ssepissime fuso etiam sauguine 
consignabant. 



* Euieb., lib. t Hht. f cap. 10 v 



» # — »» 



El Af> S. CLEMENTEM I PAPAM 3* 



S. CLEMENS I 

P0NT1FEX ROMAN US. 

- 

NOT1TIA EX L1BRO POISTIFICALI DAMASl PAPjE. 

{Mirui, Condi., 1,83.-" Cf. variorum nolas adhunc locum Libri Pontifical^, Fair. Latinm t. CXXYII, col. 1079.) 

Clement naiione Romanus, de regione Caetiomonte, ex patre FauttinQ, tedit anni$ 9 1 mem. It, d. x}. Full au tern 
UmpoributCalbaict Ve$paaiani f aconsulatnTragali[Trachalce\et ttaiici, usque ad Vespasianurn nonoet Tituni. 
Hie cum mult otibros zeto fides etChriuiana retigionis scriberet ^martgrio coronatur. Hie fecit vn regiones dividi 
notariu fidelities EccUiia-, qui gctta martyrum sotfidie et curiose, unusquitque per regionem t%am s perqxirc- 
rent. Hie fecit duai epistola$ t qua Canonic® iwminontur. Hie ex pt&cepto B. Petri suseepit Eeeieim pors* 
I ti/icatxm gubemandum, stent eifuerat a Domino Jesu Christo cathedra tradita vel commissi Tamen in Eps- 
stola qua* ad Jacobum scripts est, qualitcr ei commissa est a B. Petto Ecctesia y reperies. Ideo Linus et de- 
list ante enm eonscribuntur t quia ab into Principe apostoiorum, ad ministerium saeerdotaie exlubtndum 
sunt episeopi ordinati. Hie fecit Qrditiationes dttas per mensem DeCembrem* prcsbyteros decern* diaeonos duo** 
episcopos per ditersa toca quindecim. Obiit mariur anno Trajani tertio. Qui etiam sepultus est in Grcecia ix 
Kalend. becernb. Et cessavit episcopatm dies XM. 



VARIORUM PRO(EMIA 

HISTORICO-LITTERARIA 

AD EPISTOLAS SANCTI CLEMENTIS I PAPJS. 

EX EDITIONE COTELERII. 

(Patresapastottci, Amslel*dami, 1711, in-fol.) 

VETERUM TESTIMONIA 

DE SAKCTI CLEMENTIS EPISTOUS. 

i. 

S. iREftfcus, lib. ill, adverstts Hateses* cap. 3. 
Interpretatio tetus. Apjd Euscbium Hist. eccl. I. v, c. C. Interpretatio Valesii. 

Fuudanles igilur et inslruenU>s 6s|ieAiw«vt£C ouv xd\ olxoh^- Fundata jam ci adificata Eccte- 

btfftti apostoli Ecclesjaiil , Lino cmnc, ol }iaxdp.'.o. &rtizokoi ttjv sia f beatissimi apostoli episcopa- 

episcopalum atlminislrandae Ec- 'ExxXijefav, Atvo> ^v <% intact- tus oflkinni Lino iradiderunt. 

Ucsiae tradiderniit. Hujiis Lini 55% tewoupyiav ivsxsEptaav. Tou- Hujus Lijii menlionem facil Paji- 

Paulusin hisquaj stiijt yd Timo- WJToSAIvounauX^ivtars^p^Tt. his in Litierb ad Timothcuiit. 

llieum Leileris uieminit, Sncctdit uAfkm ETrj-trToXa:; p^jrvijTai ■ &a- Huic successit Anencletus. Post 

uutem ei Anacletus. Post eurn tcr- 5§xmt&43?fc* 'Xvirxlrpo; • (uta qurm lertio ab aposloiis loco pun 

lio Joco ab aposlolis episcopnum -roOrov ot rpJtw tozoj ii& tu»v feso- tificatum 60rtiUu est Clement ; 



S3 



Interpretatio veins. 
sorlitur Clemens; qui et vidit 
ipsos aposloios, et contulil cum 
eis; et cum ad hue insonamem 
praedicationem apostoloruni , el 
traditionem anle oculos ha beret, 
n*n solus ; adhuc enim multi su- 
pererant tunc, ab apostolis docli. 
Sub hoe igitur Clemente, dissen- 
sione non niodica inter eos qui 
Corinthi essenl fraires facta , 
scripsii quae est Romae Ecclesia po * 
lentissimae litter as Corinlhiis, ad 
pacem eos congregans, et rcpa- 
rans fidem eorum , et annuntians 
quam in recenli ab apostolis ac- 
ceperafi traditionem , annunlian- 
lent unum Deura omnipotent*^ 



PROGENIA VARIORUM. 54 

S. l&ENif.cs, lib. 111 adienus Uxrem% cap. 3. 

Apud Eusebium Hist. Eccl. i. v. c. 0. Interpretatio Valesii, 

atoXwv tip &iet9xoid]v xX^pou-rat qui quidem beatissiinos aposlolos 



K^iiTjC" 6 xat iwpax&K touc fxat- 
xap£ou$iiroaT<5Xou£, xa\ su(ji6e6X7-- 
x&$ au^oTc" xal Etc IvauXovxi x$f 
puYjia tu»\i iixsroXnw, xa\ t$)v Tra* 
f ifioatv 7cp6 dcp$aX|A&v Ex^v ou |x£- 
no$ ■ l"i Y^p *w>XXo\ -STTsXetTcovwi 
Ttke Orcfc twv ArcxrcdXwv 8e3t£a- 
Ypivot. 'Enltou-rouo'jVTouKX^iuv- 
xgj, <r?£ascrff oux dXt-fT]f to7; &v 
KoptvSw Y6V6{iiv^< ABeXipoZc feffi - 
ctteiXev fj fcv 'PtljjxTi 'ExxXijafa Ixx- 
vwtdrrjv -fpa<pT]vtoZsKopi.v6(oif, et^ 



viderat,et oum iisdem familiatiter 
Tereatus fuerat ; el pradicationem 
apostolornm adhuc auribiis suis 
insonaniem , iradiiionemque pra 
oculis babeliat. Nee vero ipse so- 
lus, sed et alii plurimi etiam turn 
supererant, ab Apostolis uistiiuii. 
Huj us Cleraentis teinporibus cum 
gravissima dissensja Corinthi 
etortacsset inter fratres, Ecclesia 
Romans luculenlissimam epislo- 
lam Corinlhiis scripsii , qua eos 



tlpffOft ffUfi6i6ACouaaa£TOuj,xal ad pacem concordianique revoea- 

dvavsoucra t4jv irfaw aOt&v, xa\ ret, el ftdem illorum, et quam 

fjv vewtrrt fab %&y A™<nrfXti>v no- recens ab apostolis susceperal 

pASostv dX^st. traditionem renovareu 



factorem cceli et terrse, plasmalo- 

rem homiius , qui induxerit cataclysmum, et ad foeaverit Abraham, qui edaxerit populumde terra jEgvpii 
qui collocutus sit Moysi, qui legem disposucril , et prophetas miserit, qui igneni prseparaverit diaboio el 
angelisejug. Hunc Pattern Domini nostri Jesu Cbristf ab Ecclesia annunliari, ex ipsa Scriplura qui vclint 
discere possimt, et apostolicam Ecclesia; traditionem : cum sit vetusftior epistola his qui nunc false doceiil, 
et altorum Deum super Demiurguin et factorem horum omnium quae sunt, comraeuLiuntur. 

II. 

Clemews Alexandrinusifrpw/*. IH». 1. cap. 7, edit. Oion., an. 1715, torn. I, p. 559. 

'EJw fife tfjv pafliXtx^v xe xa> aiQevcticfiv efooSov tjuod si Tiam regiatn et authentkeum ingressum 

Cn^lC. **oii«11 ' Aii ™l ') *£$H tov Kvptov Sham* qnseris, audiea t U&c est porta Domini :ju$ti infra- 

elaeXeOtrorrat ir aift^. DoXXwv TOtvuvdvEwyji^uv bunt in earn*. Cum ergo mullse.apertx suit ports 

9suUoy lv StxatouuVTj, at-crj fy iv Xptoc^- in j u st«tia, hac in Christo mvenienda est. Clem. 

epist. 1, cap. 48. 
Idem, ibid., lib, et cap. ciit. 
AMxa 6 fcWJjAij; iv t^j nphq KopLvOfou* emccoXf,, Jam Clemens in epistola ad Corinlhios his ver- 
K«4 X£5tv <pr^l, ticSta^pic ixTtGiiAev&c ™m xa^A bis inquii r e^ponens diflercnliam eorum qui 6U11I 



dvravdQ u$ yrwcir ifyutstr ' f(r<j cepde & ^ ia ~ 
xpicei J<*7^j»- f^xa fiopT&f tr kpjrci^. Eadem repe- 
t tAleiandrinus infra lib. vi, cap. 8, torn. II, p. 773. 



probali in Eeelesia : St* atiqw fideiis, tit potent in 
expticanda cogmSione t tit $apiens in diieretions ter- 
monmm, sit ttupendut in oferibus. Locus exstal in 
eodero cap. 18, epist. 1. 



KoA Jtljv fev T^i Tzpbc Kop^eEouc iiriffroXjU 6 4tp5- 

*tixou ^Troypd^iav, Xlyei* Kff f&p Jiapexi67\pi\ca£ 
xpdctift&c, x. t. X. Hie Clemens Alex, capita e rc- 
gione noiata excerpsit. 



Idem, ibid., lib. it, cap. 17, lorn. ! T pp. 609,* 610. 



Potto autem Clemens apostolus in epistola ad 
Corinlhios, ipse quoqae nobis quamdam Cnosliei 
iraaginera deacribena, dicit ; Quhmim apud vo$ dim 
tertatus, etc. Epist. I, capp, 1, 9 t 10, It, 12, 17. 
18, 21, SS, 36, 38, 40, 41, 48, 49, 50, 51, 53. 



Ideh, iHd., lib. v, cap. 12, torn. IF, pag. 693. 
'AXX* xdrv Tfl npb<; KopivSfouc TtopauDv feict- Quin etiam in epistola Romanorum ad Corin- 
imXfj- 'JfoewAc d^pa^roc dr^xJwtof yiYpawrai, thios scriptum est : Ocranua tnfinitus, et qui sunt 
mA ol pet' ovrdr itfcpoi. rosi i P$U m tnundi. Epkt. i, cap. 20. 

Idem, ibid., lib. vi, cap. 8, torn. II, pag. 773. 
toeevry r*P iwJJcr raxeiYotppvreir tyeijet, Eo enim debet euc humidor, quo tidetur eue ma- 

IweoxetpaUorjAeifrreTrm* 6 KXfar ifft tv xj| jor, dicit Clemens in epistola ad Corinlhios. Episl 
icpbc KoptrtEaue wal. 1, cap. 48. 

in. 

OaiGEHES, nepl dpxur, lib. II, cap. 3 f num. 6, edit. Paris.* 1733, torn. I, pag. 82. 
Meminit sane Clemens apostolorum discipulus eiiam eorum quos dv^xSov^ Grsci nominarunt, atqne 
ilias partes orbis terra ad quas neque noslroruin quisquam accedere potest f ueque ex illis qui ibi mm 
•Psal. cxvii, SO. 



35 AD S. CLEMESTEM 1 PAPAM 30 

quisquam transirc ad nos; quos et ipsos mundot nppellavit, cum aii; Oceant*& intranmeabilis est homl- 
nibut, tl hi qui trans fpsum sunt mundi,, qui his eisdern dominatoris Dei dispvsUionibus guhernantur, Pati- 
cisque interjeclis.., \ Ex lis tamen qiue Clemens visus esl indicare cum dicil ; Qceanus qui intrcinwita* 
bHis€*l homitiibuji* el hi nmndt qui post ipsiim sunt: qui post ipsmn sunt mundos plurality nominaiis, 
quos el eadem 1>ci providentia agi regique sigmfient, semina quaedam nobis hujusmodi intelligenti* vi- 
delur aspergere, quo pnieturomnis quidem universilas eorum quae stint atque subsistimt,, <-w!csLiuni et 
supercedes! ium, terrenorum infernornn-que* uniis el perfectus mundus generaliier dici ; intra queni vel 
a quo (si qui illi sunt) puiandi Stmt enntincri. Epist. I, cap. 20. 

Idkm* in Ezechict., cap. 8, torn. Ill, pag. 422, A. 
$i)3l 6i4KXf J n.rc t tlM€W^?&&£f<tz#<; &r$pdmmi; % Dicil quoquc Clemens: Oceanus •impermeabids 

xal cl /kt' atirdr xd&nctTceuvtafftStutaytvf; ?cv homhfibns, tt qui post eurti mundi, tantis Domini or- 
Awxczov tiiotxovrTuu dinalioiiibus guberiwvtur. EpisL i f cap. 20. 

Tdem, in Joan. > torn. IX. pari, ii, pa^. 143, edit. Huet. Colon,, 1085. 

MBjAapwpijTai 51 xa\ 7:api toI$ lOviffiv, ott rroX- Relatum autem atqtie testatum apud gentiles esl. 



Xo( xtvec XoifiEXwv iMffXT^dvtojv voir jxa-wv Sa'jxo'j.; 
(Trivia Hiztp tgO xotvo'j rapaosfroxaat * v.a\ rapiSd- 
yMSi tauB' wjtws yEy&v£vai °'j* «>.4yu$ iWW5ffl&s 
-:a£- Irroptau; 6 -r:t3Ti^ KXijftf$, <*7.b Ilfti-AOU uapto- 
povjicvoj, fcEjpffi&ns • Merit KX?\jtWtG$ % x. t. X. 



mullos cum peslitentes morbi grassarcnlur,. se ip- 
sos ul vidimus pro palria lradidis$e : atqne haec 
»ta evenisse admiltit non sine causa , bisioviis ere- 
dens Clemens life (idelis, cui testimonium perlribet 
Paulus dicens : Cum Ciemente f etc. Episl, i 9 
cap. 53. 



- IV. 

Rufino interpret*. Ecsebius, //isf. ectl. t lib. nw cap. 1 

Ilujus dementis epistola babe- Touwj 6tj o5v to3 Kat ( [j.£v-;oc 

lur ad CuriiiUiios scripU, praeci- 6jj.o>.oyov{jt^jrj jxia hst-raSH!) tfipz- 

pua plane el valde nurnbilis : xat » \t£y$&t\ te xx\ Ga'jpaGfa, f;^ 

qwam velut ex piers-ona Roman* w^ A-rh Tr.- Twjjtolwv 'ExxXrcia; 

E^clesiit djctavit , emu diss^nsio tr^ Koptvft{wv SteT^-Dty'aT'i, CTi- 

apud Corinthiys Tuissct exorta. sew; Tr^vtxdSs xa-:i if^ K^ptvGov 

Quajll cpi5fol«ira in plurimis Ec- ywopkn^, TaJtr^v 5k xai bi kasi- 

clesiis publico legi, ct vcIcimid ct o-atc'ExxAT^Cai^inl -oj xo'.voOSe- 

uoslris eliam leniponbus consial. SjiUBOfiiait^yT^ rcaXat T£ xat xiO" 

"Verurn de seditione facta apud <jjx5; airo : j< i'Yveajisv. Kal gtj ye 

Coriniluos ac dissensions ptebis, xatA ^v St/o-juevov, tA t^5 Ko- 

teMis valde lidelis Hegesippus P'.v&udv v.r/cJvr^o- c-:ijio>c, &&£■ 

indicat. X. 010 ^ |*ip*'->; & 'Hy^'-rroc. Lege 

ISicni'iioniH, lib. iti, cup. Ifi. 

/Iu/Jho interpret*. IiarM, t&irf., lib. in, cap, ^*S. 

Clemens in c/islula quam Co- Toj K>.r^.£VT&- |y -?, &voj[xo>&- 

rinlliiis &cribU, nieminit Episto- 'iW-ivr^ rripi z5^i.y, fv tx Trooato- 

Joc Paiili ad Hcbraos, el Hliuir trttw *=^ 'I'wj-ia-wv 'ExxJ.rjiac ~f> 

ejus lesiiinoniis. Undo crmsiat , KopivOiiov oisvjttwg?.^. 'Ev^tt^ 

quod ApostuUis liiiiquam Uebnm -fa 'E6pa[ojr ttoa/i vo^rxaTac nu* 

miitfudaiii pnirio earn- Stfnuojie jtf^^lfctf aMf^fipdii 

consenpserii , el in quidatii Ira- ttcfcv i2 at^tiji ^T ( ^Sus«fl4 , ffa^4- 

diinl, Lueam evangeiisiam , alii i^tatflwptasijSftyfiTt pfeyl^&is&s- 

;i utein buxiC ipsum Clementcm in- x £t T ^ G^yypa |ipt- Tlftev e!xd-u>- 

torpvelalum esse. Quod el magis £oo§3v, avti* tg;j f^utC^S 4yxax«- 

veruni est t quia el stylus ipse Xsx^vat ypi[i.tiajt rod 'A-oa-c^ 

epislola Clemeniis cum hac con- Xo'j, 'ESpafiot^yipSti tt;s rotrpfoy 

cordal , et sensus nimirum utrins- yXw'Tr^ eyypi^wj wjxtA^xra: to3 

que Seriplnne plurimam siioilitu- JIavXou, ol jxkv t?.v sOayysXts-tiv 

dinem femnt. Dicilur lam en esse Aojxav, ol &^ tiv KMusvra toCtw 

el alia Clemen lis epistola, cjjjus (*0tw, t ppr, wj?auX£you?t~j}v ypa- 

nos notitiam non accepimus. cprv. "0 koI [iSUgv ePi) av dXrO^, 

XTY^pa xifl ft xrj EJf^s^og £7tl- 
ffTOAJvir, X3.i *rf 4 v -p'j; *E6pa;oy^ 



6 !"if/t$£fl iiilerpretc. 

llujus igiiur Ckmenlis exstAl 
epWlola ui:o consiMibii reccpta ¥ 
exintia prorsua atque mirnbilis , 
quam nomine EfClesiifi Komaiue 
ad Coiinlhioniiu Ecclesiam scrip- 
sit, cum apud cos gravis es?et 
nxoria d'j.sscnsio, Uaii€ in pleris* 
que Eciiesiis et nostra el supe- 
rior! nie:non:i paltui rcciiari con- 
suevisse comperlmus. Porro su- 
pnuiieti CleiNOnti-i lemporo sedi- 
tionem inter Corinthiog csso com- 
mot.im locnpklissiuius testis est 
Hegesippus. 

Yatcrio itUcrp'cic. 
Clemeniis iii-> (episloia) nJunnni 
bus rciepta, qitani Eectesiag U>- 
mailffi nomine ad CoiinliiLuriitii 
Ecelesium scripsit. In qua cnn\ 
niiilLisiuserai senleiitias desunvp- 
tas cs Epislula ad Ilpl>r;cos t iis- 
denique iuieribmi verbis iitaiur, 
S^tis indicat opus iltud iiriju;!- 
qiiiini recens esse* Quaiuobrein 
cum rcliquis Apostoli striplis non 
sine causa hoc etiam reccnsilum 
vi.iclur. Cum cuini yd Htbraos 
palria scrmone siripsisscl Paulus, 
aiii Lueam cvan^ulistam , atii 
hiiQC dequolvqiiimur Clementem, 
Epiitolam i'lam esse interpret^- 
luni Icrunt. Quod quidem vertUB 
Viddur. cum pnvsorltm ct Cle- 
mcrUi&^L illu ad UcImxcos Epi«loia 
cumdem liaLcaul sljium > nee 



37 



PROCEMIA VARIORUM. 



38 



drtocwCeiv ' xa\ ?& ft?] w5^fJti> ti Iv Ixaxipots -soTj A utrlusque scripti sententise valde inter se discre- 



auYYP i *t i H ,aort wdjtata xaQe-ardvat. luxdov 51 <1>; xal 
Sevrfpa tig elvat )iY £Tat t0 ^ K^jxevtoc £tckxtqXt] ■ 
ou jxi'jv&G'' 6pofa>{ *% Kpomlpy. xal xaihijv yvcupcjiov 
fcTTusT&jxeQa • fin jiijtt tou< dpyatou; ait?) x^XP*] [i&ou^ 
f<jpsv. Et infra ; 'H jaIv oiv wl KX^sv-rcc 6p.oXo- 
Y^ujx£vij Ypay^ irp68i)A0?. Lege NicerHofcUtf, lib. n, 
cap. 46, et lib. ill* cap* 18, 



ftu/nio inJerpre/e. 

Simul et de epistola Clementis 
qusedam commcmorat (Ilegcsip- 
pus) quae eliam inserere huic 
open nostro- necessariunf duxi- 

Uufino interprets 
In hac ipsa scriplura meminit 
etiam (Diolivszus) epistola* Cle- 
mentis ad Corinlhios scripts; si - 
gniflcans veleri inslitulo et anli- 
qua consueludinc semper ipsam 
epislolam leelamessc in Ecclesia. 
Deniquc sic dicil : Beatam, in- 
quit, rfujimus /*odwr«am Domini- 
eam diem, in qua legimus epi$to~ 
tamteslram y quant et semper ad 
nostri commonitionem legemus, sh- 
ut et iltam priorem a Ctemenie ad 
not scriptam. 

liufino interprete. 

Uiilursane exemplis, eliam ex 
his libris qui a nonnulfis minime 
rccipEendi videntur : id est , ex 
Sapienlia quacdicitur Salomonis, 
rlex Sapiomia Siracli qua? appel- 
Sauir Ecclesiastical apud Latinos: 
scd «i de Bamabse, et dementis 
epistola ponit eiempla. 



pent. Sciendum taroen est alteram quoque Cle- 
mentis epislolam circumfcrri. "Verum Lane non 
perinde recepiam alque approbatam fuisse , pro 
cerio babemus : quandoquidem vetustiores ejus 
teslimonio neqnaquam usos esse comperimus. Et 
infra : Et Clementis qtiidem quse genuina et om- 
nium consensu recepta sinl scripta » jam satis 
ilquet. Lege Maximum in prologo ad opera DwmsiL 

Eosebius Hist. tccLy lib. rr» cap. £2. Vale&ia interprets 

'AxoSwi y* ^ 0l ^dps<m, jA£ri Postquam (Hegesippus) de Cle- 
xiva -rcepl x% KJifjji&v-wO< nph$ Ko 
ptvftious feiriTTOAT ( < <ri~tj> ecpr,p£v&, 
fejzi^Y^vro*; xaZxa. Lege Niceph. , 
lib. iv, cap. 5. 

Idem, ibid., lib. rv, cap. 23. 
*Ev aC-cft Sk TauTYj xal t% KX^j- 

^TCt3T<>lr[^, SrjXuiv iv^xa8ev ^| dtp- 
|ctloufttouci3tl TT,q 'Exx)^?lct« tt;v 

yoiiv " ISjr cfifisjwv citr Kvptoi' 
xi\v ayiar tytipav divffdfejt&p , 
er\\ dvE^toxajisr v^y rr\v krtt- 
<rro.i/}»- * ^>* e^Cjiev del nets ira- 1 

Hal t)}y zzpozepav 7]/t7r diet KJ,r\- 
itevzoQ YfMgeicar. Lege Niceph., 
lib. iv. cap. 8. 

L'.lm, j7»Ki., lib. iv, cap. f3. 



4 no tuiv avTt5^Y°5 A ^ vtL,v rpot'-p&v 
LUtptupIat? • ^tjc *6 /-$YO(jivrj< Xo- 

to3 Stpi^, xai t?js c:pi.j 'E6paiou{ 

KXfjiiEVTOi;, xat 'Iojoa. Kiceph. , 
lib. iv, cap. 55. 

V. 



mentis ad Corintliios epistola 
ijuaedam commenioravit, hxc atl- 
dil, quse nos, si placet, audiaanus. 

VaUsio interprete. 

In hac ipsa etiam epistola {ad 
Solerera) meininit (Dionysius Co- 
ruithius) Clementis epifitota ad 
Corinthios scripts, quainevpris- 
ca consuetudine in Eccicsia legi 
solitam esse tesiatur liis verbis ; 
Hodie, inquiL, sacrum diem Domi- 
nium transegitnus, in quo epislo- 
lant vest ram le(jiinua t quam quideni 
perpetuo deinceps legentes r per hide 
ac priorem ilium nobis a Cienunte 
scriplam eptstolam^ optirnis prace* 
pth ac document is abundabintus. 

Yalesio interprete. 

Iniisdem libris (S(roniatets) af- 
lert (Clemens Alexandrinus) tesli- 
nionia Scripuirarum q"a* a non- 
nullis ropndiautur : nompeex Sa- 
pi^ntia qu* dicrlur Salomonis, el 
ex Sapienlia Jesu (i!ii Siracb * 
item ex Epistola ad Hebraeos, el 
ex Barnat'se, Clementis, Jud&que 
epistolis. 



Cyjulujs Hierosolymitanus, Cateches. \-vni, cap. S, 
fcilii. Paris., 1720, pag. 288, D. 
"HSet Qtbc Ttov 4v0pc[)«wv *=^v irts-iav, xal 6p- B Noverat Deus banc Iiomjnum in credendo pervi- 



ToJto, q)$ YP^'f £t KATJJA7]?, xal ktapouat r>.£tov£?, 
HOVoy£vk? OndpyoviXaTi^vAlY'jTrcuvv ywpav £V«cre- 
ptdoot^ Tt5VTaxo5tu>v ixtiv ep^t X£vov * oEixvjit tijv 
4v43xa<rtv oux iv ip§|«HC cdzoi<^ i'va ftj] aYvor/J]] 
98 [AyctTjfJtov Y^}*svov, 4XV iv epayspa rrttsi ?:apa- 

Y^tp eauTfj* «ot^y«v Jx Xi€ivov xa\ ajx-JpvT|C, xa\ ao:- 
icwv dpcrjp&Twv, x?.t £^ xf t cjfirAfi&wjit Tfiv £raiv 
CW ^outov it^;/86v, TiAgjxa <pavEp(7j£ xa\ cfj'TiTai* 
eita ix tt^ ca-ii^v aapxl»c ^^0 TiX-vxfjTavTo; , 
cxwXt]^ *r$ Y^vvaxat' xai ou-ro; abEr|6£\^, s£- 6pv£GV 
(Aop'fouTat. Paucifcque interjectis : Elra ^zspo^j^- 



enciam, alque ad id avem comparavit, phoenicein 
appellatam. Ha;c, ut scribit Clemens, aliique com- 
pl tires narranl, cum sit unigena, in j£gyptiorum 
regionem quln^entis quiimsque annis adveniens, 
resurrcclionem ostendit : non in desertis locis, ne 
res ilia mys»erium facta, latere! j seil in urbe con- 
spicua praesenlem se sistons, ut inanu coiilrectctur 
quod alinqui f;dem jion invenir et. Consliucio cniin 
sibi ex tburc, myrrha cacl'crisque arontaiibus Jiido, 
in hunc cxplcto an no rum curriculo ingrcdicns mo- 
pilur palam ac pulroscil. Deinde ex pulrefacta 
nioruiic avis came \crniis quidam enasciiur; bit- 
quo aiigmenlum capiens, in Yolucrcni tonforniatur. 



59 AD 5. CLEMENTEM 1 PAPAM 40 

c«f 6 Ttpotip^fxlvo^ <p*Tvt§, xa ^ t&uof oto$ Ijv 6 A Paucisque intewjectis : Postea phoenix praedictu* 
icpitepof, cpotvi£ yev6uxv©c» Avfoirarrat totouTo; cEf plume&cit, perfectusque, qualis erat prior, phoenix 
Mpa, oTof ml fereTeXtv^xei dayEcyxd^fjv vtxpd>v (actus, in aera talis avr.laL, qualis erat cum more- 
4va<xr«<nv AvOpciwoif fcmidfcxc- retur, evidentissimam mortuoxiim resurreclionem 

bominibu6 oslenians. Epist. 1, cap. 25. 
U 
EpiPHAttLL's, Adecfs. Carpc-crat'tos* HserftS] 97, mi m. 6. 

Aiyti yip iv pu-2 xu-v Iiuo-toX*™ itefru • 'Ava^u- Dicil enim (Clemens) in una episloiarom suarunt! 

fS> f <fcm/4«,**OT<x0T}ruc3 Jo£? rev Secv' -cialwwto Rtcedo, abto t in&tel popuiui Dei; noniiullis viiie- 
cuufovU&ov * e&poutv f^P £v ~ iaiV 6*ap.vij{i*Titf- licet hoc modo consulens : nam in quibusdam 
prjt; -TDUToEyxstaevov. commentariis Ha scriplum reperimus. Epist. \, 

cap. fi4. 
iDEXiAdrer*. Ebionrros, Haeresi 30, num. 15. 

A&tfcc KMjpnc afi-rouc xarci lefect &4tX ev *?' ^ v Clemens ipse omnibus illo* (Ebionsos) modis 

frpa^EV imcrwXwv fcTXVxMwv, -bwv iv TftCf Avtot; redarguit iis epistolis circularibua, quae ab eo scri- 
•ExKiTjaiatc Avarfxvwgxojiiwv, 5xi AXXov ?x et X a P*- P 1 * 5 in wcrosanclis Ecclesiis leguniur. Ei qiiibus 
XTTJpa ij iawtw «f«W xa\ * a«Jy^»» to P* «• 4w * conslal, longe ab iis qua* in Circuiiifria illis sub 
idurwv e!$ IWopx «*ra3 lv toTc ilepdSots wwfcu- ejus nomine adiilierina exstant, illius fldem acser- 
u4va * afcrfc* rip icaoGevlav fiiWwxsv, xaV afrcol oi moncm abiiorruisse. Etenim virginitateni Clemens 
ttjpvrai* tftifcf r*P S7X«fJ"4fc* 'HMav« x*VA«Sl$, edocuil, et isti repudiant: ille Eliam. Davidem el 
XflA JEauyJ<wv, xal A&ffftC tqv£ icpocpffTa?, o&< o^wt Sampsonem omnesque prophetas coinmendat.quus 
ffcXAuavccw hi delesianiur. 

VII. 
Hieroktvcs, lib. 0*wYi*if&s*W&tt*, cap. 15, cum votere Greeco interprete. 

KX<j|«j|, «pl oS DaOX*; 6 'ATOcrtoXo; np^ *t- Clemens, de quo apostolus PaulUi ad Phllippen- 
X(4nn]«feu( ypA^tov, X£yei ■ M^rA «a2 Kl^wrro^, w» (>v, 3) scribes aii : Cum Clemente ei taunt 
KtX., TiTaptoc J*** n^pov T^|ii]( iicE«t(*«o^ ■ 8eu- oof»wrori*w nwis, quorum nomina teripta tunt in 
ttpoc -yip Atvoc er^vtto, -cphoc 'AvfYxXtitoc, clx*\ •**• «<« : quarlus postPetram noma episcopus J 
icoUolwv Twfwtitov 6TOXaji6ivouffi, Seutepov ^eti q si <l ui<lem secundus Linus fuil f lertiu* Anactetus; 
t^v ATrfuro^ov fli-rpov yeYevfjaGai K>^£vt«. 'Eypa- WmelM pkriqueLalinorum, secundum posl Petrurn 
4<v ix «po«ktou t7j< "ExxXijaia; 'P^^c -np6< t*jv aposlolum putent fuisse Clemenlcm. Scripsil ei 
iv Kop{v8i^ 'ExxXti«*v twtffroXf.v tcAvu eauu-aor^jv , persona Roman* Ecclesias ad Ecclesiam Corinthio- 
fjttc tv 9av<p&Ic x6T»t« <r A |W9(«t dvaYivtiffxetat, t<J> rum valde ulilera epistolam, qu« ci in nonnuilis lo- 
X*paxrf,pi ikfi «poc *E6p««ou; 'EmTcoXf,; HavXau cis publico legilur. qwie mibi videlur iharacteri 
cuv^Souaa, oO p/vov vofj^Kitv, d>Xi xa\ Wyotc. Kal EpisloFa?, quae sub Pauii mimine ad Ilebraos ferlur, 
di:X*d? pxY^aTTi ftatlv iv fcxa^px fytolwat;. Wprwt con venire . Sed et multis de eadem epistola, noa 
xal fefipa fe5 6v«5uiaToc autoO elvai t-ictrroXi], Tjtk solum sensibus, sedjultaverborumquoqueordincra 
napdt Ttdvtuiv d7To6oxi(t&C£tat. Ka\ 6ci).oYoc; EUtpou abulilur, Oinnino grandis in ulraque simililudo edU 
xa\ 'Aicbovoc P-flxpy Wyv ouvtaT^da, t^vciva Ei>- Ferlur el secunda ejus nomine epistola, qus a to* 
titles iWuvfit ivuptpJ'np Tqc *£*?cJ7jcr«wrfX7}c lcribus reprohatur, Et dispuUlio Pelri et Apionis 
Icroptac tgiSx 51 * TeXeuT^t t^ tpfa? IvtauTw Tp^ia- longo sermone conscripia, quam Euscbius in lertio 
vov,xa\ tiivtovTou (A\fjiAtivaxP'^5«povfcvT^ Tu>H) Historim ecclesiastics TOlumine coarguit, Obiitler- 
olxo8o(*7)OetffO( 4xxXijff{« tpuXixTew iio Trajani anno, et nomiuis ejus memoriam usque 

hodie Romse cxstrucla ecclesia cuslodit. 

1df.ii, lib. i adtfirs, Jotlttianum* cap. 7. 

Ad bos (eunucbos) et Clemens successor apostoli Peiri, cojos Paulus apostolus meminit (PAtfrp. tv, 3) 

scribiiepistolas, omnemque penesermonem soum de virginitalispuritate couleioil. 

Idem, lib. nv Conwunt. m Isa. tu, *3. 

Clemens vir aposiolicus, qui post Peirum rexil Ecdesiam, scribit ad Corinlhios : Sceptrum Dei 

Dujninus Jesus Chrisms, nan ver-ii in jactantia superbim, cum pouit omnia, ted in humiliiate. Epist. i, 

cap. 16. 

Idem, lib. 1 Cowmen*, in Eph*. ad Ephe*^ n. 2. 

Uuaerimus qiioque (juid sit : In quibn* aliquando ambulantis newndum s<etutum mundi hujus : utrum* 
nam et aliud weculuin sil, quod non pertSneat ad mundum isumi, sed ad mundos alias, de quibuset 
Ciemeas in Epistola &ua scribit ; Qceanus t et mundi qui trans ipsum sunt. Epist. i f cap. 20. 

Ide« t ibid., lib. n t . ad cap. iv, 1. 

Cujus rei cl Clemens ad Corintbips testss est : Ywcirftr* charitoti* Dei qvh potent mar rare f Epist. 
t > cap. 49. 



44 HMMKM1A VARIORUM ** 

PrfiUDO-JcsTurcs, seti sutlor Quastionum et r*sp&n$i&num ad orthodo&os, in respons.ad quant. 74 (inter 
Opera S. Justin! roartyris, pag. 409, B, edit. Paris. 1742). 

El xi\q mpaCmie y«Y«ff;toii>? ti tIXo; feffrlv f| A Si pr»scnli& rerum status Gnis est impioTum per 
Buk toG wp&s xptfft^ *6jv ocjeCuw, xa9d tfwtm ctt ignetn judicium, prout testantur Scriptural pro- 
rpayotl npa<pr/ru»v « xal drcomoXtdv , In 6k xal -% pl.ctarum et apostoloruin , aiqtie ettam Sibyite. 
XtSuiXXi^, xaUwc <pij<riv6 ftaxapu>;K.M)jMjcevr|}77pfcj ut ait beatus Clemens in Epistola ad Coriiitbios. 
Koptvflfouc 'Emoxoifi. 

IX. 

Dorotbecs Irchimnndriia, doclrina23, sub fuiem. 

*fi; Wyei «** 6&yu>£KM]|nir flS* - /^ crrfi^arwra/ Ut enim ait et sanclus Clemens *, Eiiam $i quit 

c/c» AUA cxovddcq p$\ ftaxpar e&jpetfjfim z&r non coronetur, $(udeat tamen non proeut a coron&tu 
Gtepawvpirw, invemri. Epist. 2. cap. 7. 

X. 

Georgivs Syncellus, Ghronogr. % pag. 344, edit. Paris. 

Toutou ircta-coX)} f) jj.ia ^-ii Koptv6(ot£ cpipscac. Hujus (dementis) epistola qua* umca genoina 

U»> dr$ tt}^ 'Pwaaiwv 'ExxXijfftaf ypatpetaa, cttcl^w, B csl, ad Corsnlliios feruir, Laiujuaiii :t|> Eccksi? 
iv Kopev8ti> evji6affn; t^te, wc p.apntp-! 'Hyfj^r:- Romana scripta, sedilione tunc tempo ris, ut le- 
to>£, f,Ti£ xct\ fcxxXT ( atd£cTai, slatur Hegesippus, Gorintlii orta; quae etiam ah 

Ecctesia recipitur. 
\[. 
PiiOTios, Bibtioth,, cod. 113. 

0^-4; ejriv 6 KXv^c, rapl ov $f}4$v 6 fc37r£7to< Hie Clemens illeest, de quo ditinus Paulus art 

n*vXo$ fev rf, itpi<*tXt7t«T|Gtouc 'EictfftoXjj- M&t&xai Philippensea ait : Cum Ctemente et cwieris adjvia- 
S&fyi$ptaq xal rJiv Actx&r c*v>-epjw/<ct>, o»- ztk ribus mcis quorum nomina sunt in libra vita '. 
drdfiam &r fii&b$Cvi}C' 05toc xal SirwwX^ ov.<T/o- Scripsit idem magni fa«*iendani ad CorintLxn 
yov •rcpis KopivOtov^ Yp&psi, ^tis rtapa noUoic 4o:o- ejtisiolam, quae a plerisque tanto in pretio est ba- 
toxfa ItfwMhlt &C xa\ ftfjuMCx Avaymtoxestai. 'H bita, uletiain publice legi soleret. At quae secundx 
8 Xeyouivq Seuxlpct rcp&s xouj a6-K»u$, &$ viSoc dieilur ad eosdem, ul notha rejicitur, queinadno» 
d^oSoxijAtiJs-at - wa-nep feTuypafpiptevoj tn* 6v6[Aa"i C diim et longa ilia dispulalio, ipsius Petri et Apio- 
auToiJ Ultpov xct\ 'AiteiDvof woXicreixoc SiaXoyo;- nisnomen falsoprxferens. Hunc secundum a Petro 
Touxiv v*atv ot |xkv 5siiT£pov jxsxi Hfrtpov im^xo- Rumae episcopatum gessissc quidam autoraant, alii 
itiflit 'Ptip.^, *l & tiwtpwv ' AIvov yip xal 'Av4- veto quartum : Linum enim et Anaclduia, inter 
xa^tov |K$Ta$v «0tou x»\ Ili-p-Qv 'Pw^; ImgxSncRttf ipsuni ct Pelrum, Roma? episcoprw fuisse* ac lertio 
oiayEyovfvat' TsXzuTTiffat& a6t6vtp£T<p EteiTpaTavoy. <lemum Trajani anno vitaia finiisse. 

h>£« t (6W., cod. 126. 

•Av£rvw$On ?t6Xt5iptov, fev $ KXf^ivroc imm- Lectusest libellus, in quo Cienieiitis epistola 6m 

XalouoTCp^KoptvQbu^iv£«pipovTO"ojvfj Tcpi-c^ St'ai- nd Corinth ios conlinebantur : quarum prima ip$os 

t:otc aito-j^ &v £ ;, ^iisfft xal •cyaxal? xal **{- accusal, quod sedilioiiibns, turbis ac dissidiis, pa- 

cjxaat t4]v cp^TTOusav a^oi? elp^v-qv xal 6[x6voiav €e in el concordiam qua? inter ipsos versari debue- 

tp,TOXiTewsrttti, XvaavTa^, xal napatveT rcaujactfai rat, solverinl; liorlalunpic ab hoc malo cessare. 

TOuxaxou. *A?:XoG« £1 xari ttjv 9pa«tv xal cayf^ Est au tern dietione simplex ac perspicutis, acce- 
ionv, xal eyyy? ^5 fcxxfejjffittarcweoS xal&nefKfpyou densque ad erclesiasticam et inelaboratam dkendi 

yapaxt^po;. AlnaaotTO 6' iv ti» autiv iv Tavrat; • form am. Repreheuderit vero in lllis quispiam : 

6ti te toy tI>x£avo'3 e^w x6i[iou^ ttva^ uTTottfteiiH quod eslra * oceanum mundos qunsdam existere 

eTvai • xal feuxspov i'jto;, 6-:t (b? itavaXr t 0eircd?<[i t*]> supponil : deinde lone etiam , quod phoeuicib avis 

xaxdt tJ>v *oiwtxa t?> Spvsov uiuoSeiyfiaTt xixpTjTa;' etemplo lanquam verissimo utitur : terlio quod 

xal -pt.ov 3tt dpyitpia xal iroojtd-Tjv tiv Kuptov Pontificem Prafsidemque Dominum nostrum Jesum 

f]p^>v I-qtouv Xptatfev ^ovojao^wv, ou^k tif feo-reps- Christum appellans, illas Deo convenientes ac su* 

•nelixal O'^Xoxepa; d^xe icepl auroG q;wvi;- oO blimiores de eo voces non prolulil; lametsi nee 

u^]v oiS 1 4itapaxaXuTccti>? ai;lv oiSap-t^ £v to-jtoi^ aperte ipsum uliibi in his blasphemet. Secunda 

^Xacr^TipiE:. 'H <S& S&uT&pa xal afci) vou6ea(av xal vero et ipsa "msUtutionem ac admonitioneni melio* 

rrapaiveatv xpehrovo; eixayei gby, xa\ iv ipx?J ris vitse iiiducit; atque in principio ChrisiumDeura 

Xpuniv t^v ©sivxTipuffTCt. HXijv Sxi ^r ( Td i;va, (^ pnedicat. Yerum dicta quzedam percgrina velul e 

orA xt\£ 8cta^ rp«^«c, fevt^vra ^rapciaiyEt' «Lv sacra Scriplura Subinducit : quibus ne prima qui- 

• Ephes, iv, 2. 

PlTKOL Gft. I. 2 



43 AD S. CLEMENTEM I PAPAM 44 

oM 1 ^ wafibflii a^fjiiax-M n*vteXw<. Kal lpfw;vsfa£ A dem epistola oroiiino vaeat. Et interpretationes le- 
ft (fe}t£v -ctvwv AUm4wu{ lx £i " &***» Te 6i *** ti corum quorumdana alieniores profcrt. Alioquia 
tv *&r*X$ vo^jmt* t^ippta ra*, wx\ ©Ci «w«ct >P*« qua inbis epislolisiusunt sensa^onnihilab- 
'rijv Axo)iOu6£av Off^px* V>*4rtovt4u jecta sunt. Deque coijtinentem seriem ac conse- 

quentiam servant. 

XII. 

Akistasws Bibliothecarius, Mht> tcdes., edit. Paris., pag. 17. 
Hujua (Clement is) Epistola fertar ad Corinth ios missa, quam tola recipit, ut Hegesippus testetar, 
Ecclesia. 

Ml. 
Nicoff monathus, in Pandttt. seres. IS. 

KJtfttterrot; 'Pii/Mfc- ACxatov o-jv %A Saiav... xa\ ClementU Roman*. Justum ergo et sane turn.. . In 

crises xou diwtUoTpwucrai ^|i^ nw xaX&s !x oV,T0 S' dissidia el seditiones (homines collimantes) ut not 

Tobuv Axo*ov6*iawn£v -erf* jj*? sioeSE^ac... II4£j5a> a recto et honesto averlant. Eos ergo scquamur, 

Ardyti. &v? ijxou... KoXXt^wjiev ©uv toZ< 46ii*ov< xa\ ^ qui cum pietale . . . Procul a me abest . . . Adhae~ 

Suwfaf - AA tt ofoot £xk*w\ too 8so5. Tfr(pamm ream us ergo viris honeslis et Jusils : hi ver© sunt 

Y*p' KoAAatrdtu tvT^ AytcH;, 8rc ol xoJU&jisra elect! Dei. Scriptum est enim : Fdcite ut *ancti$ 

oirroic, dftacfyccrTa*. K& 6 Kuptoc Mjw Tdr &dkareati$ 9 quia qui iili$ adharent, tanctifiiabuntur. 

cpcJUrirfe&>rtd /**... tcv BarpS^ pov. "Ev *{vt «... Et Dominus dicit : Cm' me confe**u$ fueril . «. . Pa' 

twv ivwXiiv. Haec ex codd.Regiis 4418, 2423, 2444, frit mri. In quonam autem . . . mandata illius 

detcripsit Coielerius, edidilque in not. ad episi. (non spernendo). Epist. 1, cap. 14, 15 et 46; Epiftf* 

Clem. cap. 14, nnde hue translate sunt. 2, cap. 3. 



JUD1CIA BECENTIORUM 

ET HUMOM QUIDEM 

PATRICII JUNII PR^EFATIO. 

Si pleniut de Ckmeute nostro el ejus scriptia, C ornatissimum el clarissimum virum dominum Tho- 

araice Lector, scire desideras, Gregorium Turonen- main Roe, equilera auratum, et apud Turcamm 

tern Ik mariyrvm gloria, SimeoaemMetapbrasteui, impp. serenissLmi regis nostri oratorem , cum ex. 

Pomificum Romanorum pioyp&pouc, Baronium, an- Orienle redirel, dono ad serenissimuna regeia no* 

naliuai conditorem, Sixtum Senensem, Bcllarmi- strum iransmisit. Ad oalcemvenerandihujuscodicia 

nmn et alios, qui ecclesiasticos scriptores et eorum el miM^ou %nittkt(s.(nfcou f in membranis laceris, 

acripta nobis tradideruiit, per. olium poles consu- adjecia erat dementis ad Corinthios Epistola eadem 

lere. No* nube hac lam iUuatrium testiuoi, quos in manugcripla, quam nunc bono publico et tuo usui 

aniecetsum pranjiairaus, contenli, oculis luis et in lucemdamu^ legisPythagoric»non immemores 

patientia d.utius abuli desiniraus, et de Ude et au- (qui*, ut 5yne9fu6 in Dione auctor est, owx IS xolc 

ctoritatehujus operis Tvqfffau xa\ 4votpi(pi66Aow, plura pt6X(otc lutTOt&lv, A7.X4 pouXetot |i£vetv awT* fetck y^s 

de nostro adjicere supersedemus, lie soli lucem Kg<fci)cxeipb?,8i«oc rcorUffxs'cuxT)^ $'?^V0> n5hil 

fenerari, et faculam obscurant raeridie accendere deraentes, nihil de nostra ad denies, non syllaliam, 

\elle videamur. Aulequan* autera ad lectionem di- non lilleram, non apicein aul ioia unum, fidelissime 

vini hnjus et plane aposiolici scripti le accingas, quantum pomit fieri expre^simns. Voces aulem de- 

patere, quaso, ut de antiquitate exeroplaris quo D perdilas et liueras vetustale exesas, spaiiis et in- 

nos usi suraus, et de msiane nostra plana el rudi, lerstitiis accuraiissime dimensi, pro ingenioli nostri 

paacis le*moneamus. Cyrillus, qui hodie Oonstan- tonuitaie supplevimus et minio rubro (noi?o hoc »* 

linopoli patriarchatum obtinet, >ir pietale et erudi- inusitato iosprimendi genere), notavimus ; quod a 

tione insignis, ex ^Egypt's cum scdera Alexandria nobis consullo faciumest, ne rejicientes te saipius 

nam relinqueret, magnam librorum supellectilem ad notas, moiestiam libi inutilem crearemus, vel 

Fetum advexit, inter quos«codicem omnium vetu- oram libri supplementis el eaiendaiionibus crebris 

siissimuta et longe pretiofrissimum (in quo veleris nimium fcedaremus. denique ne industriib rehciori- 

et novi foederis libri littcris grandtaribus, nianu bus el higeniis «Toxaai:txwTipoc<; conjecturam libc- 

Theclae nobilis feminae iEgyptia?, circa primi con- ram ad judicium liberius prseripcremus. In reliquo 

lilii Nicaeni lempora, bcllissime exarali sunt) per eliam opere, errala qnamplumrta expunximu^elut 



a 



45 PR0UEM1A 

omnia quam cmendaiissirna prodirent, pro facili- 
tate nostra et modulo adnisi sumus. Yeniro hoc sic 
aceipi volumua, non tanquam asseculos nos creda- 
mus, sed lanquain dssequi laboraverimus, et for- 
usse non fruslra ; ai modo tn candidum te sstiroa- 
torem labor um nosLrorum, et diligentiae qualiscun- 
qqe benignum interpreted) pr«bueris t stylus aucto- 
rii *i scribendi genus primaevam simpUcitatem sa- 
pit, et tenet n ad hue nasceruis Eeclesia; incunabula! 
quibus retires Palres et Ecclesiae priini nutrilii, 
nihil excelsura aut datum, nee ad audiemias popu- 
laris illecebras cuito sermone fucalum, in medium 
proferebant ; sed ad divinam indulgentiam pradU 



VARIORUM. 44 

A candam, et gratiam ac salutem auditor! proeu rare- 
dam (ut Cyprianus ad Donatum) verbis non d.ter- 
us sed fortibus, el rudi veritate simpUcibus uteban* 
tur. Quare si in versione nostra cloqaii venusta- 
tern aut rhetoric! sermopis nitorem ex&peclas, fru- 
stra fueria; fides, non ornate* aut verborum ele- 
gamia, nobis prae oculis in hoc negotio erat. Quod 
reliquum est, conatibus noslris Pave, et pieniorem 
opem huie nostro tribue. aliosque veteres, qui me - 
moriam suam tibi commendant, ab oblivionis inju- 
ria assere ; quorum immortalitati dum consulif, 
pariler et tuse prospiciea. Vale, el aeiernitatem co- 
gita. Uxopii pridie Kal. Nov. 1652 



EJUSDEM nPOIHMEIQIIS. 



VBteret primitka Eeeletim *plicopi f no* tantunx 
gtepbut sibi COmmittis, ut mOnet Pauiut, sedmlo at- 
iendtbmt, quos wbo et termor*** sancUsque *t incut- 
paiss conversation* insinsebant ; verumetiam* ut dite- 
cfionem Sprites, chxritalem individuam, Unam ft- 
d*m, unam Ecclesiam. *t episcopntum unurn oslende- 
rent, curat* suam et sollkiiud'mem ad longe dissitos 
extendebam^ et quos viva wee, propter kcorum <fi- 
siamiam, in verba Domini et vera pietate erudire 
n<m potcrant, per epistolas monere, eontuiere, objur- 
gore interdum, et universam fralermtatem (ut Cy- 
prian** de epistoli* wis ad thrum Romanmm *eri~ 
ptu loquitur) ad deprecandum Dei miserkordiam* 
altoqui et hortari non desinebant : dupikique hoc 
ration* Ckristi Evangelism pradicabanL Quod Cle- 
menli Alexandria T eet iffpA^puc xaldypd^w^v W- 
■yev KfJput^CiV, voce scilicet et *cripto;ubiprobat i-ni- 
«rf|[ATiv ^[v 5i4 T?|C %*%$$$ quam vocal &TY e * 8)C tv» 
non minus cowmodi et utititatix Eccleiim Dei afferre, 
quam illam alteram, quae hkxvfi '{^^"^ ett t et 
xT]puxcx4] appellator. Rinc e$t § quod inter Cypriani 9 et 
alicrum Patrum *eripta f frequentet epistolm ad el*- 
tttrn el ptebem diversarum EccU&iarum^ reperxantUT % 
hujusque generis sunt qua Encyclics nominantur, 
quads et hme, qua in tnanibus est, non immerita «n- 
senda «it, cum publics in omnibus ecclesiti primitut 
legeretur, licet ad unam script a, at hoe nomine ab 
Epiphanio etiam instgniatur. Magnum auitm oiim 
inter Ecctetiam Romanam et Corinthiacam nccessi- 
tudincm, et animorum eonjunctionem fuisse, prater 
hane retponsoriam dementis f testamur etiam epi- 
stola Dionym Cermthiotum e?iscopi y quorum men- 
iionem facil Emebtu* tiUtoria sua lib. rv, cap. 22, 
quippe qua eosdem apostolos Pctrum et Pautum, pri- 
mos jundateres kaberenL et in eadem fide conspiran- 
tes, doctrinm consanguinitate {ut verbis Teriulliani 
utar), paetM commumeatione , fraternilatis appetla- 
tione, et hospitaliialis contes*eration* 9 tanquam fir- 
missimo glutino^ inter se invicem copularentur. Ec- 
ctesia auttm Romance non suum nomen fronts pra* 
fixit; ut modestia et humilitatis posterit alatibus 

Lib. 1 Strom. 



B exemplar imitandum proponerel : et CorinMos, quo* 
ad fratemam eoncordiam et humititatem tote hoe 
epietaia Aori*i«r, non ten turn scripto, sed e^empto 
etiam sko, veram et non fucatam "taitsiYocppQffuvTiv 
doctrct, qua* Basilio telle, t&v SaXcov ipcxajv O^acu- 
fvtpul&'xt.w est. Quo anno autemepUcopatuseju* mium 
at* hat episiola, et an Roma euet Clemens cum hane 
$cribertt % apud antique* nullum vestigium ; proba- 
biie est non prim scriptam [uisse quam in exsilium. 
retegaretur, quod factum est biennio antequam nur- 
tt/rio ttiam fimret; quod ex ipsius verbis non obscure 
colligi potest, abide Pauti l&boribus, de mortis §e- 
nere t et martyrii toco diseerens, aU t eum in firtibus 
Occidentis possum esse. Verisimile « t\ si in urbe turn 
fuisset, £v taOtt) xfj faaMcti n6le.i, vel aliquid ejus- 

C modi, votuuse ilium scribere. Adde quod statim (n 
initio, cum tardilaiem suam in reseribendo excusal t ea- 
lamitatum sua mm et irepvrcT^efwv mention em faciat: 
dtiX t-ni%b) xa\ ov&v6p(C(u, ctexviahac&6faip t quam 
nemo ante eateavit, pedtm refero. Post salutationem* 
qua verbis Paulinis conripitur, Coriuthios propter 
eonslantis fidei tinceritatem, propter tttcrum prebita- 
tern, tt intignent in omnibus eOxocrjxfav xal etea? {ov, 
vehemeuter laudat t et in hoc etiam Pauti discipulum 
$e probata qui Epistolas sua* a laudibu* ordiri amat. 
Sic enim adRomanos* *H Trtroc 0p.eliv xaLWfyiXkvta.1 
iv 6Xc|> *i$ x6aptf, sic ad Corinthios: "EwXoutloBifjTc fcv 

uztip daOat I v y.rfivA xxpia^ctiu Sed non W proposi' 
turn nostrum accuratam analysin, aut tongiores com- 
meirtarios scribere : neque opera typographical qua 
eonnaias has et eongenitas strkturas pracipiti festi- 
natione extrudunty immafurum fetum teneriore cura 
tambere 9 et paterni offeclu* 7Yu>p.?fu.?a simut expo- 
nere, paiiuntur. Quare prater ilia qua magis obtia 
eranl, et supra a nobis suis lecis in margin* emen- 
data sunt, quadam inprasentiarum t qua tnedkam 
manum desiderant^ vel notatu digniora videbuntur, 
observabimusy retiqua cum Gracia aut Mggptus 
exemplar emacutatius et perfectius nobis subministra- 
rint f vet in Hiercnt/m versionem latinam iaddete 



D 



*? ad s f ciemb?iti;m I PAPAM in 

contlger'a, quam tn MUotfucit alicubi tattrc, $p*m A catcemOperum FuigeHtii; atque uiinam id aluptando 



uobit (acii catalogut coditutn fratrum Lobiensiutn w 
quc*n tfcni habemus scriptmm ante 400 annos, ad 



etwiiaJ, el tpet nostra: non inane$ deprehcadantur! 



£x epistola Gallica \\ A. Hieronymi Bignonii ad Hugonem Grotium, 
data Luletiffi a. d. 7 Augusti 1633. 



Veiim scire quodnam sit tuum judicium de epi- 
stola dementis nuper in Anglia edila. Fides Codi- 
eis manuscript!, qui ex Orienle advoctus dicilur el 
M. DritaiinLe regi donatus, siuceritas Pairicii Jiinii, 
-qui «am edidit, teslimbnia a veteribus ex ca epistola 
dcpronipla, qua? m hareliamnuro leguntur, primum 
veram ul credercm Ciemenlis cpislolam me addu- 
xerunl. Postea siyli qiiaadam ralio et spiriius, ul 
iia dicam, exculi iia eiincsse videbaniur, ui v\\ 



ximo apostolnrum discipulo; quamvis qui cum se 
cuii sunt, eoargumenlousi sint, sed contra elhi>i 
cos et philosophos, inque scripiis alius Benefit, 
qitam est epistola ad Ecclesiam apo&tolicam data, 
qusque aliquandiu pro canonica habila est. Oc- 
curril eiinm locus, in quu oblationes vult loco, 
tempore et boris ceriis ofFerrj,pag. Kiel 53, ubi eliam 
legitur vocula iakus, quae mihi suspeela est. Pa- 
gina eliam 62F-ceIesiam Coriiilbiarn dpxafav vocal. 



dubilandi essel locus. Attameii, dum earn l*go, fa- B quod vix Geme.iii convenire queat. Denique, cum 



leor mihi quxdairi in ea occurrerca stylo aposiolico 
allena. Insunt frcqueiiiiora epitheta, amplilicandi- 
que formulae, quse aevura posterius, Liiurgiasque 
t:L Etichologia Grsecorum sapcre videniur. Argu- 
nientuin e phennice ducium, ejusque descriplio 
aliena, raeo quideno judicio, sunt a Ctanenle, pro- 



se ripium gemiiuum ceasean* , craliderim lamen 
plures c la usu las et voces ei addiias al> lis a quibus 
poslea exscripln est; quod etiam aliis ejusdem ain 
liquUatis scriplis, ipsique adeo Clemen li contigil. 
Lil cuter audiverim quid de re seniias lu, cui non 
facile, ad talia egregie sapient i, imponi queat. 



Hugo Grotius epislol. sd Gallos cliv, ad amplissirriunu virufn Hieronymuui Bignonmm, in 
supremo Senatu ParLsiensi Advocatuut Regium. 



Epislolam qu$ Ciemenlis ad Curinthios inscrilii- 
tnr, vir ampU'ssime, ab Anglis proinissam mlbi 
jam pridem, cum Hamburg! fmsuadiu exspectas- 
icm, nunc dcmiun, postquam Franxofurium veni, 



tt£^ox>iv£^, t-:zp<iYva>\ibyv, et, quo Lucas utilur, 
dvvo^OaX^slv, allaque simitia, Efripse sermo, non ut 



viri maxiftai, Sueconim regii cainellarii vocaiu, a Wpat^ovotv in minutias concisus, sed lar^iiis fluens. 

*. -■• > _.i; r i ■: _:„:„ N«l,.: ,.«.-« .,1 «.^ ^ w^__. ... i_-* „■. :»_ c.._:..:j ... c.-l^.i 



familia Anglican! legati accipio. Nolui vero ad rno- 
ramlianc, sine mea culpa natam, aliam adjuogerc, 
quainvis nee litlera: tU* quibus responsum lam diu 
debeo, essem ad nianuui, noquc librorum, qwos 
inspectos vellcm, copia. Quod uimm potui» fpisto- 
}am ilbtn legi relegique atiquuties, et omnibus 
quantum nuiarum est vlriuill cvpensis, abler exi- 
stimme non potui, quin Ikcc sit eadeirt quam legit 
Pholius, cujus tempore cum CXbtiterit, non minim 
est, si ad nostra tctnpora in sanclioribus libris ser- 
vata fueril. Neque verocauss quidquam video, cur 
aid ilia quam Pholius legit, non eadem sii cum ca 
quam Hieronyinus el ante cum Clemens Alexan- 
uriniis, propiusque Qententis Romani icmporalrc- 



Nam et ledum ab illo Euripidem et Sophoclein 
Qstendunt senfentlffi ex iHiiis PA/rmfiii^bujus/l/a^ 

translaije. Acccdunt indicia non simulaiae vetusla- 
lis ; Quod de ChiisLo semper loquitur, non ul po~ 
sLeriorcs r:).aTwvtxu>-:£pov ? sed simpliriier plane, et 
ut Paulus apostolus solet. Alia quoque dogmata po- 
slca sublitius explicaLa tractat if<XJ9tepov, et vo- 
cibus xi<i«tii<, xAr^ujv, £x>-£xt<I!>v, sensu plane 
Paulino utilur; quod in Veteris lustrunienli locis 
purissimam neque adbuc interpulatam sequilur 
Septuagijitasenum vursiouem. Sed nee illos&pernit 
Hebraioruni libros, qui secundum Vetus lnstrumen 
lum apud Chrislianortuti antiquissimi>s auetorita* 
tern habuere; quod verbis rebusquc utilur desum* 



nseus, habucruni :aut cur Llli alius dandus sit scri- d pij Sftx j ls qu» Paulus, Pelruset alii ad llebraeos 



plor, quam is ipse Clemens Elomanus. quod tauto 
consensu ab omnibus prodilum est. Non loca lan- 
tum omnia, quae ab anliquis adducuntur, hie appa- 
rent, sed et res ipsse.quas observal Pholius, et quod 
maximum, character Hieronymo dictus, ad illutn 
qui est in Epistola ad Hebraos acccdere. Cujus 
causa non alia est, quam quod bic Clemens, ut et 
Ltjcas, et quisquis iile est 6criptor ad Hebracos Kpi- 
siola*, anlequam Christiani liercnt, Crgeeum ser 
raoiicmex erudilis auctoribus hauseranl, cujus ni- 
tor« ubinon aliena dicta, autex sacris liileris de- 
prompta verba suis inseruut, se<* IH>eriori dieiione 
utuntur, facile cognoscitur. llinc ilia: voces, u^a- 



scripscrc, nan etiam.ex illis libris quae Evangelia 
nos vocamus, quaeque post Epistolas prodicrunt; 
quod dicta qupedam usurpat non scripta, sed ul 
memoria recenie pcrmanus tradila ; quod nus(|uam 
meminit exsortis illius episcoporum au«:lorilati6, 
qua? Eec3csi?e consuetudine, posl Marci mortem, 
Alexandria?, alque co cxemplo alibi, introduci coe- 
pit, sed plane ul Paulus apostolus, osiendit eccle- 
sias communi presbyterorum, qui iidem oiunes et 
episenpi ipsi Paulo dicunlur, consilio fuissc guber- 
natas- Nam quod ap^top^a, XvAxas el AaTxoj*£ 
nominal, omnia ista nomina non ad Ecclesiam, ;;ed 
ad lerjtphnu llierosolvmilicuin pertinenl; unde in* 



r :■ 



49 



PROOCMIA 



fert omnia certo ordine agenda, si Judais, lanlo 
roagis Christianis. Tempiis* ipsum quo scripts est 
baec epistola, ego ad J'iueni Neronis, aut eerie ad 
eos annos qui Vespasian! imperium antecesserunl, 
refer am. Nam oblaiionuin meminit, qua in templo 
ex lege fierent, sicut ct ad Hebraos s-criptor, post 
cujus epistolam banc credo scriptain : eoque 
ileri ul aliqua inde sumpta suae imexuerit epislola 
Clemens. Mirum videri possil dissidia ista Corin- 
lliiorum ChrisUanorum ad vim usque, et ut loqui- 
tur, bellum, id est? mom, progressa, nisi et de aliis 
ex Hebraea genie Christianis similia commemorarel 
in Epistola Jacobus. Ex iis a litem, quorum ad vim 
usque progressa erat animi jmpotentia, quosdam a 
magislraiibus in carcerena datos, non est quod mi- 
reimir. Neque enim de nihilo est, quod Ponticis 
Christianis scribens Petrus T * tarn soilicite cos 



VARIORUM. SO 

A monel, fftij Y<*P "'•* &pflw Tux^i'm &i tpovtu;, fl 
x^Trrr^c, ^ x«xotou5c. Use sunt causa, cur ego 
banc cpistolam non modo genuinam arbitrer, sed 
et nulla in ea manus adultera vestigia agooseam. 
Aileram epislolam, cujus fragmenlum addilum est, 
quanqualm dementis et ipsa in libris nonnullis 
nomen pralulk, non esse tnmen ei tribuendam, 
etiam veteresjudicaruiit ; quorum auctoritati acce- 
dii characters diversilas, Nequc lamen dubilo, 
quin priini saeuli sit opus, scriptuni ante cousti- 
liitum ecclesiarum consensu canonem, el forte al- 
lerius alicujus Cleroenlis. Haec qua Biihi Visa, ea- 
dem libertale qua colloqui tecum mihi concesseras, 
ad exactissimum de rebus omnibus judicium luum v 
vir orani ex parte incomparabilis, defero, etc. Fran- 

B cofuni 17JuliilG34. 



Ex alia epistola ejusdem Bignoni 

Gratias tiba ago*, erudili et solidi tui judicii, de 

ClemenUe, causa. Solus botiie horse momento ej us- 
modi re6 d'rimere poles, idque euivis saculo et 
ACriplori, quod ei debehir, reddere, et fructum, qui 
ex eo capi possit, ostendere. Ralionibus tuis nihil 
est quod objiciatur, jitdtciique tui auctorilalcm ir« 
refragabilem esse paresi. Genuinuin quidera ora- 
ni no monumentum hoc esse puiaveram, sed suspi- 
cabar ei periodos aut voces aliquot a librariis as- 
suias. Tu vero dubitatione ilia me levas, nisi quod C 
narratio de phnenice me etiamnum nonniiiii oflendil; 
qu i ppe q use copiosio r est el aofKrcixciiripg , qwan i sty- 
lus aposiolicus patiatur. Ea Tabula, qnainvisa scri- 



i, a. d. 28 Augusli J634 daia. 
ptoribus Christianis posteaadhibila, scriptis primi 
successoris aposlolorum Principle non sat digna 
videtur, pracserliin lot verbis exposila. Alioqui mi- 
nim videri Hon possit eum esse usuin opinione 
tunc temporis recepta, ut elhnicos ad veritatem 
docirinae Christiana plenius admiitendarn inyitaret ; 
quomodo et Paulus usus est inscriptione Dei ignoti* 9 
quamvis senlenlia diversa ab opiuione vulgar! at- 
queinscripUonis basi ara insculpta. Putabam ergo 
descriptionem phcenicis adjectam ab alio fuisse nu- 
da ejus raenlioni, a Clemenle obiter injects; sed in 
meliofe lua sententia acquieseo, nee meum est te- 
cum contendere. 



(Excetpta lute sum e testimoniitde Biguonio , qumtiUeri ediihni ParUinas Formularum MarCnifi fl»w 1663 

iunt prmfixa.) 



HERMANN US CONRINGIUS 

JOACHMO JOANNI MABERO, VIRO DOCTISSIMO S. P. D. 



Pneclarc de publico mcrens, doctissime Madera, 
illas horas, quas succidere libi licet ordinario mu- 
neri, in id impendens, ut honiinibus noslris exhi- 
beas prima illius aurea tempesiatis qua superam 
moiumienta t Etsi enim * perfectus tit divinarum 
Scripiurarum tanon, et jaradudum cum S. Augu- 
st i no '• didicerimus f solis Mis libris hunc honorem 
tm&remque deferre, hi nullum eorum acribendo alt- 
quid erratse, firmhsime credamus : per tamen si- 
mul est jucundum atque utile, aposlolorum quoque 
discipulos auditoresque consulere, quid i II i scilicet 
a lantis magtstris acceperint, aui certc quanta fide 
doctrinam acceptam' sery^arini, qui non dubitavere 
ftanguinem suuin profundere in Chris Li testimo- 



D nlum, induti jam proinde sloth candldh t ct ante 
t/tronftnt Dei constituti serviunt illi die ac mete in 
temph ejus t ilia qui tedet in throno habitanie super 
itlos M , quo eiogio roartyres Spiriius sanctus pro- 
secutus est. Sallem iila nefas est contemnere, qua 
pub'io a auditione i^sa velus ct sancla Kcc!esia di- 
gnala est :Ut Polycarpi episldlam in Asim convert- 
tibu$ t CUmenii$in nonnutlis locis pub! Lee lectiLatam 
esse, et Eusebii et S. Hieronymi lestimonio ncvi- 
mus". Hanc certe ulramque Episiolam magni fa- 
cere paresi, vel ideo quoniam ad ulramque, ceu 
ad seeundarium quemdam sincera fidci canonem. 
jam turn olim adversus hareses sut saculi provo 
caverit sauctissimus martyr Iren&us ". in utraquo 



T ' I Petr. iv t 15. * Act. xvn, 25: » Vine. Lirinens. » Episl. six. ad Hier. 
11 Lib. in Histor.; Lib. de scriptor. ecdes. u Lib» in, c, 5. 



11 Apftc. m, i5 



i« 



AD 9. CLEMENTEM t PAPAM 



» 



tuiem iU» publiunda bautenus tuam operara coihv- A penal, plane queinadinodum Episto^m illam laurfa- 



ca&ii, primtim Polycarpi, nunc et dementis sau- 
cus ilia* litlerae edeus. 

Neque vera quidquam video cauwe, cur suspice- 
«aur alias esse ilia* nostras ab iia quas tanto In 
pretio prisca Ecclesia hahuii. In Pdy carpi sane 
epistola deprehendere est ipsam illam de Deo et 
Domino nosiro Jesu Ghrislo sanam doctrinam, cu- 
ius nomine refellendh? sui saeculi baeresibus, ixotvw- 
Td^v illam pronu»tiavit commeudavitque S. Ire- 
nauis : deprehendere est locum integrum unusn 
alterumquej quern adducit Eusebius", etpost il- 
ium Nicephorus Cftllistua, et qifidem itaut liquido 
appareat, fraude nulla inaertos esse ; deprehendere 



fit S. Irenaeus 11 . Qua* Clemens A *xaadrinus *t 
Origenea" ex ilia Epistola proferunt, verbis toti- 
dem-in nostra reperiuntur, et quidem Ham ibi nata 
diieris. non aulem dolosa manu indncta. Euse- 
bius"quoque prodit»dissidio apudCorinlhios orto, 
scriplam a Clemen te nostra Epistolam v$ &nh Tqv 
'Pupatwv *Ex>&r t *(ac, aut ut alibi loquitur, lx 
^poadwoyu %i$ 'Pa>{^x£b>v 'ExxXiivtaf* earn que di- 
ctionia character* et sententiis cum Epistola ad 
Hebraeoa pluriroum convenire : quae omnia bic lu- 
culentissupe apparent. Qualem vero Epistolam il- 
lam Evisebius, talem et S. Hieronymus 1 * earn no- 



bis descripsil : ut proinde nostra haec ab ilia qua 
eat ex prima Petri Epistola deprompta baud pauca, Hieronymoad maaum fuit, nihil abeat. Sedet quae 
quae idem Eutebius aotaTerat ; deprehendere deni- B idem S.Hieronyrous" semel iterumque ex Epistola 



que est illud omne, quod Photiua, aecuratissimua 
librorum censor, in teeta Polycarpi epistola ani- 
madrerterat, muM$ nimiram refertam admonitio- 
nibut, u£t& vouftpiivq x*\ 4*X<5ttjt©s xaxA -rtv 
txxiqatairsx&v tTjc lpu,T\vafttc tutrov, quodque in 
oa dicat auctor te Ignatii qtUtola* ad Pkitippen- 
M* muum, pettrtque ab illu edoceri si quid de eo 
Uamdiant. Horum, inquam, omnium desideratur 
nihil. Ad boo, ipsum Epislolae exordium oslendit, 
scriptam UJam, quo tempore nun unim, exsortis 
episcopi m manu Eccleaie crat administrate » sed 
communi presbyterorum cobsjIio et auctoritale 
omnia regerenlur ; quod non diu post Polycarpum 



Hieronymus" semel iterumque ex Epistola 
ilia in medium aflert, baud in nostra desideran- 
tur ; perinde ul bic reperitur etiam ilia pboenicis 
commemoratio, quain ex dementis epistola produ- 
ct Cyrillua Hierosoiymilanus ,l . Omni ex parte 
quoque nostra haec respoudel illi description* quam 
Phoiius in Bibliotheca babet, argumenlo videlicet, 
dictione et doctrina de mundis trans oceanum. de 
Phcenice et de Cbrisli persona, Tanium deest for- 
tassis quod S. Justinus martyr "\ sive quia alius 
auctor Rtapontkn. ad orthodox, ex Epistola ilia re- 
fcrl, quodque ceu Clementi dictum laudat Basilius 
ad Amphilocbium. Verum non est quod propterea 
sequius suspicemur, cum qualuor integra folia no- 



muuvit. Sed at videre-est damnata placita Marcio- q Lift decsse testetnr is cui editionem primam debe- 
nis de came et passione Christi, reaurrectioue 
item et judicio mortuorum, iflamque adeo solem- 
nem et uni illi martyri propriam detestationem, 
qua obviam sibi Romae factum Marcionem exce- 
pisae Polycarpum, «^o>tot(5xou scilicet tou Saxavl, 
meniorat Irenaua 1 *. Ex adverso* quihus Flacius, 
eumquesecuiialii, dubiam reddere Epistolam illam 
tentavere, lalia sunt ut in comraodum auUoyl- 
auiv referre nequeas* quamvis coneris. Simplici- 
tas eerie diciionis et ioelaboratus sermo, qus illi 
causantur, arguunt potiusapostolicam aetatemscri- 
ptionemque, ulque uni illi tempestati et soils apo- 
stolis, eorumqne disci puIU familiaria fuerint. 
Par ratio est Clementina illius Epistolae ad Co- 



iuus, Patricias Junius ; et Basillus (give alius librl 
illius scriptor) ilia sua ex hac Epistola forte aou 
prompserit. Wibil sane ex omni antiquitate pnn 
duxeris de Clementis ilia germana Epistola, quod 
inerito quern fecerit de nostra dubitare. 

Jam vero cum cura nostram banc legenli nihil 
occurrit fucali aut subdoIL; et tamen omnia refe* 
cunl plane aposlolica tempora, cbaractere scriben- 
di, et doctrina ipsa. Quod firmo est argumenlo, 
aaltem ex illo xvo ad nos Epistolam illam perve* 
nisse, elsi de auctore forte non constaret. Sermo 
sane is est, qualem summits criticus Phoiius judi* 
cavil, &*$&&£ xati tt]v <ppiatv xat ca<pr)c t xal 
lnu< toy SxxXiicnai«txoy x^P^^poc; extra autem 



rinthios, quam ei veluslissimo Alexandrino codice D primuni illud Ecelesia aevum frustra formam illam 



nobis non adeo pridem Patricks Junius virclariss. 
communicavit, et tuhodieexLondinensiexprimis. 
Etiam bic enim invenire est, quae cum de ilia, turn 
ex ilia veteres omnes prodiderunt. Observamus 
sane et ordotv oix AXC^v Corinthi ortam inter fra- 
tres, progressaia nimiium ad vim eL bellum, sive 
duelia : et Romans Ecelesia*, non autem unius Cle- 
mentis nomine exaratag litteras; easque ad paccm 
et concordiam Corinthios flectentes, memorantes* 
queeorum fidem, quam recenterab apostolis acce- 



scribendi qusesiem. Sic quod epistola Romans 
Ecelesia, non vero episcopi et presbyierorum aut 
episcopi solius nomine exarata est, alleri xtati 
quam* soli' apostolical non convenit : paulatim ere- 
scente auctorixate primum coliegit presbyteralis, 
inde unius episcopi, et sensim acuralione sacra- 
rum rerum, remoto populo. Seqtiens etiam aevum 
ionge aliter de persona Christi locutum est : cum 
hie non fere alia reperias, quam ilia quibus S. Pau- 
lus est usus. Videre etiam hie est in ordine hierar 



l% Lib. in Bi$L 9 e. 36; 1. iv, c. 14. « Lois, citat. 
18. » Resp. 74 Basil., c. 23. 



16 Lib. in, c. 15. » Lib. iv Strom.; lib, n 



"«4d/>yfir. "Lib. in Hist. c. 12 et 32. » De scrivtor. "In cap. lii hai. c^ cap. jv Epltcs. 

" Cdtecb. in " n '■ • "" " '' 



ss 



PR0CEH1A VARIORUM. 



51 



r.hico nuracrari non alios quam episcopos et diaco- A deprehendas quod Pboiius notavit, nempe v©jtts 



nos, epiacopi nomine onwes presbyteros compre- 
hendente : secus quam infra aposlolica el aposio- 
licis viciniora tempora obtinuit. Huic uni seiali 
eiiam congrua est sacrlficiorum cetebratio ia Hie- 
rosolymitano tempto, cujus hsec Epistola meminit. 
Mulia alia non simulate velustalis indicia conges* 
sit Hugo Grotius, vir summus, epistola quadam ad 
Hieronymuni Bignonium, quae in libro Epistolar. 
ad Galtos est cliv : quae non possum non pro- 
bare : nisi in eo erraveril ille 6 rc&vu, quod ncget 
Ciemenlem aliquid ex Evangeljis, quae appeUaaius, 
adduxisse, cum tamen ex S. Lucae cap. vi verba 
Domini nosiri sint repetitn. Satis vero vel ilia a 
nobis allatasunt paria vlndicandse suae dignitali illi 



a£av xa\ Ttapaiveaiv xpetTtovoc (5Eou, xa\ ci 
ApX?5 ^ xfjpuyna Xptatou too ©sou. Sulam, 
nimirum, illam pi imam cum omni antiquiiate 
gernianam agnosco : alteram non item, elsi 
sit vetusta, et louge melioris noise, atque sunt 
illa&qu<£ valgo apud Latinos dementis nomine cir- 
cumferuniur. Et vero nonnisi unicam a Clemehte 
epislolam profectam esse, reliqua vero omnia, quae 
sive Conslitulionum aposlolica rum, sive Recognition 
num, sive Epistolar u in nomine \eniimt, menliri 
auctorem, vel illud untun pro suOlcienie est argu- 
ni en to, quod S. Irenaius nOnnisi unicam illam lau- 
det in vcritalis catholics testimonium, dum sto- 
diose oppugnat haarescs, episcoporum Romanorum 



nostra epislolae : eoque nihil attiitel plura in con- B consensu. Imo tanii est roboris ilia Irenaei coiu- 



firmalionem nunc producers. Et sane Ubi quidem, 
mi Madere, fortasse satis est id, quod ueraine ad- 
versante omnes oinnino, penes quos hodie critics 
regnum est, Epislolam banc ut germanaio admit- 
tatit. Quidni enim tuto sequaris hac in re Grottos, 
Salmasios, Calixlos, Horneios, Vossios, Rivetos, 
Blondellos, Seldenos, Petavios, Palricios, aliosque 
censores libroruiuexactissimos? Prapserltm sinem* 
doctior dissentiat, ut hie dissentit, quod seism, 
nemo. 

Loquor vero, uti novisti, iantum de Epistola ilia 
prolixiore ad Corinthios, non de altera ista, cujus 
fragmenturn itidem publicavil Patricius ille lunius. 
Quanquamet hanc existimemesse illam Photio It- 



mend alio, ut par sit reliquorum eliam episcoporum 
Romanorum. ejus aevi epislolis, quas Isidorus Mer- 
cator edidit, falsi convincendis. Quod ulcus Ungere 
non est htijusinslituii. 

Ut red earn igilur ad epistola* hujus rneae inilium, 
laudabilem profecto o per am praeslas bono publico, 
vir doctis&ime, aurca ilia primitive Ecclesia? mo 
jiucneiiia, rariora invent a hisce in oris et paucis 
lecta, nostris typts publicans. Non possum sane 
ego non tibi aucLor esse, in illo instiluto siren ue 
pergendi- Ejusmodi utique scripta volvere, longe 
praestabilius utiliusque est, quam rixosis, imo con- 
lumeliosis libellis legendis tern pus lerere, qualea 
hsec nostra &tas aelerna cum infamia edit passim 



ctam, imo illam cujus Eusebius, Hieronymus t et alii ^ pluriiuos, 

nteminerunt, ut Cfementi quidem auctori tributae^ Vale, mi Madcre, el salve plurimum. Helmesfcw 

•ed perperam. Utique enim in hoc ipso fragmento dii in A.cad. Julia 1654, vi Kal. Dccembr. 



JOACHIMI JOANNIS MADERI 

AD LECTOBEM PRJEFATIO. 



Properatad te, Lector benevoie* Iikc Clement is ad 
Corinlhiosepistola txavtoTdrr) xa\ Gauuasfa, juxla Iro- 
»sum et Eusebium, mullis jam saeculis desiderata. 
Luci illam non ita pridem dona vie rursum vir cla- 
rissimus Patricius Junius, serenissimi, beu quon- 
dam! Britanniaruro regis biWiotbecarius , cui 
propterea maximas certe gratias debemus. Quantae 
vero apud veteres fuerit auclorilalis, lot tibi illn- 
rum, quos deinceps exbibemus, suggeruni lesti* 
monia; quse una cum aliis propbeticis aposlolicis- 
quescriptis legi olim in quibusdam Ecclesiis soli- 
tam, Oiieni faciunl, ilideraquede causa scriptionis 
et styli genere le certiorem reddunt. Non ergo erat, 
quo le amptius morarer, quandoquidem nunquam 
satis laudatus Patricius sua ad Lectorem prsnfatioue 
veterum lestimoniis supra subnexa, in reliqnis tibi 
poterat salisfaccrc : ni luisset qui tantain luccm 



nebula nuper voluisset obducere, ct bujus scripfi 
■pnjffwjTij-s* teniere nimis atque inconsiderate ne- 
Q gare. Sane in verminoso libro suo quern interim, 
dum de hac editione cogito, in vulgus en.isit, lam 
audacter iamam ejus arrodit, ut ne lineis quidem 
tructbusque blatiis, quae damnum ipsi jam ante 
sum mum intulerant, mordacitate cedat. Nee tamen 
virum istum alias magnum, vel banc epislolam, vel 
loca auctorum a quibus teslimonia suroit, allente 
unquam reor legisse et probe cxaminasse, scd fu- 
cum polius simplicioribus parum ab antiquitate 
instruciis faCere voluisse. Ut enim silentto invol- 
vam frivoia isla de nunio rubro, quo lacunae in su- 
perior editione magna diligentia sunt notate, ct 
qua; praelerea de Styli simplicitate et incondila ejus 
connexione profcrt, ut jnmdudum ipsi Pbotio ob- 
scrvau ' prjmum imprudenter satis consircinaio- 



53 



AD S. CLEMKNTEM I PAPAM 



rem epislolce (ii-a namque ejus- sonant Germanics) A Nimb /W*t conscientia iiti inservterunt. Ila D. Paul us 



multa ontisisse ait, quae sub Clemen lis Romani no* 
mine ab aliis Patribtis citenlur, velut Hieronymi 
locum in cap. )/ ad Epliesios : Oceanus et rnundi 
qui iron* ipsum sunt; et in quartum ejtisdcm: 
Vinculum charitntn Dei quit potest cnar rare ? qtiasr 
non ulrurnque, illud scilicet pag. 20 k .ub finem , 
hoc pag. 65 clare invenlalurscriplum. His subne- 
ctit, eliam ceniurialores Magdeb., centur. i, lib. % 
i, observasse iflud quod Basilius Magnus cap. $9 
libri be Spiritu S* ci boc Clem<»nte cilat in baec 
Terba seripinui ; Sed el Clemens Romunus ; « Ve- 
mt f inquit, l)eus Dominus Jesus Christus et Sniritus 
tancius, > in ca qua? mm exstabat edilionenon po- 
inhic reperiri* Mallern vera ostenderet aliquam, 



jam ante satas frugis argumento resurreclionem in 
priore sua ad Corinlliios E pis tola, cap. xv» ev ice- 
rat, utuiilurqiie eadein probandi ratione lot dein- 
ccps sequeritium sseculorum Patres. Cum primts 
ilJa naturce dormieiilis el resurgenlis exempia 
Sepiimiani sty]* diligentia ingeniose adinodum au- 
get et ilbislral, ptane ac si liunc ipsum Clemen lis 
locum de induslria sibi sumpsisset exornandum. 
A spice 9 inquit, ad ipsa quoque exempia divimv pote- 
statis. Dies moritur in noclem, et tenebris usquequa- 
quesepetitur. Fwwstaturmundi Honor, omnis substan- 
tia denigratur. Sordent, sitmt, stupent cuncla ;vbi- 
que jv&titium est. Ila tux amista iugetur, et tamen 
rursus cum sno cultu, cum dole, cum sole, eadem et 



*m<r iiuii pxstiipiii, bujus epistolse editionem* Ipsi ■ Integra et lota universo orbi revivUcit; inter/idem 



<;e;Uiiriatores paulo ante eodeui illo capile ; Memi- 
ne*unt, inquiunt, epittolw cujusdam ejus ad Corin- 
thiol Iten&us, Eusebius el Hieronitmus, qum hodie 
mxquam exstat. Ntirn ergo deinccps sibi ipsis con- 
iradicunt? Non sane: sed longeiilis mens alia ver- 
bis. a paulo ante produdis : Incertum, aiuni, utrum 
ex ea Episiola, an ex alia aliquo dementis scripts, 
Basilius in iibro De Spiritu S. cap. 29, ha?c ver- 
ba protuterit in enumeration* tesiimoniorum do* 
ctorum veterum de Trinitate; ted et Clemens 
JfoOT. v eic. Ex quibuspaucis, amice Lector, judicare 
posses quam, scilicet, in reiiquis orattoejusmerea- 
lur fidein, adooque quod proveriiio dicitur, ly. cov 



mortem s»a/» t no* lent* rescindens scpulturam $uam 9 
tenebras ; hares sibimet extUeut-, donee et twx reti- 
viscat, cum suo ilto sugge&tu. Redaccendunlur enim 
el ttellarum radii, quos matulina suecensia exttinxe- 
rat t reducuntur et sitter urn absentia?, quas temporalis 
distinciio exemerat; redomantur et specula tuna?, 
qua menstruus numerus attriverat; revofountur 
hiemes et w&iales r verna el autumna, suit viribus, mo- 
ribus, (ructibns. El paulo post de phoenice : Si pa- 
rum univeTsilas resurrectionem figurat ; si nihil tote 
conditio signal, quia singula ejus non tarn moris 
quam desinere dicanlur ; nee redanimari % sed refor- 



mat exiatimentury aecipe plenissimum atque firmhsi- 
Xf*a aitWou xb u-yas [ia Y lv ^ 5 * eiv * nilongelurpiussesc p mum hujus spei specimen. Siquidem animalis esl res 
in sequentibus daret ille ab affectibu* e~ca*caius el vita obnoxiaet morti; ittum dieo atitem Orieniis 



judex. Cum primis, inqutt, illud de phtenice con. 
meiUuin prod it anctorem bujus epislola^, non esse 
euui adjuiorem S. PauU^adPhilippeuse^ iv, quod 
pag. 54 el 35 est reperire. Dbi Clemens ille p*rso- 
natus it probaluni (quod niinime vcrnm est) re- 
surrect ioncin cam is quolidie iieri f .queinadinodum 
no\ cubat, exsurgil dies, abit dies, nox ingruit et 
inse>juitur, etc. Hie principionon con tenuis vocem 
carnis, qux nusquam in contextu coinparel ( causa; 
su$ probands gratia, tnseruiss^; pra^terea magna 
iteruin cum impudentia haareseoseuin audet msi- 
mniare, quasi afDnc qtiippiam . senserit errori 
Hymena?i et Phtleii, quorum dogma hoc ftierit, 



pecutiarem, de tingutarkatefamo$um t de posteritate 
monstruosum, qui ternetipsum lubenler fitnerans re- 
navtl, natati fine decedent atque tuccedent ; iterum 
phoenix, ubi jam nemo; iterum ipse, qui non jam I 
alius idem. Quid expressing atque signalius in hanc 
causam? ant cut alii rei tale documentumf Dens 
etiam Scripturis svis ; « Et florebit enim, inquit, ve- 
lut phoenix; > id est de morte t de (unere; uti credas 
deignibus quoque substantiam corporis exigi potse. 
Multis passeribus nas antistare DomiitUs prottutttia* 
vit ; si non et plieBnicibus t nikit magnum. Sed homines 
semet interibunU avibu* Arabia de resurrectione se- 
curis? Sic qoani elegantissimc Tertulliauus saculo 



quod resurrectionem eodem modo, quemadmodum p post natum Christum tettio T libri Oe resurrect, car- 



bic Clemens explicarint ; nempc, unum bominem 
penre, alieruui buic similem renasei; idquead fl- 
nem usque mundi duraturum. Siculi hie Clemens 
asserat, quando parentes liberns gignunt, hoc vo- 
CJtfi resurrectionem monuoruni. Pervolvas yero 
lotam, quaeso, episfotam, videasque nam vel sen- 
sum solum, ne dicam verba poslrema, exinde p6s- 
sis exsculpere. Argumentaiur Clemens hoc modo : 
Si diem noctemque videant abireel redire; si se- 
mina in terr&m jacta computrescere, et nihiiomi- 
nus deindc fruetus ferre : si phcenicem credant se- 
pitlcro sibi exstructo mori et ex seipso renasci ; an 
magnufu et wirabiUeii censendum, si urwm omnium 
epifex, ut ipse loquitur, resurgere eot faciat, qui in 



nh cap. 12 et 13. ne solum Clementeni rj us modi ar- 
gumentis usum existimes. Kam et Epipbanlu.% 
Conslanti* Cypri episcopus, in Ancorato suo si\e 
fidei Christiana; eiposilione» el Cyrillns flieroso- 
lymilanus, Catecheti xvm, turn Dracontius in Hexue- 
mero in eaindem scribunt sententiam v ut alios 
omittam qui depbo&nice tanquam resurre^ionis si- 
guo singulariler Joquunlur. De ea namque in ora 
oHiu atque in sermone omnium erat fabula : Jam 
ad aures multarum penenit credentium et non cre- 
dentium t inquit Epiphanius dicto loco ; undeettani 
frequens ejus cum apud gentiles, turn Chrislianos 
mentio, licet in illorum narralionibus non parva 
roperialur varietas, Videatur ex litis Herodotus lib 



5? 



PROOLMIA 



ii, sap. 73; Ovid., xv Metamerph. vx$t, 392; Pli- 
nitis, lib. x If is for. naturatis cap. 2; Mela, lib. in ; 
Sohnus Polyhisl., cap. ttvi; Aristides in Paiinodia 
de Smyrna resiaurata, loin. 1, p. 470; JSKaHli* iib.vi 
llhtor. animal,, cap. 58; Luciamis, Dialogo Kifil vou 
Ikpsfpivov uXevrifc; CJaudianus, Eidyltionfvinny. Ax 
Christians vero, una cunt supcrius raemoratis, et 
quos doctissimus »Veilzius ad Dracontitim, Ju- 
niuaquein notis huic epistote subjects citat, Eu- 
sebiiis, IV De vita Conttantini, cap. 72, Suidas in 
4»otvt5. Non ergo mi rum erat, si Cbrislianisnudo- 
clores ad rem vulgo credilam provocarenl ; quan- 
doquidemet Dio asserere audet lib. lyhi, Sexlo Pa- 
pirno et Q. Plaulio coss. pauloanteTiberii obi turn 
in jfigypto phosnicem apparuisse, id quud etiam 
Pliiiius memorato loco ex Cornelio Valeriano refert. 
Tacitus vero, vi Annul*, 28, idem ad Pauli Fabii, et 
L, "Vilellii tempore reducil t quorum consulalus 
juxta Oniiphrii Fastos in annum V. C. dcclxxxyh, 
Christi 35 incidil : quae fama nosiri dementis 
tempore adhnc erat recens, utpotc qui juxia Ana- 
atasiuin Bi bl iotbecariu »i anno ejus sa&ttli 93, se- 
cundum alios vero citius, episcopatui Romano 
praeesse c«pit. Quid quod Christianos illis tem- 
poribns pheenjeero resurrectionis symbolurocoem&» 
krialibua tumuli* inter alia inscufpsisse, ex B. Cw- 
cilia Actit disca$ : qua? idipsum B, Maximi mar- 
tyrissarcopbago curavit insculpenduin. Verba Ac- 
lorum, utex cod. ins. Vatic. Vallic. in Romasub- 
lerranea novmima Aringliitis eilat , h;ec sunt : 
Quern, Maximum scilicet, S. Ctecilia tirgo sepelivit 
in novo sarcophago, et justit ut in sarcophago ejus 
sculperetur phoenix, ad indicium fides ejus, qui re- 
surrecliotiem se inventurum exemplo phosnicis ex toto 
corde suscepiL Vides ergo, quam juste in ha&c tan* 
dem verba erumpat xpiTl); ille egreghis : Estne hie 
(Clemens, scilicet) bonus, Gdeque dignus apostolus 
et adjulor S. Pauli, qui resurrectionem earn is fabu- 
lis tarn bellis potest astruere? et an- noulio re- 
Ctiusjudicaril illud Belgii sidus, Hugo Grotius, 
falso itidem illo ipso scripio verbis ^nx subse- 
quenlibus, ut rei absurd© auctor, s«i D »ualus, epi- 
•lolaquadarn ad Bignonium haclemis inedita : De 
phoenice rem fuitse-eo tempore eruditis credit am, we 
eo argumento uti Clementem ut probet w vexp&v 
4vd3xaatv,sed ut ostendat ex reerediia non esse earn 
xojv 46uvdt<uv. I use ilia profeclo summa est, illi pro- 
plcrea banc epistolaro ahjudicare , praecipue 
cum jam suis iemporibus Cyrillus Hierosoly- 
tmlanus , Pboliusque ConstantinopolUanus, hie 
sapculo nono, iile quarto, commentum illud 
in eadero legerint, el exinde in scriptis suis cita- 
rint, ut ex illorum tesLimoniis superius manilesium 
fuit. Nee minoris est audaci%, persuadere velle 
eruditis, Seulletum, Cocum, Blondellum, Rivetum, 
Voetiun. parlibus reformaloruin, ut jam vulgo diet 
amant,una addictosdoctores, hx bac Tabula arripuisse 



VARIORUM. M 

A an$9io a Patricio dissentiendi, totamque epistolary 
rejiciendi ; cum nee Scultetus, net C*>Cu8, uitquain 
eamdem, utnunduin a Patricio forte visam, nedum 
evulgalam, viderinL, adeoque de re ignota judicium 
s-uurn nou poluerinl interponere. Ipse met hoc testa- 
tur Abrahamus Senile! u$, quondam professor Hci- 
delbergeusis MedulUv suas li pag. 574 it 572, de 
hiijus Clementis scriptis inter alia inquiens : Epi- 
stotam hie quondam ad Corinlkios teripsit, cujns 
meminit Dionysius Goriuthius apud Eu&eb* (lib. iv, 
cap. 23 ; lib. in, cap. 58.) Periit Celebris istaepistola . 
ted in locum ejus substitutes sunt quinque alia t et 
Recognition inn tibri decern, qui hodie Clementis no- 
mine circtmferuntur. Ephtoias ex&tant iorno primo 
Conciltoruin, ^uo 1 singulis fere lineis Clementem odal- 
terinum loquuntur* ^Earumdem quinque Clemenii- 
narum, qua? Decretates vulgo, lion veroliujiis ad 
Coriuthios,examen instituilRoberlns Cocus Anglus 
in sua Centura u pag. it el seqq. Blonde llus item 

singular! tibro adversus Isidori Mercatoris (igmen- 
la, Gcncv.o an. Christi )628 cxeuso, ubi simul 
ostendit ex quibiis tentonibuseae consutsc fueriut 
ct confectx. Quanto vero in pretio hanc ipsani ha- 
bueril Epistolam, Apologia ejus pererudita pro 
Hieronymisententiadt: episcopis elpresbuteris piobat, 
in qua non verelur R. Patris sentenliam lestiinoniis 
ex ea desumptis conflrmare et asserere. Quemad- 
niodum etiam ex Voetio et Riveto, qui cum Blon- 
dello earn et videruntet legeruni, hand facile queaa 

C per spice re et dijudicare, num vel recipicntinm v vcl 
respuentium s&juauiur partes : liujus namque ex 
editione ultima Geuevensi anni 1652, h*c sunt ver- 
ba : Scripsit Clemens, teste Hieronytno in Catalogs, 
ex persona Ecctesia: Romamv ad Ecclesiam Gorinthi 
vatde utilem Epistolam, qua? nonnutHs -in tacis pu- 
blice turn leqebatur. — Hanc autem de&ideratam 
Pairieius Junius m clarissimus, regit magnce Bri- 
tannice bibliothecurius, ex laceris retiquiis velustissi* 
llti e xemptaris regit emit, lacunas exptevit, Latine 
vertit, et brevibus notis ittu&lravit, eamque cdidit* 
cum fragmenfo secundte epistol<e ad eosdem^ Ox&nttv 
anno 163-3. In ea reperitinlur qua; a nonnuliis wie- 
ribtts titemtur, ut in notis suis t ex coltathne , eaten 
dit eruditissiitius editor, qui veram et genuinam esse 

D Clementis Epistotam exhiimat, non obstante fobuLi 
de phaniee, quam ad illustrationem doctrine de n~ 
surrectioTte adducit. Quod poslea fecerunt alii plures 
exteteribus.Argumenla viri doctissimi expendere po- 
tent lector erutliiu*. Epistota tola alioqui satis refert 
simpticUatem primaram, et qua in ea leguutur ad 
arg&mentum Quod in ea tractatur f talis sunt aecom- 
modnta. Id sane notandum quod pag. 41 dejutti- 
ficalione soibitur :■ Nos ex votuntate Dei in Christo 
Jesu vocatosy etc. tiisbertus VoeliuB vero theologian 
in academia Ullrajectipa prof., in Dispute, selectis 
Uteotogicis, pag. 103 parti-s prims, Cum quacfctio- 
nem allulissct hanc ; Quid de epistota Clementis ait 



"Edit, Francofurt, 1634. Ik Edit. Helmstad., ajino 1641. 



9$ 



AD S. CLEMENTEM I PAPAM 



(A 



C&rtttihi&t nttpet ctulgata, ted non sine mulcts mazi- \ bus supra mentio injccta est, decretallbus confuu- 



misque lacunit ? dubie pariler respondet : Admira- 
mur singutarem divimm Protidentiam % qua curavit 
nt ab apottoiorum discipulis virhque apostolici* et 
apoBtolerum seeculo proxintti, aut nihil scriberetvr, 
aut nihil conservaretur et ad posterott manaret; aut 
•ahem nihil ah initio Eccltsias usque in hunc diem 
superesset, de quo non dubitaretur, aut quod per 
tineas biattasqiu, aut atium quemvit Dei exercitum 
mutitatum non cssei : ut $oli Scriptum lanto evi~ 
dentins $ua constaret aucloritet, itlique soli tsset 
propria incorruptibiiitas et atemita*. Quod si igitur 
iftei7ctxptoE<i>;auctor saltern per traasenftam, quod 
aiunl, eos quos adducit script ores inspexissei, non 
potuissel ignorare omnia ilia tesiimouia, quae con- 



dere :quod ipsum cum noa uno loco in ista kmxplettt 
sua facit, turn evidenter in sequentibus -verbis , 
quibus quasi hactenus d* Clemente diclis colo- 
pbonem addit : EC quod magis est y inquiens, cum 
nirperus episcopus Yprensis Cornelius Janseni us 
Auguaini sui torn. Ill, lib. vi, cap. 12, ex Clementis 
episiola testimonium cilassel, deridet euro Jesuit* 
AurelLanensis Dionysius Pelavius torn. Ill De Eccles, 
dogm. lib. Hi, De Opifie. cap. 8, num. 5, quod non 
dislingual inter sinceros et suppositilios scripts 
res. Dignum sane patella operculum, deqootaineu 
aegre 

Speetaium adtniui f ri$um teneati$,amici. 
Ecquis enim nesctre potest, ipsemet cum Jansenii. 



tra banc Epistolam producil, poiius adversari sibi, B lwn p^vfi verba inspiciens, de tonga alia episto- 



quam prodesse. Nee enim ulterius eura quidquam 
juvat Eusebius, quern fingitlib. vi, c. 13 scribere, 
jam suo tempore, circa annum videlicet 3$4, Cle- 
mentis Epistolam non pro genuina amplius habi- 
tani , etiamsi lib, m, c» 16 ipse fuerat testatus, 
adjutorem Pauli Clementem Epistolam ad Corin- 
tbios scripsisse, quae etiam in quibusdam ecclesiis 
sit led a. Nam isia quoque verba eo modoapud 
Eu»ebiumnon leguntur, sed cum toto 12 et 13 capiie 
iilius libri dc Clemen te Alexandrino et ejus scriptis 
agat; Hutu ufi, ait, in tllin etiam earutn Scriptu- 
rarum testimoniis quibus contradictor, et ejus qua 
«s£ Jew Sirach, et Epittoiw ad Hebrtvos, deniquc 
et Barnabat et Clementis et Judos ; uxi verba sonant 



la, et quidem ipsa lertia decretali, quae tomo I Con- 
ciliotum Surii pag. 148, in Blondelli vero Censur* 
pag. 72 exstat, et ad omnes coepitcopos,presbyteros t 
diacono*, ac retiquot citricos, et cunctos principee 
majores mitwre$t>e, titulum menlitur, utrumque lo- 
cum m. Post S. Dionytium, inquit Jansenius, Cte- 
menspapa t inepistola tenia ; ubi primo dicit, quod 
Augu$tinu$ totie* tradidit t not esse liberi atbUrii t qu%a 
velie et nolle habemus in potestate. Ad hsec Dio- 
nysius Pelavius : Hoc sensu, ait, MM accepit motor 
tile, qui tub dementis nomine epistolam (sriiatn 
concinnavit ex tibris Recognitioiium. Qua ex epistcla 
nova sect® patronus testimonium secundum posuit, 
adeo in tertium delectu incuriosu$ ¥ ut promheue sin- 



ju*la edit. Latinam Gfynsi. Ill vero Rufinusverlit, C cero§ac wppoairttfoi habeat. Unde cum nullopacio 



apud quern est alia capitum divi&io : Uiitur* inquit 
cap. 3, exemplis etiam ex hit librit 9 qui a nonnuilit 
minime rectpiendi videniur, id e$t % ex Sapienlia quce 
didtur Salomonis* et ex Sapientia Sirach, qua ap- 
pellutur Ecctetiastieut apud Latinos. Sedet de Bar- 
nabce ei Clementis Epittotapunit Romanis exempla, 
et de Epistola Juda>. Quae verba, si ?b contradict, 
vel non recipi t etiam ad Clementis Epistolam re- 
stringetida pules, non de omui coniradiclione sive 
non receptione simpliriler, st-d lantum de non ic- 
cepiione in canonem Scripturarum loqtiuiHur : ea- 
demque ratione inullis aliis qua Veieris, qua N. T. 
libris eoniradictuinest, aliis alios nunc probanli- 



adducar ut crcdam magnum aliqaem theologum 
in ejusmodi minuliis tanlum ex ignorantia errare 
errorem ; videril ille, quo animo, qua conscienlia id 
fecertl. Ego hoc, Deo teste, pro certo aOirmare 
queo, me null ins partis studio, sed solius veri talis 
amore ductumhoc qualecunque ejus£inxp(«eti>;eia- 
men instituisse, ne scilicet incautioribus sub veri 
nomine posset imponere, cosque abu(ilissima hujus 
Epislolae lectione absterrere. Turn ut B. prsecepto- 
rem meumab injuria vindicarem : quem idem ille, 
ob Clementem hunc Apostoli conperatorem pro- 
nuiaiatiimfimprudentiaearguit, ipse potius ita for- 
tassis co^rguendus. Opto vero* ut tmiuscujuSqufi 



bus, nunc reprobanlibus. Interim posterius Uoc D Christian! menti firmiter inhsereat illud Clementis 



non toltift prius, legi earn in quibusdam ecclesiis so - 
tiiam; cum in prim iliva Eoclesia Chrislianis nun 
i aut um canonki siricteita appellali, sett etiam alii 
libri ab antiquitale sua el militate commendati,ad 
adipcationem pleb'\s % non vero ad auctoritatem ee~ 
ctesiasticorum dogmatum conftrmandam, prafege- 
rentur : qua in re licet similiter discrepare possent 
inter se ecclesix, et aliae aliorum lectionem pra?- 
ferre, lanien ilia parlkulans reprobatio ab Eccle- 
gia quadam aut ejus doctore facta , non statim 
poterat ipsi scripto omui ex parte derogure,aut 
ejus ruiem infnngere. Demiim crassa est ignoran- 
tia, inque ihcologi;* docloie, el quidenv tamo, non 
fc rendu, banc scilicet Epistolam, cutu islis, dc qui- 



nostri, auroquovis preliosius, monilum : Cur inur 
nossint contcntionet, ir^r, $imultates t sckismata et 
helium ? Nonne unum Deum et unum Christum Isa- 
bemus ? nonne unus est Spiritus graiim, qui super 
nos effusus est, et una vocalic in ChristofCur 
Ckristi membra divellimus et discerpimus, et contra 
proprium corpus seditionem movemus.eoquevesanicB 
devenimus, u'atiorum nos membraesse obtivioni tra" 
damns, Quod superest, Lector benevole, b-mc Epi- 
stolam, ea qua potuimus fide ct diiigenlia curavimus 
eiprimendam, ut nihil amplius fere hie desiderare 
possis, quam quod lacuna non minio rubro, ut in 
editione Anglicana factum, sed minoribus.litleris 
suit notatsc. Nequc enim, cliamsi illud nobis non 



CI PfUXEMlA 

liceret, voluimus proptere'a totufaintermillere, sed 
vel co modo textum genuinum a supplement (lis* 
tinguere, quo et tux, si ita videretur, ijidustrise 
relinquerelur palestra vel ad conjectandum, vel ad 
judicandum. Alias testimonia passim a nobis aucla 
aunt, addita etiam Gnecis .versions Latina; turn 
loeaet variants lectiones apud Clemen tem Alexan- 



VARIORUM. 65 

A drinum repertse, fiui* quaqtlo p&geliis, ** edition* 
Parisians! a. Cfir. 1641 noviatima indicate. In om- 
nibus si non omnia forte palalo luo reapondeant, 
id parlim scholasticitoccupationibtis. meis, partim 
abseiiliae mese aboperibus typographies tribuea, 
et quod in simili genere optarea, sequi bonique fa- 
des. Salve, ac bene vale. 



GODEFUEDI VENDELIN1 

DE CLEMENTIS ET EJUS EPISTOLARUM TEMPORE DIVINAT10. 



Clemens Romanus.Faustini filiu$ (quem aposto- 
lus Paulus, ad Philippenses scribens, suum vocat 
cooperatorem inter cseteros. quorum noroina scri- 
pts sum in libroviue) Petri apostoli successor, 
apostolus idem ipse vocatur a Clement* Alexan- 
drine lib. iv Stromatum ; quomodo et Barnabas 
aliique magnorura aposiolorum comheset discipuli 
pari nomine aposloli (minorestamen) habili fuerunt 
et appellati. Clemens hie post Petrum Romanam 
rexil Ecclesiam, vixitque ad lempora Trajani ; cu- 
jui anno lertio, qui fuit epoch* nostrse centesimus, 
Joannis quoque evangelists mortenobiiis, Cherso- 
»# in Ponto, post exsrlii sui quinquennium, occi- 
diiur. Is erat annus post Christi Ascensionem sexa- 
gesimus et oclavus, prout habeinus tr&diium,. Quot 
vero tunc annos babueril Clemens, etsi non legi- 
mus prodiium , constat taroen non multo minorem 
fuisse cenlenario, valdc senem utique fuisse opor- 
let, si (quad b a bent itecognitionum libri, non in 
to turn dramatic!) ad primam famam Christi jam 
in ccelum recepti, vivente adhuc Tiberio, juvenis 
fuit florenlis selalis, judicii limati, doctrinarumque 
ruMimiorum avidi; plane ul annos facile viginti 
qulnque excesserit, vel adtrigesimum propius ac- 
cesserit, natusque videatur per initia eirciter no- 
stras epochs, Joanni evangelist* quasi coalaneusac 
plane cosevus. 

Intra hoc prsraum sseculum ponlificatnm Roma- 
no m gessitepiscopus Clemens, annis(ut inter om- 
nes, quamvis diversissima tradentes, «'.onsentUur) 
novem cum mensibuset diebus aliquot. Intra idem 
gseculum episcopi Romani recensentur Linus , Cle- 
tus et Anacletus ; quanquam Craaci ferine ex Cleto 
et Anacleto unum eumdemque videantur intelligere, 
ninris oscitanter, propter alfinitatem nomiuura,so- 
cordes. 

Quis vero vel ante hos, vel inter ilios, vel post 
bos, Clement* locus, quod tempus debeatur, scriptu- 
res certant, jam ab anliquo proxirnoqueiHis. sseeulo. 
Ilaquc et in Breviariis nostris priorum edilionum 
a posierioribusdiscordia est, et atcoptav 511am in 
omnibus, usque ad annum 179, profitetur Baronius 
identidem, donee ita fidou suam liberal ; Si quit 



B certiorem de annh inveneril chronographiam, qut$ 
tamen non rejiciatur e numero pofitifimm flomemo- 
rum Cfefus, ntc martyrum Lugduncnsium sincemm 
testimonium condemnetur t hand btviU atsentiemnr. 
Egoitaque mulia curiosaque indagine, posiquam 
rationes omnes variorum scriptorum diligemer 
excussi, videor mihi vertfldem deprehendisaehanc 
cerUs&imam. 

Anno epochae nostra 41, die » Januarii, occiso 
Caio t successit in imperium Claudius, qui Herodem 
Agrippam statiin dimisit in suum regnuni, isque 
magna celerilate reversus est in Jud»am per men- 
sem (Cac) Februarium totum, vel initia Martii. &-" 
ceptus a suis popularibus honorifice; quibus de- 
raerendis (ul segratiosum ac popularem pneberet) 
C odiosam illis Christianorum, nimis invalenUum, 
multitudinem opprimere, hominesque illos novoa, 
seditiosos, n»fariae impietatis in Deum, legesque 
Mosaicas insimulatosadsuppticia rapere aggressas 
est, a pnecipuis eorum capitibus aposlolis grassandi 
facto inilio. Itaque occid'u Jacoburn, fratrem Joannis, 
gladio**. 

Hanc mortem habemus adnotatam Kalendis Apri- 
1is t quse hoc anno 41 inciderunlin Sabbalum; ut 
videatur Jacobus, de occasione ipsius Sabbati , quasi 
iacto, dictove aliquo violati tuinpUuosfi correptus 
a furenlibus, statimque(ut At in deliclis flagranlU 
bus) plexus capite, saltern post occasum solis;quo 
niomento Judaicum Sabbatum, dieaque Kaiend. 
n Aprilis desinebat, inibalque prima Sabbati; eadem 
Aprilis mensis illis numerabiitur secunda, Aique 
boo est quod Hieronymus in Exech. cap.xim, tra- 
dilum amajoribus non sails intellexit ; durn scribit 
immolatum Jacobum, diesecunda Paschatis; quod 
constare baud posse Baronius quoque purvidit, Et 
eerie Pascha Judaicum isto anno incidit in diem 
qtiarlazn Aprili8 t ad vespcram* iHoit ergo diesecun- 
da Paschatis occisus est Jacobus, sed secunda men- 
sis, in quani Pascha ilia anno incidit. 

Post occisum ergo, seu ipsis adhuc Kalendis 
Aprilibus, seu poslridie inane, Jacobum, videns 
Herodes hoc placuisse Judffiis. apposiiil apprehen- 
dcre et Petrum ; non quidem eodena, credo, die # 



"Act. %h, 2- 



» At $, CLEMENTEM I PAP AM 6* 

tej uitO salt? m altercv* inwrrpos. to, quibus populi A niem, Ctcmentem loco illius ordinavit intitum* rfi- 



applausum explorare ac persenliseere potuil* el Fe- 
ints inreniri ; qui proia raplus fueril in carcerem, 
ipso die A zy mom in, sanctissimo securitatis 4sylo, 
el propter publicatn lactiiiam ad lam trislia inop't- 
nabiK &e-J Herodem nee Sabbata in Jacobo, nee 
Azyma in Peiro remorala sunt, quominus saltern 
coniprehendercntur, dilalo interim supplicio, quod 
Peiro medttabatur posL Pascha, diesque Azyrao- 
rum omnes Iransacftos. Is ergo cusiodicbaltir ia 
rarcere, ex quo per atgelum liberalus est, pridie 
deslinali stfpplicii, node scilicet, inter duodeci- 
luam et decimam lertiam Aprills. 

Liberalus tanto miraculo Petrus, rclicla Jiutea, 
contulil se in alia (oca. peragralisque regionibus 



ynitalemque islam recusuntem* Quem idoneis ratio- 
nibut fersua&um "♦ ac conpdere admonition in ca- 
thedram divinorutn eloqulorum (quam iUe csbunxe- 
rat) subliniavii, Profectionem haiic in Britanniam 
aliunde vidil etiain Raronius, et est luculenter 
adstrueta, non ita pridem. Scdpergil, post pauca, 
anonymus : lyitur c&nfestim mitite$ t comprehensis 
omnibus qui Cbrislo nomendederant, in condemna- 
tarum eos deduxerunt locum. El dementi quidem t 
vl pole de cognatione Cwsaris % pepercerunt, Ilero- 
dioncnt vero et Otyrnpam lfi cvm reliqua mult!tudine t 
gladio pereusserunt, Petrutn autem t magnum it~ 
turn Domini apottolum situ ** inverso suspend erunt 
in truce ; in qua vulnerum dotores hilar Chritti at 



variis» ecclcsiisque conlirmalis. pervenit tandem " Dei no$triperpessu%, pnram suatn. atque incontami* 
ftomanu cceptante anno Glaudii secundo, ipso se- 
cundum el Largo consul ibus, qui fuil annus aene 
nostra? t% iaitque ftlic sedem poolificiajn, cujus 
cathedra natalis celebratuis decima octava Jart'ia- 
rii. A qua die ad ejus mortem ntunerantur anm So, 
menses 5, dies 12, si numeres a die xv Kal. Febr, 
ad Jir Kal. Julias anni nostri 67 t <juo crucifixus 
%nimam Deo reddidit. 

Medio isio tempore, cum Claudius imperaior 
diclo Judsos iloma expulissct, ipse quoque Pe- 
trus cedcre coactus est; reversusque in Judvain 
concilium habuit illud primum apostolonim, anno 
nostra S0» C (audio dein subiato, a. d. m kins Oc- 
lobris, anno nostro 54, successit Nero, primo ira- r 
pcrii sui quiiiqueunio cleuieulissiiniis princeps. 
Sub quo Petrus reversus Romani, non illic seden- 
lariam vilam transcgit , sed gnaviter alque impigre 
alias quoqite orbis Homani provincias circumiil, ac 
denique in BriUnnias penetravit. Dum vero abest, 



ne Roma sine capiie interim agercl, Linum ■• illi 
conslituit episcopure, consulaiu Noronis et \cte 
ris, anno iioslroSS. is vero sedit annos 12{inclioa- 
los interpreter) lioc est, undecim txacios cum men- 
sibus quatuor, diebus duodecim, quoiidem mensem 
ar iies babent membranae Bucherianae. Destit 



natam animam in Dei manu$ obtutil. Clemens vero 
dhciputus ejus et episcopus preiiotum ejus corpus 
magtiifice- \H loco iltu&lri tumtttai/it, 

Ecce ui, vivente adhuc Pei.ro, Linus sederit epi- 
Scopus quem propterea charepiscopum Marianus 
aliique scripsoi-uni, inter quos Leo II, successot 
Agathonis r Petrus, inquit, adjulores sibi accivii 
Linum et CIetum;non lumen pontifieii potestaterti 
sis tradidit* sed dementi. Tarn cerium semper fuil 
una cum Petro Liuum praefuisse fidelibus Romanis, 
et ab eodem Peirotradilum pontifical urn dementi. 
Sic ergo liquidior incipil flue re bsec Gbronologia, 
in hunc modum : 

Anno nostro 66 Linus poslremum vixit v inor- 
tuus vigesima tenia Sepunnbris^ anno 12 Nero- 
nis, quo Petrus ex Britannia reversus Romam Li- 
num invenit jam morluum. Ipse rnox, cum Paulo v 
conjectus est in carcerem Mamertinum, in quo de* 
lenti lucrum menses octo y usque ad finem Junii 
sequcutis. 

Anno nostro 67, Petrus in carcere conslilutua 
persuasit Clementi, ut episcopatum vellet suscipere 
et Lino succedere. Is ergo ex luijus anni ciretter 
Pascbate sedit annos 9, menses il, dies IS, ut ba- 
bel Indiculus, juita quem oocisi Petri pretiosum 



ergo vivjre anno nostro 66, omnino, vivente adhuc . corpus roagnifice sepelivit, insigni in loco, ut vidi- 
Petro; quod iuculente confirmat scriptor anonymus mus. 

De certamimbusj peregrimtwnibu% % vita et morie Anno ergo 77, cum Bomae inier Cideles orta 
Petri et Pauti; quean Arundellse comitis Sacellanus q eeset (qualis postea Corinlhi) magna dissensio su- 
(Pert/rus) e Gnecia secum advexit in Angliam, c\ per honore ponlificalus , ne quasi ex testament? 



quo Patricius Junius illustrew hunc locum cital, 
Grace quidenu sed quem ego sic Laline reprccsento: 
Moratitt Petrus in Britannia dies aliquot, turn mul- 
tos iUumina$set terbo gratia?, ecclesiasque constituis- 
$et % pottquvm epiic&pos quoque et presbyter o% ac 
d'taconos ctdinastet, impo$itu rnanibu$ duodecimo 
Neronis anno (is fuit nosier 6S, jam indicatus) ite- 
rum Romam rediU ; ubi Linum jam mortuum Sum* 



Petri successisse videretur Clemens^ ac ne posteris 
h£ec principalus ambitio perniciosi exempli liaLcre- 
tur, ultro se ponlificatu abdicavit, usus islis ver- 
bis, qua* in altera episiola Corintbiis proposuk 
imitanda : Si propter me scditio, contentio et tchi- 
smata aria siinti emigrabo, abibo quocunque valueri- 
tis. Epiphamus, in lucres! Garpocralianoruin, banc 
Ciementis abdicaiioncm boo epipbonemate ianuit 



Ctetum adilil Damasns in Ges'is pontificum mss.Hoc enim in editis non compafet. Sic cliam Marianus 
bcotus IT Quae Glementi dixerit Petrus, cum eumconsecravit, ei Anastasio ms. leges apud Salmflsinir, 
in mchamtm. Jac. Sirmondo. p «64. Il«c enim ab Anastasit cditoribus expuncla sunt. " Rom. xn, 
11,15. " Tbeodorctum yiiitJUpl irtketp; 



« PROQEWIA 

conclusam : Sectdo, abeo, btne tlebiliaiur popxtus 
JM;addens, se id in commentariis quibusdam sic 
iuvenisse. Abdi caver it ergo die 13 Februarii, qua? 
tunc, fuit feria quaria Cinerum. Iia post quatuor 
dicsCtetus, et re et nomine electus* sedere ccepit 
ex die 16 Februarii, Dominica ip*a Quadragesima, 
lenuttque pontificatum, vivo Clcmenie, aim is sex, 
menstbus duobua t diebus decern, quos Indiculus 
reprresentat exserte : A consulate, inquit, Vespa- 
*iatii viii eiDamitian't v, qui est annus milii jam 
indicatus 77, pianissime. 

Anno igitur nostra 83, Domiliano ix et Rufo 
consulibus,. obierit Cletus, die 26 Aprilis, utest in 
Hemerologio, intcrralltiin illud a creaiione illius, 
ad unguem conflrmante. Vacasse iradilur scdes 
dielms 15. Ergo ex die undecima Mail, quae tunc 
fuit Pcntecoste, rursum electus Anaclelns sedit 
amios 12, menses 2 (non 10) dies 3, usque ad an- 
num nostrum 05, diemque Henierologio agjniium 
dec in) um tertium Julii, Domiliano xvii et Flavio 
Clemente consulibus, quos etiain agnoscit Indicu- 
lus, mira in his conslaniia et veri Gdc. 

Erat hie annus Domitiani Lyranni 14, quo per- 
gecutiouem suscitavit in Christianos, cujus causa m 
Clemens, in Epislolailla lueulenta (quam ex per- 
sona non sua, sed Eeclesiae Romans scripsil ad 
Coriathios ad versus cpiscopumsuuui seditiosos) re- 
fert ad dissidia ilia Cbrisliauonim, adversus se in* 
vicemconsurgenlium; quale quideliarn Romas fa- 
ctum innuit ; suum ipslus ceriaroen ante annos oc- 
todecim iacite innuens. 

Interim autem, sive occiso jam Anaclcto, sivc 
conjeclo in vinciila, Cvarislus successor designa- 
te est, cui membranae tribuunt annos 13, menses 
7, dies 2, usque ad Galium et Braduam, consules 
anni nostri 108, ill oninino ccepcritex anno illo jam 
dicio 95. Quia vero Clemens jam decropiius obie- 
rat anno, siculdiximus, noslro 100; die 25 No- 
vembris ; neque mors ejus ex Ponto Romam per- 
ferri poluil, nisi post dies saltern triginla, bine fa- 
ctum est ut abinde, numerato altera velut initio, 
Evaristus scdisse scribatur annos 7, menses 10, 
dies 2, usque ad diem viccsimam sextam Octobris 
anni 108, ulquc in Gracis lcgainus, post eleclionem 
Evarisli poniilicis, successisse Alexandrum anno 
iSTrajani. 

Alexander ergo sedere coepit ex anno 108 jam 
dieto, sedilque annos 10, menses 5, dics21.Con- 
jectiis in curcerem anno noslro i!G, octavo ilii 
poniificaius, jEliano et Vetere consulibus, viveule 
adhue Trajano, ut liabent Acta ; in quo carccrc 
duos annos egit, usque ad tertium Adriani, no- 



VARIORUM. 06 

A strum 119. Adriano in et Rnstko consulibus, 
quando ad diem tertiain Maii occisus est, et vaca- 
vit sedes diebus 25, usque ad vicesimam nonam 
Maii Dominica m, qua successil Xysttis. Post queni 
anno 128 Telcsphonis, 135 Hyginus, 1-E2 Pius, sub 
quo Marcion b^rclicus exnrtusest, aiuiis 118 post 
diiosgeminos consules, hoc est, anno nostro 143, 
docenfe hoc Tertulliano. 

Sic ergo specimine saltern prxhito restituen da», 
quod pollicebar, chronologic pnntificise, inteHeclo- 
qiie tempore, quo episcopal nm gessit Clemens, 
quoque post abdicatum pontificatum tandem occi 
sus est, videamus nunc et de veru epistotarum it 
lius tempore, istius rnaxime n quam nunc tlamiih. 
Nam ilia pneclara ontnibusque ar Uquxs Patribus 

® laudata, et in Ecclesiis, inslar a^ustolicarum, re- 
citari solita, qua? data est sub pevsom non alxli- 
ca4i Clementi&, sed potius Roman;? Ecclesift (pnst 
Anacletum sine episcopo drgeutis scilicet) ad £<;- 
cleiiam Corinlliiam, satis jam suam occasi^nem 
annumque indio.avit, nostrum 05. fervente perse- 
eulione Domiliani quam rnaxime, perscripta ; eo- 
dem admodum &tyio > quo idem Rojnanus clerus ad 
Cyprianum ntitur. At character nostra hujus ho- 
milix similior, quam eptstote, etab altera diveisis- 
simus, privatum scripiorein arguit. Tempus quoque 
insinuat pacalissimum, nullis in Ecclesiam procel-* 
lis tttrbidum; tanloque tvag\s ad charitalem rmi- 
tuam fovendamque pacem honatorram Ad quam 

<-■ obtinendam non oporieal inreniri bominem Sl qui 
earn largiaiur, sed Deunt scilicet, Quibus verbis 
vel ego fallor, vel iiinuiiur Vespasianus unperai»r t 
qui anno nostro 75, sexto suo consnlatii, templum 
Pacis Eternal omnium loto orbe puicherrimumde- 
dicavit ; semet exisiimans ilium piincipem pacis, 
patrem fuluri saecuti prxuuntiali apud Uaiam, civ 
jus imperii non forct iinis. Non hum:, ergo mo rule in 
bominem, setl Deuni inveniri debcre monet Cl©^ 
mens, qui ae^ernam paccm suis largiturus sit. 
Tanto ergo Epistola Into prior ilia, qu% post 20 de- 
mum annos missa fuit Corinlhum. Idque subindi- 
cat apud Euscbium, lib. iv, cap. 25, Dionysius Co- 
rinthioruin episcopus. in eprstula dicala Soteri p^pa* 
circa a i.tum nostrum 107, in qua Romanes -n Ho— 

D quitur, bis verbis : Hcdie Dominican saernm diem 
pettgimut, in qua legimus veurarn u epiUolam,quam 
temper ad nottram instruciionetn legtmui , $icut et 
priorem nobn * Clemente $criptarn. De quibus verbis 
quod volui conficio, Clcmentis tpsius e^e banc 
ppislolam; illam vcro alteram, non lam decrrpiti 
Clemcntis, quam ctiam Romaui cleri. 



* lntellig-e secundam. u Hac legas sect. xi. " Qua? Clemcnti Alcxandrii;o, Strom, lib. f » p. 786* 

j ftj&f Koftvftlov^ 'Pw|iaVi £-ni<r:oXr r 



«T 



AD 5. CLEMENTEM I PAPAM 



LECTORI. 
Hactenut Vendelinns* cujus verba ex editions A buiss6 episcopi nomine scribi, quamvis episcopum 



Pauli Colomesii descripsimus* Cseterum qui annos, 
qoibus sedil Clemens* mulio certius rescire avebit, 
is adeai oportet cuiditis'simas Dmertattones 3oan- 
iiis Pearsonii t-t Henries Dodwelli, He tuccessione 
primorwn Romans urbit epttcoporum ; qui viri lo- 
tam ebronologiam ponliflclara feliciter illustrarunt, 
quamvis per omnia non consentiant. 

Pcarsonius volt Ciementem sedisse ab anno €9 
ad 83. Dodwcllus vero ab anno 64, vel 65 ad 81. 
Hie etiam cap. II Din. de iuccesu pontificum Rom, 
eontendit incertum esse, an epislola Clemen lis prior 
ab eo jam epiicopo scripts sit ; at eerie non de* 



jam Ciementem fuisse te&tari videanturHegesippus 
atque Irenaeus. Digna sunt lectu quae banc in rem 
habet, sed prolixiora, quant quae hue iransferan- 
tur. Idem in Dissertationurn Irenuicamrn prima, 
§ 28, suspicatur non immenlo, alteram, quae did- 
tur, Glemenlis epistolam, essep*Hius8i$ax*l" v ejus sen 
ejusdoctrinam, al> alio scriplis mandatam, atque ex 
ejus conciouantis ore exceptant, vel ex auditorum 
ab eo memoria exaralam. Eum, Lector, adilo, quo 
rebus ecclesiastic! s anliquissimi «vi heroo facera 
hacienus intulit fulgentiorem. 



J. B. COTELERU 

JUDICIUM DE PBIOKE EPISTOLA S. CLEMENTIS. 



Cum qu*cnnque de Epistola a B.CIementc, Ko- 
mart* Eccleste nomine ad Corinthiorum Ecclesiam 
script a, prorerri poluissent, fere omnia partim ab 
anttquis tradita* partim a recentioribus oecupata 
fuerint, Vice praefationis. pauca duntaxal adncta- 
biraus ad ea \eierum testimonia. qua nonnibii 
scrupuli iegenlibus forte injiccrcnt, nisi expone- 
rentur; acdeinde qiiseremus quando slylum acue- 
rit K Mj{UjC, zb xou Xpi«o5 xXtjjia. Equidem ab Euse- 
bio lib, nu cap. 16 el 58* epislola vocatur 6[aoXo- 
-fou|iivT], dvo>txoXoYTHJivrj napiirtov, ab il mnibus uno 
eonien.ni recepta. Hie tanien hisloricus lib. vi, cap. 
io, refert Ciementem Alexandrinum inlibris Srpv- 
tiatiwvti testimoniisScripturarurn a quibusdara 
repudiataruro, nempe Sapieniise Salomonis, Sapien- 
tbe Siracidis, Epistolas ad Hebraeos.Epistolarumque 
Baritatue, Clementis etJudae* Quo modo volumen 
ab omnibus adroissum , a quibusdam rejicitur? 
Earn repugnanliara toli.es, si dixeria cunctos qui- 
dem opus agimisse progenuino Pontificis foetu, 
sed non ooinea habuisse pro scripto eanonico : de 
primo, uullam routam anliquilus controversiam ; 
de secundo, inoum, aliis extra canonem ponenti- 
bns, quae eenteniia obtinuiU aliis intra, ut auctor 
Canonum apo$toticorum » canone ultimo, proiiide- 
que forsan el qui eos canones in numero sacrarum 
Scripturarum coliocat Joannes Damascenus, quique 
eosdem admitlunl Trullani episcopi. Alque hujus 
postremse opinion is documentum praebet anliquis- 
simus endex bibliorum manu Theclae exaratus»ex 
quo duaiistse epistol* prndierunl; quandoquidem 
eas cum libris Not! Testamemi conjunetas exhibct. 
Noque vero qnidquam eauaae est» cur alias quas- 



B piam sttspiceris apostolorum Canonis Clementmaa 
epistolas; qu9& apud Graecos ant nulla fuertint, 
mat non seorsum leotae, sed initio Reeognitionum* 
Actuum Petri, CUmintinorum , similisque farinae 
apoeryphorum. 

Ad ejusdem Eusebii observationem, imitatum 
esse Clemenlem Epistolam ad IIebraeo9, addi potest 
consirailis, de imitations aliorum Nwvi Teslaroenti 
librorum, prasertimque Epistolarum ad Corinthioa 
el Episiolarum Petri : ulriusque enim apostoli erat 
discipulu$, Hec mirum, quod Dominieae ae apo- 
stolicse sententiae et dictiones in ore fuerint ho- 
ipinum apostolicorum, atque in usu primomm 
Ghristianorum. 

PhotiusBiWi^A«(peodksecxxvi'videturscripsisse: 
Ah^tiE^Kttto8 , Sv ti? aitiv fev toirot^, non autem ev 
Tauten^. Reprekenderii vero eum quupiam in hit. 

In Libro ponltf\cali y u'bs de C3e mentis vita, iieenoii 
in ejus Operisexscriptoribus, mentorantur duse Cle- 
mentis epistoke, eseque eationica3 et catholicse. 
Quod Ha acceptum ab auctore libri De ge&tis Ro- 
rnanorum pontificum , credito Luitprando , quasi 
agerelur de duabus primis Clementis Decretalibus 
ad Jacobum. Gravi, ut equidem sentio, errors. Nam 
si DecretaUt in animo habuisset scriplor Pontifica- 
litlit>ri t non solum dua$ dixisset, verum quinque. 
Queinadmoduro ^loypAc^o^ iile, qui mira supinitale, 
postquam de duabus epistolis eatholicis a Clemente 
ad Jacobum datis retulit, subjtuigit qu^nam conli* 
D neantur in illis duabus, et in reliquls tribu$. Adde 
quod in Pontifical! opere sejungi videtur epislola 
ad Jacobum a duabus canonicis epistolis. Hie fecit 
dual epi$t<ttasy que canonical nQmimniur* Et infra : 



M 



PROUEMIA 



T***4H in Epi$t0la M qua: ad laeobum ttripta «f. 
Circa tempus quo Remani liiteras ad Corinihios 
dcderunt, non una est criticoniro opinio. Alii as* 
signant finera. Neronis , aut certc eos aimos qui 
Yespasiani imperium excidiumque Hierosolymita- 
mira antecesterunt. Hos reiellic episiola, tuin cap, 
47. cum velut antique .meminit Corintbiorum 
primse dissensionis, sub Apollo excitats, qui teste 
Hieronyino circa- fiaeni Coiomeaurioruni in Epi- 
stolam ad Titum, Coriuthi fuit episcopus; turn 
Corintbiacam Ecclesiam, teterem appellat : -dum- 
quecap. 4, 5 cl 6 subindicat persecutionem altara 
ab ilia prima Neronia. Post Neronena autem Dorai- 
tianus primus Cbristianos persecutut est, jan 
ever** Hierosolyma. Sed Clemens, inquiunt viri 
doctisatmi, meminit, cap. 4i, obiationum in lem- 
pto. Quidul meminisset? cum nuncquoiyue. Cot ela- 
psis ueculi*, par medio idemque sermo baberi 
queal; quemadmodum legenti palebit. Alii suspi- 
eantur a Clement* exsule facias litteras, sub Onem 
vitae; quia cap. 5 dicit Paulumin flnibug Occiden- 
ts passum esse* nee urbis Romae facit commemo- 
rationem;et quia in initio calamitates adversiutes- 
que suas proponit. ^erum quia credat Romanis 
adilaxn Cbersoneaum, ut ad Coraihios scribereni ? 



VARkORUII. ?0 

A Et vero eum qui nomine Eccleaiae Roraanae scriba- 
bat, ilia etaqui decuit quae Urbi, Don quae sibi con* 
venirent , ut eerie Urbi conveniunl. Uudeevanescit 
quidquid objicitur. Alii epistolam missam volunt 
anno Domini 95, ferante persecutions Domiliani. 
Hectius tamen quam fervens, desinens notaretur 
persecutio, quam nimirum innuit epistobe princi- 
piura, qu&que aptior fuit ad desjtinandos cum lit- 
tens quinque legates, nominates in ftno epistolae. 
Caeierum spes Patricia Ju&ii de « Hieronytniapa 
Clementinas epistola interpretation e, mibi pertenuis 
aut nulla est, librariorum delos consideranti, el 
quopacto.ut vendibiliorem mercem baberent,odio- 
surn Rufini nomen e principio ac line interpretation 
nis Explanationum Ortgenisin Epiatolam ad Ro- 

B manoft sustulerint (quod famen retincl codex Thn- 
anae bibiiothecse) ac favenbile ftieronyini inlruse- 
rint. Qliocirca suspicio tenet me, idem scelus hie 
perpetratum, ac versionem Clementina epistola ad 
Jacobutna Rufino faclam, Hieroayna* titulo fuisre 
honeatatam. 

Deuique monendus es, Lector, uncis peranum 
opus inspersia incJudi ea qua; in nis.deleU aut amifr- 
ss 9 per eonjecturam suppleta, in ediiione Auglicaaa 
minutis iitteria impreasa sunt. 



J. B* COTELERU 

JUDICIUM DE POSTERIORE EPISTOLA S. CLEMENTIS. 



Etfttat de hac Epi&tola judicium tnagm crilici Eu- C 

•ebii, * Hitioritt eccletiatiictB lib. \\\ t cap. 58, bi&ce 
verbis expressum : Itniov 6* il>c xa\ 6e.utfpa etc 
eTvai "ktytxai tou RX^juvtoc tTOnoX^' oO |xfev I0 T 

Quae a Rufino, utt solet indiligenterreddunturgic: 
Dicilur tamen e$$e et alia Clementi* ep'tttola^ cujn* 
Ml nodtiam non accept mm. Nee ma gas accurate 
tiieronymus, libro &$ rin'r iltuitribuM : Fertur et 
MCCWlAa e$$e ex eju$ nomine *pi$tola t qu&a veterih.ut 
reprobatur. Et Photius MvpwfiltiJlov cod. 112, 415, 
1\ 5k tafopivq Stutipa «p^c tov>c aCtrouc. &? viQoc 
dnofoxtpi^cTat. Neque enim dicit Eusebius secun- 
dam dementis epistolam not ham esse, et ab anti- 
qnis reprobatam; dicit solummodo ignoratam Tuis- ^ 
se, in ciiationibus a veteribus prsetertnissam, in 
dubium vocatam ; unde eodem loci et alibi priorem 
mincnpat 6(ioXofou|idvr\v,4v(i)tioXoyTi[x4vTiv nafA tc3- 
my.ltaquerectiusin Nicephorolib. m.c. 18 babeiur.: 
Ka\ SXXij 6i autou (p^peTat imiTKAi], ttJc TtpoxipoQ 

<7^6toc B , fi^] iv £m9t^|£T| wvttjf xoOc dtpx a ^ 0U C stvatt. 
Haximus in Prologo ad Diony&ii opera, agens de 
Euaebio, xa\ pty ovts Ilavsatvou tou^ ic^vovs ivl- 



Ypa^v, o&ce tou *P<a|tafou XX^^cvtcc, 4tM}v £uo %a\ 
fuSvedvlnterroXbiV. Et vero quemadmodum Cxsarienti 
episcopo credimus , dubilatum fuisse de auctore 
nostne epistolae; quemadmodum non possumus 
nunc, post deperdiios tot primorum Patrum libros, 
memoriau iliius accusare, quae tamen non semper 
(Ida exstitit ; iu negamus inde consequi, pro pseud* 
epigraph* necessario babendaaa epi.stulam : cun 
fieri quiverit, ut opus genu mum in controversial! 
veneriL, et a primis Ecclesiae scriptoribus non fu*- 
rit celebraUim. Certe ea dubitaiio, ea omissio, non 
deterruertinl acictorern Canonum apo$loticorum t can, 
uit. f Epiphanium haeresi 37, c. 6, fearesi 30, c. 45 P 
et eum qui Librurn ponlificatm compoauit, quo mi- 
nus de Ciementinia episiolis, perinde ac nihil in* 
tercederet inter MJas diacriminis, loquerentur.MiCo 
enim Niconem, de quo ad superioris Epistolae ca- 
put 14. Imo quod admodum mirere.id ab ipsisHie- 
ronymo ac Photio designatum, quando suam non 
Eusebii propoiutnt opinionem; ille in volumine i 
ad versus Jovinianum cap. 7, hie in Myriobibti 
cap: 126. Quinetiam utramque inier aacrae Scri- 
pturse iibros collocasse TidenlurEcclesi<e illae, qusc 
canonibus apostolicis regebantur, quique eos cauo- 
nes in Novi testa menti voltiminibua recenset Joaa- 



71 AD S t CIJLHENTEM I PAPAM ?* 

im Damascenes lib. if Orthodox*; fidei cap. 18, a 0/mmt t € * Eu *ebio, Riiflno, Nicephoro, atqoe ci 



et quotjoot Bitriiorura codicibus uiebantur simili- 
S)ii5 ill! Thectae, e quo duse Ute epistoiae prodiemnt. 
Accedit hue quod eaedem ntrobique apparent anti- 
qm'fatis noise, eadem inlerdum verba usarpanlur ; 
nee tantam diversilatem babel stylus, quin ab eo- 
dem scriptore variis temporibus diversisque pro 
can sis ofiri polueril. Dionysius aulem Corintliius 
scribens ad Romanes apud Eusrbinni tib. iv, c, 23, 
kdeo unius tanium eprstolse dementis meniioneni 
facit, quia loquitur de lilCerls Romanorarn nomine 
datis ad Cormtbios ; at posterior Clemenlis, *lsi, 
leste Pholio, ad Corintliiog qtinqne esscl 6cripta, 
non lamcn aicut prior, Kcclesix Ranmrs no men, 
sed Romani Ponliftcis pneferebat. indicator id ap- 



sensu scrihendum receperai) tradilUHse$n f *nnuntian~ 
lent mnum Deum omnipotenUm, factotem cmli el **r- 
r& 9 plamaiorem hominU; qui induxerit cataclysmum, 
et adweawrit Abraham, qui eduxerit popuium de 
tens AZgypli, qui cctlocutus sit May si, qui legem 
dhpotuerit, et prophetas miterii, qui ignem prxpara- 
vtrit diabole attgeti* ejus, Brevem enuraerationem 
capitum, in hac Eccleaia* Romans epitfola conten- 
toruni, sa net us martyr instituil. Ea autent omnia 
adhtic legere est, except* ultimo, quod dubio pro- 
cul lacuna ilia circa finem interjects complecteba- 
tur. Qui s porro non Yidel, ubi ignis diabolo el an- 
felss ejus prseparalus weuiorabalur, ili commode 
p^luisse agi de mundi fine, ac de impiorucn per 



pellatione, d&XspsJ jwu, quam in sccumh non K« B ignem judicio tunc fuluro; ideoqueet Sib)ll*> men- 



roel posiiaih invenies, nusquam in priore. 

Objicit Jacobua Usscrius, dissenatione de scri- 
ptis Ignaiii, etc., cap. !f> ad hunc moduin : Episto- 
ia triuLo Clementis ad Corinibios ornata, profere- 
bat (quemadmodum ex Qucestionibus ad orihodozos, 
Justino Manyri tributis, Resp. ad qnacs-t. 7^ Intel- 
ligimus } carmina Sibyllina, quae Clementis tempo- 
ribus posteriora faerunl; unde colligitur earn cita- 
tioneni cum in priore Clementis epistola rmsqiMm 
compareat, ad alteram rcferri debere, quae ejusdem 
nomine fal&o inscribalur. lnfirmum plane argumen- 
luni. Audi verba pscudo-Jusiiui : El ^; irapoiiafis 
xataardatw; t6 tcXo; feuxlv fj fab xou TCufA; xpi- 
at< ^v &a-£6iL)v , xa9& tpa^iv al ypatyal Kpo- 

>q^, xaOtiif (ft|5w A jiaxipcoj KXf t p,r A ; £v x^J Tzfof 
K*piv8iouff £7itJto).^ etc. Si prasenlh return jra- 
t« * /S'rh «l imptorum p^r ignem judicium . prout 
Wsi-aniw propketamm et apo$tolQTum script a. at- 
que insuper Sibylla: iptiu*< quemadmodum ait bea- 
mi Clement in Ephiota ad Corinilriot* etc. Qu* 
ia Callicam linguarn ita vertit David Blondellus 
libro pricno De Sibylli?, cap. 40 , ac si legissel, 
Iv tJJ irptittj *fa KopivflEou? £7ttirToXT).Sei! erratum 
est propcrantiB bominis, nimiumque memoria fi- 
dentis. Ltaque cum pseudo-Just inus generalim fie 
epistolis loquatur, neutra aulcin ad nos integra per- 
\encrit, temerc ab l T sserio assevcratur res, quam 



lio Geri? 

Ait tamen v»r perdoclus non iicuisse per tempora 
Clementi ex Sibytlinis carminibus, utpote ipso 
posterioribus, testimonium petere. Hoc probanduni 
orat. non ntodo dicendum : quod s\ eoostaret, re- 
quirerem prsediciarum Qiiaestionum codices mss« 
num pro xaGto^haberentxaldic aulxaixaOcoc. Verum 
super Sibyllinis versibus exploratum non habetnr, 
qu«ndo coepcriiil apud Cbri$tianos evulgari. Sub 
apostolis rem conligtssc pcrsuadcret, quod a mul&ia 
refertur, Clemenlem Alexandrinum in ViStromaleo 
( p. 656 J recitare verba Pauli apostoli, Graecos seu 
gentiles ad Sibyllae oracula amandant is ; nisi aut 
, Clemens fabulam a quodam apocrypbo sumpsisse 
1 dici pus-set; aul potiu& illius seusum viderentur non 
alligisse homines docii; quaequidem mea e»l opi- 
nio. Eo quippe loci po^lquam ex Petri prcedicaiione t 
iibroettracauonem po&ilo, affirnttvil4£;^[j.£?£i>{, 
Graecis, ut Deum eolerent et gloria afliccrent, con- 
cessam fuisse philosophiam, quemadmodum earn 
dem ob causam ulrumque Testamenlum Juda3is el 
Christians ; isla paulo ob$curiora eubjicit : 'E-resl 
&%% xaQaTtsp *Tou6aCo\>€ adi&abai. £6o^asto 6 
&sh$ t Touf TCpo^^ra? BtSo?^ , oIjtio; vat 'EXXtjvwv 
touc 8a»pw«4w»B8j olxetouc aGniv tfi diaUy.zu> %po- 
tpfpttz 4vv**]<ra<, die otoC ti fpav UxzzQat- ti;v irapi 
^£0'j eu£p"fefffttv, twv ypjialtivi 4v^pu>7auv fit^xptvsv, 
S^Xwaet %ph; ty IZ^rpt?vixnpt^««, 6 dTiortoXo^ 



nullo modo poluit rescire. Quinimo si divin^tioni- D btym IlauXa;. St&ttt xt\ *ri; 'EXA^vtxi; ptfiX©^, 



bus indulgere lice&t, crediderim in prima epistoiae 
lacuna ad c. hi factam Sibyllae meniionem. Atque 
eonjeHur« fuiuiiim et auclorem do S. Irenxum 
lib. hi Adterttu h&re&et, cap. 3, ubi hoc paclo dis- 
sent : Sub hoc igiiur GlemenU, dtisemione non mo- 
diea inter eos qui Corinthi essent fratres (acta, $cri- 
ptit qutE est Roma? Ecctesia potcnli&simas litteras 
Coriiiihiu, ad pacem eos conaregan$, pj reparans (x- 
dem coram, et mnnurttians ( annuntians oiuiltitur in 
Greco apud Eusebium lib. v, cap. 6; cl Niccpbo- 
rum lib. iv, cap. 15, forte ob siuiililudinem parti- 
cipiorum dviveouaa et AvayyiXXouw. Nam Rufinus 
videtur hoc quoque in Eusebio legisse, dum inler- 
prclaiur esprimens) quam in recenti ab apostolis re- 



iictyvure Si6vXXav , &i Si^Xof Iv* Qifcv xa\ t4 |x4X- 
Xgvt* tatabav xi\ tiv T^iaTrr.v Xafidvtec aviyvt*- 
ts, xaV EUpfjdeTS tioXXw tr,Xauy^fftepov xal cracpfms- 
pov YSTPfcp^wN tbv VHiv tou ®^ou, xat xaO&c iwt- 
plca^'.v TTOtfiJOuat xip Xpt3x<p tioXXoi PajiXet* f*t- 
ffouvxse aut6v, xa\ 'cou; tpopoyvwc t6 ^vo,ua autoy, 
xat -soy; i;t5*co^« t'^ov, xai t*jv utojiovtjv, xat xijv 
ivapouatav ai-vou. Etxa IvX Xiy^j iruvOavs-rat ^juuv 
"OXo^^ixdcrjAO^xal'ri Iv x<J» xdaj«i>, t{vo% ; ouj(\ Wu 
©3ou ; Quae verba sic accipiunt, qua r>i Xd6£te t eic., sit 
Apostoli exhortatio. Ai ego ilia » 6 ditforoXo; Xiyuv 
QauXocDon refero ad consequentia Xd6ex£, etc., sed 
adpraecedentia, otxe-Jous aOTtavxj] SiaX^xtcp -po'v^a^ 
seu ad versiculum 12 capitis i EptslolsadTitum, eM 



to 



pttoc^t* VAfttttm. 



T4 



tk *C *W« *«* •&*&' *j»» ^n« • el **£"*• «*•• A que nwillorura , rerwifi SftjdGiWfcColtoctionit lib. i , 



ClerocBtis eue artdtror, hon Pauli ; turn quod in 
lap dlcfrar, eT-ccl iv\ Siyru, etc. Prmdicatiom Petri tri- 
bun, aim cujss ultimo sensone pack) ante per Cle- 

- Mnteio I striate convenit optime. Quocirca verto: 
Qtiandoquidm quod skut Mm* Dm* tatwt esse 
wluit , dam eh prophetas, ita etiam Gracorum pro- 
bati$$itno$ % propria *a«r tingtw proplieta* excitant, 
prout poierant eapere Dei benefieentiam, a vilibus wt* 
faribiuque Jieminibut teereveHt* declarable prater 
Petri praedicalionem, qui hoc dial apotiolus Pavtu$. 
Lthrot quoque Crevcos surnite-; agno$che Sibyliam^ 
quo modo unum Deum tnanifeitet, et ea quee futura 
tum : wmpturn etiarn Sy$taspem Ugite t et invenieth 
tfokFilinrn mulfo clariu* speriinsqve este icripiuuu , 

-WJj/ytnulii reget ad*er$u$ Christum aeiem int truant, 
odiohabemes turn Ulum % turn eo* qui nomen ejus ge- 
ttant* et ejus fiddes , illiusque tolerantiam alque ad* 
ventum. Deinde uno verbo (seu una ratione)nos in- 
Urrogat:7otus auiem mundus, etqu&suntmtniindo, 
cujus tuntf Nonne Dei? Sic pulchre omnia siln con- 
stant* aliter impediliora. Adde quod vix in toto Cle- 
itienle invenias aliquid apocryphi prolalum, nomine 
daot&xat, auctoris, non prscmisso -opens tttulQ,nan 
adjeeta dlctiene.quae quale sit scriptum declare!. 
Legatur tola Alexandrini dispulaiio ; conferalur 
cum lis q use in Slromaleo i edisserit de Gracorum 
aapientibus, pnesertim pag. 29$ , ubi locum Epi- 
stolas adTitum adducit : Conftdo fore nl mea non 



et Kb. in de Sibylla Hoc coaataaea ; quaadoquidem 
ex illoram Patrum professione, nulla e SibyJIia 
Jlosem antiqnitate 6upewit. Ex; qu ibus intelligiiur 
non unum poelam Sjbyllam &e esse finxis9e t aod 
ph.i res r diverse tempore, quorum versus disjectos, 
ii mi m in corpus consarcinator mcertus multo poet 
demies apostolos cornpegerit. 

Quod auteni a pluribus existimatur, primo sxtuto 
ac principio secundi Sibyllam a Christians scri- 
ptoribus citari nequ ivisse, id vero ego inficior, raiio- 
nibus adducing non paucis. Quoniam, acilicel , gra- 
tis ac sine fundamenio illud as^critur. Deinde quia 
vivenlibusapo9loli&,ae Luca seribonle Kvangetium* 
multa apocrypha et jweudepigrapba otiosi temera- 
i ritque homines edebant, inqiiU Origenet, bomil. 1 
in Lucam, eumque ssepissime sequeng Hieronjrmus y 
Prooemio Commentariorum super Mattlt*um, nee non 
Titus, Ambrosius, Bed a, Eutliymius, Tbeopbyhi- 
ctus t adprimum versum EraYigelti Lues: quidni et 
ill ilEis quxdam Sibyllino nomine? Ad base certum 
est ex Varrone, Cicerone, Tacito, Snetonio, Plu- 
turclio, multa vana et eupposiiilia inter pagano3 
qua$i Sibyllin? fuis&e circumlata, ante et staiim 
post primordia no&tns religionrs : boeexemplo cut 
non tdem erenerit apud nos? Adjicc his testimo- 
nium Hermac lib i, vis. 2, cap. 4, qu&que ibi adno- 
tabam de insigni hto toeo Josepbi Antiquii. Judaic, 
lib- I> cap. 5 : Hepl 6t toij Tcupyou tou-cou xal trjc 



improbetur interprctatio, Nibil ergo adjuvamur hoc Q diloipwvta^ 'cuv izv&pcaTcov, p.iy.w^-ai x-at ££6uX3ta , 



testimonio, ad investigandum quodqoarimu* tom- 
pu». 

lam vero si agatur de Sibyttiuoruni canninam 
syliogequa hodie utimur v pro eerto baberi debet, 
quod a multis evidenter fuii probatum, earn multo 
post apostolica tempora lucem vidisse. Nonmilli 
f fc e^ T^fan$ Ieguntur, slate posleriores scrW 
nsm SBbyUiaa oracula eitanlibus iquales bi 
duo: 

DapOsvcxotl xoypat nip IvBeov e&p^aouaiv^ 
inlVi^Mfnostranb.Ypost medium; sunt enim de 
incento Testae templo sub fin em imperii Com modi, 
proindeqne cum jam Justinus, Athenagom, et 



}.if>\j(ya o&turr Ildyrtiiv 6(jtotpiiuvti>v 6vto)V tu>v dv- 
6ptJ»7:a>v , icvpvov <f)X<&6pr\<s&v xtvej btyi\k&va.xw f 
&<; iiz\ x5v oOpavbv &va6r;odu£voc iC aOtou, 01 Sk 
8eol, ivljxou^ CTctwi^avrec * Av£rp£iJ>av t^v ffup- 
Yov, xa\ l§(av Sxdcrt^ tpa>vi]v Kwxav xol 6ti 
touto Ba6uXtov« ffuv^6ij xX^Q^vat tJjv ic61iir qni 
locus rexpondet bis Sibyllinis lib. m, circa ini- 

ttum : 

i 

*AiX' iiwJrav fuiUkoitBttoi ivsXdowjtv AwitXaf, etc; 

Conelado nibil vetare quin vero Clemen ti laudau 
fuerit Sibylla, in re pnesertim ettmicis non ignota, 
mundi videlicet fine, tc impiorum per ignem judi- 
cio : de qua consule prspcipue Juslintim Marly rem 



Theophiins Antiochenus Sibyllina n. tesiimoniom » *&**** »' 9- ■£* Si ^ Uina ™f n G "»* la »»• 



pro &de Christiana advocksseDt. Ac Origenbni ca» 
juri a m manm> redolet libri 11 flais, ad quern acho- 
UmUa firacw sic «dnot«bal ; 

Tct>8T| icpoqxxv&c oOSfc yip Mjjei rot4 
14 wop seoX4?ov toOc xaTaxsxituiv&u<. 
KAyw T^P. ^ £^5a: t [ti touB 1 o5t toe ^X £ cv * 
06a^iT<; (j£f£ffraic acpaX^iTwv feartypevo?, 
AZ jut^ovo^ Xp]fiC w ? 1 f tXavOpwuia?. 
*A3a* aia^uv6tf0(a <pXtivawBv *Qpty4w|c , 
Aipa? ysvicrOai tSv xoXdcetav Xiyuv. 

Kecteqae obserrat qui nostra aetate plurimos judi- 
cao superavll Gerardus Tosslus be poeiU Gracit 
cap. 1, non exstilisse temporibus Justini martyris, 
Taliani» Clemenlis Alexandrini, Eusebii, aliorum- 
P4TR03L. GH. 1. 



ii ei in. Ae forsan Clemens exemplarla viderat aii- 
tequam a Christian is (ut conqueritur Crfsas apud 
Origeiaemlib. Til,C0ntn40tti} faiaseat Inleriectis 
pluribus interpoiata, 

Ccterum videtur beeseeunda epiatola ante pri- 
mam esse scripta t Quandoqtiidem innui( fragmen- 
iBin illiufi paciflca tempora; etei PfaotiL codice lifi 
coUigimus dLs&idii Corintbtaci in ea factam non 
fuisse ment'ionen : at si data esset post priorem , 
hoc est post Qnem per&ecutionis Domitiani, tem- 
pore paces, alque ante pereecutionem sub Trajano 
redintegratam, non pnetermisisset diseordiam aut 
reconciliationem Corinthiorum, cum qirumqua tern-* 
pus solum mo do annu* sejungal. Quarc missMa Sr« 

3 



bilror later dm prteu p«r«eC9tton^lfenmlB «^ A 
Domrtiani, el ante ledtlioaen Gorinfthi eicitaiam. 
Omitiebam bie, alia TCtanft teathnoaiis, duo 
qua? poste* OCCu rrenmt Idea, Prifllttfl teens Ml prac- 
fiatioitls concilii Nicaeui, Lmtinae ei AraKco per 
AbrnhaxnamEcchelleiisetn factas; tnqnodiciturCle- 
ineatc m epiglfcla 2 mentionem fecisse sec.Unim 70, 
Venire ilia epistola,si tadem esi ac nostra , nee est 
plane apocrypha , nequaquam rctulit 70 haereses, 
r«tutii form 7. Alteram locum- deprompsi ex opti- 
roi& membranis codtcis admoduni antiqui in bi- 
bliotbeca PP. Soc. Jesu, copiam faciente Gabriele 
Gessartio, Tiro cum insigutis doctrina, turn prolix* 
bumanitalie. Est aulem S. Da nascent Ectofarnm 
suramin cap. Hspt wv fpMtatpw.xrt ffiv «lw* 
vforv *Y«ftfe»v, xot\ 8n XF*1 ^v tttfplrcwV tA pA- B 
Xawa *pocip.fv, quod respoudet capiti 20 libri u 
Fs**Urtsnm editorum. 



CUBBITEM INM 



Tou *rtao Kljjfuirmc *x 
tf^c itpb; XopwMouc f- 
r O wv iotp6vc*>v alfffrri- 
TlJcbf otjvEt](71V ojc o&rc & 
WfUfrrtrt tw; clvatttp- 
irvd v (Iva xal paxpdv 
tote tflv iitcxWjv. 'AjQA 
m\ i&olnoc wAMbuc 

i-rsta nXfov tyls?* vtou. 
K<i\ xaO&out&v Xuwripwv 

hcmwv xat jkt' sdxfpr 
*rpt6oM] rteau. 



0** to* J***** fte: 

t« .y»flr noR»ii//i jvcumtm 
nputant | a&roa «**f «*l 
prom J duiii* «£ iti fS0 

<m#o jkaAm I «r , G Kwu*i«s> 
dhfUim tapennmtrv mm- 
fit qnam pateperfas te- 

morio afflixiL In summa , 
fitgranMiKM ac opf»- 

w*^/ pill "w'wv#Ww •'^^•^■Wt^ #^^ 

cavtam tt mMrtan o»- 

JtutM frfif mm si$w **- 



EX EDITIONE PETRI COUSTANTIL 



■ ■ . y 



{Bmf. Bom. Pom\ V I, Paris. 17» f io-foL) 



EPISTOLiE S. CLEMENTIS I PAPJE. 

Qaando et quam diu sederil- 



4 

i 



t. CkHKBt vetervm !«£t!monio ul apoaolorum *- 
qaalii celetratiin Qaamobrem non aliua crcditur 
abec, cujos Paulus Pbilip. if ► 5 , meminit. Licet 
banc ull jam pnemonuimu&, a Pelro epificop^m on 
dinatum Tcrtullianos Lib. de prx*cript. f c. 51, Irt- 
4ai, atqoe »vo Hieronynti , Ipso Hleranymo (e&te , 
pUriqu* imiinmrum ttctindum fo$t Petnun appuotom 
putitrtnt fuku; idem tatnen Hieronyoius , necnon 
Eptphamus, Aofu^tinug , Optatus , Eusehius , acri- 
p|»r poematis adTeraus Marcionem, Tertulliano 
ollm (ribuii y etlreneus f siCBt et vetera Romano* 
nun ponUAcura casalogl, proxlmum Petri aaccesto- 
rem non Cleraentem v Red Linum deaignant. lu ille 
inieHFgi poteat a Petro ordinaint epiftcoppa ad cpr- 
scopalia t mom apostoliea mun ia oheun da ( uL mi 111 
lam ecclesia? esaet alligaius, sod post mortem Lint 
et Cteti a Reroanl* m ef>iscopam propriam coopta- 
tya Itterit. Epiplianii ea de re awjecturam swperius, 
uM de Lino dUaemimns, rdatia ipsius Terbis expo- 
auimas. 

I. Anno Gbtistl SI, Clemens in Gleti locam saf- 
fertue. creditor. Slomanatn aedem In ftucberiano 
qnideai catalo|oami&aii r mcQiibos zi v dkbug ui v 



C in Corbekosi autem annis u , mensibus z , 4I» r 
obttnaiase memoratnr. Bum, anno Trajan i inspor*- 
toiis terlio, hoc eat Christi eeateairao v cum torn 
nmm anmt pr&d&mtwncm wr U dhini proenrawt, 
e vlu abiisae Eusebitu lib. m fl»r, c. 54 , scrfc* 
bit. Bine Talde subEestae eat fidei, quod solus Pno* 
destinatus a Sirmonjo volgatus cap, iS v narfatV 
quemdam videlicet Marc6Jin t qui ornUnegabat re* 
surreciioneai, ideoque Cfanstum non vere passtmt^ 
sed put alive, eonabalur astruere , a Clement* Ro- 
mano episcopo ut d ignissimo Cbristi martjre fixis 
et iatcfris assertions bus confutatum y el coram plcbe 
in ecclesia detecium , aeterna damnatione punitum 
fuisse. Nam et Irenaeus lib. i, c. 9, circa annum I80 r 
aut etiam 190, Hard comment*, confuians, de eo 

D ut a dime superstile loquitur: el Eusebius lib. if , 
c. II, postquam Talentinum aliosque baereticos 
Hygino poniiflce Romam venisse , atque ad Anice- 
turn usque -pennansisse enarravit > adjungtt et 
nunc Marcum todm tmpore exstitisse. Quod in- 
diclo est bunc bJereticum ante Byfini tempora 
fuisse ignstum. 



TT 



Huxiair A VARIORUM. 



ADMONIT10 IN EPISTOLAM PRIMA M. 

i.Elapso MtCttlo CyrilluslucarUprimum Alexin* A ^ntiae apud C(eir>enlem Alex. lib. it, pfg. 516 , 



drinuB, ac deindB ConslnainopolitanHB patrlarcha 
Carole I , A nglortim regi, in agnem dona rnialt co- 
<Hcem Alexandrfoum* grandioribua litieris mrtu 
Tbeclm nobilia femin* jE^ypti * f cite* fiicani 
I concilii, at ferlur, tempera- examum, Id quo Ve- 
wrti el Noti Teatamenil libris duae Clementta epl- 

Stolaasubjicjuritar. H arum prima valde celebria apud 
TtUrer fall. Hanx quippe laudant Irensus lib. m, 
c. S; et aptid EuMblam 1$. y,«c. 6, Clemens Ate- 
xpndrinus Str<mat*m lib. i v it, T « ti ; Origenes 
lib/ 41 jDapriaripfti, cap. 5, et fn /wan. i, 29; He- 
jesippus apod Eusebiuru lib. it , c. S3 ; Eusebius 
if«e lib, in Biiti tcd. } c. 16; scriplor qxiseslionum 
Juillbi nomine Ttitgaiar urn, c. 71; Epiphanius hier. 



pwrticribus per? tri etas, et contra pag. Si 7 ptoribttt 
explicaus oflfendsmt » epistolara banc non srnceranj. 
aad aliis locia iruncaiaro el aliis interpolators ad 
not perrenisse auaptceritur. Sed dementis Roman! 
Alexandriaum interpolatorem esse nun ambiget, 
qui verba addiU ad Lnstitotum ipsius Alexandria, 
quo de Caoai iracure sibi proposuerat, accommo- 
data e9Se compererii. Qui r.utcm Clementis mwtri 
senientiaa notmul]i* t ih locis interpolare sibi Deere 
exisilmavlt, U\ alii* eadem hcentla ad eas contra- 
hendas if ti potuiste eon dubi utur , Pfanerea loan. 
Ctericns ArH$ tAticm part, ui, tea, 3, c. S, n. «, ' 
obserrat.ex dnoram locorum capitis M e'pistdba 
nostrse cum verbis ClementiS Alexandria! eogrra- 



%T f n. 6, el ha*. 50, n. 15 ; Hieronymus, Lib. de B tione nonnullos m»nri*, ut haec duo loca ex^Ato- 



ttr. Utttitr. c. 45, I*, Mf, in "/ante in, 13, et; 
Comment, in Ephea. it, i ; Plotiue cod. 413 et 126,. 
ut alioa taeeam. Etiariisi autero a plerlsqtte Cle- 
meatis, a nonuullis Cameo Romanorurn, quia Tide- 
Beat etrtim nomine a Ciemente eorrscripta. est, epi- 
atola nuacupitar. Wooiinslim vero Clement Ale* 



Mndrinoascita opinentuf. Ipsius Alerandrtnl Ter£* 

ad pradiclum caput 46 refereimis et expendenius. 

1Y. Praclaram bane episiolam primus Patricias 
Junius Latins con versam ac noftis il lustra lam Oxo- 
nii anno 1655 edidit. Eamdem cum inaigni pnefar 
tioneanno 1654 Udmestadii recudi curavit Joaehi- 



xandrioua» HV'tflfritm p^i ffffl verba nuEfieriSO *U Joanne* Uadenia. Uiito el quain Bartoniua 



ric-laudat s "AXXA x&v t{ nph$ KopvOlou^ Tu^iaftov 
ImmXf) dtvtav^ A«*fi«vtoc &v6p&ico^ T*Tfa^«*^ 
xaYfil (JUi' aOrtv x^uou Quineiiamin tpUtete Ai- 
ma*omn ad Ccrinikiot itriptotmest : Oc*4ntu % etc. 
IL Episiolam ill am pubilce o)im pi urimis In e<- 
detiia lectam falBM Eusebiiis Hht. eccL lib. iii» 



anno L647, ac subinde GodefHdufl Venddihus et 

Joannes Fell. Oxonknsis aatistes aliique Bubl'nde in 
earn Da variant operant Postm<wtot0 el Joaunes-Ba- 
ptistn Gotaleriua anno 1672-illam nova iotefpreta- 
tkme DOTisque notis adorn atam Parieiis in lucena 
emiih. Earn deaom recensuii ac notanun &picikn 



c»4*, tra4it > et Eplphanlus Imbt, 50, n, 15, itqueg &** oollegil Paulua Golomeaius, cujua novissima 



HtefOoyraUB lib. D& virii Uluttr. eonflraunt. Hoe 
eecteCorintbi ex prisca consuetudine factum essa 
fiionyaiua AlezaAdrinus apud Eusebium lib. it, 
«lS|L locupletieaimua testis est. Ex eo etiaiti loco, 
^mmJfk, Ipiato bddice Alexaadrino obtinet,-con* 
)»otnir>i*at.ajijiitffia tcI parom aacria libria f v el 
proximam poai tth* tc^ffciata eue anetoriutem. 
Cui ccKjjectnra fa-vei olffiMa: Appatolorem canon, 
In qu6 loterMoTi Teatamenti libroa du« dementis 
eplstolaer recepaentur. Et Clemens quictai A^exan- 
drintm lib. it Strom., dun. banc ut Clemeniia apo- 
atoH laudat, Inter apostolicas Scriptural Tidetur et 
locum dare. Lao non alia de causa Ettsebius lib. ti, 
e. 13, Clementina Alexandrinttm Seripturarum ab 



edilio Londini anno 1694 prodiiL CotelehL hiter- 
pretatioftem, ut Otterae tenaciorem, verbis aonnullia 
Identidem mutatis, rctinendam duxi. 

V. De tempore qno scripts est, nondum inter eru- 
ditoa cenyeqit. Ac licet prima illius Tcrha de per- 
80CttUoo« dieta eaae plerique omnes conseotianl, 
eft tamen alii deNeixftnis, alii de Domitiani perseeu- 
tibae interpretantur. Et banc quidem alii ferren* 
tern, alii deainen)em i^ielil^unt. Bine circa tern- 
pus, quo epistola-iaU scripta eat, triplex maxime 
existit opinio : prima Joannis Erneatl Grabii, qoi 
Spiciteg. Pair. 1, 1 ,. p. 2B4 et 3S5, cam Nerraia per- 
eecutkwe desiitente, protime post apoelolOHim Pe* 
tri et Pa«U raartyrium, hot est 'anno Cbristi 68 tc! 



aliis repudiatarunu nominatimque episiolam m Bar« d etiam 68 "Qunte aeripUm .es-se conteniit; altera 



nabe, Clemeniis et Judsc testimoniis utt oolat, nisi 
quia pro tacn Script ura banc Clementia epiaiolain 
babebat. Eopacto quamdam pognse apeciem, qoa 
in En^ebiL Hitforia occarril, dum Clementis eplsUH 
lam loco mot laudato ab aliis repudiataxn, et lib- in, 
cap. 16 et 58, ab omnibus uno consensu receptam 
scribit, componi pos&e Cotelerlua observat. Quam- 
Tia enim ab bmnibua inter eccleaiaaticaa , non iteih 
ab omnilma inter sacra* Scripturaa est Tecepta, sed 
a plerisqne e dlTinornm librorurc caocme rajecu 
(utt, 
III. Non desnnt, <pii com Clementis noslri sen- 



Codefridi VendeUni^aeadem anno Cbrisli 9S, tor- 
vente Domitiani peraecatioae itiigantis; poatrema 
Cotelerii aique Tillemontii, qui Ulmn deainente cjua- 
dem unperatoria pereecutiono, circa annum" Christ! 
97 acriptam arbitrantnr. Quartam vir darissimus 
Claudius Tleury,M But. «ccf M pag. 148, excogh 
tavit, quao ad Gtabli sententlam propiua accedat. 
Nempe ad id tempus, qnod Neronia interitum exefc- 
pit,et Jerosolymitanum antecesait excidiiim* re- 
fftrri posae opinator ; et -casus adTtraoe, inepktcta 
prmcipio memoratos. d£ bello citill , quod Neronia 
mors exclUfit; interprelalur. 



7» 



AD S. CLKKEKTEIf I PAPAH 



SO 



TF. Obecurum non est, Clemen tera ibi de ttrnm- A sens (em pus enuntbre narranti licet. Quid emm m 



•nis* rraibM oppressa erat Romans Ecclesta cum 
-Corintbiorum epistolaro accepit, sed a qaibus respi- 
rtibflt cum banc rescripsit , habere sermonem v 
adeoqtieYendelini de persecutione fervente seaien- 
tiam msnitne proband am -e&se. Ncque minus certo 
•ex eodem exordio conficitur, xrumnas illas deNe- 
-ronis ^persecutione interpretari non licere. Nihil 
cnim erat, cup in litterarum tarditale Corinltijis 
■excusanda hoc taceretur, Pet rum videlicet, c-ujus 
-erat ipeorura salisfacere qiiaslionibus, lis acceptis 
detetotum, caesum et e vivis fuisse sublalum. Dei&de 
III t»tQ spisioiae contextu illud innuitur, eurn ipsiira 

■ qui- nunc TesCribit, prius Corintbiorum scripts ac« 
ceprsae.'-Quocirca ad lilteram inieliigendi sunt turn 

'-irenaeus lib. Hi, Adc. ham. c. S, et apod Eusebium » 
tints *ed. 9 lib. v, cap. 6; turn Hegesippus apud 

-eumden Easebium lib. it, c. 22, cum dissensio- 
ntm.'^ani sedan- nunc connlur Clemens, non sub 
fetn>,«dsubClemenle ortam esse testaritur.Prae- 
tereaoMn idem Irenaeus, apostolicorum temrjorunt 
lam vicinus, Cleraentem lertio loco ab apostolis post 
Llncm et Cletum, sen ut vocal, Ana cletum , Roma* 
episcopalian so ristura esse scribal v reliquuin est ut 
cum piuribns post Neronemannis Romans Ecclesiac 
administrationem suscepisse crediderit. Hunc autem 
ea in re falsum esse quis sibi persuadeai? Eidem 
suffragantur et plerique Patres , qui Romanorum 
Pontiflcum seriem texunt, atque ipsi veteres cala- 



bac epistola sibi vult, Sacrificia non in omn- loca t 
Bed Jerosolymis lantum offeruntur, nisi illud , El 
pnescrfpto leg' s sacrt'Ocia Jerosolyroia tantum offe- 
runtur? Quod quidem prsescriptuui cum ctiaitmum 
in lege mane at , ipsa Clementis verba eliam nobis 
efferre non inepic nunc liceret. ENempe Clemen* 
eomparQtloneac more iudaeerum, quibus sacrificic* 
tuiii leges a Moyae praescribufltur, Cbristianis au- 
tier est, utet ipsi statutum ab aposidlts oblaiio- 
tium et officiorum ordipem reveresier acci pi ant ac 
serveot. Hoc autem, ut ipse v. cl. Claud. Fleury fa- 
tetur, in exponendis compara lion i bus usuverni, ut 
res preterits perinde ae si prsesenles adeasent, ob 
oculos ponaniur. 

VIII. Frustrs etiam Cieroentem prostata post Pe* 
iri ac Pauli martyrium scripsisse ex eo colligiltir t 
quod num. 4 Abelis, Jacob, Movsis ac Davldis, qui 
per xmulationemet invidiam multa passi sunt, pne- 
missis exemplis, num. 5 initio aubjicit, *td mmi* 
veutib\u eumptit, teuiamus ad proziims athUlas, tt 
xlaih nostra- cjenerosa exempla tumamus, ac deiflde 
Petri ct Pauli mariyrium enarrat. Nemo «nii» non - 
videt <]uam recte Clemens circa annum Christi 97, 
Petri ac Pauli mariyrium, cum temporibus DavWis, 
Moysis, Jacob et Abeiis comparatum, proximum 04 
ticinum a-fatit nostra; diicrit. Imo nequc proxunoB 
abeodicilur diebus quibus scribil, scdu>uii,-ytvtJ 
quani agit, seu in qua degit. Dcmum num. 47 uU 



iogi, in quibus Petro Linus, Lino C!etus, huic Cte- c ad ^vangelica kmpora animurarfefert , eaque euro 

lis ilio conferl quoscribit, Cnrinthioruni Ecclesiam 



mens successisse legitur. Ipsa quoque Clementis 
verba num. 44 qui expenderil, ubi Saudaia aposto- 
lorntu providenlia subdit : Qui igitvr ab ti/if, ant 
dttneep* ab alii* writ eximm comtiiuti tunt.„ ae 
tongo tempore praxlarum ab omnibut testimonium 
reportarunt, hot een&emus officio htju&te dejici; hsec, 
inqu am, qui expenderil, is persuasum habebit epi- 
stolam islam tunc lernporis conscriptam esse, cum 
ab officio suo remoti fuissent presbyteri, qui non 
solum ab apostolis, sed etiam ab aim demcept, bob 
est ab eorom successoribus ordinate munus suum 
t$ngo tempore obierant. Slandum igitur est senten- 
lis Eufiebii, in cujus Chronico cap. IS, ponlilicatus 
dementis ihitia ad postremos Domitiani impera- 



anliquam vocare, et primum eorum dissidium, de 
quo Paulus I Cor. 1, loquitur, ut in principle Ezan- 
geiii ortum memorare, ipsamqueaposloli imjus epi- 
slolam , laroetsi quatuordecim lanium annis exci- 
dium Jerosolym. prascesserit t in principio Ettmg*iii 
uriplam dice re non dubitat. Quod sane evjdenli 
argumento est cum, cum ita scriberet* loofius ib '■ 
eodem principio recessisse; nee ab bine reeesstsM 
longius videreiur, si," ut vult Grabius, pnedicU 
Pauli Episu>la ha&c Clementis novem duntaxat vel 
ad summum duodecim anais posterior foret. 

IX. Ex veneraado ilio sacrae antiquiialia mpnii- 
nienlo, quod summam' primorum Cbristianoraai 



toris annos referuntar. Uiide nibii rationi magis D simpliciutem sap'u, duo inprimb mxximi MtaM 

documenta fideles perciplunt. Primum enim ubi in 
primaria Eeclesia, lot Spiritus saocii donis oraata r 
ac maximis aposlolorum sudoribus excnlta , spina* 
dissensionum eiortas vident, minus jam mirantur, 
$i inter Christianas socieuues, quae recte composite 
andiont , hujusmodi scandala oboriri contigerit. 
Nunquam nimirum quiescit anliquus xizanionim 
seminalor, et agrum Domini infauslis semioibus 
fie dare non cessat. Sed quamvis antiquum sit hoc 
malum, non ideo tamen minus lugetidum ; sed mil- 
ium esse, cui remediam chins adlubendum sit, 
item ex hoc scripto, ut ex Pauli Epistola, docemur. 
Nempe tenui discordiamm (lamina , nisi quam pri- 
raum exstinguatur, brevi ingens incendium concl- 
tari apprime callebant. 



consentaneum occurrit, quam utCorinthiorum epi* 
stalam saeraente Dumitiani persecutione Aomam 
pervenisse, atque illts eadem persecutione desi- 
nente a Cteraeirte circa annum Christi 97, rescri- 
ptnm esse cen&eamus. 

Til. Ncijuebis adveraalar illud, num. II : Non 
ubiquc, fralrett offeruntur saerificia jitgia, vet vo- 
(1M, ttt pro ptctalo tt delicto y sed Jerototymis tan* 
rviB, Heel Grabius bine ceiio constare sibi dicat, 
templmrB Jerosolymiianuai turn sletisse, atque exci- 
dium illius, qn&d in annum 19 incidit, Jieedum con- 
tigisse; alioqui non offeruntur in presenti, sed otim 
cfjerebantur fuisse die end um. Verum non satis at- 
tend it vir eruditus sermonis u8um,quorespraeter- 
Ha$ velutj pnesenles ob oculos ponere et per prae- 



. -. - -• . 



HMXEMIA YAftlOMJ*. 



ADHQNtrlO-IN EP1STOLAM SEC UN DAM. 

& Rs eodcni codjce Afexandrino, ex qoo superior , A famili&ri more inteliigendus est loqui. Ubi cnim all- 
profit t subsequent cplstola. De hscEsisebius lib. n| 



Jfiaf. *cct c. 5* : 'Iffrfov 5 f tL$ *oA fcuxfpa -^fi eTvbi 

TfjTpcftip^ wlxau-stjy Tv6(H[MV Im rcdtp;eu* t fat 8i uJj 
to&SitfiXttfoufittfrtfl xGyjn\i&WJ$ tv\t&v. Sciendum au- 
tern ettquedetttcunda quatdam Clenumthepittolaestc 
dicat%r:eam autem von iirnilitetatpr'wrem notantess* 
cofhperlmu$ iqutniamnetveteretea usos me novimm. 
Observat Cotel.erius baec Eusebii verba indiligenter 
a Rufinosic*r«ddita : Dicitur tamen etse ei alia Cte- 
mentis cpistota r cuju$ nos noitiiam non aceepimus ; 



qua de re quia identidem loeutue est f is omnem da 
ea oration em contexuisse satis familiariter diritur. 
Clemens vero cum epist. i+p* 91 , 89, SO, 58, 45, 
48, 58 t turn epie-t. 9, n. 8, 9 ac 13, ut laceam qua 
forte In foliis avulsis ea de re difiserebantur, purs- 
latem , eontinentiam t castit&temque commendat. 
Hinc et illud consequent ut » si Epiphaniua atqoe 
Hieronymus non in epistola, sed in epistolis de- 
mentis puritnttm virginitatis doceri pnedicahtes » 
u tram que indicare voluerint, parcin simul an.babas, 
v% ejusdem parentis , tribuerint auctoritatem. Ipse 



neqoe roagis accurate ab Hieranymo Lib. de fir J etiam locus , quem in codice Alexandrino obtinet, 

ilhuir. (si tamea ibi ad Eusebii verba respieil) ex- * n quo cum sacris utriu&que foederis libris nullum 

pressa fuisse in bunc mod urn : Fertur et eecunda . aliud opus prater banc et euperiorem dementis 

etu ex t jus nomine tpistota, qum a veteribus repra- --■">^—~ ----- «■•« ^ 

batur ; Photium denique cod. 113 Hieronyroi sen- 



tentiatft sequi , ubi ait : Qum ueunda ad eotdem (Co- 
ri Ethics) dicitur, ut notha rejicitur; certe hanc se- 
euodam lepistolain rainime ab Eueebio did notham 
et aduherinara, aut a veteribus reprobatam, sed 



epistolaracontinelur, utrainqiie nonnullis in Eccle- 
eiis inter sacras Scriptures admissam fuisse indicio 
est ; Idque confirmat 84 seu uttimus apostolnrniB 
canon, qui quidemiu calalogo librorum Novi Testa- 
ment! duos dementis epistolasponil. 
Ill, In omnibus quidem editionibus. una Pairicii 



prin>a minus notam atque in citationibus aveieribus Junii exeepla^Ssu^pa np%c KoptvOtouc ^TctaTo^ in- 

prsetermi ssam. Ab Eusebii mente nonnihil etiam re- scribitur : sed baic inscriplio ad Coriiitiiios num ge- 

eesBtt Nicepborus Callisti lib. in, c. 18, ubi deea- nuina aut Alexandrini codieis axictoritaie fulta sit, 

detri s!Cl6quilur:KaY4>.XtiBla6T0U9ipeTat iicearoX^- nonnuili dubitant; maxirne cnm in Junianaedi- 

irijc «pot<pa^ ww4 7»X(> Awofiioutf ci" ?rep\ f\Q 6 aOidc tione, in qua primum Graoc pr&diii, bunc nnuiapras 

ftjffivEuffWKK, |i*j iv fem(rr^H,tl'cav'ni b <TO'JC*pX ate ^ se ferat titulum , Fragmenlum eplttota tecmdm #c 

thauFertwret alia ejus epiitolamuttc inferior prima, eodem m*. r nee Eusebius, RuBnus, Hieronynms ac 

d6 qua dicit idem Kutebiut , vettre$ e;«* noitiiam Nicepborus Callisti de altera loqaentes CIeni«ntis 
m)M k*bere. Ail quippeEusebius earn teterilnis mious C epislola^ ad quos scripia sit indicent, Vemm hie 

notam prima, sed nonets prorsus ignotam scribit. scrupulus, ex indiligentm ejus injectus, qui priihse 



EI. Hie notaodutn, ex omnibus scriploribusmox 
citatls, nullum esse v qui duabus litteris plures Cie- 
meiiii Romano atlribuat aut attribulas agnoscat. Ex 
<JW) coljigere est, Epiphanium ct|m.hseres, il t n. 6, 
€Ierasnteni in vn» epistoUram snaruiu cllat, aut 
euro her. 30, li. 15, laudat Epitiot** circu-larea q*a* 
(idem pontifex) scripsit, qweque in Saudis Eectcmt 
kgvniur s et in quibus virginitalem docct, non alias 
ykI a pramissa vel a sequente memorare. Et hoe 
quidesp eo est probabiiius, q«od c«m Hieronymns 
Lib. de script, eccl, tantum duas dementis epi&lo- 
las recenseatfr eas ipsas, quae Epiphaniua proxioie 
laudavili lib. i Advert** JwiniaHum coenmendare 
noadubitsitur bis verbis: Ad hos (eunuchos^ et 
Clemen* wcce&ior apostoti Petri, cujus Pautus apo- 
stolus meminit y scribit epistotas, omnemque' senna* 
mm s«um de virginitalispuritate contexuiL Et vero 
quis credal Ilieronynium anno 392 in lAbto de 
script, eccl, in q«o. data opera viroruui insignium 
scfipta recenset, tantum duarum epistolarura Clc- 
menlisinentionem fuisse facturum, si ab anno 581 
contra llelvidium scribens alias ab his duabus jam 
nosset. Quod si nullas alias novit, ubi Clemeiilem 
dicit omnern sermonera suum de wgimtatu putt-. 
late contexuisse, hyperbolico quu!em r sed tamen 



n 



Clementis epistolae a Janio e.d\t& alteram banc 
oroisso ejus Litulo snbnexuit, facile eximitur. Nam 
cum Alexandrinus codex omnium scriptorum , quse 
in eo continentur, generalem prae se ferat indicein 
eadem maim, qua lotus codex scriptus e&l, exara- 
tiun ; ba»c altera epi&tola non solum m hoc indice , 
sed eiiara tnipsius fronie 4^ittoX4] Ttp^KopivOiou; 
pracnotatur, Neque codici bbic refraga&Uir Euse- 
bius, Ruflnus, Hieronymus aut Nicepborus. Dum 
enioi, memorata dementis ad Corintbios epistota 
prima, proximo subjiciunt : Fertur et altera* nee 
ad alios banc alteram scriptam esse designant, e; 
banc ad eosdem scripiant censentur intelligere. Aut 
certe, si ad alios scrjptam nosscnt, base iMorum re- 
ticeulia inerito negligeniiaeculparetur. Sed et Pho- 
tius, qui aliquod saltern epistoUe bujus exemplar 
penes se bdbuit, et Damascenus , qui unnm et alic- 
Tum nobis fragnieniumillius tcausmisil.dum earn ad 
Cor'mtbios scriptam disertis verbis tradunt, id quod 
perseinnuuntEusebii,Ru(lni,etc.,verba,con(Irmant. 
1Y. Earn nibilomimis nonnuili suppositionis su-- 
spectam habent ^ idque uominatim Joan. Era. Gra- 
bius SpieiL Pair. t. I, pag. 26S, confici putat « 
verbis Dionysii Corintbiorum episeopi apud Euse- 
bium lib. lv, c. 23. ad Romfnam Eeclcsia'm sic re- 



w> i* ajEia»Tint'm>ui 



rat 



•3 

*cribe*Us : !»•** Mtmiw dim JfemMcaas *t«u- A ma de iiiit judicium ferri posset. Delude primm 



<ji*«, fa fif «prff tttaft «i f raw Ugim*§; q+tm f*£»' 
4m pMfUM deincapi /agantea, parftstf* alfttprferam 
Uiam ««h« -« Gl*w**U *criptmm ¥ optimi* pmctpii* 
mc document** mtundatimu*. Quomodo taroexj ex bis 
. mrble id quod, tu It conflciatur, no* Ml exptocatonn 
Hoc ufivm « Ha etefidtur t ptaaa videlicet Cto- 
~ mentis epistolaiu, non Hem banc alteram , Corinihi 
public© fegi coaaueviiee ; at ul base altera falsa ait, 
lode mm est consequent. An. id moris tunc erat, at 
•nines non ipostubrum umura , aed ei apoatolieo- 
rom tiro rum episiolie 19 publMa Eecleaiaruro cod- 
teatlbus kferentur; ideoque falai arguenda ail 
altera dementis epistola ,.. quod in ilJi* conteb- 
tibua ninkae lecia faerit? Certe al vateret bu- 
jti*mcdi.arguq*ei*$uHi ♦ fix *uiWgen*Hn ridetur> B 
qutneo Eusebius, Hlerony mot m Phoiiua ad epi- 
atolam laiam rejiciendara usi essent. Genius aciera 
ex bac disparitate, qua prijnani in eccletiis lectam, 
alteram non Icciamdacemur, percipiiur ratio cur 
prima nMior ac celebrior altera' eraserfe. 

V. Addit Grabius suppositionis ftibi suspicionera 
augerr ex loco cuiusdam libri apocrypbi , qui cuo 
epiat- 1,0 25. sit'lAudalUi; in-bae ef&tola ». M, 
tterum citatur ; quasi repetita ejuadera aenteutise 
cttatio idanca ait falai soapicandi causa, Sed unum 
eotndetnq&e locum* «bi aese offer 1 occaaio, ab eo- 
_ -ifept aeriptor© in aedem opere, qtntnio magis in di- 
**> iterate eitari.quld. minim f Quo eliam sln- 



an second* Cfecneati* cpiatota tbi Uudotvr, ndo 
constat. BaeeriM qeidem dissert, de ecripHa Igna* 
lii cap. 40, pseado-Jualini Terbis secundamepHio- 
Jam memorari putai; aed BJondelhis lib. iDf Si&#- 
Ha* c. Mi ale oadem Gallice vertit, quasi primam In 
eis ciuiana legisset. Tertio nee deeal coniecUtm, 
locum lHum, quoei p-seudo-Justinut perstrtagit, aid 
eym pertinere , quern Jrenieuft lib. Ill Ado, kar,+ 

c. 3, Tdut ex prima ephtoia citat , ulri Clejneatem^ 

de i^w, fa^m Dc** diaboio et angoli* ejun prmpapa- 
vit, Mnnonear faa^U^e teatatur; Quod si ft* ettf 
nihil offlcifc epmolse aecundae vcritaU. Deniqae ar» 
prnentum ex Sibyllas mentione petitnm, talde Itt- 
armum ease Coteieriua erudite oslendit. 
VllL Item <iv clarissimua nihil obeurs,c«ia< t 



'1 



quomiDui et faaec secunda epislola pre mmbk 
dementia fetu kabeatur, UlamprLmae subneuun at 
Clematis nomine inaignitam exbibet perv^aatue 
codex; Aiexandrinus , to quo nulla Clemen le poste- 
. riera acripta conlinentur, Eidem suiTraga atur boo 
modo Pbotuis,*! sinHlem penes &e babuit , eed et 
alilmua apoafoiorum canon » qui aocundam illam 
epistolam non seens ac primam preilme post aaaraa 
litres recensei- Utriuaqiie eJEiam cognationem pro* 
bant peculiares quidam loci ei apocrypbia , ut tI- 
detur, expreui. Alios mitto scriptorea , qui eaai 
dementia nomine iaudarunt. Tantuin obaerro, apud 
Dorotbeum abbatem , qui inter illos merito propter 
est seoteatia iterumrprolaU, eo aptior est c teatiaonium ex ea prdlalum ac Doctrinv 15 inaer- 



turn appeUandua erat, in Bibliotf*. Pfinm Climaci 
Joco Clementia nomen per oscilantiam llbrarioruio 
irrepslsae. Ad nos qued atlinet , epistoifum tanto 
tempo rum tract u cute prima conjunctadi aeparare , 
aut nom^n quod et omul faominum merooria pne so 
fen, ei al^judicare religion! nobis est. illam piam , 
utilem et Clemente uon indignam esse neq*e 1p«i , 
qui cam supposition!* suapicaniur, Begtuai. h^i^ 
raa4um eaaet, ill intefrior ad b<H ptr»&i*m, 

H. Mec xnorarS aet dehei ojrffijoeomm, quibua 
Grabius incunctantaf aubscribit, qui, propter exor- 
dium, in quo. salutatio cum prece conjunct* contra 
apostolorom aique ipsiua dementis morem decat 4 
id quod etiamnum habemua, homilis poiiua quam 
eookdudft : Alioqnin ipsa, quetin kit tpusolit instmi b e^stoUe partem judicant. Noaenim Unta est ilia 



ad perSMdendum ■ episiob& in qnibus papiter Hu- 
datur, ab uno auctore proficfaci. Aut si hate senten- 
tia,qui^cx libro aliquo apocrypho excerpia est, bus- 
peOUi reddit ieeundam;ciiinon rcddai^tprinjam? 
; VI. Idem dicenduoi el de censara Pbolii, qui qui- 
dem abl poemisili I*ctu$ «i h>W/w, in ?■* CU- 
memti$ tpirtolt* dam ad jCori nfhio* continebantur, ac 
4p prima quid aentiret ubi exposuit, subjicit de al- 
tera : Secifjida v*tq M ifsa Gdmonitioxtt* ndiprtt 
tUm Midi. tflfM ia pfhtcipb Ghrtit**n 8c*m pro* 
dicui. Virum dicta --quada* p^re^rima -kUI * *acr* 
Sjcriftnr* $mHmimcit t quibu* m prima quUUm qri~ 
•MJa'apnaM'v«««f k .£f izUTfteMiotKi qmmmdam 
feeonun simlorH pt&fett. Aedemum de utraque 



«MM f namiMl rijtcto *wu„ ttec contmenUm wnim 
a£ ameqttnliam serauK. Nam nihil in hac secunda 
raprebeodit, quod J»on prima? cum ea commute esse 
Cateatur : toque pecu» stpgu tar&m noiat utr^isque 
CQMCfU^owta. nude ad utramque suscipieadain 

jtMiAdDcamu^ 

VII. jy#qu© riflcacins veriutem ^piatplx. nostra 
impugns* iliudpaeudo-Juslifli respous. adquaesi, 74 : 
Si pPffwaiis ranim Jiato jSw'a *<* iptpiotumptr 
ijPiMi judicium fteni ttUantmt propkaanm et apa* 
q*tyjM*;wripi v afgaa iasaper SitglUe vafktnia, 
fwmadmorfam aix B, Qlmtntin sua ad Cortolkm 
ipuiala. Priroo enlm in hoc libro ipsa Uccntur Clc- 
taentia verba, qua* prius esaentexpendrnna^ ut sa- 



ratio, ut Tetcruro* qui ^p*stotam nuacupanx, annuao 
eonsenaui non dica m aniefefri, sod vei tonferri uHo 
modo vateat. Keqoe eUara in inquisitlone teenpona* 
quo scripta est, ooa opus. eat diutius dtatinerL IH 
eaim Ulud certo dignnlcatur qod admodum -inter- 
est, cam nuiUim in ea factum explicetur.' Obser* 
Tant Unien ertiditi, earn redolero tempiia, quo OC-. 
clesis pace Triiebantur. Prifnum anno 1633, Gnact 
tanlura ad calces* epistol© I, a Patricio Junio edf-. 
la adjuncU Oxonli, prodiU. Earn postea Latinltals 
donarunt loann.' Baps. .Coteleriiis et Gouifrcd.ua. 
VeAdeUnua, extodeque Grapce.et Latine ssepiua re- 
cusa eal., Cotelerii intcrpretationi , ea qua in prima 
usi sumifs libertate, adbatr«reua> 



« SfcOOEMlA tAKlOROM, 



III. 

EX EDITIONE GALLANDL 

(ret . J»«ftv 1. 1; V«aeU 1735, la-fcl., p. xl.) 

- 

SYNOPSIS DISSERTATIONS 

SECTIO I. 

L Jtautotf* it Clmente R. euju* qu&u&r $xpet*u*$ cpiml*. ft prlmmi f*W*» & <tatfc* *4 CtfwlAiaa. 

I!. J*W&r3# tpuitJjt ComAias* pressuniia tt integrity mwl4. Conjee turn 4* UU** interp&lafom, 
«*»&#*. 

III. P&sterieris item smeeritas astruitur et confirmatur. 

IV. Ad tertari&rum cbjeet&nes toiluntur : marum prima s disshnilliudine styti dgsumpta. 

V. False eristimaturiltafuisse a *mcii$ Patribw reprabat*. Suspeetu fide* EusebiL Diongsii Corimttee- 
rnm sjriseopi locus diuutsut. 

■ VI. Ejusdem emstoUe cam prior* consensus, fudie* veiipse Phatfa* 

. Yll. Pseudo-Justini tocus immerito objeetut, 

VIII. Solvumur argument^ (ptibtu natk*m sutpietuur epistotam ttermamus Vtntma. Clemens origins 
§eniitn, non Judarus. Christiamsmus, ejus atais, lang* latequ* prapagaius* EpUiotm i Locus instgnit da 
Ciiriai divimtate propugnatus. 

II. Tempus quo utraque epistol* script* futriff, inquiritur. 

8ECTIO D. 

X, EiutdemCtrmentis Epistoks 2 ad Virginc* t nuper ediue* Nov* recension* hie denw lypu excusar. 

XI. At *pimeni& quibus harum epistoiarum ingenmita* confirmutur 9 a Us extern** interna alia, Epiphanii 
testimonium extuiitur « defenditur, 

m Testimonium item Hieronumi expensum, illustrate* **scrtutoque. Aliis elidm ncnnutlis Patrib** 
smtwuieribu* eadem tpistolce kaud ittconipertce* 

XW. Cheretteres intend propositi. Aliquot tenteutfo Suriaearum epistotarum 9 in CorintkiaeU quoq** 
aecurrunU Eadem ulrobique scribendi et ratiocinandt method** m Mores deniquc tere opeito/tci. 

XIV. Ditmtmr. de Grapte eujus mentio apud Hermw, Clementis Romani ww, lepidum Betmanni Ve- 
nema Momentum. Due epistola i adConnthies locawndhcai*. Que? vero Virginibus interibuniu* t GweciS- 
tiUeru fusts* primum exarateperhibentur, Eectma in pace constitute, 

SKCTIO I. 

DE IHJAWJS EMSTQLI9 AD CORINTUWS. 

I. Clemens Romanus, ganetorum Patrum quoU A ^postolis hau &erat t sancte cusloditam «t religto«e 

quiA eistani Telasti&sinQus, meque uno nomine eervalam» fldeliter ad nos usque iranamif U^Harum 

|yrimue t Chorum ducil ; vir plane *postolicus f *b duaeprkresCorinihiisinscripta, circa «Iapsi«tculi 

ipsfs oempe apostelis instilulus, Petri guoque disci- medium ; dua^ vero poateriores de lirguiilale per- 

pnlns el Pauli crovsp^ ; cui proinde ab iisdem Iractaotes, nuper demum e bibliolhecarum lene- 

apoBtolormn principlbus erangeUum ipsorum san- bris emtae. in lucent prodieruaC. De utrisque no- 

guine recens sigBatum, concreditum fuisse perhi- bis ag-eodum. Nunc vero de duabue epistolis Co- 

betur;<:qju:8Bcripta tantum non ftuSmcuora; cujus rinlbiacis. 

deqique nomen, dum adhuc in terris ageret, Spiritu Has iUque anno (633, e Tetustissirno ms. codice 

Mncto t^sianle •*, seriptum erat in. tibro titts. Hie Alexandrino edidit Oxonii primus omnium Patri- 

jgiiyr guramus Eccleslae universe pontifex, pastor eiua Junius : priorcm quidem, addita Latina ver* 

d doctor egregius, JjXjxm wae peracvipseriiaposio- &om noiiaque iOu&lraUm^ poftt^riorifl ver* reB- 

licae doctrinae monumenta, quibus Cbristianaua re* quias Grace tantum ad calcem rejectas. Quo Tero- 

ligionein illuslraret conflrmaretque ; Terum ex bis suum pensum rite abaoWeret editor* TOCO* deper- 

jitsil fence aliud est rciiqui nisi qnatuor Epistoiae, ditai, ut ip&emet in prafetione testatum et litteras 

qalbus fidei ac pieutia iustituiioncm quam ab -veiusiaic eieaas, spatiii et interstitiia aeoiratia- 

*• Pbilipp.it, 3-. 



* 



ad & asnarnari *>a^h 



M 

qwua 

accurate conlulerat, mlbi compami, atqse IHonun 
collationes el cmejidatfo&es diiigenier ad vrnm 
tibri mel adpotavi. Quod cam egissem, ius. codi- 
eem quanta fieri potuit diligentia plus quam semel 
it no to cauiuii ; quesn, cum mucus sit, usqpe.ad 
litteraio seculua sum, pneierquaia in abbreviate 
nibus, quas-hoc in toco potius adnotanda* duxi. 
Huj-usmodi funl_: W pro «€%;, KS pro Kdptoc, IS 
pro 'Itjoovc. XE pro Xpwrfc, UNA et MV £ pro 
llvtu^x et IIveu{iatoc, OTNOS pro oipiv dc, A HOS 
pro avBpowt y, H A el £HA pro *I<rpa^ y 1AM pro- 
f l£poi>«aX^|A,DPA pro iccrcfpa. Ubi reco codex ms. 
diecedit a vulgar! scribendi ratione, vel param 
rectft so habCi, vtffam *e tsftatiorem scribendi ra- 



sim» dimtash, ftuppittic st mifiio rubra muvit ; A pkm qu* coram ofterqae cum m*. 

w DlmlnuD consilio, ttt qa* In later i* membrsnis 

temporis injuria consumpta desiderabantur, ab iia 

yuce addita Tel suppleu fuerml leciores facilhrs 

secernerent. Qua quidem supplements Juniata 

posteriory editorea, ut aociaulia claim lypifi im- 

priroerentur, diiigenier curarunL Magna enim- 

*ero et Jaudanda Junii soleriia, si tides ip#i adbi- 

benda. Ycru m secus sentiun l de eo deque ejus la- 
tere in describe ndo ms. Alexandria viri longe 

doclissimi, Wouonus (!) in primis, Millius (2) et 

Grabius (5) ; ut proinde minus recte cen^eril Mel- 
ius (4) ,- « actum scilicet irrito conalu aclnruin 

faisse ilium, quiposi Juomm ad exemplar Alexatv- 

driuum omiib dknao exegitsec ; s^pldem, subdU, 

ea babel ur de eruditione, Industrie et flde D. Junii B tionoa, ut et tactions,, emendatlo lies et conj«cM»- 

apod omtfc* ftma, vt eamdetn suspicion* Jdlqua ras Junii, fioisii* Cotelerii, Feili, Colomcsii ae Ctc- 

■rid, inter variances lectioses posui. Plurai* 
eiiam in locis tettutn emendavi et sua integritati 
rest i tui , ubi parum recte a Junfo describebatur, — 
Quae roe ad banc edilionem suscipiendam pneclpao 
imptrleram, bsec fuemat : ne deesset emeodiuor 
Graci texta&edi'.io, etc • Bancautem Wcrttoora- 
nam edilionem, omnium lice* accuratisalmain, qfci 
detaceps . epistola* Clementinas typis excuderunt 
\iri eruditi, si Riobardum RusseUum excipias,. 
praeteriere inconsulUirt. QaOd quidem EDsfUto, lift 
minus de reliquis, at saltern deClerico qui earodem 
prse raanibus habuit ; ex ea enim sele^tiores Boisii 
adrwtat iones a Wotlono tarn primam editas <kscri- 
psit, quas In secundam Amstaelodamensem Patrwn 
apostolkorum edilionem Co telerian ai n transtutit. At 
eo mprhnia nomine ilfam insirper babuisse videtur 
Glericus, quod editor Cantabrigiensis turn Eduardl 
Bernardi notubs qutbus Episiolae 1 auGtvtfav ele- 
vare conatus e&t exsulUarit , turn ipsummet Cleri- 
cum identidem baud immerito casligariL 

Qaandoqiiidem vero Russelii meatio incWit^ 3^;" 
lud interest adooiare, industrium huac edltbrem in 
SUls Patrum apostoiicomm optribt$ jjc*uini$ 9 Lon- 
dini anno 1748 evulgalis, Wollonianani edilionem 
prae ceteris sibi aequendam jure censuitse. Qui et 
ad calcem secundae partis voluminis 1 laudabilf 
consilio pleraqiie sui^ecit adnolata* 6a Joa&nis 



iabelactare, non iuciriie modo, sed iniquum pror- 
sui videatar. • 
Al-ptetiom ftocrJt operable ia medium proferre, 
"quae de Juniana Clementinarum Epistolarum edi- 
tione fucre ab ipso Grabio adnotata. Sic autem so 
babent (5) : i Qusq excoIlMione (ma. cod Lei 3 Alexan- 
dria!) emefldsiionem prcbe'ni, ad hac fere «apiu 
ratucunlur. ]. fionnulla in edftis omiltuntur quae 
iu protetjpo exstant, ut ex versione Latina cojtstat. 
11. Haud panea vocabula liueris miniatj* eduntu r, 
qtue in codics exstant; quod factum esse a typo- 
tbetis ?erisimiie est. Ill Sunt baud pauca, qua 
non'vecto essctipilt editor. IV. NonnuHa aliter 
ifripla sunt, quam editor repnesentavit ex singu- * 
uri quadaro ejus opioioae; qua adduci noo potuit, 
ut scriptionen veteran aiiter exbi'beret, quam w- 
coadum valgaretn scribendl morcro . V. Saepe cum 
ipse male eiscripserit r correctionem ex conjeciura 
addit ad margiuem; qu» correctlo in ipso cod ice 
Ttperitur. ■ Hactenus Grabius. Qui bus ergo vilita 
Isboraat editiones ferae omnes, utpotequae fuere 
ad Junianaoi exacu : quod quidem liquids patet 
ex WoUoniana, omnium e m endatissima. 

Haeclgitur Caalabrigicnsis satis luculeata IxSootf 
in vulgftsprodiiianno 1718, summa cura Henrici 
Wottoni elaborata. Earn enim baud semel exigens 
T. C. ad fldem ms. codicis Alexandrini p adhibito 



cliam Junif edito cum eodem codice a Millie alque D Millii apograpbo accurate ad las. cotfici* Aleian- 



a Grabio collaio r Junianum textum quern cxteri 
edilores Sunt seculi, oologies emendavit supplevit- 
que; qur. vtro aberant a ms. eiemp)aii f alque a 
Junto liueris ruiuiotis dewgnabaolur, minulioribus 
typis imprimenda curavit. Sed pragtat Woltonuro 
ipsum audirc, qui consilium studiumque suum 
in hac ediiioue adomamja bisce verbis exponit (6} ; 
< Cum primum mecum decrevissem edilionem S. 
Cicmentiain me soscipere, Grabii Hilliique exem- 



drini fidem exacto deseripta : qua quidem adno- 
tata Wottftnum prsetermisisss f -quajaovi* et Ipse apo- 
graphum Uillianum sibi comparasse assereret b 
miror emmv^ro; eo vel maxima quod nonnulla in 
iis reperiantur, quibus ex eodem ms. vciusliasimo 
codicum editorum lectio passim exactior rcd- 
ditur. 

Neque porro illud praetermittendum, V. C. Joaithi 
Ludovico Frcj> qui anno 1742 Epiuotas Patrutt 



<!) Proiegoto. ad Bibh polyglolt., Sect, n, S f« Pnefat. ad epist. t Clero., edit, (ho*., IW% 

51. (5)Apud Woltonuin ad caicem cpist. Clem., pa;, 

(2) Apud Riisse)., edit. PP. Apost., torn, h part. ». 1 02. 

p. 236. (•) frmfat^ p. cctii. 

vSj-Prulegoin. ad vers. l.XX, cap. n, $ I. 



n reoosMU .^utwiuix. fe> 

aj f ti f ** *** tnrf< Piifa^rib^t.0^**^ W^ A caraa btebrit .delta-emi. S»m«riH^i 
kaiiapai* ejnwplar, quod quidem e*ap*abal, fi- 
dei* turn *eaa<k lieuisse , cum Jam episiolt 1 Cto- 



aeotia rpreJoev*si**ei : at proinde posteriorem 
turtmnmoda panto emendaiiorem exbibuerit. Q«a- 
temcuoqttc U3»€Q hajuseditioiuft Freyau*, alioqui 
Mtto nit lute,- defectum aupptere adnisus est vir eru- 
ditas Antonius Birriaa In jtuMUo Sftcimim* Itidem 
ftjillese anno ilH odito, atque conjecturis baud 
p<eait«ndi9 ad leimra Ctemeniinum edition!* Wot- 
tonianaeulleiiusadhuc detergendum refer to. Huju*' 
auicin SpeciminU Birriani exemplar cum f rust fa 
diu conquisivisjeto, tufflmo licet studio expelitum, 
▼oti landern compotem me fecit -vir liberal iter era- 



capita e Coutaaiiana «i Freyana edtlkmibtfs con- 
textt subjedmut. 

IL Jam vero, at de harura epistolarwrn praesUn- 
tia et sinceriuw disseramus, oeteberrima est, quod 
orahea rrudiii norunt* quae prior Corintbtla inscri- 
bitur : ltawxixr\ TtWtf dicta S-frenaao/TImTraM; 
(MY&i) T1 *** fawjMwta Cusebio : atq&e adeo 
tantum non canonica, cam a pud ©nines auctorila- 
tern obiinoit, tit period* ac reUquse apostoloraro 
Epistola, publico iliqtilbaa in eoctesiis lecta fuerit: 
quod qnidem prater Eusebium , Hreronynmm 
atiosque uteres scriptores* testatur antiqnior Dio- 
nysiui Corintbiurum episeopns (8). Ftec sane 



dJtwaGiwpar Hftgenbuchius, a quo uiia cam lilteris _ priscam Evangelii vrgorem spiral : stylus quaro 



fcaatiniuiis et officii plentssimis Turico flehetio- 
tmd dofio illud accepi : quo quidem nomine viro 
©ptumo gratias ago et babeo. 

Ilia itaque aliraque sabsidiis instractus, ad earn 
qu-am bic profero editionem parandam elaboran- 
daraqu£ roe cental* : quo quidem in opere quantum 
industrial ac stydii adhibuerim, aliorum esto judi- 
cium. Illud sane afflrmare ausixn, Clamentis Epi- 
stolai ad Corintbios nunc deroum prodire multo 
castf g^iorea, quam haclenus fuere In valgus emig- 
re : lot enim loca sunt restituta, tot mcndasub- 
lata ; at perpauca, si qua aunt* adhuc emendanda 



proEsme ad Novum TesUmeMam ace edit : res ver- 
baquc ip*a desumpta in priais ex Epistolis t*auli- 
n'ra : deniqiie nihil fere in ea reperirl conlisgil* 
qnod pribtarra nascentis Ecclesis incunabula non 
referat , nibikjue quod Trruna .plane apoatoHcnro 
non maximedec^at« 

At quamvif bujuamodi renerandtim aacrseartti* 
quitalia moDumentnra a plerieque vetustia locupli> 
lifisimis testi bus qnos eidem pneanisimna, usque^ 
qnaqHft aatruatur; atque. simul ac ex antiqukv 
sioio ma. codice Alexandrioo iilud in lncem fuit 
edilum p siinimo eruditorum ferine omnium con- 



luperesse rideantur. Cum vero in lextu Creoo senau, aincemm omnino quantumcunque eat, agun 
enaculaado suaunacum laude pne omnibus ier- tuni fuerii, recepiuui eomprobatumque ; noude- 
•atos fuiase yideatur Henricus WoUonua, solertem Q fuere tamen hoc et superior* s.tcuIo , qui vitiatum 



hune edilo^em fenne ubiqua sum assectataS: ea 
(amen adhibita ratione, ui nonaulla quandoque in 
notia subjecerim ex Millii prxsertim apographo, 
qoae vel jpaum ediiorem Cantabrigiensem fngerunt, 
ul modo prsemonui ; quin et in medium protulerim 
aliquot virorum eruditorum conjecturas, Birrianas 
i, qoas ad reram lectionem eruendam, ubi 
i dafceit, proBJoa accesaiase tiasc aunt. Inter- 
pretationeni Cotelerif a Q>aUniio reeenaUam r«- 
tinui, nisi aliter suaserit exacllor codteis Aleian- 
drini coltatio, a "Wotionoei llillk) instiiuta ; aicubi 
enim ex Gde mg. lectio vulgata reformanda fait, 
interpretatio quoqae ut ad texium Cinecum exige- 
returoportuit. Adhsec, Yeterum testimonia prsmtsi 



idem mlreqae interpolatum obflrraale contender 
rint . Eos inter priuias tenet Eduardus Bernardus* 
cujus notnlae in utraque Amalslodamenai Cotele- 
riana Patrum apoelolicorara editione comparent: 
quibus nimirum in id operis potisBimuo omniad- 
hibiio conatu incumbit vir xpvccwlrarwc, quo 
baacepiatolam a piano improbo mi sere TcBdatam 
suadeat, qui Clemen ti Bomano innuineras Clemea- 
U& AlexaudriBi iacuuac adsuerit. Severioris autem 
btijus criiici plaeita Joamit Cierkr '.erumque pro- 
baulur, qui ea primus hi valgus emiait. Utrumqiie 
porro, sed Bernardum praesertim, solid-e refulavit 
laudatus Henricus VVoUoaus in notis ad Clementi- 
nas epiatolas r quarum edUionem eo poiisaiinUfa 



ex Coteleriana editione desumpta; quibus tamen & nomine a seadornatam profitetur (9). "Verum baud 



alia nonnulla intexui, cxteris aut prxtermisfta aut 
tnviaa. Fragmenla item Clementina adject, ex lis 
potisskaum petila. que Coulantius cougessit ; at 
locum Irenalcum ab ipso recitatum ooiisi, quem 
potina inter testimonia referendum eenstii ; in eo 
namque non atiquid novi, sed tantum Epistolx 1 
synopsm IrerueuBexhibuisseperhibelur, ut cuilibet 
cliligenter attendenti eonipertum flet : quod quidem 
magno Eccleaisannalium parenii janipridem subo- 
luit <7) t cum adhuc Clementis lextus in bibliothe- 

(7) Baron., ad ann. 95, num. 2. 

(8) Dioiiys. Corinth, apud Ruseb. Hsii. eccl. 
lib. iv, c. 23. 



pigeat ipsummet accuralissimum ediiorem bac de 
re dtaserentem audire (10): < Irrili sunt,, inqnit, 
hujus ( Bernard i) conatus; qui enim hoc modo ex 
CLemente Alexandrino arguit, aut eum non probe 
no vii F aut mala fide agit ; eadem enim ratione 
actum ertt de aulbentia et Gde eorura omnhup, qui 
a Clemeate Alexandrino usquam 'citantur, scri- 
ptorum. Nemo enim Patrum majori. licentia es2 usu4 
in citandia auctoribns, sive sacris sive etbnicis; cum 
ei in more sit, non integra auctorum verba semper 



40. 



(9) Praefat. ad Clement. Epist., p. 807. 

(10) In not. ad Clem. Epist A, cap. 9, p 



M *B% 

mt&UfiK UA pra arbfcrto aoo 'nunc coairabere* 
w»0 4e aoo iwwrare, alia cnrtttore, alia partis 
media molars. — Si id bac eedulo aiteadaa, 
agnoefee, pie Lector, toeettm, ex Alexandrino Mm 
itferpolatam fuisie, talks* eb Eeclesia primata 
cetebratam laedtbaa, iroo at cod sacria Scriptoria 
publico lactam Romani dementi b EpU&laro.* Hkc 
Wottoau ; cni uroea pneiresat Joannea Pot$rua 
tLt dar. in animadTeratonibua ad Glemeniem Ale - 
Mndrinum (il) x ubi suiiimaiim quidera, fed acrl- 
ler, Beraardi eonjectationea elisit. L 

Hujos Tero critic! Angli Tcaligia pre&ao pede per- 
aequilur loannea Lanrentius Moshemiug (IS), quem 
ai audiaa, dementia epiaiola I quart* aui parte 
roalctanda tibi wit bine et iilinc, a capita 9 ad 55. 
9ed &oa prion quidem decern capita, 00 jvdice, 
ab interpolations aunt- prortus Lmmunia. Atinania 
eaae ac faiiliaMoahemii argomenta in oculis posuit 
Joannea Ladoricue Frey (*5) : giquidem invictevir 
eraditus evincitcumex antiquitate codicis Alexan- 

EpUt. i CtementU ad Corintkio*. 

# Gap, L IWocigtv to — nctfiYrf&teKti crepyouffOf 

Cap. V. nttpoc — outw jtaftvp^ffac 4ra>p£u^c!< 
vfe ^puMfuvov jrforov tils W&)C» 

Gap. VH. dibdTtaXe{7ni>^tv"vic-X£vic xat paTafac 
fpovrifc^, xa\ iAOuj>iuv l*\ tftv euxbt) xal aejcv&v 
«JC 4yjb^ x^auaf ifttSn kaviygt. 

Cap, IX. Act iwxauowfiev tJ psyalo^peral! xa\ 
fttfity (toMjaei «Owu [««ou] — dwAeirfvttc *$fl 
liaTflKOTOVtav, tIJv t« Igiv.x. T. i. 

Cap. XIII. Me(Avti]x<voL toi* lA?tov too KupCou 
TTjffooy o&S iX&qocv SiSdmov* — fyjt&tfxp petpeTtSt 

Cap. XX!. *I8ti>|i£v *&$ irr^C *«« [fl Kupto;] xai 
9te o&ttv XftqSav a&t&v TWV tvwtwv $|iI3tf, oOtt tuv 
&aXo7tff(xwv Sv roioujuOa- — Ipeuvrjrljc ydp lativ 

Ibid. Toll? vtofc$-w&d*»j«v -rip mrffetav toG 

&ap8w«i{jts6fli ' «A 4^t«Y4ictjToy 1% drp/tld? ^Qo? 
fcrfaifiteSwmiv ■ — «d]V drdfltjv aitwV (x4j xaxi 

dvfaKi fatj-v mpexinooaV. 

. Ez'bae&enuft aiiatis. collatisQiae loeis manite^te 4 li- 
quet, ut quidem arbitror, ab ultima usque amiqui- 
lale Potycarpo, Joannia OTangelistscdiacipulo, faisse 
perte&U» Ctoamiti* R(Hnani Epiatohm qua de 
4gim«a r eamqua pre oculis baboisse aanctum 
Siftywi«fii*rts anliitkem r doitt anain &crib£ret ad 
PbilippCBte* i vnde orla similitudo ilia, quse non 
aelum jeomdem Kylum ubiqUe, ted eadem qooque 
pene verba reterre baud aemel videlur. Cum i ta- 
que in Poijdarpiana perbrevi Epiatola tot appa* 





iPAPAM 

A'drini exflcodc«riptea» cat preAiamai 
rtlwv, turn a vetanm I*atrwa iKufimiaiii 
eamdeoi omnlno eptatolam baber^ 
veidtaU Eceleda; qtiam audierunt la 
but primasvi Christian i ? dam adhnc ejaa lixlllrti 
' nana Tigenet; quam denique legerontlKcHyihiaCo* 
rintfaiua, Ctemena Aleiandrlnua , Cyrfltoa Bleraan 
ljffiitaau6 s BieroBjmaa« et cxieri. 

Tenun si altiua adbue awurrexlsset vbr dar., 
v^tuatis U1U Eccleaie a^riptoribua ▼etuttlorem 
eliam adders poterat P^ycarpum, aaneU&ainutna 
Smyrnensem eptacopum et martyrom , qui eamdeaa 
Clementinam Eplatolam manu venaaae, quia et 
aonnulla ex ea pene verbo tenoa exoerpta la auam 

ft ad Pbilippenses Epistolam transtulisaar perb ibetvr. 
Neqoe fo'T(aa«e otiosnm fuerit, quae riri* ervdltii 
no bisque observata de Polycarpian'a lectione oo- 
cu rrunt, in unnm coagesia atque invieem c^apa- 
r&ta in medium proferre. En itaqne locornm aU- 
quot paralleliamum insiitutom. 

Epts*. Polycarpi ad Phitipp. 

Cap. IV. AtW§wj«iY — x*s Yvvalxo^ ./ftgfijjV^-'-fi 

Cap. IX. Utepo$ xa\ IIaeuX&; — o&tm 'idhtaic— ale. 
■c6v ^?«^lA£vav aOrol? t6tiov e{<v\ crapi <r$ Kupitp. 

Cap. Yll. At6 4ittAtrc6vKc Ttjv i&atatdnrsa tww 
toAXujv — tal tbv i$ dpX^f ^l^ v ^ap«&o9<vta M- 
Yov £marp^i>(av. 

Cap. II. A A dvd{w<TifE£VOtt^AcTfUiXf v SouXfilSfftX^I . 

vp 8e$ fev tp66y va\ &Xi}0ti$,&ftoltfl4vtfc ^ x^v^v 
(uttattdioyCav, xa\ *ty ttiv icoXXuv nldvf)v. 

Cap. II. Mv7jfAovai>aovTec tt &v eIickv 6 Ktipwc C«- ' 
SdKTXcav*— dr $ pthpq* ftfftpslt8 t dmpsTprifhlceva* 

Cap. IV. revcixne. — &tt [i 6e&{} n^hrM ^jamv 
moft£lt«t 9 *aw\ X&n9ev *^*v tfMfcv, o&ta >arri* ":• 
tufty, o&cc iwocov, oCra ti tSv xpuorfiv tt};- xflLp~ 

Ibid. A«BiSu{Acv *— tA« Tvvalwi? A|uSy [ra- 

ptdi<j««i]iv -pfl $**elofl -»$wtf -nJorei wA At^H 

xa\ AfveC^r — xal &Ya«^a? «4vxa^4§ faou fcv «4o]| 

ipcp&TcCgt* xa\ ti tfctva 9HK&0ecv ct)v itatSctav teu 

n <p6<w tou 6cou. 

reant dementiaa veatigia ; banc nnam ob causam^ 
Betnardi , Cleric! ac Moabemii coftjecutioniea d* 
bu jus lacinila ex Ciemente Alexandrino de*ump*is 4 
omn'mo eraneseant oportet. 

Tieque alii profecto desant, qui ejafdem EpUta- 
be sinceritatem in dubiutti rcvocenl; quod nimifttftt 
noanulU fabulosa prae se ferat ; quod aliqua in -et 
deaiderantur a Teiu*tis. Patribus allegata, etc. 9ed 
boa moroftforea criticos misaoa facimua: turn quad ^ 
eorum objectionea Ouxo adeo ialo nitantur, alt pa - 



(11) Potter, ad CUm. Alex, Strom. ILk rr t cap. 
I, p 610, not. 4, 
<«) InstU. W««. Christ, mo/or. wrc. i,p. SIS 815. 



iiZ) Prafat. ad Epi$t. SS. PP. apoaiol. circa 



.. 






tt PIKKBMIA TUUdRtm 41 

domcuffi-ii«piUc«nierre b-a'ud expediat, twia in ft porn* m 111 ten guidem C#rtahlorum Btoin* tl 



prunhqiiod a pleriwpJa Tins erudltis res aba ado 
Ulil foeritpeMra.ctata. Flrmum i gitur ratuinque sic, 
geraanam omnino esse priorem dementis episto- 
Urn, quae all nam ad nos integrapeirofcisseM quidW 
quid cairn In ea ccmtinetur, ternpora plane spoato- 
hcm refert ; usque ullum ex omni retro anUquita- 
te qutepSam testem. produxerit, qui homines orda- 
to* deiilivs sLnceriiate merito ancipilea- redder* 

TatcSt, 

1H. Posterioris item «d Corinlhios Epistote Cle- 
Bwotiwe, sant qui non solum Yeritatera, verura 
dliBB antiquiiatem iropugnant. His ntrper etiam ao- 
eesak bud mcekbris criticus Hermannus Yejiema 
Id Epistoik Htrtingreevalgatia, eo potitsimim no- 



gnatam ex ejutdem indkoii sileotio jm* arguaif 

Nequc item silentium nos moveat EusebH, ct qirt 
eum teculi sunt, Hieronymi aique Ralni; qui dam 
Epistote seconds? tneminerunt , Ecclesias Corin- 
ihiaca? fuiese Mara inscriptaro tarn perbibeoU Cam 
enim laudati scripttores, ut recte Coutanilos, aifr- 
moratft prior* Clementis ad CorintiMoa Episula, 
statim- subdant : Ftrtur el altera* wqm ad ali©s 
banc alteram . scriptam ease, designent , earn qupque 
ad eosdem scriptain Lntelligere merito exittimas- 
lurj 'alioqvia, si ad alios missam nosscnt, Deque id 
innuissent , bsec ipsoram reiicentia jure ac merito 
negligent^ culpanda tideretur. Quid quod Doro* 
Ibeu* archiauuidrita, Joannes Damascenes et Nlcon 



i be,- quo epVsioLaruxn dementis a clar. Welstehio ^ monachus iecufutam Clementis Epistolam, et qui- 



fcaad ita pridem ediiarnm integritalem everterel : 
qua -de re raox inferias. Ne.itaqae officio nosiro 
4eesM videamur, Cotelerium, BtiHum, Couumtium 
all usque Tiros doctes assectati, adreraarioruiu ob- 
JectaUonibutfacere satia opera prettum existima- 

Olmerrandum t(aque priinum Epistolam tfram- 
qoa ex uno supemite vein stis&kao codice Alexan- 
drino in lucent prodiisse. Scilicet; codex iste qua- 
luor voluminibus constant, prsefixum ha bet indi- 
culuro Jibrorum utriusq^e Fcedoria, abejusdem li- 
brtrlL manu characterlbus Uuctalibus exaraium: 
quem ialegrum exbibet Bevefegius (14)* et quidem 



dera ad Corinthiot scriptam, Ieg«runt f ejaaque 
unura allerumve rragmentum apod Hloa serratam 
etiamnum reperimuB? Quid quod ycI ipse Photius 
semet itcrumque pafam lesuiur, sibi tectum libillutn 
itk que Cttmenti* EpkUita ita ad GorinUiioi conti- 
nebantur, ejusquede ulraqae judicium nrirocQn- 
s&siH cum iis quse adhuc supersunt? Consaleai* 
infra veteruin testimenia Epistolia Cleme minis prafr- 
.misaa, fragmeaiaque iiidem subject a. Si quid ergo 
negotii facessant anliquiorum Eusebii, Hieronymi 
ac Bufini loca baud satis apeiia , quod iamen vSk 
admiaerim , hioc proeui dubio difllctttlas omnia 
lollatur oportet ; cum di&erta poateriorttm scripto- 



aam.tna fidedescriptum, adeoutne iacunas qaidera g ran) Terba, prioram eft sententiam exptanent et 
aupplererit, sed ubi Httevaa quayrts erant yetustate teatimonia confirmeui. 



abrasje, ibi interstilia accurate dimensa reliquerit : 
qvod itidera prseBtitit ex Beveregio UumfreduB 
Bodias (15) ; et deincepa, at nun pari religions, 
iotnneA Ernest us Grabias .(16). In boc igitur indi- 
calo sub jlnem, KUeria grandioribus absque accen- 
i|fbWt Bpirit?bua quibaa caret, sic legUur : 
■KAfiHEmeoS E. , ..... AH A 

Quaa autem prav se Pert blc Indlculua deaaCle- 
megtia E pistols s^ eas exbibet .ad caleeen eja^dem 
m, cotlicis volumen quartum: priorem quidem.slc 
Inecriptam, KAMMENTOS UPQX KOPINeiOrS 
EmZTOAH A ; posteriorem vero sic, KAHMEN- 



Ex his itaqne compertum habemos, vt eqaidem 
exisUmo, baud parum ponderis ad asserefidani 
Ctemen^-RomaQobaflc secundam Epistolam. habere 
auctoritatem eodicis Alexandria!, proximo ui Tt 
detur. sveulo post cobcilibm Micas mi m ex anti- 
quiore profecio exemplari descriptl. Ex eo enim 
liquet mramqae Glementinam Epiatolam non solum 
Inter canonica* Scriptaras perinde recensitana 
ittiaae, ac si uteaqte vero canonica esSet , veru m 
etiam ambas propterem-inaacrorum Librornm censu 
locum babuisse* unaque cum aliis canonicis libris 
Suisse compactM , quod vtraque tunc tcmporU in 
coetibuft ecclesiasticis Vel Icgi soleret, veh aaltenk 



TOE EG1ETOAH B : ut videre est apud Wot- D sacra publics le^tioni desUnaretur. Quod quidem 



tonam, solertlssimum laudati codicia exscripto- 
raa. Ex hoc igitur Alexaadrioo exeftptari comper^ 
tqmest, primo, do as Epistolas Clementem scrv 
psteae^deinde utramque fuiase Corintbiia inscri- 
ptajn. Licet eoitn posterior, ex librariorum fortasse 
tncuria, pranotaia nffo; KopivQCouc baud compareat; 
quidiii et earn ad Corintbfios missaiaexlatimemos, 
cum prions inscriptio bac de re satis superque in- 
dubioa nos reddatT Enimvero neque prior legUur 
in.lndiculo fuiase ad Corlmhios peracripta. 4 Quia 



magis adbuc confirmatur ex' canonibus apostolicis» 
circa saeeul) in medium collectis: in homm enim 
canonum ultimo, sacraram Scripturaram reeen* 
sionem proferente, post enumeratas aipostolorum 
Epfatolas^Biatim subjiciuntur K^|uvroc kiturtokkX 
bio -s quax profecto caedem fuisse Yldentut 1 cam 'tis 
quae AlexaDdrini eodicis indiculus exhibet; eo vei 
maxime quod eodem plane ordine quo lamia tus 
indiculus, canon iste apostolicus illas digerat : ut 
proindeoiilla sub&UdabiUtio, quominus utrlusqoe 



Ui. 



(14) i 

(15) Or Bibi text. orig: t lib. it, 



Cod. can. EccL prints lib. Hi ^ap, 9. 

cap. 4, p. 



' (16) Prolegom. ad vers. LXX,tom. % cap. 1, 
3* 



ts a& s, cuaiENf am t apam *«: 

jMKEnsteais locus sitaecipiettdusaedaabss Episto- A Nequedesuot eiempb s q«ibuihtijo$aB<wEa3Krtam 



Jto' Corintbiaeis, quorum aactor fae^k Clemens 

Konuniu. 

■ «. 

Bine ilaque raeritissimo exploditur * virit doclis 
Ttndeiini ot Dodwelli (17) •pinto, qa» Grabio (18) 
qsoqne aliisqne probatur : bomiliae scilicet partem 
esse, quae inscrtbilur secunda Epistola ; illiusque 
iragmeatum s-atis tongrnn quod etiamnum supert&t, 
ad veteran Warfv Ctemeatfoain esee pmnino 
amandandum : quia el eo procewit ipse Dodwellus 
latetnperamtiotis Critices sectator studiosissiffiu*, ui 
loea nonnalla ejutdem Epistole stylum edoganum 
bypotyposeon Clementis Alexandria* refer re pro- 
fesaus fuerit, adeoque immistos inricem duos illos 
faisse Gementes cenjecerit. Sed ceatores istius- 
raedi mittamus, qui a veritate longe aberrara no- 
fcimtur. Quam enim ca nones apostolici, quam per- 
tetustus codex Atexandrinus* quam deaique Euse- 
btutf, Hieronymus, Dordtbeus, Damascenes, Photius, 
et Ca&teri summo consensu Eptitotam nuncupant, earn 
Tero nonnisi conjectando in Bomiliarum censum 
refarreatque int$r fcupposiiiiia Clementina colloca- 
te : Id lam demutn est koariaoai otio ftbutentium, 
iqcii to&B rfllionem in dispalandoaequa&tur, sed sWe 
contention)! sive novitatis studio se abripi siaant : 
ut propterea eorum opinio veterum sentential non 
solum non praeferenda, sed joe conferenda quidem 
cum ilia videatur. 

IT. Neque>demum singitlaiim accept® ad versa- 



comprobetur. Ut autein unum tel allerum propom- 
rous, Epittolam ad Bcbrm&s non ease spostoli PaulU 
sed vel Barnabas vel Lucae vet noatri Clementis, e 
siyii characters veteram nenaulli eiistimarunt, Ori- 
genes (2i),£u$ebuis, Hieronymus, aliique aa&iquio- 
res. Attarocn quam fluxa sit baec sentential cum et 
Eputota 11 Petri, turn in primis ok ipsius Ephiota 
ad Hebrwot contextu satia liquet, ut praa raterifc 
nerrose rem astruit Joannes Hillius (23). Idem jir- , 
dicium latum olitn fuiase de Petri Epistola 11 te- 
stantur iidem scriptores quorum modo memini- 
mus ($4). Yerum et bic frustra censilum exdissi- 
miiitudme sty li, eas Epitlolas duos &criptores pro - 
dere, quas unius Petri ease luculenter aliunde eoe~ 
" slat. De auctore itidem Apoca^p*co«, atiis qund^n 
nocinuibus, at pr&&eriim e styli ratione aniiquitui 
dubitatum, utru<u fuerit Joannes apostolus. Dioiry- 
sium Alexandrinum apud Eu&ebium (95) si audia- 
mus, Etangeti*Tn Joannis et ejusdem EfUlolal sibk 
inuiuo coh»rent; atque in omnibus, si recte pet- 
penderis, unum idemque utriusque scriptionis.ge- 
nus evident%r apparet; Apocalypais veto ab utro- 
que illo scr\pto aliena est et extranea. At quam pa* 
rum hac in re tribuendum sit Diony&ii ALexandriBi 
auclorilali , norunt enidiii, ut abunde satis ante 
oculos posuit vir doclus modo laudatus (26). 

Ex bactenus allatis exemplis manifesto liquet, 
mea quidem sententia, quam tenui tibicine fuitum 



riorum objectationes tanti sunt pondens, ut banc p sit argumentum e styli dissimililudine 6umptum t 



EpisEolaoi suppositionis suspectaua reddere vakant. 

Joannes Morinus, vir cetera d«tU3, camdem a 

* 
saitttta Patribup adulterUiam foisse habitants secuw 

reputana, sed immerito ut mox patebit, quo id ma-* 

gi* adhuc a&truat, ab ipaius Epistolae stylo argu- 

me&tum desumit, et quidem acrius fortasse quam 

defeebat. c IlKus stylus, inquit (49), ut prioris boa 

eat simplex, sed ai'gotulus ; non sponte fluens, sed 

pro aucioris captu siudiose elaboratus ; &on ins* 

ptofitse&c et nonnunquam drravratttASo'toc sed Terbi^ 

mm aiDbitum, antitheses earuibque redditionem 

umbiiioae a fleet at. > Baec Morinus. cujus sententia 

fticbardo quoqne Simonio probari videtur (20). In- 

Aciari equidem nolim baud lere atiquando argu 



quo Epittota 11 abjudicetur Glementi, Jam caMera 
prosequamur, 

V. Morinum modo audivimus, nullo teste a4ti- 
bito, asserois«e banc epislolam a Sanctis Patribus 
tanquam adulterinam fuisse babitam : quae quidem 
sententia nonuullis qbOque aliis probatur. Jureae, 
an seciis v videamus. De bac ipsa epistola EuMbiiL: 
testimonium hujusmodi babemus(S7) t IStftw^llB^ 
xal fetonpa «C ttvflH >iyttai -wS KJ^jicvtoc l«i- 
<m!k1\ 9 ofr p&i t9 v t\tiA$i tj *rpor<p$i xal Taiit^v 
yviptjiov tnicnd^eOa, &rt (U)5t xouc dpxatoug a6r^ 
W%WJ|*i*U5 fojtsv- t Sciendum esl autem, quod e^ 
secunda quxdamClementis epistola ease dieatur: ve- 
rum banc nnnperinde ac priorem notara esse com- 



mentum ex dissimiliiudiue atyli suppetere, quo air"- 1) perkmis; quoniara nee veteres ea usos esse novi- 



cul seriptor! opus abjudieetur, aliique addicatur; 
dummqdo tamen reliqua rite cohsreant. YeriifQ 
bune eanonen) eriticum non esse nimium urgendum, 
nemo non vide! : siquidecn, ut optime Coteleriu* 
quoQ sequitur et Grabius (21), styli dissimilitude 
ab eodetn acriptore pro varietate temporum et eau- 
aanwo oriri potuit. 

147) Dodw., Ditten. in hen. 8 xxix, p t 53. 
M) Spirit.* torn, I, p. 268. 
19) Exetcih biblic. lib. i, exerc. ix, cap. 4, I 
a, 

(20) KM. choi$., t. I, chap. 58, n. 282. 

(21) SpiHi., torn. I> p. m 

(Si) Origen., apud Euseb., Ui$L ucl^ lib. yi, 
cap.. 25. 



mus. > Quem locum Rufous indiligsnter pro more 
suo ita int^rpretatur : Dicitur tamen t$$e et alia Cte- 
mentis spistola, cujus not notiiiam non accepimv*. 
Neque magis accurate Hieronymus : Fertur seeunats 
me ex ejm nomine epistola, qum a veleribu* reproba- 
tur. Pbotius autem ad Hieronymi sententiam acce- 
dena, b»c babet (48) : 'H «fe h.fo\tivri feireipa rp^ 

(23) Prolegom.ad N. T„n.85. seqq. 

(24) Origen., 'Comment, in Joan., loin. v. p. SS- 
Euseb., I.e. ;Hieron M De vir. iltwlr., Cap. 1. 



(25) HitLeccL, lib. vh. cap. SO. 

(26) Mill., 1. c. num. 176, seiiq. 

(27) Bin. eecl., lib. ill, cap* 38. 

(28) Bibl. cod. cull. 



PR(KE»,4 VARIORUM. 19 

uk wSOoc dTOj8oxi|i4f ttai. t Quae aatem A pav BtTjTdTfOju* » tv fj dve*rvu>xan*v &{*£» ,rtjv 4m- 
*e$amda -ad eosflem (Corintbios) dicitar. lit notha ffroX^v, ^vfSoprvAe* wre 4va-ftvi&<rxw«$ wfcwl- 
t*j^ator. i At reclius ad menlcm Eusebli Nicispho- «•«, &; xol *Jjv ffporipav fjplv CtA KUjp*vro$ ypa ■ 
i&:(Sd) ; Ka\ SWlti 51 aixou cp£p&?ai im<rco3ri], «*% fslorav^ « Hodie sanctum diem Dominicum traisb- 
^pticjpa^ xa-ri noXb AttoWouto- wepl fc 4 »4«i< egimus, in qtfo veslram legimug epislolam, quam 



^T)<»tv EG<r£6to$, |i9] £v tirtm^i jjtij «tkq« tot>< ipxafot>£ 
Jvotu f Fertiir el alia ejus (Clementis) epistola, 
priore longe inferior; dequa dicit idem- Eusebius, 
Yttterts ejus notiliam noa habere, i Ex bis ita- 
que tesiibus ant Eusebio standuni , nerno lion vi- 
dct : fides enim pcpes auclorem, Mil autem penes 
. interpreles aut exscriptorcs. Pholius vero minima 
audtendus, qui multo recentior est quam at ipsi 
iwensum prabeamus : neque enira ullias testis an- 
tiquioris auctorilatem adducit.Quid igitur Eusebius? 



quidem perpetuo deinceps legenles, perinde ac pxio- 
rero illam a Clemente scriptam, unde optimis mo- 
nitis instruamur babebimus. i Hinc in fort Gra- 
bius (55), unam a Clemente scriptam ad Corintbios 
epislolam ; qiiam **]v rrpw£p«v &<k KX^perac TP*~ 
cpslsav Dionysius appellat, quod scilicet ad Ee~ 
clesiam Corinlbiacam prius ea inissa fuerit,quam 
Soter suam deinceps cidem inscripserit. Esio. : me- 
minerit hie Dionysios prions tantum Clementis 
epistola : neque enim placet Beveregii sententia(36) t 



Neque a wteri&tu reproftfftam dicit posleriorero epi- ° conjicientis episcopum Corintliiorum, omtssa Soie- 



$fo(am, Deque prodit teteres eju» notiliam non ha- 
M$u t neque illam scribii inter aduherina reje- 
ctam; sed tantqm c priore minus notam fuisse, ne- 
que a zetcribus usurpatam. » Cedo, num indeconse- 
quitur epislolam noatr&m fuisse reprobatam , igno- 
tani, postulatamque vo8efac? Aliud eniravero 
est minus cognttum, aliud "ignotum omniho; atque 
aliad est non uli, aliud reprobare atque inter sup- 
posiiitia refenre. t Queraadmodum igitur , verbis 
nlor ct; Cotelerii, non possumus nunc, post deper- 
ditos tot primorum Fatruui libi'os, memoriam Eu- 
sobii accusare, qua; tamen non semper fidaetstitil; 
ita n^amus inde consequi pro pseudepigrapba ne- 



ris epistola , de ulraque Clementina verba fecisse. 
Minus item nobis probatur quod alii arltitrantur, 
Dionysium nempe illam Clemeatis epislolam, qua* 
publice legebatur, ideo fortasse Trporipav vocasfte v 
at earn ab altera Soteria ad Corinthios pariter seri- 
pta disiingueret. At his missis, num propterea rite 
cum Grabio colligas, post svum demum Oionvsii 
vertcnte sseculo n llascribenlis, Glementinam ser 
cundam fuisse conflctam? Hoc unum scilicet ex us 
confici posse videtur, fuisse in more po^iium insti- 
lutoque Corinthiorum Ecclesia?, priorem quidem 
Glementis epislolam logi , postcriorem vero non 
ilern. Numquid demum tunc temporU erant legen- 



cessario habendam epistolaru : cum fieri quiverit ^ daa in publicis Eccle&iarum conventibus onmes noa 



ut opus genuinum in controver&iara venerit, et a 
primis Ecclesiaescriptoribusnon fuerit cetebratura.1 
Quid vero, si Eusebius Arii placitis impense ad- 
dictus, de secunda ClemenCis epistola sic abjecte 
aensisset scripsissetquc; propterea nimirum quod 
in ea sanctus Pater illustrissimura deCbristi d!vi- 
nitate testimonium ediderit (30)? lllud sane viriu 
doctiscum veteribus turn recentioribusobservatum, 
Cssariensfem episcopum xstu parlium baud semel 
abreptum, in sua Uisioria sive non satis aperte tra- 
didisse, sive pleraque dissimulasse, sive silentio po- 
nitus praeteriisse, quae suisopinionibus novigset ixi- 
commoda. Qua de-re Pbotium (51), Baron iam (32) 
a Hontfauconium (55) consulere praeslat. Yerum 
quidquid demum senserit de secunda Clementis Btus, suppositions suspicionem sibi injicere senten- 



apostolorum modo, sed etiam apostolicorum viro- 
rum epistolae; ut proinde posterior Clementina cen- 
senda sit pseudepigrapba ec- nomine, quod de illiua 
lectione in conventu Corinthiaco nullam injiciat 
mentionem Dionysius ? Cum itaque priorem quidem* 
minime vero poster ioreiu, in coetu eccbsiastico 
periegi con sue vis se ab cpiacopA Corinthiorum edi- 
scamus; bine sane perspicimus, eur prtorem exi- 
miam prcr$u$ atque mirabilem appellant episcopus 
Gaesariessis; de posteriore vero scripserit t illam 
minus neiaxi fuitte ntque a veUribu* usurpatam, Sic 
forme argumentatur Goutanlius, a quo pedein oon 
discedit nuperus dissertator Romanus. 
Yl, Pergamus porro. Subdit pra-terea vir erudi- 



ep^stola C»sarien&ts episcopus, satis eompertuna 
est nihil ex ejus verbis exsculpere posse adversa- 
ries, quo illam supposition!* merito suspeetam red- 
•dere possint. 

AtenimDionysius Corinthiorum episcopus apu* 
Ensebium (34), ad Soterem papain rescribens, nnius 
epistolse Clementis * et quidem prioris t meminit 
hisce verbis; Tljv <rf|nefov o5v Kvptaxijv kfiav fjui- 



tiam e libre quodam apocrypho acceplam, qus in 
hujes epistolse eapite 11 exstat,cum jamet in prio- 
ris capite25 paucis mutatis occurrat. Earodem -ob- 
jectioneiu deinceps repetiit Hermannus Yenema in 
epistolis, quas Clementina rum epistolarum editioni 
Wetstenianas nnper opposnit (37), Hinc enim judi- 
cium Bumi posse satis apertum existicnat, quo epi- 
stolae $ecundae alius a Clemente scriptor slatuatuT. 



BUt. $ Kb. hi, cap. 18. 

ttem., Ernst. II, cap. 1. 

BiW. cm. exxvu. 

4dani). 318, §§ xc, xcv. 

Opp. A than., torn. I, part. I, pag. 243. 



Hist, ecct. t lib. iv, Cap. 23. 
Spirit.; torn. 1,- pag. 266. 
S6) Cod. can. lib. II, Cap. 9, $ x, pag. 115. 
(37) Venom.* Epist. 2, $ in, pag, 78, 



n ad a. CUOftifrea i papam m 

Uam maefct Quasi ****, *t cum tiro docio m? Awriuil loota objkttui e paetidfHtaailno dearinav 
Ifnftaai (ffft). Jintlin suiftcioBlt szwam ejaste* plum, q«i«ie aebatet {45}: Et t^ ciapoto« ***«* 
■silJisllai .repetilio praeboei. Qood ei res ha se ha- ortotti* tfc sfcof fo^rf &* wfl wup&f x£lsi$ tfiv 
beret/aetnai protects easel da plurlbot veteran 4«6fiv, x*6d fpanv al TP*^ ^povpfin « xn\ iw- 
lafajblto iDonamejUU, in quibus passim unui idem- or3W#, In 8s> xol t^g&WiA^, xaftiJ* yqow'A pa- 
gan aae*OT\ sive in ipso opens* srreetiam inrartii, ^4p*^Ki^ffkv^npfc«K«f*v6fe^t7B>raAfl l it.^]u 
endem Scripiuranun iocs easdomque sentenliaa pro < Si prsesentii reriun alaitts flats, est iinpiorum 



rn Mia sibi repetendaeaso dux it. Cp]u* qoidera rei 
exewptsn quad mthi nnn« aueenrrli, apud Justinum 
Martycem com Io ntraqne Apologia torn in Dialogo 
am Tnrptont, lucuteniaia Mill habetur. -Qaikl 
porro vetat, quo minus pro tem pons institutique 
nftiooe Bnam eamdemqtto leatentiatn lq eodem 
opera, adeoqtie nagii si di versa ilia sint, recitet 
iterum Warn am tor? imo vef© % quo afngularius est 



per ignem judicium, proul t^sUutur Script unc pro- 
phetaram cl apostflloruro, atque tosuper Sibylta, 
ut ait beams Clemens In £pistoia ad Corinih ios t * ate. 
Ad quae quidem wfea plnra erudite obseroi Cole* 
lenua, aiqae ex eo Coutaaftius atiique. Venim, lis. 
minis, in medium proFerre Ubet, quae ad hone 
pseudo-Jostini locum adnoUrit nupetue opera*. 
S. Juftiiol editor Farisiensis : « tym Sibyiiitu t6N - 



eflamtn rarsns in raediam addttOtunt, eo conduci- B bus, inqnit, reCeranturin^ORifiial. opcifc/.-Iib. t. 



bili ui eradit ad iuadeiidum uauni esse aactorem 
qriaietopcrtusque, to qaifeoi refcaaaa porter 



Al «Hfli MM Mam de qua diapttumus, ex 
©per* ftkqao peeodepi|t*phb excoplain nofimus. 
Qaaai Tom alieaju* opens auctorttft* ppopterea mi - 
raainr, qtrod iitfus scrrplor quadsm vero- dicta el 
aggaaHBto good jaip ira-ctat appriiae coagnsa, ex 
mr+ •— t Miaaarn fem addaseril- Yiri erudili»ai- 
■fr Wf fcU H w W *a», ii OMtfa^ucimdam epi- 
aaolAi toe tttto Tin babtaa, jaia j» prf^at yojja.a 
imegriute conclamatyra eM.Quid qu&d Pholii ce«*- 
•ota cpUtoiavoirluaqtifceonaencioaein, ad loea qoav 



quod opts* sub noaiiooClementtaferabalur , coa/td 
poaaet nostrum hunc scriptorem, m«moria affluent*. 
nitttaiatin.fcarSiLjU» teatinmaium quod in Con- 
ttiiutioxik** *r*4ti>iuu ]0fmi, in EpictoU ad Go- 
rinlbioi exatare. Si mlBus placetl b#c wofaawtt 
illnd saltern can docii«i«is tiris aMettraro oo* 
dubiaalK), nostrum scriptwem minims c^a cia ia- " 
cere;, qui ejus t€$tImoBi© ulantur, ut EpiatoLua" 
S. Glepentis aecvndam miaime gonuipam esse pro*. 
bent, sed homing fetum cui noli erinl Sibyflinl do 
extreooo jtidido versus, mu?ie Eeceoiioria S. Clo* 
m a * a. - lit omittam p^eodoJustinum in ambfgud 
rtlhpriMav mr*m ». dementia Eplstolam dureri^ 



dMMpocrjpht quod auinci, coflflrmafia, irtriaaque^ qvla i«mmrtaa«ii»SttyWk.«t*ctiia, prophefcicii tm* 



ilea iqb» ftafudenvque auciorom ag&oaeil? Eft per-: 
acre de bia CleauesiiDit epistolia critics . bujua ju- 
dicium (40) J StrMrfo, i&quii, dicta quxdam ptre- 
grtn* wilmt « aocro S^^iar* «AW«d«, faiavt na 
^pbiofa quutem frtmtr wwtino tacti* £l mtfrprete- 
Hom$pi0tuntd*M tocofum Meniont profert. Biht 
4e otraqiie lto demum conclvdii :AUoq*in 4p§* qum 
in Hi tpktotU iruunl unu t nonnUtil abjula turn, 
nao t o mtho n t o m urim me cn n $ o q* m t imm ttftata. 
VMeane EihlS in posterioro notore Pbotiam,qQOd aoa 
olfrlorleiua ea ease cooudobo pronnntiet? Photlua 
Jftor, it Jure argoit Cootanliha, atritteque bac in 
re eonaefiSBfli iadigka&s, ad otranqoe pariter au- 
ttipMariiai noa qoodaramodo inducit , honatur, 
pW|M. 

fladeaoa cum Grabio aamus in prim is eongreaai; 
qci tamen dd&cepe aniniuni mutaaae perbibetdr ; 
ainUe#l alibi (41) loeam exEpistoia II, etquidem 
tanqom Qomentirratn accept" 03 1 ^°n (ra trtiCK 
MelUerU Artemoiiii teu Samnelis CreUii cavillaiio- 
nee aeriter propufnat : adeo ut aire Crabiaas aen r 
teotbe patriate, ai?e tc! ipei Grabio nihil reliqui 
ease rideator. 

YH. Sunt insuper, qui sccundae huj us EpialoUe 

(^) Coulant., Efai Ram* Pontiff n*a. 39, $ v. 
59) HilU, Proicgom. ad N. T. ; it, 147. 

1 40) BiU. «0d. axn. 

1 41) Annot. ad G. DuHi dereos. ftd. Ntc., sect. 
1U cap, 5, 1 5. png. Si. 



temJii conaentanea, attrtbai aa^u faaaos. atktfiquaaa 
prodirent canaina ilia SibylBna?^ 
non vldctur facjaua auaceplurua, aut aaliei 
los fraudis exitus babituroa, nisi jam torn animiV 
ioaediiset anlieipala de Sibyilioia pnediciionibat 
opinio. » HoctenusTir ilie doe'tus. Qui autem bacde 
re phira scire.geaUum, eog ad acriptores modo lau- 
dator remininiug. . 4j£ 

VUL feeiiqanm eai ut alku adrertarii nequein- 
Celebris ngqoe indOcU. Bermanni Veoem*. ob|o- 
ctatioflibai occurramus, quibus bujua Epiatolae qua 
de aginaus, integriiag vehemeBtius irapeiiHir.Et in 
prima quidem Ep^lolarumauarum (43) quartub tftO' 
do meminimus, in eoiotos est vir clar. q«s> pmbft, 
U non tan turn .ftieroajamm. dociorem maximuni ad 
seeundam EpUtolam QemenlinatD respexiase.dtim 
nos edocnit S. Clemen teaa ad $pirituaU$ et evange- 
lical mmukot scripsisse , omntfrnqus putt t4fmona$ti 
$nttm de virginitati* puritate eontonti$$e % veruzn 
eliam S. Epipbaniurn in eamden oruloa babuisae 
intentos, dum.de ipsius Ctementia Epiuolit etuftft- 
m sermonem bab-uic. Nee iu mulio post, sui pen: 
tus oblilus vir eruditus, qnod profecto mirari aub- 
it, phira cong^rit (44) quibua evincat, aihitn om 



- 



(44) Quati. aa orthod, Renpona. ad quxsl. Lxsif, 
inter. Opp. S. Just. M. 

(45) Epiat. I, ad eel. P. Wesselin^j 10, p. ib. 
(44}Eplst. If, ad cl. T. HenislLertt*. »|W»> 

7fi. 






- ■. 



iM PR0CE1HA 

ohio ewe fe Ctemente -&& eo paulo recfcnliorem 
coi toe ipsa Epislola referatur accept*. Nolle-m 
bctata enimwo : qoid foquat? An longi ilia di- 
sputattoiie quam primum contexuit H t Veneroa, 
nos iedere Toluit? An fero-Hieronymum ei Epi- 
phanium ita bardos existimavit, ut pro fetu Cle- 
menUoo EpistolaHflreciperenisnpposiiitiara? Nimi- 
mro tit criticus ad subriiendam Clementinarum 
Bptofcolaram D$ virginitat* integritaltfn, telaque 
dan WelateBii editor!* dech'nanda, primum qui- 
dem ad posteriorera dementia CorLnihiacam Epi- 
stolam velut ad asylum confugit, nullumque non 
move* lapidem quo banc Epistolam demonstret 
illsm ipsissimam ease in quam" digitura intenderunt 
reteres, Hi crony mus in prjmis atque EpipbanJus : 
poslmodum autem, perinde ac de triumpho secu- 
ruft, in eamdem eonsurgit secundaria Gorintbiacam 
Epistolam, quam commentitiam esse nobis persua- 
dere conalur; nibilque pens! babel , duinmodo 
uni us prions ad Gorinthios Episiolx auctor Cle- 
men* fcsse rideatur. Age nunc, ilia dfecutiamugjpo- 
tiara* quae' ad ejus suppositionem e-rincendari vir 
doctus adducit. 

Primum igitur arguraemum ex eo petit H. Ve- 
nema (45), quod auctor Epistolae posterioris sese 
origiue gentiiem apeite prodat (46;, cum contra 
nations. Judaeum fuisse Clemenlem clam are cen- 
aeatur locus iUe prions Epistolx, ubi Jacobum 
pairem nostrum appefiat (47). Perbelle aanfc. Neque 
noper demumexortaest de Judaismo Clementis opl- 
bio. Primus, quod quidem sciaro, qui earn invex it, 
hit Tillemomius (48). Exinde tero idem visum 
Coutaatio(49), licet poalea sententiammutartt (SO). 
Accessit demum Ceillierius, qui fldenter mmis id 
asterere non dubitavjt (51). At elumbe pfofecio 
habendum argumeiitum istiugmodi , quo Corin- 
thiacae poiierioria Epiglote tollatur jntegriias. 
Qutdni sodes Clemens Pauli (xuvepybf, Jacobum 
pattern nostrum eo senw vocare potuerit, quo 
idem Apostolus promisaionia Alios in semine A bra- 
has et Israel computari docet, ut recte Co-utanthig 
melius consuhus? Non cnim, inquit divinus praeo H , 
omnu qui ex Israel $unt t ii sunt Israelite? : neque qui 
semen tUnt Abraha t omnts fiHi : sed in Isaac vocabitur 
tibi semen ; id ut, turn qulftin carmt,hiftfii Bei % sed 
qui fiiii tutxt ptotnhsionh, cestimantxr in umine. 
Hinc alibi" eliam ipsemet Aposiolvs hruffilhiwo- 
cat eotdem promissionis Alios, ssvc ex circumci- 
fiooe siveex {^aepuiio vocatos. Banc Fgitur doctri- 



B 



▼JJUORCM. 103 

A aam iiiatitiitionemque primoro quidem asaeeutas a 
Paulo 1 Cleifien* Komanaa, deinceps T«fo valenset 
ipse iisdem apoatoltcis pneceptia imbuere Corin- 
tbios, Jacobum pattern nostrum vocavit : quemad« 
modum eliam ibidem nonnullis interjectis (52), 
pairem nostrum appellavit Abrahamum. Quam qui- 
dem doetrinam cum deinde accepisset Ecclesia Ro- 
mans sive ab Aposloloftire etiam abipso Cleioenfe, 
aanctam inter actionem precationem hujusmodi 
aacris ministrisreciiandam indixit (S3) : Dem$ % fld&» 
Hum paier $umme % qui in tot? orbe ttrrarumprv- 
tnittionii turn fiiios diffusa adoption* gratia muttt- 
ptka$ 9 et per pa$chale $acramentum^ Abraham pue~ 
rum tuum univenarum, lieut jurasii, gentium ejfUii 
pattern* etc. AJibi qooque clarius adbuc (54) : P«- 
ter fideinQstrw Abraham summus, ohiuiii holveav- 
eturn $uper attare pro (tlio. 

Quid quod Tbeophilus in suis ad AutoJycurp li- 
bris (55), quod pene exciderat , Daviilem pairem 
seu prog«iitor#»i nostrum appellat? "Ezuia AauW 
6«P«5yovo5 ^"Av (fe^aa-^Xeuccv) Ittj u.'. « Deinde Da- 
vid pater notter regnaTit annoa quadraginta. i Nub* 
quid ideo Hebneaa, epia* op» laic hatioabammt 

Ti ii—, »t a* at wrt», Javefom patrtm nottrum f 
apertius enucleauda simuique propugnanda redea* 
mu&, quo deinceps ex eorum ambiguitate omnia 
objiciendi praecidatur occasio : Patrum quoque 
antlquisaimi eodem plane aen&u cam Clemente per* 
bibentar esse locuti : Ju&tinus martyr (56), €!©- 

mens Alexandrintis (57;, TertuMianus (S8) 9 auctor 
Expcsitwnh in Emngelium Luew quae aub Till Bo- 
atrensis nomine circumfertur (59), ei AvguatL* 
nus (60). Hinc ergo Veneroiana objectio evane$cit : 
quo enira sensu locutus. est apostolus Paulus, q«o. 
Ettlenia Rortana Ab ipso edocta, quo Patres anii- 
quiores« eo item Clemens noster locutus esse di- 
cendus, etquiflem ad Gorinthios Romance Ecelesim 
nomine scribens : ut propterea non buo tantum, 
aed ei Romanorum -atque Corinlbiorum nomine, 
Abrabamum et Jacobum patres no$tros t Adei aciti* 
cetnosirae patres, fpoetnet appellaase putandus. 

Instat porro vir criticus, atque ex his verbis 
cjusdem Eptstotft (61) ; Pluref facti sumus tii qui 
Deum habert censentur (Jndffiis), colligit aucLorem 

^ eo demum tempore vixisse , quo Chri&tiantsmua 
inter gentes uumeroslssimus erat supra Jndseos : 
quod quidem, inquit, rectiiis quam in dementis, 
quadrat in Trajani et sequeutium imperatorum 
temppra, quibus Ecclesia genlium longe lateque 



*fiwi.Up 6-». M Galat. vi, 15, 16. 

■ 

Ernst. Q, I. c 

Clem., Epist. H ad Cor., capp. 1 et 2. 
47) Id., Epist. I t cap. 4. 
4S) Mem. Hist. eccL, t. II, p. 149. 
49) EpitL Rom. Pontiff p. ii. 
6tt)7Wrf M p. 41. 
31) Hut. gener. t torn. 1, p. 508. 
54 Epist. I, cap. 31. 
55) Missal. Rom, in Sabb. sand, ad prophet, it 



(St) Brett. Rom. Sabb. ante Qninq. ad M&jnifcau 

(tt)Lib.iii, adA»foiyfc.,g2S 

756) Dial, cum Tryph., § 134. 

157) Clem. Alex., &rcm. ljb. vi, cap. 7, p. 770. 

(5S) Adv. Varcton., lib. iv, cap. U. 

(59) In cap, i Evmg. Luc. Bibl. PP. edit. Paris* 
torn. Ull, p. 767. 

(60) Senn. V. % 4; Opp. lorn. V t p. 50. 

(61) Epist. ii, cap. % 



m 



AD S. CtEMENTL* I PAPAH 



«M 



projttgata at. Quid mollis opw esit N«wnc Paulas A. ta&gttine sno. i Nee dubit© tjuw hisee verirtf,- *ai 



B 



ad Romuiw »crih?nB M » «ra<ia» Deo agebat, quod 
fidet eoraa arjnonijabatdr in twiwrM mundot Nob- 
ne dieebat *\ in otnntn terram exiisse senium apo- 
fttoteraai, 01 In /in-orbit itrrcc verb* eoruxo? 
Nonne Deum glorificabai", quod mysierium tem- 
porrbus «eiernia ucitum, patefactum essci ad obe- 
ditionm fidei in tunciu gentibv* T Eodera loquendi 
genera alibi quoque utjlur iden Apostolus. Ad Co- 
loasensea* 9 : fn verba l ieritoti* E^angelii, quod in 
vwwrrw mmdo Ml, el fructificQi, <t cretcii. El ite- 
ms : E*mgitium.+.» pradicatum est m uti»na 
cnaiura qua tub tmlo en. Ad Timotheum item ": 
Mayuamest ptffauVtairameat wi^ipttd.. . pr&dkaium 
eslGEI9TJBC$yereditum e$t in MUX DO. Nee minim 
sane ; Qt enlm alios prsetereamus apostoios, unus 
roagnusPaulus, teste nostro Clemen Le (62), Pratco 
faciut- in, orient* ei occidente.*.. cum vniver turn 
tnuudum docuitsei jugtitiam^ et ad occidentit termi- 
num. vtHtsiety ac tub prcefeclis marlyrinm passu* 
ttuti ita 4 mundo migrant. Qua: cum ila sinl, 
quidni ergo vere scripxerit in posteriore Epislola 
Clemen* Romanng : P lures (acts sumut Jutkeis, qui 
Jteum habere censentur? 

y«rum ad oodum graviorem $olvenduin &tudios« 
propcrenius* Staluit nimlrumvir clar. (03) : « Epi- 
suH* 5 Becund« auctorem se a Clemenle diversiim 
eo ipso profiler! , quod Chri&li diTinitatem expresse 
JaCjUlcet, ei Domini non tstptum, sed et Dei lituluni 
eidpnd una esse conlendal (64); cum verus Clemens C 
nasquam id data opera fecerit, nee alio ac Da mini 
tijulo enm ornaverit, licet hie illic se dirinitatem 
Cbrt6li agno&cere insinuet. » Quid quseris? Locus 
tt Epiatola I, in medium proferalur, quo uno tota 
elidltur Venenis objettio. Sic autera se babet (65) ; 
Tofc i^poSwxc Tp5 &ti& ipXQupxvoi xal TzpotTiypYZv; 
**yc WyotK auxoy Ato^xo;, isrcpviffaivoi ?jt£ *ol{ 
3i&&T(yyQtc % xa't T& —a6* aaTa a&xou f, v ™ po 6f OeApuv 
0p£>v. Hoc est : < Dei riaiieo contenli, et sermonibus 
iltius diligenter atlendentes, dilatati eralift ia *l-. 
seeribus, et passiones ejus pra; Ocutjs vobia orant. » 
UU prim via observandum, rclaiivum aux«u respi- 
cere procul dubio proximo antecedents 8eo0. Cum 
aotffm ro»ef)jw»ta puilo pacto Deo Patri attribui 



*4 mrOfjuott aiw3 ^r *p& 6yftolfi^v Au£*, te- 
spexerh S.Pater ad illad«jttsdem ApostoR.GaLiUs Lu 
objurganlis**: r fl dvAvtot TaXiTflU, — o*c xot^&ptal- 
piuv 'Irjoous Xpi«T^c- TcpoeypAtpt| , Iv 6p.lv lo^rauptaH 
uivo^ : < insen&ati G-alaiaot..., anie quorum oealoa 
Jesus Christ us prxscripius est, in vobis crneiuvKuj.* 
Nimirum Clemens, utassolet, Paulum imitatos f .la 
memoriam redigitCorinihiis,qaomodo srrtertiolus 
in eorum Eeclesia nuper exorlos, oroni Tiriutum 
genere florerent, alque Dei pastiones semper anie 
oculos ip6is obversarentur, Divinse igitur tjaiune 
roajestatem cum carnis Immilitaie crucisque igno- 
minia hoc loci conjungit sanctissirous Pater : dual 
item naturae agnoseii in Christo : unam Verbs Per- 
sonam, quae came passa est : ae Dei poictaiM 
Ecclesi* Corinlbiaca? proponit velut longe mau- 
njuirs my^tenimi, unde vilae sanclioris pnRcepta.ua* 
stitutaque omnia ducanlur. Ei quibus ergo liquido 
paies, non solum quid S. Clemens, sed eiiam quid 
Roman i, quid Corinth ii , quid demum cp^teri 
Christiaoi, saeculo i aposlolico de Deo in carne 
passu genserint atque cretliderint. Quae quidetn 
contra Socinianos valide urget vir doctus Ha»- 
nus{66): idemqoe argumentum jam pridem plurt- 
bus fuerat perseculue Crabius (67) ; qui alcornm 
S. Patris nostrl locorum parallclismo in&tiUito* 
bunc jpsucn de quo agimua sirenue vindLcavii; at- 
que Cbristi deitalis hoslibus fldenter objecit. 

Haud me laiet enimvero, in eo ClementiQO loco 
quern raodo protulimus, lunium conjeeusse pro 
otoi6f]uxxTat rone legend urn iia&tiiaTi. Sed plow 
respuendum eum Grabio, Wotlono aliisque- viria 
doctis inane comoienlum, quod tesiuin citra uliam 
neceesitateni, neque ullius ms. codicis auctoritate 
sollicitare comperitur. Et jure quidem ; eieuira 
nonne demum aple coherent omnia, si verba #0 
mentis attention'^ ejusque pontine* cordi* 
pr oponanlur ? Quod- ubi 4Uigen.t^ aiteodo, ; 
sablt, clar. Fleurfcm'Tiiflnaw Jnnii conjecturam 
sequi maluisse 9 quam s i nceram lextus lectronem; qui 
Gallice nanpassiones, seddoclrinam reddideril(6ft). 

Haec aulem fusius perlraclas&e libuit t turn ulia- 
signe Clementlnum de Cbristi divinitato testinMK 



posaint, rcliqumn est utbicJesum Christum, Deum, * nium Yindicareoi, turn w>r»* in primis ut VtmeniR 



Fitium Dei, Deum de Deo, Deum \erum dftDeo vero 
iitteHexerit S. Clemens. Qui quidom passkmes 
Chrifiti pauxonet Dei appellat, sic nerope ab apo- 
aloto Paulo instiiutw, cujus erat owtpy^; qui 
oodem plane* icnsu Chrisii Ecdesiam appellavil" 
trjv'KicxXrj jJav, vou %t ou f,v iRpunuf^wco Sil tou 
kfifcpj a!|&atoc» * Ecclesiaco Dei quam acquis) vit 



objectionem diluerem: qui riroram^ucUasiinafuia 
in bunc loeum adnotata prseierire malait, quam 
Pbotii judicium minus caute prolatum deaerere aui 
benignius, accipere; ^0 scilicet nomine, quo pra*- 
conceptam opinionem de episiobe secawd« sopp»- 
tilione Celebris ilttus critic! caleulo comprobaffit 
conflrmaretque* 



"Rom. i,8. IT Rom. t, 18; M R*». xn f »5,%6. »CoIosii.i,6, J5. a 1 Tim. iu, 16. » Act.« t 
H. MCtLm.1. 



61) Epist.1, cap.S. 

ajyenem., Epist., II, 5*0, p. 77 

64) Epist. II, cap. 1-S. 

05} Epist. I, cap: % 



(66) Dfwitic. D. A. J.-C. manif*> lib.w* cap* 
3. p. 577. 
(07) In Annoiat, ad Bulli defens. 6d. Nic f p.0D. 
(68) Qui. €Ctt. t loin. 1, p. Ui 9 edit, ip-4 t 



105 



PR00EMU VARIORUM. 



!<tt 



IX. Suoerest nunc tcmpus inquirendum , quo A persecutionem scripsisset, ut auctor eminentissi- 



ulraque epistoia fucrit Corinlhiis irtscripta. El lie 
priore quidem, magna inter Tiros eruditos contro- 
versia. Sed ralionibus ulrimque allatis pro viribus 
excussls, eorum demtiirk sentential nobis accedun- 
dum etulimamus, qui N«roniana persecutione de* 
sinente, stanteque adhuc tempi o Hierosolymilano, 
nempe circa aerae vulgaris annum 68 cam fuissc a 
Clemente scriptam censuerunL In quam sane sen- 
teniiam pra; ceteris concessiasc novimua duumvi- 
ros doctissimos, Pagium (69) ac nuper purpuratum 
Pnlrem cui acceplam referimus ffistoriam ecclesia- 
sticam eleganler llalicis liiteris tradilaro (70). Quo 
autem utcunque paleat quam flrniis rationihus in- 
nitatiir sentenlia Kujuemodi, pracipua saltern ex 



mus oplinoe arguit (7i>). Quid quod Clementinis pei- 
ne consona <le Nerojiis per&ecuiione scripsisse Ta- 
citus comperilur (76)? Videbatur Nero* inquit, i;oa- 
dendm urbis novas, et cognomento %uo appeltandir, 
gtoriarn queerer*. — Sed non ope humana, non '.argi- 
tionibus principis, ant deum placamentis decedebat 
infamia, quin jussnm ineendium credcrelur. Eryo 
abolendo rumori Nero sttbdidit reos, et quaz&icissimis 
partis affecit, quos per ftagitia initios, valgus Cbri- 
tlianos appellabnl. — Igilur prima eorrepti qui fate- 
bantur : deinde indicia eorum mulliludo ingens (ea- 
dem sane phrasi, qua utitur S. Paler, t:oXo flftfttfof) 
hand perinde in crimine incendii, quam odio hu- 
mani general convkii 6unt. El pereuntibus addita In* 



ipsa Epistoia argumenta paucifl contraharous. Sic B dibria, ut ferarum tergis contecti 7 laniatu eanum in- 



iloque scribit Clemens sub nullum (71) : Propter 
subilas ac sibi invictm succedentes catawilates et ca- 
bus adtersos qui nobis acciderunt, tardius* fr aires, 
nosmetipsos eonvertisse agnoscimus ad ea qua a wo- 
bis quarsila fuerunt. Quibus verbis, primuro quidem 
perseciitioncm quae jam deferbuerit, vel potitis quae 
nuper desieril, designari ; deinde vero vel Ncronis 
Tel Domiliani persecutionem hie innui f nemo est 
sane qui non perspiciat. Verum, qua* paulo post 
subdii Clemens, Neronianam scilicet indicareper- 
hibeiUnr. De beati* cnim apostolis Petro et Paulo, 
ceu nan iia pridera martyrio consummatis, haec 
liabet (72) ; "EMtopgy b& xohg frr*tata ^z^a^bi^^ 



terirent % aut crttcibus affix!, aut flammandi : atqne 
ubi defecissel dies, in usum noeturni lumin'u u: eren* 
tur. Non adeo tamen s«ev!ebaL Domitiantis, Terlul- 
liano teste, qui ejus perseculionem ita describit(77): 
Tentaverat et DomUianuSiPorlio Neronis de crudeii- 
tale; sed qua et homo facile eoeptum repressit, resti- 
tutio etiam. quos relegawat : ut propierea nullum 
dubium superesse videalur, quin verba ilia demen- 
tis quse sub initium bujus § recitavimus, de Ncro- 
nis potius quam Domiliani persecutione sint acci- 
pienda, Defcrbuit auiem, imo vcroet desiitea per- 
secutio, sublato N»Tone, quern 9 Junii anno aerai 
vulgaris C8 periisse compertum.Eodem igitur anno 
currenlc vel saltern desinente, Romana Ecclesia in 



&«o&{Y|Aa?a. — A46wtt£v xfb 6<t%a\p.iLv ^jjuLv tob^C pace u t C unque constituta , scripserit S. Pater. 



6ya0o : j-; d-orriA-ovc, h. e. c Yeniamus ad proximo* 
athletas, el sseonli noslri generosa exempla suina- 
mus. — Ponamus nobis ante oculos bonos Aposto- 
los. i Ubi probe nntanda cum Dodwello (73) aliis- 
que f dementis verba, quibus gloriosa Petri etPauli 
certamina descrtbens , illos !YY taT * Y CV0 ^^ U C 
d6XT^cd;, nuperrimos athtetas* appellat, sen quam 
proximo sublatos e medio f uisse teslatur t atque t^J 
Ytvsqt ^pLv, hat nostra estate floruisse. Earodem 
porro persecutionetn magis adhuc inculcare viden- 
tur, qua; paucis interjeclis occurrunl (7i) : Tofooic 
toI^ 4v5pd(j:v 6j(wc "oXtt£uaa[xfvotc <JuvTj.0pota6Y} 
tcoXu 7iX^?o^ £)cX£x-cwv- « Yiris istis qui vitam 



Plura in banc sententiam videsis apud scriptores 
vnacio laudalos, quibus addas velira Wottonum (78), 
ut alios prxtereamus. 

Huic item anno 68 esse illigandam hanc ad Ca- 
rhufaios prioreni episto3am , suadet cultus Judaict 
mentio in templo Hierosolyniilaiio tunc adfauc stan- 
te vigeniis, quae in eadein epistoia liisce conceptia 
verbis occurrit (79) : Summo quippe saterdoti sva 
munia tr'ibula sunt; et uaterdotibus focus preprint 
attignatus est ; et teviti* sua minitleria incumbunt. 
— Non ubique, fratret, offeruntvr sacrificia jugia, 
tiel pro peccato et delicto, sed Hierosotymis tanium : 
neque illic in quovis loco ftt ablatio, sed ante tern- 



sancte insliluerunt, magna eleclorum muititudo ag- plum ad allure, prius facta a summo sucerdote et 
gregata est. i Ubi videas neminem, si Petruin ac 

Paiilum estipias, a Clemente laudarj, non Flavium 
Clfimenieui, non Acilium Gtabrionem, non Flaviam 
Domilillam, nullum denique tot illnstrium marty- 
mm qui sub Domitiano pass! sunt ; quorum atiqucm 
saltern mernorasset S. Pater, si post Domitianeam 

M Hebr. ix, 25. 

(89) Pagi CHl. f ad ann. 78, § 3. 
(70) Orsi, Istor. tccL lib. II, % 35, t. 1, p, 411 , 
edit. Rom. in-8\ 
Hi) Epist. i ad Cor. cap. 1. 
<74> Ibid., cap. 5 
\73J Addii. ai Pears. Opp., post p. 519 

Pathol. Gn. I. 



prmdictis ministris, oblati inspectione et probatione. 
Qui ergo prater id quod votuntati ejus consenlaneum 
est, aliquid [aciunt, movie muliantur. Neque alitor 
sane loquitur Clemens, ac Paulus ad Hebrsos scri- 
tans: quern ubi que fere sectatur S. Paler, ejus ouv- 
Epyj;. In ea enim Epistoia jneminil Apostolus " 



f74) /Md„ cap. 0. 

(75) Orsi, hior. cut., t. I, p. 412. 

(76) AnnaL lib.' iv, capp. 41-44. 

(77) Apologel. cap. 5. 

(78) Praetor, ad Clem, epist., 205 aeqq. 
(7y) Epist. t, capp. 40-41. 



407 



AD S. CLEMENTEU I PAPAM 



198 



pontificis, qui intrat in sancta per singulos aunos A Corinthiorum valde emincret, ab eo nussusjRoniona 



in sanguine alieno : meminit ilcm u sacerdotis, qui 
fttcito est quotidie zninislrare, ac bosliarum quas 
indesinenter offernnt rninistri. Quas quidem, ut alia 
ia eamdem sententiam dicta omittamus, cutn tem- 
pore pnesenti apudClementero, baud secus ac a pud 
Paulum efferantur, (tunc ad hue f em plum stelisse, 
culiumqne viguisse Judaictim videtur.Quin et non- 
dum obse&sam, sed pacatatn polius vel ipsam ur- 
Jbem Hierosolymitanam Clementina verba insinuare 
comperiunlur ; aut saltern rumorem de illius obsi- 
dione Romaro nondum fuisse perlalum satis aperie 
declarant. Anno aulem Cbristi 68, Vespasianus , 
plerisque Judaea?: urbibus occupalis, ipsam Hieroso- 
lymorum metropolim circutnsidere molitus est ; 



vcnit,quo sibi diro schismate laboranti opem fof- 
ret Rornana Ecclesia. Exiude vero eurodem legatum 
illuc cum epistola Clemens remiliit, postulatque ut 
cum nnrauo concordiae inil% brevi ad se redeat. 
Quis porro facile sibi persuadeat, ul praeeuntc Dc~ 
dwello (81) arguit vir eruditus (82), eumdem For- 
lunaturo post taulum temporis inlervallum, quan- 
tum ab anno 57 ad flnem sxaiii elapsum est, po- 
luisse aut yoluisse aviate jam valde proveclum, adco 
longum iter suscipere? At omnia demum rite c.o- 
hserere noscuniur, si Clementina epistola circa 
annum Christi 68 scripta censentur. Neque alia 
profecto desunt argumenia, quibus sententia isibxc 
magis magisqufi firmetur; quse tamen brevitaiis 



quam deinde Titus, a Yespasiano palre ad conse- " ergo consul to praiterimus. 



quendum bellura in Judaea reliclus, post qualuor 
mensium obsidionem in pascbate inchoaiam, anrio 
demum 70 cepit atque cum lemplo diruit : ut pro- 
inde priorem ad Corinlhios epistolam circa annum 
G8 scripserit S. Clemens. 

Haclenus vero dictis unum adhuc addere placet. 
Nimirum, sub finem ejusdem episiolae (80) hiler 
Duntios a Clemcnte ad Eeclesiam Corintbiacam mis- 
feos recense'.ur Fortunatus, ipsemet ille ul videtur, 
qui aliquot ab bine annis ab iisdem Coriniliiis cum 
Stephana et Achaico, ad Paulum dum ageret Ephe- 
si, fucrat ablegatus* Ejus cum laude meminit Apo- 
stolus in priorc ad Corinlhios Epistola u , quee scri- 
pta fertur circa annum '57. Hie igjtur cum in coetu 



De temporis aulem notatione quo scripta fuerit 
posterior dementis epistola, nihil quidem certi ex 
ca elicere passu mus, cum mutila ad nos pervene- 
rit, tinde illud statu Hut. Qui eam integrant legisse 
putalur Photius, in ejus recensione nullam facit 
dissidii Corinthiaci mentionem; sed ipsam tanlum- 
modo institutionem et admonitionem metiori* vitw 
inducere scribit (83). Hinc facile quis colligat, Co- 
rintho Romam reduce Fori una to cum aliis sociis, 
schismate iam*sublato et quiet i ecclesia ilia resti- 
luia, banc deinde fuisse a Clemente perscriptam 
epistolam, anno forte inscquente 69, quo in pace 
magis adhuc JlnnaretUur Corinthii. 



SECTIO 1.1. 

DE DUABUS EPISTOL1S AD VlKGIMJSS. 



X. Nunc autem scrmo insliluendus de duabtts 
epistolis, quis De virginitalc seu ad virgines scripsit 
S. Clemens. Eas pnmuui evulgavit Lugduni Bata- 
vorum anno 1752 e ms. codice Novi Testamenti Sy- 
riaci, cum versionc Lalina, Joannes Jacobus Wet- 
slenius; etslanlque ad calcem votuminis II Nov. 
Test. Gra&ci, ab codem lypis Amstelodaniensibua 
excusi. Ad exemplar Wetstenianum nostram cdi- 
tionero exegimus, suis quibusque locis ea reslituen- 
left, qua? dodissimus editor prolegomenis subjecta 
give addenda sive emendanda monuerat. In lexlu 
item Syriaco sectioues seu capita disUittimus, or- 
dinem secuti quem ipsemet interpres in sua ver- 
eioae retinendura censuit. Sacra Scripturs verba 
quorum haud pSuca Welstenium fugerant, cbara- 
ctere Ualico describenda curavimus, locis insuper 
£.d oram indicatis unde ilia desumpsit S. Pater, ab 

**Hebr. x, 3,H. M ICor.xvi, 15, M, 

(80) Epist. 1, cap. 68. 

|81) Addit. ad Pears. Opp., post p. 24 L 



C editore omnino praelcrmissis. Qtiln eliam, ut cxa 
ctior adhuc edilio nostra prodiret, Wetstenianan 
sive in textu sive in versione a nobis rogatus re- 
Censoit R. P. Bonifacius Finelli Ord. Frantic, vir 
in linguis exoticis excolendis studiosissimus'. cujus 
proinde conjecturas in lectionem Syriacam el casti- 
galiones in Wetstenii versionem, ipsius nomine si- 
gnalas in limbum conjecimus. Cum autem hac in 
tirbe lypi Syriaci quolquot erant necessarii haud 
presto essent, Falavium contendimus; votisque no- 
slris quibus expetebamus ut eaedem epistolae Syriace 
acLatinein seminario Patavino exeuderentur, enii- 
nemissimus princeps, nunc vero SS. D. N. Cle- 
mens XIII perhumaniler annuit. lmpressionis cu- 
ram sibi suscepit libens Antonius Zanolinus, celc- 

D bris linguarum orientalium in eodem seminario pro- 
fessor : quibus quidem nominibus duumviris do- 



(82) Frey., not. ad cap. 2 epist. 1 CIcm. 9 p.{13. 

(83) Bxbl. coil.cxxvu 



109 PtMXEMlA 

cue, in prim is autera sanctissinio Patri Ponliuv.i 
Maiimonosmetipsos summopcre obstrictos palam 
profttemur. 

XI. Jam vero disquirendum, num demum de- 
menti Roma no utraque epistola Jure sit adscriben* 
da. Eas enimvero velut sinceros Clementis fetus 
agnovit cl. editor, ac pro virions eidem asserere 
aggressus est. Verum duos prse ceteris. viros baud 
incelebres n actus est adversaries : akerum quid em 
Nathanaelem Lardnerum, qui anno 1753 disserta- 
tionem 70 paginaruirf in-8 4 AngEice Londitti edidit; 
pluribusque in contrariam sententiam adductis, in 
«am tandem cogitationcm devenit, has nirnirum 
ftpistolag circa medium s&culi in ab episcopo Ec- 
ctesia oriental is fuisse perscriptas (84) : alterum 
vero Hennannum Venema, qui anno insequente 
1751", Harling* vulgalis tribus epistolis, VV. CC. 
Wesselingio, Hcmsierbusio el Cannegietenv inscri- 
plis, eagdem epislolas Clementinas supposititias 
esse oioni studio contendit evincere : in iis enlra in- 
ter alia Hieronymi slylumsibi subo]uisseinnuit{85); 
et quamvis de auctore ae tempore quo vixerit -nihil 
definial. 6um tamen fuisse orienlalem, non Roma- 
imni, el Origene quoque posteriorem arguit (86). 
Ulrique statim respondit Welsieuius , iterumque 
quas edidit epislolas, magis rosgisque Clemenli Ro- 
mano vindicavit : Lardnero quidem in DIario lilte- 
rario Guilice inscripto Bibiwtheque raisonnde (87) : 
Yenemx aulem, epistola eo ipso anno i 754 Amstae- 
lodamensibus typis consignaia, quam epi&totae Ve- 
nemianae opposnit. Uuium vero duabus quoque 
reliquis respondere valuissel vir doclus! At lethali 
morbo decumbebaL Welsieuius, dum prtAiam exa- 
ravit epistolam v Kal. Mania 4754 menseque $e- 
quente diem supremum obiil ix Kal. Aprilis, an- 
num a gens lii. Qua vero hactenus recensui opu- 
scuta, ea dono accept ab eruditis§irao Jacobo Kri- 
gbout ; qui datis quoque bumanissimis litleris una 
cum sermone funebri, quern ipsemet habuil in ob- 
iiom laudatj Wetstenii decessoris sni, munera mihi 
pergrata large cumulavit ; quo nomine mihi tem- 
l«rare baud possum, quia V. C. comitalem adeo 
singularem quam maxime tesLatain faciant. 

Verum ut ad rem propius accedamus, barum 
cpistolarum auctorem fuisse Clementina Romanum, 
duplici arguroentorum genere demonstrandum su- 
scipiinus. Primum quidem petimus ab externn , 
eive antiquorum scriptorium testimoniis quibus 
illas fuisse a Clemente perscripfas a&truitur, siv 
Palrum vetustissimoruni operibus unde ab iisdem 
eas fuisse perlectas colligilur. Alterum vero, in- 
ternum scilicet, ex ipsis epistolis sumimus. In bis 
aulem argumenlis digerendis Wet&tenium polissi- 

(84) Lardner, A dissertation upon the iwoEpirtkt 
ascribed t& Clement of Home* p. 37, 54, 57. 
<85) Epist. 2, § 27, p. 89. 

(86) Epist. 5, § 16 seqq., p. 129. 

(87) Tom. L, part, n, art, 8, p, 563 et suiy. 
\ST) Hair, xxn, § 15, 0pp. torn. I, p. 139. 



VARIORUM. 110 

A mum assectamur : sa tamen ratione, ut nonnutla 
utrobique a nobis in medium proferantur, Wetsie- 
nio prsetennissa; eaque in primis qua ex bar una 
epistolarum inslituta collatione cum duabus reli- 
quis Corintbiacis , ad rem magis pertinere nobis 
visa sunt. 

Testis itaque antiquior Epiphanius, qui ad- 
versus Kblonsos haec habet (87') : Aixi; KX-Jj- 
ps\$ aOtOiic wwi itftvra l\iyytt &<f £v lypafev 

xXr\tslai$ ivaYtvwffxojtivwv ■ 5tc 41>ov 1%u ^apax- 
T?ipa i[ feaurou kIoxiz xat 6 Aiy&{ 9 «ap4 t4 uno %6$- 
ttov £l« 6vojia aitou 4v tat< JlepuSSoic vsvoQivfiiva. 
ACrtb; yip %apfo\>tav fitSdcrxst, xa\ afcol oi Si X o V - 
tat- auto; y4p £pcwixi4C« 'HX£«V,xat Aa6\S, xal 
Sap4&Vt xal icdvta<; touc flpfltp^Mf, o0< oZvoi §&z- 
Xurrovxat. Id est : i Clemens ipse omnibus iilos 
(Ebionaeos) mortis redarguit iis epistolis circala- 
ribus, quae in aacrosanetis ecclesiis leguntur ; ex 
quibus constat, longe ab iis qua in Circuitibui li- 
tis (Petri) sub ejus nomine adnlterina evsiant, 
illius fidem ac sermonem abborruisse. Eteuiin Vir- 
ginitatera ipse (Clemens ) edocet ; et isli (Ebiomei ) 
repudianl ; ille Eliam. Davidem et Samsonem om- 
nesque prophetas commendat; quos lii detestan- 
tur. i Qua pa-orecto Epiphaiiiana duabus hisce 
CleuienLinis epistolis mi rum in murium eongruere 
noscunlur, Primum itaque in iis, Epiphanio teste, 
S. Clemens tirginitaiem edocet ; barum enim 
C epistolarum pars mlniina.jut recte advertit Wctsle- 
nius (83} , in eiloltenda quidem virglnitate versa* 
tur; at longe maxima, imo tota epistola secunda, 
in virginibus officii admonendis occupatur, seu do 
virginilate pie ac rite servanda perlractat : ut 
propterea S. Pater in his epistolis uirginitaient 
potius edocere, quam eommendare 9 jure ab Epi- 
pbaniodicalur« 

Jam caetera prosequarour. Eiiam, inquit, laudat 
Gtemen$. Et qiii8em his verbis (89) : Certe etiam 
Eliot ct Eli$a t et multorum aliortim sanctorum m- 
perimus conveuationem fume sanctarn et sine ma- 
cula. Turn- vero f ait, Davidem commendat. Id quo* 
que sic prsestilum a Clemente (90) : Nome docet 
tc Mud Daviiis t quem invenit Deus virum tecun* 
dum cor juttm* hominem fidetem , perfectum , «an- 
ccuni, verum? Deinde Samtonem extoilit, subjungit 
Epiphanius. En Clemenlinum locum (91) : Non 
audivhti de Samsone JVasirtco, cum quo fuit Spin'- 
tut Dei, viro forti? Is vir flazir&us fuit f et sanciut 
bei y e\ fuit in fortiiudine et robore* Denique, sub* 
dit v omrtes pr-ophelas taudibus effert. Scilicet in 
banc sententiam (92) ; -Porto etiam Etisam et Ce- 
hati et filios prophetarurn reperimus hakitasst in 

(88* Epist. ad H. Venem., p. 24- 



D 



(89 
90 
91 



De virg. epist. 4, cap, 6. 
Epist. 2, cap. 9. 
i lbid. t cap. 9. 



92) /frW.,cap. 14, 



Ml AD S. CLEMENTEM I PAPAM 111 

finwf Dei; et hotpiia non fuit ei$. Micham et pro- A autem Samsonis elogiura , ca demum omnia ia 
pittas omnes pariter sic reperimus habitasse in ti- 
mort Domini. Hactenus Clemens; cujus verbis 



tnlnvyero ad Eptphanii testimonium coniproban- 
dum nihil ctarius esse aut luculentius videior ; 
sou polius ad nostras dementi assereodas episto- 
las, nihil aplius hujusmodi Epiphanii teslimonio, 
validlus nihil proferri posse liquet. 

Quxnam vero hactenus ohservatis objiciantur, 
inspiciamus. Hand iia pridem Y. C» € Nihil mo* 
ror t inquit, S. Epiphanii testimonium; nam illud 
expelilum est ex episiolis Clemeniis, quae tunc 
tegebantur in ecclesHs* Profecto ex teslimonio 
S. Hieronynii discimus, nullas alias dementis 
Epistolas aelate ilia in Ecclesiis legi consuevis&e. 



nostris Syriacis comparent ; fruslra vero in Gratis 
requiras ; lit propterea nullum amplius dubiom 
superesse merito videatur, quin de priOribus Ian* 
turn, non autem de posterioribus , Epiphanii testi- 
monium git accipienduro. 

Lardnerum secutus alia plura congerit Heraan- 
nus Yenema, quibus Epipbanianum locum enervei, 
atque in senlentiam suam pertrahat, Et prima 
quidem negolium ftcessit viro crilico (95) , quod 
S. Epiphanius epcuxXEou?, circulates^ epistolas nos- 
tras appellet ; verumlamen animum ab hoc scru- 
piilo parumper a vert ens , nondumque deposit* 
Omni cunctalione, elucescere ait, S. Pat rem h$e 
addilo criterio vulgatissimas inntum Corinthiis in~ 



nUi ad Corinlhios geminas. * Nolim enimvero " seriptas in oculis habuisse. Vcreor equidem ne 



viro ertiditissimo luce excidisse. Testatur quidem 
S. !Heronyraus (Oo) , dementis priorem ad Eecle- 
siam Corinthiorum Epistolam in nonnullis cosiibus 
ecclesiasticis lectam fuisae ; at secundum a vete- 
ribwi reprobatam assent ; lanium abest, ut in 
ecclesiis tunc legi consuevisse geminas ad Corin- 
thios epistolas, ex ejus testimonio discamtis.Quod 
autem bac de re doctor maximus, idem quoque 
ante ipsum Dionysius Corinthius, idem eiiam Eu* 
sebius Caesarieosis, idem reliqui antiquLores pro- 
fitentur. Cum itaquc rerto consiel ex veterum te- 
stinioniis, unam, et quidem priorem, Corinthiis 
inscriptam epistolam publice fuisse lectUatam, id 



dictis Venemianis calculurn non adjiciant viri 
doeti, ut quae minus rectc sibi cobaerere videntur 
Ufcunque autem res se habeas, nihil sane prohi- 
bet, quominus vel exiBlimemus, Epiphanii aetate 
apud nonnullas ecdesias in more fuisse posiium 
Cpistoias De u'trgimtate publico legi; vel cum Wet- 
stenio (96) censeamus € Epiphanium ut Ebionaeos , 
non dementis solum, sed etiam Ecclesia aucto- 
ritale premeret, encomium priori Corinthiacae 
Pptstolic tributum, in utramque ad tirgine* trans- 
tulisse. i Quidni autem id rite fecerit S. Paler T 
ratus nimirum episcopi Homani epistolas ad Eccle- 
site universe instilutionem pertinere , quemadmo- 



ipsum profecto Epiphfnius item novisse jure p dum et de priore ad Corinlhios factitatum noverat r 



existimandus : adeoque , ubi non unam Ctementis 
epigtolum, sed ejus Epuiola* circulare* in eccle- 
siis fuisse perleclas aDinnat, de Gorkntbiacis epis* 
toiis ipsius verba nulla pacto accipienda esse vi- 
dentur. Quid quod Epipbanianum teetimonium alias 
omnino ab epistoiis ad Corinlhios respieere per- 
liibelur? In CorLnthiacis enim nulla Samsonis 
tnentio, neque uspiam omnium prophetorum enco- 
mium occurrit ; ut reliqua praetereamus : quae sane 
in epistolift Clemenlinis extitisse, S. Epipbauius 
tuculenter testaiur. 

At inquies cum Lardnero (94). Epiphanium qui- 
dem epistolas dementis una plures aguoscere, at- 
qae in iis non solum de Virginitale scripsisse 



Porro ad reliqua Epiphaniana extenuanda, plura 
congerit idem vir erudilus ; qua? lamen omnia ex- 
pendit ac diluit cl. editor : adeo ut constet, san- 
ctum episcopum Constantiensem , dum verba supo- 
rius recitata perscriberet, in has epistolas Syriacas 
OCnloS intendisse^ 

XII. Epiphanio Hieronyrous accedat doctor 
maximus , testis alter locupletissimus. Sic igitur 
ille ad versus Jovinianum (97) : Hi tunttunuchi, — 
quo* cattrav'U non necessitate zed voluntas. — Ad 
hot et Clemens successor apostoli Petri , cujus 
Paulus apostolus meminit , scribit epistolas omnt.m- 
que pene eetmonem suum de virginitatis puritate 
contexuiu Agesis nunc, bujusmodi testimonium 



Cleinenlcm , sed etiam Samsonem laudasse, ipsum jy expendamus. Tria in eo sunt probe notauda, I. Ad 



proiitert : quod ulrumque in epistolis Syriacis 
consptcitur, desideratur autem in Graecis. Hinc 
la men nemo jure colligat , judice Lardnero , Epi- 
pbanium de priorihus staii m inteliigendum : cum 
enim oeutra Corintbiaca epistola iniegra ad nos 
pcrvenerit » fieri potest, ut Samsonis mentio inter 
ea qus in iisdem epistolis desunt, maxime vero in 
ftecimda, occurrerit. Nx, qui rationes suas ita sub- 
dueii, operam ludit. Quid quaeris? nulius conjec- 
ture iocns, ubi res ipsa clamat. Quaecunque de 
C!ementis episiolis refert Epiphanius, in primis 

(95) De wr. H/mlr., cap, 15* 

(04) Lardner 4 dissert, upon the two Epist. , 

p. a*. 



eun uchos spmtuaUs et . evangelicos scripsisse 
€lementem asserit sanctus doctor. II. Non epistolam, 
sed epistolas iisdem inscriptas ipsum exarasse t&- 
statur. HI. In bis episiolis omnetn pene sermonem 
tuum de virginUatis puritate ilium contexuisse tradiu 
Quae quidem adeo sunt maniresta, ut nullum su- 
persitdubium quin de nosiris epistolis sint acci- 
pienda. Quid vero ad haec eruditi viri modo lau- 
dati? Exislimant nenipe Hieronymum hie animum 
inlendisse in seeundam ad Corinlhios epistolam , 
ubi forte de virginiiate Clemens prolixius egerit 



(95 
(96 
(87 



Epist. i , pag. 6. 

Episl. ad H. Venem., p. 48, 

Lib. I, | 12. 



113 PllOOSMlA VARIORUM. 114 

lis in locis quae nunc desiderantur ; neque enim A servanda. His denique cum Wetslcnio (100) addas 



Integra ad nos pervenit. Quid loquar? Quovis 
equidem pignore contendere ausim, ex tribus notis 
in testimonies flieronymiano ©bservatis,, nullam 
omnino posteriori epistolae Cofintbiacas ; at contra 
epistolis nostris ad imam onirics rite congruere. 
Prima m enim b.-e virginibus fralribus et virgini- 
but $ororibut t id est euauchis spiritualibus quos ca- 
•iravil voluntas, inscripue feruntur. Deinde, non 
unam, sed duns epittolat ad illos niisit S. Clemens. 
Denique in eisdem ontnem pene sermonem de virgi- 
niiatis puritate coniexwL Ubi advertendum-, per- 
quam apposite fuisse locutuoi sanctum Hierony- 
mum : vigitanti siquidem verba usus, ut pbrasi 
Augustiniana loquar (98), atque restriction is vo- 



velim, epislolas quidem Syriacaa pro Hieronynio 
et contra Jovinianura maxime facere : in iis enim 
statuit Clemens (1) , virgmibu$ Sanctis excetlenlio-' 
rem in c&Hs locum datum tri, quam conjugibut 
Sanctis ': quae est ipsissima scntenlia Hieronymi. 
"V'eruin ex Epistolis Gratis nullum suae causae pre- 
sidium quarere potuisset sanctus doctor, ubi 
nullum de virginitate colenda vestigium. Quae 
cum ita se habeant, nonnisi de nostris ad tir- 
ginet epistolis Hieronymi verba intelligenda esse 
noscuntur. 

Sod ecce tibi rursus vir ille doctissimus, cujus 
puulo ante memiuimus, qui ex Hieronymi silen- 
tiu in libro De virit iliustribus, barum EpisLolarum 



culam pene usurpans , non omnem absolute dixit, B supposilionem evincere existimat. i Hieronymus, 



sed omnem pene sermonem de virginitate a Ge- 
nie me fuisse contextual : propterea scilicet, ut 
optime Wetstenius (09), quod in prima epiatola 
cap. 14, agitur de visit and is aegrotis, et cap. 15, 
de aliis officii $ , quse con magis ad virgines 
quam ad conjuges pertinent; in secunda vero 
proponuntuf exempla Mosis , Aaronis et Josus, 
qui eerie in conjugio vixerunt. 

At enim Hieronymug in disputalionibus cum ad- 
versariis, ac presertim eo in libro contra Jovinia- 
num, omnia exaggerat atque hyperbolice loquitur : 
ut proinde baud miretur quispiam, si secundara 
tantummodo epistolara Corinth iacam respiciens, 



inquit, in Calalogo scriplorum ecclesiasiicarum 
Clementem uon negligit, laudatque ejus epistolam 
primam ad Corinlhios : meminit et secondse, quam 
tamen non ab omnibus admitti aQirmat. Prorecto 
non siluissct et geminas alias, si nosset, > Ilias 
utiqoe non omisisset sauctus doctorfsi nossetquo 
tempore libruin De vim Musiribus edidit. Hincnc 
vero earuxn inlegritatem suspectam reddere liceal? 
Cedo, quo demum annoconfecli fuere sive Catalogus 
ille Hieronyruianus,ubi nulla nostrarum epistola- 
ruitt mentio t sive Iibri duo contra Jovinianum in 
quibus eaedem ex nostra sententia laudantur? Scili- 
cet ex ipso lfieronymu discimus ($), librum De vim 



ephtota* fuisse a Ciemenle perscriptas testetur : r iliustribus fuisse absolutura anno Theodotu mind- 



qua est primum Crabii , deinde Lardneri et Vene- 
mae sententia. Esto : consueverit aliquando in dis- 
piitaiionig aestu exaggerare Uieronymus ; non est 
tanten cur hie ipsum non humane , non propria 
locutum existimemus. Pr%terea, epistolas ad eu- 
niukos evangelicos dedis&e Clementem perhibet 
8. Pater. Nuua ergo et bic ilium hyperbole fuisse 
usum ; aut ad eos quo* eastravit non necessitate 
ted voluntas, missam putobimus quae est posterior 
ad Corinthios? Quid quod Hieronymo- consentieus 
Epiphanius, testatur circttlaret epittola$ eumdenx 
mis&itasse Clementem, in quibus virginitatem edo- 
eel? An vero sanctus quoque Constantiensis epi- 
acopus exaggerasse dicendus? Fac denique in re- 



pi* xtv, hoc est anno Christi 392.Patel praterea ex 
eodem sanclo doctore,' libros adversus Jovinianum 
post hunc ipsum annum prodiisse : siquidem in 
corum primo, num. S6 operis De vim Ulustiibu* 
meminit. Quare, anno minimum S93, aut serius 
fortasse, contra Xovinianum scripserit S. doctor. 
Nihil igitur mirum, si de quibus loquitur Clemen- 
linis epistolis in iis libris, eas in Catatogo prater* 
ierit. Gut ita demum, inquies? quia videlicet in 
prologo ad eumdem Cataloguni querilur ipsemet 
Hieronyraus, pleraque tunc sibi fuisse incompcru. 
Neque enim, ait, de his qua non tegu notse jiotui; 
et quod a,iiu forsitan sil notum, mini in hoc terra* 
rum anguto fu&it ignotum. Quid porro, si sanetis> 



Ijquis quae exciderunt posterioris Epistolaj Corin— D 5 imu » doctor in subsecutis, libris plura memoTet 



thiacse, fuisse de Virginitate loculum Clementem ; 
at quocaodo, sodes, in ea qu* supersunt quadrent 
Hierany mi verba, quibus afllrmat in iUls Clemen- 
tinis Epistolis omnem pene sermonem fuisse de vir- 
ffinitatte puriiate contextum? \bi namque potissi- 
roum pleraque oecurrunl de Christo Deo, de 
?ocationis Christiana; praestaniia » de mundi con- 
iemplu, de cerlainine spiritual! r de earn is resur- 
reettone, de bonis promissis, etc,, paucissiraa vcro 
de castitate ingenere 9 omnibus etiam conjugalis, 

- 

m) Aug.,in Joan , tract. 120, § 2, Opp. I* II! , 
part, ii, col. 804. w 

(99^. c.,pag.40. 



tractatorura ecclesiastjcorum opera, quaa dum eo- 
rumdem reliqua in Calalogo recenseret, omisit?An 
vqro Hciiii.1 reputanda opera ilia, eo quod eadem in 
Calalogo pnelermisisset doctor maximus? bno vew>. 
nemo jure non dixerit cum ipso Hieronymo, ilium 
nempe qua tunc non legerat, nosse non potuisse t 
tjuodque m illo terrarurn angulp, in solitudine Be- 
thleemitica , et anlea (u\eratignotum> postea comper* 
is.se- Agedum, uno vol alt&ro exemplo rem adstrua* 
mus, 1. Memorat Hieronymus in epislola 71, ad 

(100) Epist., pag. 34. 

(I| Clem., epist. I De virgin., *af . 4. 

(S) De vir. tltustr., in prolog, et cap. 135. 



MB AD S CLEMENTEM I PAPAM U« 

Lucloium n. 4, Hippolyii Paruicnaia opuaeulum A nunc strictim salteto proponere, nostra inleresse 

Contra Gtntes, cujus nulla men t to in Catalog o cap. 



61. Haad equtdem miror: in eo enim recenset S. 
doctor Hippolyii litros quoe repent, ut ipse testa- 
tar: ab eo autem posiea repertum opus illud apo- 
logeiicum, indical annus 397, quo scripts fertur 
eadem cpisiola. II. Id prafatiune ad librum mil, 
in Isaiam, Dionysium Alexandrinum librum coni- 
posuisse tradit contra Irenaeum Lugduneiisem epi- 
scopum, chiliastici regni assertorem ; quem tamen 
omiuii in Catalogo aap. 69, licet ibi ejusdem Dio- 
nyaii operum receiiSionem longe accurataro insli- 
tuat. Cujus silentii ratio ea deinura est, quod com- 
men tarn ilia quinque post annos fuerint elucu- 
braia. Ncque enim assenliri possum Yalesio vjro 



existituamus. 

Prim urn igimr in bis episiolis Syriacis nonnul* 
l3s sentemias perspicirous. quas pane 2'j~c\z^A 
Gracsc pariier exhibenl. Unum aiterumve speci- 
men Recipe. I. Legimus in Epist. 1 ad Corinth. 
cap. 27 : Hac igitur spe animi ncilri ad cumadsiriu* 
aantur, qui: ftdelta ear in promissionibus.— * Qui ne 
ment%amurpracefit t mulfo magi* ipse non mentietur ; 
mkU quippe Deo imposMbile, prteierqnam menliri. 
Sic plane in epi$t. 1 ad virginet y cap. 4 : Desiderat 
spera promisiam ei pr&paratam et posilam in catis a 
Deo, qui pTonmit ore et non memitur. Uirobiqoe 
scilicet Paulum aposlolum, ut assolet, iraitalur 
Clemens; apud quem eadem phraaia occurrit* 4 : 



docjisfiimo.cenaenti (&)S. doctorem minus recte in B Ut per duat res immobile, in quibus impossible 



Irenaeum tran&ferre, quae adver&ut Nepotera episco- 
pnra j£gyptiuin Dionysius litteris tradidii. Siqui- 
dero in Catalogo diserte perhibet Hieronymus, sio- 
uti ante ipsuni et Eusebius, duos iibrot edidisse 
Dionysium ad versus Nepoiem : in praefatione au- 
tem ad lsaiara 1. c. eumdero. Dionysium librum 
evnlgasse adversus Irenxura assaverat. III. De 
Pierio f Ecclesiae Alexandrine presbytero, verba fa- 
ciens in Calalogo cap. 76. S. Pater, ejus tracta- 
tum de propbela Osee tantummodo nominal : in 
epiatola vero 49, num. 5, 'sub iinera anni 393, 
Pammachio inscripta , ejusdem Pierii amplissimum 
commeDtarium in Epislolam I ad Coiinthios col- 



est menliri Deuro, fortissimum tolatium habeam%$ 9 
qui confujimus adlenendani propositam spem. II. In 
Epist. 4 ad Corinth. , cap. 4, ita scribil S. Pater : 
jEmmtattQ effect t, ul Joseph ad mortem usque per- 
aecntionem sustineret, etin aervilutemaddiceretur, 
Eadem loquendi ratio in epist. 2 ad virgln* t cap* 
8 : Nonne putchritudinem hu}u* casti et recti (Joseph) 
concupivit muiier? ut in concupiscentia cum nan *e 
subjiceret et inclinaret ut faceret tibidinetn et volun- 
tatem ejus, in omnem afflictionem et in omnem cru- 
ciatum conjicerel virum justum usque ad mortem. 
111. In epist* 1 ud virgm. laudat Clemens oneranoi 
imitantes Patrem et Filium et Spiritual sanctum. 



laudat. 1?. Ptteierraittit in Catalogo, cap. 129, r Ouibus aflinia ex alio ejusdem CJeraentis loco pro- 



DidymiGommentarium in Psalmos; cujua tamen 
meminit m Epistola i ii, n. 2o t anno 404, ad Au- 
gusiinura miss a. Dies me deflciet, si omnia recen- 
8 ere velim quae veterum ecriptorum opera prius 
omiasa in libra De viris iltmtribus, in aliis postea 
lucubr&tlonibus Hieronyroianis enuniiantur. Verum 
satis base suruo ; ex quibus lis omnis dirempta 
esse videtur. 

Ne qui& autem putet bis duobus tantummodo an- 
tiquis Palribus Epistolas de quibus agimus luisse 
penpectaa ■ siquldem et alios Yetustiores ilta&haud 
ignorasso comperimus er plerisque locis parallelis 
Juatini martyris, Clementis Alexandrini, Cypriani 
atqne insuper ejusdem Kieronymi, quae diligenter 



ferl S. Basilius, Bic inquiens (5) : '0 KX^|fiqe 

iTiaou; Xptatftci xa\ t6 Uveufxa x6 iyiov. » Cie- 
mens simptkiua :*Vivit t inauit, Deus, et Demi' 
nut Jesus Chrutus, et Spiritus santtus. i Alia 
ejustnocJi haud pauca in promptu erunt Epi&to^as 
Corinth iacas ac Syriacas attenxe legenti, casque 
sedulo invicem conferenti; quibus proinde rcferen- 
dis 8upersedemus. Hie taroen illud solummodo 
rursum subjicere placet, qnod et viro doctisainid 
(6) superius protulimus : < Quo singularior, ait, 
est senleniift iterum prolata, eo aptioc est ad per- 
suadendum, epialolaa in quibua paritcr laadatur, 
ab uno auctore proficisci. Unum enim eumdemque 



conquisiu eregil ad Clementina laudatus WetBle- p locum, ubi sese o&ert occasio, ab eodem ycriplorer 
nius (4). Et ea quidem bic degcribere libulsset. 
Verum pro instituti nostri ratione satiua duiimus 
ilia pratermitiere, ne loogiug qu am par git cicur- 
rat or alio. 

XIII. Quandoquioem vero pneter argument a ex- 
terna e veterum testimontit uaurpata quse ab obje- 
ction Ohm bactenus pro riribus vindicarimus, pra- 
ato sunt quoque interna quibnd earumdem episio- 
larum integritas toagia magisque confirmatur ; e a 



in eodem opere, quanto magis in diversia, iierato 
citari quid roirum ! » 

Delude scribe ndi, eien^pla in medium produ* 
cendi, et ratiocinandi metbodua, eadem' omnino 
utrobique perbibetur. Verbi cauaa, in epist. I ad 
Corinth, T capp. 4-12 el alibi passim : Recurramus, 
inquit, adenines generationes. — Fixis oculis tot 
intu-earnvr, qui magnifies ejus glorias perfette ser- 
vierunL Sumamus Enoch, etc. — Sed ut velera 



(5) Ad Euseb. H. E. f lib. vn, cap. S4. 
(4) Wetaten. f Epist. ad H. Venom. , paflg. tO&eq. 
ot Bihlioih. raisop., torn. 1, art. 8, p. 36£>. 



(5) De Spir. iomI., cap. 29, § "34. 

(6) Coutanl., Episf. Jtotn. poutif., pag. S9,| 5. 



117 



PK0CEM1A VARIORUM. 



m 



txentpla retinqua-mus, veniamu* *4 proximo* aihle* \ aliaque plura, qua in solerlis lecloris Oculos ge~ 



tas % et sipctili nosiri gencrosa exempla proponamttt. 
ilabes aulem simiUima et roaxime gemma in Epist. 
2 flrf tiirgin. capp. 7-15 : Consideremus igitur, 
fm're$i et videamus quomodo conversati fverinl omnes 
pattes jusli tota tempore htbitalionis rota? sum : in* 
qniramus et scrutcmur a Lege ad Novum Teslamen- 
l HrHm — Et ne iiitiiis iongum faciamus sermonem 
nostrum, quid dictum est de Domino J esU ChtisloJ 
Ipse Dominus cum duodectm dnciputis* etc. Scili- 
cet, mos erat Clementi, sacs-arum Scripturaruro 
■slutfiosissimo, ex utriusque Foederis paginisptera- 
qoe exempla desumere, quae iusiiiuto suo snraroe 
congiuentia perapiceret : quod quidem in utroque 
Epistolarumpari, eodeni plane tenore, satis aperte 
raciiiatiiui cernimus. Et hie quoque, ut s#pe alias, 
aposiolo Paulo constanter adliaerel: qui primum 
te patriarcharurn et prophetarum gesta Hebneis 
ante oculos ponens, eos ad fidem retinendam ad~ 
horiatuc; deinde proposilis Christi et sanctorum 
eiemplis, ad tolerandas passiones , ad pacem, eon- 
cordura et sanctitalem servandam illos allicere 
siudet, ita demum oralionem concludens : Ideotjue 
et Tios tan tarn habentes impositam nub em testium, 
deponente* ornne pondus, et cirevmstans not pecca- 
turn, per patkntiam eurratnus ad propositum nobis 
certamen. 

, Meque eiiam omittendum putamus unum vei al- 
teruni styli indicium, hand quidem exiguum, quo 



mioa proTsus sive in Corinthiacis site in Syriacis 
incurrunt. Ad haec, mores fere apostolici, simplici- 
tas, modestia, frugaiitas, beoignHas, et csetera. Una 
verbo, utrumque epislolarum par vivam demen- 
tis imaginem referre, ac lantum non spirare com- 
perilur. 

X!V. Superesl ut illud quoque diluaraus quod 
vir erudiiirg s*pe laudalus ingerere haud veretur. 
Nimimm, inquil (7), « auctor ae ipse virginibus fra- 
tribus adnumerat (8), et suura exertplum illis in 
omni oonversaiione imitandum propooit.Quod qui- 
dem factum historicum, si censorem bunc audias, 
a dementis persona esse videtur'alienum : quiii 
et cum ipsius dementis confessione consistere ne- 
B quit; si qua? in prima persona in epistola ejus ad 
Corinlbios efferunlur, ad ipsum quoque referre, ut 
oporiet si nihil obslet, liceat. Loquitur aulem, stib- 
dit vircriiicus, deuxoribu* et liberit nottrh, cum 
dicit (9) : Uxores nostras ad id quod bonum est 
€orrigamus; — tiheri nostri discipline Christi for- 
ticipes sint, etc. Cui nescio, tandem eoneludit.num 
quid roboris addat + quod Clementi adjungatur 
Grapte apud Hermara (10). Cujus rei melior reddi 
vix posse videtur ratio, quam quod Crapte fiierit 
Ciememis uxor.* Haetenu s cruditus Yeneraa : et 
quidem satis belle. 

Nolim equideni virum clar. in cxlibatura eCcle-. 
giastieum iniquum suspicari. At illud ipsi condb* 



magis adbuc id quod intendidius, confirmatiir. En nandum minime reor, quod suae senlentiae tim 



illud ex epist. 1 ad Corinth, cap. 3: Uinc f inquit, 
osmulaiio, invidia , conttntio, seditio t persecutio y 
commotio t betlum et raptiiitas manarunt. El cap. 35 : 
ISos igitur sumrno studio contendamus in numcro 
exspectaniiuni eum reperiri^ —~ abjicientes a nobis 
omnem injusiitiam et iniqu'Matem, ew/tritiam, conten- 
tions, matignitaleset [ramies, svsurros et obtrecta* 
ti<met f odium Dei, superbiam et o$tentationem f ina- 
nem gtoriarn atque umorem vanitatis. Confer 
kta* si placet, cum bis quae leguntur in Epist. 
1 ad virgin, cap. 8 : Qui vere fiUetes sunt* ait, et 
spiriius Christi habitat in ipsis, in ittU non potest 
esse cogitaiio carnit ; quwett scortatio, irnptidicilia, 
impuriiQs t idotolatria t veneficium, immkiiia, invi- 



addere cupiens, nobis obtrudat velut dementis 
Romam leciionem, qua Alexandrine erat adscri- 
benda. Rem paucis aitingimus infra (11) ; quam 
tamen biQ pertractanda;n v coonnenlum Veuemia- 
num flagitat, non postnlat Sic igitur S. Clemens 
(4$) : Tie Yuvalxac fj (xwv liz\ xb 4ya86v 6top8a>ow{ic9tt. 
— T4 x^xva u[wl>v tijc fev Xpccrtcp -nacfefa*; jtstaXafi- 
£av(iT<iKXsv. Id est : Uxores nostras ad id quod bonum 
e$teorrigamui,^-Filii vestfi discipline! Shritttparlici- 
pes sint. Ita cofigtanter codex ms. ei quo uno Cle- 
mentina epistola fuit ilesumpia. Haud sane me 
fugit, apud Clementem AleXandrinum (13) qui et 
Romano integrum paene caput illud 21 exscripsit, 
legi xA -rexva f][xwv. Sed non est demum cur Cle- 



plia, contentio f ira t rixa, divisio, zelus , etc. Nonne D menlem Romanum ex Alexandrino emenderous, 



Clemens utfobique se ipsum prodit?. quippe Cle- 
mens, inquam, scripiionis Paullnx cbaracterem 
ubiquefere imitatus, cum bic turn illic respexisse 
vldetur Rom. i, 29-31 ; Gat, v P 10-21 ; /' Tim. vi, 
4-5 et 11 Tim. m, 2-5. 

His addas veLim So^oyfav, median, inter epi~ 
stolam, more itidem Paulino, usurpatam : verbo- 
rum Cftpiam ex divinis Litteris passim derivat&m s 

w Ilebr. xi el xn. 

fi\ Venem., epist. 2, pag. 87. 

{*) Clem., epist. 2 ad Virj., cap. 10. 

(9) Epist. 1 ad Gar.* cap. 21. 

(10) I'atL lib. t, vis. 2, cap. 4. 



vimque inferamus codieis ms. lectioni cum clar. 
editore PoUero, ac Davisio ipsum secuto : eo vel 
maxime quod nemo nesciat in more positum fuisse 
Clementi Alexandrino, in auctorum loci* descri- 
bendis alia contrabere, alia tollere, alia interpo- 
nere atque pro arbitrio mutare, omnia uno verbo 
sibi permiUere : quod et hoe .ipso in capite licenter 
nimis exsequituT, ut apud Wottonum videre est. 



(11) Vid. not. meatus* epist. 1 ad Corinth. 

(181-L.c. 

(15) Slrom., lib. i», cap. 16, p. 612, edit. Oxon, 



lit AD S. CLEMESTEM 1 PAPAM. 120 

puid^aarii.ioqiiieslEslorscripseriLCIemeflgTi A aC^v. iQuisergo inter wgenerosiisT qui s misery 

corsTquis charitalisplenus? dicat: Si propter raes'e- 



xixva dpjiv: at ipsum x&q yuvalxaf *jja&v scrips isse 
liquet : quod utique ad Venema sententiam con* 
Urroandam satis est. N#, qui sic sentiat, minus 
aitente Clementem Legeril. Siquidem, quod scri- 
pserit S. Paler tic yuvalxa^uxiv, in causa iuit ver- 
bum 5top0o)9co(te6ct ; ut sernioni paulo ante in pri- 
ma persona instUutO, IvrpaTOOfxcv, alSssfiaipev, tt- 
jifjawyxv, i?aiScutf(au£v v senientia congrueret. Cum 
autero moxaliud loquendi genus usurpet, scripsisse 
omninocensendus est ~i ^xva &|au>v : perinde ac si 
ab oration is cursu abreplus, quod modo scripserat 
minus ftibi consentanee, uxores nostras eorrigamu$ f 
emendare voluerit;adeoqueslyluui slalim casiiga- 
lius exacuens, doceutisque dlgnitati prospiciens, 



dilio, et discordia, et schismala ; disced©, abeo qu<y* 
cunque voluerilis... Qui hoc feceril, sibi magnum 
decus in Domino comparabil, omnisque locus eum 
suscipiet. > Quibus sane verbis nemo non videt, 
bortari Cleinemem CorinLbios, ut eliainsi Justus 
quis inter eos fuerit, atque immunis a schismate, 
quin et omni virtutum genere ornaluft; jurL tameu 
suo cedat, ut Ecclesiae Corinthians tranquillius 
inde co-nsurgat. An non igitur Glemenli mire con- 
ciuit Epiphanius, dum ait ipsum iia fui3se locu- 
tum , -v.z\ louxo cruu.GouXsvQvca ? Hinc immerito 
insimulanl sanctum ilium' Con&Untiensem episco- 
pum Tborndicius (16) et Biirlonus (17), quod Cle- 



orationem permutat, atque, filii testri $uscipiant 9 B mentinam sententiam baud sit asseeutus. Imme- 



convenieulius rescribit. Reliaenda igitur proba le- 
ctin ma. codicis Alexandria, ac procul amandanda 
de Grapie dementis uxoro bine crula conjectura 
viri eniditi ; qui Cotelerianara versionem a Cleric© 
recensitam sive mendosam sive infidam exscribere 
maluit, quam textum ipsum consulere. 

Sed nun dum dimittendus Hermann us Venema, 
Pergit vircrilicusl ci, quo-probet allata verba esse 
accipienda velut a Clementede se ipso prolata, haec 
■ubdit : c Licet nomine Ecclesiae Bomanas, ipse 
tamen epistolam scripsit, et ad se subinde expresse 
digiiuui iatendit , uti in verbis (14) ; Si propter me 
•udifio, et diicordia, et *dii$mal* t disced*, eAto : 



rito item ex ejusdero S. Patris verbis , Clemenlii 
abdicationem confirmare nitunlur alii inagni nomi- 
nis viri. 

At potiori jure nolandus H. Venema, qui eo po- 
lissimura nomine Epipbanii auctorilate abutitur, 
quo nimirum conimento guo de Grapie Clementis 
uxore fundamentum praejaciat, iuil!o innixus vete* 
rum testimonium quin e contra obnitente scripto- 
rum antiquorum fide. Nam, ut Ignatii Epistclarum 
interpolatorem omitlamus (18), quern unum no- 
vit hie censor, vetustiorem adhuc habemus fleco- 
gniiionum scriptorem, saeculo u desinenie, cujus 
haKsunt verba (i9) : Ego Clement in urbe Rom* 



fieri, Epipbanius statuit(15).> Operam ludit cen- q natus, ex prima wait pudtiitias studium gguuQxte 

postea turn CUmeniinorwai (20), turn Epitomes (41) 
auctores exseripsere.IUs accedit AUbelmus, quisle- 
mentis virginitatem sive prosa sive carmine cele* 
brasse coniperilur (32). Clemens itaque virgo, si 
fides his aucloribus. Et quidni fides? ait tlociissi- 
puis Colelerius (23). 

Yerum, quid porrode Grapie dicendum? SiHer- 
nice quidem verba penitus introspicias^sentias uti- 
que cum viris eruditis (24) oport&t, ipsam fuisse 
feminani spectatac pietatis, forsitan diaconissacn r 
sive Ecclesis Romans irp£ i6uTt6a, viduam scilicet, 
cut reliquas vidutu juniores atque orpkanos sub vi- 
duarumcura posilos t optimis pneceptis inslilulisque 
itnbuendi naunus commissum fuerit. Cum igitur 



sor isle. Et aegre quidem ferendum , quod non. 
perspezerit lit oculeus totus, Epipbanium Cle-' 

menlis scntenliam non ex ipsius epistola, sed 
ex quibusdam comraentariis in quibus dictum illud 
invenerat, deseripsisse. Sic enim iliel. e. : M-yu 
Y&p iy [ad x&y o^to-toAwv a0>?ou* ^Ava^opTj, faKiy.i, t 
.... cBpftuxv y4p Iv tciJiv i3«ou,v»i(jLattffnorc Toiko 
lyxetiuvov. « Dicit enim (Clemens) ia una Eps- 
stolarum guanirn: Recedo,abeo:...nam in quibusdam 
commentariis ita scriptuin reperimus. > Quid quod 
kpsemet Epiphanius luculenter testatur. quod Cle- 
mens ilia proferens, mannutlU hoc modo con$ule~ 
tail tia\ toutq auti6ou)ieucDv : lantiim abest, ut sar* 
ctus Constantiensis episcopus memorL-e tradiderit, 



Clementem eo loci ad se digitum expresse inlen- D site ex verbis Clementis, sive ex Epipbanii aucto- 



disse,quemadmodum pcaftpostcre contendit vir clar. 
Verunit amen Clementem ipsuinita loqueiitem audia- 
mus : Tfe ovv fev ^Jftlv yewoZoc ; ^i^a-itXa-f/yot; ; %ls 
■jcticXrjpotpoptjuivoc bf&mfi ; sir-drw el 5t' ijti 
«4«w, xa\ lptc» wA «x^ ff l JUI " ra » b^p*p5» 4«£t{tt, 
«( I4v (tofarjrtfi. — Touto * mvtjptfo feautip pi-fa 
x)ioc 4vKup{q>«£pt«oi^a£Ta», xa\ irck t4«oe S£5etat 



14) Epist. 1 ad Corinth., cap. 34. 
(15) Hares, xxxviii, §6. 
\&) Origin, ccclts., pag. 386. 

17) In not. ad Clem. 1*6. 

18) lenat. Epist. ad Phitadelph. Interpol, cap. 4. 
19} Auct. Hecogmt. lib. 1, cap. 1. 

(SO) Auct. Cttmmt. hom. I, cap. 1. 



ritate, suae causa; praesidium frustra qu«rat erudi- 
tus Venema, quin et ipsi obstent turn Eccleaiae 
scriptorum vetustissixni, turn recentiorutn doctis- 
simi ; neque ullum oronino vadem ipsemetpro sua 
sententia in medium adducat : in nibilum abeat 
necesse est Grapte Clementis uxor, quam commi- 
niscilur ; cumque isliusmodi figmento evanescit 



(21) Anct. Epitom, cap. .1. 

(22) De laud, virg.et de iaudib. virainU. can. 22 
(43) Cotel. in not ad Clem, epist. I. cap. 38. 
(24) Cotel. et Fell., ad Herm. m. 2, cap. 4, ac 

Dodw. in addit. ad Pearson, opp. postbum., p.!96» 
et ibit'., in dissert, singul. p. 1 58. 



Hi PROCEMIA TARIOnUK. IS 

quoque illud argumentum hinc desumptum, quo A ciis baud obscoris terborum $&<*&*$[«, yttoggyfe, 

CptXaprupCa, cpt^Q-npwigCa, raparefofai, etc. El scri- 



epistotarum ad tinjines 6inceritaie(U oppugn are 
aggressus est. At de his satis. 

Cttleruin easdem Epistolas Gr?xe primilus exara- 
tasfuisse eolligit el. Wetsteoius turn ex vociuus, 

tv/apto-cta, AawxCa , xfvGvvo?, t6&?» 0"XTJfW» ^iae- 
Gfjxij, i-^cov, a-jTokSd occurrentLbus ; turn ex indi- 



pt» quidem forlasse fuerint non longe a Neroni* 
obilu, dum Ecclesia tranquilla pace fruerelur : in 
Us enim nullius calamitatis aul vexationisChrislia* 
norum mentio. 



EX P. LUMPERI HISTORIA. 

{HUtoria theotogico-crittGa de vita, tcriptti aUpu doctrina SS. Pairwt, etc.; 1. 1, Aug. Vindelic, 1793, in-«t»wO 



CAPUT PRIMUM. 

ARTICULUS UNICUS- — V1TJS S. CLEMENTIS HISTORIA. 



S, Clcmtniis patria #t generis nobilitas. — C'e- B 
mens Romanus sanctorum Patrum, quotquot di- 
stant velustissimus, neqae tino nomine primus, 
Roma e aenalorio genere (25) ortus est. Craca S. 
Petri apud tlenschenium acia etiam Augustis co- 
gnatum fuisse, Neronemque, dum ChrisLianos per^ 
aequebalur, ab illo eapropler abslinuisse testan- 
tur. 

Annxs nathitati$ 9 el ejnt conversio. — Quo anno 
primarn lncoin aspexerit, nemo, quod sciara, pro- 
didit; si lamen coujectare liceat, Chriglo ia terns 
adhucdegente natus ereliqua viUe serie cenaeri po- 
test. Sanclus PauJus in ea, quam ad Philippenses 
dedit, epistola laudat Clementem nostrum ceu apo- 
itolatus sui soctum ct co^djulorem afc| "; in libris 

*■-"* Ad Philipp., cap. it, t. 3 et seq. 

(25) Recenliores critici, levissima ducii conje- C 
ctura, non Roraanum et praeclarissimo naluni ue - 
nere, Bed ex slirpe Judaica prucreaium censenl. 
Primus qui eain invexit novitalem fuil TillemoiUius 
in Wis HonumeistU hitlorim ecderiasiiem , lomoll, 
pag. 149. Exinde vero idem visum Cotitaiilio nostro 
in celeberrimo sno opere Episiolarum Romanorum 
pontificum, lomo I, pap, 11, licet postea $uam mu- 
tant senientiam loco citato, pag. 41. Accessit de* 
muni reverflndissimus dominusftemigius Ceillierius 
nosier, qui lidenier niiuis id aaserere non dubitavit 
in Historic gtnerali auctorum tacrorum et ecclesia- 
tticorum, louro I, pag- »98. Colligi id po$$e ex ejjus- 
demsancu ClememisadCorinlhiosepisloSa capite it 
arbitrabalur, ubi ait : Propter icmulationem Paler 
noster Jacob aufugit a facie Esau fraltissui. Yerum 
haec verba nequeunt vetusiam opinionem elidere. 
Sane illam auclor Libri pontificate* secutus ait : 
CUment natione HoTuanm de region* Gtvtiv monte ex 
patre Faustina. SimiHa babentur in Catalog^ Ro- p 
manorum PontiOcum vetusiinribus : consenlitquo 
Breviarium Romanum ad diem 2o Novembris; de 
illo item aanctufi Eucberius Lugdunensis in episiola 
•d Valerium - Clemens vetutta prosapia tmatorum % 



vero RecogDiEionum, qui &ub Clemen lis hujiis nomine 
circumreruntur, a divo Petro aposlolornm principe 
ad Christum converse esse* eique postea com^p 
fidelis adb%fli&se narratur. Quorum librorum etsi 
non admodum firma sit aucioritas, hac lamen ex 
parte nil inagnopere se offert, cur rejicienda vi- 
deatur. 

A divo Petro epheopus designator. — Cum utro- 
que eerie apostolorum principe Glementem diu et 
familiariter cgisse, a Petro auiem etiam successo- 
rera in pascendo grege Domini designatum fui&«e, 
plerique Tatentur (26). 

Cteto in pontificatu succedit, anna Chrhti 91. — 
Quotusordine Romanam catbedraminsederit, vetus 
et adiwc sub judice lis est; non sedisse tamen ante 



atque etiam stirpe Ccesantm , omni scientta refertut $ 
omniumque Kberatium ariium ptritist-imws ad banc 
justorum viatn tranirit ; ilaque in ea extetknter /To- 
mil, ut Principal auoque aposlotoTum successor ersti- 
terii. His Ddem mininie derogamus, cum ipsius Cle- 
mentis in contrarium producta intelligi possint de 
fidei gratia, propter quam, ut inquit ad Gaialas 
cap. vi PauluH apostolus, Fiiii promi$&ioni& compu- 
iantur in temins. Quid quod Thpnpbilus in suis ad 
Aulolycum libris, lib. in, sect. 35, Davjdem patrem 
seu progemiorem nostrum appeUat? 'Ereewei ck*€i&6 
TcptSyovo^ ^|xwv(e6a^ileua£v)£TT] ft'- Deinde David pa- 
ter nosier regnavil aimdt quadraamta. Nunquid i»Ieo 
Hebraeus episcopus iste Antiochenus? Eodem plane 
sensu cumClementelocutisunuPatrumantiquissimi 
Juslinus M. ( Dialogo turn Tryphoxe 9 sect. 134 I ; 
Clemens Alexandrinus (Stroma turn lib. VI , c. 7 J j 
Tertullianus adversus jlfarcionem , lib- tv, C. 24; 
auctor Exposiuouis in Evang. Luc. que sub Tiii 
Bostrensis nomine rirctimfertur (Tit. Bost. in cap. I 
Lues) Biblioi. PtK, edit. Paris., torn. Xill, pag. 
767 ; Aug. senn. 5» §*, Upp.tom. V r pag. 30. 

('26) Vide Ireiisunj, I. iu, c. 5; Zozim. apud Ba- 
ron, ad aon, 4 J7 r uum. 20, 



123 



AD S- CLEMENTEM I PAPAM 



124 



Linum, quod dims Hieronymus in caput lii Isaise A aliqui rerun! (31) eum ad sehisroa evilandutn. Pon- 



innuit, pro certo jam babciur. (27). Quamvis entni 
a gancto Pctro in episcopum sacralus, et successor 
designates fuerit, honorem nihilominus el tunc n>o- 
deslc recusasse, ei post S. Jacob! obitum S. Lino 
ullro cessisse, traditur a Baronio, cujus sententiam 
coroprohanl Natalis Alexander (28), Boilandus, Cole- 
Icriuset Tillcmoiitius. Quod, ut Nalalis Alexander 
ait loco citato, c pesstmum poster is exempt um prac- 
beri animadverteret, si ex vi ordinationis et desi- 
gnationis, de se factoe a S. Petro (quantumvis justa 
esset) exerceret ponlilicium ; quia fulurum pncvi* 
debai, ut si ponlifici lieeret sibi designare succes- 
somm, plures in catbedram Peiri subvecti, sed 
Petri vestigia non secuti, relationem camis el san- 



lifieia dignitate se abdicasse, et longe post obiisse ; 
verum id omni penitus dubitatione non vacal. Quid 
autem in re adeo obscura tricisqiie chronologieis 
implexa vero propius accedal, lector is arbiiriuw 
eslo : mibi animus inclinat, ut S. Irenseo ceu lesti 
omnium amiquissimo, uee longe a Houianis posito, 
quia in Urbe ipsa versato, subscribam, et Clemen* 
tern, non ante, quam post Linuni et CSeium, vel ul 
Irenseus babe!, Anaclelnm sedisse censeom. 

Res ab eo in pontificate gestce. — (Jno tempore 
Ecclesise prxerat, duo potissimum cgisse roemoia- 
lur. Laborante diro sclusmale Corimhiorum Ec- 
clesia* scripsit egregiam hodie adhuc super si item 
epislolam, qua lalcis in presbyleros eliam Sanctis - 



guinis. non Spiritus sancti afllaluin attenderent.... ® slinos insurgentibus. suasit paccm, muluamque 
sicque summum Ecclesiac sacerdoiium ab online 
Mefchisedech in ordinera Aaronis decideret, nee 
dignatio cceleslis gratiae, sed carnalis successio 
generarelSacerdotem. : 

Sanctus Irenaeus (29) enum*ransRomanos ponli- 
fices qui ad sua tempora floruerant, tertlo post 
sanctum Petrum loco Ciementem ponit. 

Pariler Eusebius (50) et Epiphanius (31) sentiunt : 
ex adverso sanctus Augustinus (32) Clementein 
Line* immediate successisse testatur : quern ordi- 
»em Jn nuraerandis Petri succcssoribus lenent eliam 
eanetag Optatus Milevitanus (33),Chronicon quod 
Damaso vulgo tribuiiur, et calaiogus vetus Rom. 



concordiam. Negotium istud ex sententia perfect! 
sanctus Pomifex. Alteruro, quod septem urbis re- 
giones in notaries lotidem pariilus sit, qui in gesia 
SS. martyrum inquirerent, illaque ad postcros 
scripiis commendarenl (35) : bine etiaro percipi- 
mils, quantam diligenliam ab ipsis iucunabulis 
Rom, Ecclesia adbibueri! in colhgendis martyrum 
fastis. Ingente Christianas rei detiiinento acta lisec 
sub Dioctetiano,e fundo religionem Christianam 
convellere laborante, flaramis perierunl, ita ut 
paucula hodie genuina venerandae antiquitatis mo- 
numenta retiqua sint. Promeruit et ipse Clemens 
eisdem fastis adscribi. 



pontificum e ms. codice reginae Suecise ab liagio- p Uar'tyrium sancti dementis, ejusque <>6f/iu. — 



graphis Belgis in Maii Propylseo excusus. 

Pneier pugnantia adeo lestiuioma, non desnnt 
sixe utrique ex his opinionibus difficullates; poste- 
rior inde tamen gravissime premitur, quod fasti 
Ecclesia* vetus Roroanorum traditio, et plerique 
catalog! Rom. pontif. sanctum Ciementem martyrio 
coronalum asserant imperante Trajano, aique adeo 
$ub initio saebuli ii; quamvis neque Linum pEus 
quam xn f neque Ciementem ultra decern annos 
sedisse quisquam tesieiur, a Petri autem martyrio 
usque^ad Trajani imperium m ut minimum, annos 
fluiis.se cojistet. DiOicultate bac ut se eipedirenl, 



Etenim in Chersonesum Tauricam relegatus (Tar- 
tariam minorem vulgo appellant) cum doctrina et 
miraculss oinnes Incolas convertisse! ad Christum, 
jubente Trajano in mare demersus fuit anno h Ch, 
400, Trajani III. Haec ex actis, quae in manibus 
versantur hodie, eruta sunt; merito tamen a Yiris 
gravissimis, Pearsonio pnecipue, in dubium revo- 
cantur, quemadmodum inferius singulari articulo 
ostendemus. Sunt, qui nnnime violenia morle de- 
cesstsse divum Ciementem autumant. Sic Euse- 
bius (3G) et sanctus Hieronymus ejus mortem nulla 
de martyrio mentionc instituia commernorant. San- 



(27) El Clemens vir apostolicus, qui post Petrum 
Rom. Ecclesiam rexit, scribit ad Corinthios, etc., 
opp. D. Hieron. noviss. edit. Venet., lom. IV, p. i> 
<ol. 612. 

(28) In Hut. eecL sseculi i, dissert. 13, pag. mini 

(29) Fundantes igitur et instruentcsbeati apostoli 
Ecclesiam, Lino episcopatum adininistrandze Eccle- 
giae tradiderunt. Succedit autem ei Anacletus; post 
eum tertio ab apostolus episcopatum sortiiu r Cle- 
mens. S. Irenaeus I. m Adv. Atrres., cap. 3, pag. 
mihi 176, edit, noviss, Venetse de anno 1734, 

(30) Hist. eccLt I. in, c. 15, ait: Anacletus ex- 
actis in episcopate annis xu Buccessoum reiiqait Cle- 
mtnUtn. Vide eliam ejusdera iibri c. 4 et21, edi- 
tionem Valesii Taurinensem pag. 82, 95 et 9&. 

(31) ftoma? prims omnium Pelrus et Pautus apo- 
s-ioli pariter atqu* eph-eopl fuerunt* indc Linus, turn 
Ctetust poithmc Clemens. Epiplian. b3eres.-27, c. 6, 
pag. 107, edit. LipsiensisPelavii, vulgo Colonicnsis* 



D (52) Petr& tucccssii Linus, Lino Clemens, dementi 
Aiiacteius, Anacteto Evaristus. S. Aug.,ep. 53 ad 
Cenerosum, 

(33) Cathedra u?ia esf, $edit prior Petrus, cui swe- 
cessit Linus t Lino Ctemens f Clcmenti Anacieius. D. 
Optatus, lib. ii. 

(34) D. Epiphanius bseres. 27, c. 6. Hen&cbenius et 
Papebrochius in Maii Propylseo. 

(35) Guitelmus Burius in sua Rom. pontif. no- 
litia adjicit, ilium insuper vestes in missa adhi- 
bendas sacerdotibus prsescripsisse, el ut mappae 
lineae. quas corporalia vocanms, in peculiar*! vase 
Iavarentur, statuisse; sed id e coiumentiiia Cle- 
men lis ad Jacobum Episiola Burius deprompsit. 
Consecravil hie sanctus Pontifes, geininis mense 
Decembri ordinationibus, diaconos duos, presby- 
leros decern et episcopos quindecim. 

(36) Eusebius,H. £., I. in, c. 54; Hieron. in Ca- 
talog, c. 15. 



tTo PROOEMIA VARIORUM. tM 

ctus Irenseus (37) vero Poulifices usque ad Eteu- A Observandum autem csl cum CL Rcmigio Ceillie- 

rio (40), martyris appellationem saepe iis tributam 



ihcrium reeeoscns, eorum quemquara rnariyrium 
passum praler Tclesphorum baud significat, Ru- 
fiuus(38)tantum sanctum Clemeolem marLyrem ap- 
pellate aitque dc oo Zozimus (59) Ponlifex, lantos 
en m in veritate noscenda progresses fecisse, ut 
fidem a sancto Petro acceptani et populo traditaio 
martyrio consignaverit. 



fuisse, qal aliquid pro Christo passi fuerunt, UccC 
cruciatibus inierempti lion fuisseui; atque base 
fuisse ratio videtur, qua Ru linns et Zozimus san- 
ctum martyrem appellarunt, qui, cum Ecelesiamj 
s&vienle Domitiani perseculione moderalus futsset, 
ab ea immunis omnino non fuerit. 



C4PUT II. 

DESCR1PTIS S, CLEMENTIS PRIMI ROMAN I PONTIFIC1S. 



ARTICUL15S I. 

»E PRIMA Eit'S AD CORINTH10S PERSCRIPTA EP1STOLA. 

Sanctus Clemens Romano? Ecctesice nomine scri- 
psit.— Inter multa, qua Clementt nostro tribui so- 
lent opuscula, una est Ecclesiae Romans nomine 
ab eo ad Corinlhios epistola, qus pro genuino illius 
fetu certo laudari possii. Iliam coiamendant Ire-* 
nxus(41), Dionysius saiculo secundo Corinlhioruro 
episcopus ia sua ad Soterem epistola (44), Euse- 
bius (45), Cyrillus HierosolyraUanus (44), Epipha- 
nius (45) aliique complures (46). Scrtptam Epi&iolam 
illam nomine Romaua* Ecclesise docet divus Iliero- 
nymus (47). Ea siquidem aetale epist'opi nihil ion 
consulta Eoclesia sua aggrediebantur. Pneterea 
cum scbisma, quod Corinlhioriiin Ecclesiam exagi- 
tabat, tollcre consiliuui esset, universa Romana 
Ecclesia majus pondus, quam solus Episcopus apud 
eos babitura esse vidcbalur. 

Qua? ejus scribendm occwq?— Epistola bagc, ut 
est a nobis admonitum, occasions scuismatis, quod 
per ea terapora Corinthiorum Ecclesiam vexabat, 
conscripia fuit. Scbisma vero illud ex invidia quo- 
runidani in eos qui dignilates et munera obtine- 
bani, conflatum fuit; unde inftdeiibus Jesu Cbrisli 
religionem biasphemandi ansa data est. At cum 
Corinlhios ipsos schisiuatis sui puderet, ad Roma- 

57 L. in, c. 3. 

58 De orw., lam. I t paf, 77«. 

58 Tom. IV' ConciL Mansi. col. 350. 

40 Tom. 1 des Auteurs eccU^iastxques » pag. 599. 

(41) Sub hoc ergo Clemente dissensione non modica 
inter eon, qui Corintki ettent, fratres facta , scr'tpsit, 
oicar est ihrncc, Ecctesia lucutentUsimam ephtoiam, 
Irenceus, I. in, c. 3, n. 5. 

(42) Uodie sacrum diem Domimcum transegimus, 
in quo epistolam vestram tegimus. quatn qui&em per- 
petuc deinceps tegentes^ perinde ac priorem iliam 
nobis a Clemmle scriptarn Epistolanti optimis pr&- 
ceptis ac documents abundabimus. Apud Euseb., H. 
£- L iv, c.43. 

(43) llujus ifjitur dementis exstut Epistola a no 
eom-ensu. recepia, eiimia prorsus, Qtipu mirabiiis; 
auarn nomine Ecclesiee Rotnmm ad Corinthiorum 
EccUsidhi scriptil. Ha tic in pleritque eccUiiit et 
nostra, el superiori memoria pajam recxtari consiie- 
tisse eomverimus. Euseb., H. E. ? I. in, C. 16, 3S; 



B nam Ecclesiain scripsere, quasdam quralioneg 
proponenies. S. Clementis animum scbisma istud 
ufBigebaL plurimum, cupiebatque tanto maloob- 
Yiarn ire: vorum Cum Roruani ipsi aliis mali& ja- 
ciarentur, promptam illis opem ferre cequivit. 
Doraiiiano luiein ex^tincto anno 95 rebusque Ro* 
manis major! in. Iranquillitale collocatis, sanc4ua 
Clemens tempore usus, Goriathiit tandem re- 
scripsit- 

De 'hoc epistola judicium. — Geleberrima eat r 
quod omnes norunt eruditi, qua prior Corirtthiii 
inscribitur, epistola: tx^Vtorirn) ypay^, putenii&sima t 
seu ut Yalesius vertit, luculencissima scripture, dicta 
a S. Ireiueo (48) ; 4icwxo^l» \tsr(ida['U xa\ ea-j^iidCa, 
magna el admirabiliti, ab Euscbio (4a), atque adeo 

C lantum non cauonica. Earn apud omnes auctoriu- 
tem oblinuit, ut pcrinde ac reliquae aposLoiorum 
epistola? publice aliquibusin ecdesiis iecta fueril: 
quod quidem pnKier Eusebium , Hierouymum , 
aliosque velerts scriptores, tcstatur antiquior Dio- 
i>ysius Corinthiorum episcopus (50). H*c sane pri- 
scum Evangelii vigorem spiral t stylus quam pro* 
xime ad Novuiu Testamentum accedit : res verba- 
que ipsa desumpia in primis ei Epistolis Pauli- 
nis (51). Denique nihil fere in ca reperiri coiitin- 
git, quod prinisva nasccnlis Ecclesias incunabula 

I. iv, c. 43. 

(44) Catecbesi 18, c. 8. 

(45) Haeresi 50» n. 15, pag. 159; et baeres. 27, 
D n. 6, pag. 107, edit. Petavii, 

(46) Vide Origenem, torn. I, edit. Parh<„ 1733, 
pag. 84; torn. Ill, pag. 444; et torn. IX , part, |i« 
pag, 143, edit. Hue tit Colonise, 1685. Clem. Ale- 
land., 1. l Strom., c. 7, lom.t, pig. 339, edit. 
Oxoniens. 1715; et l.w, c. I, loin.. I, pag. 609; 
Hieron. De viris Ufcstr.,e. 45; torn. II, part, it, 
pag. 8505, edit, uo-viss. Venete de anop 1767. * t 

(47) Idem 1. c. Vide etiam Irenaeum Lib. in, 
cap. 5. 

(48) Lib. ui f cap. 3, n, 3. 

(49) If. E., lib. >»|»cap. 16, pag. 95,edit.Tauri- 
nensis. -m> 

50) Apud Euseb., H. E M 1. iv, c. 2T. 
(51) Hate ipsa simililudo, teste D. Hieroinuno (in 
eatftL c. 15), in causa fuit, curquidam S.Clemen* 
tem Epistols ad Ilebraos interpreteni r au|uc etiam 
auctorcm esse existimarint. 



II? 



AD S. CLEMENTEM I PA PAH 



128 



bob fftferat; nihilque, quod drum plane apostoii- A aetaii vieinorum m, ac ne vix quidem fieri potest). 



cam non maxime decsat. 

£ht$\iatione$ v qv& 4c hac epislola mownlw, — At 
qu&mvis hujusmodi venerandum sacra antiquiiatis 
monumenLum a pleriique veiustis locuplelissioiis 
tesiibus, usquequ&queaslruatur; aique simul ac ex 
anliquissimo ins. codice Alexandrino islud in lu- 
cem fuit editum, summo eruditorum fere omnium 
consensu, sincerum omnlno* quantumcunque est, 
agflitura fuerit, reeeptura, comprobatumque : non 
defuere lamen hoc et superiore saxulo, qui vilia- 
turn idem, mireque interpolalura ©bflrmateconten- 
derint. Eos inter prima s tenet Gisbertus Voetius 
theologiae professor in Academia UUrajectina, qui 
varias {Si) adversuS hanc epistolam 4novit obje- 



denique ut sacer codex a corruptions ac injuria 
non tam temporum, quara malorum ingeniorum, 
vindrcaretur, et genuinus ejus sensus in aliquibus 
locis quodammodo obscurus, magisque ab hare- 
ticis obscuratus, egregie illuslrareiur; sicque pro- 
pria verbt divini Veritas- contra falsas quorumdam 
horoinum opinions, heri natas, cm wo inter- 
iluras, firmaretur, in aeternum duralura.j H^ctenus 
vir gravissiimis Grabius. 

Voetium pres&O pede sequentes Eduardus Ber- 
nard us, alque Joannes Clericus (54) hanc eptsio- 
lam a plane improbo, qui dementi Romano innu- 
meras dementis Alexandrini lacinias adsuerit, mi* 
sere fedatam gusdere conati. Utrumqtie porro 



etionea, led plane Jrivolas, et supinam redolenles ™ solide refutavit CL Henricus Wottonus (55). 



negUgtntlam; utl dare ostendit Joachimus Ua- 
derus in prcefetione ad lectoreffl f H&hnenstadiensi 
editioni Epistolx Ciementia prxmissa. Ast nihil 
rnirum, virucn istum, mulue alioquin leclionis in 
recentioribus, epistolam aancU Clemenlis, aliaquo 
ejasmodi ob vetustatem veneranda monumerita in 
dnbium vocasse; cum ipse, ex male praeconeepta 
©piaioee ac odio adversus dntiquam catholics Ee- 
clesiae tiadiLioiiem f optaverii, nullum plane virorum 
apostolicorum scnptura superesse, ut illo ipso loco 
isdicat.sequentibus verbis : Admiramvr tmgularern 
Dei providential*, qum curatsk us ab apostclomm 
dhciptdhy virisque apoitolorum tcecuio jtrozimie, 
aut nihil scriberetur, out nihU consenaretur, et ad ~ 
pester o& manure «, aut saltan nihil ab initio Ec~ 
clesia msque in huuc diem superesset, de quo non 
dubUaretur; aut quod per lineut btattatque t aut 
atium fxemtit Dd exerciium mutilatum non esiet: 
ut soli Scriptures tanto evidential sua constant atl- 
etoritas, iltiqve soli *stet propria incorruptibititat ei 
atemita$m Verum alii ? melioris in bis rebus judicii, 
talibus directe contradicentes, mirantur potius, ac 
merito depraedicant (judice Tiro clarhsimo Gra- 
bio (53)» ainfularem diTinam Providentiam, i qiue 
caravit, ut a sanctorum apoatotorum discipulis, vi- 
rltfque apostoticis, et apostolorum saeculo proximis, 
plura acriberentur, eorumque aliqua sancte ass«r- 
vata ab initio Ecclesue in bunc usque diem super* 



Juyat ipsummot bunc doctissiraum virum hac de 
re dteserentem audire: < lrriti sunt, inquit, bujus 
(Bernardi) conatus: qui enim hoc modo ex. Cle- 
mente Alexandrino arguit, aut euni non probe 
norit v aut mala fide agit; eadern enim raiione ac- 
tum erit de autbentia et fide eorum, qui a Cle- 
mente Alexandrino usquam citantnr, scriptorum. 
Nemo enim Patrum majore licentia est ugus in 
citandis auctoribus, sive sacris, sive elbnicis : cum 
ei in more sit, non Integra auctorum verba semper 
recilare, sed pro arbitrio suo nunc contrah«re, 
nunc de suo inserere, alia oniillere, alia variis 
mod is mutare. » 

< Si ad haec sedulo altendas, agnosces, pie Le- 
etoff, mecum, ex Alexandrino non interpolator 
fuisse, totiea ab Ecclesia primseva celebratam lau- 
dibus, imo et cum sacris Scripluris publice lectam 
Rom. dementis epistolam.t Hsc Wottontis cui 
tamen pneiverat Joannes Potlerus vir el. in animad- 
versionibus ad ClemenlemAlexandr. (56J ubi summa- 
tim quidem, sed acrite'r Bernardi conjeciatiGoe$eii$it. 

Longius adhuc progressus est Joannes Hoshb- 
mius (57) qui dementis epistolam. primam quarta 
suL paite muictandam censet, a capile nimirum 9 
ad SS; sed ne priora quidem decern capita eo ju- 
dice ab interpolatione sunt prorsus immunia. At 
inania esse, ac fuiilia Mosbemii argumeuta in ocu- 
lis posuit Joannes Ludovicus Frcy (5-8). Siquidem 



essent, nee a blattis tineisque, aliove ejusmodi D invicte vir erudilus eviucit f cum ex antiquitate co« 



exercitu, sed strenuis in ordinata Dei acie frontalis 
vel patatWi* ederentur, deque its nullns dubi- 
tandi locus relietu»esset; ut nimirum Scripture 
tanto evidentius sua constaret auctoritas t ac ca- 
nonica Evarigelia, aliaque scripta sanctorum apo- 
itolorum et discipulorum a falsis, quae illorum no- 
minibus supposita sunt, discernerentur, (id quod 
absque catbolicorum Patrum tradilione, apostolics 



dicis Alexandrini , turn ex veierum Patrum testi- 
moniis, dos eamdem oninino epistolam habere, 
quam babuit vetusta Ecclesia, quarn audierunt in 
sacris coeLibus primxvi Cbristiani| dum adbuc ejus 
lectionis usus vig^ret; quam legerunt Dionysius 
Corintbius, Clemens Alexandrinus, Cyrillus Hiero- 
solyjmitanus, Hieronyrous, cseterique; quam deni- 
que Poiycarpum Smyrnensem episcopum et mar- 



(84) Part, i Selector, dispuM., pag. 105. (56) Potter, ad Clem. Alexand. Sttont. L iv f c. 

(55) SpiciUg, SS, Pairum, torn. I, pag. 260, 18, pap, 610, nota 4. 

161 . (57) In&tit. hiiL ChrisU majore* scec* i, p. 2i 2 usqut 

(54) In notts edit PP. apostolic. CotelerianseAm- ft!5. 

siaelodam., anni!744. (58) Prarfat. ad episc. SS. PP. apostolic^cirea 

(S5> In noils ad Clem. Epist. 1, cap. 9, pag. 40. medium. 



129 



PROCEMIA 



tyrem roanu vorsasse ; quin et nonnulla ex ea ver- 
butenus excerpta in suam ad Philippenses Episto- 
lam transtulisse, suadent loca ex Clementina et 
Polycarpiana epistola desumpta, in medium pro- 
lata, atque invicem col lata (59). Hanc unam ob 
causam, Bernardi, Cleric! ac Moshemii, conjecta- 
tiooes de hnjus laciniis ex Glemente Alexandrino 
desumptis omnino evanescant oporlet. 

Neque alii profeclo desunt, qui ejusdem epistolx 
sinceritalem in dubiuui rcvocanl, quod niinirum 
nonnulla fabulosa prse se lerat; quod aliqua in ea 
desiderentur a vetustis Palribus allegata 9 etc. Sed 
bos mo rosier ps crilicos missos faciraus : lum quod 
coram objectiones fluxo adeo lalo nitanlur, vit pe- 
dem cum singulis confers haud etpedial, turn in* 
primis, quod a pleris^ue viris erudilis res abuude 
satis fueril periractata. Firmum igitur, raitimquc 
lit, germanam omnino priorcm esse dementis epi- 
stola m : quidquid enini in ea continetur, tempora 
plane aposlolica refert; neque ullumex omni retro 
anliqiiitate quispiam lestem produxerii, qui ho- 
mines cordatos de illius si nceritale merito anoipites 
redderevalcat. 

ARTICULIIS If. 

DT. SECUNDA AD CORINTtilOS EPISTOLA. 

Dubitationes veterum de altera sancti Cieimttiis 
ephtola, — Prater sancti Clemcniis ad Corinthios 
episloljm, de qua hactenus egimus, altera eidem 
sb Eusebii (60) aelate tribuitur, qua tamen, uf est 
ab eo adnolaluin, adeo Celebris ut prior nop eral, ne- 
que a veleribus recitabatur. Imo sanctus Hicronymus 
veleres earn rejecisse refert (61); Photius (62) vero 
stale sua pro supposilitia babilam fuisse teslaiur. 

Quentur hie pr3eierea-{63) humiles sententias, 
neque satis apce invicem nexas in ea ex stare, atque 
alieuiores interpretationes Scripture, et Jesu Chii- 

(59) Confer caput 1 epistolae S. Clcrn. ad Co- 
rinth, cum cap. i epist. Polycarpi ad Pbilipp. ; 
cap. 5 cum cap. 9; cap. 7 cum cap. 7 ; cap. 9 cum 
cap. 2 ; cap. 13 cum cap. 2 ; cap. 21 cum cap. 4. 

(60) Sciendum autem est alteram quoque sancti 
Clementis epistolam tircumferri ; .tirum hanc non 
perinde cognitam fuisse y ac primam, pro certo hobe- 
MHU ; quanaoquidtm vetustiores ilia nequaquarn usos 
esse comperimtu. Eusebius, fl. £. I. Hi* c. 38, 
pag. 117. 

(61) Fertur et secunda ejus nomine epistola^ qtiw 
a veteribus reprobatur. Hieron., in Catalog., c. 15. 

(02) Qute secunda ad eosdem diciiur, ut notka re- 
jicilur. Phot. cod. cxtu. 

(03) Secunda zero epistola et ipsa mstitntionem 
ac admonitionem rnelioris totta inducit f atque in prin- 
cipio Christum Deurn pradicat. Verum dicta qua- 
dam pcrajrina, velut e sane la Scriptura subinducit. 
quibustte prima quidem epistota vacat, et interpret- 
tiones locorum quorumdam alieniorei profert: alio- 
quin ipsa, qua: in hh cpisiolis tniurtf, setua non- 
nikil abjecta sunt, nee continentem seriem t ac con- 
seqttentiam servant. Cod. 126, Photius. 



64 
65 

67 



Clemens epist. 2 ad Corinth., n. 4, 5,12, 
T. 1 PP. apMoticoTurn, pag. 182. 
EpisioL Rom. pontiff pag. 54. 
in BiHwtht PP. novtu. <?reco-LaliAa, t.l, 



pas. 14, pro legom . 
(68) DefeMiofidti Nic*n. $ pft|-49 et SO. 



VARIORUM. 130 

A sti verba, qux in Fva.ngelio non legunlur, pro^crre v 
quorum aliqua ex apocrypho j*gyplioruin Evauge- 
Hopetitasunt (OJ). 

His vero posthabilis contendun; Cotelerias(OS), 
Coutanlius (0G), Caliandius (67), et Bullus (68), et 
alii, epistolam bancrevera sancti Clemenlis esw. 
Gernimus enim earn (G9) postremo apostolorum ca- 
none non modo sanclo Clement! tribulam esse, 
verum ctiam prioris in&lar inter Scripturas sacras> 
recenseri. Sanctus Epipbanius (70) earn quoque 
S. dementis nomine recital, cui et a sancto lliero- 
nymo (71) atque etiatn a Pbotio '(72) tribuitur. 
Quibus fit, ut, cum earn tanquam suppoaititiam 
babilam dixerunt, non ex sua, sed aliorum senlen- 
lia locuLi fuerint. Eusebius vero inter eos, qui epi- 
stolam hanc ut supppsitiliam duxcrunt, roinime est 
numerandus, cum nihil de ea pronuntiel, nisi (73) 
earn pon adeo ut priorem celebrein, atque a veteri- 
bus memoratam fuisse. Id autem mirum videri son 
debet, cum non,ut prior, Romans Ecclesiae^ sed 
pontificistanlum nomine scripts, neque publicein 
Ecclesia lecta fuerit: unde factum, ut conjectat 
Bullus (74) utquod paulatim, quasi dementis re* 
vera non essei, neglcclui habila fae.rk ; quam etiaov 
ob causam ali* Clementts epistols (nam ct alias- 
scripsisse viruin sanctum mihi indubium est) pror- 
sus interciderunt. Cceterum in exiguis jWis hujus 
epistola* reliquiis multa cunt priori similitude «lu- 
cet : idem quoque vetustatis color, easdem dicendL 

q Tormaeet pluresloci<75)cx apocryphis libris prolatL 
in utraque spectantur. 

Corintkiisinscripta fuir. — Eusebius, ad uuos data 
sitbaecepistola, non coroinemoral ; Photiugvero aper- 
te ait (76), earn ad Corinthiosdalam fuisse, quod ex 
Uorothei ATchimandrilas Niconis monachi atque ex 
Paralletorum auctoris testimonio (77) inter sancti 

(69) Sint autem vobit tibri venerabiles et sancti 
Veterts Testamenti Moyth quinque.*. Ifbri vero no- 
*lri, hoc est Novi Testamenti Evanaelia quatuor„ m 
Cicmentis epistoliE dutz, Can. apust. #5. 

(70) IMat Clemens in una episiotaruin&uarum, etc. 
Epiphan. haeres. 77, n. 0. Jpte Clement omnibus 
ilfos (Ebionitas'j modis redaryuit in Epistolit circnla- 
ribns, quas 6cnptit 9 quwque in Ecclesiis teguntur. 
Idem haeres. 50, n. 15. 

(71) Ad hot (eunuch os) et Clemens successor apo~ 
" Moh Petri) cujm Pautus apostolus meminit* scribit 

epi$tolas t omnemquefere sermonem suum de tirainita- 
lis puiuate contexuit. Hieron., 1. i advers. J win., 
cap. 7. 
( 71) Photius, cod. ghyi. 

(73) Eusebius, ut supra. 

(74) Est id & Pbotio ©bservaiwm codice 125. V*- 
rurn dicta quadam petegrina\ inquit hie critic us, 
vetut t Scriptura tacra subinducit, quibus tie prima 
quidem epistola omnino vacat. Vide num. "25 prioris, 
et!2 ac 13 nuiueros posterioris Clementis epi- 
sloLo. 

(75) Defensio /Wei Nic<ence f pag. 50. 

(76) Lectus- est tibeltes* in quo Clementis eputoks 
dua> ad Corinthios eantmebaniur. Pliolhis, ibid. 

(77) Ut enim ait S. Clemens : Etiamsi quit nin 
corowlur, stuiieat tamen non procul acoronalU i«- 
veniri. Episi, 2 y c. 7- 



13! 



AD S, CLEMENTEM I PAPAM 



132 



Juiinift Damascene ojvera inteUigitur ; atque ex ms. A Ecclesiam Corinthiacam prius ea missa (ucril. quaio 



codice, quo Junius ad eam in publicum edeiiJlam 
usus est, queiii a primi usque Nicaeni concikii tem- 
poribusexaraluni (78) Tuisse exist! mat. Prior qui- 
dem epistola in laudatocodice ad calcein file idscrip- 
ia legitur : K.M)(jl£Vtoc Kpfc^ KoptvSCouc i«trcoX*i A r ; 
posterior «f© sic : KX^piE.v^o<; imcroM)B';licel an> 
ttm posterior ex librariorum forte inctiria,pr*nolata 
r.phs KoptvG(ou"<j baud compareat ; quidni eteauiad 
Corinlkios inissam exislirnemus, cum prions insfri- 
ptio bac tie re satis superqite indubios no» reddat ? 
Enirovero neque prior legilur in indiculo fuisse ad 
Cortnihios perscripta. Quis porro ne illam quidem 
Corinth iorum nomine Bkgnalam ex ejusdero lndiculi 
siienlio jure arguat? Neque item silentium nos mo- 



Sytersuam deinceps eidem inscripserit. 

Respomio, — \erum esto, memiuerit hie Dio ny- 
sius prions (anium ClemenlisepistoUe: neque pla- 
cet enimBeveregii sententia (84), conjicientis, epi- 
scopum Corinthiorum omissa Soteris epistola de 
utraque Clementina verba fecisse. Minns item no- 
bis probatur, quod alii arbiirantur, Dionysiuro 
nempe illam dementis epistoiam, qua; publice le- 
gehaltir, ideo forlasse itpor£pav vocasse, ul earn ab 
altera Soteris ad Corinlhios pariter scripta distin- 
gueret. At his missis, num propter ea rile cum Gra- 
bio colligas, post ajvum dumum Dionysii venenie 
sa?culo ii ila scribenUs , Cloiwentinam secun- 
dam fuisse confictam? Hoe unum scilicet ex iis, 



veat Euseuii, et qui eum secuti sunt, Hieronymi B nbservantcCoutantio nostro, contlci posse videtur, 



atque Rufini, qui, dum epistolas sccundffi meniine- 
runt, EcclesiaB Corinthiac?. fuisse illam inscriptam 
non perhibent. Cum enira Uud^ti scriptores. ut re- 
de Coulantius, memorata prioreClemenlis epistola 
ad Corinthios statin* subdant: feriur el altera, ne- 
que ad alios banc alteram scriptam designeiit; eam 
quoque ad eo&dem scripjaro Intelligere merito exi- 
Btimantur : alioquin si ad alios mi&sain nosse tit, 
neque id innuissent, base iptorum reiieentia jure 
ac merilo negligently culpanda videreLur. 

Objectio prima contra authentiam fiujus EpUlolft' 
CUmenlinat. — Joannes Horinus hanc epistoiam 
suppositions suspectam habet eo argumemo, quod 
nlmirum illius stylus, non ul prions, Kit simplex, 
sed argututus (79), non bpunle fluens, sed pro au- 
ct oris cap in studiose elaboraius ; non dtraptoSix^j 
ei nonnunqaam avavxaTOSSoToc, sed verborum aui- 
bitum t antilheees^ earumque repeutiones ambiuoso 
affsclel. Idem quoque arguuicntuni urgel Ricbardus 
Simonius (SO). 

rnficiari equidem nolim, baud lev e aliquando ar- 
gumcifctuni e : dissimiliiudine styli snppetere, quo 
alicui scriptori opus abjudicetur, aiiique addicatur ; 
dummodo (amen reliqua rite cobsereanL Yerum 
mine caoonem criticum non esse nimium urgen- 
dwn, nemo non videt; siquidera, moptime Cotele- 
rius, quem gequitur et Grabius (8i) ? siyli dissimili- 
tudo ab eodem scriptore pro varielate tentporumet 
causarum oriri potuit. 

ObjccltQ secunau ex Diompio Corintkiorum epi*co- 
po detumpta. — Vir. cl. Joannes Grabius (8i) ex ver- 
bis Dionysii Corinthiorum episcopi apud Eusebinm 
(S3)confleiputat,unam dtiniaxata D.CIementeepi- 
stolam esaescriptam, quaniTt|v rpo-:£pav Bii'KX^- 
iUVToc Tpflnptliav Dionysius appellat, quud scUiceiad 

(78) S. Clemenlis ex epist.2 ad Corinth. uQv'i res 
prsesentis vitae cognoscit, intelligit, neque ea, qua» r 
nonnullt jucunda repuianl, aliens esse, aut procul 
diseila ab iis, quae odio habentur, »1. u Parallel**- 

rum, cap, iO. Junius praefal. in <: lem. epist. , torn. I 
Palrum aposiodcorum, pag. 132. 

(79) ExercUaL BMlc, 1. i, cap. 4, S, 9, exerci- 
t-u. 9. 

(80) Bibi. Choii., 1. \ t c. 58, pag. 282. 



fuisse in more posiltim t instiiuloque Ecclesise Co* 
rinthiorum, priorem quidem dementis episloiam 
legi, posleriorem non item. Nunquid demum tunc 
temporis erant legendse in publicis ecclesiarunrconw 
ventibus omnes non aposlolorum mode*, sed main 
aposlolicorum Tirorum epistola; ut proinde poste- 
rior dementis censenda sit pscudepigrapha eo no- 
mine, quod de illius lectione in conventu Corin* 
tliiaco nullam injicial mentionem Dionysius? Cum 
itaque priorein quidem mininie vcro posleriorem 
in ceetu ecdesiastico perlegi consuevisseab episco- 
po Corinthiorum addiscamus ; hinc sane perspici- 
nms, cur pr lo rem eximiam promts atque mirabilem 
appellant cpiscopus Caesareensie; de posteriore vc- 
ro scripserit : Itlam minus itotamfuiste, neque a ve* 
teribusuwrpatam. 

Qccurrilur tenia objetitoni. Hespontio. — Nee 
dicat y\y eruditus, $uppositio»is suspicionem aibi 
injicere sententiam e libroquodnm apocr>'pbo acce- 
pia.m, quae in hujus epistolae capite It exstat, cum 
jam el in prions capile 23, paucis nuiuuis, occur- 
rat. Si enim contra secundaro epislolam hajc ratio 
vim haberel, jam de primal quoque iutegritate am- 
clamatum foret. Adde, quod repetita ejusdein sen- 
tenti* citatio iiullaieuus idonea sit falsi suspr- 
can 'J i causa, ita censente viro in re critica perUissi- 
mo Coutantio. 
Objectioquarta, et retpon&io. — Sunt insupor,. qui 
D secundae liujus epistolae veritati locum objiciaut a 
pseudo-Jusiino deaumptum, qui sic so habet: Si 
prcL'sent'ts rerum status finis est impiorum per ignem 
judicium, proul testantur Scripture? prophetarum et 
opostolorum, atqiuAniuper sibylla, ut ait B. Cle- 
mens in tpi&tola ad Corinthios, ad qua quidem ver- 
ba plura erudite observat Colelerius, atque ex eo 

(81) Spicileg.l. 1, pag. 268. 
(W Ibid., pag.SW. 

(83) Hodie S. diem Dominicum trantegimus, in 
quo vestram leaimus epislolam ; quam quidem per- 
petuo deinceps legentes, pcrinde ac prtorem illam a 
Ctemente scr\ptam,\indeopiimis monilii instruatniir p 
habemus. Euseb., /I. E., 1. iv, c, 23. 

(84) Cod. rwion., I. », cap. t), § \O t pag. 4-1B. 



m 



PRUOEMIA VARIORUM. 



134 



Coutaniiusaliique, Verurn iis missis, conjici primo A Objeciio sexta, et rcsponsio. — Inslat porro vir 



pftssot, niminim hunc scriptorem memoria cflluenle 
exist! masse, bocsibjllae testimonium, quod in Con- 
stiiuttonibus aposloticis legerat^ in epistola ad Co- 
riiilhio^esstare. Si minus placeat ban; conjecture, 
illud saltern cum doctissimis viris asseverare non 
dubitabo, nostrum scriptorem minime cum iis face- 
re, qui ejus lestimonio uLuniur, ut episiolam S. 
dementis secundam minime gcnuinamesseprobcnt, 
sc*i bominis felum, cui noti erani -sibyllini de ex- 
iremojudicio versus, inullo rcccnlioris sandoCle- 
itteule ; ut omillam pseudo-Juslinum iu ambigno re- 
liquisse, ulramsancti dementis episiolam citavcrit. 
Ita fere dissent vir doctissimus Prudenlius noster 
liaran (85). 

Objectio quintet diluitur, — Hcrmannus Venema. 
argumentuni contra aulhentiarn secundse epislolag 
eo ducit, quod auctor epistolie posterioris sese ori- 
gine genii lero aperie prodat (SO), cum e contra na- 
liune Judaeum fuisse Clemen tern clamare censentur 
locus ille priori s epislolse, ubi Jacob patrem no- 
strum appellat (87;. At elunibe profeclo argutnentiim 
istmsmodi , quo Corinlliiacse poslerioris epislolaa 
lollatur in teg ri las. Qutdni sodes Clemens Pauli truv- 
E PT^t» Jacob patrem nostrum eo sensu vocarc 
polueril, quo idem Apostolus promissionis filios in 
semine.Abffthaj et Israel compulari docet, ul reele 
Couianiius (88) nosier obsemi? tfon enim, inquit 
dyvinusprieco,OMn«s,qf«ie£ Israel suntjisumlsrae- 



B 



crilicus, atque ex his verbis ejusdem cpislolac (92); 
Plures faeti mmm its, qui Deum habere censentur 
(Judaeis scil-) f colligil, aiictoremeodemuni tempore 
vixisse, quoCliristianismus inter gentes numerosis- 
simus eral supra Judatfos, quod quidem , inquit, re- 
clius, quain in Clemcntis, quadrat in Trajani, et se- 
quentium imperalorum tempore, quibus Ecclesia 
gentium longe laleque propagata est. 

Quid mullis opus csl? noiuie Paulus ad Rom. 
scribens gralias fteo agebat, quod fides co-rum an- 
nunlcarctur in univcrso mundo fl ? Xonite dicebat hi 
omnem terram exiisse verba eorwn l *f Nonne Deum 
glorifleabat quod mysterium temporibus miernis ta- 
citurn , patefactum et$et ad obediiionem fides in 
cunctte gentibus !l ? Eodem loquendi genere alibi 
qtioque ulitur idem Apostolus ad Colossenses : In 
verba veritaris Evangeiii, quod.... in universe mundo 
estt el (ritctiftcat et cre&cit Ifc \ Et iteruin : Euange- 
Hum,... prwdicatum est in univer&a crealura, qua: 
subcoeloesl "^ad Timo'beuni item: Quedprcrdicalum 
est gentibus, eredituui etl in mundo u (magnum sci- 
licet pietalis sacr amentum). Nee mirum sane; ut 
cnim alios prxtereamus aposioios. unns magr.us 
Paulus, teste noslro Clemente (93), praeco faclus in 
Orienle et Occidente.-.- cum univtrsum mundum do- 
cuisset jttstitiam, el ad Occident is terminumvenisset^ 
ac sub praefeclih martyrium patsus e**e( r ita e mundd 
emigravit. Cum Iiaec ita sint, quidni ergo vere scrip- 



lita; ;neque qui *emen Abr aim sunt, omjies fttii;scd in p serit in posteHore epistoia Clemens Romanus: Tte' 



Isaac vocabtiurlib'i semen; id est 9 non qui fH'ticarnisJii 
fitiiDei; zed qui fitii&unipromus~ionit t te&timantur in 
setnine *- f ; bine alibi™ eiiam ipsemet Apostolus Israel 
Dei vocal eosdem proniissionis fitios, she ex cirewnci- 
tione she ex pr<rputiorocntos. thine igitur doctrinam 
instilutionemque priinum quidem asseculus a Paulo 
Clemens Romanus, deinccps vero volens el ipse iis* 
dem apostolicis imbuere prxceplis Coriothios, Ja- 
cobum pairem nostrum vocavjt; quemadmodumetiam 
ibidem, nonntillis intnrjectis, patrem nostrum appellu- 
vil Abrahamum(89). Quani quidem doctrjnamcum 
deinde accepisset Ecclesia Romaua si\e abAposlolo, 
sive ab ipso eiiaui Clement^ sanctam inter actionem 
prccatiouem hujusmodi sacris ministris recitandam 



rts [acti sumus* Judais, qui Deum habere censen- 
tur? 

Dituitur objectio scptima. — Yeruin ad nudum 
graviorem solrendum studiose proper^mus; staluit 
cnim vir cl. Venema (94) episiola secundffi auctorem 
se a Clemente dtvei-sunn eo ipso profiler!, quod 
Christ! divinilatem cxpresse ineulcet, et Domini non 
la niuui, sed Dei etiam litulum ei dandum esse con- 
tendal; cum v^rus Clemens (95) id nusquam dala 
opera fecerit, nee alio ac Domini litulo ami orna- 
verit, licet hie 3llic so Christi dlvliritalem agnosccre 
insiuuet. Yerum unico ct epistoia prima prolato 
loco tula elidititr Venemas objeciio. Sic auiem se 
liabeC : Tf3K l<po5(ot$ tgv dsou Apxoy[ievot xa\ T*pw- 



indixit {90) : Deus fidelxum Pater summe* qui in toto J) i^ovte^ to'j^ \6yoyc, a8to3 1-ntu.c/w? , £^rspvtJ(x£vot 



orbe. ierrarum promissionis filios diffusa adoptionis 
gratia muttiplicas , et per Paschale sacramentum 
Abraham puerWm tuum univenarvm t steal jumsti, 
gentium efficis Pcirem, etc. ;alibi quoque clarius ad- 
liuc (91 j : Pater fidei nostra? Abraham tummus, ebtu- 
tit hotocaustum super altare pro filio. 



*-• Rom. it. 6, 8. " Gulat. vi, 15, 16. " Rom. i 9 8. » Itom. x, 18. l8 Rom. xvr f 25, 26. « C 
i,8- "ibid,, 23, "I Tim. m, t«. 



?|te tol<; GTzkArfy/yQic,) xa\ ti -itd&Tjjxctta aOx&u ?]v izph 
otpOaXuiuv $ jacov. Hoc est : Dei viatico contenii et «r- 
ntonibus illius diligenter attendentes, dilatati eratis 
in viscerrbuSt et passiones ejus pro? ocutis vobiserant, 
Ubi primum observandum,. .relativum a{(tou re- 
spicere procul dubio proxime antecedens 6eoO. Cum 

Coloss. 



(85)lnnoviss.Opp. edit. S. Justin. M., adnot. ad 

hunc locum. 

(86) Clemens, epist. 2 ad Corinth,, cap, I et 2. 

(87) Mem, epist. i, cap. 4. 

(88) Epist. Rom. pontiff pag. 41. 

(89) Clemens, ep, 1, cap. 51. 

(90) Missal. Rom., Sabbalosancio,sdi>n>rdipi. 4. 



(91) Breviartum Rom. t Salibato anleQuiiiqiiagtsi* 
mam, ad Magnificat. 
{9i) Clem., epist. 2, cap. 2. 

(93) Epist. l f cap. 5. 

(94) Epist, 2, § 2o, pag. 77, 

(95) Epist. 2, cap. 1 et 5. 



1S5 



AD S. CLEMENTEM 1 PAPAM 



136 



anlcmicae^(Mtta millo pactoDcoPatri aliribui pos- A « a cum Mfem Irenasus aposlolorum temporibus tain 



tint, reliqnum esl ut hie Jesum Christum Fitium 
Dei, Deura de Deo, Deuni verum de Deo vero iutel- 
lexerit sanetus Clemens. 

AftTICULL'S HI. 

DE TEMPORE QB0 UTBAQUE EPISTOLA. CQK1NTMIS 
ECRirTA FU1T. 

De tempore, quo prima fait txarata* opinion** di- 
vme. — Superest nunc tempus inquirendum, quo 
ulraque epistola sancii CJementis fuerit Corintliii$ 
script*. Et de priore quidem magna inter erudi- 
tes tiros coufroversia esl. Ac licet prima illtus ver- 
ba de persecution** dicta esse plerique omncs cun- 
semiant, ea tamen alii deNeronis, alii dc Domitia- 
ni persecuCione iuterprelantur. Et banc quidem alii 



vicinus Clementeut lertio loco ab apostolus post Li- 
siiim etClelum.seu, ul vocal, Anaclelum, ftomae epi» 
ecopaium fiortiimn esse scribat, reliquum est, ut 
cum pluribus post Neronem annis Momanse Ecele- 
siae administrationem suscepisse-crediderit. flune 
autem ea in re falsum esse, quia sibi persuadeal! 
Eidem suffragantur et plerique Patres, qui Roma- 
norum pontificum seriem texunt, atque ipsi veteres 
catalogi, in quibus Petro Linus, Lino Cletus, huic 
Clemens successisse legilur. Ipsa quoque Cleruentia 
verba capile 44 hujus epistolx occurred tia qui ex- 
pendent, ubi laudaia apostolorum providentia sub- 
dit : Quiigitvr ab UtU, aut deituep* ab atih viru ex*- 
milt conililuti sunt.... at tango tempore ptmclarum 
ferventem, alii desinentem intelligunt; bine circa ** & omnibu$ testimonium reportarnnt, hot ccntemu* 



tempus, quo epistola ilia exarata est, triplex maxi- 
me cxistrt opinio, Prima est ioannis Ernesti Gra- 
bii(96} v Pagii (97), Or»i (98), et Gallandii (99), qui 
earn Neronis persecutione desinenle, proxime post 
apostoloruin Petri elPauli martyriura, hoc est, anno 
Christ! 68 vel etiam 65exeunte, scriptam esse con- 
tend unt; altera Godefridi Vendelini, camdem anno 
Christi 95 fervente Domitiani persecutione altigan- 
lis. Postreroa Cotelerii atque Tillemontii, qui iliam. 
desinente ejusdem imperatoris persecutione circa 
annum Christi 97 scriptam arbilranlur. Quartan* 
vir clari&simus Claudius Fleury (100) excogitavit, 
que ad Grabii sententiam propiug accedit. Nenipe 



officio injuste dejicu Haec, inquam, qui expeuderil* 
persuasum sibi habebit, epistolam islam tunc tem- 
poris conscriptara esse, cum ab officio suo remoti 
fuissenl presbyieri; qui non solum ab apostolis, 
sed etiam ab aliis deinceps, hoc eat ab eoruin suc- 
cessoribus ordioaii, znuiius suum longo tempore 
obierant. Staodum igitur est sententiae Eusebii, in 
cujus Cbronico (3) ponlificatus Clcmentis initia ad 
postremos Domitiani imperatoris aimos reierun- 
tur. Unde nihil rationi mag is consentaneum occur* 
rit, quam ut Corinthiorum epistolam soevier\te Do- 
mitiani persecutione Romam pervenisse, atque illis 
eadem persecutione desinente a Clemeute circa an- 



ad id tempus* quod Neronis interiluui excepit r et - nun» Chrisii 97 rescriptum esse censeamus 



Jerosolymitanum anlecessit excidium, referri posse 
opinatur, et casus adversos, in epistolie principio 
memo rates, de bello civil), quod Meronis mors exci- 
tavit, interpretatur. 

Circa annum Chritti 97, probationer ecripta diet-* 
tur, — Obscurum non est, Clemeuteoi ibi de serum- 
nis, quibua oppreua erat Romana Ecclesia, cum 
Corinthiorum epistolam accepkt, aed ft quibus re- 
spirabat, cum banc rescripsit, habere sernionem', 
adeoque TeadeliDi de persecutione fervente sentea- 
tiam minime probandam esse. Neque minus cerium 
ex eodem exordio conficitur, serumnas illas de per- 
secutione Neronis interprelari non lice re. Nihil enim 
erat, cur in liuerarum tarditate Corinlbiis excusan- 



Jerosotymitanum templum stetiste es ea minim* 
conficitur. — Neque his adversalur illud Clementis 
nostri (4) : iVa* ubique, fratre$ 9 offerunlur sacrtficia 
jugia* tei votiva, vel pro peccaio et delicto, ted Je- 
Totolymii iuntuin. Licet Grabitis hinccerto sibi con- 
stare dicat, templum Jerosoljmitanum tunc steiis- 
se v atque excidium illius, quod in annum 70 iaudit, 
necdum cnntigisse;alioqi|jn non offeruntur, m pra> 
senti r sed olim ofjerebantur, fuisset dicendum. 

Verum non satis attendit vir eruditus sermonis 
usum, quo res praieritas veluti praesenies ob ocu* 
los ponere, cl per prxsens lempus enuntiare nar* 
ranti licet. Quid enim in bac epistola sibi vult, <a~ 
crificia non in omni loco, $ed Jervsotymu tan turn of* 



da hoc taceretur, Petrum videlicet, cujus erat D feruntur, nisi illud, ex prascripto iegis sacriScia 



ipsorum satisfacere quaestionibus, iisacceptis deten- 
tum, esesum, et e vivis fuisse sublatum. Deinde in 
toto Epistolae contextu illud innuitur, eura ipsum, 
qui nunc rescrlbit, prius Corinthioium scripta ac- 
cepisse. Qnocirca ad liiteram inteliigendi sunt turn 
lrenxus(l), turn Hegesippus (2), cumdissensionem, 
quam sedare nunc conaiur Clemens, non sub Pe- 
tro, sed subClemente ortam esse testamur. Prteter- 

(96) bpicileg. Pa trum, t torn, I, pag. 25* ct 2S3. 

(97) In criL Baronii, ad aim. /8, § 3. 

(98) BUiou eccL % lib, u, § 3i, tom. I pag. *U, 
edit. Rom. 



m 



(991 In notit*. Bibliotk. !***„, lorn. I, in prolef ., 
f. 19, D9D1. 9 



Jerosolymis tanlum offerunlur? quod quidem pra> 
scriptum cum eliamnum in lege maneat, ipsa Cle- 
. mentis verba etiam nobis efferre non inepte nunc 
liceret. Nempe Clemens comparative ac more Ju- 
d<eorum, quibus saciificiorum leges a Moyse prx- 
schbuntur, Christianis fluctor est, ut el ipsi statu* 
turn itb apostolis oblationum et oflkiorttm ordinero 
reverenter accipiant ac servent. Hoc autem, ut ipse 

(100) Tom.l Ecct. ki$t„ pag. 265 t edit. Latin. 

(1) Lib. ul Advert, hare*., cap. o, et apud Eu- 
sebium, ^.£., lib. v, c. 6. 

(2) Apud Euseb.. lib. iv, cap. 22. 

(3) Cap. 15. 

(4) Epist. 1 Clem,, cap. 41. 



157 PROGENIA 

vir celeberriotns Claudius Fleur? fatetqr (5), in ex- 
ponendis comparatiouibus usu venit, at res praeter- 
iix perinde ac si prasenles ade&seni, ob oculos po- 
nanlur. 

Nee icquitur ex ea 9 ut Jtori ei Pauli martyrium 
proxime e&ceperit* — Fru6ira eliam Clementera proxi- 
ine post Petri et Pauli martyrium scrips! sse ex eo 
colligitur, quod capite 4 (6) » AbeHs, Jacob,;Moysis ei 
Davidis, qui per aemulalioncm ac invidiam multa 
passi sunt, prffwuiii ftie/wpli*, capitis 5 i«uio *ufr- 
/sdi: c Sed mmti eeterifctt* eremplis veniamut ad 
proximos alhlelas el ffted's notira genero&a exempla 
tumamnt (7), > ac deinde Petri et Pauli martyrium 
<euarrat. Nemo enim non \idei, quam recte Clemens 
circa annum Christ i 97 Petri ac Pauli martyrium, 
cum lemporibus Davidis, Moysis, Jacob ei Abelis 
comparatum, ptoximum at vUinutn at at it nostra* 
diierit. Imo neque proxiraum ab eo dicitur diebus, 
quibus scribit, &ed aOati (fivt§.) quam agii, sen in 
qua degit. Demum capita quadragesimo septimo, 
ubi ad evangelica tempera an iron in refer*, eaque 
Cum illo temporis spalio confert Ti qno scribit, Co- 
rinthiorum Ecclesiam antiquum vocal*, el primum 
eorum dissidium, de quo Paulus loquitur ,T , ui in 
principio Eumgetii ortum mernorsre, ipsamque apo- 
sioli bujus epistolam, tametsi quatuordecim tantura 
annis excidium Jerosolymitanum pracesserit, In 
principio Evangetii scriptam dicere non dubitat. 
Quod sane evident! argument o est, cum, cum ila 
6criberet, longius ab eodem principio recessisse ; 
nee abhinc recess isse longius videretur, si.ut unit 
Crabius, pnedicla Pauli episf ola bac dementis no- 
vem duntaxat, vel ad summum duodecim annis po- 
sterior foret. 

De tempore, qu9 altera ephtcla uripta. •- l)e 
temporis autem notalione, quo scripts fuerit poste- 
rior dementis episiola, nihil quidem cerii ex ea 
ekcerepossumus, cum: matila ad nos pervenerit, 
undeillud statuatur. Qui earn inlegram legtsse pu- 
tatur Photius, in ejus recensione nullaim (acit disai- 
dii Corintbiaci mentionem ; sed ipsam lantummodo 
instiiutiouem, etadmonitionem melioris vita; indu- 
cere scribit (S). Hinc facile quis coliigat. Corinlho- 
Romam reduce Fortunato, cum aliis sociis, sdu- 
•mate jam sabtato, et quieti Ecclesia ilia resliiuta, 
banc deinde fuisse a Clemente perscriptam episto- 
lam anno forte 98 insequente , quo in pace magis 
adbuc firmarentur CorinLhii, 

lftrm altera Cietnentieepittola tit homitice part.— 
Viris quibusdani doctis, prsesertim Yendelino atque 
Blondello, visum fuit, secundam Clementis ad Co- 
rintbios episiolam homili* potius partem esse, cui 
of inioni Grabius quoque incunctanter snbscripslt, 



TAIUORUH. ISt 

A qui propter exordium, in quo saluialio cum prece 
cimjuncta, contra apostolorum aique ipsius Cle- 
mentis morem,deest, earn in boroiliarum censum 
referendam esse judicavit. Verum non tanta ert 
luec ratio, ut veierum, q»ii ephtolam nuncupant, 
summo consensu i non dicam anteferri, sed vel con- 
ferri ullo modo valeal. Longius adhuc process it 
DoJwellus, intemperantioris crilices sectator stu- 
diosissimus, qui asserere non dubitavit, Iocs non* 
nulla ejttsdem epistola: stylunr eclogarium Hypoty- 
poseoa Clementis Alexandrini referte, adeoque 
iinmisios invicem duos iltos fuisse Ciementes, Sed 
censore3istiusmodi miuamus, qui aveiitale longe 
aber rare noscuntur. 

Duo maximi momenix document a pro ftdtlibu*. — 

** Ei venerando hoc sacrae aatiqnitalis monument©, 
quod suramara primorum Christianoruro sitnpiict- 
latem sapit. duo in primis maximi moroenli docw- 
menta fideles percipiunt. Primum enim, ubi in 
primaria Ecclesia, tot Spiriius sancti donisornata, 
acmaximis apostolorum sudoribus exculta, spinas 
dissensionum eiortas vident, minus jam mirantur, 
si inter Christianas socielates, quae recic compo- 
sitae audiunt, tujusmodi scandala oboriri contigerit. 
Nunquam nimirum quiescit antiqnus zizaniorum 
aeminaior etagrum Domini infaustis seminibus fm- 
dare non cessat. Sed quamvis antiquum sift hoe 
malum , non ideo lamen minus lugendum ; sed 
nullum esse, cui remediuro citius adhibendum sil f 

q item ex hoc &cripto, utex Pauli Epistola, docemur; 
nempe tenui discordiarum fiamma, nisi quam pri- 
mum essiinguatur. brevi in gens incendium conci- 
tari, apprime callebant. 

ARTICULUS IV. 

■Cnul'SftUE EPISTOL,* BREVIS AlfAMBIS. 

Primm ad Carrntktos dirt CUmentt* epistola: 
anatyti*. 

Sanctus Clemens, postquam Corintbiis, eodem 
fere pacto quo divus Paulus Epistolas suas exor- 
ditur, salulem dixisset, purgat se apud eos t quod 
proposilis dubiiationibus tardius re sen bat. Eorum 
deinde virtuies extollit,fidei prascipuecoBstantiam, 
pietatis excellentiam, hospitalitaiismagniiflcentiam, 
scientiam absolutisaimam, sincerdm ia pastores 
D obsequium, Dei verbi studium, egregium pro sua 
aliorumque salute animi eandorem, atque in Domini 
legibusserrandis ftdelitatem* commendat. Ad schi- 
sms deinde transiens, quo tot virtutes obscuraban- 
tur : Omni* gtoria, inquit, et copia vobU data erat % 
atque in vobh illwt Scriptures ifnptetum est; < Edit, 
et bibit % et ditataius e$t % ac inerattatus : et recaUi- 
travitdilectut 1 *.* Bine amulatio et discwdia, et 
seduio. Sic imurrexerunt inhomrati contra honara- 



"I Cor. i. "DeuL mn,l5. 

(5) Ad annum 69, torn. I, pag. 1S4. 
{(>) Clem, epist. 1, num. 4. 

Patkol..Gr. I. 



fl) Clem.,eprtst. I, num. 5. 
(8) Phoiius, Codies csxvU 



5 



m 



AD S. CLEMENTEM I PAPAM 



UO 



tot, ingiotii contra gtorioion; insipientet contra sa- A parens dmitae eleclionis suss participes not effece- 



pienlet, juvenaadversus senioret. Ideo procut abtunl 
futtitiaet po#,* dum unusquhque timorem I>ei deme- 
rit, et in fide Witt* cvcutit, nee in imtimh prcect- 
ptorumejus ambulatt nee Chrisjo decenter conversa- 
tur; ted unu&quisque secundum pravas cupiditatet 
tuas ineedit, invidiam iniquam etimpiam atsumendo, 
per quarn et mart intravit in tnundum. 

Pluribus deinde Veteris Testament! exemplis, 
qnse incomrooda exiiividiaomniur, osiendit; inter 
caelera vero Gains, Mariae sororis Moysis et Aaron* 
Dalhan et Abiron exeraplarecenset; atque ut novo 
invidise exemplo Corimhios acrLus commoveat: 
Propter iniquam <Emutationem, inquii, apottoliPe- 
trus et Pauius tnaritfrium pasti sunt. Propter amu- 
tationem quoque Danaidet et Dirce (S) fortitsimce ? demonstraturug, militia exeroplum proponit. Neque 



B 



rit y et sancti populi membra reddiderit, nihil nobii 
•uperesae, nisi Qt omnjgena recta opera maximo 
cum aniroi ardore consectemur ad Patrum nostro- 
rum Abraham!, l&aaci et Jacob exemplum, quorum 
fid^s, obedienfia atque humiUtas tam grandibu* 
prsem iis affeetx fuere. Sit ergo ornnu glariaiio no- 
stra et fiducia in ipso: voluntati eju$ tubjiciamur : et 
notconcorditer cum angetis coram ipso Santtus, &an- 
Ctug, sanclus d&m&nlxbus, communi consensu, et tan- 
qnam uno ore clamemut> ut participn fiamns magna- 
mm etinctytarum promistionum ejus t quarum ex- 
cellentiam et quantitatem ipae tantum cognascit. 

Ordinis vera, et inter prapositoe atque subdhos 
diacri minis necessitates) in eccle&iastieo qtinisterio 



Mice mulieres, cum gravis et nefanda suppiioia tu$ti~ 
nuissentj cur$um suutn fide invicta perfecerunL Quo 
vero eos ad vocationis suae olficia atque ad poeni- 
tcntiani bortarelur, vocoiionis ipsorutn sancliWLem, 
pretiosum Christi sanguinem pro nostra salule 
effusum (10), Ninivitarura poenitettiani, Henoch, 
Noe, Abraham* fldelilatem/caeterasque palriarcha- 
rurn tirtules, Je&uCbristi humilitatem, ejus, a quo 
creati sumus, bonilatem atque miserationem ; pads, 
ethumilitatiscommoda^iianimataruiacreaturarum, 
solis, lun#, stellarum, maris et abyssorum impene- 
irabilium in Dei leges sibi impositas obsequium, 
poslremo Domini erga res orones crealas beneficia, 



enimibi omne* prafecti sunt, neque tribumi, neqv4 
tentur -iouet , ted unusyuisque in svo erdine ah wipe - 
ralore et ducibn$* mandata peragit. Cuncta itaque 
ordinc debemui factre, qum no* Dominus jutsit per- 
agere. Obletiones et ofluia non temere vel inordinate 
fieri pracepil, ted presenilis temporibut ac horis ; 
quo etiam loco, et-syuibut celebrari velit, ipse «#- 
eehistima tua voluntaU dsfin ivit t ut pure U tanete 
omnia facta juxta eju* beneptacihtm y accepta eeunt 
t Qltntati ejut. Qui ergo auignatit temperibv* obla- 
tionettua$ faciunt, accepti et beati sunt ; nam tjki 
teqxuntur ieget Domini, nott aberrant . Summo qnxppe 
sffctrdoii tua muni* tribufa tunt ; et tacerdotibut 



p xcipue vero in Christianos, ob oculos proponit. q toeut propriut attignaiut ett; et tevitittua minitte- 



Quibus hfec superadd]! : JEquum igitur ett, ut ab 
eju$ voluntate non simut transfuga: homines slut- 
iot,in$ipienie$ t etatos, et gtoriantet in sermonit tui 
jactantia offendarnus potius t quam Deum. Dominum 
Jesnm Christum, cujus sanguis pro nobis daius est, 
veneremur. Prcpositot nostras retereamur; senior et 
nostras honorernus; juvenes doceamm dUciptinom 
timorit Dei; tiberi nottri ditcanl quid charita$ 1 
upiid Deum postit. 

Hortatur deinde sanctus Clemens Corinlbios, ut 
Dominum timeant, atque in <?jus bonitate sperent, 
turn ob resurreetionis fiduciarn,cujus exempla ali- 
quot profert, a rebus natuxalibus petita, cujusmodi 
est itlud phcenicis (H), turn obDei in promissis ser- 



rsc incumbnnt ; homo latent prxteptit iaicit eontfri** 
gitur. Unmquiufue mtrum f fratret f in sxo statu gra- 
tiat Deo habeaU -in- bona conseieniia dtgent , non 
iran$gredient praturiptam muneris regvdam. Non 
ubiqatt (ratre$ n offeruntur tacripcia jugia, ted flw- 
rotolgmit tantum (12) atque ittie non in omni loeo /It 
obtatio, ted ante tempium ad attare. 

Oatendit subin eau^tue Clemens , Deum ipsum 
eccl^tiastiese hierarchix auctorem esse; Jetum 
Christum a Deo , apottota a let* Chritto mittos 
fuittt; tot in fide per Spiritum sanctum confirm** 
toty regnum Dei adteniurum ette ubique a inuniiatte, 
atque piimiliat eorum % qmot ad fittem converieranf, 
in epneopos et diaconos eorum, qui creditun erant t 



vandis Mem, et quod impossibile sit peeeatoribus, D constituisse. Ntque hotitowm: amutlieenim tenU 
ejus oculos effugere. Addit, cum mUerationum ille paribus deepiscoph et diaconn in Scripture men* 



(9) Duse hae roulieres Neroniana persecutione 
&&vientepass& creduutur. Ruinart., Act. martyr. 9 

pag, % aul ilia, quie $ub Doroitiano excitata I'uit. 
jjlleinoni., torn. I!, pag. 55, et not. 7sur S. Cle- 
ment pape, pag. 264 dans tliist. ecclU* 

(10) Primo igitur jam sseeulo credidit Ecclesia, 
Clirisli sangiiinem pro totius muiidi salute effusum 
esse. 

{{{) T^cHus, lib. vi Anna Hum pUcenkis historiam 
citra jocum coainiemorat.Eadem aTertulliano, Lib. 
de resurrect, carnis, cap. 12; a S. Epipltanto, in 
Ancorato; abOrigene, lib. iv contra Celsum; a S. 
Cvrillo calcclics. 18, memoraLur, adeo nL base opi- 
iuo coniiiiuiiis cssct, alquc nulla disquisitione insti- 
tuta cx quorumdain Uinium rerum naturatium gen- 



tilium scriptorum flde recepia. Quia Tero Gr^eca vox 
<potvi§, ut observavit Colelerius, Laline et unigenam 
avem*elpalmam significat, locos sacne Scripture in 
•quibus cporvL$ Grace de palma diciiur, de atite in- 
tcrpretarUeSt. quod de pboenice ave oarratur, etiam 
Scripturaruin auctoriote niti /acike sibi per&uae&- 
runt sancli Pa Ires. 

(ii) Sanclus Clemens r tempium Hierosotymitamtm f 
cum epistotam islam scriberet y adhuc superstes fuisse 
significare videtur; licet id necessario exejutverbit 
nun consequatnr, cum tola ejus oruiia cotnparatio 
tantum sit. Solemus autem in comparationibut ret 
prtvieriias tanquam prwsentes proponere. Fieury, 
lliti. ecct. f torn. !, in Clew* lib. n, §55. 



ill PROCEMIA 

iiontm fdclam fuitse. Mox contentiones ob Aaronis 
tacer dotiuni Moysis state exortas describit, et Co- 
rinthios injuste episcopatu privavisse eos, qui ab 
apostolorum successoribus constituti fuerant, et 
iuunere suo Inculpate et prseclare fungebantur. 
Schism* wtrum* inquit, muttos perpertit; muitos in 
animi dejectwnem^ multos in vacilltttfonem, omnet 
no j in tristitiam conjeci t. Turpi a tuni , diiecti, et valde 
turpia, et Christiana conversation* xndigna, audiri, 
firmissimam et antiquum C'orinthiorutn Eecte&iam 
■propter mum cut alteram hominem contra prestyte- 
roi tedithnem mover*. Atqm i$ rumor non lantum 
ad ms pervenit; ted ad eosquoque, qui a nobis alieni 
sum anirno et senientia; adeo %t propter vestram in- 
svpknliam, eliam blasphemimet convkia notnini Do- 
mini inferantur. Auferamus igitur celeriter hoc scan' 
datum* et Domino accidamus et plangamus^ oranlet 
eum ut, propisius foetus, reconcitietur nobis atquc 
in de<orcrn et eastern fruterm anions viam not redu- 
cai et restituaL 

Charitatis deinde Iaudes persequitur, earn Moysis 
ad instar commendans, qui e libro vilae deleri cu- 
piebat, si populo auo veniam non impetrasset; do- 
celque , qua ratione inter ipaos servari possit ; 
quibug gentiliura ipsorum exemplum superadds, 
qui ob publicam utilitalepi mortem atque essi- 
lium aubiere. Fraternal eliam corrections utilitatem 
commexnorat , subditque : Vot ergOi qui seditionis 
fundamental jedstis , tubditi estate pretbtfteris et in 
paniientism corripimm : melius siquidem vobis est 



VARIORUM. Ul 

\in oviti Christi panot it probates inveniri , quam 
atturn tapienles e spe iltius ejici. Clauditepislolam, 
Deum orans, ut per D. N. J. Christum illis det fl- 
dem , timoreni , pacem , patientiam , caelcrasque 
virtutes , petitque ut Claudium, Epfcebum, Yale- 
sium etFortunatum,epistol» hujus tabellarios, brevi 
et cum gaudio remittant, ut citius, inquit, opta- 
bilem nobisque desideralissimam pacem ac con- 
cord iam annuntient. 

Analysis ephtolte tecundm D. Clementis 
ad Corinthios, 

In altera ad Corinlbios epislola, sibi proposuisse 
videtur sanctus Clemens, ut Corinth ios ad vitam 
ipsorum vocatioite dignam ducendam hortaretur. 

" Quare.sub ipsum inilium docet t eos de Ghristo, 
tanqtiam de Deo sentire cequum esse, et quanta 
eidem debeant, aique quam gratos se illi eihibera 
oporteat , quod eos ad Evangelii lucem vocarit -, 
gratum vero an i mum non sols in divinitatis ejus 
professioiiem palam edendo probari ait, sed potius 
prsDceptorum ejus viam ingiedicndo. Subdit , ho- 
minis vitam i& duo tempora, sive saecula inter se 
diversa divisam es&e, prasens unum, fulurura al- 
lerum, quae quasdara veluli inimicilias invicem 
exercent ; priua scelera atque flagitia preedicare; 
posterius his omnibus nuntium remittere ; praesena 
sseculum p<»nitentia3 destinatuoi , atque Dei irx el 
futuri sseculi suppliciis effugiendis aptutn esse, 

£ <?ujus diem atque tempus penitus iRaoramus. 



CAPUT III. 

S- CLEMENTIS ROMANI OPERA DUBIA. 
Abtictjmjs uiricuft. — Quid 4$ duabui dementis ad virgines epistolis sit sentiendum. 



Quit primus has epitlotas detexerit. — Nuperrime 
% cl. Joannes Jacobus "Wetsteuius (iS)duas alias 
produxit sancti Clementis Romani epistolas, hac- 
lenus omnibus incognitas f quas velut sioceros D. 
Clementis fetus agnovil cl. editor, ac pro viribus 
eidem asserereest aggressus. Verum duos prae c»- 
leris viros baud incelebrea nactus est adversarios: 
ftberum quidem Nathanaelem Lardnerum , qui 
anno 1733 dissertationem 60 paginarura in-8" An- 
glice Loud hii edidit; pluribusque in contrariam 
aententiam adductis » in earn tandem cogitatiouem 
devenit t has nimirum epistolaa circa medium sse- 
, culi terlii ab episcopo Orientalis Ecclesiafuisse per* 







seriptas (14); alterum vero Hermannum "Venema , 
qui anno insequente 1754, liariing® vulgatis tri- 
bus epistolis, viris clarissimis Wesselingio, Hem- 
sterhusio, et Caonegietero inscriptis, easdem epi~ 
stolas Clementinas sppposititias esse omni studio 
conlendit evincere; in iia enim inter alia D. Hie- 
ronymi stylum sibi suboluisse innuit (15).Et quam- 
vis de auctore ac tempore, quo vixerit, nihil de- 
flniat; eum tamen fuisse Orientalem , non Roma-* 
num, et Origene quoque^posteriorem arguit (16). 
Uirique statim respondit Wetstemus, iterumque, 
quas edidit epistohs, magis magisqueClementi Ro- 
mano vindicavit ; Lardnero quidem in Oiario lit- 



(13) In Novo Testamento Graeco cum lectionibus 
variantibus, commentario pleniore ex seriptoribus 
Hebrais »- Gracis et Latinis, Amstslodami 1751 
cditow 



(14) Lardner, A dissertation upon the two Epf- 
sties atcribed to Clement of Hume , 37, 9£ el 57. 

(15) Venema , epist. 2, § 27, § 89. 

(16) Idem, ep. 5, % 16 et seqq 3 , pap. Itk 



IIS 



AD S. CLEMENTEK I PAPAS 



Itt 



lerarlo Gallice inscrlpto Bibliothique raitonne* (17) A epistolam primam ad Corlnthios ; memtait el te- 



Venemae auieno, epistola eo ipso anno 1754 Am- 
Ms&iodanieDstyus typis consignata, quam epistolae 
prims Venemianae opposiiit. IHleriores vindicias 
pro his Cleraentiuis epistolis dewum v. c Andreas 
Gallandius (18) etaravit. Verum argument is cum 
intrinsecis turn estrinsecis in ulraioque partem sine 
praejudicio expensis eas positive dubias esse; neque 
atiquid pro vcl contra authenliam earumdera cert* 
stalui posse, cum v. cl, Joa. Mansi (19) existimo. 
Argumentum pro authentia primum. --Argumen- 
tum primum pro authentia harum D. Clementis 
epistolarum pelunt prafati auctores ex testimoniis 
sanctorum Hieronymi ei Epiphauii, quorum pri- 
mus hujus Clementis epistolas a frequenli Yirgi- 



cundae, quam ftamen non ab omnibus admitii af- 
firmat. Pcofecto non siluissct'et geminaft alias, si 
nossct (22). Quo ergo spectavit in lestimonio ills 
ex libro contra J ovinianum producto.? arbitror pr* 
oculis habuisse episiolam ad Coriuthios seenn- 
dam, in qua forte de virginitate prolixio^sermo 
babebalur; quanquamenim is modo noa iegatur, 
noo est cur quispiara miretur; neque enim Inte- 
gra ad ii os perveuii, ut erudiiis omnibus explo- 
ratuui est. Nee multum Epiphauii testimonium nos 
morari debet; siqoidein illud expeditum est ex 
epistolis dementis, quae tunc iegebantur in EcdetiU. 
Profeclo «x lestimonio sancli Hieronymi discimus, 
nulias alias Clementis epistolas slate ilia in Eccle- 



nitalis comroendatione laudat (20), alter vero ait » B sia legi consnevisse, nisi ad Corinlbios geminas. 



a sancto Clemenfce laudibus efferri Eliam, Davi- 
dem et Sanisonem (21). Utraque Iisec sicut nus- 
pi am in duabus legtinlur vutgatis divi Clementis 
ad Corinlbios epistolis , ila viciss'un perspicue in 
utraque hac apparent. 

Secundum argumentum. — Secundo probanl au- 
ihenliam Clementina™ m ei confonnitale siyli ha- 
ru in epistolarum cum duabus ad Coriuthios datis : 
observant passim easdem scnicntias, eamdem scri- 
bendi, exemplaque in medium producendi et ra- 
liocinandi melhodum. Ad haec mores vere aposto- 
Ijci ■> siinplicilas, modestia, frugalitas, benignitas 
eadem insunt , etc.; uno verbo, utruraque epistola- 



Aecedit quod, obsert anler. cl. Lardnero (43), nen- 
tra Cor inthiac arum epistola integra ad noa perve- 
nerit v atque inde faeile fieri potuit, ut Samsonis 
mentto inter ea , qua 1 in iisdem epistolis desunt, 
maxime vero insecunda, occurrerit. 

An nihil moribus primismcuticontrarium occujtatt 
— Quod vero ait Wetslenius, nibil in utraque litiera 
hac occurrere a moribus aetatis illius aJ>horrens, 
usque adeo verum baud judical illustrissiinus D. , 
Mansi (24) ; ex earum enim iectione deprebendisso 
sibi visus est, nescioquae vestigia monacbaius* 
nempe ccelus hominuiu, qui morum saoctiraoniani 
singu larem elegerim , quod permaxime elucet illis 



mm par \rvam Clementis imaginem referre, ac q verbis: < Id quod non decet fideles, illos prscipue* 



lantum non spirarearbilranlur. Demum in utraque 
Jiac epistola nihil occurrere oppositum moribus 
Ecclesise Christians prioris ssecuii, quo Clemens 
floruit , Wetstenius , aliique persuadere conantur. 
Argurnenla contra nuthentiam. — At vero criticis 
moposioribus arduum videtur admiltere , et pro 
smccris agnoscerc epistolas tota plane antiquilate, 
ct ad hoc usque saeculum ignolaa. Nequc facile 
concedunl, divum Hleronymum sermonem de illis 
babuisse in fragmento a Wetstenio ejusque se- 
ctatoribus producto, quod hoc argumento evinci 
posse exislimant. Hieronymus in catalogo De viris 
illu*tribut Cleinenlem non negligit, laudatque ejus 



qui elegerunt sanctitatem. i Monachorum auiera a 
consort io lidelium secessus recentior est« quam ul 
Cum £(ale .Clementis componi possil (25). C;eie- 
rum sLyli similituda, senlentiarum Eequalitas noil 
semper eunuleni probat o peris auctorem. Tandeqa 
vjx probabilo csi, Clementem Romanurn Syriaco 
"scripsisse. 

Aliis insuper argumenlis Semlems has epistolas 
oppugnat, sed cjuce mibi pnejudicia polius, quam 
raliones esse yideotur. Talia certe sunt, quod Igna- 
tius (26) Clementi pudicitiam, non virgin iiaiein, 
concedat, et quod doctrina dc fugiendis oranimode, 
etiam quoad locum, mutieribus, non sapiai geniuni 



(17) Tom. L, parte n t art. 8. pag. 363. 

(18) BibL Vet. PP. turn. I, in prolegom., pag. 
i0 et scqq. 

(191 Tom. I i*oncl n col. 1U et seqq. 

(SO) Hi tunt eunuthi, quo$ca*trawt non neeeisi* 
la* , sed voluntas propter regnam ewlorum. Ad hvs 
tt Clemens successor apostoli Petri , cujks Paulus 
aposiolui mernhnty scribil epistola** omnemqne pene 
sermonem tnum de virginitalrs ptirttate contexuit* 
S. Hieron.. lib. I contra Jovinianum. 

Jii) Ctemetu ipse omnibus illos (Ebionaot) modis 
argttU tit epistolis circularibus, qua: in sacrosan- 
ccis Keclcsih legitntMr: ex quibus constat* tonge ab 
m , qufs in Cireuitibus illis (Petri) sub ejus nomine 
adulterina exstaru , iitius (idem ac sermonem abhor~ 
ruiw. ElCTitm mrijinUatem ipse (Clemens) dotel, el 
isti ( Ebicnittr) repud'xant ; itle Etiam , Davidem , ct 
Samsonem omnesque prophetas commcudat ; quo* hi 
Uttsuntwr. Epipb.tfasr. 30, §,15, Opp. t. l,p. 139. 



D (42) At pace adversariornm dixerim , hoc argu- 
mentum nimium prohare, consequenter nibil inde 
evinci. Plurimaenim veterum scripLorum opera aba 
D. Hieronymo in Libro de riris rllu$4ribu$ prius 
omissa in aliis postea lucubrationibus Hieronymia- 
nisenuntiata observant viri eruditi. Adde quod li- 
brum De viris itlusiribus anno Christi 392 absolve- 
rit f primumque subsequente anno libros adversus 
Jovinianum evuSgarit , quemadiuodum ex eodem 
sancto doctore constat 

(23) A dissertat. upon the two Epi$L f pag. 24. 

(Hi Tom. I Concitiofum, col. 157. 

( : i;>) Neque bsec crisis sal firmo innilitur talo. 
Quis enim ignorat t jam a tempore apostolorum exsti- 
tisse ascetat, qui inter Christianas striaius quoHdam* 
ac teverius vitai genus amplest sunt t Vide Honlfis- 
coniuin, dissert. De Pkilonis Tlurapeuti$. 

(20) S. Ignatius, Epistola ad Phitadeph., cap. 4. 



149 PROOEMA 

apostolicum, eed monaslicum . Econtra Wet «t en ins 
hoc ipsum argumentum pro astruenda -pn}<ri«$n!|Ti 
adhibet, qui bancipsam severitatem in causa pontt, 
cur refrigerate cceJibalus siudio, iramissaque inter 
clerico* quoque luxuria, landiu epistoLae ilLae deli- 
tuerint. 

Ambae has epistolse argument! snnt ascetici nee 
multum, quod ad doctrinx, aut bistoriae, aut disci- 
pline quoque ecclesiastics ratioaera ac cur a Li us 
percipiendara magaopere facit , complectuniur. 
Prima continet'laudem castilatis, scilicet virginita- 
tis, veramque rationem, cum virtute conjunct:* in ; 
altera caradem ptaribus illustrat exempli*, maxim© 
ipsius auctoris, aliorurnque ipst similium, quorum 
fug a et abstinenlia a feminis magna saaeet gollicita 
Jescribilur, nullo ut loco mopentur aut diverseniur, 
jbi aut Dulli viri, autfemina unica sit, eaque ab- 
itiuentia prophetarurn pxne omnium exemplis com- 
iaendaiur. Monenlur etiain, ad quos scribii, ne 



VARIORUM. 118 

A Paganis sacra praelegaul aut exponant, ludibrii ti- 
tamii causa. 

Karurn primiliva lingua* — Versio illarum «iiu- 
plei est el fidelis, neque tamen Syriacoidiomali 
ita similis, ut aut perspicuitas, aut linguae Latin* 
puritag laboret : quod tamen magisin altera epktola, 
neseimu& quo casu, facium, ut adverbura. translate 
omnia, Schraidianx Bibliorumversioni essenl simil- 
tima; quod laioen crebris illis ad Scripture sacra 
loca allusionibus datum videtur. Caterum, Grace 
scripias primilus quod epistolas pulat Wet&teniui, 
e Gratis vocabulis, quae ibi crebra leguntur; La- 
tine Bcriptas curdkere non po&semus? cum Lati- 
num vocabulum seligo, speculum initio epistolas pri- 
ma iorenerimus. Nam eomplura e Graeco in hanc 

B linguamtransasse, vel ex Novo Teslamento apparel. 
Exaratas quidem fortasse fuisse non longe a Neronis 
obiiu, dura Ecclesia tranquilla paee frueretur, cen- 
BetCallandius (27). 



C\PUT IV. 

t>E SUPPOSITITIIS S. CLEMENTIS WOMEN PILEFERENT1BUS SCRIPT1S. 



Prater lauditat bactenos epistolas, multa alia c 
MibClementisRomani nomine circamferuntur opera: 
uempequinque ad di*ersos epigtolae, bomiliae no- 
remdecim, decern Bbri Recognitionum, octo Consti- 
Mionum apottoiicamm, Litmrgia et Ganonet apo* 
ttolorum; quae omnia collegit Joannee Baplisia Co- 
telerius, Sorbona* doctor, et adnolationibus ilta- 
ilrat a Greece et Latine inter Fatrca apostolicos anno 
1672 edidit. 

ART1CULUS L 

UK QCIK(VUB PSECLK^CLEMEHTINISEPISTOUS. 

Mirum est viris doctisahnis Turriano, Binio et 
qaibusdam ahis in tantae eruditionis. ecclesiastical 
luce probari potuisse bas quinque cpistolas decre- 
tales Clementi Romano suppoaius. Adeoeoim per- D 
spicacibus viris deformes videutur hoc saltern tem- 
pore, ut nulla arte* nulla cerussa, aut purpurisso 
fucari posstnt. Prima ad Jacobum fratrera Domini 
v • HLerosolymorum antistitem data, quanquam satis 
antiqua, quippe jam a RuGdo gxculi quarti scri- 
ptore in Laiinum translata, et nonnullis eiiam an- 
tiquis canonum collecUonibus, nominatimque co* 
dicis a Paschasio Quesnello vulgaii quibusdamexeni- 
plaribus inserta (28), spuria tamen a modernis cri- 
ticis pa;ne omnjbus agnoscitur. Inde autem certaet 



etplorata est episiols hujus falsi tas, quod earn D. 
Clemens post paseionem Petri ad Jacobum scribera 
fingitur j quem ante Petrum obiisse indubiiatis mo- 
numentis notunt babetur. Nam Jacobum anno Cbri- 
sti62 a JudaVis occisum esse, orones conreniunt : 
Pet ruin autem aliqui anno 65, plures anno 6S, alii 
autem €8 aut ft7, nulli sane ante 65 annum patsuxn 
exi6timant. 

Secundaeumdem sancUuo Jacobum de sacrajnen- 
tis, Testtbos cr vasis saeris inatruit ; quod rerun* 
Clementem sibi arrogasse in apostolum, quis cre- 
dit? Tertia inter alios, etiam principibus majoribus 
etminoribus, ceu jam Cbristo aggregatis, inscribi' 
tur, qui asvo CEeiuentis inter fideies adhuc nulli 
cram. Quarta ad Julium et Julhnum discipulos data, 
purificationea seu ablutiones Judaicas &uadet t et 
pro certo ponit, cum, qui bas negligit, nee dc in- 
terna atiimae pur ita to cogitare. Quinta denique fra- 
tribuset condisr.ipuiis Jerosolyma; cum Jacobo ha- 
bitantibus inscripia, narrat Clementem adfuifese, 
dum Ananias et Sapbira conjuges coram Petro 
mortul conciderunt, quod nullam verislntiliUnJhieni 
habere videtur : et quis crecLat sanctum (quemad- 
modum in bac epistola legitur) docuisse, rerum 
omnium communem u&um, ipiarumque adeo uxo* 
rum/mtcrcedere debere. 



(27) Bihlioih: 
m) Unde mi 
44x a conctlio \ 



PP., torn. I, prolegom. 4, pag. 45. 
rum non est banc epistolam *nvv 
Valensi i, canone 16, ac subinde a 



Nicolao I, Joanne VIII pontiflcibuft, aliiaque aoraioe 
GJeineults fuitse laudatam% 



Ul 



DE 



ARTICULUS II. 



RECOGKITIOWim L1BRIS , LITt'RGIi. CLEMKflTiNA , 
ALIISQOE SDWR1T1TIIB OPER1BBS. 
Testatur Photius (29) duo vofumina a se perfect* 
fulaae. quae scripts complura sub sancti Ciementis 
nomine complectebanlur. Priori apostolicae consli- 
tutiones , opus apud universam antiquitatem c-ek- 
berrimura, continebautur; quod tamen dociorum 
virorum judicio longe post saacti hujus Pontiilcis 
tempo ra conscriptura fuit (30), a Hero sancti Petri 
res gestK, ej usque cum Simone Hago colloquia de- 
scribuntur, et qua ratione sancti dementis ipse 
parentera, atque fratres suos recogoorerit, undo 
Recoanilxonum appeilatio syntagmali butcindita est* 
Solet el Itinera,, aut Itinerarium vel Circniiut S. 



AD S. CLEMENTEM 1 PAPAM !48 

A *ebii (57) state legebantur, cum a tenptore isto non 
ideotanltim rqiciatur, quod veterum testlmoniis flr- 
maturo non sit, verum etiaro, quod apostolus fidei 
norm am non aefvaret, Rejectum quoque fuit ab 
auclore synnpseos sancti Atbanaaii (3S) noraen pne- 
ferentis, a Gelasio papa(59) .Sanctus Hieronynws (40) 
vero qui id sancti Ciementis nomine laud at, idem ta- 
men lanquam apocryphum rejici monet. Est enim 
commentiliis bistoriis relertuni, nullam veriiatis 
specienn habentibus. Inio et btasphemae voces (41) 
in Dei Filiuro, atque ineptise indignae P quae snbtanto 
nomine lucem viderent, ibidem occurrunt* Opus 
vero istud guppoaititium esse vel ipsa epistola, quae 
in ejus antecesaum kgittr, argument?) est ; nunliat 
enim sancti Petri mortem gancto Jacobo Hierosoly- 



Petri t atque Acta B* Petri appelliri. Fueraetqui initano episcopo(42) qui phi ribus annia ante apo- 

stolorum prlncipem obierat. Epistola haec Photii (45) 
acute in omnibus Rscognitionum exemplaribus non 
exstabat. Gbservat aut«m idem criticus, earn afc- 
quando sancti Ciementis, quernadmodum hodie ex 
RuQni interpretations legitur, alias vero sancti Pe- 
tri nomine inseriptam fuisse, atque duo haecexem- 
plaria eventus toto coelo diverges retullBse. # Conje- 
cturam vero inde sumit, duas operis hujus editio- 
nes invicem valde diversas exstitisse, unam sub 
aancti Petri, alteram sub sancti Ciementis nomine, 
quae a Rufino reddita fuit. Nee injuria :videnius 
enim ea, quae sanctus Epiphaniuset sanctus Micro- 
nymus ex fteeognilionibu* laudarunt, in Ms, qua&$u- 



opus istud cum ilia, quae fertur sancti Petri cum 
Apione, disputation* confuderint. At Photius (31) 
opera farce inter se diversa esse contendit. 

Veterum quidam eos $ancto dementi tribuerunt* — 
Origene&(32) sancti Ciementis nomine loca complura 
recital, qusehodie in Rccogntiionum libris leguntur. 
Origene igitur opus iaiud antiquios est, atque ejus 
state, ut supposititium ab universis non habeba- 
lur. Idem quoque ut sancti Ciementis Roman! scri- 
plura a D. Epipbanio et Rufino (33) laudator; uter- 
que vero conquerilur, ab luereticis, Ebionitis prse- 
serlim, corruptura, atque interpolalum fuisse, er- 
roresque suos undiquc eos ilii inspersisse. Addit 



sanctus Epiphanius, nihil integrum abillisreiictum c pereunt, aut peuitus non exstare, aut longe alia 
fui&se. Sanctus Hieronymus (34) idipsum S. Cle* ratione le&i. 



mentis nomine recitai. Ruflnus (55) ad sancti Gau* 
dentii preces LaUne opus istud reddidit, neque^ 
quidquama se re&ectum prater loca nonmilla vires 
anas, atque captum exsuperantia commemorat. Al- 
tamen prater Ebion'uarum, Eunomianorum pne- 
terea, atque complurium aliorum errores, qui ab 
Ecclesia damnati fuew/ea contentos animadver- 
tit (36). 
Suppctiiitu sttnf.— Eadcm vero in hoc opere Eu- 

(29) Codicecxm, in sua Bibtiotheca* 

(30) Invicit argumenti loco sit l>. H ieronymi si- 
lentium, qui ut peritissimus antiquitatis scrutator 
In catalogo scri^torum ecclesiasticorum meniio* 
nem eerie earn injeciS9et, si sevivente constitution p 
nes D. Ciementis nomen praeferentes in Cathol iconun 
inanibiis versatee Tui^sent. Quid qoitd liber hie ab 
apostotico s£Ciilo abliorrentia complectatur ? Petrua 
enim Saturninum et Basilidem absurdorum dogma- 
tuin auctores dicit, qui Petro tamen posteriores 
erant. Lib. n, c 29 decerniturdecimas etprimitiaa 
pendendas episcopis, qyas profecto nascen* Eccle- 
sia ignoravit. L. vi, c. IS baptismum ab tiaereticis 
collatum iterari jubent. In octavo Connituiionw* 
libro conlinetur etiam liturgia 6eu Hiss^dicendse 
ratio a capiie quinto usque kd 15. in fine flu tern 
ejusdcoi hbri in editione Conciliorum v. cl. Hausi 
col. 893, 1. 1, subjungunlur canones 84 ceu ,ab 
apostolis sancUL, ac a B. Clemente collects. Verum 
de bis alio loco el tempore, in quo nos demonstra- 
iuros confldinius, scripLalises primum saeculotertio 
adornata fuisse. 

(51) OodicellS. 



Circa tertium wtulam $€fipti [uer$, — R&cogni- 
liotium auctoris aetatem accurate designare non va- 
lemus ; at si opus istud idem r atque sancti Petri 
cum Apione disputatio foret, quae fuit Cotelerit (44) 
et insignium quorumdaro critiooruin senlentia, afc- 
tero tan turn s&culo exeunte, aut tertio ineunie 
paulo ante Origenem script urn fuisse censendum 
esset. Ait enim Eusebius (48) baud dudum spissa 
qu£daro opera sancti Clemeatis nomine prolata 

Philocat.i et in cap. xxvi Matth, 

(33) Epiphan. , baeres. 30, n. 15 ; Ru&nu&,D« adub* 
terat- libr. Origenis. 

(34) Hieronym., in Ep. ad Galat. 
(55) Ruf. f prolog, in lib. Recognita 
(36) Idem, be adulterate iib+ Orig-. 

(57) Euseb., 1. in, c. 38, H* h\ 

(58) Pag. 154. 

(39) In decreto. 

(40) In Catalog, c. i5. 

P) Rcfenum au*em e*t Aofcpaa ******* «*»•» 
non line pturimi* e$ Arjt opinion* t» Fttmm *f«p«c- 
mis. Puolius, cod. cxnu 

(42) Notum tibifach t Dornine, quia Simon Petr** 
pro pietate pati volenti pwssentem titam finivit. Ep. 
Clem, ad Jacobin. I. 

(43) Photius.cod. 113. 

(44) Cotelerius, t. I Patrvm apc*tot. $ pag* 490. 

(45) Quidam porro alia etiam opera prolixa et c»- 
piosa tub ejus nvmim heti at nudim teriivsin tit- 
cem protuterunt : put* Petri et Apiouis disputatio* 
net, quarum apud antiquos nulla omn'mo exstatittetir 
t'to ; newe enim tinccra recta fidei ab apotlalistradUa 

' -i.< ^.. '-..„ V K I ... - *«.!! V 



(5t) Oi igenes, t! ill Comment, in Genes, cap. xxn, mi* Ufa e.rpvt$sa reperitur. Euseb. 1. m, c. 38^fi. E- 



119 



PROCEMIA VARIORUM. 



ISO 



fuisge, quaesancti Petri cum Apione dialogos comple- A labore levaremus. Recte de lis pronunliavil Pho- 



ctebantnr. Photius tamen opera haec invicam di- 
verse fuisse eiistimat (46). Exstant in Recognitio- 
ns us capita undecim de falo ex opere quodam a 
Bardcsane circa annum 170 conscripto pet'ua. Hi- 
uime tamen inde consequitur, eum Recognitiomtm- 
auctorem esse, cum ejus errores de duobus princi- 
piis pluribus locis ibidem refutentur. Salius vero 
est exWlimare; eum qui opus istud conscripserit, 
eorum partem , quae Bardesanes de falo dixerit, 
insenrisse, quod et Eusebius in finis Preparations 
evangelicaeUbrispraestitit, ubi eumdem locum legi- 
mo s, quem Recognitwnum auctor a Bardcsanc mu- 
tuum acceperat 

In quot libros latum opus distributum sit. Quid 
4t illo sentiendum. — Refert auctor tertio Becogni- 
tionum libro, se decern alios sancti Petri sermonuin 
libros,quosCaesaTeaehabuerat, ad sanctum Jacobum 
misisse. Ii vero unquamne ia vulgusediti fuerint? 
ignoramus ; hodie autero nullum eorum vestigium 
superest. Recognitions in decern libros distribute 
aunt. Priori indueitur sanetus Clemens rationem 
narrans, qua saacii Barnabas prerflcaliontbus ad 
fidem traduclus, atque iu ea a sancto Petro insti- 
tutes fuerit. Alter sancti Petri cum Simone Mago 
sermonem complectitur. Tertio iidem de nature li- 
beri arbilrii colloquuntur, quo sanetus Pelrus 
potestatein animi nostri esse definit, id t quodlibet t 
agendi. Quartus, quae a sancto Petro in itinere Tri- 



n 



tius (47) siylum atque eruditionera in its- conspi- 

cuam merito esse commendaudam ; auctorem vero 

ih eologix, atque ecclesiastics doctrime adntodum 

perilum non fuisse et fabellarum inventorrbus ac- 

censepdum. 

ART1CULUS III. 

DE CLEHUrriNCg ET HONNULU8 AMIS SCKIPTIS SUPPOSI- 
TITIJS EJUS NOUIHE INSCRIPT1S. 

Clementina! sancti dementis nomas fojto pr^/lr* 
runt, — Prater decern Recogniti&nurh libros exstant 
sub sancti dementis nomine novem et decern bo- 
milUe, quae plerumque Clementinas appellari solent. 
Ex isti mat Cotelerius (48) eas alteram fortassis Reco- 
gnitionum editionera esse sancti Petri nomen pro- 
ferentem ; iliud sane constat, complura in homitii* 
islis exstare, quae in Recognitionibus etiam legun- 
lur.easdemfabulas, eosdemqueerrores utrinque oc- 
currere;earademqueutriusqueoperisdisiribulioneiri 
videri. Stylo sunt valde elcgaali, prabctque auctor 
phi rim as eruditionis specimen ; commentitium au- 
tem se esse, multis notis prodit . 

Epitome sancti Petri vita tuppotititia qvoque est. — 
Est etiam a Cotelerio edita (49) sancti dementis his* 
tflria, qua Epitome sancti Petri wteiuscribitur. Scri- 
ptum h oc ad sanctum J acobum H ie rosolymitanu m epi- 
scopum datum esse fingitur^atque prater res a sancto 
Petro gestas, sancti dementis eliain vitae histuriaui 
complectitur. Istud vero nihil nisi Recognitionum, 
Glementinorura, Actorum martyrii saiicti Clementis, 



poli Caesaream suscepto gesla sunt, edisserit, fi a |que historic de Ephraim gumma est. Hujus 



et plurimos sancti Petri hortatiooibus ad fidem 
traductos refert. Quintug paraeneticus sermo est, 
quo sanetus Petrus inscientiam seu ignoramiam 
peccatcrunt omnium originem esse, idolorum cul- 
tus falsitatcrp, atque Dei unitatem demonstrate 
Sexto baptism! necessitatem probat, explicalque, 
quomodo ad eum accessurus comparatus esse de- 
beat. Septimo sanetus Clemens varios eveatus 
Mint, qui matri el fratribus suis contigenmt, et 
quo pacto in eos rursumin Pakestina incident. 
Sequenies duo dialogi sunt, quibus sanetus Petrus, 
Aquila, Nicetas, et saactus Clemens seni cuidam, 
quem sancti Glementis patrem esse postea agno- 
verunt f osiendunt, fateri nos omnino debcre f cun- 



c«llectionifl auctor, qui Metaphrastes (50) esw 
creditur, ea, qua in scriplis; unde haec excerpstt, 
redundare, aut falsa pemiciosaque esse sibi visa 
sunt, amputavit. 

Aiia suppvtitU\a sancti Clemeniis nomen prcefe* 
reniia tcripta. — Full jam a nobis soperius adiio* 
tatum, liecognuionum auctorem affirmare, decern 
sancli Petri sermonum Caesareae habitorum libros 
sancto Jacobo a se misses fuisse. Decern illi libri, 
ui jam semel monuimus, ad nus non pcrvenerunt; 
attamen pseudo-Clemens operam dedit, ul quid 
illi&contLnerctur, penitus nonignoraremus. Ex illia 
quidam (51) de veri prophet* notis, atque de legis 
intellects! agebat. Anastasius (52) Anlkochenus lau- 



€ta divins Providenliae imperio, non casu geri. D dat pneierea sancti Clementis nomine orationem 

Decimus ac postremus liber diatogus quoquc est 

inter sanctum Clementem r eurodemque senemde 

boni et mali natura. Ad finem libri de Simone 

Magomentio iDstituilur, atque de ea, quasibifer- 

tur, senis hujus in Simon is Hagi vultom metamur- 

phoai. Haec sunt, quae de decern Recognitionum 

libris hodie exstantibus lectoribus leviter delibanda 

proposuimus, ut eos inutilia fere scripla legendi 



U6\ Photius, codice cxnu 

(47) Loco citato. 

(IS) Coteler. , 1. 1, pag. 607. 

(49>lbid. pa«. G55 

(50, Id. , iiid. 

151) Lib. i Recognition. , n. i7. 
52) Anns!., f]iia*l. 96, pag, 526. 



quamdam de Procidentias atque de justitia Dei. 
Inde vero fortasse fragmenta a Cotelerio edita (55) 
petita sunt, quibus Trini talis mysterium probe 61* 
plicatur. Veteres sancti Clementis scripta eorum 
appellation? non addita ssepe laudarunt, inter cae- 
teros sanct-us Basilius (54) pseudo-Dionysius Areo- 
pagitar, auctor disputations eontra Arium inter 
opera aancti Athanasii t Anastasius Sinaita, Nice- 

(55) Coteter. , not. ad Ub. i Recognita , n. 24 ; el 
inter testimon. velerum dc Clemen tin. 

(54) Basilius, lib. i De Spiritu sancto* cap. 19; Dio- 
nys., De divin. nomini^ui.c.B; Anastasius in Odego'. 
cap. i ; Nicephor. , t. in Hist., c. It. Videudusquo 
qua Grab*, torn. II Spicilea, , pag. 189 elscqq. 



451 



AD 8. CLEMENTEM I PAPAM 



1S3 



piiorut Callistua, atque nonnulli alii, De Ulurgia A storlae hujus fabitatem ueiaonstrandam ; even le- 



sancti CEeoretutis, atque de collectioae, quasa ab eo 
fostitutam ferunt, sancti Petri r-e^elatioauia, idem 
fereadum est judicium. 

ARTICCJLU5 IT. 

f>B ACTI9 MART1RU 8ANCTI CUNEKTI3. 

Acta martyrii sancti dementis lam admirandis 
aarrationibus tola eonEata sunt, ut segre legenti 
supposititia fideri non possinl. Constant autem mera 
musculorum narratioae ; qwe licet stylo ralde gra*i 
eoascripta sit, ftativus tanten ilJeaatiquiUUis color, 
qai in genainis ejus setatts script! 3 eon&picuus est, 
ibidem non spectator. Refert primum, Sisiniuum, 
quod ,Theodora usor Cbrksfcianaro religionera pro- 
fessa fuisset, valde indignalum, rationem, q ua factum 



ctor facile percipere possit, Tabelbuu sapere, quae 
de Sisiooio referuntur. Quia enim credat setaie il- 
ia, qua pagani Christianorum cultui vetando pin* 
Vimum iftTi gilabaai» eccles-ias vulgo adeo notas, tan- 
tamque eas subeuadi licenliaai fuisse , ut paganis 
ipais aditas ad eaa pateret, et Domini miaiatris 
nil probibentibos, que ia sacrorum mysteriorum 
celebratione gerebantur* perlustrare valerebt? il- 
lud queque terosimiU aoa fit » Trajaai astate pna- 
fectum ullum Unta aadacia fuisse , qui aeditionea 
io urbe vel contra Cturistiaaos excitarc audereu 
Ad base sacrorum ofieionim cam ilia appellaiio Pu- 
bllo tribute sancti Clementi* *to eognita adhuc 
noa erat ; sed Constantino primum iroperanle utur- 



boculcisci posset, qua&msse ; cuai *ero Theodora B patam fuisse, ex biatoria discimus. Fideui etiamsur 



quadam die ad ecclesiam ivisset, SisiDnium quoque 
eo conteadisee, at per aliam portam subiisse, ,'cun- 
ctaque f quaeiaChristiaoorum mysteriis gerebaatur, 
curiose admodum perlustrasse. Precibus autem 
a sancio Clemenle absolute et populo Amtn respon- 
dents Sisipaium curiositatis suae posnas dedisee, 
et lingua, auribuaque itiico captum fuisse. Eum 
vero tun ceteris ultioni* eventu pereulsam error! a 
mi poraitBigse, et cum b&ptisroo corporis, animse 
qaoque salutero coasecutum fuisse. Publiuro Tar- 
qokiiaaam sacrorum oflkiorum comilem, cum 
Christtanftia religioneca tanios in urbe progressus 
Cacero ceneret, data regionum pnefectis pecunia. 



perat, sanctum Clementem illos # qui ad mortem 
eum coaquirebant, caut$ in homim* latranu$ to- 
cavisse ; quod tamea ab eo pronuatlalum ia ejua 
acti&legimus. 

Ingens Cbrigtianorum ia Cbenoneaum deporta* 
torum aumeros.Bub saacli Clementis adYeataia 
argumento ciiameu borum actorum falsitatU. N©- 
que eniifl tempua, quft iUuc deponari potuerint , 
per&picimus. Etenlm ai sub Doraiiiano damoaioa 
dicamus t reponi potest, eos altero Trajaai aaao, 
quo »aacta» Ciemeaa eo relegatus fertur t illie am« 
pliu8 non exstitisse; eum Kerra Domitiaui succes- 
sor e£ proxiraus Trajanideeessor (53) omnes a Do* 



auctoreui Ulis fuisse ut in Christianos populum c mitiano relegalos tam Cbrislianos , quam alieriua 



coaciiarent. Clementem igitur primurn adorti sunt, 
eum de sacrilegio, de impietate, atque de violalis 
Augul«ruin edl^tia aceusantes. Trajaaua bis om- 
nibus a Mamertino arbis prasfeeto acceptis san- 
ctum Poiitificcm ia Cbersonesum ultra Pontum 
Esibcrm relegaril. larenitvero ibiultroduo millia 
Christiaaorum jam diu ad caedeadi mannoris opus 
damnatorum. later maxima autem borum tidelium 
iacommoda illud eral t quod sexto milliario aquam 
bumeria auis deporure debereat. Pontifex autem 
eorvm taiseratione taclus , cum agiii <:ujusdam 
dnetu, ubi tons es&et, cognovisset, earn, uteffode^ 
rent, Christiaais osteadit. Quibus nequidquam la- 
borantabus saactus Ciemeaa eum locum ipse leri 



cujuscuaque generis reTOcaTerit, quomodo sancti 
Joannis exemplo docerour. Sed aeque sub Trajani 
imperii exordium illi damaatt fuere, eum is deeimo 
taatum imperii sui anno qusestionesin Cbristianoa 
liabere emperit, quemadmodum ab Eusebio ia Chro* 
aicft docemar. 

Fabulis quoque est anaumerandam t quod ia actla 
iatis refertur, intra tani «nioa spatium septaagiaU 
ecclesiaa in Cbersoatao eoaditas fuisae. Nequo 
enim iascio Caesare construi potuissent. Quod si 
Trajaaus id rescisset, cum Christiaais easel ini* 
quior, quod sane acta base sincera esse affirmaa- 
tes fateantur necesse est, eas tan to nuroero aedid- 
cari passas aoa fuisset. Accedit,j eompertum aoa 



iclu percussit, etfons illico exsiliit. Ad miraculi D habere* Cbrislianos ad leriii.ianuunssecuU initiura 



hujus famam lota provincia accurrenle, cunctisque 
ad fldem traduclis et baptitatis intra anni spatium. 
aeptuaginta ecclesix construct^ idola omnia con- 
fracu, tempi a cireumjacemis regionis diruia , 
omneaqae luci usque ad trecenta milliaria in cir- 
coito eoacisi fuere. Trajanua vero, ut tantum rei 
Christians progressum sisteret, Clementem an- 
chora ad coilum ligataia mare demergi maudarii. 
At marl ueque ad locum , quo PontiGcis corpus ja- 
cebat, recedente, illud tuiauio saxeo in templo 
quodaoi manaoreo conditum Cbristiaai invenenint. 
Alulta autem disquisitkoae opus non esi, ad bi- 



ecclcsias, ad quas palam eonvenirent, habuisse, 
Aufidianus- prases, qui aTrajaaa ad Christiana 
pieiatisaugmentum prohibendum ia Cbcrsoneauoa 
missus fertur, solius sancti Clementis morte cou- 
teutus non fuiasct, sed eum pro sua in deos pieiale 
suoque ia Caesaris jussa obsequio quamplurimosex 
rebellibus illis Caesaris maAdaUs paTere reaueati- 
bus, idoloramque cultus bostibus, pJectere utique 
debuisset. 

Quod de miriltco illo fonte acta ista memorant, 
qui ad sancti Clemmtis preces emaoavit, prater- 
eundum nobis esse ccnaeroua ; singutae eaim uarra- 



(SSJ Dio, libro.LX\»i, pag. 769. 



155 PROGENIA 

tlonit hujw p*rte$ #e tpsas falsitatis coarguunt. 
Idem sealiendum est de iii, quae acta iftia addunt, 
cum discipuli paacis post sancti Clementis marly- 
riura diebus ad locum, quo file in aquas demersus 
fuerat, accessissent, tribus scilicet a liuore railtia- 
ribus mare recesslsse, atque eos sancti marlyris 
reliquias tumuio lapideo conditas. in marmoreo 
templo invenisse. Qai enira fieri posset, ut resadeo 
admiranda? u niters* antiquitati ignot& v atque ab 
omnibus ecclesiastics historlae scriptoribus al- 
lissimo silent io sepultae fuerint? hand diffilemur 
quidem, ejus rei in opusculoquodara (56) Ephrahn 
Chertonis episcopo tributo mentionem fieri: veruni 
scripture illud ievioria ponderis esse Yidetur. Ex ipso 
enim stylo dignoscfrnus , illud Graeci cujusdam 
tnedii svi opus esse. Euradera &que, ac actornm 
martyrii sancti Clementis auctorem fabellisdelectari 
tade infcelligincus, quod singula ab eo relata a ve- 
teri qucnlam episcopo Constantino appellate > cujus 
acta aBollando ed!ta sunt, falsi redarguantur. la 
eniin cum circa annum 850 Chersonem profectus 
esset, incolas diligenter sciscitatusest, con&taretne 
sibi, qua ferebatar, fa ma, sancti Clementis corpus 
maraoreo monumento in tempt o ab Sngelis con- 
dito ttpertum fuisse, et mare quotamdsdiesa&cto 



fAfUORBN. 151 

A Clement! sacra adtrianiBlap&ssuam recedereTQui- 
bus univerei reposaere, hast ilbi hactenus ineom- 
perta fuisse (57). 

Obscurior praierea, ant potius tanquatn apocry- 
pha et coromemiiia a D. Cregorii M, usque aetata 
hisloria h*c habits fuit; com sancto Eulogio epi- 
scopo Atexandrino martyrum acta ab Eusebio 
Cxsareensi collects expetenti Pontifex ille doctissi- 
mus responderit ; t Prater ilia, quae in ejusdem' 
Eusebti Hbris de Gestis sanctorum martyrum cea- 
tinentor, nulla in Archivo hujus nostra; Ecclesi* 
tcI in Romanae urbis bibliotbecis ess* cognori, 
nisi paucaqoedam in unius codicis TQlumine col- 
lects. Nos autem paene omnium martyrum distinctia 
per dies singulos passionibus eolldCla in uno co- 
B dice nomina babemus, atgtw quotidian is diebus in 
eorum veneratione Missarum aolemnia agiaiui. 
Non taroen in eodem voluinine, quia, qualiter sit 
passus indicator, sed tantummodo nomen, locus, 
et dies pa ssionis ponitur. * Hsec sane sanetus Gre- 
gorius (58) scriptures non fuisset, si acta, qua 
bodie sub sancti Clementis nomine. exatant, notis- 
set, nbi non dies modo et loons passionis ejus le-- 
gitur, sed complura alia, quae circa ejus mortem 
eveaere, singiHatim describontur. 



CAPUT V. 

DOCTR1NA SANCTI CLEMENTIS. 



— 



ART1CULUS 1. C 

OaSSSTATlOETCS DOGMATIC* IW Dm CLEMENTIS ROMAN I 
EPISTOLAS GEKC1NAS. 

§ I. De seneta Serfpturuet tradition*. 
Ex prima divi Clementis ad Corintbios epislola 
uiilissiroum eruimus in faTorem sacrarum litters- 
rum testimonium ; has siquidem Spiritus sancti 
oracula vocat: Diligenter, legitur ibi, ittspiciU Scri- 
ptural, Spiritus sanai tern oracula : Tic ^6eI< 
p^tiq Hv£U{U(toctou dffou (59). Ail eliam sanclua 
Pontifex ; JVotfti enim, e$ probe no$th Scripiuras 
sacra*, diUcti , et peniiu$ in divina ehquia r T& 
\6ytn tou 9tou a intro$pexUtu. Quid aptius ad SS. 
Scripturarum cum inspirationem 9 turn riivinitalcm 
comprobandam proferri potest? Non solum autem 
BS. IHterarum divinUatem ex divo Cterocnte ostendi- D 

(56) Tom. I Operum Cotelerii, pag. 815. 

(57) Acta tuncti Constantini apud Boltand., 9 
Marlii. 

(58) S. Gregor. M., lib. vm Epislol.^indictionei, 
epislola ^d, A4 Eutoqivm Atexandr* 

(59) S. Clemens Rom., ep. 1 ad Corinth., cap. 
45. 

(60) Yincentius Fassinius in libro singular! ad- 
versus Freretum DeapottolitaEvangekonim origine, 
Libxrni edito 1775, in-4\ 

(6() UExamtn critique (its apologi&tes de la reli- 
-jtofl ckriliennt* 



mus v sed euspdem sanctum pootiiiceni tanqnam 
testem non contemnendum apostolicseEvangelio- 
rum originis cum viro doctisstmo (60) contra Fre- 
retum (61) in aciem producimus; In utraque enim 
sua epistola verbis eraiigelistanim Frequenter uti- 
tor. Quinimo ex ipsiua scriptU demonstrare po»- 
sumus contra antiquos et recentiores bibliomachos. 
non paucos sanctx Scripturae libros babere auclo- 
ritatem canonicam. Siquidem ait iPractpue memty- 
r« aermonum Domini Jesu, quo$ tocutu* t*t doeen* 
manwetudinem c$ tequanimitaiem. Sic tn\m dixii : 
t Estote muericctde*, ut miuricordiam conuqu*- 
mini; dimittite, ut dimiuatur nobis (62). i E Hbris 
canonicis ad Erangelia Matthsei ac Lucse respexit. 
Et dum dictt eapitesecundo prions epistols ; Qm~ 
tu$ autem kumli anim* erath 9 nuttatcnut super* 

(6«) D. Clemens, ep. 1 ad Cor. , cap. 13 : Md- 
XtTca u£iivij(ji4vot -rciv AAytnv xgo Kuplou- "fT|ffo5 ," o&c 
tiiiljae 6t5aaxu>v fentetxttav xa\ jiaxpo9u|Atov t 06T<i>^ 
yty elwsv 'Elfitltc, Eva iXEflfttitE, aytvet* ha A^Ofj 
iufv" d>^ mutte, ooto> TOjtuB^aeTact 6ulv &g 8U»tSf 
ouw 6o9^attat ftplv Jk xpfwre, oOxw xpiQfjaeT» 

& (tiTpw ustfelte, £v afity iu^pr[^atza\ 6a7v, 
Conf. Luc. tt, 56, 58 ; el Matlb. vii, 1. Taceo plum 
alia loca, qus in secunda 1 Clementis epistola ei 
evangelistis relata conspiciuntur. 



BS AD S. CLEMENTEM I PAP AM *56 

bl6ntet t m*gUnbjecti t (fu*m$uhiicientes t danl4* tu- A nan nobii, ted Dei toluntati cedant (67); tcrtio 
b&ntitit t guam aecipientet. Acta apostolonim praa 



ocuHh babui( (63). Refert insuper integras Benten- 
lias ac loquendi phrases in D. Paul i, Petri et Jacob! 
Episioli s obvias. Sic capite 35 cpistolae prima ad 
Corinth ion, ducu ait : Si tecuti fuerimut viatn veri- 
tasi*, ahjickntes a nob it omnem injustitiam et ini- 
quitatem t avaritiam, eonientiones, maiignitates, et 
fraudet* turn not et obtrectationets odium Dei, tu- 
vwrdiflia, et jactanfiam, inanetn glortam at que amo« 
*em viiuiiatii (64). Quienitn kmc faeiunt Deo odioti 
%unt; neque solum qui faciunt^ ted etqui comenliunt 
eia. Eii integras tententias ex Episiola sancti Pauli 
ad Romanos. 
Sic capile 47»in prima sua Episloto, recital san- 



cum inquil : Laut nottra in Deo tii t et non nobis 
ipsit (681. Sic aensum verborum divi Pauli ad 
Colossenses enarrat, capite 24 suae I Epistolse san- 
elus Papa dum gcribit : Kiti digue illo viventes bona 
et beneplacita in contpectu ejus cum concordiafeee- 
rimut (69). 

Sic pbrafiin Pauli nam ad Thessaloniccnsea hisot 
verbis exprimit : Hac omnia igitur ab eo habentet, 
in omnibus ipsi gratia* agere debemut* cui gloria in 
itecula sacvlorum. Amen. Et dum ait : Servctur 
itaque Mum corpus in Chritto /mb(70). Sic bipi* 
vicibus alludit(71)ad Epistolam primam divi Pauli 
ad Timotbeum; primocum ail : Accedamut ergo ad 
eum in satictitale anima t cartas et impollutas mtmus 



ctus Pontifex integrum fere historian) de dissen- ■* eletantet ad i/Jum, diligentes benignum et mUericor* 



sione in Ecciesia CorintLiorum exorta temporibus 
sancti Pauli apostoli,cx Epistola gentium Doctoris 
prima ad Corinlhios perscripta. Surnite Epittolam, 
ait, beati Pauli apottolu Quid primum tobis inprin- 

cipiu Lvangetii scripsit? Profecto in Spiritu ad vot 
litteras dedit de it ipso et Ceptia, et Apollo, quia 
etiam turn divert a in siudia tcitsi eratis(i)S). 

Eadem in Epistola sanclus Clemens tribus vict- 
ims allodit ad qu£dam divi Pauli in aecuuda ad 
Corinfthios Epistola ; primo dum ait : Per hunc (Je- 
«um Cbrisium) in attitudines catorum oculos deft' 
getnut. Per hunt specuiabimur expettem labit ac su- 
premum illiut vullum (66); secundo dum scribit: 



dem Pattern nostrum. Secundo dum dicit : Videa- 
mu$ quid b onum 9 quid gr alum , acxeptumque tit apud 
eum, qui fecit not (72). Et quando scribit : Venia- 
mm ad glorias am et venerabitem vocaiionit nostra; 
regulam, divi Pauli ad Timotbeum Epistote iewn~ 
dae imitatur ex press io oem (73). Alibi etiam eadem 
prorsus verba recitat, quae in Epistola B. Pauli ad 
Titum babenlur (74). Sspissime quoque usurpat 
seatentias, quacmn Epistola Doctoris gentium ad 
Hebrseos conspirant (75) ; atque propterea etiam a 
Don pattcis Grxcis Pairibus, ac orieatis Ecctesiis 
ejusdem' Epistolse auctor credebatur.De Jacobi Epi- 
•tola catholica, quam olim Lutberus velut slrami- 



Et noiitptur oremut pro eit f qut in utiquod pectatum q neam rejecit, non pauca in rem suam assumpsit 
tapti sunt, ut detur illit moderatio et ItumitUas, quo lanclus Clemens (76). Tandem utrtuaque divi Pe - 



(63) Clemen* Rom., ep. 1, c. S : "H6tov *t&vwc 
I) iot-ixeivovte^, coiif. Act. xx f 55. 

iU) D. Clem., c. 35 : Kal ixoiou61 3u(j.ev tfl 
AScp vr]z bXrfizlas, iTO>^t^avt*< Acp' iauccav ^cotaav 
Wix^av xa\ dvo[x(aV, TtXEoveJCotv, Sp£tf,xaxOT|9e(<iS 
It xa\ WXouc* ifiOuotUfioiic « xa\ -/ara/a.)/.^ , 6eo- 
aruyiav, uTupri^avtav ti xa\ dXaCovelav, xsvo€o5i*v 
x» xol ovXogevwiv. Taura yap ot 7tfxi<jaovT££ t ^ruy^- 
«t t^ wu O-rcdifxovaiv oO (*4vov 5^ ot isp4<j<JovTS» 
aOTii, a^Xa xal o! cyvsufioxouvtec atoolg. Collect. 
Rom. i, 29. Idem, c. 22 : 'El auroij 6 K6f>^ 'W r 
aou< ih xati adpxa. 

(65)_'AvoX46Ete Trjv'EittfftoXJjVToG ^xaxaptou IlaC- 

Evon^W 6rpa4' cv 5 W 4Xt|9£kxc TrV£upuXTtxa>c fe7re- £) 
(TretXfiv Oixiv, Tcepl adxou te, xal KTj<pa\ xa\ 'AtoXXw 
M th xal t<5rs «pOJxX[ati« i^(Aac nenoitjaOai. Coll. 
I Cor. i B ii. — Idem, c. 48 : Kal ^TiTeTv t* xoivw- 
fsXt* 7ia^iv, xa\ fit) t6 feautou. Coll. 1 Cor. x, 2*. 
— Idem, c. 57, longa allusione respicit ad I Cor. 
XH, ii. — Idem, c. 49 : 'H d^cxn) -rcavTra Iv^s- 
xat, «av-ca ftaxpoOypwc- owfifev pivayaov fcv dtyawri , 
oO&v uireo^cpavov dfiTtii crxJupia o6x Evei, dtYdTrrj 
oO fftaffta^et, dyawrj nivta ^otsZ ^vfyovote. 'Ev iyi- 
*pjj iTtXitt«>ftrioav «ivr££ ot txXexrol tow ^eov, &tya. 
ttfimi oOSiv i04p£xrfv iart ?$ ©siji, Conf. 1 1 lor. 
xili, 4, 7.— Idem, c. 24 : Katavo^ffW(isv, iyam^tot, 
toI^ ^ Aitfttorric fextSewcwTat fitr^vex^ ^ulTv t)jv |x&- 
Xouaav ivdoTrtxaiv l«<jQa;, ^«i1]vdiTOpj(tivfeffw-fjoa-;o 
tSv Kupjov 'I-rjaouv Xpttrriv, ix v£xpo>v 4vaorf|aac. 
Conf. 1 Cor. xv, 20. 

(66) Idem, c. 36 : AtA xowtov ixeviawutv etc *& 
C^wvoupa/tov, Aiwtiwj §VOffCptJ«iusfla xJivajjiw- 



jiov xal i^epTdTTiv B f |tv afrrou. Coll. II Cor. m, 18. 

(67) Idem, c. 06 ; Kal f||Aets ouv Ivtu^wjuv irspl 
wv 6v xivi •napaircoJixati. uTcap^vTtov, 3tco>^ 606^ 
aitolc £^i£ix£ta xal xaTiitvoypoTuvt^ d; xb fitgai 
aOxeu; u.4) 4)(jiTv, aXXa tu> 8eX4]|iaTi you &.0O. Col). 
II Cor. vm f 5. 

(68) Iddm, c. 30 : "0 Iraivos *u«v Iffrw cv 8e0, 




TraiojtAev aeO' djAovoia^. Colk. Col. 1, 10. 

(70) loem , c. 38 : Tauta oijv irAvTa J5 aizoZ 
8j(0vt6^, Acp£Qo|xtN( xara ftavra eO^apicrce^v aO'tfa) <J> 
fj Sd^a tic to^ a£wva^ twv al<(>vu>v- "A|ifjv. Coll. 

I Tliess. v, 18. —Idem, c. 38 : SwC^ca ouv ^(iiSv 
SXov to iJoju.a. tv Xpiat^ 'Inaou.CoiUI Tbess. v, 23. 

(71) Idem, C- 29 : UposiK^ta^y o!»v aot<J> Iv6ai4- 
rr.-r; '|^vr it ; , Ajyd^ xixl &fbidvtou( x^P a s atpovnc 
ctpbc aOrfv. 1 Tim. 11, 8. 

(72) Idem, c. 7 : BXe % iiwjj.ev xi xaXov, xal it tcp- 
TTvOV, xal TcposoexTOv kvtbjitoy tou iroi^aavcog r ( rj.5;. 
Coll. I Tim. v, 4. 

(73) Idem, c. 7 : "EX8w(i£v mA tov cOxlst) xoft 
oeuvov f8c ayia^ xX^atw^ fjaiov xav^vot. Coll. 

II Tim. i f tf. 

(74) Idem, C. 2 : "Exotfioi eIj; -xav Epyov Aya86v. 
Parati ad omne opuebonum. Coll. Tit. Ill, i. 

(75) Vide cap. % epist. 1 Clem,, c. 7, 0, 42, 17, 
23, c. 26 et c. 43, toll, cum cap. v*n, v. 12, Epist. 
ad Hebr. Idem c, 11, V. 7, v. 31, v. 37, cap. 111, v. 
2. — 5. c. 10, v. 39, c. 1, v. 3, S, 7, 13. Console 
i.ibserva lionea viri clar. Schmidii sup. Epi&l. l> 
Pauli ad Hebrseos ;proleg. c. 2, pag. 13, i 4. 

(76) 'ACpaap; 6 jptXo^ TrpoTayopeuSs^, Abraffem 



157 



PR0CEM1A VARIORUM. 



lit 



tri Epi&lol* unlenlias non raro imilatur ; prim* A *]**, dixit ; Cum dmo erunt unum, e$ quod fori$ s u$ 



quidem, cum inquit : Chariiat op&rit mntthudinem 
pcccatorum (77) ; et ; Um&quuqw tubjkiatur proxi- 
mo wo (78). Omnet humiii autem ammo erati* t nut' 
tatenut tuperbkntet, magk tubjecti, qusm tubjkien- 
to (79). Secundae vero dum scribit : JSoepaniten* 
Ham pradkavit; et qui obedkrunl,$ervati tunt (80). 
Propter hotpitaliiatem et pietatem Lot « Sodomh 
taivu* ovatit, cum iota regie circumjacent igne et 
tulpnure damnata ««(. Palam fecit Dtut t quod tpe* 
rantes in te non deretinquit r eon vero, qui in contra- 
rto dectinant, punitione actupplkio affidi (81). 

Hae autem allegations divi dementis eo majus 
habere nobis videntur pondus, quod in prima sua 
epistola nullum apocryphum opus raemoret; locus 
enim ille capitis vicesimi tertii {miteri tunt, qui 
ammo tuntdupticcs) nequaquam, u( Grabius (82) ar- 
bitratus -est, e scriptura apocrypha desumptui 
est, sed, ut bene notavit Gallandius (83), ibidem 
D. Pontlfex alludit ad versum octa rum capitis I 
Epistofc divl Jacobi, atque ad versus tertium ac 
quartum capitis uisecundse D. Petri Ep is to las. 

In altera quidem sancti Clement is ad Corinthios 
Epistola dupHcem oCfenduntcrilici locum ex scripto 
apocrypho proiatum. Primus sic so babet ; ait 
quippe Dominus in Evangelic • Si partmm non *er- 
tattn* qui* magnum dabit vobi*7 dko enim vobit: 
Qui fidetk eU in minima^ et in major i fidelis e$t lf . 
Locum autem bunc a sane to Paire vclut ex Evan- 



quod intut, et maiculum cum femina, neque tna$„ 
neque (emina. Yerum non video, qui fieri possit , ut 
proptcrea hujur sancti poniificii testimonium quoad 
genuina sanctorum apostolorum aoripta repudian- 
dum ait omnino. 

Historian) etlara Judith divns Clepcns bus ixise- 
ruit epietoice numero seu capita qninquagesino 
qulnto ; cum que eidem statim subjungat facta 
Estheris, non inverosimill consequent exinde de- 
ducilur, eum tanti aestimasse librum Judith , quant i 
librum Ettheri*. Verum librum Either ex divinarum 
Scripturarum albo exeludere nunc nemo Christia-. 
norum, excepto solo hypercritico Semlero (87), au- 
det; eumqqe ecu divinum librum a nascente jam 
£cclesia agnitum fuisse, omnes fere uno ore pro- 
flleniur eruditi : cur non quoque librum Judith a 
diro CI cm erne inter sacraa Scriptural relatutn 
fuisse concludere poasimus 1 

Est prater bucusque adnotata alius sanctorum 
praecipuc aevi apostolic! Pairurn usus in illustrando, 
confinnandoque textu sacro, cujus rei jam speci- 
mina qua&dam damus. Modos loquendi c sacris 
libris ductus divtis Clemens, alios inter plu- 
res, sequentes usurps vit : primo a Clemente nostro 
xav^va (88) de finibus mu&eris et provinebfe dici, 
clarum est per phrasin, idque habet ex II Corinth, 
c. i, v. 13 :Mi) TOtpex6atvtov d>pi(J(iivov <&$ Itfcoup- 
y las aww3 xavtiva. Non tranigrediens prtsicriptam 
gelio descriptum recital quoque S. Irenaus (84), C mumri$ $ui regulam. Secundo explicat sequentibus 



ubi Grabius conjicit (85)»hscc ex Evangelic secun- 
dum ^Egyptios fuisse depromptn. Sed nobis vide- 
tur non nisi allusio ad versus decimum et mideci- 
rrmm capitis xvi Evangelii secundum Lucam. Alter 
locus, quern etiam doctissimus Lardnerus (86) ex 
Krangelio jEgyptiorum desumpturn censet, conscn- 
tienLibus fere omnibus criticis, in fine faujus epi- 
Btolae legitur boc raodo :' Interrogates enim ipse 
Dominu* a quodam, qumdo vtniurum am regnum 

•» Luc, xvi, 10, 

mmkus vocatue. Clem, epist. i,cap. 10 el 17. Coll. 
cum Jacob. Epist. c. ti, v. 23- Talal-nvpol ebtv, ol 
8(tj*uxov, ot ji<rci^ovwc ti]v ^x^ v - Mi$eri §unt, qui D 
animo sunt dKpiwesetiMcerii.Clein.ep. l,c, 23. Coll 
cum Jac. c. i, v, 8. 8s^ vi^, ^tjarw, bmfamfim* 
ivrcixidaetat, 'uansivo!^ & fitfiwat %6,p\v. bent enim % 
inquit t superbkreiktit, humilibu* autemdatgratiam. 
Ciem. Epist. 1 , c. 3(>. Coll. ctim Jtc. Ep. c. iv f v. 
(3, Hem confer, cap. 50, ep. 1 Clem, cum cap. %, 
v. 24 Ep. Jacobi et c. M Clem. ep. cum cap. 5, 
v. 20 Ep. S. Jacobi. K 

(77) AYircii xaXum*! tc),tiOo^ AoapttCv. Clem. 
Ep. i, c. 48. Coll. I Pel. iv, 8, 

(78) Idem, c.3fr: 'TicotftWfaftw Exa«o; t<I> itXin- 
alov aitDu. Col. I Pet. v, 5. 

(79) idem, c. 4 ; Hfax*$ t« iTaitssvcuppovetTK, yxfilv 

xts> Coll.fPet.v.8. ' 

i&O) Id. c. 7 : N«* 4x4|pu|sv uetivQtftV xa\ ol ftiw- 

Mtuacivtsc t«I*0r t aav. Coll. ft Pet. u,S. 
(41) Id. c. i 1 , Ati (ptXo5sv£av xa\ eus^iav Ait 



verbis sententiam Pauli ad PbHippenses c. u, v. 6 
et 7 : Ir^ou; oi% ^XOkv tv x<S{jLiccp d^aCovs^ac, oCSI 
vrapr,9av!a^, xatnep fiuvi(i«vof v iXXi Tamtvo^po- 
vSv (89). Cyrill. Hieros. Cat. n, p. m. 222 eitr.: 
Tt fcffttv Itipov yivGoxov ti P40ti to3 8«o0 ; 1 Cor. 
ii>10; unde paiet, in verbo feps^vfv nullam em- 
pbasim esse ab eo qusesitam, quae nee ibi est : pro 
eoque Clemens (ffO) : 'EYxuiwttv, Iyww^k ct< 
ti P48tj <titf OtCac t^c ifvtLaswc , unde et patet, '*& 



8ti TCupi»< xa\ 0fi(ou' itpW^Xov norfffa^ 6 Astfirfrrjf, 
^t* xovf ll«{^ovTa^ lit a6tiv oux &Yxa?aXs(:t6t, 
iovc ft JTepoxXive?^ Oirdpx 071 ^ e '€ x^Xaa-tv, xat 
aixwttbv rinuh. Coll. II Pet. u, 6, 9 et Jud* 7. 
(82) Spuilea. SS. Pairmm , torn. I, p. 268, 
(85) Bibtioth.SS* Patr^ torn. I, in bunc locum. 

(84) Similiter Dominu$ dixit ingratu in eum wi- 
etehtibut ; Si in modico jideles non fuhtis, quod ma' 
gnum at quis dabit vobit? S. irensus» lib. II, 
cap. 64. 

(85) Grabius, Spicileg. SS, Patrum, torn. I, pag. 
35. 

(86) In der Ctanbwurdigkeit der evangetischen 
Ceschkhte, part, if, tom.'I, pag. 74. 

87) Libra de canone, parte- n, pag. S01 et acq. 

88) Clemens Rom.,epistola 1, c. 41. 
89} Jesus Chrktus ritm venil in jaclantki arro~ 

qantite, neque superbte, etiam$i potent dt; ted in 
Humilitate. Clem. ep. I, c. 16. 

(90) Indkinw cognitionk profunda introspkkntet. 
Mew, q>, 1, cap. 40. 



W AD S. CLEMENTS* 1 PAPAM 160 

$A&tj i% frt&s accepta esse de Evangelic, In quo A deratkme 3ign» sunt eententfee qua* circa dmni- 



• est jw«f|pM>v 8so5, arcana olim voluntas Dei de 
salute bominum; bene idem sanctus Gyrillus Cale- 
chesi xyi, pag, 423, tfuyxptveiv pro InUrprttari ex 
1 Corinth, cap. n t v. IS. Curiosus alque studiosus 
lector, qui plura bac de materia desiderat, con-- 
sulat t. cl. Fromanni obsenrationes ad Novum Te- 
ai amentum e Ctemente Romano. 

&4 traditione. ContrQwrtitz nort sola Scripturm 
diue, sed el per ttaduiotietn decidendi — Sancius 
Clemens Roroanus ia prima sua. ad Corinihxos 
epistola ad coniroversias in Coriathiorum Ecclesia 
excitatas dijudicandas, flnieadascjue non divinarum 
iolum Scripturarum, terum traditionis etiam utitur 
anctoritale* V.ult enini Corintbiig ad ea auis ia 



tatem Jesu Christ! ia utraqu* epistola divi de- 
mentis habemus. Omnes mtem, ait sanctus Cte- 
fftens {95j, humiti ammo eratit**.. Dei vialko con- 
teari,,., et accurate aitcudtntt* sermonibve ejus..... 
Pasthnat lltim (Dei) pra- ctulis ustri* erant; TA 
7;&6f)|*a?aarf'cou (8eoD) fjy npft 6yfoal\u£vt Ojuuv (96). 
Hoc in loco divus Clemens passiones Cbrisli pas- 
a ioncft Dei appellat , sic newpe ab apostolo Paulo 
inslilutus,cujss erat ouvepy<Sc (caopermtor) 9 qui eo- 
dem plane sensu Cbrisli Ecclegiam appellavit "* : 
'Exx^afcxy *w3 8eou ^v icepienorijjiHKO 5t4 tow IStau 
atjia-so^- — Eceiet iam Dei t quam ocquisMt t anguine 
$uo. Nee dubtio,-quin btsce rerbis : Ka\ t4 italHj- 
l*aia awtou fjv «p& frcpOaifiSv tyi&v, repexerit san- 



discepta&ionibus esse respiciendum, qua post Jesum *ctua Paler ad iilud ejusdem Apostoli, Galatas Ha 

Christum usque acj e*m dkm m Ecctesia tradita 

et senrata fueranU ApostoU nobis, inquit (9J), 

ewngelUurunt 'a Domino JauChruto missi, Jesus 

Christus a De*.. t *„Etapo$tott nosiri evgnoverunt 

per &.N. f, Christum, quod fuiura esset e&ntentio 

<U nomin* ephcopatus; oh earn ergo causam con- 

etituerunt $upradicto$ (scilicet episcopos et dia- 

conos) et dtmcepe (utvra euccmioni* regmlam tr<* 

didemnt. 

{ II, IkSS. Trinitath ny*terfr t FUio tki /«m 
ChrutQ, *j%*que gtulia. 

Be Tmxxtato. — In fragmento Tit divi Uemeatto 
ox Basilio Lib* de Spirit* eaneto c 49, quod Cou- 
tantlua, GaUaudius ac Grabius epistolia sancti hu- 
Jus ponlificia adjungunt, expresaa habetur trium 
divinanun Pergonarum a aancto Glemettte profess 
6io(92). Nonnulli tiri erudtti insuper arbitrtatur 
reference Coutantio (S5) a sancto Clemen te gpecia- 
lem de Spiritu sancto babitum fui&se sermonem, 
idqae fragnkento fin. in quo de Splritu sancto 
djaseritur, conflrmant; aed rem non eTiacunl; 
cam etiam in epwtolis de Spiritu sancto b«c 
diMejrere Uenerit, ac cerium sit mutilas e&se epi- 
itolas ad Corintbioft. In laudato hoc fragmento 
vnt» perspkne sanctus hie papa tradit doctriuam 
de Spiritu sancto (94). 

Dhintia* DeiFUUJetu Chmti. — Atlenta COnsi- 



objurgauiis ** ; intcnwti Gaia<(F.»... ante quorum 
&e*fa$ ChrUim praSeeriptus est> in vobh cruet (ijcKs. 
Nimiruro Clemens, at agsolel, Paulum ixnitatug, in 
memoriam rcdegil Corintbiis, quomodo ante mo- 
tw in eot u °s Ecde$ia nuper exorio«, omni virtu- 
tum genere Oorereat, atquei Dei pasuones semper 
ante oculos ip&is obversarentur. 

Dum in CAriiio naiuxoc; una divina t altera hu~ 
mom; et *na Persona. — DWinae igitur naturae' ma- 
Jestatem euitt carnis humililate, cruciaque ignomi* 
aia boc toco eonjungil sanctus Paler ; duas item 
naturas agnoscit inChristo : unam Yerbi Personam, 
quae came pas$a est, ac Dei pa$»ione$ Eccle&iae 
Coriothiacae proponit veliit longe maximum mysle- 
riuio, uude t ilai saactioris prsecepta instituiaque 
omnia deducantar. Ex quibus ergo liquido patet, 
non solum quid sanctus Clemens, sed etiam quid 
Romani, quid Corintltii, quid demum cseteri Chri- 
stian! sa&culo i apostotico de Deo In carne passo 
senserint f atque ©rediderint. Quae quidem non 
sotum contra Arianismum ac hseresin Nes^rianam 
SPultum ralent, sed eiiam valde contra Socinianoa 
nrget rir doctus noster Maraoua (97) : idemqua 
argumentum jam pridem pluribus fueirat perseculus 
Grabius (98) qui aliorum sancti Patris nostrl loco- 
rum parallelismo instilulo, bunc ipsum, de quo 
agiraus, strenue vindicavtt, atque CbrUti Deiutia 



* Act. M p ». " Gal. hi, 1. 

{${) Clem. Rom. t f, cap. *4. 

(94) * Sed et antiquior Clemens: Vh)it t Deu$> Oo- 
mnus Je&ue Ghriitue, et Spiritu a $anctut. Nemo non 
videt Dei nomine Personam Patris intelligi. Id enim 
antiquia moris esse nullus ignorat, nisi qui in 
fpsoruin scriptis peregrinus est, ut cum Deura sim- 
pliciler sine adjuncto in Scripturis legunt, vet ipsi 
enuntiant, Patrera hoc nomine expressum inter- 
pretentur, atque ipsi exprimant. 

(35) Aoud Mansi, U 1 GonciL col. iZi t in 
notal. 

(94) Beat%$ vir (iaquit sanctus Clemens) ytsi ca - 
guouit Patris dormm per procueionern sanctuiimiSpi- 
ritue. Beat** air, qui ifneMrit el comprehends Spin- 
turn sanctum sue donum iliiut. ab eo in figura f o- 
bsmtm trqdituMt etc., etc. 

/95) EpislolaJ.cap. 9. 

($G) Haud me latt* in eoCIementino loco Junium 



D conjectasse pro icaQ^|iaxa legendum forte p«8^- 
jxaTa. Sed plane respuenduro cum Grabio, Wotlono 
aliisque firis doctis inane commenium, quod lex- 
lum cilra ullam necessitates , neque uilitis ms. 
codicis auctoritate sollicitare comperitur. Et,jure 
quidem :elenim nonnedemum aple cohaerent omnia. 
si verba Dei mentis attentioni, ejusque passioues 
cordis oculis proponantur? quod ubi diligenter at- 
tendo, mirari subit, cl. Fleurium in sua Bittoria 
ecclesiastical torn. I, pag. 277, edit. Lai. io-8* vitio- 
sam Junii coniecluram sequi matuisse, quara sin- 
ceram textus lectionem, qutGallice non passioaas, 
sed doclrinom reddiderit. 

(97) Divimtat 0* IV. J. Chrnii manifest.* life. IT, 
cap. S ( p. 577. 

(98) In adnoUI. ad Bulli defcns. Ad. Nfc., pag. 
60. 



161 PIMXEMIA 

fccstlbus fldeMer otJ-ecU (99), In recuuda epi* 
stola (100) aucior Isle nos docei, ut scntiamus de 
Jesu Cbrisio tanquam de Deo, et tanquam de j ud ice 
vivorura el mortuorum : Fraircs, ait ipse initio 
i 1 I'm s episiolae, ita sentsre nos oportei de Jesu Christo 
tanquam de Deo (&c rapl Oeou), tanquam de judice 
tnvorum et morluornm; — et ninnero 3G, ep.i aperie 
dicit Jesum Christum a Deo esse secundum carnem: 
"E5 aurou 6 Kiiptot Tipouc t& xa*i trdpxa. 

Nescio an tlariua possit qnis de divinilate Jesu 
Christ! testimonium proferre. Expresse alibi de* 
clarat, Jesum Chiistum spiritum in isse, priusquam 
caro fleret : JfMU #*■«««» (!) 'Dwnai.,., «nn 
printum esset spirit** toto fattiu est ($). Ex quo 
deducitur adrersus quosdam nostrorum temporum 
Arianos v Filiurn Dei exstitisse ante suam inc&raa- 
ttonero. 

ikneficia Verbs ittccriHitt tirca famine*. — Nihil 
movendas animis aplius- dici potest iis, qua* Ita* 
dit sanctus Clemens in utraqueepistola circa bene- 
ficia, qua: pro hominibus ex inearnatione Yerbi 
sunt consecuta. Ait enim in prima, nos in Jesu 
Christo salutare nostrum adinrenisse; ipsuin esse 
obiatxonum nonreturn supremum Pontificem; infir- 
mi talis nottrmetsepatronum et amziliatorem (S). Per 
hunc, pergit sanctus iste ponlifex, u cosiorum aiii- 
tudines oculos defigemut ; per hunc immaculatuui et 
smpremum illius milium tpeculabimur ; per Munc 
ocmii cordis nosiri aperti aunt; per hunc visipkns et 
obscurala mem nostra in admirabilem ejus lueem 
repullulat; per hunc voiuit Dominus, ut immortalem 
cognitionem gustarcmus. Qui cum tit (addil in super) 
splendor majestatit ejus, lanto major est angelis , 
quanto excelientius nomen sortitut ut. Quod quasi 
de verho ad verb urn exEpistoIa ad Hebraeos excer- 
plum est, in qua Apostolus iisdem ferme verbis 
clogium Jesu Ghristi effbrmat. llinc Eusebius (4) 
adverlii, in prima bac &ancti Clementis epistola 
kaberi nonnutlat sentential Epi stela divi Pauli ad 
Ilebrmos et quandoqueetiam expositor iisdem verbis^ 
quibut ulitur Apostolus : quod quidem otfciwfil, per- 
git Eusebius, Epislolamad Hebrmot nequaquam esse 
opus recent, et jure meriloque aim istius apostoii 
epistoiis adjungi. 

In secunda epislola nan minus urgel ingentes 
utililates inearuaiionis. Yetat primo loco humilia 

(&9> Notanduoi bic obiter gravissirao in errore 
versari Pbolium, dum asserere noa erubescil, in 
sane to Clemente nihil adinveuiri ad Salvatoris divini- 
latein curnprobandam. Ita sane nunquam locuius 
fuissot, si v^rba atlendisset^ modoaiiobis allatajn 
«juibus sanflus Pontifex lanquam cerium ratumque 
coustituil, in Jesu Christo una siiuul cum bumanir- 
tate divinitatem inliabitare. 

(100) Epistola 2, cap. 1. 

(I) Ibid., cap. 9. 

(Sj Hoc est, cum esset Deus. Spiritus enim tocs- 
talun>s«peapnd antiquos divinam naluram sonare 
pt-sfatione generali in novissimam opera m S. Hila- 
ni Pictav. editlonem num. 62 et 65 pluribus exenv* 
plia demonstratum est a Goutaniio nostro; undo 
iiluLl Auguitini epist, 140, n. II, ad Qeraeniis men- 



TARIOROH. i» 

A unlirtde k itra satuie.et Kb Mo, qui fmjms saluth est 
auctor. Docetinsupernospeccare, si neuimus mnde 
et quomodo vocati sumnt, et a quo f el in quern locum; 
et< qucnin tustinuit Je*us Chris lut pati propter not. 
En maxima btrnoficia, qua a divino hoc Salvatore, 
ut Iradit sanctus Clemens, rocepimus! Luetm nobis 
targitut est : tanquam pater filios nos appellavit ; pet * 
emnlet nosservaviL Miseratunest no$ y eivisceribus 
conmotu$ t salvos fecit, cum m nob is muitum errorem 
oc inieritum tpectcusct ; mc habere nos utiam tpetn 
salutit r nisi earn, qum ab ipso. Vocavit enim nos f 
qui non eramu$ t et voiuit, a nihilo esse not. Hie 
aperteir.-utit CleDteua, quod Auguatmus po&iea fre- 
queiis docuit, Tocatos nos a Deo, cum nulla in no*- 
bis merita, imo et multa demerits conspexisset. 

» Misetia hominit 4tt(e mcamationem. — Verba HaeC 
iDiriflee osiendunt maximam bominis miseriam 
ante incaruationem, extreo>amque, qua detineha- 
tur, necessilatem medicinalis gratia Salvaloris (5); 
tradil eliam paulo inferiusi gentiles ante incarna- 
tionem Jesu Christi iia Hiente captos fuisse, ut 
adorarent lapides, lignum, aurum y argenlum t ai~ 
que K?i t opera hominum; insnper quod tola eortim 
vita nit uiiud erat quam mors : et tenc.br is y et cali- 
gine obtotvebaniur ; quod Eccl&ia paucis conslabat 
fidelibus, ac populo circumdabatur ingrato t et be- 
neficioruiu Dei ixDoiemori. Qua? quidem de idolo- 
rum cultoribus iiuelligeuda sunt; quippe ante in- 
carnationem ad Ecclesiam non spectabanl, et 
Deum ignorabant. Quod dixit (Scripiura), ait Pater 
isle (6), tietare, qua non parte, not dixit : Sterility 
quippe erat Fee testa nostra, antequam dati essent li- 
bers. Igitur inferri nequit, ante incamationem ne- 
minem justum adfuisse. Sic et Chrhtue* egregie 
eoncludit ipse, voiuit server* pereuntia t et muttot 
tervavit, dum MRit, dumquenot jam pereuntes vo- 
wvit (7). 

Animadvertere hit oportet cum nostro pio au- 
ctorc, debere nos veros, germanosque graii anion 
sensus erga Salvatorem enutrire. Confitebimur on- 
tern ilium fat\endo x que dicit, tl mandata itliut non 
tpernendo ; nee solum tabiit cum houorando, ted ex 
toto eorde, ex totament*. Non modo igitur* ailsan • 
clus hie pontirex (8), ipium tocemui Domtnum, id 

D enim non tahabit not ; ted in operibut sptum c+nfi- 
teamur; in ditifemdo mlis *1*qs 9 in non mdutterandoj 

temmagisaccnmmodatumexseFibimus: Verbutn euro 
fee turn est, et habitarit in nobis ; reddite vicem, et 
efficimini Spiritus et habit ale initio; quasi dicerei, 
Verbura cum esset spiritus, seu Dcus, raro factum 
tit, naluram suscipiendo bum a nam ; reddite ticem, 
et qui caro est is, efficimini q in id am modo Spiritus 
ac i>eus, natural!) induendo divitiam, cl habitat* 
in Deo.\ 

(o) Salutare nostrum fnvenimus Jesum Christum, 
Pontificemobiationumnostrarum r infirtniiati* nostree 
patronumetausUsatorem. Epist. 1 Clem., cap. 3$. 

(4) Lib. Hi Hist, ecctes., eap. 58. 

(5) Epist. 8, cap. 1. 

(6) Epist. 2, cap. 2. 



i 



(7) Clem. Rom., ep. 3 t cap, 3. 

W ■ 



Idem, ibid., eap. 5. 



1ft AD S. CLEUENTEM I PAPAM 164 

nequt obtroctando fatens, neque emulando; ted w- A q**m eunetoe, q*i unqum jueti fuernnt, juntificavit. 

verdo in continmtia, muerkordia, et tonitale, etc. Sanctus Pater tradil hie conjunctimegregfaftUei ve- 

{9) Hire agendo acceptorum. benefkiorum memoree ritates; primo nostram vocationem ad (Idem esse 

trim** »#«, $icuti,Chrittiano* deeet. gratuitam ex parte Dei, cum sit effectus bona to- 

J^iHi ChriiMnm fuit homo phmtatUcue, i«d luntalis suae, acmiaericordteerga nos ; Ka\ f)f«fc 

wr** f quamvit non'purm. — In prima ana epistola o5v Btdt ftsX^ptfn* au-rov xJ-^ivre?, 

sanctus Clemens Jesu Ghristo carneai, sanguinem, Secundo oranes conalus hmnanos, et ipsaetiana 

et anitnam manifesto attribuit. In ckaritate, in- pietatis opera, si inse ipsisspectentur.etsejuncta 

quit (10), mumpeit not Dontinu* Deui nottet ex do- a fide, per quam vhrificantur, nequaquam sufficere 

inmate Dei, tanguinem luum pro nobit tradidit, et ad justificationem promerendam : ui &' lauifflv 

carnm pro came nostra, et animam pro ammabus Sixcuovpeftat, o66i 5t& rifi *jn*-dpa« aoylafc, fl ouv- 

noitrie, <<teo>^ 4J Ei-ECtfaj, ^ Ipfow u»v x«TEi|5Ya<id[ftt8a 

Chrtim pro omnibun morium. — Saaguiiiem *v fcndtipi xapJfaf. 

Christ! pro totius roundi salute effasum ease, quln Tertio per (Idem not justoa effici, et fidem banc 

ab hac gratia tnortalium ullus excipiatur, sanctus omni tempore ad salutem necessariara fUisse; 

hie pontifex diserte afflrmat (H): Fixi$ocuti$ 9 «- B «u1ppe per banc Deus justrficavit cunctos qui un- 

epiciamue in tanguintm Chritti, cernamueque, quam 1"*°* JM* fuerunt : *k\)k 6ti tify icto-co*, V fc 

p«lio#w •# e/w «Mf«b, 9 »t proper *o«*rc» •*<*- «*vw<to34ft'al5voc*TOVtoxp4t6>peeb<fe8txat«i>«cv. 

f«m effusve toti mundo pecnitetttia graiiam attutit. Fatendum nihilorainus est, in allato textu non- 

Jetu* Chriitua judex triwrnm et mortuorum. nulla verba faaberi, qua possent lectorem niorari, 

JEtmito* tvpplteiorum et pramiorum. Meritum et nisi perfecte calleal vera aancti Clemenlis princi* 

ntceuitsu bonarum actionem. — Saacius Ciemena pia. Hjbc auteio verba baud ita perapicua sunt. 

Jeanra CbriaUim appellat quoque judicem vivorum quae aequuntur ; Optra* qum in cordis $mctimte 

et mortuQntm (ii) t (tern poeaaran Menutatem cla- {£v6ct(on]TitTJ;icap6faff) cptraii surnm! Ex qulbus 

rissirrio lestimowo ftfflrnat, dum ad GorfakiblM Inferre quia potest, sanctum hunc pontiflcem reji- 

scribit (13) : Fatientu mim CMtti voluntatem, re- core meffttum bonomra operuoi. Immerito autem 

quiem tmeniemus. Sin rnbtut :nikit no$ ab attrno banc Hlationem quia inferret ; et hoc easel recedere 

ivpptirfa triptett si mandmta itiiut conitmnamut ;... a meate 6anctl Pontiflcii, qui aoa in uno loco et 

quid vobi* Meter f qui incorruptionit certamen cqt- meritum et necessitated bonOrum Openou fatetur. 

ruperU, quid patieturf De tit mim, qui tigiUum non $ Q«W Wt*r faciernut, ffatm f sanctua ait illft poai 

amuHwruni, ait: Vermit eorum non exstittgw- allala superius verba (17); ce*tabimu$ a boni$ op«- 

lar M . Uaque fraires mei, alibi ftcribii (i4) v ommno nfr«* s el ckarilaim dereiinqutnml Neutiquam hoc 

m VQcittmu*, ud tpcrmtu $miin§amu$ i ut ettner- a nobb fitri ptrrnitM Demit***; *ed cum dittgentfa 

codom T€portemu$. Fidelit enimeH^ qui poltidtu* et tUacritate f-ctiinemut omne opue'perfieere vi- 

tit, u unicuique retribulurum operum retribution**, deamut. quod in boni$ operibu* ornati fuerint omne* 

Si ergo (eeerimu$ jutiitiam coram Dto % in regnum jutti . El ipae ergo Ihminuh cum eeoperibue decorate 

ingrediemur, et ocdpUmn* promheionee, qm$ t au~ 10U soviiva at. Bubtnte* Itaque hoc exemplar^ in** 

rU non u lirtf, nee ocutut vUU t qumque in w ho* pipe ad votuntotm eju$ oeeedamue; ex totit viribu* 

mini* non oscenderuni ". > noetrte oporemur apue jtMUim. Et paueia Interje- 

Verba faciens sanctaa Ciemena de gratits qua« clia, ale concludit (18) : Oportetergo not ad bonum 

veterea patriarchs eonsecuti sunt, aperte docet ? faciendum prompto animome : $xhoc enim omnia 

hat omneftDeum gratis Iargitum fuisee, et ho rum constant. Suffl riant baec» ut omnibus tnnoteacat i 

Tirorom meritii 4 ac bonis operlbus tribui non qnii sanctua Clemens senserit de merlto et neces- 

posse, liergo omne$ t ait lite (15), gioriam ttampli- sitate bonorum operum. C»terum quando diclt, 

tudinem conteculi sunt, non pet te ipeo$ t out opera ^ nos per bona opera non Tenire ad justiCcationein, 

aiu, tmtjueta* actionei, quae feceruni, ted per to- id uniee intendit, bona pietatis opera in ae ipsis 

tuntatem ejus. Ex qulbus pranlssis banc infert accepts, et fldel spiritu deatituta, sicuti superiua 

tltationem (It): Et nos igitur ex voluntate Uliu$ f dairaus, operarinon posse noairam Justification 

scil. Dei, in ChrutoJeeu vocati> non per no$mctip$oe nem, et ex sola fide, qua opera noitra viYificin- 

juiti ejficimur; neque per saplentiam noilrotn, qui tur, effectum hunc posse exspectarl. Hoc pacto 

inuttigenilam, out pietatern, cut opera, quae In cor- aanctus Pontifex satis superque comprobat excel* 

din nanctUate operati sumiu; eed per /idem, per lenttam* et efflcaciam fldel Christians, 

fi Isai. lxvi. 44. " hai. w»v, 4; et»I Cor. In, 9. 



l») Clem. Rom., epist. 2 f cap. 4. (14) Epist. % cap. II. 

ilOl lilem, ep. 1, cap. 49. (15) Epist. 1, cap. 54- 

II) Idem, tfcii., cap. 7, (16) Ibid. 

It) Epist. i t cap. 1. (17) Ibid., cap. 33. 

II) Ibid., cap. el 7. (48) Ibid., cap. 54. 



4C5 PROGENIA- 

§ III. Da resurrections 

fksurreaio carni*. — Be resurrectione corporum 
expressig terminis loquitur sanctus Clem-ens. lit 
possimus facile ?eritati huicfidem prceslare, ulUur 
sanctus hie pontifex ia epistala prima aliquibu* 
simililudiuibus, qua humites sunt, et minus peri- 
tonism captain non superant. Primo id probat ex 
ipsa resurrection© Salvatoris, aedicit Jesum Chri- 
stum ostendi6se nobis in sua resurrectione primilias 
resurrectionis nostre. Secundo probat hoc ducta 
paritate a node et die sibi invicem succedentibus 
(4§); Icrlio er quotidian* experientia, qua conspi- 
eimus arida, et nuda seraioa in terra m jacta, ma- 
gna providentise Domini virlute exsurgere, ac fro- 
eluin proferre. 

Fabuhsa historia ptercim.-KJuartoe* fabulo&a 
historia pboenicis (20). In orieiitalibus tools, scilicet 
in Arabia, tradii sanctus Clemens, est aria ista, quae 
YOcaturph<pmx, quae smgularis et unigenaexistens 
annosvirit quingentos. Gum jam morte digaolvenda 
est, loculum sibi conflcit e ihure, myrrha et reli- 
quis aromatibus, quern loculum completo tempore 
ingreditur ct obit. Ex came ejus putrefacta vermis 
nascilur quidam* qtii animates defuncti humore ntt- 
tritua plumescit, et alia pho&nix omnium oculis ap- 
parel. Nonnullas alias miras circumetantias reei- 
tat de phoenice sane (us Clemens, quse sicuti modo 
allaiae commentitiaa sunt. Erravil ergo Pontifex, 
dum hujusmodi histori* plenam fidem adhibuit; 
caelerum erravit com plerisque spectatisaimU au- 
ctoribus vetustia. Christian!* seque ae genti Ubus (2i). 

Quinte tandem sanctus Pontifex probat remim- 
ctionem mortuorum lis Scripture loci s, in quibtis 
senno est de hie reritate, iisque utitur aptissime ad 
Mem et spem super hunc articulum in nobis exci- 
tandum . Deus f qui ne me*tum*r preecepit, egregie ait 
Hie (88), multo mop* non menttivr, Whit quippe Deo 
tmpestibUe, praUrqaatn mentiri. ExsuseitBtut itaque 
i* nobis fide* ejus, concludit ipse* et cogitemus quod 
omnia ipsi propinqua stnU In verbo magnifuentue 
sssa? c&nsiiimi omnw 9 et in verb* potest ilia cverUre* 
Cum votuii) atque nt volutin omnia condidii (43) : 
neque quidquam ab eo deeretum prxteribit ; muversa 
coram ipso sunt, nihilque consilium ejus latet. Hao 
doctrina, Veritas de qua agtimis, mea opinion* evi- 
dentissinie coraprdbata est. lmposaibile est hujus 
argument! vim non aeotife; Deus ia Scripturis suis 
corporum resurrectionera spondet; sed Deus men- 
tiri nequit, quia ipse Veritas est ex una parte ; $x 



T1R10RUM. I» 

k altera vero omnipotens «st, ut qux promisit, adiiu- 
pieat : ergo absqtie ulla controversia corpora no- 
stra resurgent. Argumenluia hoc, dicam iterum, 
cujusque increduli pervicaciam expugnat^ 

In propria came tnortui re$uraent . — In secu nda vero 
(34) epi&tola expresse asserit, quod in propria earns 
nostra resurgerems, proprio nostro corpore bonorum 
operutn mercedem recipiemua. JVei in hat earne* iv 
Taurf) Tf| ffapx^, mereedem recipiemus* Summa in 
parro bee textu pnecisio reperitur, et nulli tergi- 
versationi locus remanet. 

| IV. De hierarchia ecclesiatiica. 
Piurima hand levis moraenluradit vctustus bicPa- 
tercirca ecctesiasticum ordisem. Primo vult omnia 
in Ecclesia ordinate fieri. Cuncta, inquit ille (25), 

" wdine debemus facere, qute not Dominus jussit per- 
agere : itaiuiis temporibus obiathnet et oficia per* 
fici, neque- terncre vel inordinate fieri praeepU, ted 
prafinitis iernporibus et horii : ubi etiam et a quibus 
aUbrari mtt t ipse sua exeeUentissima voiuntate do- 
finivit, ut pure et. sancte omnia facta in beneplacitm* 
accepta etsent totuntati eju$. Semper igilur in Eo 
clesia pro cetebratione diVmi sacriflcii assignata 
fuerunt loca, tenpora ac persons. 

Mag is autem instate quoad eicle3iasiicam subor- 
dinationem : S«mmo quippe $aeerdoti 9 ait ille (2G)» 
sua munia tributa sunt, et sacerdotHm locus pre- 
print asslgnatus ett, et tevitis sua minitteria incum~ 
bunt; homo taicus, Xalxbc 4vepw«o<, praceptit laieis 

p constringUur, Fx quibus concludit (17) : Unusquis- 
que testrum, fraire$ 9 in statu sue gratias Deo habeat f 
hi bona conseiemia degens, non transgrediens pra;- 
scriptam muneris sui regulam, in honest ate. Conside- 
rernus e*s* babet ip&e alibi (S8)» qui sub duciius 
nostris merent f quatn ordinate, quamtfrenue, quam 
submisse imperaia exsequanlur. Nm osnnes sunt pro- 
ftctu tuque tribmni 9 neque centuriones, neque quin* 
quaginiQ mlitum prafeeii. neque emuquentlum jrm~ 
dman; sed unusquisquc in suo ordine ab imperator* 
et duc'rb'u* mand&U peragiL Hinc conjicimus quails 
esset prknift Eccleste temporitons subOTdinatio, in 
rainisterio et ecclesiastlcis dignitatibus; episc^ii 
geilicet eminebanl super simplices sacer(tot«s, »a- 
cerdotes ,vero super diaconos, et generatira clerici 

p super laieoa* 

Miseifi apastotorum et epiteeporum, qui in[iUorum 
tecum suffecti sunt. — Quoniam de eccksiastico or- 
dine loqujmur, id in medium aflerre possumuSi 
quod docet sanctus Clemens circa inissionem apo- 



(19) Dies et nox nobis resurreeiionem declarant t 
tubal nox t exsurgit dies I dies abil ? nox advcnit.Vi- 
deantut fruges : seminatio grant quomodo fiat. Exitt 
wm'maiQT, et jeeit eeinen in terram, jactisque se- 
minibus, quas arida et nuda ceciderunt in terram 9 
* diMo/nuittur; deindtea esdissolutione, magna X>o- 
mini providenlim potenas resutcitat; atone ex una 
frnctum pturibut auclum'profert. Episl. 1, cap. 24. 

<20) Ibid., cap. 25. 

(31) Ttlleroonly torn. II, U4moires pour servir a 
nlhtoire ecclis , pag. 117, observat, S. Cyrilium 



Hierosulymitanum inter caeterm hoc usum fuisse 
diviCleaienirs loco; absque ed, quod ilium erroris 
insimulet : quod quidem peregit in sna Catbes. 48. 

(22) Epist. 1 Clement.cap. 27. 

(io) Quando vv.lt et quomodo vult, omnia fneiat. 

m\ Epist. 2, cap. 9. 

(45). Epist. 1, cap. -ID. 

(46) Ibid. 

(21) Ibid., cap. 41. 

(48) Ibid., cap. 37. 



W7 



AD S. GLEHENTSH I PAPAM 



168 



uukwum et eplaceporan, qui ipse* suot aubsecuti. k proprium eorjm eeditionem faeirnut, toque vesanke 



fticit ergo fitod aposiotf nobis wwB^e/lxmierawl * 
Ztomf no /an CAmJ* *««, el /«« Gkristu* a Deo 
minus; ideoque 'esi missus Jesus Cfcrwrtw a Deo, et 
apostoti a Ckristo; vlra^w extern miseio facto cU 
otdinaiirn ex uotuntate Dei. Insuper qaod apostoli 
tuceptis mandaih, et certo pcrtussi per resurrecuo- 
nem Domini nbstri Jesu Ckristi, et m fide conftrmati 
per verbum Dei, cum tancli Spiritu* ptenitudine ac 
securititregressisunt, mnnuniiantes adventurum esse 
rcgnum Dei ; prccdicanUs igiiur t Undem concludit, 
per regiones et urbes, primitias earum tpiritu eum 
proiasscnt, in epitcopos et diaconct coram qui ercdi- 
tori erant, €onsiiiUerust. Neque hoc -novum, add it 
sanctus poniifex ; a multis enim temporibus de epi- 
scopis et diatom* scriptum fatal ; tic mint atieubi 
dicii Scriptura ; Consiituam episcopos torum in justi- 
tie et diaeono* eorunt in fide (19). Ex Isaias cap. tx, 
versa 17, videtur textus isle eicerptus, abi quid si- 
mile iegUur; alii autem ilium ex aliquo apocrypho 
Itbro exscriptum puUnt, 

Paucis interjectis de injustis bonorum pastorum 
depositionibus addit sanctus Poniifex, quod apo»tt}ii 
cognoseenies per Dominum nostrum lesum Christum, 
quod temporis deeurtu esnt contentiode nomine epi- 
uopatut ; ob earn causam aceepta perferta eognitione 
successcres sibi consiiiucmni, etdernceps (uturgs sue- 
tetiionh regulam tradUtemnt (50>) ut turn Hit deut- 
sissent, ministerium eorum ac munus aiii viri probati 



6 



detenimus, at alios aitorum membra etu obtixdsea- 
murj Recordamini verborum Domini nostri Jesu; 
dixit enim : c Vm homini Uti per quern uandaium w- 
nit u I bonum erat et, si natus non fuisset ■*, quam 
ut unum ex eleetu meis tcandalixuret: melius erat ut 
e% tnola eircumponeretur et in mare 4emer§erttur, 
qua.tn ut unvtA de pusiUU meis ttandatizarei ,T . » 
Sckisma ve$tr*m mutto* pervcrlit; muttot in ammi 
dejectietutfi, *cmtu>$ no$ in trittitiam eenjecit (52). 
Turpia $unt t diteeti, prosequitur sanctus Clemens, 
at talde turpia, et ChrUtuma eontenaliene indi- 
jnfl, avdiri firmUsimam et aniiquam Corinthiorum 
Ecclexiam propter unum aui atterum homincm contra 
presbyter a sedUionem movere. Atque U rumor non 
Ionium ad no* pertenit, sed ad eo$ (fuotpu qui a nobis 
aHeni rant ammo et sententia, adco ut propter tettram 
huipimti&metiam btasphemim et ednvicia nomini Do- 
mini tnferantmr. r Vobtt avlempericulum creator* oc- 
easionem Ituee blatphemiisptcebendo. » Haecest imago 
quam de schi&mate,et de maiis quae inde consequun- 
tur, sancttis iste pontifex depingit. Videamus modo 
qusenam remedla CorintWis praescribat ut « spiri- 
tual! bac contagione llbereniur. 

Remedia contra tchisma, Hortatnr illos, ut Domino 
txeidant et ptangani f orantet eum,ut propiiitu [actus 
reconeitietUT itiis t atque in decorarn ct ca»tam fra- 
terni amotis viam ilios redueat (53). Vult igitur ut 
hnmiiee se tp*o» prabeant non totum Deo t sed et toti 



exevpereni (51). Comtitutot itaque ab Hits (prosequi- p terrarum orbi 9 ut pub tic am utititatem peculiaribui 



tur sanctus Pontifex) vet deinceps ab aim viris exi- 
mm, consentient* aeeomprobante unhersa Eecle$ia; 
qui inculpate oviti Chruti mmittraverunt cum humi- 
liate, quicte, nee illibcratiter, quique tottgo tempore 
ab omnibus testimonium praclarum reportarunt, hoe 
putamus officio injuste dejid : negue enim teve etit 
peceaium, si eot qui citra queretam et sancte offerunt 
dona, epiuopatu prioaverimus. Habes modo quae in 
fttacto Clemente memoratu mihi visa fueiiint digna t 
quoad ordinem give eccleaiasticam bierarcbiam. 

tnstruetio advents sthUmatkos. — Antequam ad 
morufli veritates. quas tradit sanctus Clemens, 
gradura faciamus, nonnulla, qusesehisoia respiciunt, 
sunt bic asaerenda. Vtquid % scribit ille ad Corin 



eorum eommodis prceferant, ac charitatem diligant, 
divinam scilicet virtutem itlam, quae essentiaUter 
est inimica schistnati. Vos igitur, dtcit insuper, 
qui seditionis fundamenta jetittit, svbditi estate pre- 
sbytcris,et in paenitentiam eorrigiminij flectentes genua 
cordis tteslri ; diseite tubjici, deponente* arrogantem 
et super bam tingum vestra jactantiam ; melius siqui- 
dem vobis est 9 in <mili Chrisii partes, et probatos in- 
veniri, quam aitum sapientes e spe itlius dejici. Uti- 
nam gravis baec Veritas vim baberet super illorurn 
animiim, qui se ab Ecclesia aeparantl Cseterum ex 
hisce erultur, schismaticos ab Ecclesiz rorpore ease 
divisos, omni adempta salutis spe f quandiuindam* 
nabili hac divisione persliterint. 



thios *, inter nes sunt eonUmtiones, ir<B,d\ssensionts, D j V- j^ p^Uentia aique observation nandatorun. 

eekimat* et bettumT uonne mnum Deum habemus et 

unum Christum f aique unus est Spiritus gratia, qui 

effasus est super nos (en expjicita confessio SS. 

Trinitatia, et triom in una natura distinctarum Per- 

sonarum fides) et una vocatio in Christot curdi* 

dueimus et distrahimus membra Christi, et contra 



Deconjessionepeccatorumac corumdem rsmissione, 
Poenitentiae agendae et confessionis peccatoroni 
faciendae quoque meiilionern habet D. Clemens, non 
uno quidem, sed pluribus locis, potissimura autenv 
miroeris5i a52 ep. 1 (U), hancque confessionem Do- 
minurn Ileum eiigere probat e* adduclis quibus- 



» I Cor. xii, 10. " Matth. xviii, 7. » llatth. xxw, 24. "Luc. x TOf 8. 

!S1 S-J"* CaP * a?* rel * W l9men non officit> W& ™»n«* lapsu *emp». 

m\ t?!?V C *?" u t<* > i .. rura mwtari haec norma potuerit : cum ea qm ad 

(51) videtor hie b. Clemens inmiere ab apostolis discipiinam Ecclesia pertinent, citra fidei perkalum 

ipsis tradiiam Tuisse earn successtonis in episcopaiu mutation* obnoxia esse salis consteU 

normam, quae pnoribus saeculis servabatur, ui sci- (32) Clem. Rom., ep. f , cap. 43. 

licet per clerum fieret ekctio prrsentibus ejuadem (33) Epist. i.eap. 37. 

provinces episcopjs, qui, populo consenliente, iltam (34) Quotquot igUur per quemdam adtersarH ilia* 

ewtlnnareM,etelectuiD mHropoiitanus couaeera- psum detiquimus, teniam posiulemus; Uti twro qut 



|53 PROOEMIA 

dam sacra Scripture locis : correptionern quoquc 
aul potius correclionem fraiemam a ministris &c- 
clesise suscipiendam docet. Ast nonne idem el*am 
docet concilium Tridenlinum sessione 14, cap. 5 et 

canone 6 ? 

Confessionem autem faciendam esse presbyteris 
ex Clemeutis epistolse capile 57 consLat, ubi ait: 
Subditi estate presbyteris, et correptionern suscipite 
in wniiaitiam; ftectenles genua cordis vestri, dhciu 
subjici, deponentes arrogantem et superbam tingucc 
veslrai j ac land am..;. 

- Tradil quoque universalem esse peccatorum re- 
misstonein, et nullum esse peccalum, quod post se- 
riam poenitentiam per Christi meritum iioh remit- 
tatur (35). 

Alibi eliam docet (36) ad justificationem nostram 
ae remissioncm peccatorum nostrorum non fldem 
tamum, sed et charitalcm requiri. 

Mu-tis iitsuper sanctus Clemens declaral praecepia 
Dei omnia et no>s posse servare, el a nobis ne<cssa- 
rio servanda esse. Cum ditigentia et alacriiate, ail 

ipse (37), festinemus omne opus tonum perficere 

Ex Mis tiribm operemur opus ju&tiiice. 

§ VI. De auctoritate Ecclesia? Romance. 

Ik dog male quidem calholico, quod ex pwescriplo 
concilii Tridenlini etiam publice profitemur : san- 
clam nimirumcalhoticaro et aposiolicam Ecclesiam 
Romanam esse omnium Ecciesiarum maircm et 
magislrara , in cpislolasua nullibi explicitam mcti- 
lionem facit divus Clemens. Verum si polissimum 
seopuin, aliaque hujus epistolae accidentia'rileper- 
pendamus, sal clarc praefatum dogma hide colligi- 
itir, deduxitque vir elarissimus Paler Conradns 
Ebei I Benediclinus sacrosanct* thcologi® professor 
Fiililcnsis in hit uc fere niodum. En ipsius verba : 
t Eninrvero si per scru Lemur, quinani 111 i fuerinl, 
qui *?el litieris ante daiis, vel ul saltern probabilis- 
siaium vtdetur, legatione missa a Romana Ecclesia 
post ortas inter se contentions turbas auxiiiuni pe- 
ticrunt, si tempus, quo, si , ad quos confugerit lie- 
clcsia Corinth iorum, si ea, qua 1 post scriplam bane 
epistolam eveneriiit, rite examineraus , plura certc 
occur rent, qua; celeberrinuini hoc EccIcsijc ralho- 
lica* dogma quam maxime illustrant et contir- 
manl. 

4 Ecclesia Corinthia a celeberrimo gentium Apo- 

seditionis ac dissensionh duces el principes fuerunt, 
detent communem spent amiemptari...... Melius est 

homini confiteri de lapsibut el peccatis (k^o\io\oyu- 
aOai. 7»c>p\ t("jv T,apa.T.-L(s>'j.i.'( S ivj quam indurare cor 
tuvm, prout mduratumest cor coram qui contra fa- 
tnulum bet Mot/ten teditiotutn feeerunt.... Clemens, 

cpisl. 1, cap. 51 et capite 5 v 2, ait ; tfuttius rei, pro- 
ires, indigus est Do-minus omnium, necquidquam de- 
tiderat, praiterquain ut ei fiat confessio. Ail en'tm 
2 electus David : < Confitebor Domino, et piacebit a su- 
per vitulum noveilum* cornna produceniem etunyulas. 
Videani pauperes et Iwtentur. »J?I iieram ; • Immela 
Deo tacrificium luudh. Nam sacrificiuin Deo spirt- 
tus coniribidatu*. » 

(35) Animam inttndamus in sangmnem Christi* 
eernumusque quam pretiosns De > sit ejus sanguis, qui 

i^xnoL. Gr. 1. 



VARIORUM. i TO 

A stolo fundala, ad quam rite instituendam idem D- 
Pauluebinas dederal Epistolas afflante Spiritu di* 
vino&criptas, quxeodem fere tempore fidem Christi 
ab aposiolis edocta fuerat, quo Ecclesia Romana ; 
9Q4 quje majori forte gloriari potcrai anttquhale; 
inquaadeodiviteset mobiles versabantur Chrifitiaui, 
ut suas cleemosynasexteris quoque Eeciesim trans- 
mittcrent; Ecclesia, ioquam, Corinthia f oi '■* qua- 
darn scditionc, ad Ecclesiam Itaraanam confugit, et 
ab ea auxilium petit. 

4 Adverlamus pariter ad tempus » quo sedilio 
ha;c in Ecclesia Corinthia oiia est, ncmp*,quo Ec- 
clesia Komana sat graven* exanllabat perseculio- 
ncm ; quo quidem adluic vivebant apostoli ; disci- 
puli vero Christi ct apostoiorum quamplurimi, viri 

B auiem apostolico spiritu dueti vere innumeri; quo 
in Asia multo magis f ut saltern ominari licet, vige- 
bat Christiana religio, ac in ipsa urbe Romana, ubi 
superstilio gentilis fere omnis sua tenipla, suos 
cullores habebat;.quO Ecclc&isn columns', divi 
neinpe apostoli Peirns el Paulus jam defuneti crant, 
quo autem vivebat adhuc, ut ex Euscbio discimus, 
dilecius Christi discipulus divus apostolus et evan- 
gclista Joannes, vet in insula Patmos, velEphcsi de- 
gens. 

De Ecclesia Romana.-*- 1 Quinam purro erant Ro- 
mani, ad quos Ecclesia Corinthia confugit? INoune 
in ipsa Ecclesia Romana vivcnlibus adhuc apostolis 
1 V'i jo et Paulo contcntiones on* evant inter eos , 
qui ex Synagoga, et inter eos, qui ex geniibus ad 
Jesu Christi (Idem vocaii eraul, ut Epistola divi 
Pauli ad lioinanos sat clare docet. Noime jam bina 
vice graveni perseculionem perpessa fuerai, aut 
adhuc tunc exautlabat Ecclesia Christi ano rum Ro- 
mana ? nonne nulla ei ab ituporatoribus lotius fere 
orbis dominis salus, nullum eidein a sen at u, popu- 
loquc Romano auxilium? nonne vel ipsi nobiliores 
Ecclesis Romany, vel in exsiliuiu missi erant Chri- 
stian!, autiuangulis dcliteseebant? ad bane igilur 
Ecclesiam celeberrima Corinthioruro Ecclesia con- 
fugit. 

1 Ft quae demum eveniunt post oblentam a divo 
Clemen le, nomine Ecclesia* Rontanar, episMam in 
Ecclesia Corinthioruin? cessat seditio t reditsereni- 

l> las pacis , ul ex Irenaco discimus. Epistola bate 
tanto applausu ibidem suscipitur. ut porro per plura 

propter nostram salutem effusus 9 toti mundo pceniten- 
tia! gratias obiuiit. Recurramus ad onsnes generation 
nes t discamusque quod in generations et aeneratione 
pcesiitentice locum Dominm dedit volentibus ad ipsum 
convent .capile 7 eteapite 8. Ministri dmnas gratia* 
per Spirilum sanctum de posnitentia locuti : ipseque 
omnium Dominus de peenitemia- tocutus est cum jura" 
mento: t Vivo enim ego, dicix Dominus, nolo mor- 
tem peccatorii) sed ut conver tatur % * 

(36) Beati sumus* diiecti, si prmcepta Domini in 
charitatis concotdia fecerimus, ut per charitatcm re- 
miitaniur nobi? peccattt, scfipium quippe est ; i Beati 
quorum remista? sunt i niqui tales t et quorum tccta 
sunt peccata. > Clemens, epistola I, capile 50, 

(37) Clemens, epistola I, capile 34. 



171 



AD S. CLEMENTEM 1 PAPAM 



17* 



sxcula ccrlo tempore in publicis conventibus Clirt- A Joannes apostolus clevaiigelista, dilectus ChristL 



slianorum lecla laerit, prowl ex Dionysio Corinlhio 
enarrat Eutebius, et suo adbuc tempore factum 
esse divus Hieroivymus testator : speciabantnempe 
Corinthii banc episioiam tanquam forttssimurn an- 
tidotum adversns futuras seditiones; deprehende- 
bant pluralii ea sacra Scripturse loca ciariusex- 
posila, ct moribus emendandis feliciter adhibila : 
Invenicbant apoBtolicas tradiliones a celeberrimo 
apostolorum diseipulo sibi oonscripias; legebant irt 
eadem leges discipfinae jam ab a*vo. apostolico in- 
troductas ; alque sat Clare er eadem Romanae Ec- 
clesiae supra csteraa colligebant principabtatem. 
Cur enini Ecclesia Corinthia ad Romana m confugit 
Ecclesiam; nisi in hac ipsa superiua quoddam ma- 



discipulus , qui (ut phrasi Ecclesiae loquar) (luenta 
Evangelii de ipso &ucro Dominici pectoris [ante pota- 
tir, qui porrn testa-nie divo Hieronymo (38) tolas 
Asiae fundavit, rexitque Ecclcsias : Roma autem 
jam martyrio affectOR esse divos apostolos Pctrum 
ct Pauluni, id eerie Ecclesiam Corinihiam minima 
latebai. Et niHilominus non legalionem ^d divuift 
Joanncm, sed ad Ecclesiam Romanamet ad ejusdem 
Prae&ulera deslinant Corinthii. Quis ex hoc nou col- 
ligat, Corinlhios divuni Clementem ceu totius Ec- 
clesise caput, et omnium Christianorura patrent et 
doctorem fuisse veneratos?eiper bancipsam in re 
ardua cessionem ac obediential, ubi zelus invidue 
jam exarserat ante, fuisse confessos, quod ipsi 



gislerium, aut enrinenliorera quamdam aiictoritalem B divo dementi in beat* Petto pascendt , et regent* 
agnoTisset! Nonne aderant complurcs longe wtei- (qnod spiritual aitinet) et gubernandi utmenalem 
niorcs Ecclesia pariier ab apostolis fundat* . ad Eettaiam plena potesias sit tradita? i Haclcnus da- 
quas confugere longe facilius poiuisset, si agnovis- rissimus Fuldensis tbeologu*. 
set in eis sequalem oinnino cum Romana auctorita- ARTICULUS II. 

tcin? Nonne illo tempore, quo Ecclesia Corinthia observations moraies. 

ad RoroanatO confugit, ad imperii cla\um sedebftt J I, />« humititate, el charilate, vitioque eidem oppo- 
DomitUnua, peraequens crudeliter Chrislianos, in »»i tsmulatione. 

urbe Romana potisahumn dominaiis et Christians UumiiUas. Exemptum humititatis in sancta Per- 
sona Salvatcrit. — Quoad moralem sancli Clemen- 



ibidemexagilans, utex Eusebio d*cimusJCurcum 
tamo periculo illuc legatos aut saltern episiolam 
mitlil, msiEeclesiam Romanam, reiiquarum magi- 
clrain fuisset wnerata ? Nonne hoc ipso tempore 
florcbant varii adbuc apostoiici viri , et plures 



tis docirisiam, en pulchriora loca, quae ex duabus 
cpistolisexccrpta earn respiciunt. toqoitur primode 
huinililatc f.brisliana , ejusque praxim sanclud hie 
pontifex fldelibus cominendat; exliibel exempluni 



Christ* et apostolorum discipuii ? ad quos longe fa- c ipsi**sHiet Jesu Christy de quo liae babet (59) ; See- 

cilius potuisset accedere ? cur ab bisce non potius 

aaxilium petit? nisi vel hi tpsi a Romana Ecclesia 

quamdam dependentiain fuissent professi; nonne 

ille ipse, in quern funda-verat siiam Ecclesiam Sal- 

■vator noster Jesus Chrisms, quQad personam suam 

jam de functus erat cum divo p3ulo xelosisaimo 

geuliura apoatolo t el nihitominus ab eadem Eccle-. 



sia. in qua crudeii persecutione vitam posuerant 
ambo apostoii, subsidiuraei iusLructionern tempore 
seditions et contentionis inter ipsos Cbristjanos 
exorUe petit Ecclesia Corinthiat el cur illud , nisi 
in ipsa Ecclesia Romana potestatein divi Petri ad- 
buc lura vigere novisset? et demum, unde, quaeso, 
tantus huic episloke Clemenlis.aut Romanoruui 



ptrum majetiatis Dei, Dorninus natter Jesus Christus, 
non venit in jactantxa arrogantits , neque superbia!, 
eum potent sit ; sed in humilitate > quemadmodum 
Spiritus sanctus de ipso locutus est. Deinccps post 
adducta ilia prophetse lsaiae loca , in quibus de tor- 
iseniis et abjectionil*is Sakatoris est sermo , iln 
concludit, ad Corinlhios sermonem couvertens : 
Cerniti&, viri chart, quod exemplar nobis datum sitf 
nam si Dorniaus adeo humltiUr se gessit , quid fa- 
ciemus nos t qui sub jugum gratia ejus pet ipsumve- 
nimus ? 

Alia exempt* humilitatis in patriarehis et prophe' 
lis. — Post divinum hoc humilitatis, abjectlonisquc 
exemplar, sanctus Pontifex nobis ob oculos ponit 



eifectus, ut in Ecclem Corinthia contentiones ces- D perfeetam hum iH tale ra sanciQrum prophctarum 



aent, seditionis ignis exstingualur, pax redeat ? cur 
diti Cleoientis epistola tanta veneratione suscipilur, 
ut quantocius cuncli eidem obcdianl ? cur tanta ei- 
deoi iribuitur reverentia, ut post plura s&cula earn 
in conventibus publicis leganu nisi divum Clemen- 
Ufa ceu sancli PetH apostolorum Principis succea- 
aorcra fuissent venerati, nisi pr* rcliquis etiaui 
sanciissirois viris naajorem quamdam auctorilatem 
cidem tribuissenl? Hoc ipso sane tempore, ut ex 
Lu*ebio discimus^ vivebat adhnc Ephesi di\us 

,a Cen. xviii, 27. » Job xiv, 4. * Exod. 01, it. 

(3»S) D. Hieronvni. t>e script, ecclet. in Catalogo. 
l3U) Episl. l;cap. 1U. 



Eliae.ElisaietEzecbielis. Abrabahumilitatem com- 
niendal (40) in istis ejusdem patriarchae verbis j 
Ego anient sum terra et cinis M ; humilitatcm Job 
in verissima Lac, quam tradit, veritate : Nemo 
ntundus a sorde, et si unius diet sit vita ejus "; hu- 
mi liiaiem Moysis in aversions , quam l>eo lesLatus 
est, a aumendo regimine populi Israelilici M : Int- 
fttilit&teni Datidis, quae maxime inpsalmo l repe- 
rilur, ubt Terus hie pccniif ns humilitatcm cordis 
6ui manifestat (11). 



IW) Ibid., cap. H. 
(41) Ep. 1, cap. 18. 



173 



PROCEMIA VARIORUM. 



m 



Putehras unttmue de humititate. — Splendid issi- 
mis liisce luimili talis Christians eiemplis adjungit 
ftauctus Clemens nonnutlas bre?cs senienlia* circa 
banc eajnikm virtutem. Laus nostra, iuquit, «n Deo 
sit, el non m nobis ipsis (42). Etenim, addit ipse, 
Dtutediteos qui semetipsos predicant* Testimonium 
tJonr operU ncstri ab atiis tribuatur nobis.; skuti ex* 
fribiium est Patribus nostris. Temerilas, arrogantia 
et audacia, matedktis a Deo; moderatw autem ei 
humititu&et mansuetudo apud itlos t qui a Deo bene- 
dicti sunt . • . Vnusquisquey habet alibi (43), pro- 
- ximosuo subjiciatur . . . humilis nun sibi testimo- 
nium feral, sed tinal, ut alter ipsi perhibeat testimo- 
nium : qui came cosine est, tie insolescat t sciensalium 
esse, qui ei tontinentiam donat. Repuiemus ergo, {fa- 
tres* ex qua materia treats simus ; qui r et quotes in 
mundum ingressi simus > tanquam e seputcro et tem- 
bris; auctor et opifex nosier in mundum suum nos 
introduxit, prtzparatis, antequam natceremur, bene- 
faclis suis. Sit aiiquis fidelis, sit tw tens inenarranda 
tognitiane . . . tanto Uu miliar esse debet* quo major 
esse videtur (44) ; quia , ut alio loco dicit (45) , quo 
inajori cognilione digni sutnus habid , eo pericuto 
graviori obnoxii sutnus. 

De eharitate* Charactercs ckaritatis* — Quod de 
cUaritale docet sanctus Pontifex, et *d pietatem al- 
licit, el omnem nos tram proxneretur atlentionem. 
Diving hujus virtulis characteres sunl sequentes ; 
Charitas nos Deo agglulinat, i ckaritas operit tnul- 
titudhiem peccatorum " : charitas omnia iolerot '*, i 
omnia aqua fert animc ; in charitate nihil sordidum, 
nihil superburn , videlicet moderationem in omnibus 
eervQt, charitas schisma non habet, charitas seditio* 
nem non concitat, charitas omnia facit inconcordia; 
in charitate ontnes Deielecti perfecti sunt. Sine cha- 
ritaie nihil aceeplum est Deo (40). 

Pulcherrimo buic chari talis elogio, ejusdem vii- 
lulis exeinplum addii sanctus 1 Fonlifex , illudque 
consideianduin proponiL in Moysc, <jui oLLm suas 
ad Dcum fudit preces, ut aui diniitteret peccaiura 
populi sui, aul delerct cum de libro viventium *'. 
Qui* ergo inter vos generosus ? conchidil sanctus 
' Clemens (47), ?uu misericors ? quis charitate plenus ? 
dical : Si propter me sedilio orta est, el discordia, 
et schism aia, discedo, abeo quocunque vatueritis ; 
et facto qua a piebe tnandantur ; solum orite Christi 
in pace degat, cum constitutis presbyteris. Usee sane 
est perfecla charitas § qoffi aullo privaue uliliialis 
tiludio ducilur; ejusque ductum secuti stmt iion- 
uulli sancli episcopi , quango dissensioncs, ac 



B 



A schismau coruni causa excilari d«prehcmteruni. 
Dkamus eliam , omnes mmistros Domini idip^um 
in iisdem circumstantiis peragere deberc; fidelibua 
enirn prdebere tenentur cxempla cbaritatis, 'pisepu- 
risaima wt, et commoda non quserat. Ne vereantur 
igitur id agendo neeessaria amiitere : Qui enim hoc 
fecerit... peroptime ait sanctus Pontifex(48), omnis 
locus cum sutcrpiet : Domini enim est terra, et pleni* 
tudo eju& % 

Ut osiendat sanctus Clemens, impossible haud- 
quaquao) esse v quod superius docuit, exempla pro- 
fert gentium, ac narrat, mullos reges ac priiicipo& 
exstitisse ex genlibus, qui 6e ipsos morti tradide- 
runl, ut cives suo sanguine libcrareot. Ail insu- 
per (49) : Muttos inter nos cognovimus , qui seipsoe 
in vincuta conjecerunt , ut alios redimerent. Muiti se 
ipsos in servituiem dederunt , et accepto prctio sui t 
alios cibfruni* Egregia haec perfecla; charitalisexcm- 
pla pre ocu lis habeant Hlcclesiae ministri, ac attcnie 
considerent. 

De mmutatione. Efjectus temtiiationis. — Tertiufi 
articulus quoad mores, qucm in sancto Clcmente 
observat cl. Marechal 0. S. B., est circa invidiam , 
*eu aemulationem. Deanoiistrat Corinthiis , quod* 
postquam huicpassioni &e toto aniinodediderunt, 
procul absit justitia et pax : Vnusquisque timorem 
t)ei deserit, et in fide iilius cacutit y nee in instituiia 
pr&ceptotum ejus ambutat , nee Christo decenter ron- 
versalur; sed unusquisque secundum prams eupidita- 

q tes suas incedit. Dcinde nonnulla ex Scripluris 
exempla affert , quibus mo rum depravationein omni 
tempore in hominibusinductam ostendit ex hoc vi- 
tio : Quod propter wmutationem, ait bic sanctus Pa- 
ler (50), fratricidium**- commissumsit propter lemu- 
ialionent Paler nosier Jacob a facie fratris Esau au- 
fugit *■; armulatio effecit t ul Joseph ad mortem usque 
persecutionetn sUslinCrel '* et in servituiem add ic ere- 
tur. JEmulatio Moysem a facie Pharaonie regie 
JEgypii fugeu compulil cum popularem suum di- 
ceniem audiret ; Quit te cemtituit princrpem et judi- 
cent super nosTnunquid tu vis me otcidere, quemad~ 
ntodum occidisti tteri Mgyptium* 1 1 Propter amuta- 
lionem Aaron et Maria M extra castra segregaii habi- 
tarunt m JEmulatio Dalhan el Abiron s * vivos ad in-'- 

D feros detrusit, quod cum Mot/te Dei famuto sedilione 
contenderenl . Ob wmulationern David non tantum 
atienigenis invisus, sed eliam a Saul reqe Israel *• 
fuit texatus. Sed ut vetera exempla relinquamus, 
prosequitur Sanctus Ponlifex (^1), teniamu s adprozi- 
wos atliietast et sacuti nostri genercsa exempla pro- 



"Jac. v, 2ft;IPetr. 17,8. •» ICor. xiii t 4. " Exod. xxxn,32. °Gen.rv»5-8. » Gen. xxvii, if. 
" Gen. xxxvu. * ? Exod. u, 14. P Num. xn t 4. " Num. xvi,53. kft 1 Ueg. xviji, 8. 



43) Ep. 4. cap. 30, 
43) lbid. t up. $%. 
41) Ibid., cap 48. 
45) Ibid., cap. 41. 
4£) Ibid., cap. 49. 



(47) ■ Epist, 1, cap. 54. 

(48) Id., Ibid. • 

(49) Ibid., cap. 5S, 
(50 ibid., cap. 4. 
(51) Epist.i.c. 5, 



*7S 



AD S. CLEMENTEM 1 PAPAM 



m 



ponamtit. Propter temulationem et invidiam* qui Ec- A thaliam, quibus earn maculavlmus : Nos t nisi ba- 
clesiiv cratit fideUs et jusiUsimts eolumnm , ad mor- 
tem usque acerbampersecutionem passi sunt. Pona- 
ttiwi nobis ante oeutas sanctos apostolos. Propter 
amulationem intquam Petrus non unumjtul allerum t 
sed plures iabores sustuiit, atque itamartyrium pot- 
sus in debitum gloriw locum awendit. Propter cemu- 
tathnem Paulus patientice prcemium oblinuit, cum 
catenas septies portastel* vaputas&et* lapidatus esset: 
prtcco (actus in Oriente . . . toium mundum decent 
jts$titiam f et ad Occident** terminum teniens, et sub 
prineipibut marlytium pasms, ita e mundo migruvit, 
atque in locum sanctum abiit.pdtlenticc magnum exem- 
plar {actus. Locus isle attenta consideratione di- 
gitus est ; prinno enira cxpressum, el omni exceptioge 



ptuitiii pnrnm et immaculalum servaverinms , qua 
confidentia intrabimus in regiam Dei (54)? 

A terrihili bac verilaie* quae evidenter probat 
necessitate™ perseverandi in Christiana juslitia, 
sumpta occa&ione slimulos nobis addit, utcertamen 
ineamus cum hostibus nostras salutis. No* igitur 
certemus, alt ille (55), ut omnes coronam reports- 
mus... et si non pos&untus omnes coronuri. latum 
prope coronam simus. Postrema baec verba maximain 
after re debent consolalionem its baud Balis firm is 
Cliristianis, qui perfectam ncqueunt de vchementr- 
bus passionibue .victoriam reporlare, licet osuuico- 
nalu in id lendant. 

Post hanc tilam nnttum pasnitenlice temp**. — Ut 



maius continel testimonium inarlyrii duorum priti- w autein cflicacius ad hoc certamen nos moveat, tra- 

cipiim apostoloTiiui, SS. sc. Petri et Pauli. Second© dit, quod Dcas conceal nobis temporalis hujus ▼!- 

Iradit, poslreinum hunc aposlolum ad Ones usque tx tempus, tit poenilentia dticamur. Quippe posu 

Occidentis migrasse ; quibus verbis, ut animadver— quam e mundo exitimus, ait ipse (56), non amplius 

til abbas Fleury, et post ernn revcrendissimus Ceil- possumus ibi confitcri, out peeniteniiam edhuc agtre. 

Her, designari posset Banctl hujus apostoli iter in Vull efgo, ut quandiu id nobis Deus tribuerit, totis 

llispaniam. De hoc aulem judidum apud crilicos viribus conemur BGSjri baptismi munditiem »er- 



esto: id enim perpendere in Cnem nobis isto in 
operc ptoposilum non tendit. 

§ II, He officii* Christianorum, etc. 
De stveuto prwunti et futuro. Contemptm hujns 
MtculU til amor fnturi. Non pos&nmu* amborum etre 
amici. — En aliqtia loca in secunda epislola ad Co- 
riuthios, qua; ad mores pertinent. Auclorhic hor- 
tatur Cormlhios, ut terrcna omnia despicianl, et t quod bonum estinducant; amabites casiitath more* 



vare, aut maculas per peccata inductas deusr- 
gere. 

Christianorum ofBcia sanctus Pontifex paucit 
compleius est omnia, dum ait Corinthiosquc adnn>- 
net(57) f «' Dominum Jesum Chriuttm venerentmr, 
pr&positos revereantur, seniores hnnoreni, juvetiii 
doeeant di&tipiinam timoris Dei : uxoret nues ad id 



c(fc!estia solumniodo concupiscant ; \alidisstma,quam 
affcrt, ratio, ut illos ad kl peragendum moveat,est : 
quia dum ilia po»$idere toncupiseitnus (terrena sci* 
\icei) 1 excidimu$ a via jmta (52); ind« "vero infert, 
quod prwsens wculumet (uturutn sunt duo inimki; 
quia saxutum praisens prvdkat adulutrium, com- 
pteiarn, avaritiam et jraudem; futurum vero i«(m 
renunliat. Pcrro hoc wcutum el futurum sunt duo 
mimics... Non ergo pos&umus* concludit ipse, ambo- 
rum amici esse. Oportet aulem, ut vatedicenies itti t 
hoc utamur (£5). Yerilas h«c satis finna est ac 
gmvissitna; ct si probationibus indigeret, unum 
siilliccrel in medium alTerre Salvatoris oraculum : 
Nemo potest duobu$ dominis servire* 1 . Quoad fulu- 



0stendant t simplicem ac sincentm mansueludinii turn 

voluntatem demonsirent 9 ntoderalionem lingua sua: 

silentio manifettam (eciant; chariiatem suam non 

secundum animi propensiones f ted omnibus Deum 

sancte timentibus a'quatem prabeant. Liberi nostri 

disciptincc Christi participes tint , discaiU quM A»* 

miiitas apud Deum vateat % quid casta charisas apud 

Df.um possit , quomodo timorejus (Domini) bonus est 

ac magnus et servans omnes qui in ipso versanlut in 

pura mente. 

r ARTICULUS III. 

Dfc tRBATISVKRIS \EL FM-SIS S. GLEM&NT1S. 

Quid Plwtius in divo Clemenie reprehendat . — 
Tria in priori ad Corinthios epislola Pholius (5%) 



rum sasGulum mmmc isle tradit id t quo deberemus D n-prebendit. Primum, quod auclor^ mundos alios 

vehementissime commoveri , scilicet, quod non in- 

trabimus in regnum Dei, nisi purum et immaculatum 

urvaverimus nostrum baptisma, hoc est, nisi no- 

Stram baptismi innt>centiam servaverimes, aut nisi 

per pcenilciUiam impetraverimus remissioneio h> 

"Maitluvi, U. 

(M)Epist. 8,c?p.5. 

j'55) Ibid., cap. 6. 

(54) Ibid. 

(S3i Ibid., cap. 7. m 

(50) S. Clem. Rom., ep. 2 ad Corinth,, num. 8. 
[line prsevertilKir Ongenis error, ej usque sequacium 
iiioleinorum tiwislarum.quo, ut lo^aiiur Justima- 
tms, ton*. V Condi. Lab. «66, omnium impioriim 
tHiutiiiuiiici praeieread^inonutnpcenam lineiuuabitu- 



ullra oceanum esse existimare videatur. Deinde 
quod ad corporumresnrreeiionem probandam Phoe- 
nicia coinparalione utatur, quasi avis ilia revera 
eiisteret, et ea, quae, de ilia feruntur, vera omnino 
foreut. Postremo, quod, ubi de Jesa Cbristo agit. 



vam f ssc» rcstitutumque iri turn impios homines 
linn daemones in prislinnm ordiiiem suum censuit. 
Ila:c enim sine pnevia ptKnitentiaadmiUi nequeunt. 
Rursunique duinnumero sequenti docemur, nullum 
post banc viiam &uperesse lempu*, ut quo sanari 
valeamus, ilia in prislinum ordiuem suum rever- 
lendi spes impiis prorsus oufertur. 

(57) S. Clemens Roiu., ep. 1 ad Cor., num. 91* 

(58j Pholius, coJice cxxvi. 



177 



PROQEHIA VARIORUM. 



1T8 



*oces ejus tantttin huinanitatem designates adhi- A Cotelerius. Superius quippC mimero 40, prater sa 



beat, euro summuro PontiGcera et caput nostrum 
appellans; nihil vero eximium atque sublime Ita- 
beat , quo- ejus divinitas significelnr. At secundum 
«c tertiam reprehensiohCro jam superius diluf- 
niiis (59); ad prim am vero respondet CI. Y. Rem! 



eerdoies et levitas sununum sacerdotem pradr 
cat (66), et inferior numero 44, cum Gorintluis ex- 
postulat, qttod dejecti ab iis sint presbyleri, quo* 
aposloli aliive exiniii viri ordin3Ssent(67), forte 
etiam episcopos tantum. ac diaconos hie recenset, 



Ceiliier (60), mundos alios* quo* sanctum Clemens propter Isate locum roox ab eo silatum, in quo epi- 



B 



ultra oceanum esse ait, antipodas esse, quos reve- 
ra existere omnes hodie fatenlur ; qua de re Pnoiii 
setate fortassis non liquebat (61). Quia tanien re- 
motas ac prius incognitas mundi partes, puta Bri* 
tannic as Insula*, Julio Ca;snri, Virgilio, aliisque a 
Coleterio relatis. nwa orbes nuncupate solemne 
esL.ambigere licet numCiemens RomanusPoutifex 
de remolis raundl partibus ultra oceanum, non ta- 
men in ad versa, nobis parte sitis loquatur. Viderit 
etiam qubque, num subscribendum putel Orige- 
ni (62) atque divo Hicronyino (63) qui pluresmun- 
»los a divo Clemente bic asseri arbitrantur. Mibi 
vero longe probabilissiniiim videtur, cognilas orbis 
partes, qua prius htebant. extra »:eamim mundo$ 
ab eo appellari, eamque loculionem aniiquU usJta- 
tarn ftiisse Julii Ca saris, Virgilii, Seneca; aliorura- 
ve testirnonia a vsro doctissimo Joanne Baptista Co- 
oler io (64) relaia probant. 

Num S. Clemen* hierarciiiam ex eptxcopx* % pre- 
sbuteris, ac ministrh eunxtantem endiderit ? — Fue- 
re nonnulli critici, qui ex epislola priori sancti 
Pontificis noslri conficere putant, duos tantum in 
cleroordines, episcopos scilicet el diaconos a Cle- •. ge4io secundum Agvptios acceptum esse, ait. Est 
menle agnosct ; quia ait ab apustolis episcopos ct autem hujusmodi; Cum duo eruntutrum, et quod fo- 
diaconos ordinatos fuisse, nulla de presbjteris ad- ris ut quod intus, et masculum cum (emimt, nequt 
jecta menlione (05). Sed pluribus revincit eos v. cl. mat neque femints (73). 



scopi el diaconi nominatim raemorantur(68). Acce- 
ditquod numcro2lepistol«i,apei'te presbyteros ab 
episcopis discemat; ait enimt £rei>byuros nostra* 
revereamur; seniores nostras konoremus. Grace; 
Toys ■nporifoufjtivou; fj[MyV zt&sOwjisv, xoi*£ Ttpsjfiu- 
lipout; ijjiwv xi^aojy^v. Quis auteni ignorat, epi- 
scopos frequenter appellatos fuisse^poT]YOu[jiivou^? 
Vide CI. BingUamuin * Originum- &ck$, t. I, c 4, 

llludcerLo constat, sanctum Clenie&tem Locaqua5- 
dam laudare, quae in Scriplura iis'ieni verbis non 
evstant ; eorumtain^n aliqua quoad sententiam ibi- 
dem leguntur. Sic verbalise refert (69) quasi in 
Scripluris essenl; Miseri sun( 9 qmi animo sunt d%- 
pticet el incerti, qui dteunl : Haec audivimv* etiam a 
patriots notfrrt, el ecee con semi mux el niliit horunx 
nobis accidit. Euiudeni locum altera quoque epistoLa 
recitat(70)j licet nuiiibi in UibSiis ita legautr. Quod 
si loca plura variis Seripiurae libria (71) dispersa. 
coliigamus, sententiam eamdem deprehendemus. 
Aliuin etiam locum sanctus Clemens altera epislola 
recital, quern Clemens Aiexandrinus (72) ex Evan- 



(59) Vid.cap. 2, aru2,num. 11, et in analyst no- 
tain inferius positain. Quibusadde, quod si S. Cle- 
mens de Chrisli humanitale fr^qiienlius disserat, in 
eo apostolorum sectalur ineibwhiin, qui, ul est a 
S. Athanasio(AHianas. Ik Liontfxiit, pag. 5S3)uniin- 
adversum t s;epius de Seryatoris humaniiate quan\ 
4livinilate agebant, idque propter tiffreticos, qni 
primis- illis teioporibns t>eutu bom'mem factum esse 
neeabant, 

(CD) liistoire qinfrale des aiUeurs eccL f torn. 1, 
rluip. 10, art. 5, § 4, n. %. 

(61) PI in ius in libra sexto, cap. 6?> tcstatur, ea 
de te insignein y Inn vulgus inter ac litieratos vivos 
pnj;n;un inisse. D 

(62) Origenes, lib. u Periarchon.,cap. 3. 
(65) D. IHeronym., in Ephe&. Kp. cap. n, 2. 

[H\ Consule CoteLerii notas in caput 20 episto- 
Ise I D. Cleinentis (Rom. ponlif. 

(CK) Prwdwantes (apo-sU)li) ighur per regiones et 
urbcs 9 primtiias ettrum spiritu cum probaxteni, in 
€piscopoh ft diatvnos eorurn, qui crediiuri cram, con- 
ttiluerunK Ciem., <■ p. !. II. 42. 

(C(>) Stimmo quippe sacetdoti sua munia tributes 
xunt: et sacerdotibns locus preprint pr-rsiiiuiu?. est ; 
levitte qnoque tna minisaria incumbunt : homo lui- 
t . ctt9 prarcpth fetch cwistrintjitur. Idem, n. W. 

(07) i^onemm Uve'ent pcicalum, ti eos t qui citra 
ffiuvcltnn, et y ancle offerunt dona, ab episcopain r«- 
mwrintus. Beati prebtyteti, qui vitim prinx emensi, 
fructiiosam acperfeclam comecuti sum dis&olutionem. 
MiMi, ii. 44. [Ni'lai in hunc Clenterilis locum v. cL 
Epp, Rom. poniif. Coiu-irmUtis ; Dum paulo inferius 



pnemiltil Clemens, si eos ab tptecopaturemowrmus, 
ac deimle pioxime suhjicit. Bead preabtjteri % etc, 
sibi non secus, aiquc lrcBajo f presbyleri atque epi- 
scupi noinina synonyma esse, eaquo ad eamdoni 
rem enunliandam, promiscue hoc loco usurpare &c, 
indicate 

(68) Neque hoc novel & rnultis enim temporibun dn 
episcopis et diacanh scriplmn (uerat. Sic eniui Seri- 
ptura alicubi isaiti! lx, 17, die it : t Ccnsiituain epi- 
scopos eorum in just ilia, et diaconos eorum in fide. » 
Similss est Chrysoslomi libro Quod Chrislus sit 
Deus, toin. V, c. 1, p. 737, hujusmodi observalio ; 
Ei neque ip&um sacerdotum nomen % eptseoporum no- 
men dico, obticuit (vtitus lex); « Con&tiiuam cnimprin* 
ctpes tit os in pace >dicit, c et episcopos iuoi injttstiiia. > 
Niuiimm Orasce apud Isaiain le^erat : Ra-ras-fj^^ 
yip touc SpxovTi; aou ev elpfjVT), xcU xou^ ^^t- 
m6T&*z wio iv Stxatt^5iJVT|. Pro verbo xaTaax^ffw, 
exstat apud LXX.xa a t So'j?cj ; -quos seoulus Iren:pns, 
lib. iv, c. 44, scribtt : Tales presbtjteros nutrit Fc- 
rtesia, de qnibus el prtipketu ah ; i* Et dabo prhtti* 
pes iuos in pace, et episcopos' tuos in juslilia. i Quo 
in loco Ircn&us presbyleri episcopiqne vocabula 
promiscue accipit > ac synonyoia habet. 

(60) Clem. Rom., ep.l.n.95. 

(70) Idem,, ep. i, n. H. 

(71) Consule Isaijc v f J9;Eccks, v, 1 ctseq. ; 
Juc. I, S. et iv, 8; II Petri m, 5, 4. 

1 7-2) Clemens Ataxandrin., lib. ill Stroni. t sub 
ii lie in. 
(73) S. Clem. Rom., ep. % n. 12, in fine. 



m 



AD S. CLEMENTEM i PAPAM 



180 



t/im fuit version* LXX iulcrprcinm . — Sanctus A fatelur in praefatione, et llucras vein stale exesas , 



Clemens Sepluaginta InlerpTClum versione in epi- 
■tolis gui$ utilur; verum plertimque scntentiam 
polius, quam verba ipsa reprsesenlat. Invidiam vero 
commennoi'ans in Aaronemob saoerdolium concila- 
tam, coinplura refers quae in Numerorum tibronon 
Icguntur. Itaqite e Judaorum tradilione ab eo acce- 
pt? filiate exisi i»iam us ; quemadmodum el quod de 
Rahabliabct, earn de exploratorum via (74) inter- 
rogatam, longo aliam demonslrasse ab ea t qua illi 
redituri erant; quod in libro J owe, ubi hisioria 
hsc describitur, mini me occurril. Hactenus v. cL 
Rcmi Ceilller. Verum quod de via contraria expto- 
ratoribus a Rahab dcmonslrata, ex erronea Junii 
lcciione hujus Clementim loci deprompsit; Junius 



ftpaiiis et interslitiis accuralissime dinionsis sup- 
plevil, et minio rubra notavil ; eo nirairum consi- 
lio , ut qure in laceris membranis lemporis injuria 
consumpta desidera bantu r, ab lis, quae addiLa, vcl 
suppleia fuerint, lectorcs facilius secernerent. Quae 
quidem supplementa Juniana poster) ores edi tores, 
ut iiikcinulis clauaa typis imprimerentur, diligen- 
ter curarunL Magna enimvero, et laudandn Junii 
solerlia, si fides ipsi adhihenda. Verum sec us sen- 
ti'unt de eo> deque ejus labore in describendo ms. 
Alexanririno viri longe doctissimi Wotlonus in pri- 
mis, MilUus etGrabius (76), ut pro in de minus recto 
censueril Feltus (77) : t Actum, scilicet, irrilo co- 
naiu actuFum fuisse ilium, qui post Jupinm ad 



enim quod bic In archelypo desideratur, studens B exemplar Alexandrinum omnia deniqueexegisseu 



stipplere, ediderat (48&v)iS7co8swcv&>u<i<x aurol? t{v*v- 
T{av),el Latine : mam ostendmm contrarian*. Quod 
cum Coteleriuft ammadverterel repugnare Historic 
sacra?, qua exploralores e donio Rabab Lum non- 
dimi exiisse.sed in oaadhuc htitare docet; oOxpro 
A5>.v, t(xe(vou?) pro e(vav-c£ov) substiiiiii. Nee du- 
bium, qu:n ejus correctio Junianae ail praferenda 
lecituiri -. maxime cum banc ad exploralores Josue, 
quibus unis Rabab yiam contrariam osiendisse me- 
inoratur, referri orationis series non sinau Antea 
etiam forte legendum xort. itov rcopsuovxat, oiix oI6a, 
et quo pergam nncio % conjectai v, ci. Coulantius, at 
perperam; nam bujus supplement capax non est 
manuscript* lacuna. 

ARTICULUSIV. 

TARI* EWTIOWKS EPISTOUAREM 5. CLSHBflTIS ROM. 
POKTUTICIS. 

CtemenllsRomani adOorinthiosepislolae, quanto 
reliquissub ejus nomine vulgatis sinccriores sunt, 
€i a;pt;imseva siirp)icilate minus aliense, tauto plus 
opera iisdem edendis, in alias linguas transferendft, 
it itlusirandks irapenderunt viri antiquitatis eccle- 
iitltica atadioai. Lauda.tur hQc nomine in Gallandl 
ProlegomenisPatritius JunlMft Scows (75), lietero- 
<toxas quidem. ast erttdttui, et antiquiUtum scru- 
tatOr Indcfcssiis ; qui in&rgne hoc sialis apoalolic* 
inonumentum diu tenebris consepulinm . e veLu- 



•iquldem.subdit, ea liabciur de erudilione,industria 
et fide D. Junii apud omncs fania, ut eamdem su- 
spicioue aliqua labefaclare non incivite modo , &ed 
iniquum prorsus videatur, i 

At pre li urn rueTiloperiR hie in medium proferre 
quae in Juniana ClemeniinarnmepistolarunieHitione 
fuere ab ipso Grabio(78-i00)adnotata;6ic auteni s& - 
babent : c Qu% ex collatione ms. codtcis ASexandrU 
ni emendationem pra»bent, ad haec fere capita re- 
ducuntur. Primo nonnulla in editisomiltunlur, qua? 
in prolotypo exstant, ut ex versione Latina con- 
Slat; sccuntlo baud pauca vocabula lillerls minia- 
tiseduulur, qua in todice exslant , quod factum 
P esse a typolhelis verisimile est;lerlio sunt hauil 
pauca, qure non rocte exscripsit editor; quarto 
nonnulla all ter scripta sunt, quam editor repraaseu- 
tavit ex singular! quadatn ejus opinione ; qua ad- 
duci non potuit, ul scriptionem velerem all ter 
exhiberet, quam secundum vulgarem scriben^i nio- 
Sem; quinio s»pe cum ipse male exscripserit, eor- 
rectionem ex conjectura addit ad marginem; quad 
correqlio in ipso codice reperitur. 1 Haclenus Gra- 
bius. Quibus ergo vitiis laboranteditiones fere oim 
nes, ulpoteque fuere ad Junianam exaclx. Eam-i 
dem Juntanam cditionem He Imsladien^i bus tjrpis ex- 
primi curarit Joachimus Joannes Maderus anno. 
4654, et nova prcefalione audita genuinum esse 



f lifisimo ms. codice Alexandrino, quern manu The- |, |inc Clemenlis felura, contra quemdam Lulhera- 
«lae nobills femiua iEgyptiae circa concilii Nic«»i i D nee coramunionis tbeolopm demon atravit. Joanne* 



tempora exarawm, Cyiillus Lucajis t ex Alexan- 
drino Conalantinopoliianua pairiarclia, per Tbo- 
ntanl Rpwaum ex Oriente reducem , Carolo I, An- 
gliaregi dono miserat r anno 1633, Oxonii primus 
edidit in-A* Graece ac Laluie : priorem quidem 
cpistolam addita Lktina versione, notisque illu- 
straum ; posterioris vero reUquia* 6ra?ce tan- 
um ad caleem rejecus. Quo vero suum pennnm 
liie absolreret editor, voces depcrdjtas. ut ipsetpel 

74) S. Clemens Rom M ep. 1, num. <4. 
"6iw. I BUt. S$. Pmt*m t ra«- H ; 
, Walton., Prolc^om. ad BtbL polygiott. 9 
■ecu 9, 8 34 ; Mi»i»s apud Ruffel., edit. PP. *po- 
«fd.,l. I, part, ii, pag,iS(5; Grabe , Prolegom. ad 



i 



Fellus Oxoniensium antistes anno 1669 Oxonii et 
4687 Londini in-8 tt utramque dementis ad Coriu- 
ihios epistolam, aiinori auideni forma, sed nolis 
noi| minus dociis conspicuam repfaesenUvil. Prior 
adGorinthios epistola Latine duntaxat inter Fran- 
cisci Rous Metla Pnirxtm Londini in-8» 16B0 conspi- 
citur. Anno 1674, has epistolas nova interpretation^ 
novisque notis adornaias Paris, in-fol. in lucent 
emisil Joan. Cotelerius doctor Sorbonaa in opcro 

versionemLXXseniornm.cap. % § 4. 

(77) Praefal. ad epis»olam 4 Clem. t edit. Oxon. , 
4609, 

(7&-100)Gral)ius,apiid Wollonum, adcalccm F,pk 
hlul<c Clement., p. 4<U. 



fSI t»HO0KMU VARIORUM. 1S2 

ceieberrimo de Pairibus aposlolicis. Eus quoque A parasse asseverel, el passim ex eo accural ior reddi 

reccnMiii in; notarum spicilegiuru collcgit Paulus ediiio potuerit, teste Gallandio. 



Colomesius anno 4687 Londini in -8*, quae ediiio ile- 
rata acemendata proditt denuo 1694 ibidem. Cnte- 
lerii interpretalionem adjeclis suis noiulis evulga- 
*it Clcricws Anlwerpiae seu verbis Amstselodami 
anno 1698 in collcctione Patrum apostoltcorum, et 
aiiclius adhuc anno 1744 ibidem in-fot. Collection! 
insuper conciliorum cum Labbeauae turn Man&ia- 
nae, ac primo volumini EpiUolarum Romanorum 
poithfumm Couianli] epislolae prafate insert* 
sunt. Anno 1718, Canlabrigiensis satis lueulenta 
ha rum epislolarum ediiio in vulgus prodiil summa 
eura Henrici WoUoni elaborala; earn enjm hand 
semel exigens v. d. ad fidem ms. codicis Alcxan- 



Nuper tandem v. ct. Andreas Gallandius presby- 
ter congregation is Oratorii S. Philippi Nerii,antece~ 
dentium omnium editionum subsidio iuslruclus, 
emendaiissimas et castigatissirnas edere omni stu- 
dio ac opere adnisua est h-sce dementis epislolas 
in sua BibH&thecaveterum Patrum opere uti ex- 
cellentissiiuo, et ulilitatis, quam scieniiarum cc- 
clesiasl'tcarum studiosis omnibus afl'erat cumulmis- 
simam, laude prastantissirao; ila sumpiuoso, char- 
ts insuper nitore el characlerum venustate undi- 
que expolilo ex typograpliia Joa.Albrizii Veneli* 
4765. Quantum vero laboris ac diligentix in ado»- 
nandabaceditione impendent, pluribus expoait in 



drini, adhibilo eliara Junii edilo cura eodem co- B Prolegomenis , atque slmul ibidem epislolaruau 



dice a Millio atque GrabiocolhUo, Jumanum textum, 
quern c<eleri editores sent seculi, oclogies cmen- 
dnvitsuppievitquc; -qu* vero aberanl a ms. exem- 
plar! atque a Junio litteris miuiatis designabanlur, 
ininutioribus ty pi s imprimenda cttratit, lectiones 
ct conjecturas, Junii, Boisii, Cutelerii, Fclli, Co- 
toinesii ac Clcrici inter variantes lectiones po- 
suit. Hanc autera Woilonianam editionem iicet 
omnium accuratissinaam , qui deinceps epislo- 
las Clementinas lypis ex'cuderunt, viri cruditi, 
si Rfchardum Russelium el Gallaudium excipias, 
praeteriere inconsullam. Quod quidem niirum, 
sin minus de «reliquis , saHem de Clerico, qui 



istarum prsslantiam, integritalem, acainceritateno 
inviclis argument is tuelur, ac vindical ; cujus !a- 
bore nos quoque plurimum usos fui&se, in signuiu. 
gratiludirtii palam falemur. 

Anglic* Clementis Roraaoi episloteadGorintliios 
per Guil. Burlonium, cuin nolis copiosis ac Guil. 
Cavei judicio Londini 1647, alque iterum Guil. 
Wakau) interprcte> una cum Barnabse, Ignatii, Pur 
lycarpi epistoiis atque Hermse Pasiore itidem iu 
sermenemAnglicuui conversis sobtitulo ;iBpislok» 
genuinas Patrum aposlolicorura in Anglicutn ser- 
iiionem translate Londini 1693, > in-8°; el iterum,. 
ibidem 1710 prodierunt. In Gallicam linguam am-. 



eamdem pne mahibus habuit; ex ea enim selc- c ba* a Gratio Oratorii sod ale, converse fuere» et 



ctiores Boisii adnotalionesa Woliono luni primum 
edctasriescripsit, quas in secundamAm&txlodamen- 
sem Palniin apostoUcomm editionem Coieleria- 
nam transtulit. At eo in primis nomine illam insu- 
per babuisse videtur Clericus t qiiod ediior Canla- 
Itrigiensis turn Eduardi Bernardi notulas, quibus 
epistuUn primae aOOerrtov elcvare conatns est r ex- 
sufflarit, turn ipsummet ■Clericum idenUdem baud 
iminerito casligarit. Anno 1742, Joau. Ludovlcus 
Frey epistolas Patrum uposlolicorum Lypis Basile- 
ensibus con$ignavit» WoUoniannm exemplar, quod 
quidem exoptabat, primum obtinuit, cum jam 
epistola 1 Clem«ntis e prelo evasiaset; ut pro- 
inde posteriorem tantummodo panto etnendatiorem 



quarto Gallicorum Bibliorum toruo, anno 171"/ :n- 
fol. Parksiis insert*, Easdem in idioma Germai to- 
rum transtulit Jo. Otto GJusing Hamburg! 1725, in* 
8* v cum epistoiis et scriplis virorumapostolicorum. 
Antiquior adhuc habelur eonversio in Bibliis Ger- 
manicis Hamburgi editis anno 1710. Nostra aetate 
utramque edidil Germanice Simon Gryna:us Basi- 
lex 1782 111-8*- cum aliis Patrum apostolicortim- 
RiORumentis, appositis quibusdam noiulis dubise ft- 
dei : inde factum, ut P.Titalis Moe«lmonacbusOrd. 
5, Benedicti SahslnwgiadS.Petrum, quo facilioreiu 
atque securiorem Galbolicis etiaiu Patrum apostoli- 
coram Kectionem redderet, eanidcm, paucis contra 
iidem catholtcam militanlibus, immutatia, Augusie 



exbibuerit. Qualemcunque tamen hujns editionis p Vindelicorum 1774 denuo procudendam curarit. 



Freyanx, aUoquin satis nitidx, defectum supf^ere 
annisus est vir eruditus Antonius Birriua in Publico 
specimine itidem Btksile£ anno 1744 edilo, atque 
coujecttiris baud pu^nitendis ad teitum ClcmciUi- 
num editionis Wottoniana* ulterius adhuc allergen- 
dum referto. Russelius insuis Patrum apostolico- 
ram operibus geauinis Londini anjio 1.746 evul- 
gaiis, Wottonianam editionem pree ceteris .si l>i sc- 
quendam jure, censuil; qui et ad calccm secunda? 
partis voluminis priini laudabili consilio pleraque 
subjecit adnotata ex Joa. Millii apograplio accu- 
.raleadms. codicis Alexan, (Idem exacto descri- 
pla ; qua: qiudcn* adnolata Wottonns pt*temiisit T 
qitamvis et ipso apugrapbum Jililiianum silri com- 



Recogniiionum libri a Rulino Laline redditi Ba- 
silese cum pseudo-decretalibus anno 152G, in-foi^ 
etsub'ui ParigiiB 1541 et 1568, Colonise 1569. Lug<- 
duni in PP. Bibliotheea anno 1677 suul evulgati. : 
Colonicnsis edilio pr«eler Reeognitionum libroft. 
Clementina quoque, et S. Pefcri ge&torum siinunam. 
a Perionio conversam cum notis Venradii compler 
cLitur. 

Primus Turnebus-eamdem Groece.et Latihe edi- 
dU Parjs i ik aiino 1534 .in-4*. Clementina et EpUotne 
ilia exslanl eliam in Coieleriana collect tone; de qiu 
superius menlio a nobis instiiuta est, turn suppo>i- 
ijilis saucli GtemontU litteris ad s&nciuiti JacoLu^ 
episcopum llierosulyniiuoum. 



183 



AD S. CLKME.NTEM I PAP.VM 



IM 



DE DUABUS EPISTOLIS CLEMENTIS ROMANI. 

(Hirra, falrum aprntolicorum Qpera t Tubing*, 1&*2, in-9°.) 



I. Clemenlem Homanuni eumdem esse cum eo, A daica esse editum. Ipsi priroum access* Couian- 



quem S. Paulus in Ep. ad Pbilipp. iv» 3, laudibus 
eflerl (I), jam Origenes. (2) , Eusebius (5), Epipha- 
iiins ( i), llicronymus (5) el alii veterum aflirnianmt. 
Quod si res ila se habet, ladle apparel, Clemeniein 
S. Pauli, Philippic in Macedonia sec undo itinera 
aposlolico a. 55-55 (dr. Acl. xvt) Evangeliura prac- 
dicantis, socium ac coadjutorem optime meritum 
fuisse. 

Cbrysoalomus in Coramentario ad I Timoih. 
suspicalur, Ciemenlem, pa rite r ac Lucam el Timo- 
tbeum,pcrpeluum Uinerisconiitem divi Pauli fuisse. 

Milii aiitom Clemens crcit urbis Philippe****** 
fuisse videlur, qui a Paulo, Philippis inoranle, 
conversus, ipse precnneui Evangelii in opere apo- 



tins in celeberrima sua editione Epitlolarum Ro~ 
monorum pontificum t V *i P- **; poslea vero (!■ 
c. p. 41) Vif doctissimus- suam inula via scntenliani. 
Tilleinontii scnlenliam amplcxus est Ilenn, Ve- 
nema,ut exiude argumenlum deduce ret contracpi- 
stolam posleriorem, cnjus scriplororiginc gcntilem 
apcrte sc prod it. 

Titleiuonlius addere polerat, Clementem non so- 
lum cap. 4, sed el cap. 31 (6 raT*)p *]u.&v 'ACpaiu) 
palriareham Judaeonim pairem natirum appellarc. 

Praeterea Clemens c. 55 de am ore erga patriam 
disputuns, exemplis gentium prolatis, ad exempla 
eormn procedit, quos, ut dicit, inter nos cognovi* 
mus. Quibus euro judaicat raulieres, Judith ct Es- 



slolico optbioe adjuvil, Paulo auteni abeunte, donii ™ ther, ascribere videatur, ipse in ortus judAici su- 



remaiisit, inter suos Chrisli causam agens. 
Pluribus conjectura nostra probari potest, 

a) Cuiu Paulus Philippos properaret, netninem 
nisi Si lam, Timotheuiu el Lucam comiieai 
habuisse vidctur. Cfr. Act. xvi. 

b) NuIIibi sacra Scrip tura Clementis meminit, 
aposlolum Paulum in iliitcribus comilantis. 

c) Ex Phitipp. re, 3, dare apparel, tempore 
• prima* Pauli captivitalis Roman* CJemenlem 

Philippis- degisse. 

d) Pliilipp. iv, 5, dementis non aliler lit incniio, 
ac eorum, qui cives Pbilippenses absque du- 
bio fuerunt. 1 



spicioncm mcumu 

Sed non valde gravia" haec sunt argumenia. Nn- 
tmn enim est, et alios Palres, quos e gentibus orlos 
esse nemo ncscit, juslas Veleris Testamcnli pcr- 
sonas suis ascribete majoiibus. E. g. Theopliiius 
lib. in adAutol., n. 24, scribil ! 'ASpakfk 6 mx- 
Tpiapxtn; fj|ioiv, n. 27 : *A6padt[i *^oii -Ttpo^dTopoc 
ijjiWV, ei n. 94 ; 4a6t6 6 irp^yow^ *u*aw. 

Quod autem nieniorala capitis 55 exempla atlt- 
net fr monendum praterea, Clementera fortasse pri- 
Dium e gentibus, turn e Ciirislianis, denii|ue e Ju- 
dasis cxennpla amoris patriae protuiisse. 

Clcmenteni, aposioloruin discipulum, a Clenieble 



Quando, lib) el qtionam genere onus fueril Cle- q Alexandrino Apoitoti nomine insigaituoi (6), Ro~ 



mens nosier, neseimus. Liber pontifical**, catalog} 
Komanoruin poxitiflcum, S. Eucherius Lugdunen- 
sis et Breriarhtm Romanum ex lUcognitioniiM et 
Itomiliis pseudoclementinis fabulosani illam recepe- 
runt narralionenu qua? Clemeiiti genus Romae se- 
natorium» patremque Faustinam ex slirpe Cassa- 
rum vindicat. Talia refutations non indigent. 

Tillemontius (Mhnoires II, p. 449) ex prima Cle- 
mcnlis epistola, cap. 4 (TiaTr t p fjpuSv 'lawi'jC) coU 
legit, viruin nostrum apostolicum ex stirpe Ju- 



manat Eccle$ia> fume episccjnim* uuaniines tradunt 
Tdcrcs; sed quolus ordine Bomanam insc.derit ca- 
thedram, vetus et adlmc sub judice lis est. 

1. Clementem iinmediatum Petri suecessosent 
fuisse, ptcrique Latinorum priscis jam temporibus, 
teste llieronymo (1), aflirmarunt. 

E.um a PeiroiDso fuisse ordinatum, Tertullianus 
addit (8$. Hicronymus ipse, quamvis in Gatalogo 
Clementem Lino ct Anaclelo postposuerit, poatcai 
scnlenliaut mutasse, ca^terisque Latinis accessisse 



usxJe xa\ KX^jxsvtoc xat tiLv Xoiuiuv a\>vepY<Lv jaov, 
(yv xA (W(5paTa £v 8wXw Ctinjv- 
<2) In Joan. u29 9 dpp. l.IV, p. 133, ed. RB. 

(4) Hseres. 26, n. 6. 

<5) Cflfo*. script. eccL, c. 15. Opinionem banc 
intpugnant Gieseler, Lebrb, d. Kirchengesch. 1, 121, 
Giierike.llandb. d.K. G. I, 167 ct alii, ad quorum 
;iiigeiidam dubitaiioncin ttiagnuni JacubsoiiUb actc- 
dcic putat poudus ex eo, quod Iremcus* qui onuii 



l;iude Cli'iiu'iiiem nostrum cumutai, de tali ac tanto. 
testiinenio (Pbilipp. iv, 5) lie vei bum quiduui lia- 
beat. 

{61 Strom, tv, 17, p. 009, ed. Poll. 
D 17) Catal. scipl. ecct.,c, IK: Clemen*.. . qutjmi* 
post Pet ruin ilvmtv episcopus; siquideni $tuundu$ 
Linus (\t'u t itrtiu& Anac-letm, tumatsi ptetiijM LnliMh 
mm secundum po&i Petrum uptmioltitn puttznl fuisUt 
Ctcwentem. 

(8) Fte pr0t$crip( t lt<vr, t c. 5 V 2 ; ftomanorum (V^- 
clcbia) Cfaucnton n Petti) ortHuttfuiii edit. 



185 



HiOCEWA VARIORUM. 



IK 



videuir. son bens : Et Clement, tit apostoticut, qui A 
past Petrum Romanarn Ecctesiam rexit, scribit ad 
Corinthios (9). 

2. Clemeniem noslruui Lico dcjfcum fcuccessisse 
censent Augu&tinus (10)»Optatus Milevitaaus (ill, 
Con$tU*tiom apottoforum (12) et Catalogue Roma- 
Dorum pontiJicum, a Bollandistis in Propylaeo men- 
sis Maii evulgalus. 

3. Denique non Linum solum, sed ei Cleium seu 
Anacletum ante Clementem nostrum Roiiian;G Eccle- 
siae gubernacula lenuisse, Irenams (13) contendii: 
%jMAUtijavTe^ o-jv xa\ ©txoSofdpavTss ol paxipiot 
'AjkSjtoXqi tijv'EjcxXijfffav, Afvip xrjv t7]f £mcrx:o?rtj$ 
XeiToupY^v feve^piaav. Touw> tou'AIvou HauXoc £v 
tbT$ Tcp^cTtji^eov'EretffToXofi; jiijivijTat ■ 8taK}(£T(it 



COMpfthenderisi non sibi content rerpondebumt 

anni pontificum Romanorum ami* impera- 

torum, 
{) Beda venerabilis, Rabanus, Hay mo et alii. 

Crr. Coieler. ed. PP. apost., 1. 1 f p. 49* et 

p. 587. 
Conjecture huic Eu&ebius obsiat, docens, Cle- 
meniem anno demum 93 sedem episcopalem ascen- 
disse, 24 annis a morte S. Petri praeler lapsis, quo- 
rum 12 Lino, et pariier 12 Anencleto assignaiitur. 
Sed vii eredam, Eusebium id, documents fulium, 
scripsisse. Forlasse per Iradilionem ipsi innotue- 
raL, Linum et Anencletum 12 annos Romanam re- 
xisse Ecclesiaoi. Cum autem ipsum.ialerer, illot 
conjunctos, una cum vitentg adhuc Petro, guberna- 



a atiT^v AviyxXij-tof- uxxi xouxov 11 xpfxy -rfitw D cula tenuisse; fieri poierat, ul, Catalogum Ireruei 



4tc6 x£>v 'AitoaroXwv tJjv £ieiax6ietiv xXtjpoiiTat JQ<j- 
{ti]C» * xa\ SGipauctbfrwe paxapfo'jc 'Atojt6).ouc, xal 
ovja6&6Xt i x<i>£ oeitotf, xal Ext SvavXov t6 xTjpyy[juc 
xw-v 'A?to;3t<5Xu)v, xa\ xljv itapd&oatv *r;p& 6tpffaX|xa>v 

E](GIV X. T. X. 

Cum Irenaeo stalEusebius(l?. £.m, 13, 15, 54), 
docens, Linum ab anno 68 usque ad an. 80, Anen- 
cletum 80-92, Clemeniem 92-101 p. Cb. n. sedem 
Romanam tenuisse. 

Eamdem senlentiam Hicronymus in Catalogo 
ttriptorum eutetiasticorum c. 15 luebatur, ut supra 
vidimus (14). 

4. Varias has scntenlias ita componebant viri 



respiciens, gumma liducia suam nobis propone ret 
compulationem. 

3. Nee de Epjphaaii conjectura taccamus, qui 
I Clem., c. 54, male interpretalus, Clemeniem, a 
Petro ordinatum, packs causa cessisse Lino aulu- 
mat; Lino autem successisse CleUim, Cleto Cle« 
mciilein resumpto pontificalu, arbitralur (Ifi). No« 
banc quxstioneni iterum aitingemus, da lempor« y 
quo 1 dementis epfstota scripia fucrit, dispo> 
taiiles. 

Jam de moru dementis verba faciaraus. Eus«- 
bius contend!!, Clementem novem annos munera 
episcopali functum, tertio Trajani anno (101 p. Cb ) 



docli et priscorum et recenliorum temporuns, ut c "«*>rtem obiisse. Ad ea autem. quae supra dikimus, 



conjicerent , Linum et Cleium viventibus adhuc 

apostolus Paulo et Petro Romanorum fidelium fuisse 

anlislites ; Clementem autem, illis (orlasse defunclis, 

seu sub Nerone martyrio coronatis (15), a Petro, 

ad mortem properante, Romans Eccicsi* episco- 

pum esse nrdinalum. 

Hanc senlentiam tuiti sunt 

a} Ruunus (PraeL in, S. dementis Iteognit.) ; 

Cnjm re\ hanc accepintut etu rationem, quod 

Linut et Clelun fuerunt qnidem ante Clcmen- 

t'tn episcopi in urbelioma, $ed superetite Pett0 % 

videlicet, ut illi cpiscupatns cur am gererent t 

ipse tero apo$totatu$ irnpleret ofllcivm. Sicut 

inrenitur ctiam apud C<e$aream feci$se; ubi 



et infra dicemus, atleudeittes, novem quidem regi- 
minis annos Clemenli tribuimiis (a. C$-77) cum 
Caveo, Dudwello, Fleurio et aliis; eum autem jam 
sub Vespasiano defunctum esse putamus. Qui vero 
Eusebio lidem habere velit, cum ipso credat opor- 
let, brevi tempore, a. 101-153, non minus quam 
septem seu octo ponlilices sedem Romanam ascen* 
disse, quamvis una tanttiiu persecutio boc temporis 
spatium perturbasset. 

Eusebius et Hieronymus (1. 1, e. c.) mortem Cle- 
meotis nulla de roartyrto mentione instituta com* 
roemorant. Irenaeus quoque (111, 5), pontitices us- 
que ad Eleulherium recenseng, eorum queiuquam 



martyrium passum prater Telespbontm baud signi- 
cum ipse esset pt(vsen$ f Zach&um tamtn a $e D fi ca t. A ftufinn vero el Zosirno Clemens nosier 
ordina&m habebat epitcopfm. Et hoc modo martyr appellator (17), 

Ex Actis martyrii, sine dubio sttpposifitiis, Lum- 
perus historiam martyrii S. Cleiuentis bis verbis 
referl ; t Clementem, a Mamenino. urbis prwfeclo, 
fulei causn accu&aliim, Trajantis in Cliersonesum 
ultra Pontum Euiinum retegavil, Invcnit vero ibi 



utramque vet urn videbitur : ut et ilti ante Cle- 
mentem numerentur epticopi, et Clemens ta~ 
men post obitum Petri docendi tusceperit sedem. 
P) Chronicon Damasi : :St&i tempota pontificatus 
Lint utqueCleti tub spatio prasutaiui B. Petri 



(b) In tsai. c. lei. 

(10) Ep. 55 ad Generos. : Petro succe&tit Lima* 
Lino Clemens, Clementi Anacielut. 

(11) Lib. i! : Cathedra una est; sedit prior Pet r us t 
cui tnccessit Linus, Lino Clemens XAememi Anacletus m 



(1—1 Lib. vu, c. 4S : Tfj; 6* 'Pwpauov^Ey-xXr^iac 



xtX&pox&rtixax. 



(13) Adv. Aa?r., 1. in, c. 3, apud Kuscb. //. E. 
v, 6. 

(14) Cfr. supra not. (7). 

(15) lndiculus Rom. Pontif, supra mcninratii9 9 
Linum Capitone et Itufo coss. (i.e. a. «7, p. Cb.) 
e vivis decessisse amiotat 

(10) H;ercs. xxvii, n.lj. 

(17) Lumper, liuiorla tluoliigico-eritica, 1, I* 
p- 16. 



417 



AD 8. CLEMENTEM I PAPAM 



188 



ultra duo iplllia Chrlstianorum, jamdi u ad cadendi A ptevil el minio notavit. Sed ipsins editio, el Omiies, 



marmoris opus damnalorum. Inter maxima aulem 
lifKum fldeliuro incommoda illud erat, quod sexto 
milliario aquam humeris suis deportare deberent. 
Pontifex aulem corum miseratione tactus, cum 
agni cujusdam duclu, ubi tons esset, cognovisset, 
earn, ut effoderent. Christian is oslendit. Quibus ne- 
quidquam laborantibus S. Clemens ipse eum locum 
levi iclu pcrcussit, et Tons illico ej&iliit. Ad raira- 
cell bujus hmara tola provincu accurrente, cun- 
Ctisque ad (Idem traductis et baptiiatis, intra anni 
Spalium sepuiaginia ecxleske constructs, idola 
omnia confracia, lempla circumjacenlis regionis 



ad Junianarn exacts, vitiis laborant non paucift. 
Quo factum est, ut Henricus Wolionus, e Coll. 
S. Joan. Evang. A. M. codicem mslum de novo 
accurate inspiceret, et textum Junianum ociogles 
emendaretet suppleret. Sicprodiiti718Canlabrigiae 
editioWottoniana, in qua, quaeaberantamsto exem- 
plar!, minulioribus lypis impressa invenis. Hanc 
editionem Gallandius sibi sequendam summo jure 
censuit, qui insuper nolis et conjecturis aliorum 
viroruni eruditorum, Millii, Birii, Freyii, etc., ia 
elaboranda sua editione est usus. Denique a. 1839 
Oxonii e typographeo academico prodiit edilio ele- 



diruta, oimteaque luci usque ad trecenta milliaria gantissima Guilielmi Jacobsoni, qui codicem Ale- 
in circuitu concisi fuere. Trajanus vero, ut tanlurn gxandrinum iterum evolvit, lextura passim emen- 

rei Christians progressum sisleret, Clemenlcm an- a ■* — -- 



Chora ad collum ligata in mare demergi mandavit. 
At nuri usque ad locum, quo Ponlificis corpus ja- 
ccbat, recedenle, Ulud lumulo saxeo in lemplo 
quodam marmoreo condilum Christian! in*ene- 
runt (IS), i 

II. Cleinentis temporlbus cum gratissima dis- 
sensio Corintlii exorla essel inter Iratres (19), Ec- 
clesia Romana iuculentissimam epistolam Corin 
thiis scripbil,- qua eos ad pacem concordiamque 
revocarel, et fldem illorum,et quam recens ab 
apostolis suscepmnt iraditionem renovareni. Ila 
Irenseus (SO). Hanc epistolam nomine Ecclesia? Ro- 
man* Clementem nostrum scripsisse referl Euse- 



davit, conjecturas doctas proposuit, et annotation 
nibus aliorum suas arijecit (24). 

fios cum Gallandio et Jacobsono, ea, qua; .apud 
Woltonum, mslo codici plane adhserentem, vilioso 
rel obsoleto more scripta inveniebanlur, mutati- 
mus; voces ct lilteras, qua* in codice desunl, unci* 
inciusimus , el Jacobsonum aliosque \iros doctos 
duces habuimus. 

Ml. Clementem Romanum ad CorinlhioS scrip- 
sisse, nemo negabit. Fuere la men, qui epistolam 
uostrain non (jenuinam putarent nee illam cense* 
rent, quam antiqui Palres laudarunt el allegarunl. 
Prasertiw Jo, Tolandus (25), Christ. Aug.Salig (26> 
et Gisbertus Voetius, tbeol. professor in Acade- 



liius(21); mullique alii vetertun luijus epistulai me- q mia Ultrajectina (27) aulhenliam epistolae nostra 



mintirunt. Sed ante sac. xvu omjies medii et infe- 
rior] s 2vi theologi banc Patris apo&lolici epistolam 
deperditam Uigebant, 

Anno autem 1632 Cyrillus Lucaris, patriarcba 
Con&tantinopolitanus, Aoglorum regi Carolo 1 ao- 
liquissimum V. <-i N. T. codicem dono misit ; et 
ecce, ad calcem prasstataissimi Iiujus codirtsAle- 
-andriui epistola ilia Cleuicntis, dudum desiderata, 
iQYeniebalur(32)cum fragntento aUerius iibri.quem 
calatogus codici pislixus his litteris signal : 
•...cvto; A — Xi) B. (23) id est KMj|isvroc L^tcno^ p. 

Utrainque bane Clementis epistolam ex vetustis- 
■imo illo codice primus omnium Oxonii tG33edidit 
Palricius Junius, regis Anglorum bibliothccariiis; 



negaruut, illi imperiose nulla afferentes argumenta, 
bic hallucinationem potius, quam demon&tralionem 
proferens. Quam male prseconcepta opinione dut- 
tus id egerit, audi. Admiramur, inquil, gingularem 
divinam provideniiam, quw cttravit, ut ab apostotQ- 
rutn di&ciputis* virisque apotlclicu, 01 apostolorum 
taculo proxunh, aut nihil tcriberetur, out nihil con- 
tervareiur et ad postsras rnanaret, aut salt em nihil 
ab initio Eccle$i& usque in hunc diem tupcrestci, d« 
quo non dubicareiur, aut quod ftr tineas blattasque* 
aut aiium quemmt Dti exercitum mutitatum non ex- 
set: ut soli Scripturw tanio evidenttus sua comtaret 
auctarita*> ittique soli esset propria iiicarruptibilitas 
et wtermtat. 



*oees deperditas el litteras \elwstate exesas, spaliis j> Nos eamdein, quam Clemens scripserit, habere 
et inlersiiiiis accurate, ut putabat, dimensis, sup- epistolam, uiride satis probatur, quia ea, qua3 ve-. 

18) Hittoriaiheol. erit. t L I, p. 52 sq. (23)Cfr. Jacobsonl.c.,p.xi.Inscriptionis in fronte 

19) Seditio mota iuerat contra presbyleros (c. epistohc ipsius ne lilleram quidein integrant pnebei 
, qui injuste muneribus suis dejiciebantiir (e. Cod. mstus t a cobs on , I. c. p. 214. 

t .km.l-Alino (in /^f^. A « n .' C I ., . I -.1 V ml* I Oil ,Q f V O f^l .. __■'_ n ^ __* O 1 _ 



47 

44 . Schenkelius {in VtlmanniStud'tt Krit. 1841, 
Kaec. 1, p. Kisqq-) autumat. factionem itlam, quae 
Chrisli esse gloriabatur, revixisse, et sicul aucto- 
rilatem apostoloruin, ita et auetoritatein presbytc- 
rorum, qui ab aposlolis /ueranl institute sprevisse 
acrejccisic. Sed Clemens ipse recenlioreniCorinll*i(i- 
rum $ediMonem ab ilia priori bene disiinxuit, c. 47. 

(20) Adv. //<rr. m» 5. Apud Euseb., Rht- evcL, 

(21) /I. E. in, 16 et 38. 

(22) Codex ms. epigraphen prmstnt : K>^u.evTo^ 
np?>€ Koptv9(o'J€ femoroX^. Cfr. Jacobsoji, Quins 
apgit> v 1. 1, p. 2V5. • 



(24^ S.Ctenieuus Romani, S. Ignatii cl S. Poly- 
carpi Painim apf»sioliconim t qii:t siipcrsunt. Acce- 
duntS. Ignatii elS.Polycarpimartyria. Ad fideiuro- 
dicum reoeji£uil, ndnOlaiioiiihits variorum cl suia 
irlusua-vit, indte^iMis iHRtruiifcCuJlielmiis Jacobsou 
A. M.j n»l;€ B. Marire Magdalenai vice-principnlis v 
cotle^ii Exoniensis nnper tocins. II lomi. 

(25) In Calalogo librorum Gbristo ct aposlolis 
ascriploriHn <'. 18. T. I Opp., p. 392. 

(26) De diptycfiis PftWuiH, c. 3, §1, p. 39. Cfr, 
Moshcim. Instil. majore& % p. 215. 

(27) Sctcd. dhptit t9 p. i, p. 103- Cfr. €rabii 
S^ctkfl., 1. 1 p. 260. 



189 



PROCEMIA VARIORUM. 



ISO 



leres Eccleslae Patres ex dlcla'cpislola allegarunt, in A 
nostra reperiunlur. 

(a) Jam S. Polycarpus, ut Galtandius monuit, eam- 
dcm Clementinam episiolam nunu versavit, et 
jionnulla ex ea pene rerbotenus in suara ad 
Philippensei epistolam iranstulii. 



Btrae epislolae. En' verba ejus: *EtA xotixcj ouy 
tou Ka-t.^ivto;, oxtaswc oOx$XtyT]< toft *v Ko- 
p(v8tp vevoixivr^ ASeX^oic, £tt6twX£v f, Iv 'Ptlifxtl 
'ExxXT,cj(a txavctfTdfer^v ypaip+jv xolc KoptvOioic, 
etf c//>r}»*7j>* cvftitSdCcvca abzcvt?, Hal dra- 
rsoOcro ri^r xiaxtr avzwr, xai ^vrewrrl &xd 



Epist. 1 Clem. 

C« 1. ruvcu§£vT€. . wa- 

'^rj-yiXXere , crzipfO'jaas 
xa8r ( x6vrtu5 tout 4v8pac 
iautuv..., -rtdtvu ce^fpo- 

C. 5, HeTpot... gyxw 
uapx^p^tfacfiiropcuOT] et< 

xbv ^SlXifACVOV XfSTTOV TTJC 

C. 7. Aifc dtTtoisfitwjxsv 
^i; xeva; xal iix-raisj 
^povxfoac » xa't IXGwjjifcv 
£t:1 xfcv E&xXe7) xa\ (rep- 
vfcv t4j$ Ayfa^ xX-fjirw- 
t-juuv xavdvet. 

C. 9- lift u-sdxouffto- 
usv xfl ^jL£Y0tloirpE7reT xa\ 
fevWftp {touXdjaei ajxou 

(&EO-5)... &7toXl7t<JvX&£ XTjV 



Epist, Polyc, 



(c) Clemens Alexandrinus muilosepistolae Clemen- 
tinae locos laudai, qui adbuc in epislola nostra 
reperiunlur. 
Strom. I, c. 7, p. 339 : AOxfxa 6 KXt>7]<; £* xty 
icp6^ KopivOfouc eiuaxoXfl xaxi Xe^iv yijA, tic 8ia- 
^spic exxt6E>£vo; xwv xaxixxjv 'ExxXT,ff(av SoxffMOV • 
G. 9. IJ^cpof xaA Ilau- _ "ffxw r*c Mfftbfy f\tw&vraxdt; ztq frakriv if*6t3tt7x 9 



C. 4. Ai$d£taftcv... xA« 

fuv<xtxa« ljjioiv... <rxsp- 
Youaac touc eauxtov &v- 

x*l... lv irffflfi £Y*P* tel ** 



C. 7- Aib d7CoXtT:6vT£C 
xtjv |*axat4xijx* xcLv croX- 
Xa>v. . klA xfcv £5 dpX*i? 
fljAtv rapaSoQfi'vxa Xtf^ov 

trctaxpi^fr^" 

nr$ %%y tv ^6cp xal 4Xii- 

Gtfy, 4TTOXt7l(5vTC^T^VXe- 



|x«Taio«ov{av, t^jv t£ Epty, v*3V jiotatoXoY^av, xalT*jv 



X«V 7TOW.WV 7tXdVT|V. *• 

C 2. MV7lHftV£Uff*VT£C- 

os iv cItov 6Kup;o<&^i- 
axu-v ..... fev <|i {t£Tpc^ 
^LsxpEtTK, Avtt(xeTprj8^ffe- 

C. 4. rWxjx.... 3xi (4 

6s6<) TCdvxaijiuov'axoTrEF- 
xat, xot\ XdXf)ft£v aOtftv 
o68ky, odxeXoYt^^v. o&^e 
SvyokLv, oOxe xt xwv xpv- 
TTtiv xijc x*p6^a<;. 



x. x.A. 

C* 13- Me[AV7J|A£ , VOlXWV 

Wywv xoO Kuplou iTjaoy, 
oO{eXiXr,(jev6t64ffxwv. . 
(J> (titptp jxexpehc, ftv aO- 
x(j> fX£xp7]6fj«xav ufilv. 
C, 21. F 16ofi«v t tcw^ 

trr«< lTOV ( 4 Kli P t0 «)» 

xa\ 6xv oO&v XiXTiOev ai- 
*:^v tiv Ivvoiuw ^[«r»v, 

oi>6lx<I»v8taXo-ft<JH^^» t& v 

TO3tou|jx8a. 'Epeuvrjtt^ 
^Ap scniv tvvotwv xaV fcv- 

6upVj3£ti>V. 

Ibid. Touc viouc iraw- 

too <piS6oi> xou Ocou, x4c 
^uvafxac *}!Juiv t^ f^ 
df «86v 6iopQ(ua<t>tu£a. T& 
45iaY4inixov xtJc 4"P«f«c 
ijOof tvfiti$d^u*aaM ■ ..... 
xl)v4Y4wf) v awx&v jxJ| xot- 
x4 KpoaxXf<Jst^,dXX4 iuaU 
atv xoT^ yo6bu[Advotn xfev 
8t&v iffiw;, r<n]v «rap£^ 

XWTOV. 

{£») Quae Ircnaius de epislola Romanx Ecclesix ad 

( I lcinn\hio3 rt-fcrt, opUme respond c»U i^duli no- 



Ibid._ AtWSwjLftv-- xi^-D 
Yuvouxac uiawv (itop£ue- 
o6a;) ^ VT fi SoOfit-jji auxat^ 
TCCirtct xal AyAicti x ** 
dTVElqt... xal dY*™ ffa « 
7riyxa^ £§ Tffou iv -ndiatj 
EYxpaxel^' xaV x4 xcxvci 
7rai8£ueiv x^jv ?rau6E£av 
xou qirf6o> xoii 8toi}: 



Xo<c- Eadem verba, ex I Clem. c. 48 desnmpta* re- 
pciit Alexandrinus Strom. VI, c. 8, p. 773. 

Strom. IV, c. 17, p.6a9, «i0 : Nat ^v tvx^ 
izpbz KoptvftCouc twiaxoXfl 6 d'titnroXoj KXtijitjc, xaV 
auxb$ fjpiZv xo-nov xtvi xou yvidtuxou uTioYpdt'ftov Xe*- 
Y£f TVc ?ty xafeztdjyn'icrat: npdc i>^d^,x. t. *• 
Hie Alexandrinus epistolx noslnc capita 1, 9, 1Q» 
41,42, 17, 48,24,94,56, 38,4(1, 41, 48,49,50, 
51,65, excerpsit. 

Strom. V, c. 12, p, 693 ; "AXX4 x4v xfl :cp6; Ko- 
pivOCou^ 'Pcou-afwv eTCi<yxoX^ ■ *fl^€aK<ic dxiparzoc 
drdpfatotc Y^YP aiwat » *«i o/.per 1 - a0r<5r xdcpou 
Gfr. 1 Clem. c. 20. 

S^rom. VI, c. 8, p. 775 : Tcccvzy fhp jiaJAor 
taxetreppovstr dpsUsi 9 8<rq> Soxei pdXlor jisi* 
Cur Elrcu, 6 KX^pr.f £v xfl -np6; KoplvOtOVj frpl* 
Cfr. 1 Clem., c. 48. 

Strom, i, c. 7, p. 339 ; 'Eiv 11 x-rjv ^aatXtxf|V ts 
xa\ attievTixip/ eruo6ov ZT\%fo axo\nr§ * Avzt} $ xvMt 
vov Kvplov f ilxcuoi BlasAevaorrai kr ainxi, HoJ- 
rlw zeirvr &Y&4>fp&rwr sivJtm' tr ftwwocn>n?» 
aCrrj rjy &r Xpurxy, Cfr. I Clem,, c. 48. 

fd) Origenes, DeprincipiU, n, c. 3, n. 6, K I, p. 82> 
ed. liB. : Ifcmimt taye Clemeru apc$tolomm 
ditcipului etiam eorum, quos Avx^Oovac Crtcci 
ncminarunt, atqife atiat parte$ orbit term, ai, 
qu<tt neque nostrorum quisquam accedere potest, 
neque ex tilts * qui iti $uni t quitquam transit* M. 
no$; quos et ipsos mwdos appetiavit, cum ait: 
< Oceanus intrantmeabilis eat hominibiu t et hi % 
i qui Irani ipium sunt mundi, qui his citd$m 
i dfiminatoriB lfei di$fo*itioaibus $ubernantur r » 

Cfr. I Clem. c. 40. 

Ofig. in Exech. c. 8 , I. HI, p. -«2 : »ij«l tt £ 
XX4tu)C" 'Qxsay&G dx&parroc drQp&xotc, xal cl 
^fit' etifv&r xdcpoi rocaizcu^ BiazapMq zov Ae- 
cxdtcv Sioixoxrrtai. Cfr. I Clem. e. 20. 

Idem in Joann. I, 29, t. IV, p, 453; Mz^pxiw 
xou 8k xal napA xolf (Bvemv,. oxt «oXXo{ WK Xoij^u. 



131 



AD 6. CLEI1ENTEM 1 PAP AH 



in 



*&v iytrx^drvTwv voj^y^rayv &aoTou£ atpdyta ,ur£p A 1. Ill, p. 61, ed. B. B. scribil : 'AUi xal 6 KX-f.jxTj; 



*ov xo*voi> intydfcS&oeotiri " xa\ «*£aMx 4Tat **** 

i -iciffrif KXf)|A7)C, Oi*IIavXoujA«p*wpovjtevo{ p >iyov- 
*«*- Jf*t A JCty/tfrroc,*- «. 1» Cfr. 1 Clem. c. 55. 
<e) fu^rum earadem quae nunc exslat, Clement is 
epistolam ante oculos habuisse, vcH»aej*is sa- 
ils demonslranl: 

Hitl. eccl. HI, 16 : Toteou 6i| o5v wi KUJjtfiVWC 
d|AoloYO\>|UvT] \da ImoroM] cp£p£TCU , [*£? xat; ts xal 
Oivpwfx, iv <!>$ aiA rrj^ TwftaJwv *ExxXtj«i£«c *?j 
Kopivd'oov 5i£?uftLl>aftTO, 5Td3ct^ Tip/ueAfc xati ttjv 
Ktfptvtov yfi^ojiivT]^. 

Ibid. Ill t 58 ; ToG K^pevtof £v *rfl ivtop-oXo-pr 
Jiivf] -nap& rtclaxv, ^v ix itpaCa>7TGv tr^ 'Ptujxattu^ r> 
TxxXtjafac t!J KoptvOCwvfiteturalxjairo. 'Ev ?} ttjc Tcpic 

Epistolam nostram sajpe iisriem verbis ul'uqua* in 
Epislola ad Hebrxos invcniuniur, nemo nescil (28). 
(t) Cyrillus Ilierosolymilamti, Catech. 18. C. 8, fabu- 

lam de phoenice (I Clem. 25), ut ipse lestatur, 
e\ epislola Clew en lis profert. 
4g) Epipbanins hasr. 17, n. C : A^fsi j^kp (Clemens) 
&v itiif, tCxr iaiicrrdAGyr avrov ' i "Araxbyu, 
Cixttju, brcrzaOfixto 6 JLaoq zov 6eov» » Cfr. 
I Clem., c. 94- 
(li) Hieionymus CataL script, ecct. e. 15: Scriptit 
(Clemens) ez pertona Romance Eectesia ad tfe- 
ctesiarn Cormthiorum valdt utiUrn epistolam, C 
rucv el in nonnuliit locis pubiice leaituf, quai 
viihi videtur eharaeim epistaiaf, quae sub Pauti 
nomine ad Hebrao* fertur, convenm. Sed et 
mult is de eadem epistoia, non aoium sensibus, sed 
jnxia terborum quoque ordinem abutitur* 
Idem lib. nv Comment. in !sai.«c. ui,13 ; Cfe- 
wens* vir apoxtnlicus. qui post Pelrum rexil Eccte- 
si im.&sribil odCorinlhios : t Sceptnm Dei* Dominut 
lews Christ**, non venit injacCantia *Bp#r6«(B, cum 
ptmH omnia t sed in liumitlme. ■ Cfr. I Clem., c. f6. 
Idem lib. I Comment. \r\Ep. orf£pA. t c.u,2 : C/fi- 
fftmi-, i» epittolo sua scribit : Oceanu* et mundi 9 qui 
trans ipsurn sunt. Cfr. I -Clem. c. 20- 

Idem ibid, lib. n, ad civ, I : Ciijkt rei et Cle- j. 
mens ad Corinth'ws testis est : t Vinculum charitati$ 
Dei quit potent enarrarc? > Cfr. lClem. c. 49. 
Teslimonia posieriorum Laceamns. 
IV. Nonniilli teirnim locos epislote Clementinre 
iaadanl, qui in nosiriaexemplaribusnon leguniur. 
E. g. Basilinz, lib. de Spirilu sanctoc. 29, n. 72, 



Apxahtibteem (f. Aj^Ixwrepc;) ■ Zfl* V1^ v » d Qsdc, 
xaX dKvpiOQ 'liirrovq Xpiczo$> xal xdUrsvpts ri 
artcr (39). 

Sed futiles sum illorum rationes, qui hanc ob 
causa in authenliam episulx nos&rse Impugnarant; 
forlasse enim omnes hi loci, quorum parvus est 
Humerus, dim post capul 57 legebantur, ubi folium 
integrum eicidit. Certe/Sijcr^illa Basilii.'uiFreyius 
monuit, peropportuue illi loco convenit, el aecom- 
modari potest in epislola ad finem decurrenlc. 

V. Jam de integhtate dicendum est. 

(a) Eodem anno 1633, quo primum epislola nostra 

lypis vukgabalur, Hieron. Bignnniu:*. Jcius Pa- 
risinus, inlegritatem ejus in dulnum vocavti, 
piures clausula^ el voces episioiae genulnse ad- 
diiasessepulans. Praesertim virodoeii$sii)io di*- 
plicebal 

(a) narraliode phoenice c, 23. 

(}3) frequently epitbeloruiu. 

(Y) vox Xaux&c c. 40 el 

(S) locus capitis 47; ubi Ecolcsia CoriulEiiorum 
&pyala. vocalur. 

Ipsi respondit Hugo GroHus, (30), inter" alia mo- 
nens Clemenlem sine dubioaque ac auctoremEpi- 
stolae ad Hebrxos Cra>cun> germonem ex erudiiis 
aucloribus hausisse, ideoqne liberiori diclioite, non, 
vt WpitCouOW, in minutias concisa, feed largius 
fluenti, usum esse. 

Quod narrationem de phoenice attineC, abi qu<>- 
que veteruni, e. g. Tacitus (AnnaL vi, 23) el Pli- 
nius (W. H. vn, 49 ; Xiii, 9 ; "«x, &) cidemfabulM 
iidem habebant. 

Ecclesiam Corinihiorum jam a Clemente, re- 
spectu aliarum Eccksiarum, dpx aJ a v appellari po- 
tuisse, nemo negabit. 

Denique de voce Mtlxo'c qusedicenda sunt, in no- 
ils ad c. 40 repcrics. 

(b) Supra jam dixinms, Clemenlem Alexandrinum 

Bmlla epislola? nostra capita (1. 9—12.17. i8. 
21. 22. 36. 3S. 40. If, 48. 49. 50. 51. 53.), 
le<io Ronaiii dementis nomine, excerpsisse, 
el abbreviala libro quarto Slromalum in— 
lexuisse (31). Eduardus veroBernardus etCIe- 
ricul in nlraque Amst«lodamensi Culeleriana 
edilione Patrum apostolicorum, suspicnh^ntiir 
oinnes hos locos Aloiandrinum ipsuin habere 
auctorcm, e f.ujus libro inlerpolalara esse n»- 
Slram epistolam eontendunt. 
Illis acctssit LaurenliusMoshcim V. C, (32). Ipsi 



(Id) MnUi aulumarunt, a«t Clemenlem ipsum epi- 
stolam ad Hebrxos snipsiss^, aiil certc cam 
in sua scribenrin anie octilos habuisse. Longc 
niilerconjicil Dr. Mack {Tubing, theol. Quur- 
latscfirift 1838, Tasc. m» p. 385 sqq), id 
agens, ut nobis ostendat, epistolam Clemen- 
»is Epislola ad Hebrsos fuisse priovein, el banc 
ad Clenr<enli> epistolam bene a pud CorittLliins 
Uitroducchdatn confeaam, et una cum Clc- 



menus epislola dalarn esse ad Cnrmlhios. M;*r- 
knmi impugnavil W F* Rinck In Vllmarmi 
Stud- et km. 1839* fasc. iv f p. 1002 si]. 

(29) Reliquos locos reperics in Gailund. DibL 
I. I, p, 44 sq. 

(3U) Vide supra, ctd. 47. 

(31) Cfr. Not, 2 ail c. ( J. 

(32) histit. khL chr. mt fares t U- 214. If. 



Itt PfUMEMIA 

enim in cpistota nostra muha profcrri videntur, 
quorum nulla est cum consilio, Corintliios ad con- 
cordiam vocandi, cognatio. Prtora, inquit, decent 
capita qua: dam habent vestigia mantis [attacis, ted 
von ita mutta : penequitur auclor conslanter consi- 
lium fuuin. At capite XI el XII ad fidem 61 Awspf- 
tuli (a tern commend and arn / accedit, in quo nulla plane 
appcrei celtccrentia cum prwcedentibus. Quocirca pa- 
rum abest, quin h&c capita existimem intru$a esse. 
Reiit ad insHtutum CUmens capiu X Jjfi, et in eo 
pergit ad r. XX IL Hoc vera capite repente ¥ nulla ipr 
Mumralione invitanle t ad argumentum longe aliud pro- 
perat, ud resurrecilonem corporum moriuorum 9 de 
qua ad caput usque XXYIII distcrit.Capitt XXVIII 
inslituti sui rceordari videtur iterum; atque hujus ca- 
pitis initium bene concinit fitti capitis XXI., difficult* 
me vera cunt txitu capitis XXVII jungi potest- Qua- 
propter qum de eadtwerum in vitdrn reditu ptdpc'tpiun- 
4ur sex capitibus* subjecta tidentur esse CUmcnti... 
Neque melius existimo de capitibus XL — XL V el de 
capite LV quibus ea legas, qna nutti poluerunt in 
suentcm venire nisi homing rei quam agif t prorsut 
bnmemori. 

Quod Bernard! et Clerici allinel argumentationem* 
bene Wotionus (33) ita dissent : Irriti tamen sunt 
hujus eonatus. Qui enim hoc modo ex Clemente 
Aiexandrino arguit, aut e%m non probe novit, out 
niata fide agit, Eadem enim raiione actum erit de au- 
tkintia et fide eorum omnium, qui a Chmente Aiexan- 
drino usquam citantur, icriptorum. JSemo enim Pa- 
Irummajore flcentia usus esl in eitand'n auctoribus, 
tive sacr'tt, we ethnicis; cum ei in more sit, non in- 
tegra auctorum verba semper recitare, ted pro arbi- 
trio suo nunc contrakere, nunc de suo in*erere f alia 
Qmiliere, alia varus modis mutate. 

Moshcmio deaique iia respondearous : 

(a) Capp. XI et XII epislol* nostra cum aniece- 
dentibus bene coh?erenl, quippe quae eaendem 
cum his mnteriam tractcni, invidjte Corintbio- 
rumeiempla hospitalitatis, pietatis et Adei op- 
ponanl, simulque pcenas dissensionis (c. XI) 
attendant* 

(P) Nee capita XXIII— XXVHI a consilio Cletnentis 
reinola sunt. Resurrectionis enim Clemens ant 
ideo meminit, quia teste ICor. 15, i% nonnulli 
Corintbiorum resurrectioncm moriuorum nc- 
gabant; aut Ldeo , ul ea, qua Nosier c. 9tf et 
22 de p.'tr.is improborum dixeral f probaren- 
tur. 

(T) Capila XL— XLV apcrle id agunt, ut Corinthins, 
contra cleruio rebelianles , ad concortfiam et 
subjeclionem rcvocarenl. Optimo igilur consilio 

In Noils ad I Clem., c. 9. 
Pra;f. p. ccvi. 
In Declcat. 
(3ti ' In Episl. ad fUgnmttum, npuJ Colefer., ed. 
Pair. apost. t l. I T p, ^3i. (Svp-a, col. 47.) 
(37) .Wc/.-rrr., Ill, 5, 



(55 



VARIORUM. m 

A Clementis re«poiideni 4 slimulque arctisaimecun 

capaihus 57 el 38 coherent. 
(5) CapuideniqueLV nil nisi exempla ejus chari- 

talis profert, de qua capite aatecedenti verba 

liebant. 
{s) Porro nonnulla capila, Mo&Iieraio di$plicen|ia, 

jnm a Veieribus laudaiitur et ciiantitr, e. g. c, 

LIV ab Ori$ene in Joann. i, S9; c. XXV a €y- 

rillo Hieros. Caiech. IS, 8. 
(s) Omnia capila in dubmm voeaia in antiquisni- 

mo ilUi codice Aiexandrino rcperiuntur. 
(I)) Quum epistola Clemeiilis publice in Ecdesiis 

praeiegerctur, vix fieri polerat, ut ab bomine 

improbo foedaretur, 
(8) Styli ac orationis diversitas nullibi in epislola 
B nostra eel reperienda. 

VI. Recentiorum ternporuai viri docti ei authen- 
tiam et integritaum prims Clementis tpisKkbe. ad 
uiium onirics agnoscunl, et nulla jam graviordubi- 
laiiohacde re moveiur. Quern «nimlateai prunzeva 
simplicilas,. qua ornatur, evangel tea gapienlia, qua 
ex cell it, apostolica pnedicatio, quam sonathax Cle- 
mentis epistnla? Nonne Tiro apostolLco ea se j»r*v 
bet dignissimam? Omnia sane ei authenliae indicia 
adsunt. Audi Wottonum (54) : In ilta % inquit, non 
violatur imports ratio, nihil contra (antiquam) Eo 
cksir disciptinam inUiluitur; nihil contra doctri* 
nam Cnristianam pracipitur; stylus ae dicendi mt- 
ihodut proxirne accedunt ad Rot-urn TesUmentum, 

p neque a liquid t quod non esl maxime viro apottolico 
dignum f in ea reperitur. Et alio loco (35) ' Ma hi* et 
ivipyKta ditina nbique in eo (Clement*) refxdget, qum 
suo fulgore ptrccttit auirnum Ugcnth; aitcn. ut pane 
dicam, Spin turn Dei, non kamincm ineo loquentcm 
tentias. 

Hugo Grotius(3$) non simulate vetustatis indicia 
in cpisloh nostra- reperiri contendit : De Christo 
semper loquitur, non ut posleriores icXaTwvtx^orepov, 
sed simpUeitcr plane , et ut Pautms Apostolus so let. 
Alia quoque dogmata, postea sublHius explicaia, tra- 
ct at &?eX£<rc&pov v et vocitms x^trcoc, xkipuv, £xXe- 
xtuv, sensu plane Paulino tttitur. 

VII. Magna fuit apud velerea epislote nostne au- 
ctori(as,quam Irenaeusixavcind^v ypa^v {37),Eu» 

" sebius fj.eY<&*ijv xz xa\ 6au{jLaa(cKv (58) appeilat. Pu- 
blice earn, praesertim diebuaDominicis, in nonnul- 
IisEccle6iis fuisae praelectam, Dionysius Corintliius 
(39), Euseblus(4y) f Hieronymus (44), etPbctitis(42) 
lestantur. 

Minoris earn Phothta ipse a^tiraabat y quod Cle- 
meps mundos trans oceanum exislere supponeret 
(c. 20), pbcenicis avis cxempTo tanquam vcrisshno 
uteretur (c S$), quodquc PontJficeni Pi^eaidemque 

(38) H. E. xn, I«. 

(39) Apiiil Eu.«cb. fl. E.if, 53. 
ji'li U.K. irulC. 

(41) ll'ttfil. script, eccl. c. 15- 
(4£) liiblioih. cod. ci m. 



m 

Domimim nostrum Jesum Christum appellant A 
(c_ 56), iSlasDeo convenienlea acsublimiom deeo 
voces non prolullsset. 

Y11I. Jam de tempore, quo prima Clementis epi- 
stola scripU fuerit, disputemus. 

Scriptam earn esse brevi post pcrsecuUooem alU 
quain, consul ex ipsa epistola, c. I. Esse vel Nero- 
nis -vel Domitiani persecutionera neroodubitat. Gra- 
l>ius,Pag3us P Orsius, Gallandius, Woltonusaliique, 
Ncronis persecution desinente, proxime post Apo- 
stolorum Petri ct Pauii marlyrium, circa A, 68 
acriptain earn esse coniendunt. Coteleriut autem, 
Tillemontiua et Lumperus, Domitiani peraeculione 
desinente, cir^a a. 96 vel 97 cam exaratam arbi- 
trantur. 



AD S. CLEMENTEM 1 PAPAM 496 

Lardnerus ei alii exemplum Josepbi Flavii pro- 
ferebant, qui a. 95 p. Ch. n. de saerificiis non 
aliter disputavit, ac si lempluai adhuc exsii- 
lifiset (4G). 
Sed res utraque, Joseph! et Clementis, longe dis- 
similis est. Josephus, sacros populi sui rilus de- 
scribens, per figuram, historicis non inusitatam* 
present!, quod dicimus, bistorico utitur. Clemens 
autem, ut Corinthios ad ordinem servandum addin 
ceret, lectoribus ordinem Judaici eultus ante oculos 
ponit. Quod si autem templuro jam fuisset deslru- 
cturo, tota S. Patris argumentalio fuisset inflrraa 1 , 
ipsa que adversaries iimlasset, ut dicerent : en, 
eversione templi Hierosolymitani Oeus ip6e testa- 
tum est* taiem ordinem sibi non esse exoptatura. 



Tola base quaeslio fcciilime posset dsssobri, si B Ex his eolligiraus, epistolam noslram desinente 

Neronis persecutions et anteexcidium Hierosolymx 
(A. 68*70) esse scriptaro, S. Glementem auieni im- 
mediate S. Petro successisse, 

Quae a Cotelerio aliisque objieiuntur, nullius sunt 
ponderis. Inde enim, quod Clemens, e. 47, referat, 
primam Corinthiorum dtssensionem £v ipxt ~<& 
EOsYTsXfog excitaiam esse, concludi non poU'st, 
longius temporis spatium ab ilia prima dissension© 
esse praeterlapsum. JNamque S» quoque Pauluft 
novim circiter aimis post f undatam Ecclesiam Pfai- 
lippensem, in Epistola ad Pbilippenses IV, 45, de 
ipxi touE-jd.xYti.lw loquitur, luiniroeinnuens, Eo 
clesiam Philippensem ante inultos jam aimos esse 



teinpus Clementini epiacopalus plane constaret. 
Bt supra dictis autem iiilellexiinus, ecclemstieum 
Clementis regimen autannis 68—77, aut 9S — 101 
esse tribuendum. 

Quum vero res ita se habeat, epistolam ipsani 
tnspiciamus, temporia indicia investigaturL 

(a) Clemens«raartyrii Apostolorum Petri et Pauli 

capite 5 meutionem faciens ait ; "EXQwpxv e*nl 
ro&c frrtcra Y*voj4ivGu<; 46X*)Ti^. Inde appa- 
rel, epistolam nostram lton rauilo post per&eeu- 
tionem Neronis exaratam esse. 

(b) Capite 6 perseeutio n u per pnetertepsa (c. i) t 
adeo cruenU f et multitudo martyrum tanta 



describiiur. ul Neronis, non . Domitiani tem-p fandatarfi. 



pora indiceutur. ingeutesn enim tnultUtidmem 
$uh Nerone cru^iaiam fuisse, Tacitus (eaden) 
sane phras'uqua utitur S. Paler, otoXu nlfjeoc) 
nobis refer! (13); de Domitiano autem Tertul- 
lianus ita loquitur : Tentaverat et Dorniiionus, 
portto Neronii de crudelitate, ted qua et hom0 t 
facile coeptuin repreuit, reUituiU etiam quos 
re leg aver a l (44) 

(c) Gapp. 5 et 6, nuilus lot iliustriumroartynim> 
qui sub Domitiano passi sunt, nominatur : non 
Flavius Clemens, non Acilius Glabrio, non 
Flam Doiuitilla, non Joannes Evangelista ; quo- 
rum aliquero, ut Cardinal is Orsi (4$) monet, 
saltern memorasset S. Pater, si post Domilia- 
neaui perseculionem scripsisset. 

(d)- Ante Domitiani tempora. et paulo post Neronis 
persecution em epistolam nostram scriptamesse, 
suadet cultus Judaici mentio, in temple lliero- 
sotymitano tunc adhuc stante \igentis. Gapp. 
40 et 41, Ad enemudum boc argument urn 

<43> Annal. xv, c. 41^4. 
{H) Apolog., e. 5. 

<45) liur.ttc/., t.l, p. 412. ApudGaIland.Bt*/ M 
t, I, PruIeR.. p. >x- 

(4K) Anliqtiit. Ill, C. 10* 
(47) tfr. Grabri Spicily t. !, p- SS6. 
(48 » Jfisiortu {Aeo<.crif.,t. 1» p. 5S-9S. 
(til) in Cuinmeiiuiio-iiibus de Putnini apostolico- 
rum ilMM)l»gia morali. 
(30i PaUolog. U\ p. <il sin- 



Nee id nos movet, quod 8. Clemens c. 42, Eccl&- 
siam Corinthiorum Ap^aCav appellaveril. 'A^atf* 
enim Eeelesia, ut bene animadverlit Dod"weiIus, 
optinio jure ea nuncupalur quae iv kpyfi tquEuccy- 
yEAfou, id est primis pradicali Evangelii tempori* 
bus, est fundata (47). 

IX. De doctriua S. Clementis Luniperus(48), 
Heynsius, Junius ac VanGilse (4$) etMoebleriis (50) 
disputarunt. 

X. Secundm Ctcmentit epi$tolm a netnlnc! win 
quissiinorum Palrum fit mentio. Nam duas Cle- 
mentis epi6tolas jam secundo post ChristuiiF secula 
lidelibus notas i'uisse, nullo mudo e verbis Dionyxii, 
Corinthiorum episenpi, coiijici potest (5l).Qnum* 

Denim egregiam illam, de qua supra -disputavimus» 
Clementis epistolam nporjpav appellaverit, id non 
mpeciu seeundae cujusdara Cleuienliuse epislolae, 
sed epistolae Soteris, Roman! ponlificis, pariter 
apud Corintbios publice praeiectae, dixisse inani* 

- festum est. 

(51) Dionys. Cor. apud Euseb.».£.i\ S3 : 'Ev 

afnfi Sk tautf) (epistola Dionysii ad Sotcrem } xat 
iffi KXfiuxvxoc ik»c KopwQfou; (A^ixvT]-cat ( biony- 
sius) iittsroX^c. or(kim iv^xa^ev, t£ aayalou lOou^ 
fetci ^^? i-xx^TjcrCa^ *njv Avdjvwotv aiTT,^ Ttoiet^ai. 
A£y ci T°5vut,v af]fA&pov oyvKupiaxTiV aylav ^[jiipav 
SirjdY^p^v, tv fi Av£Yv6xa|Uv i>uwv ( Soteris ) tljv 
tfnatM-qv* ^v ^{o|i£v AcE w>t£ dtvaytvwaxovxe^ vou- 
OeTElafiai, wj xa\ *;i]v ■npoxipw f)fi?v 5t4 KXfj(;-£VT0; 



497 PflOtEMlA 

Seculo aulem tertio seciindam Clemenlis episto- 
lam in usu et auctoritale fuisse> ex Aposlolorum 
c a none 85 demonstrare conatu&est Gallandiu8(52). 
Sed erravit vir doclissimus. Nam posiremus iste 
canon non ante finem seculi quinli confecius est, 
utegregie docuit Dr. Seba&tianus de Drey V.C. (53). 

Primus, qui secundae Clementis epistolae inenii* 
nil, Eusebius est, monens, el alteram Clementis 
epistolam proferri; sed earn non periiule ac prio- 
rcm notam esse, quoniam nee veieres ca usi fwe- 
rim (54). 

Deinde inest haec epistola celeberriroo ill! Alexan- 
dria) codici, in Museo Brilannico Londinensi ns- 
servato. Seculo igilurlY et V Clemens bujus epi- 
stolae aucior a mullis puiabalur. Quo jure, nesci- 
nms. Pariier nog Intel, quibus nixi argumentis 
Hieronymus (35) et Pholius (56) banc epistolam a 
veleribus reprobatam contender in t; nam Eusebius 
'.alia non proferi, anliquiores autem prorsus de ea 
silent. Non errare le puiem, si Hieronymum et 
Photiuin Eusebii verba minus reeie inlerpretatOB 
esse conlenderes. Ergo relerum testirnonia autben* 
liani hujus epistolae non aperte negare, antiquissl- 
morum aulem Palrum silentium suspecUm earn 
reddere, clare perspicimus (57). 

Quae quum ila sint, epistolam ipsanu seu potius 
fragnienlum, quod adhuc superesl in codice Alexan- 
drino, adeamus oporiet, investiganies, num interna 
*iinsint indicia, quibus Clemens noster ejus auctor 
probari possil. Audiamus Woltonuni (58). Quoad 
styltun, inquit, et dkendi methodum (epistola II) 
en adeo dissimilig a prion ac indubitala, ut merito 
dubitari possit, an sit vere dementis. Eadem jam 
Joannes Morinusmonuerat, dicens (o9j : lllius stylus 
ut priori* non est simplex, sed urgutulus ; non sponte 
fluens, sed pro auctoris captu studios elaborates; 
non d-yreptoStxfcc et ttonnumquam <3tvavTaTc66oxoj, sed 
verborutn ambiium, antitheses earumque redditionem 
nmbitiose affectat. Morino assentitur criticorum 
princeps Richardus Simon (60), quem plerique se- 
culi sunt. Eamdem partem novissiuiis lemporibus 

(52) BibL Veter. PP t. I, Proleg. p. xv. 

(53) Neue V tuersuchungen uber die Cotutitutio- 
nen und CawacB der Apostet. f Tubingen 1832, 
p. 370, 377, 4*3. 

(54) Hist. eccL in. 38 : 'iax£ov 8fc, tbs xat fieutfpa 
ti; elvot XiysTat too KX^pvxoj istiaroXTi * ©0 jmjv 
&* 6mtt&; xfl Tcpoxipa xa\ TauTTjv yvwpijAov Eiciard(i$- 
0a ■ 5tt [iTJSk xouf &pxalw$ a£>t$ xsvprjuivouc tefuv. 

_ (55) Catat, script eccL c. 15 : Ferturet secunda 
ejftti nomine epistola, qua! a veteribus reprobatur, 

(50 BibL cod.cxnr. 'H & Xeyoji^vtj mntpa rcpis 
t cue aOtcj 5 (Corinth ios) d*c w6o< dno6oxi}&iveTat. 
Pra*lerea Pliotius notat, epistolam banc secundani 
dicta quaedatn peregrina veiut e ?acr-* Scriptura in- 
ducers interpretaiiones locorumquurumdain alie- 
niores proferre, nee contiiienlem orationis seiiem 
ac ennttequentiam servare. 

(57) Nonnulli Epiphauium quoque cpislolse no- 
sirae testimonium pisebcre contendunt, quippe qui 
(llaer. 27, 6 el 30,iSJ de pluribus Clemcniis cpi- 
stolis verba facial- Sed 1* Epipliauius epistolas 
quoque illas ad virg'me* Clejueniiuas puiassc Yide- 



TARIOIIUM. <!W 

K Woclierns lent) it in versione sun prior. s epiitola 
CEementis (6t). Quiciimque secundum islam episUn 
lam aitente legerinl, negare non poccruiit, in >gnain 
inter ipsain et priorem styli diversilaicni interce- 
dere. 

Prater silentium antiquissiinoruni Palrum ac 
styli diversitatem id etiam suspicionem supposiiio- 
nis nobis iujicit, quod dimidia pars capiLis 23 pi i- 
nise epislnlse in secundani quoque est receplac. 1ft. 

Dene addit Grabius (62), baud epistola: fur mam 
habere islam, quae secunda Clementis adCorintbioa 
dicitur, ipsaque inscriptione cutn volo juueta in 
fiomispicio carore, qualis lamen in omnibus Apo- 
stoloruin ac virorum apostolicorum litteris ad 
parlicnlares Ecciesias dalis, inque ipsa prima Cle* 
B mentis, plane exstat. Homiliae.polius quam episto- 
lae slmilem recle judicavit Yendelinus, qui tameu 
minus recte ipsi Clementi earn adscripsil, et post 
eum Dodwellus Dissert. 1 in lren;£um,§ ^9 (63). 
Clemenli noslro banc epistolam vindicare sludue- 
runtCotelerius (64),Coutanlius(65) 1 Gallandiu$(6e) 
et Lumperus {67). Sed vix in partes suas te trahent 
Tiridoctissiim> cum ipsorum argumenta s:ni levia, 
ipsiquemagis ohjectionibus aliorum bellum indixe- 
rint, quam suaro opioionem probaverint. Hlud abs- 
que ouini dubio facilius erat; nam nemincm lu- 
giet, Hermaanuin Venemam (68) aliosque nonnum* 
quam leviores contra authentiam bujus epistolae oi> 
jectiones esse ausos. Sed nemiui defensoxuin bujus 
epistoise firma argumenta pro Clemente auctorepro- 
^ ferre con ti git. 

Placet nobis Grabii sentenlia, a Moeblero quoque' 
recepia (69), islam vulgo dictam episiohm secun- 
dum Clemen tisfuisseunam ex homiliiseidem (false) 
adscriptis, quales plures una fuisse paiet ex Ana- 
stasii Anliocbeni Quacsl. 96. 

Wochcrus, nullo cerlo fundamento nixus, Dio- 
h^sio, Corintbi episcopo, banc epistolam tribuen- 
dam essepulat (70). 

Grabius autem opus hoc spuriuin medio sxculo 
HI, post Origenis tempora, Clemenli suppositum 
fuisse suspicalur (71-78). 

tur, qtiarum respectu de pluribus Clementis cpi- 
stotis loqui debebat; 2* secundae nostrae Clementis 
B epistolae. expressis verbis nullibi Epiphaniui testi- 
monium prxbet. 

(58) Praef. p. ccvi. 

(59) Exercit. Biblic. 1. 1, c. 4, 5, 9. Exercil. 0. 
(CO) BibL Choi*. T. I, c. 38, p. 282. 
(61) DieBriefeder apostolischen Vaeter Clemens 

und Polycarpus, ncu uberselzt mid mit Einleiiiui- 
gen und Comrnentarien .verselien von M. j. \Vo- 
cher. Tubing. 1830. p. 203.208. 

(«2) Spiateg. L I. p. 268. 

(G3) Grabii Spicil. L c. 

(64) In edit. PP. apott. 1. 1, p. 182. 

(65) EpisL Rom. poniff. t. I, p. 34. 
\(ili| liibtioth. t. I. Prolej;. p. xiv. 
<G7) Hist. theoL crh. I. I. p. 22. 
(<J8)Cfi. Gailand. BibL L c. p. xvn, et Lumper. 

I. c. p. 27. 
(M) Patrol. I. I, ft. 65 sq. 
(70) L. c. p. 204. 
(71-78) SpiciL,\. I, p> Stiff, 



199 S. CLfMENTIS I ROM. PONT. OPERA fcBSUIM. S00 



TOY AriOY KAHMENT02 

tov rcMHi, EmiKOTior 

EmrroAH iipos kopinoioys a' 

'Ex TTpoooi-Qi* "tj» Twfiaiwv 'Ex*).r ( aia; Tpatpelaa. 



S. CLEMENTIS 

EP1SC0PI ROMANl 

EPISTOLA AD CORWTHIOS I 

Ei persona Romans Ecclcsizc (79) scripia. 

ISTEftHiETE J.-B. COTELEIUO. 
(GAi-tJiM*, Vet. Pair. Bibiiolh. t t. f, Vend. t76S, in-fol., p. 9.) 

AUGUMENTUM, 

Ad litieras Ecclesiro Corinthtacff, el tSi^conJia h sedhione romra presbyteros concussa? , Tespooriet Ecctesia Homnnau 
Disciiiiodole^auriarpmiueseiiiLiouis.u!, pirniientia suscepia.presbyleri&obediani. luirtalur. Suadelhospilaliiaieui, 
mumiilaiem, coiicnntiain, liuiorcin Dei. Ue resurrccUone prumissa fixponU.' do pturnice avi mirabili, de e«>niinen- 
lia, modeslia, sobrii'iaie, de bonis operihus, *ie imiluis oniciis, deservanrio sacrurum ordine. Ab apostolus cum 
episropos.Pt diaconos amsliuuos esstt ilocci, luni queinadinodum in locum mori uonifn cpiscoporum successores suf- 
lii'i-eurii si ill , pra^cripLum. h'pisropos rile creatos officsaque gemotes non esse reniovendos. Claudfum, Ephcbflin , 
Valerium, VUonem, Voriuuaium, auniios suos, breri retuilii cupii* 

INDEX GAPITUM. 



C\rr. 1 ct II. Post talntaixonem , cur tardius til- \ Xl, XII. Lot ac Rahab hospUufitatem, pieiaUm 

fcri* Cohnthiorum reuribat- txponit, simutqve eo- fidemque commemorate 

rum elotfium t.xorditur : laudat ipsoruni (idem, pie- XIII. Iltttnititatem commendat. 

tatem, notpitalilatem tt &uxa£{av, qure ante naium XIV. Sediiionis auctares descreudosxnadtt* 

schi&ma (loruerint* XV. Adha'rrftdum ii&tjuipr.cem cWrinf, mom qui fin* 

ill. Sediiione oborla ex invidia et wmulationc, gum, inculcal. 

tmtem Corinthiaew Heete&K swum describU. XVI, X\*ll, XV l|I. Rursus ml humilitatcm sectan- 

IV,V ? VI. Quanta, maia ex hoc fonte profluxerint, dam eos pertraftere ttudtt, Ghrkti, Abrahtt ac l)a> 

exemptis vcluUi* tl recentioribus confirmat. vid exempli* propositis. 

VH, VIII, Ad pwniUntiam Cor'mihtos kortatur t XIX, XX. tkutH pads el concordiw amantem e$$e r 

cujus gratiam toti mundo oblatam docei* argumentn ex rebus creati* dftumpiu probata - 

IX,, X. Sanctorum exempta iptn imiianda propv- XXI. A l>ei bvttitute elomni-pr(Cienlia t CkriUiano- 

mt , abedicnint in primii et hospitatitatti Abra* rtim erga nnum<juemque officio demoustrat. 
ham 

VARIORUM NOTjE. 

(79) Earn abcausam Irenseus, lib. Ill, c. S 9 ab temia gerere; vel cliam ne proprias pnrlei liicri vi- 

EccUtia q%az €*t Ramm scriplam dioit, liccl cacleri dereiur, si ubi rcslauranoa erai apud Cotinlliins 

Clemenlem ejus scriploreni fttisse sontianl. M^hiil ecclc^iaslicis viris compclcns di^nilns alque rcv*-- 

aulem Clemens Ecdesise suae quaii> propria earn ivniia, am ipse solus, am cum eo clems 2>ine pli-be 

nomine insenbere : vek4]iiia lum praesiilos nihil sine Ecclcsi;iui ilium alloquerelur. Posluhibnl pr;i'lon-;i 

Ecc!«9ise &uas consilio agere solerent, ill Cyprianus reet« ratio, ul si quidem prius Corhuhii Htm ad 

dc se nominatini episl. S t ad cleruni suuui memo- €lemcntein mmm. scd ad Koinanos sciipseraul, ltt>- 

ravii bis verbis : Solus rescribere non potui; qixundo iiiuiiob'iiui iioinine (jlcmeiis, umi proprio \\*s< rilic* 

c pruroidia episcopal** mci Uatucrim, nihil sine ret. Cotivr. 
tomiliu uitro et consensu plebh, men prhatim sen- 



to* 



EPI6TOLA 1 AD CORINTHIOS. 



10* 



XXII. Qucr tame offtcia, fide q*tr etl in Chritto, A 
confirmari o$tendit. 

XXIII. Non auitrigcndum quin voluntas Dei perfi- 
cienda tit, deciarai. 

XX.lV. Twuii ad niter urn Episto lot caput de Resur- 
reesione, cujus veriiaieih nobit Deum ostendere variit 
argurnentis ex natune ordiiu camstitmto petitix t 
attruit. 

XX Y. Phccnicie quamdam re&urrecCtonent jto- ■ 
PomL 

XXVI. Re$urrectionem a Sanctis crcdUam eviuciu 

XXV1L In priiHts zero i$tam fidti arluuluin com- 
probat at> omnipotentia Dti, qui resHrrectionem pro- 
mi tit, quique mentiri no* potest. 

XXVIII. lierum horlatur Cormthios ad viriutea 
ucqmrtudua .' Ueumque timendum, cnjns judkUt 
nemo te tub duces e ra4ei, oetendit. 

XXIX. Deum not peculiar -tie r sibi elequtr. 

\W. Vt pan ac tort Dei, qu<r ipsum deceant 
tectemur. q 

XXXi. Qua ration* benediclhnem dhinam cuntt- 
quamur* exemplo Abraham et Jacob doceU 

XXXII. Jmti eficiunlur per /idem. 

WXUl. Nee lameti charitas et bona opera tnut 
derelinquenda, exemplo Dei proposito. 

XXXIV. Bona opera fiduciam ptu'ttare apud Deum, 
exemplo anqelorum docet. 

XXXV. Pnvmii exceltenliam, beatitudinem a;tcr- 
nam t adducit, tiamquc ad Warn consequendam in- 
dicate 

XXXVI. Chriitus quid nobit prmtM, lucutenter 
oiiendit. 

XXXV II. Ul ordinetn et Mtationem quilibet suam 
otter vet t membrorum nostri commit rtmtua nec*t%%- 
tudiuepropoiUa, monet, 

XXXYIil. Quomodo in Ecclesia alii alii* iubjici 
debeant ; et pro dtversi* diviniiut acceptia domis, 
Deo prcettandum tit obtequium t arguit. 



XXXIX. Homini mm e$$e unde extoltatur, urget r 

XL. Qrdo servandus* 

XLL Pra$ertin% in oblation um rilu. 

XLII. Qrdo ministrorum in Ecctesia a Christ 9 
conttitutu* : epiuopi et diaconi at apottotit ordi- 
Mfl/i. 

XLIH. Jfogjif exempium in medium pro[ert % qui 
conttntionem de tacerdotali dignitatc or lam ir- 
davu. 

XLIV. Apottoforum regulantde creandis epheoph ' 
proponit : legitime electotac recte eiventet. de munere 
tuo dejieere nefat. 

XLv. ;Yon iegttmur justl a ju$trt t ted ab iniquis 
ttxati. 

XLVI. C&rinlhiorum dhsensio quart* perniciota. 

XLVIL Quam iptit iqnoimuiosa. 

XLVlll. (Jt ad fraterni amor it stadium cito re- 
deantn tiortatnr. 

XLIX. Charitetit encomium. 

L. Quam' expelenda tit charitat. 

LI. Ad pctcati confetaionem ditsrdii auctoret alli- 
en : pras.ytare de lapsibu* confiteri, quam indurare 
cor monet, 

LII. Confenionem detiderat Deux, nuttius ret in- 
digut. 

LIU. Quod astruit Moysit exemplo; ejusque cha* 
r'ttatem ex to Hit. 

LIV, Gcnero&i animi indo*erninsmuat,quo tehitma 
pcnitUM exicindatur. 

LV. Idque gcntilium primum > deinde Judith et 
Esther exemptis confirmat. 

LVI. Quomodo delinquentez tint corripiendi : oro- 
tic et admonitio mutua persequenda. 

LVtl. Iterum dittidii auctoribus modetliamei tiu- 
mititatem inculcat. 

LVlll. Precatio ac voturn. 

L1X. Vt missoi eito remittant Corinlhii, retai- 
bunttjuc de pace 9 petit. 



KE*A\AION K\ 

f H I 'ExxXrJda *o5 Os-o-j ( 80) f| Txpotxouav (81) 

VARIORUM 

(80) '/J 'Ex*Ar\cfa rev Qbqv. Miseret n>« docto- C 
rum vironim, qiio<l oilio calliolicx veritatis, sludio- ' 
que vaiuc hjreseos ndJucU, cxisfimenL per banc 
mpefsrriplioneiii »<1ju va ri errorem auutn, quo epi- 
scopiig cenquant prcbKyieros. quia nulla peculiar** 
pet tcribenltt menlio^ vet cteri Hcmani prcerogativa* 
tct Corinthiaci pmbyterii a plebe ditcretio appareat, 
ted omitet ad omnet confertim scribant. (Cfr. Blond. 
Apol. pro sent. Iliernn.) Al si recte ex prhtcipii« 
6uis voluisseni argumenlari, concludcre oportebal 
idem jus lui&se laLcis ac preshyteiis et episcopis ; 
aii|ve h»c modo dcteri'iinum rerum f^utunt hive- 
here, Avapxfav, adven>us quam Clemens iota pn< 
gn.nt epistola. Pr^clara verohac ratiudmilione co<i- 
llcietur, ul Paulud. quia scribie Rplstnlas una c. m 
Sostlieue, Timotheo, Silvauo, ct fratribus univor- 
sis, cnajoreni non olHinue.rii quam ultlmus CUristia- 
noru m, in Ecck'site ngiuiine, anttoritatcm . Cu r ci go, 
rogabis, cum Clemens yujtvfj x£<paX|) polueril liu«»* 
ras daw, maluit laiere sub persona Etclesiie T FaciliB d 
responsio:Quoniam totiusaposioHc^e Ecclesiaecom- 
mune voiuoi erat r pacuiam ceroere Coriatbiorum 
Ectleiiiiui, a Pelru quoque Pauloque fundatam ; in- 
gensque futurum erat Liorinthiis iDcemivum, ipsa 
Romaaorum siiaul scribeniiam concordia. Accedit 
hocaposlolicusmos communicaadiquae gerebanlur, 
cum tola Ecclesia, qui etdiu duravil, eiordinem bie- 
rarchicum non iufringil. Uin.leS- Cyprianus, fortisBi- 
in us apicis episcopalis propugtialor, itn clerum suum 
alloquitur, epist. 5 : Ad id vero quod uriptcrunl mtU 
coh*prctbuteri mattri Donatut et Fortuitalus, Sopu- 

Patkol. Gb. J. 



CAPUT I. 
Ecclesia Dei qux iucolil Romam, Ecdvsi^ D<i 

not^;. 

tut et Gordius t sotu* rescribere niftil potui; quando 
a prirnordio epi&copatut met xlatuerim* nihil sine 
contitio tettro, ettine consensu. plebit* me a privathn 
sentenlia gerere. Sed cum ad vos per Dei gratiam 
venero, tunc de iti, qua vet owi Rfflf, vet gerenda* 
sicut honor mutuus pu&cit, in commune tractabimus. 
Cotelerigs.- H ^ExxAtjcul He c Ussi ine Rlrm ik erinl. 
Junius voieres primitive Kccfesirc ficripiores, etc., 
qua; vide initio lip oar^a^ jew; (Supra, cat. i'j). At 
non solum slngulares persons pi Ei-cle»i;iruin pr«- 
fecli, sed tou Ecclesisuum univertiitis boc ipsum 
pnesiabal. Sic Smyrnensis Ecclesia :ui illain, >\\\x 
in Ponto erat, lineras dt'dil, qii.irnm innxionim 
p-irlem (figure est apud Eusebiunn Hist. lib. iv, 
e« 1i, ei eas lotas, si non p.*r inierpotaiioiifs 
plus qoain iotas, ex edUione revfin-ndiss. Usserii 
Armathaui. Sic eliam Ecclesix Vienna ei Luguinni 
Gallianim epistola, apud eimideni Eusebiu:u, oc- 
currii. Adeo non singularis exempli res est prsesou- 
us epistolae fonniilii, Ecelesia Romanae uomiiio 
perscripiae. Qnin et ob.servanduin, in&biliiti hujiis 
wo:*?* non aiieo a fratern«t'illa charitaie et ani ma- 
lum zelo, quibus oiim Cbri^tianoruin mentes inc:i« 
luerunt, quam ex regTuiinis eccltbiaslici el mdivj- 

dnx 

(81) Tlapoixovca. Vertendum utrooique peregrx- 

natur Ronias et CoruUM peregrinatur , ut van is 

eiemplisosiendit vir magnus ilenriciis Yalesius, in 
limine uoiarum ad llistoriam ecctesiasticam Euse- 
bii. P. Colomc&ius. Sic verteratPalr. Junius, queia 
temiire correxil J, B. Cotelerius. 



20J S. CLEHEXTIS I ROM. POM. OPERA GEKUIHA. 2*4 

quae incolitCorintbum, vocalis, sanclificatis !n vo- A [Twjatjv] , t|J TxxXr^ta tou Bso-j t?j -ra| pot- 
lunlate Dei per Dcmiintim nostrum Jesuro Cbri- xa*j]c?i (82) RdptvOov, x^mc^, f,Yi[aqx£yj&t.; iv 

VAR10MJM NOTjE. 



dun? mutatis, quae fi.Ieles universos conjunxerai, 
vi el necessitate esse repetendas. Qitisquis eiiim 
Ecdoiue cujiism meinbruui audicbai, aliis quibus- 
cnfii|iie proliiius adiicrtebutur; et qui ab aJiqua 
meruerat ejiei, ab uuiversis nlique extorris haue- 
batur. Uude, referente Tertulliain), l>t prxscr, ad- 
rersus lttpre$. : Tot ac tantre Kcclesice una est ititr ab 
apostoti$ prima t ex qua omnes; sic omnes prima et 
Qtnnet apottoliae, dum uuatn probant umlaiem. Com- 
uiwiiealio pa*;i$, ei appdtatio j ruler nil alts, eteontes- 
seratie ho&puatitatis : qua* jura non alia ratio regii t 
quam ejnsdem sacramenti una (radii to. Ctijus viri, 
pi^mpta licet, v.ditla sensa verbrs. ut unlet, niu- 
gis Huni.Liiis eflert Gyprianus, Lib. de unitate Ec- 
etesm : Episcopates units est, cujus a singulis ht $o- 
tidum pars lenetur; et Opiaius Milcviiawis, lib n : 
T&tus orbis commercio \ormatarum in una cpjwmtf- 
niunis societute concordat, lime S. Ignatius ad 
Smymueos , Epbesio>, Haguest-oS , Pbiladolphiros, B 
Trallesios ei Uttinanofi epi* tolas &cripsh ; Pulycar- 
pus ail Pbilippi*u$es; Dioitysiog ad L.icedseiiioiiios, 
Ailiemeiises, Nicoiiiedieused, Oeb'iisefr. Politico* 
ei Komauos; fJypriauu* ad cleruni Romaiiuui; cle- 
ruin t*l plvbeni llispaiiiartiui, ad Numidas, Tbyb.i- 
rilanos, lurnitanosel Assuritanos; ul non ad se- 
qnioris $&ctdi scrjpiores descendant, lime ctiacn 
epistote synodic*, lidei, quam quisque episeopus 
prolilebalur, indices, ortuui duxere. Quas quidem 
uiiltebautur, non obsequii causa, ad sedein liouia- 
nain, sed ad oinnes uudique ex «quo Ecelesias; cui 
niuueri mini in e eximebatur ipse pomiiex Koroanus, 
teslanieGdasio prim*), qui ait ; Mas est Romanw 
EcclestJi sacerdote noviter conUituto, formam fidei 
sua? ad sanciai Ecclesias prorogare. Liule epist. I 
et i t habetur fidei ejus confessio universes l>ar- 
d:iiiia?episcopis, el aliis. Quod ipsum cum ab eo 
poscebai Eupbeniiiis Con^tanlinup, respondel Gela- 
sius : Fuit quondam eeciesiastica hwc reyuia, apud pa* C 
lmno$tros 9 airbus una catholka, apostdiicaque Com- 
munis ab Qinni pra'varuaturum libera pollutions con- 
stab at. Ep. U. Idem Greguiiuin Maginun prxsiitisse 
allirmal Ji>anues Diacouus. in ejus Vila, quant epi- . 
stolen) videreest in Opcribus qxiic e^stant, ep. ^4. 
Inio vera itec vel ipsi bseresiarclia; liuicollieiode- 
luere, sed licet ab beclesia se hUio dividereui, ei- 
deni la men adb.iiere, auibiiione satis pra;posiera 
usque afleeuahant. Ex Socrate, Tfieodorilo et all is 
disciinua, quanio studio Arianaruiu paniuin ante- 
sigiiasu, ficriptia uudique epislolis, synodisque con- 
gre^aiis, KCcdesiis &• cuiiimendabasil. Quia Mouia- 
tuks id satagebatet tanttuti non obt.nuil t ut a Zc- 
pbyrino puui. Komaito, ipse una cimi propbeins 
Buisadinilleretur, si Teriulliaiui, Lib. com. Prax. 
in sua causa Udea esi. Ha et Maicioo, teste Epi- 
pbanio, a patte kuo Siuopensi cpiseopo ejecLns, ei- 
ileiu fco<:le.-.iyii ICoinaiiaf fieipsutu adjuugere dilig.:n- 
ter atteniabai ; quibus rile pratdtruclis, taciLis ad D 
sequenieiu epibtulam patebil aditus. tfiiiiirum, 
quaiido Lelerriuia seditio, ilia longe imprubior, qrt«e 
D. P;iuli tewp<iribus gUscebal, Curiutliioruui Et- 
clesiam divexabai, exspeetaiidum erat, ul deinceps 
pro Ecclesiie legeet inure, turn sediliosi, tuui etiain 
episcopi, per vim el nei'as ejecii, nee non ipsa de- 
mum Ecclesia mate inulcaitu, querelas el mffj- 
•cf^aetc suas, qua rum menlk) siatim seqtiitur, iniei- 
IKmerem, rtspou^unique ointies et siuguli ferreiU, 
non ab episcupo lantuin, sed, quod bie factum yi- 
deinus, ab ipsa etiain Eceleshe iiuiveisUale. |>e 
cbaruciere epistolae istius, nun opus est mulla di* 
cautur; si gulden) licet a Decreialium, qiias papa; 
iM^iueuics impftiioso siylo ditlaruiil, piorsus sit 
-aikna, ixavwTdtn Ypatfij a S. Ireuaio, ab Lusebiy 



uxy^X^ xa\ Bxupavia, ab Hieronymo value utility 
et Epnt. ad II ebratos con $i milts r el deiuum a Lola 
Ecclesia public? legi, etlanlum non caiboika haberi 
meruit. J. Feli.us. 

(#2) T/} JtapoixotiCft. Jun. cum edit, oinillil ^j 
quern arliciiliiin Wotl. restiluil ex ins. Galla.nd. 
-* RapcutQvcn Kcptvffor. Forte yatoixou^i}, a I 
vitandam xavcoA£^iav, cum idem sit xatoixetv quml 
irapouetv, utvidere est siatim in initio libri Hulti« 
et alibi apud I.XX geniores. Utraque autem vox 
T^ptr.'.or^dy signtficat, et saepius pro eadeni usur- 
pamr, ac in eauem enuntiatione ad majorem em* 
ueutiam, et Ivipyttav adhibetnr, ut apud psalm. 
XSXV||I V 1S : Hapotxoj fey*^ E *( JLt to*P^ d0^3calirap£7r(- 
6ri(io;, xa8(i>c udwre^ o: Tzartpz<; |aou, et 1 Pet. n, 
II ; 'Ay*^^, CT*p-xxaAu> a>< scapo(xou$ xol icap- 
entSfjjAOV^, etc. Sic vetus etiain inscriptio ex in«ulj 
Delu iiiiper allata, in ara ab Albeniciisibus, Roma- 
uis ei aius pere^riiiis qui in insula ifiquLlinL et'anl, 
Apotliui consecrala, quatn inter inarmora regia iu 
liortis Jacob$is videre^ licet. Quern locum, si Viet- 
nam Piaacolliccain Bibliolheca? celeberrimas con- 
junctam, si iiuinismaia antiqua, Grseca ei Romaiia» 
si statuas et signa ex afreet mannore consideres, 
non immerito Tiiesaurum anliquitalis, et xaputov 
inslructissimiiniy nominare poles, luscriptioneiu 
ipsani in gratiam eoriim, qui ejusinodi sludiis dele- 
tiantur, non abs re forte oi it aiiexere, in qua L.'- 
teras vetusiatc abrasas, nos supplcviiuus ; 

eEOtPASTONHPAKVElTorAXAPiNEA 

EniMEAHTHKAHAOrrENOMEKON 

A#HWA1QN 

KAIPQMAinNKAITnNAAAONSENQN 

KATOIKOrxMESKAIIlAPEUIAHMOlNTESEN 

AH An 

apethseneklenkalkaaokarabiaikaiths: 

dpostovs 

eEOVIEVSEBEIAIAIVEeiiKANAIIOAAfiW 

ISnscenlis autem Ecelesiae staium, qux sub iinpern- 
toribus etbuicis, et ul pliiriiiiiun persecitloribus, 
nullibi slabilem et periiiaueuiem locum possidcrct, 
sed (sicut olini patriarcli% in tenloriis, et popuhts 
Israelii icus iu ercino sub pelbbusj patriain ccele- 
swm\ anlielaiis. vitam in term vag.un ac diibiam, 
l&nquam hospes et peregrma liunsi^eril, voces lue 
apposilissimse, «apoex*tv el xa-toc/cdv^grapbiee do- 
pitigunt, et nobis ob oculos ponuiit. Long'uu essct 
per siu^'ulos Palres ire, et loca ex ibis runmlare, 
ijuibus ItiiiiKinse vit;o ( quam Trctpocxtav vocaul, %b 
OA'.yoxp^viov , et Coilesio; inslanilen sonem pro* 
miscue Jij^ vocibus, denolaui; epistola ad Oiognfe- 
luiu plane aurea. sic loquitur : HaxptSa^ olxoOacv 
ififl5,dXX , d>c Tcdpotxot* jiEtexouGc -ndvTO)vib; "oXi-at 

ai!)t«Lv, xal itjaa Ttaxpl^, Ih^ etc. Jinius. — ;\c- 
gari miniine debet Kzorxxuv idim sa^pissiuie esse 
ac xapiTtiSr.^^'.'^-l prfriiailr veVsiouein docliss. J-unii 
recte <*sse inslilnlam; pra^scrliui cum is nascfllltf 
Ecclesia^ status, ut subinipp. ellinicis cl pluhnniui 
persecutoribus nullibi siabdenl el pemianeiitem pos* 
siderel locum, sed palriain ca^lestcui aubciai:s, \\- 
tain in lerris vagam et dubiani, lanquam hosiies 
el peregrina transigrret, ITaTptSa^ fcraufffv Icta*. 

Dioguetuin. Interea ta'nsen adveriere licebit icspoL* 
xou;, nnn liiodoiuquilinos et bospiles. sed in viti- 
nia habb antes rives et indkgenas a pntbatissinns 
aurtoribiis passim dici ; et non tanliim conlinciilia 
a*difi4. , ia, sed poniaTiuni ei universam qunquap;ttci 



idvO' OTropi.^vo'jfftv tb^ Jivoi* ricra Sivij, ^aTci^etjT.v 
•jtwv, xat TZ3.G3. «o9EVjS|^ v |ivr |t ut an Jiisiinus ad 



805 EPISTOLA 1 AD 

ttMJjWtt 860V, Si£ TOV [Kvpteu ^jj.]wv 'lr.a-ov £ 
Xpifftov ■ [x*?W ^l[*Jv xal elpf 4 v7j d-ni ravxo- 
[xpdtiojpoc <*eo5 &* lijcoij Xpiaxov tw^Suv- 
6th|. 

[A\k t4;1 altpviStoj* (83) xcrt iTOXXf.Xou^" [idc y£- 
vop]iv«c *i^ v *>|«pop4c (W) sort [«spL]irtwatcCf 
A3&X<fo\, ppiSuov <86)|vv*op]fCo(i£V (87) i«t(TrpQ?<Jv 
iwroir^xivjat (88) rapt *u>v i.«t^T]Tou{A£vti>v [itajp' 
*plv ?;paYiA4Twv, *faM:nTol ( 89 )» ^V xe iXXorptaf 

» F. I6la>; xxt fcitaXX^Aw;. 



C01U.NTII10S 200 

slum : gratia vobis et pa* ab omnipotent Deo per 
Jesum Chi-isitim muUipttcetur. 

Propter subitas nc sibi invicem succedenies ca- 
lauiiiateset casus adversos qui nobis acciderunt(85), 
tardius , IVatres , nosmetipsos converlisse agnosci- 
mus ad ea qme fuerunt quxsita a vobis, dilecii, et 
ad sediiionem impi am at detestandam , advents 
Ueique eleclis alienam; qnam pauci homines 
iusoleiiles el aud&ces in lantum vecordiK iiiflam- 



VARIORUM N0T\€« 



snburbicnrinm regionem, el. ut Theopbili Anleces- 
goris verbis ular, irivra; wu^iiti tty rsdXtv drypo*jc 
urbiOus accensert; tjuodque ad rem praesentem in 

Jirimis special, hi manifesto est, minores Ecclesias 
jmrliJiii atiiue nomen a mairicibus ducere. Unde 
Epistola D. rauli, quae ad CorinlMo? inscribilur, 
omnibus tolius Achats Ecclesiis, teste ipso Apo- 
siolo, miliebatur ; nimirum *cot< drf* 06 * to;« ouaiv iv 
«Xq tjJ 'Ax«ta. II Cor. I, Insuper collecta Hiero- 
solyma mittenda I Cor, xn* I, et 11 Cor. vm, 9, 
ad iotain Ar.haiam pertiuuit, quod constare poierit 
e* Rom. xv, 26; II Cot. it, 4. Qui detnuin Co- 
rinlbios irrigasse I Cor. lit, 6, totam Acbaiam 
periuslrasse ietlur Aft. ivtli . 27, Pari ratione 
cum Smyrnensis Ecclesia, apud Eusebium lib. iv, 
cap. U, Epistotain siiam inscribit *calf xaii IKv- 
tov Trapotxtftt?, et ibidem btonysius, tq^ Iv Ko- 
pMUa itseotxte^, Philippus "ttj< Foptuvatov wotpoc- 
xfof, episcopi perhibentur; ut ubique regiones 
oumefi islis inalricibus Ecclesiis, et eidern episco- 
paii cur* subjects i ulellt gendae venianl. Priseis si* 
(fuideiu leinporib^s, idem fere erat parmcia* quod 
nunc duvcetii diceielur. Sic Can. 18 concil. An- 
4-yrani : Ef ttvsg tirlaxoiwt x%i%vttHv%Gz% x<& p^l 
•Se^Srfvtt^ i^i T:apoix{a< fcxeCvfj^, el^ * ( v tljvojidaQTj- 
cav, itipai^ po'JXoivto napoix(at; £tat£vac *al pt<£- 
C«ff6ai tou^ xa&efltw-ca;, xal9ri?et{ xtvsTv Xflt^' *i- 
^ojv, toijtouc a^-opt^sffOat. Frustra iiaque sunt ii v 
qui ex plurium presbyterorum. hac in upisiola ad 
Cliristianos K^ptvQov Tdpocxo-jv-a; ntetULone, rem 
bierarcliicam cojicidisse autuniant, el presbyteranse 
\m~tpl*s imagiueni et lYpuiuexbiberi gloriamur. 

FfiLL. 

(83)i/A tlu; atyrtSfoy?, Es acriori mi, insp&- 
ctiont* sic legit edidilque Wolt. f c'ttisa Kententia 
o mi «Xr,6vv0erT|. PhuIo aliter Pearson. Yitio sane 
laborat jun. et codd. [mpp. lectio. Quorsum anim 
iata* fc<p* 4(x6jv 1<5Cou; xa\ £tc' 4XX*)Xg\k, po^t tXtj- 
6ov9t(ri sybjevta? Pl«r« vidcsis apud ipsum Wotio- 
nuin. Gall. — 'Eyfbp&v I8lcv$. Alludit fortasse 
ad locum Pauli 1 Tlless. 111,12: 'l>d; 5k 6 K/jpio; 
itXftoviaat t xal iwptffffevoat *c?J 4y4*^tj et^ AXX^Xow^, 
ital tt< Tcdvtfltf, xaSditep xa\ f)|zs.i; tCj Ojiaj. Legen- 
dura auleui arbiiror, i^ ujAij Ififu;. JtM. 

(84) Aid ffivtf/i^-tfc cv$ipcpd$. Ex lusce verbis 
cotligit Junius verisimite esse hanc episiolam fuisse 
coQscriptam a Clemen te in exsilio tonslitutu; sed 
puto bona* ildei rem iiojj esse, si quis alieno no- 
mine liileras miitarel, quo tempore constareteum 
pere^re versari, ne« con venire »os possn, <|uoruiu 
verbis se scribere prolilelur. Pneleiea solemnis ilia 
legatin, qu^e in culce epistoltt recenselur, argn- 
menlo erit, l»*c ab Insula aut Metallo mioime 
fuisse transmissa. Et quideni si anonymo auctori, 
qui decerlaminibuSt pere^rinaiionibus, vila et uiorie 
Petri etPauli scrip&it, et in BibiLoiheca Arundeliana 
habetur, fides sit habenda, saltern in ilia persecu- 
lioile, qn« B. Petruin mariyrio donavil, praelerieba- 
tur Clemens noster el nataliumprivilegio invioiatus 
permansit. Aiienim ille ; 01 orpaxidMac zapaxpflK^ 
nivta; ffuXXftWjwvw, (Cbrisliunos) Irt xivriivxaTfli- 



S(x(iiv Sy 61 " 51 «4*WV k«A tou aiv KXfjji.evw^ ? &$ 9xif* 
1*s vqO; KaEaatpec. « £{8ovr*t, HaoSftova 6b xal 'OXuji- 

(I Ilitpov 8k *rtv jievav tou Kupiou 4Tt6rroXov ivtt- 
OTpiS^wc tw otaupw npoarniYvuousiv. OW obiter no^ 
tare est. plerosque, qui Clementis vilam &cripsere t 
succedenlium pontiQcum majesialein oh oculos 
habtiQtes, eum iroperaloria familia orturn soin- 
niasse; et qux de rabio Clemen te consule* atque 
Flaviae I)omitill% viro, retuleral Dio tib. lxvii, ad 
noairi decora congessisse. Fell, — ±i& yerefdr<t$ 
conjuiigendum cuin anieeedenlibiis, qu;e ila, ox co- 
dice Aleiaudrino, legends sunt ; 1C al^vfiloui y.al 
tTcaXX^Xou? Y £V0 P^ va > ^r^ v ^r* 1 ? ?^ xa ^ fsspsu- 
it*.w'j£K, non &9' 6utov t5to>c« Ita legendum vidit 
Anglise decus Joan. Pearson. Coi.om. 

(&5) Saevwnte scilicet Domiiiani peTseeutione, 
quae anno Christi 95 coepit. Quo tempore ftoma- 
nani Ecclcsiam convocare, ut Corintliiorum voiis 
fleret satis, mini me Jiberum erat. Qui calamilates* 
quas Clemens ex.su! passus sit, bic commemorari 
puunt, non attendum emn Romans Eccleftiae no- 

q mine scribere, adeoque non privaias, sed sibi cum 
Ecclesia Rouiana communes serumnas enarrare. 

Co l! ST. 

(86) gpaScov. Al. JpiSiov; at CIit. el Birr, ppa- 

fieTxv cmrcpo^v- id est : Seram nos atfv#r- 

ifONim (aniini) ftciue inutligimu$. Gall. 

(&7) trujpilojter. Jun» 6u5o£ff>|j.£v ; satis incon- 
modit. Cler. S6x^ou£v, contra ins. (idem. Al. .rum 
Won. vojilCoiiev. At WetSU in Proleg. ad Nov. 
Test. Gr, p. t»5, Yvwp^o^tfiv- pre!>siu>f ad slyluui 
S. Pauli, quein passim usui|iai S. Paler. Mac lecim 
prnbatur Freyo, et Birrto. Call.— Avcroi&jtfr. Ad 
snpplendam harfc lacunam, vocem vo;jtf^opt£v, mc 
iimommodo seiisu, primuin suhstiluiiuus, sed <um 
diligeiilius posica, et oculis accuratioribus exem* 
|)lar iiHuereinur, et vestigium ininuiisiimnm tou 
ante rcernei emus, CutroffoEiev, licttrar.us occurrai, 
n-ponere ami dubilvvimus; famSfam autelti Hesy- 
chio est, tfofcfataet xa\ frnoirretSetv. Ji'N. — Guie- 
rj tins opitiatur ab ofio orojiot'. , ofCto otto^x?; deduct. 
F£LL. Quidquid bic coimuiuiscuulur ani cojictum, 
am 




xt 

f.^Wv, hoc est, s*i Ita loqi- 
linur flnimadterjioiwm [echse deiis qucc quasrebatis. 
Sensus est, videbiumr scio ad aniiiuui! ievocaftse, 
Cler, 

1&8) 'Eziuzpc^r xexcir\xtrau 'Ezta-cpecpEffOai, 
et fttfcftjptegljv ^c»i£tv e&i, cwrare, antmadverlere, n 
Atiimiim adnibere, vel adjicere. 'Prater exiinpla quai 
SteplMims alien, udde, si placet, e Rhod'xaca i>io- 
itis Cbrysostomi locuuriusigiieni, non Ian turn ut 
vmi vocis ot proprielatem discas, sed turpu lucrum 
ciivei*N, quod aniini et ra>iouis ocuios obtajeai, ncc 
juslum ab injuKio, aut'hoiio^liiiu a turpi Jiscernere 
patilur s'AXX loxt a0t6 tc3w f\ \Lt>'jfit]pi<x + tou x^p- 
gou^ £vsx« xal xp e ^ a ii p^Ssvij; alcr^po-j y.rfik dSixou 
^pdYK 3 " ^ fe7na"pi^£5"6ai, j*i;6i ^ovttSsiV rcolov t6 
YSYvi^isvov, dXXi uovov &l XucrusXfij, Ju«. 
{S&l '.AfYjawtof. V^x Iwec sede sua, el loco lur- 



?07 S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA GEN LIN A, M8 

marunt, ut venerahile ac Hlitslre, dignumque quod A W* ?4vo£$ (90) wSg ixXextoic «5 Beo5, piapa? xa\ 



»b niuuibus ametur nomen vestrum, magnop^re 
blasphernetur w . Quis enim apud tos diversatus, 
onmi virlulc plenam finnamque ftdem restrain non 
probavit? sobriam el mitem in Christ* pietalem 
bod est adiniratus? magnliicentiam qua bospites 
excipere soleiis * non celebravil? peifeclam deni- 
Cjue eertamque cognitionem vestrain t non boa- 
lam prsdicavil? Omnia enim sine personarurn ac- 
ceptione a vobis flebant, et in Dei legibus ambula- 
Lalis, praeposilis vestris subJiti, et senioribus qui 
sunt inter voadebilum honorein iribuenles. Jimi T 
u i bus , ul moderate et Uonesia sectarenUir, man- 
dabatis; mulieribus, ut in ineulpabili, gravi et casta 
consdeuiia omnia peragerent, diligcndo viros auos, 
proul oQiciurn postulat, denuntiabatig ; utqiie in 
obedientiae canone constitulx, res domeslicas ho* 
ncste administrarent modestissimeque Be gerercnt, 
docebulis. 



13 



&voa{ou(91).otd(7t(iK» f|vdX£ya fcpiowrca irpoTrttrj xat 
aflOdSTi $ttApxovw, tic TOtroutov dcirovofct (92) iiU- 
xou<rav, &om xb $su.vfcv scad *rcept6'$T)T0'V t xatl itjtoiv 
Av8pd>itoi£ i^cttYSTnjtov (95), 5vo|*a u^Tiv, ^tcfdcXcu; 
p>Ad«p¥)jAT)9^vauT^ y^P ■naptitdSijp.^araf irpfcc &p&, 
-;fjv icavipsTov xatl Pe6afav u(ta>v *.<«tv oOx e6ox£jA* 
<xsv ; t^vts cnitppova xa\ fcittetxtj fev Xpiomji etodteiav 

up&v ?[6oc o&* fixfjpufcsv; xal t*jv ttXefav 4$?«Xtj 
Y^ffiv o&x ipaxiptarev; ArpoffwicoX^irew- y*P tf-to- 
ra 4^ot£txe,xot\ tdc vo"u.«* (94) tou 8eou iropsusaftc, 
uxataoafiSjuvot (95) xoJc fjYoupivGts Su£w, **• Tip.ijv 
*JjV xaOfjxouaiiv Aitovljxovtcc xo?c **P* $piv itp*a6i>~ 
tlpoi{ * v^o s 4 ts pfopta xaA ?eu,var voelv tafitpfatw 
(il<>) YvvatSiv tt £v dpuojjup xaA rcp-vfi xal orf*?! *-**" 
etSfj^ei isdyta fesnteXeiv Tcap^-ffeXXt'w , TtspYOusas 
xaftT]xdvTto$ wu; SvJpa? iawwv Sv Tt t$ xavdv* 

tOcxo'jpY e ^ v (y",l &ot5aox£X£, civu corf povouaix^. 



** Cleiii. Alei., lib. iv Strom. , p. 516, hsrc ciui. 

TARIORUM NOTJE. 



Lata est, et jnngenda proculduliio voci.prsRceden- 
lis paging d6eX^o<, qitml a nuliis in vergione nosirn 
factum est, ul trica impli&ili eloquii, auomdini et 
junclurx redderentur < ut loquitur Hieranycniis de 
phrasi Paulina ), el verbi>rtim lila , pbno inagis el 
expedilo stamine decurrereut. Oisp^Miere auietu 
:»pte, el Ogiirare varie, non nwi fifiSpw *rca6o\con- 
cessiitn est. Ctem^HS no&ler nullos colores aut lu* 
nunfl oratioHit»a(fecial, pbrasis ejus simplex, ru- 



facia et Paulinis, ali|ur> extra leropus suirm, nt 
iaqnunt4ir grai»iuaiici. Bernard. 

{1)6) Septra roe 7 r i&erpixsre, Forle itpoiipl- 
1KT£, vd £fl£rp&j£« aut i§£Tf%£Ti polius, qihwl 
idem e»t cum Av6T^eTs,hoccsl t a lenem inalitue- 
baiis, et imbuebatis. Juh. 

(97) Ohtovpr* 7 *'* Pro oixoypY-tv t legenduin uto- 
nuil oixoi>peiv DomiausBoisMis, caimuicus Eliensi^, 
nuiia oraiiouis.a«eciai, pUrasis ejus simplex , ru- vir enwndatuset gravis, el in hoc liit«rarmn gene- 
dia, el plane dppi)T<5peoTos «sl ; sed postea fusius de C re, quod ipsius emd4lis6im*not«in Chrysoslomir»i 
ejus sly to, et scribemli ^enere. Jcm, 

(90) Eiva^ U&U Wot^ com Cot. aliisque, 5i- 
vr s ;. €ongrua tameii mg. lectio, adeoque reliueuda 
videlur MiUio* Nimirum S. Paler schbua exbinu 



repreliendit, quod sii Ckiristianis, (£vo^ scilicet aa 
antece6sorum lidelium mare r oifivnic in. terra e/e- 
cfs^Mf u Iteo % maxfmeabuminanduiu. T«rlullianus 
Apoi. cap. 1 r alloquens inapehi Romam anfistttes 
qui religioncm Chrihliaiiam insecubautur :Sci< Uxc 
religio w peregrinam in. territ agere, inter extra* 
moi facile mimkas invenireica'teram genus, udem , 
-pern* graiiam, dignitatem m calis habere. Call. 

(91) Afuipac *«- drociov. Quare ex grammaii- 
cis, an qu»tuor epitlieia recte uiti sui-stantivo ap- 
ponantur. An wro duo ex glo6sa ? Berhahd. 

(SI) %k Tccovtcr dxorcia?. Hoc est, tanto fu- 
rore in/tammarunt; vel il* in flammar ant t ul rem 
ad iantum [urorem adtlnxeriul , ul notnen vettrum 



lestuotnr, longe veisatissiiimg, cujus industria in 
hoc ouere non leviler nos adjulos esse profiLciuur. 
Cum enim in apographum nostrum casu iiicidissel v 
in qun prater lacunas suppktas, null;e turn eim-n- 
dationea nostr*, ded exemplar itpwz6xMr.ow fide opii- 
ma, ettaui cum omidbus rugiseJ ibkvjs expressum, 
quos nos postea enuculandos, et per otium absicr- 
^endos proposueramus, teinperare sibt non potuit, 
quin variaobservaret: pro quibus utilli, licet dc 
facie adbuc Jgnolo , gratias aghaus uaximas; iur 
alios latere uoltiinus, per quos vel minimum profe- 
qimis, Ver uin buic loco aCiToupY^v convenientiua 
cssearbitranmr, siquidem addil auctor< xi xat* 
•tbv olxov. In muliere enim avSpeU, qualera Salomon 
poslreino Proverbiorum describil, Don tantum re- 
quiiitur, ul doini se coiitineat, et raro in publicum 
prmieat; quam Apostolus ad Tituin ii, 5, olxou/>6v> 



avaG^v vocat, et Clemens Aiexandrinus u Strom. 
Bummopen vUupereiur; boo est, utdisaidiis voslris d eli-gaiilissime exprimil: "IiT^ttuXaTxouivii.ticTroX- 
inramessitiiu. A^rMMthuc est cxisuiuatiu. Clcd. i^ -r^c ttlXtoe e5«ou^ dtnoxXekt w f - oWv ti oitft 



(95) *A%Laj*xi\Tar. Eadera v<*ce ulitur cap. SI, 
Quo Alul mirer asseveiatum a viro xcdvftr^- 
ftcrt, Davide Blondoilo, in praefatioue Apologia? pro 
sententia Hieronymi p. 40 v id nomiuis nostra in 
epistola non comparere. Cot. 

(9*) To?c rfyictc. Clem. Alex, fev xoT; vop.t- 
jxotij. Qus geimina Jectio, ul ex sect. 30 et 40 li- 
quet. Apud eui'idem Clementem Strom., lib. i, Nytn- 
phodorus lv tphy vopC^v 'Asia; laudatur, et 
iv vo(a(u,o^ pap6apixoI< alibi. Quo iminine volu- 
men siripserat Aristoiefes, Varroui lib. "vi De leyi- 
tout ei Apoltonioin Uistoriu mirabilibu$ landalum. 
Colom. — Grasceeum Clemente Alexandr. fev iol* 
voixtfjioit iegendum esse suadet fimilis pbrasis sub 
tinem num. 3, ut reddat itlis reprornissicnem... cum 
lervQverintkgitwa Dei. Coust. 

(95) Txcracr<rd/m'Ciadrjridyx ,w CCap.2- Hjj« 



. - - -I 
•cqf ^f^» w-S" o^ TCpofftfjxovTOf Tipooifyetoc, itpoiipYtat- 
tepov tiOeuivtj t^c 4*alpau tpXuaiptetf x^volxou- 
p{av : \erum etiam, ut sedula sit in star apis opor- 
to t, nee fepY ov **l v X 1 *?* ^X £V *» sei ' **¥ *M^ fev«p- 
yav eU <-Y**« TcivTa T6y &ibv, ut est. 'apud regucn 
sapiemissimum, ibidem. IJnJe idem Clemens in P;e- 
dagogi lib. iti : *H 6k aO-coupY«a *^iwa^p&%tt& 
%b fvljttw fem^>£pet xduXo-, y ,j P*Cw« *p* woiuit* 
aCrttov, xa\ «<pdg aOt^c fit' afowv xo^jtoijffa' ou tAv 
urf AXXuiv iw^ovTjuivov tcpo^ipovaa x6«jiov ixo«u,OV, 
xatl aveXeuOepov xalttasp;x6v, aX^i liv ixgtgrcTicaw- 
9f»vo; ruwiicbc 6 til toiv VEtpaiv oiiTTic, ^TiSie XPfl* 01 
[taXiara, apxoujievov xaV tSvyatv^fACvov. El snpr.t 
ejusdem libneap. 10, ttjcy^ou xs iaz *6toupYt«C Fa- 
rias species enumerat v ToXa<novpYE4V, sc*l. la*rowp- 
Tfaw. etc., ad qu in te remittimus. Id, -Non sa- 
lts Chri$tiaiiae niatrifaui.lias oixoypetv, d<rm*m cm- 



*» 



EPISTOLV I AD COR[NTHK)S. 



210 



KE*AAAION F. A 

H*ync x» IwwiwppovecTe (98), ptfik* AXafovevtf- 
JitVOC, $1t©TCMJ<*5|ACVOt. pl&oy fj $TOr4<J<JWt«C. fj$tov 
i99) ttWvtef (100) Ij X«(j.6<4vovt«c' ™*« 4<po8{ot$ toS 

fceoGapxoij pivot (4), x*\ ?cp©«i](QVTe? xobfXoYoyc ^" 
•wO 4*t^eXu><; (8), Isrtpvttfpivdt (3) Ijt* xeT<; nkSef- 

*pw. OCtwc ctp^vT] |*a8eCa xa\ XirapA 4«£8ow *a- 
«tv f xcrt 4x6jwirro« ©Woe tic drfa0oiroitciv, xat i&f pq$ 
.n^su|iaTo< A^fou Ijcx^m? iirt w4vxa< 4y{vEto' (j^trraC 
TsduCac (touXfjc Sv&*ra8fj itpo8up£qi p£t*£6<TE6oui;7ct- 
irotOqarsta^ igroiv«e xi£ xctya? $pwv tcpbc t6v raiV- 



CAPUT II. 

Omaes aulom hutnili ammo eraftia, nullateiius su- 
permutes, magis subject! u qiiam subjicicntea* 
d»nle6 libeiKius qnam accipienlea". Dei vi&lico 
contenli; verbaque ejus diligenter al&ndenlei, dila- 
lali eratis in vi seer i bus; ejuaque passiones (S)vobis 
prce Ottilia grant. Sic alia H abundanli pace fruen- 
les, inexplebile benefaclendi desideriuin omn«s ie- 
nebat , plenaque Spiritus saacii super omiies effU- 
sioerat : sancta quoque votuiuaie refer li, bono at- 
quG alacri aninro cum pia fidacia manna vestras 
extendebacis adomnipoienlero Deunt, ei supplican- 
Les ut propiiius esset *', si quid invibi peccassetis. 



Toxfirrapat fteiv, IxeTevcvxesr *frrtv tXsco^ ftvi- 
* I Pet. ¥, 6. « Act. tx, 35. M Ifeb. vin, 4S;II Macbab. vn, 33. 

VARIORUM NOTiE. 

rare, nisi fortis illiiis malrisfamiltas adinalar, «iuam Bxiv piXXov-ra. Sic Cy rill us Hicros. catech. 5, volt 
Salomon Pror. uH. descnbil, niauum apcri ad mo- catecliiimeiios guns fidem in cordibus insculptaiii 
\e»i. Recle Juaius «*»i Untferauli* admini$trar6 9 
rectius fortasse, drcore. aul rum matronal! gravi- 
taiAadmiisistrare dieeretur. Fell. 



(98) Udrter ixuxwrofportite. Ad locum I Pelf, 
■v, 5, respetiiKtfbic Clemenlrm nostrum arbilror. 



hftbere, xol 4 it* a^tf ( 5 XIJew^ jxvTjp>v«uacEt t id e*4* 
Terba ipsa symboli mente et menKtria lenerp, xa\ 
ltp6Rw I^stv fev Tt^vtl xy xf^^ ^ 5w%« Vel po- 
IMU tJl Stwrixdt ad vicltiin ct vesiiiimi necessaria 
ToJV ^^ b>v nomine intelligeiida sunt, ut Paulua 
1 ad Timoftheimi • vi t 8 ; "Exovts; & 6toT00^i« xa\ 



vtjv ttxojiWwaffSe.JUiulft infra 4v6u(wijjLe8a t*jv 6{jl4- ffxeitdtjpa^, toutotc dpk£af6ij<T5a£8a, ci ad Hebrac*!* 
vowtv TaneiN^ppovouvtE^ ««i p;iftsiiQ in bac epialoU tnj v 5: 'A^cXipyypoi 6 xpfooc, ipxavjievoi tol; i;ap- 



Corinlhios ul UnmilitatH se ornent, el bumiliutdui 
cum concordia iniiiianl, borfatur : ausecsKlerarum 
wiriHium raertto-a Itesilio eqmygofuXdxigv voealur, F .^f f J^^. g^ur 'locus e'ujus sehsum m ele- 



O'Jatv. lit. 



:.,7l_ ".i«.T« „*-«« «2i JiP-- IT._I — : r%.tmf *oy«k- oeqtiiiur locus, ewjus sensum ac e e- 

tifS SSmEJ?! n « bteem&W fa tots a^TXvo.;. Cl«nenli tJrwp- 

. J?U^*«i « S ,L S « f f ; r" m **!»*«» s«m. q-i ^slinis pectorosi, homines laii 

fte quo ^ Jo «Pf «! «y ^r»t,.nu S (,ue« CI Cor £££2 ^^ Jg Jg mZES K 

Lt£nff3TSJSS^l^~ i" £S dem "«™ *«*«"« ******** f*«n*w* |B«i 

2? V ^ tt±LftCS£rfSEbLEBSte «»).<'«to««W « »«• QwKHr" s-spicarfqui* S5.. 



*Er&y*ro 6 xp&zoc drOpuMoc el? irv%^ Cwcov, <5 
fevtspct; el$xrG»jia (wo^o*ovr-Kal to?; 4vMiX4)?cr> 
itp£ff6\>xipoi; 5toXey6p«voc»_?^("Afr^/ior€i)er*, 5rx 

adde, si placet, locum Chrysostomt, quem nog ei 



; npoalyete v<5iiov"9£©5, el xp£otvxT]pwvoO ttdo 

Tot; (nrXdrfx^^* wi t4 paft^pata aunrcov (id e&l do- 
cumenia, vel magisteria, ul Crphani v«rbo utarj^v 
r.ph dfOaX^uIiv ujwuv. Jcjff. 

(S) 'Eczeprc&jiirot.., zoiq. Al. tveaxepvt^r^vot. 



Cal«na Graca in AcU elEpistotas canon'icas erui- n Co1 ' ^ tnt P yia ^ i ^ i — tv to!;. Vid. li Cur. vi, 12. 

■taM. *.■■_■» ^DlklUaU^i.ii tt^i.J •.ll^.^-V L._* A I V 1.4*1 ' ■ P/*rp^VM'iHn«(ll ■ * 1 li -0,1. rinntAnlin *m.l.^ 



mua, quae in Bibiiotlteca novi caltegii hujos Acade- 
tuim servatur, el long e alia esl ab ea.quae sab (tcu- 
menii noniin6p in lucen prodiit : Kal 7cou etirev; 
"Idtac ^YP^P^C icapifiwxav oE dn6crcoX&i' f ^ 4£ iv &v 
ti« ffuXXoyJaatTO StJXov. Kal Yip ISetSs xhv to£|Jt]- 
oJav *rt)v 7tp6< xo'j^ xivSavou?, t^jv ffupitaftfitdv Tij^ 
-np^; Tobf Apxo^vou^, xi)v 6i5acxffXt«v xijv uexi 
nai^ijoia;, xl]V tanteivjKppoauvTjv, x^v dxTT)jxo<yuvi)v, 
Touxo & x«\ ixx^jAOCuvij^ pctv*v e! yij? exrf, Hci>- 

5xav «p^c W M^ v Xajxoavew, xai ^x^pou^ "cp^fri, x{ 
xotixou tcoy; Ec( £z9ji&c, A(^,n ti aOxou- Seuxepo;, 
£&vt<p i-rtfltp^eJv 1 tp(to< t xat 4x£pots- xixapxo^, ri» xal 
xTjpuxxovxas&wffiavIx^^^^^ivEtv, ^tj Xaftfidvttv* 
ioiTct w>Xu tGv ixTij|ju5v£«>v owtoc ^£Xt{wv^v, Jun. 
(1) 'Epodlou; tcv #£ov 4p«ov^cro/» Feme doc- 
friiiam salulti ex sacria Scriplui-is hautuam iMlelli- 
cit, ul Bas 1iu$ ad Meleiimn epist. 56 ; "Q^eXt^a m- 
liriiaTa, ^| 4q?«5$*<i zpd< ce x6v IvsottUta *l€n<z t x«t 



Call, — Evteprurjdrcii Ad h«c Clemenlis verba 
alludere videtur Comn'iti*funum apfi«rolj'c£zrHm co«i- 
sarcinalorin Pro<enii» Ojwris, c»ni ail ; *Eve<rxep- 
vnT|*ivoi xbv cpd6ov oCitou, ut nionuit rev. Pearson, 
pro Ignalii epistolis, p. (>3. Colom, 

(4) A'ol **a JtaBfiftara afoot* (supple ex prascc- 
acnlibua ^£o0 ) %r xpd6o&<M,p&r &jwr. Prjeieriisse 
videalur ista consp^cliim o< ulalissinii crilici Plm- 
Ui : cujua judicium e ttiblioihecac codice 126, p^U» 
Uim, babes liic in teslimoniis vcierum. Cot. 

(5) Cujus scilicet viatico conlcnlos eos proxime, 
dixit, lla, ut 6b&ervavil Coielerius, passiones Cbri- J 
sti Clemens pamones Dei nuncupare non dubital : 
quod Phoiiiim fugil; alioquin cod. 426 ininime no- 
lasset id (one nonnullos in bac epigtola reprchen* 
suros psse^ qudKi Clemens Christum appeilans ne- 
quaquam sublimiores ei convenient*^ I>cq voce& 
adbibueril. Tanluin observat nullas ei excidiwe,. 
qu« divim* illius naturx adx-erseiitur. Ex hoc avi* 



iff S. CLEMENT1S 1 ROM; 

INu uocluque sollkill eratis pro universa fraterni- 
tale, ut humerus eleclorum Dei cunk misericordia 
et conscientia Balvarelur, Sinceri et simpltces era- 
tlf, atque injuriarum tnvieem acceplarum imme- 
inwes. Ouinis dissensio omnisque scis&ura vobis 
nhominalioni erat : proximorum delicla lugebaiis : 
illorum defecftus, veslros censchalis ; benefacli mil- 
lius pqanilebat vos , ad omne bonttm opusparali 4S . 
Veneraada et vkiulum omnium refer la coii\etsalio- 
ne ornali, omnia in litnore ejus peragebali* : man- 
data el precepta Domini in labulis cordis vestii 
tcripta eraat ". 



PONT. OPERA CKMJ11UL 8W 

A <r8ai(6) f erxt4xovttc^|*4pTttt. 'Aywv ?jv 4plv i)(tfpa« 
xe xai vuxt&f Gt&p ici$$$ t% mfegkqMi (7) f t&-<joh 
teaftat jxst* eXiov* xal tf«vn*^«wc (8) *bv 4pi&{*fcv 
*£>v fexXfixtwv aCtou. EtXtxptvtT; xal ftxipaioi f^e, 
xa\ dvajiVTicrtxaxoi (9) iff 4>.X*iXou«« Da<ra cri^xaV 
-kcEv a^((j(Mt pSskuxxiv C|*lv lic\ tot; itotpaictwjxaat 
toli itXr^tov H tirevGeta • *4 0<rop*i[iaTa afcttov Bia 
expfvtxe' ifiecixjiiXT.TOi fjte lift iwfanj iyaSofWtt?* 
StotpAi et? irfv Spyov dyaMv. 1| iwvap4*ij> xa\ «- 
6affjiftj> TroXiTclj x£XOff|iY]uivoi, ndvta £v *$ <j>46<p 
aOtou iweTsXelte* t4 icpofltAfiiaTa ^ ** 6tx««kiw* 
ta (10) xou Kuptov fc«\ ** iA4tT) xtj; xspotei (11) 
6|*&v iyiyponrto. 



w F. twv vel itXr 4 «twv, w Til. in, 1. M Pro?, tii, 5. 

VARIORUM NOTiE. 



lent loco apene praeverlUur ac pcrimitur ba?.resis B 
Piesiorinna, Covst. 

(i&yiteoM;. Wolt. videtur vox satis apt;» t<} yevS- 
b&au, animv propt<io;al. malunltX&w. Gall. 

(7) T*tort«<rncnrc** r ^5^ r ^ ro C* Sid Pctr. u f 
IT : -Hpi dosX'-p^-rci dyaTccte. Sub lege olitn, non 
lanhmi qui eisdem pareiilibus eranl prognali, sed 
qui ejusdem Iribus, 4|ui corumdem sacr«ru:ii , et 
cjtisdem verbi panicipcs erant, fi aires vocabaniur,. 
ut Barnabas [imo Clemens Alex, ipse] apnd Cle- 
menlcm Aiev. n Sirom, : '0 v4j«>; dt^ayopc-Gst dSsX- 
cpoi 5*vfct Jstv, A8&X<pfrv6vo[*d£(i>v, oj fx<5vov t6v ex twv 
a'jtwv cpwxa ym&tiW* dXXixal o; Iv oji^uaoc J; otto- 
vvwuuw ts, xxi xoij a-Jxou Xoyou xsxi'.vow^iaoi. Si« 
in primiriva Krclesia, cum Clirisiuuii aiiinio anima- 
que inter se nuscereulur, et omnia prarlcr uxorcs 
indiscrela baberenl, ni l^iuilur Tonulliunns. I ru- 
nes propter banc £{&$ jiiX^Xo-j^ ^tlo'rzcpjlxJ xal 
dyi^rjV dieebuniur el liabebaniur, pra:dpu« vero 
quiaunum PatriMii Deum (nl idem TerUiliianas in c 
Apohifetico } agttoscerenl, untnii spirilmn sanoLila- 
lis babei-cM, el de ejusdem IgiicMraiiliw nieio »d 
iiuain verilalis lucein expavissenl. SicCIivys. Iioin. 
i;», in fpasl. yd lleb. expnnons v. 11, I.i, oiimx ail 
liOl*. : "A$sV.p^ &vrau(ta Xiytov Trivxa xov ntorov 
dzkoc;* o^* T ^ v [xovdvOVTH" tt yip taw x5 tsoiouv t};v 
a5aX'^?r;'ra; *ci Xouxpbv tr,? itflAtyYevEGiix^ t6 8uyr,* 
'jr^vot xaviaai lla-ripa tI»v 0ebv, oxree 4 |*lv xat- 
T^ojptcvoi xav fAOVStv^ ^, oOx d5£X^ic, d fc^Ttiffri^ 
y.iv xoc|itx^; fj. A&a^5; 43tm*-iE "rt? , tpijalv.a&X^ 
^vo^a^^s^ *'' ovfii Y^P ^X v0 ^ T ^ T£ piva^ovro^ fjv, 
tkXXi 7i*vta ft t >^- X07jxtxoy; SceX^Ye^o li ^axdpto^ 
IlaOXo;. Hincapnd (jypriaimnt, fraitum ot fraterni- 
lalis IVequeiilkssiuia nuxhlio.eitoiies inepisUjlarani 
line, illitd rnpclilum : Frateruitatem uvitenam meo 
nomine taiutal€^uFraterniiatem ¥ qua 1 vobheumest, 
mul turn ante saiutale. tempera vere aurea , el 
uioren Chrislo, ac saerosanctoejus nomine dignts- 
siuios! cum tinaniniilas in Eccicsia Horeiet, ci po- ^ 
pubis oninis Christianas in solidnm corporis uni- 
(alem arctissim^e concordi^ glulino ropularotur. 
Longe aliter in hi$ novissiinis diebitSft'i umndi &e- 
nio (quod deflerc facilius est, qimni orrigerej cum 
jtirgiis el conleiitionibus in reiigione, , quam vincu- 
lum pacis e&se oporterel. Cbristi lunica iiiconsuli- 
hs et iudiviilua, in varias partes scinditUT, el cor- 
pus ejus mysiivum riisaidio compaginia separalar 
Jut lof|iiilur Cypi'iaims) ac divnisis lac-eratioiie vis- 
cftribns in frusfc-u di&ftii'pitur.Fraieruiusoniiu&ho- 
die exsiiucU est, unanimiuis primseva nou taiituui 
diminuta, de quo Cyprianns suis tcniporibusqueri- 
lur, sed e medio peoilus» aublaia esse videtur. Bit 
metioru piis! Jum. 

(8) SvrstSJicrmt. Al. ffwo!«w:, vel cuveufio- 
x+,5£o>;. (*f, ailhxreo cum Wall. Sedvertereni po- 
iius, unanimi ro &cn*u. Kaque vidotur I'uisse S.Pa- 



iris sentenlla, qunilerumschisma retunderet. Ipse-^ 
met sane Cot. iiffra cap, 34 t tft awvesS^Et, communi 
consensu, est interpreialns. Gall. 

(9) 'Arujivnclxaxct. Ms. Jeciionem mendosam 
Wolt. cum aliis sic emendat, A|AVTj£rix«xot. Halleni 
^uin Birr. iMwajwijdxaxoi, id es;: Omni* iniervos 
offemm hnmemores. Vel : SSutlms omnino invicem 
injuria memores. Deler.lalur cerle hujuscemodicorn- 
posUis S. Pujei*. Sic mox hie : TJl m^ffaty*,* «o- 




cap 
6vd[xaTt O'ito'j" cap. 57, t| 7;avipET0^ ao^Sa, etc. 

IliKM. 

(10) Kal til StKatdspara. Usee veroa quae desunl 
ediu, reslituit ev ins. Wolt. Ea quoque Icgebat in 
fiiio exemplar) Bob. Sic enim ille, in notis ad Ji. J, 
Malim bt *?* fMy^'HS KupCftu, ut fohtde tin. set}. 
pro tA Stxottwuxta *m R'Jf^^, tcribmnr %k foxaiw- 
|iara afrcov. Quin et ilia le?ilJun.|iit paiel ex ejus 
versio»(% nl.i sic : Mandate et prvcepla Domini. Id. 

(11) Enl t & xiazn r?j^ xaptiar. Sic Proverb. 
vu, 3 : 'E-niypaO-GV i-\ t6 nXato; ttj^ xap&a; 
tou, lioc est fert tou irttjOou;- veruni ego Cleiueniem 
nostrum respexisse polius arbilror, ad tabulaB l;i- 
pideas« in quibus dijiito Uei leges insculpebantitr, 
el ad locum Aposioli II ad Cor. hi, 3 : Q&xiv itXa;\ 
XtfllvaicAXX 1 ^v -nXa^-xapfita^ aapxtvae<. El Jeremia 
xxxvin (Ywlg. xxxi), 33, quem locum Paulus ad He- 
braios his landal : Ai3ou; 6wau> vt5[i.Qu« p,oy ei; *ci;v 
{tivotav dv-cwv, xat\ ctt\ xapfite; fltituw ypdi+w ai- 
xoy;. Sic Cyiillus Alex., ul esl in Catena in Psal- 
inos, colleetore ISiccia, quam nos ms. liabemus, ad 
vers. II psal.cxviu: Ev *xixftp8t# jicu_ Sxpv^a 
rd ASyul crcts -roux£artv cv Try Tajxeiw tt;^ fyvyrfi 
4v£§aXfitwcov ivsxoXa'ja t^v {Iv^utjv "&v 4vcoau>v 
oou, ^jiwc ae^ tauta; dpwv xa\ jiVTjuovevtuv ^/| 
dfidpru} cci. Ubi rationem peddit, cur llomini prie- 
eepia Hi intimis cordium noslrorum pemHralibus 
recondi debeant, et simrliludine ekgautissima a 
tliesauris, el preiiosis xet^Xiotc petila, illustiat. 
Sic Cvrillus llieios- catecb. 5, de lldei dominate : 
'Ev 4X{yoi£ «6S| ux£-/otc x^ «Sv WyjAa tr,^ tt:7T£wj 




vOv TcapaXaiiCivete, xa\ dTtoypi'laafle atOxit^ tif t4 
rtXito; tijc xapiij^ u(jtwv, ubi ex comparaiione su- 
jaTionim Jnl xi^ -rcXtixac reponl debere, ad oram 
libri nostri .nue aliquot annos observaviuius, aique 
iia 4uw loco apud Clcinenlcu legeudum esse, mui 
diibinniest. Jvn. 



115 EPI8T0LA I i» GUUINTIIIOS. 214 

KE9AAA10X T. A CAPUT III, 

Ha<r« te$x (12} xa\ 7&«rjcr|*kf(l3)lW8T| $|*7v, xal Omnis honor et latiludo vobis data est* el illud 



IntxtlMri -eh ysypap-plvov- (14) 'EfW^BY Hal Ixitr, 
xal txJLav&r9v\ xal kxayjbvCri, xal dxGyaXdx- 
ticer (15) 6 *r\yaxT\ji&rv<;, "Ex toixou £5}£oc xal 
«pftdvo< (16), xa\ ?pK, xa\ ariawi Btta^f{AS4 xal 

dxararcaKjfa, ft&epko? xal at)(U.aXojff£a. Outtus ix- 
Y]Y^pO rj <i(Xv ot &Ttu.ot eiti tou^ £vt£}a©\k, ol 58o?ot kri% 
tou^ feverous, ot a?p&vt£ £i& tou^ ?povE[iouc,olv£ot. 
e^l Toy? ttp£jfiut£pou£- Aiitoura (17) ^fku ira^tv 

" Deul. xxxii, IS " Isa. in, !>. 

VARIORUM ISOTiE. 



Seripturas iinplciuiu e&l : £d»t et bibit, et ditatatus 
est et intrastates, et recatcitravit ditectut ■*. Ilinc 
acinulatio, invidia, contention sedilio* perseculio, 
commotio, bcllum et captivitas manarunt. Sic \t- 
les el mglorii contra honoraios et gloriosos, sic in- 
sipienlcs contra sapienles, £t juvenes contra se- 
niores insurrexerunt fl . llanc ob causa m procul 
absunt justilii et pax f dura unusquisque Dei timo- 



\\$) tlaca S6£a. ITiicusquc landintur Corinthii, 
el illorum pii, sancti ct religiosi mores ipsis on 
oculos ponuntur, ut viliipcrium propter vitia in 
quae degenera runt, acrius illorum auimos pungerei, 
'Ixav^v (i&v yap x&i xaO' fcauib f t xa*TT)yop*a itXq£ai 
(d1 Glirys. in 2 vers, xi cap. prima* ad Curin- 
LhiosKotav 6* izpb; rapdOsarv fcteptuv xatcopOLaxo-ojv 
y.%\ feyxtojztaCouivwv "yEwwu, fiGlJov ijpe xivtpoy. 
Trans'uio auteiu paulo sbrupiior est, ci majoris 
evidential causa, quscdam addi posse videnlur, ul 
*AXXa vGv ol* feq o7aw, vel tale aliquid. Sed Pho- 
L ins, crilicoruro pater, in Mvp»6t6Xw, hoc tnuiiis 
ante nos sayculis depreheiidii, qui in hac genuina, 
el altera el iani cpUlola, qua? falso sub Clementis 
nomine ferebalur, vof^a-a qua-darn catisalur tp- 
^tujuiva rw-, xai 06 ffuvaj^j ?r,v dtxoXovG{av cpuXdr- 
TOvta ; quarc nos nih'l niutaniiis, aul nddimus, sed 
ul excusalior liat Clemens nosier, praHer ea quic 
supra in epistola ad lectorem, do apOslolieuriiul 
virorum stylo brcviler ietlgimus , xa\ a/.ow os- 
xtuXip, placet hie qusedam de plirasi etcliaiactere 
illorum Leiupornui sublevere; postea, Licet s:epius 
itccasio olletauir, aliuiii sileiitiuui promillimu^. In 
EcclesiiR infaiitia, veteruin Palrum doceudi el scri- 
t>cn>li ratio, plana, simplex ct brevis foil, non ad 
dt'lt-claiioiicin auriuiu, sed animarum salutcm com- 
parata : quippe qui (idem non in eypsci/oYtx* k'/j' iv 
aTTOGi'.^si xwv Osiwv rpa^v pouerent, \\l ioiiuitur 
CyrillusHieros. eaiechesi quarla : elauditoros liabe- 
rent| qui t vr^JctioSsTTipwv xa\ yakxxv&fBo'jjz stsaY^- 
Yt,; indigerenl: (line Methodius apud Epiphanium : 
T6 [A^v O'jv ^raXatov Ppa^u TravicXwi; t& «epl feStY 1 !" 
aiv qv, tpiXortpojfxiviov [xr, TipTCetv^ 4XXi tfypsXetv 
•tooc: •gcapdvxotc- Sic Greg. Nazianz., oral. 21 : *Hv 
ots f ( x[jta^£ ti fuitepa, xal xaX&? st^sv, fjvCxa t^ 
u*v TCsptT'M&v tou-q, "xa ; . xaTeYXoitTtjfiftVov x^f Oso- 
XoYta^ xa\ ivt£xyov,«ii5fe ttapoSov zXyzv £i; Ta^ 8s(a; 
aukd;. Hinc Uieronvmus de Didyuio : Imperitus ser- 
vient est, et non scienlia, apostolkum vtrum ez ipso 
termone exprimens, tarn $ensuum nomine, quam tim* 
pticitate verborum ; quod el ipse Didyrniis sub (i- 
Hem iractalus sui do Spiritu sancio, de seipso fl'ateri 
non erubcscil. Imo et aposioli aypotxoi, 4j-t«0el<, 
dypi|JijAaToc xa; aiOvi-oi habebanlur, ul Clirys. 
Iiomil. 3, in Epist. priorem ad (lorintbios ; et in 
pnelaiione sua ad Ilomanos : OiSkv A;xa8£5T£pov 
llsipou, oOS^v KwirctxtutspovlIaijAou" xalxouToaiToc 
eI>aoX*iY^, xa\ O'jx ■jjayuvexo Xdfwv £i Si Kite ISudzt}? 
zif> Mppi d*W e* rg TTtiiiret (i/ Cor. xi, 6). El in 
t^xpositione psahm \lvi, ioidr.z;, aii-wj;, a~6ALoa;, 
p.ovo£iTiava^ , 4wUi5oSfeoHf| ■py^^? e ' ty&'Jwv acpu>- 
voTfipo'jj eosdern vocal. Sic. ufeg. Nyssenusad illud 
I'salinistse, 'Ex o^dpiato^ vr^iuv (f'saf. viu, 3). ut 
est in Catena nostra in P&almos : "AXXto^ xa\ tuizog 

5'v tuiv dnocrcdXwv xal ydtp ouxot I8«u-at a^opx 
vts; xai tui'J l'/G'jto*J ai'wv dt&jiwfil&pot, ^JV olxou- 
j*4vt,v o7»affav feTaTfjVsvsav. Sic Tbeodotelus de 
turandis Jra*corum alleriLhus s' k rmoue S, de apt)- 
stolomm scriplis : Ta yap 8tj tovtui^ ^TTP^f 1 ^ 1 " 3 
ArcXg ye 6vta, x^trji 'EXX^vixf^ y-T ,J F ;u> ^^ va '^i*' 



U 



Tcoi-^o; xa\ xou^sEa;, xal ulv 6t] xat <rp:»xpa xx\ 
oiiY** ^^iv dv6pti>T»^ isrtv iS^pacrxa. Sic ttask- 
lius ad Lihiiniuin : 'AXX' ijpi; p-fev, 6 ftauniute, 
Mo>^£t xal "HXIf t xa\ tolf oixtrj jjtax^ofoic dvSpiji 
U'jv£fi[juv , ex tt,v papCaoou (piuvie owtXeyoj^vo^ 
^ulv -ri eaotwv, tA nap* s'xcfvwv tffteYYdfxsea, v&usi 
|*sv «Xr 4 6f,, X<5tv tk d|xa<l^. Sic Hieronynius in m 
cap. ad Eplies. : iVos ^aoJ«*CKaq'«« sateefsmos, awi 
tale quid adnoiamus, non aposiolnm ptdsamus, ut 
makvoii criminantur, sed magh apostuli asterlores 
snmu$ t quod tlebrwus ex Hebra'is, absque rhetor ici 
nitore *ermoni$, et verborum composition e, et eloauii 
vennstate, nnttqunm ad fiaem Chrhix latum mutidum 
transducer* .votuiwet \u valumeCunisi evangeizas- 
set ewnn&n in sapimtia vervi^ ted in virtute Det ; et 
ibidem paulo intra : Isje igitur qui totweismos in 
verbis [aciti qui non potest hyperbaton reddere % sen* 
ten:iantque concludere, and act er *ttn vindicat wpien- 
Ham. Videejusdem episiolaiu ad Algasiam, ubi sen- 
sos invotutos, eloquiuin implicaiuni, el artis gram- 
maiic^iniperiliaui in Paulo noun, eldirtum illud. 
Etsi imperitus sermone, non I amen icienlia, non de 
C liuiiulilate, sed de C0B£cieuii£ veritate, a)> ipso 
prolalum «sse allirinat. sed li;ec hacienus, el lor- 
tasse plnra quam par oral. In. 

05; n»latvCiir'<; 9 ut Gyrilhisin Catena nostra in 
Psaimos inlerprelatur, est %p&wujbxu$i &00u(i.Ea [f&, 
ei)ih\rfa\ xal sopu^wpta. Corimluis enim illis lem- 
poriijus, ul Cbrysost. in argumetilo prioris ad Co- 
riMi.li. Ljiistolx' auclor est, urbs magika ftiil xal ~o- 
XuivftpwTco;, xX&yyow xa^ co^la^ ev?-xev &av(Aa-7Ti], 
xal T?j£ "EXXdoo^ t6 Xi(?dXaiov. Ti yip *A(h;vafe.>v 
xal A.ax£5a*.jxovitiJV 49X(iu| Stixetio Xocjriv, ?tfi &$'/Ji$ 
icajM jXiTarcesouOTjv. lo. 

(14) 'AxeytLldxTiceY. Leg. cum Col. all Untie, 
CreeXdx'EKttUi QalI- — *Aff^ro^^r'o*e*'. Repoucn- 
duin diccXdxtiiEv, quamvis notissinium sit. inlan- 
les ubehbus aLslractos, proler\os, importuiios, 
queniiosqne et prorsiss implacabiles es^c, Mor au- 
lem in loco seinel observetnr Clemen lein, ii: h\\- 
dandis sacris Script uris, apostolus iinil;iinm. q?rj 
D subinde sensa magis quam verba reddebanl; ta-.c 
id quidem distincle el scorsim, sed pennistim ct 
quasi p$r spi<:ilc^ium decerptis suflragiis. Nee adco 
ali llebrxis loiilibus, quam LXX Imerpr. produente 
minus forlasse limpid), sed magis acconnuodo f 
oiioiibnsquc exposito bausisse. Fi-lu. 

(45) "Epa^ey, xal fater, %a\exMT6Ydr\,xa\ kgm- 
Xvr&rii «ai faeMKUVer <J irraxmdroq. Non nnil- 
lumdissiuiilicer citat B. Cbrysosinmus Iiomil. I in 
Genesim , sic : r E^ay£ xal Ir.u, xal IXi-nivO*}, xat 
fe;Kmiv87|, x«\ dusXaxTtjev ^ rjyaTiT^^vQ;. Cot. 

(ll>) Kal tpOdrvs. Sic Wott.ex ins. Isia omittiini 
edili. qua; tumeii agnoscit'Junii versio : winuiaiio, 
iuridia, conteniio. Gall. 

(17) Ata tcvTC Vertimus t Hane ob cauiam, 
procul ab&unt justitia el pax t quod unu$qui$qne % etc. 
Junius : Hinc est quod justitia orocul extutante et 
pace % unustfuisque. Recedimus aliquanto a versiinte 
viri doctibsimi, ul mens auctoiis exprosaiu^ patera 



115 S. CLEMENTfS I LOU. PONT. OPERA CFMINA. SI6 

mn deserii, el in fide ejus caxiuit, neque id insli- A ^ ImuMftng xot\ e[pfjvr„ iv wj> todkefaciv Ixoetrtov 



tu Lis praeceplorum ej us antbulai, auA vttam Cbristo 
dignatn degit; sed secundum praras ipsius con- 
cupiscenlias in-cediL, iniquani el iinpjam invidiam 
resumendo, jot quam el mm its murium intru- 
t if ", 



4-fi6?i twito/pAccs; (19), &' oft wA O&rtsrc? bUH\Mbv **<• rft> %t}<rjtDr. 



tov mp£ut«tae, jti;6s iroXtteuecrGat wrti ^ xrttj- 
xw -c<£ Xptcrftp (18)» 4XA4 Ixaarov p*6"(£eiv, xcrti tic 
foi8ufi(a* a&rou *►£$ w>vT)pA{, CtjXav ASlxov xa\ 



CAPUT IV. 
StC eohn SCtiptuni est ; £l f*ciut* est post dies, 
obiuiit Cain ex fructibai terra iturifichtm Domino: 
Abet autctn obtulil et ipse de primogeni'.is otium 
guar um , et de adipiktB earum. Et retpexit bent 
super A t>et t et super mnnera ejus: super Cain autcm 9 
el super sacrificia ejus non adueriit. Et contristatus 
est Cain vulde, et coneidil tnltu suo. Et dixit Deus 



KE+AAAION A\ 
[cYpanTai -yip ou«^- Ka\ ifirero fieff* i\phar t 
ftrex*£ KdVr dxd rwr xapnwr riJQ fri? $vclar T<j3 
Seip' xal "ACeJ. ^reyxtr xal avtbe; dxd r«r xpu>* 
rordxioy r£>r xfoGdruv f *al dxd r&r oredrwv 
esitx&r. Kal Bxtlier^fb) £ Q&bq enl "A6M, xal ixl 
rote; 8u)po>r abzoxr ixl Bi K&tr , xal -&cl ra r <? 
Svaiaic abtov ob xpoc£c%Er* Kal iJvxr\0f} Kdtr 



ad Cam : Quare tristit fitc tests? el quart conexdn & Mar (21), xal wrixece x<& xpvabxy avtuv. 



vuiius tuust Wannest rtete offeras , nan autem reete 
divide*, peecasliT Quiesce * ad te tonvertto ejus, et 
iv dominttbcTii ipsius, Et dixit Cum ad AM (rer 
treni tuurn : Transeemus in eampum. Et factum est 
dum essent in campo, inrrexit Cain tuptr Abel [re- 
item suunt , et eceidit cum li . Vitletis, fratres, pro- 
pier xmuhtioncm el invidiam frairk-idium commis- 
sure. Propter aemulaiionem paler nosier (24) Jacob ,v 
a facie fralris sui Esau aufufll. iEmulalio efTccit, ut 
Joseph ad mortem usque perseculionem sustinerei", 
el in aerTitulem addkereiur. Alu alalio Uosem 
a facie Pha raonis regis -^fj'pli fugere t-ompu lit , 
cam popularem suum dicenlem audirel : Qui* t$ 



Kal sixer 6 &6&c xpic Hdtv "Ira rl xepl&vitGt; 

bpirov ; xaX Ira x£ cvrintee td ^pd<rw^dr aov; 
Qbx tar £pOS>q (25) iTpccrer^pfjrc, dpffaq &t §if\ 
fii&AxiQy iyiafzec^t ^Bff^fjfSffW fspdc ffi ^ d.TO- 
fftfiopi{ aijvvv, na\ ci) apteic; avrcv. Kal elxtt 
Kdtr 9tpb\ 'AffeJl rbr dtieJfpdr abrcv* Aetifospeu* 
bIc fi xeSlor. KaX ifirero ^v T(p elrat aerobe ir 
rtp nsdiip , dritrrrt KdXr Sn\ 'AfeA tot d$e*<pir 
adrcv, xal dxixretrer abt6r. 'Opfce, 4J«l^ol , 
fljlof xal v*^ v0 « 46«XcpoxTOvlav xaTEtpyddavio (23). 
Aci C?|Xov * imit*ip *|jwv 'Iaxi><5 bnibpa (25) e\%b 
TTpoarwirou 'Haautou dfai<pov aOtou. Zt ( ao^ ifto(i)9iv 
lutriiqp p^xP ( Oavd-ww Cudx^voi , xa\ (i£xpi tov* 



comlifiwl prtHcipem ef judicetn super nos? nxnquid \Uz$ el^XQttv. Zt,Xo^ cpuy£?y f ( vivxaac UtfOaifi 4n* 



u rts m« oecidere, quemadmodum ceeidisil heri 
/f!gyptiun* t9 l Propter semulalionea) (26) Aaron el 
Maria extra caslra segregali haluiarunl tT . jGmu- 
laiio Dathan el Abiron vivos ad inferos detrusil n , 
quod cum Moyae Dei famulo sedilione conlende- 



r:po<tii>Tcbv *<tp<t£> foaudirx AEY^ffeou, U tw AxoGsai 
ciOtov 4tA toO 6u*oyuXou' Kc <^» xatictrice xpt- 
zijr ^ jaeacrdp* i^' fyw*' '? /*H dV«.!*iV /« cr^ *W- 

As& Cn Xov 'Aap6>v- xal Map-du (27) E£w -ri)( mptu^ 



"Sap. li, 84. "Gen. iv, 3-8. "GttLllVU, 41. w Gen. xmvju "Eiod.n.i*. IT Nufn.iii.4. 
"Plum. xvi f 33. 

TA&10RUH miA. 

Editi vero, bvrav. Hinc in errorem lapsus Scbo^nos 
in Diatrib. d$ ancior. wri. LXX lnterpr. y cap. iv, 
pag. 108. !». 

(22) Ovx tar e?/>(?w^...elc ro xb&Iot. Huitc lo- 
enrn iilasiral Pearson, in Proafat, parastsei, a^ «r#. 
LXX. Id. 
(43) KaTetpfderarro , Sic ms. A lei. El nwr, <pu- 
Xpiariovw» est aulem xaOiixov, ideni quod wpo^tj- |\T e ^ v - Codd. iropp. xawtp^AcfaTo. .^^pcuvtiv. I». 
xov, ul CI. Alex, tmdag. lib. i, ubi ex Stoicoruin (24) Hac loquendi raliftnu indicare videiui 



possil; qui utilissimum hoc eflaium conlra srcculi 
po I it ir os. reddil ; pessum ire morum curam, p ac em- 
que eivilem. coni^mpia priuspietaie. Fell. 

\\i) Tip XftCT<p. Licel proheusr baec lectio Woir. 
ea lainen displicei Dav, quam ideo sic supplet : -w 
iv Xpcorq), phrasi ah Aposlolo passim usorpala. 
Cail. — Ka&i\xor r4> XctCTty. Legendum forte 



schola xaOrjxov deflnil esse to xertopOoupievov xa~k 
tfcv toii X6you Awaxo^v. Jew. 

(I*) , Ayci4»j«^ra^. Mallei Wott. Ixaenoy— dv=t- 
Xi^^dta. Ai nihil mulandum, isu snadeni : Malih. 
xtvi, 22 :*Hp$ovxoX^YEiv. -Sxaatoc. Acl. II, 6 *"Hxouov 
ttcExaTTOC. El com. 8: Ka\ zto; +,\l c -1; dexouofuv 
Ixano^ ; Sic alibi passim nomen colleclivuin si ngu- 
lari Terbo plurali junclom reperitur. Gall. — Z^j- 
Jtor ddtxor xul dUTB^ii dreiJlr^&ta^. Forlasse dicit 
avciXw&at respectu habito ad sedilionem D. Pauli 
tempore nalam; de qufr &ub epislolae Anem, data 
opera, dlsseril; ut sensas sit, iltns ad iniquam el 
iinpiara aeumlationera denuo reverses. Vide I Cor. 
xu Ratio insuper habenijla particular xa£, quae im- 
luediate &equUur,V o\> xa\ 8ava*o^-. till. 

(20) 'Exidtr. Ms- ita se babel. Edilt. i^Tosv. 
Gsuu 

(2i) Af'm-. Sic ex ma. Wou. Sic ei apud LXX- 



lur Cle- 
mens seei Jacob stirpe potiusohundum» qimm ex 
prosapia Cssaruni ; adeoque Judxum, non Ronia- 
num esse. Sccus lamen Eucberins ill epislola ad 
>'alerianum senvit. Forte eli«ni Cletiwns J;»cob eQ 
sensu Patrem nostrum vocal, quo Paolut Rom. ix, 
promtssiunis filios in senmie Ahraiiseel Israel com- 
pulari docet, cos-queei ipso Israel Dei GaJ. fl, 16, 
iiuiH-upai. Cou&t, 
l25) 'AjtfSpa* Hesychius eiponu aicEipu-ftv. Co- 

(26) lllsolaniManam pethisam l^|»-a, Ita ei li««fl 
exlra castra eiclu&am Scriplura meoiorat. Goust. 

(27) 'Aapwr xal Mapidpi, De Maria ei lexlu 
saero consul* earn castris exclusam, de Aarnne 
non item; set! sacrse litters, cum de pluribus lo- 
quu iiLur, ea generalim solent proferre, qose parti 
lantum revera conveniunt. Sic de Ulroiiibu6 di- 
ctum Mailh. xxvii , 44, utrumque Domino male- 



*»' EMSTOLA I AD CORINTIIIOS, fit 

6otf|< nVktf*QT 4 <iw*. 2%\<k A«84v xa\ 'Afctpwv C«Sv-l rent. Obwrnuitliwem David son tantum altentge- 
i«i xax^Y*r«v *k $&" . *«* ** araatdtfttt ttfaobc nis Lnvisus, sed etiani a Saul rege brad fuit veaa- 
*p&< rtv 6sp4iKma tou fctov Mtri>crr)v. Ai& (qloy lua ■•. 
AaAS <p8ov*v lox^v (28), w |^5vov Oi* twv aXXa<pOXwv , dXXa xal utc& EaouX paadiaK IcrpaijX tttu- 



KE4AAAION E'. 
'AXX 1 fva twt Apx*fwv OiroSeiyjiittav ?rau<v&(i£0a, 
£X0wj«v 4«\ t©&« {y ;cct« ysvouivou? WXtjt4«- X4- 
6o)jxev T^f ytvt4$ t ( p<5v xi ytwata uirofcEypfrxa. 
Aci ftXoy xa\ fMww, [ 'Ex^atac qn]<ml (29) xal 
6txat<kaTct trniX(pt (30) t8ttu]x8T)<tt.v xal lio^ te- 
v±To[u6etvou] (51). Adfiwjiev Kp& dtpteXp&Jv f|{iwv] 
to^c 4y<x&ou{ Aw)(rwiXoii[g (Si). *0 H£tp)<K 8*4 C^Xw 
&5txov oij [iva o'jjSfc Juo, 4XXA wXt(ov«$ ^fyvcyxtv] 
(33) roSvovCi xat oOtio uapTv[p*jffac| (54). iwopcuBq 
€l* xfcv topsiX[<5jttvov)rdiKw xfic Mfijc* Ai4 (qlov [61 

* I Reg. xvin, *. 



GAP13T V. 

Sed u( veiera exempla relinquaoius , Tenia in us 
ad proximos albletas, el saeciili nostri generosa 
exempla proponamus. Propter aemulationem el in- 
vidiam, qui Ecclesiae erant ftdeles et jiistissimae co- 
lumn*, iuj mortem usque acerbam pmecutionem 
pa&si winL Ponamus nobis ante oculos sanclos 
apuslotos. Propter aemulationem iuiquam Pelrus 
■on unnio aut alterum, sed pJures labors su&iu- 
)ii« atque -ila martyrium paawg in debilum gloria* 
locum asceudii. Paulug propter atinulaliantm pa- 



YARIORUM NOTfi. 



dixisse, cum D. Lucas uuum solum ea in noxa B 
fiiisse di&iincie pronuntiet. Sic D. Lucas et Joannes 
milites illudentes acetum Domino obtulisse aiunt. 
D. Maltfaxus anum ex its id pnestitisse narrat. Ita 
D. Paulus Christum post resurrectioitem ejus ap- 
paruibse refert toTf Swfcxa, cum lamen nee Judas, 
qui auspendio vitam Gnierat, iino nee Pelrus, nee 
Thomas, nee Jacobus tunc teniporis interCuerinl. 
Slmili niu in Epistola ad Hebneos de pluribus 
dicitur, quod clauserunt ora leonom, el serraerant 
dissecti, quorum lamen unum ad solum Dauielan, 
alterum ad lsaiam pcrtinel. Fell". 

(28) AaGlS pddrcr ia^s*. Forte Oitfcrxev. Jon. 
— Nihil mtiUndum, nam ^Wvov Ix«v est ptirasis 
bene Grsca, signiflcalque invideri* ut docebii 
11. Slephanus in Thsiauro, ex Arlstide et Isocrate. 
Cut*. 

(29) *ExxA7i<riuc xictol. Mallet Birr, addito ar» 
ticulo.ol r.KrzaL Quin et fortasse ltigendum t iptrm, 
vel > ( Uft<nrn t aut xpjmorct ex laiiwre lacuna: spa- C 
tio conjecit. Gall. 

(30) ItvAot.. Cbristus est Ecclestee fundaroen- 
liim, ut Paulus ad Corinth. I, lii, 11 : fepiXtov y<kp 
•Xtev oGfitls Wvatat 8slv«i wxcdt -rftv xsC^ryov, 5; 
tvtiv IjjaoQ^ * Xpt*c4c. Sic Cyrillus Alex, in Mi- 
chseam de Bcclesia loquens • TittejisXfwra; yip 4n\ 
irtipav, xa\ Iffriv auTtjc Cpstaixa- Xptarft; dxpafcav* 
t»c, xal St^V£xl)<; dt^dAeta, oa>Tfjp ts xai Xurpci>r^;. 
Apostoli vero passim in scriptis Palrum, niimdt ei 
Ecclesiae cxuXoi vocantur. Ignatius ad Pbilad.: Ituaoi 
«ii x^fiou 'A AirAoroXot. Sic Basilius ad vers. 4 
psal. Lsxiii, ut est in Catena nostra; Ttjv ovvaKst- 
x*)v s& yq; 6uva|itv (rcOXou; EtpT)o6at. v6qo&v a tto\ 
xa\ fftiXGt **£ IspoutraXI)}! ot 4wi<rroXot, xaii ti 

'cepvjjxivovtC&PvXQ; x«\ iSpaCupa ^ ttnOftCofi . > Sic 

Clirysostomiis in Etbico. bom: 40 ad Ephes. : HoX- 

Xouc l«tv l&Iv <I>c «xuXou; 4crcu»rcic. tft& yip xoA 

Ay6ptiitou^ ^crnjXov^ xaXcTv, oO t^ £vv£put ftdvov, 

dXXa xa\ tw xdXXsi tioXuv ftcp^^oviac x&apav, xe- n 

yatXi; t^v-ca« xt;(pu<rtojiiva?. Sicbomil. 32 ad Bom. U 

ubi urbis Romae, in qua Pelrua et Paulus passi el se- 

piijlisunt, encomium elegaiitissimuin hatetur : Atk 

couto Qa'j(idt{u> tt]v ir4Xcv , o*j -fiti T&v\pu9%v t5v 

toXOv, ou Sta -to^^ xiova^ ou 5t& tijv 4X\Tjv ipavia- 

cjiav, AXXA&4 tou; fftuXou< rnc 'ExxXnatac xouTOUtf. 
c... r.-.,,..- ..« .i- n-,.i- . ^j \..> r%A 




<pu>vo^tq5 7ti<rteti^ adcATcty^. Sic Theodoreius de Pe- 
tro* oral. SitpX d^r^c - O&to> "rijv olxoupivTiv oaXcuo- 
uivijv A |£i y«c outoj ffruXdc ^ft*pei«, xa\ xataiteotlv 
fiix ifass izxrvikb>$ % 4XX ' 4vtop0wac xgtl Upalav arei- 



tpT^vc. Nec tantum oruXot, sed pdpetc etiam et irop- 
yot trie 'ExxX^fftac vocantur; unde Cyrillus Ale*, 
ut est in Galena nostra ad ver$.4psaLxLvii:B£psK 
ebvof*d<*6at tpa[iiv rot*c httaijpuwc ^iXtaro twv itup- 
ywv, 6?itep Iw tUv Iv tsivwv u?pt6oXar^- eAS&v o5v 
Spa t6 ifreixb;, Stc -B+j t^a*ok 4wxg xf)c 'ExxX'qub^ 
cbvoEAatTijivf^, pdpeic «0tf|< tlv«i Xiyeiv touc 4yCou< 
dTTOarrfXouc, f youv tab$ xa84i»5 t£v Jrp(wv ftxxit^- 
ctwY 5t5gnyx4Xou^ xa\ (ivmaywyouc, efcv y4p 4> 
BAptt^, oi ptrdXoi xart ft^aCpttot ttj; to5 »tou «i- 
Xew^, ol iv aoxji taepixovct? r et Cbrysostomns ad 
>crs. 13 eiusdem psalm i ex eadem Uaiena ; "H ^4- 

petCi tl tM "OpYOuc t^c *ExxXi]«toc» *ot»c kttyK ^vctf 
<pajtev AiroardAou^ %€ xa\ c6«yyeXtff*c4^. No» ignoro 
lamen, interdum etiam^imlum 9c|jl&X(ou el xp^Ttfr 
&>C* apostolis coramunicari, quia scilicet Ecciesiam 
supra fundamenlum t quod est Cbrislus, fundarunt 
et condiderum, vel ul Ignatius ad Pbitad. loquitur, 
*v tv a?uA?i toO Xpttnoii dxsfoti l£pwat xa\ irfWn^ 
ISpucravTo. Unde Cbm. bom. Sin peal, l ; ~Ax*js.t( 
cpTjiTt Q£t£w aqj tnuXio, x% xpn^cTSt, Tqi Bi4 tout© 
xXt)8£vti u1-t^>, c«*t6Av -tfj nircti iwjtttfaa^Jvw; 
r\v % et pauto infra ibidem; StwXo< tip "ExxX^aioc, 

SxpriTcl^ vris "nrfora^, ^ xstpaX* tou x°P°^ ™v 
no9l<Xb>v ; A n^o^. Sic Hesychius presbyter, \a 
encomio divi Anareae apud Photium, in fivpto€i- 
(M<p* I4Xmy5 fjjutc kpanx* icp6c itav^yuptv ^ftpot- 
<f£V f Avfip£a^, 6 to5 ^<>^ou xcuv A7roar«5)ui>v xpo*roTO- 
x<K, * TCpwTo^ay^ ttj^ 'ExxXqataf otuXo^, t wpft 
IUTpou ufcpQCf 6 tou 66}xeX[ou SepiXioCt * «l» 
dp^j)CA^«py^. Jon. 

(51) Act ea>c ^ardro[v 0Sstra61, lis. diatom lie 
supplet Jun. Mallet lamen Wolt. xa\ l<*$ 8av4- 
to(u JjXOov] : el i»cn*mn/ utque ad mortem. Fortas$e t 
melius. Sic sup. cap. 4 ; Itaoijv plxpt 6avdrcou 6utH 
zOfN«,xoA |iixpt fcouXtloc eiueXftelv. Gall. 

(34) Toi^ &Ta&ovf dxoczdiov^ Forte Aytoutf 
scribendum, vel potius jcpcircouc sru xopvipaCou; 
cum primitus per coDtractiouem scriberetur aooc 
quod eat npiutou^ J<jm. 

(33) 'Vx$rvpuBr. Editi ad anum omnes, ifli £p*t- 
viv] contra fldeia cod. as. qui teste Wctl. sic se 
babet: Traj^.-cum spatio sex circiler LUerarum. 
Hinc ipse legit viHj[v£txiv.1 Gill. 

(34) Maftvptfcrac. De Petri et Paoli passionis 
tempore non liquet. S^nodus ftomana sub Gelasio 
P. bereticos garrire ait. Petrum et Pauluua diverso 
tempore raartyrio fuisse coronatos. Et tamen sic 
sentiebant Justinus M. et Irenasus, qui anonyma 
Graco ms. teste, in libeilo de certamioibus Petri 
et Pauti, Paulum quinque annis post Petrum mar- 
ivrio aublatum «sw tradideruut. Sic Philasiriu 



5H9 S. CLEVENTIS I 110M. PONT. OPERA CENUINA. «M 

lieittbe certamen sustinuii, in vincula seplies con- A IIavX©<; bmpovfc 8pa6sTov C[ni$x |sv (35), iwaxtc 



jeetus, fugatus, lapidaluB: et pneco faetus in 
Orienie ac Occidente. eximium lidei suiedecus ac- 
cept. Cum toium mundurn docuisset, et ail Occi- 
dents terminos venisset (3fl), ac sub principibiis 
martyrium passu* essel ; sic e mundo migravil, ct 
in locum sanctum abiit , paliesttiic summum exem- 
olar f actus. 



CAPUT W. 

Viris isias sancte vitam institucnlibus magna 
elcetorum multiludo aggregata est, qui mullas con- 
luinelias multaque lonneuu propter aenmlationem 
paSSi, exemplar optimum inter 1109 exstiteruni. 
Propier acnmlationem vexafce mulieres Danaides ct 

VARIORUM NOT/E. 



fisajxA <pop£aa<;, [cpvyaJSeuftelc* XcQaaOslc {36), xr t pu{ 
y[svi ](«vo» Ev x& ■jfj &vge?qX?) xal fev [tij]- dv^s*, t& 
ysvvafov (37) *zr\<; 7c£<rsstD£ auwj xXdo$ FXa&v 81- 
xaiorjvijv 8t5d§a$ fiXov 'civ x*tepov , xa[\ fcir\] x& 
T.^pjxi-cf.c Si few; (38) eXOwv, xal fwp-;upf[aa$ feral 
*cu>v fjYoupiivwv (40), ouxw; AmjXXifr; toJ> x4ajxo*j , 
xal d<; tbv aytov t<5«ov litoptoSi), flTOpovtjs yffiwH 
ysvoc [ifyemo; Oroypajipdc. 

KE*AAAIl)IV fift 
Toutohj xot£ 4v8pd<rcv 6alu>^ (41) TOAtxeuaapivot^ 
ffuvTjflpote&Tj tcoau tcX?i8oc ^xXsxxtiv, ofttvs; TZVkkaiz 
aExEat; xal fktsdvot^ (42) 81A CljXov raWvKCi* fiicA- 
Sttyjjta xdXXtaxov ly^ovxo £v f||itv. Ata ^tjXov'Sfo- 
y/kZjai yuvalxs^ Aavat6e£ xVt AtpxAt (43), aixf- 



Jnter haereticos reponit f qui bebdomadis dies se- D 
ptem a planetis norninabant, cum tamen B» Igna- 
tium el Justinum M. Ua loqui solitos conslcl. Co- 



lo M. 

(35) 'Yzicyer. Edili, ite At ex Wolt. ins. <'x- 
iitbet u.-.cv. Legit igitur A[n<ax]sv, verlitqiie : Po- 
tieniifc pnrmtum suslinuU. Sic quoque legj'ral Mill, 
in sua Kovi tmim, Grceci editioue, pag. 347. luso- 
lens tumrn Wotloniana versio mihi lidfHuP, atquc 
a coiUextu aliens ; adeoque ita potius refonnanda : 
patientitv certamen suntinuii. Hesycliio cnim teste, 
idem est inlerdum ppa6*lov ac Qxt&twt quod pro- 
prie quidem locum natal, in quo cursu ct lucia cer- 
labant ailiUt* ; verum a SS. Patribus pr«» VlttB 
]iraseiHiscarriculoet«rt«mtweIepuierqiianilo<nie 
usurpatiip : ut videre est apud Sviceniiit i» TA«* 
EccL v.Boa6c'ov et StiSiov. Gall. 

MdacrdetQ. Expuncto [iwttlfcuOitc editionis Angli- 
eauffi, posui fc4a6|5s i jȣU,proptiiPistud U CoriiUli. c 
XI, 25 ; Tp\^ E^D^aO^v, etna; £Xifla*8r 4 v. Discimus 
aiilem ex hoc loco, PauUuu seplica in vincula 
fuisse conjectum : quod apud alium auctorem iwm 
jnemini me legere- Cot. 

(37) T6 fwraTor ad i?z<>TP&W<}<;< Ex glossa 
hae'e esse suspicabatur vir doctus. En. Beiwardus. 

(38) % ExlrS t%<ok rnc WtfW*e- Peirumd Pauliuu 
Roinae sub Nerone nianyrio vitam ftniisse, notius 
est qua;n ut in dubium Vocetur. De tempore au- 
tem, opinio duplex est, quidam volunt eodem die 
ct anno passum esse uirimi(|ue, ut Eusebius ex 
Monysio, CoriiHhlomm episcopo, el Caio scripture 
ecclesiastico; alii eodem die, sed anno umv inter- 
jecto. Vide magna Scaligeri notas in Euscbium. 
Anonymus [anonymus isle eU Simeon 3lelaphra- 
stes. Liber eistat, seil Laline tantuui, apud Lippo- 
nianuin et Surium ad 29 Juuii] aulcui scriptor de 
certaminibus, pcregrin;Uii>nibus-» vita et juoric Pe- 
1 ri ct Pauli, quern dominns Pelneus, iilustrissimi q 
Arundeiiai comitis sacellanus, e Gratia secum 3d- 
vexit, Paulum quinque auuis post Pet rum marlyrio 
tublatum. auctorest, ct Justtuum cl Ireiicciiin liujus 
sentenlise ip^yoix; laudal, ejus verba ita sehabeal : 
AiYQtfffl $& tf*H itpoXotSstv t&v Ilixpov fevtau-cbv £va» 
xat t6 jxaxdpiov ixslvo §i&a§a\ xal Sscitcwxqv -rta- 
9o^, t^v ^'JX*l v ti^P T ^ v «po6i?u)v upo6£[ji*vov* 
axGAo-jGT.^at Bk coCttp tbv uiyav dc-ditoXov llauXov, 
wc; louxrivoe; xa\ fitptiyaw? <pa?tv, t<£* SXqi? £«crt 
nivw xilye toutotc fcyw iit£9ojxai jxa^Xov. Ex boc 
tractatu , siquidem occasio noii iocommoila liOc 
loco ae oSert, placet nonnulla £v t«5« ^poa8f ( xT^ 
xotl «repwu<j{ac de Petro et Clement* nostro,ejtis 
successore, subjuagere, quae non ingrata fore le- 
gentibus arbitTOr ; 'E«t|j.£*va; *=e (scilicet Pelrus) 
iv Bpstivlcx ^jpipa^ , stvd^, xa\ 7»XXou; -ccp Xtfyw 



*— c3x4tco*jj ts, xal -npETSuTipou^, xal 5:ax4vou^ )^st- 
pozovfjaa;, 6oj5sxdT(ii Stsc tou Kafoapoc IV£po>vo; 
a-jOtc eij Twijl^v itapaY^vstat* Ev9« xal t^v AT'iOv 
TS-Xstw^vTasuprjXty^, xbv KX/jfjtevxa dvx' aijTou x*- 
yitpoxtfvqxiv , dt7cava'.v<5jzevov xal ttiv irpoffiaatav 
icapatto-jjisvov' 8v xal A^yotc *xavoF; «ataac» «*^ 
6ap(5c.tv •npoTpsoip.svo^, £tt\ t^v au-o-j ttliv X^rcov 
dvxo:3a£si xaQiopav; et pan In Infra ; Ot ovv <r?pa- 
wj-at 7T2px/pfi|xa icivraj auXXa6«5[xsvoi (scii. qui 
Cbrj&lo noineii dederanl) i-^l t%v tcZiv xa-caorxojv 
4yo*jj« tfeov" xal Tou jx&v KX+^'vro^ wj FoMfi Ell- 
rliehurn in teslimoniis de Cleniente] ffuyyevoTi^ toO 
Kaftfap^ (isioovra-' *Hpo5ta>va 5^ xal "OXjulwSv |di 
iis 1). Paulus Rom. xvi II, 18|, a ? jv aji.a ^at'jQsl, ~?j 
toO 5f9Q'j; O-iYo-jjt ti>ja7j- n^Tpov 5b xbv (Jt^'fav toO 
KupCo'j dri^ToXov (t'irfe TheoJoret. IIspl dyaitr^] 
Av^tjTo^'fti*^ t<T» axa^pcj) irpoTTrrjyyijovatv, fey' ({1 xi^ 
Sx xcuv f/.cuv wiiva^ TcapanXTjJtw, tw Xpt«q> xal 
Bew f][x.(ov xal aO~?)C &RG|*S&as, ttiv xaOapiv aOtoO 
e|/*j^7)w xal djxoXuvcov e!c )rstpa^ 6sov 7Tapa-^6eta», 
KXf t |AT|-; 6k, p;a6T)TTi^ aO-ou xal *7:taxo7To$, x>i koXO- 
Ttp.ov aiiTCiO uw[jLa (xs.yaXoT:pi7:io; fevracptisa; , £v 
t^w eittitafj(jLto xatsOiTo. Jun. -- Tipjia rrjr *6- 
<Tfcojr. Roma n lioc est in Hesperia, sive Italia, t-'etx. 
At Fello amicissimus Joan. Pearsuuus, Ceslriensis 
episcopu:;, in diss. 1 de success, prirnorum Romse 
ep ; sc, cap. 8, § 9 : Quia unquam dixit, inquit, Ba- 
ntam fuisse terminos ant fines Qccidtnti* ? Turn os- 
lendit llispaniam posse iutelligi. Ecce tibi ileruirt 
alium eniditissimum episcopuiii Augluni Ed. Stil- 
linglleetiiin , in Originibua uritarmicis, cap. I Bri- 
Mnniatn inlerprelanlem, non sine verisimililudiiie. 
L'trumque adi , nam hxc, urgenle prelo 9 pvopere 
scribcuti eos exscriberc non vacat. Clcr. 

(39) Sen coram principibu$ testimonium dixi$$et^ 
sangiiinem pro confessione verifaiis fuudere non' 
dubitans* Etiamsi autem fjyo-j^vtov vox impera- 
torcs plurcs sonct, bic tamen nnum Neroncm nou 
inusilato lor|iiendi modo designate Cousr. 

(40) 'HYvvpSvojr. Joan. Pcarsonus, loto lau- 
daio, intclli^il pi rc-iW'tos. quales ftranl ultimo Ne- 
ronis . anuo duo pra^fecti pr*;elorio Tigeliinus el Sa- 
binus, et cum smniua potestale Helius. Hum con* 
sule. CtER. 

(II) r oefL<jr. Ita se haltet ms. beic el in allerius 
episi. cap. 5. Edili iitrubtque, Oai'w;. Uauc Irelioueifc 
pirn ibus coitliruiiU Wotl. G,\L1. 

(42) /Jo-U« r c ciijiiaiQ xal JJaedrct?. Al. leg..Tc^- 
J^C ai«/*K" Kat fittc&mv^* Id . 

(43) AaratSes xal Alpxai. Sic ex ms. Wolt. Eiliti 
...Aipxrj. Viris criticis cruccm fixii bic Incus. Alii 
ex Clem. Alex. StpMfc., lil). iv cap. 19 interpolate 
turn ceusent. Al, prorsus expungimt. Al. alitcr h-- 
guul. Birr, uutcin evincit eos decipi, qui pii'iaau 



«l EPISTOLA I AD CORINTIirs. 219 

u^ara Setvi xal dvteta flaOouuai, tit\ tiv ttIotswc A Dirtae, posdquam gtavia el hefandfl wpplicii austi- 



piCatov fip^ov xa-cfivrTj^fav] (44), xaUXafiov y^at; 
Yewaiov aid«8eve^Tw ffiopxTt. Z?,Xo; deiTTjXXo?p(6>« 
yajxs.Ti; ivfipwv, xal ^XXofomv t6 (5t<81v tab •cdu 
•na-cp&j ^[awv % A5dfi * Tcvt[o] rvr dctvvr ix zwr 
SctiurV j*ov t seal c£p£ kx r/Jc capxd^ jtov. Z^Xo? 
r.a\ £pe; tc<5Xsc$ (Ae-fixac xatfTcpE^cv, xa\ SOvrj jie- 

KE*AAAIONZ\ 
Tav"a, dYaiTT]To\ (45)> ou p.<Svov vfiJcvouQETGijvTec 
ij;cjTiXXojJ.£v 1 AXXi xaHautovf CnofAvfjaxovf-cej] (46) • 
ev yip tw a\ithi EJfisv <jxi[tu.a|/eij (47) xo\ 6 aO?^ 

"Gcii. n,23. 

VARIORUM HOTJE. 



nuissent, constantem fidei cur sum consummaronl, 
et debiles corporc nobile premium aceeperunt, ^E- 
mulalio uiores a maritis abalienavit, et dictum pa- 
tris noslri Adam mutavit : Hoc nunc oi ex ctribus 
oieit, et carode came mea *•, /Envulatio etcoiiteutio 
urbes magnas everlit, et genies magnas eradicavit. 

CAPUT VII. 
Haec, charisslmi, non lantum ut voa officii veslri 
admoneamus scribimus, sed etiam ut nos ipsos 
cornroonefaciamus ; in eadero enim arena versamur, 



isia ex. Aloxandiino hue e?se translata : cum illic B quod de altero novEinust. Qunpropter n^c probanda 



XJircequidcm nulla ; Danaides vero,non in patientiae, 
s-:il in audacuenmliclris inannis traetandis cxem- 
iiluiU propouantur. Gall. — £arat£e$ xal Alpxr\ % 
Lcgcndum lone, Asv£t] ts xal Mpxr\, Cot. Vide 
ifuas hac de re scripsimus Artr$ critical p. 5, sect. 
\ t, c. 5, 14. Cleaicus. — &avaT8€£ xal Arpxt). 
Nemo est qui primo intuitu non videat, hyee alien a 
esse nb hoc loco, ct plane contra aucloris menteni, 
qui verba ejua qua* paulo supra habenlur, \el levi- 
Id 1 piftypcftduril ; ubt reliclis aulimits ev.-mplis, sui 
sajculi et u— oyutiitspa (lit vcrbo foemosihenis utar) 
in medium prufcrrc polliectur. Errnri aiitcm liuic, 
si roitjeciiiras locus, niisaui prabuissc Clemcntis 
Alexsuidrhti looliiiue-u» \< 'Hsiiuile est, <{iii liliru IV 
.S/roin.,ilii!U rrpctii t|u;f: ialrii stib lineni liujus e pi - 

sioliehabeiitui', ct Imjus tori tgrjTqtiisi sunt, post 
evewpla JuditlieL IHstlier, audit GX proiana iustoria, 
ct p(ji'l;ifuin fabulis, furliuni iniiliGfun; facia non- 
liililu, gtra* gla<tios t igjics el lurrncntoruni cTiicin- 
lns,consianliaiiiiiiuetinascuio€Oiilenipsc runt (quod 
olinui in Libro ad Martyrus a Tertullhtno iatluin 
i»&Ct% di k pi'j'li( k nrtiiiir), inter quits, Dmuh Sillas, el 
Z)»fmiWurrKiiHtorcm]nemorai, qui illarum bislori-iuu 
i;uuiiiiu liproieu consnipsit. Utulti Factum est, ut 
cum iji unrgiiie velusti ulicuj its cxcinplaris, lia 
Viit'CS priiiHim scribereutur, ab iriipefl'ito iibrario 
pnsioa in textuni irrepseriist; qitas nus idcivco uncis 
tnciusna a reliquis discrevimu3» non ineplc tauicn 
rclineri possum, si fii; paiticula pr.Bmiltatur, scd 
priot- scntcnlta mngia anidel. Jcs. — Yariss in 
luinc Wuni divLi'^tMiun sunt conjecture. Gra^ce 
Aavir •:£ y.%\ Aifmr, legendiim rsseColelcritis suspi- 
cutnr. At J(«:»iuk Cloricus Artin nji., p. 3, soil. i» 
c. <i t n. i5, pro voi'bis iccvat^c »a\ bl$»fy rdti- 
UuMidum esse conjetlat fivyj aio<v3^ xa't SixiJ^, *i»e 
rererentiatt jure, hoc est irrcverenlcT liabilo sexu 
iiilirmiorc, et contra jus et fas. Sed conjecture ejus 
lieriuncm facile subs<iiptiirum pulo, aim orationis 
series postulct,. ul qucniadinodum proximc expo- 



videtur opinio eorum, qui eo nuod Clemens Alex. 
lib. tv Strom, inter feminas- ethnicas qua sibi lau- 
dcin virtuiilius suis pepereninl, pra'dictas Danai fl- 
lias rccensel, casque «ncomio, cni titulus Danaides, 
a quodam poeta C4tlebrata3 coimneinorat, ex hoc 
Alexatidi'ini loco istuin a librario quodam leiucift 
coiisurciiialum fuisse arguunt. Coust. 

(44) f Enl r<V «/<7f£6;c- Ex Woll. ita m&. aVs- 
que articuto r^, quern adduntediti. Gall — Ezl 
r&r dftsjici' xar$rT7)<?ar. Forte, eic, ut infra s .l$ 
Tr^Kctpov xa'avxa. Sic Paulus ad Eplies. »v, 35 ; 
Miyfit xatavt^ffO)U6v oc trivTS^ £l£ t^W 4v^rtita tt;; 
icl?t€u{ ; ct ad Philip, su , Jl : Efeto^ xa a cav^ , /j<Ttaj 
£<■; e^avd?ta?iv xaiv vsxpuv. Malim tam^n, deleta 
pra'posltioiiei xatt^yyffatv legcre, jtlludendo ^d illud 
Pauii II Timntli. iv, 7 : Tfcv Ayilvi tbv xaX&v t^tovt- 
0-(xa{,tiv£p4uw TeT^Xrxa.'cljv •KE-JxtvTex^p'nxa. JtM. 

(45) Tavru, &yajri)Ttn. Hie inntato stylo, supe- 
rioris ^bjurgalioiiis asperitatem, bhuidiore alloquio 
lenil el ftmoliii, xal xousf<5T£6:x 7:af>£[i.6dtXXo>v, ut 
aticubi loquitnrOsaurcum, xa\ xtO&\? daut^v ;j.d:ov, 
c& (Kji&tpM ttfi t^ixtjifiJEW^ XsafvE'.. Alqiie in hoc 
veri, (idelis, et soilicili pastoris partes exsequiinr, 
Ctd ab Aposiolo ulrumque nunnis, hortandi, ^cjli- 
ceU fit objiirgandi, pariter injunjilur : quorum al- 
teruni, melu vel adulatione 4i«>>h^ere, ou ^t€aftxi- 
Xo'j, «t Clirysost. in Epist. ad Galalas, AXX4 /j;jeo>- 
voj dv st-r;. Xfid ^oXsp-ioj. Sic Cliiistus exeinplo suo 
apostolus instiiuiL, qnos inlerdiun huidai et bcalos 
priedicat, interdiiin Vfiro acrilcr incrcpat et objur* 
gat. Sic Apostolus Clemen lem docuit, qui snepenu- 
inero in cpistolis suis (ut Cbrysosl, ibidem) jcat* 
tyv^c Tfj'ji-dSaT/lXo-j (Saivwv ItOiXfXiEttfeM X670V icj^ 
t+v twv uafli^teuoEiivwv yfsfav, vjv (ilvxaiwv xii 
tljjtvwv, -vuv Sfe TpoaTj-vfj <fapjj.axa er.tTiQilc, yuv (J.kv 
£v j5a6$ofc y3v Sk. ev 4y^ L7:t 1 x -^ Trvi'jjxatti 7tptt6Tr.*:o^ 
epX^ £V0 »» tit dc seipsoad Corinthios loquitur. Id. 




Jaw vexati lneinoratjtnr. Koqne magisaudiendus vi 
deltir, cum id de hoi' locoslatuil, ut nisi mendum 
in eunt irr€pserii 1 dnbium esse neque*it t ouin terni- 
pagano librario debcatttr, qui fabulain fiiiaruni Da- 
nai cum veris histariis conjunxe»*it, Qunsi vero 
fieri non potuerit, nt circa illud tempos, <iuo Pelrus 
et Paulus propter a'inulalioneiTi geiitiliurup.-'sisunt, 
eanuft'iii ob rausaiu vcxaue fuerinl dueu .nulicres 
Danaidet et Dirce appellate, qunsaliimdenobisigno- 
l» sint. Curte oratiouis series, uti mux dicebanuis, 
posfulnt, ut insiguium mulierum singularta cxempln 
sulijicianlur : nee quidquam magi^ in crrorem in* 
ducit, quaiti ex cognatione nominum id uni tribuere. 



(47) *Er r^i avtip icftey axdp^aTt. 2xdp[Aa non 
lauhirii locum Cerlaminis et agunis, s*-(i cerlamen 
ipsuui sigiiificat, atque hoc sensu iutelligcndus est 
Ualsauion ad cauonem 65 synodi sexto in Trullo, 
ubt de Simeone Metaphrasie sic loquitur: Xapt? 
totvuv tip (xaxapEtT), tiJ» xk ^aptvpixl tltTilp «t|- 
dikrfitia<; crxipp-atct, woXXoT^ tovoc^ xal Efipoat xx- 
TaxaXXuvavrt, e£{ u{ivov©£oy, xal MfcvalwvfsO^Jav 
'tuv dylwv p.ap-7'jpwv. Interpres vertit (osvas, sed 
non adeo recte. Sic passim apud Chrysostomum: 
Jlpb; [LtiZoya. txX^9i)|jLev ffxifAuafa, et Kfjkg fAftxp*- 
-epi aziSj^dfitOa axd[i}iata- Interduin etiain vita 
nostra in tcrris, rnisera, laboriosa, mole&tiis ac 



«S S. CLEMENTIS I ROM. 

el derumea idem noLis imposilam est. Quare ina- 
iietet tanat curat relinquamus, el ad gloriosam 
et reatrandam sancbe vocatkmis nostrae regulam 
veniamus. Vtdeamusquid bonum* quid grnUim ac- 
ceplunique sil coram eo qui fecit noa. Animuui in- 
tcnduaus in MnguinemCbristi cernamusquequAM 
pretiotug Deo ail ejtw sanguis, qui propter nostram 
salntem effusus, (oli mundo poenitenliie gratiam ob- 
fculit. Recurrawus ad omnes generaiiones, disca- 
tnusque quod in generatione et generatione pceiri- 



PONT. OPERA CENULNA. 224 

^ ^[xlv 4yiv Inbteiftat], Ai& intdktliva\w* xA$ xsvi^ 
x[al J piatftfac <ppovcKa^ xal IXflw[ jxev] etcI x&v tixXe^ 
xal jEpvfcv eft; dt**; xMj]<nti>c (48} 1\[mv xa~ 
viva (49). [B>i7Hji][iSV xf xsXov, xaXxf tepirAv [xal 
TtpoJaSsxTbv Iv<Jkkwv xou «o([^ <javx]o£ ^jao$. ['Aw- 
v(*]ti>(j£v (50) elc. x& aljjwt roy Xptsxcv, [xa\ Kjupey 
£»C E<ntv xffxiov Tu)tte(J> [ aTjjux j ateou (51), SttiiA 
TfjV f)ptex£pav [«uTlT]ptav ixxv6Lv, icatvri x<p xd[cruui>] 
[Mxavoias X*P tv ^^vefxtv. [ 'Av&&]u)fj&v ($%) tlj 
tis y £ve ^S «arac» 1**1 x*]Ta}ji48ti>jxtv <ixi tv *rivt& 



VARIORUM NOT^E. 



diffteuluiibus plena, el variis w3 avxtTOftw lenta- 
tionihus obnoxia, melaphorice nnn ineleg;m:er hac 
voce adumbralur. Sic Ephraenii Syri meiaphrastes 
Graxus, qui eistat in Bibliolheca nobihssiini el 
illustrissiinl viri, Arundetix coinilis, el Anglirc ma- 
rcacalli, oral. ntp\ napfitvfoc SxipLasTt ^p ?f5i ' 
xev 4 {}(©; wnf AywviTtal xftttoi xfl avrttSv n-poOuuCa 
iicp46;iK 5fitxvjou<riv tavtou£ tv tut ffxdfjtjiatt, ot 6e 
&dol xal ^auvoc xfl a&xcov xa'jv6xfjxt !~~w toG ax&jx- 
I^zto; <pfii$Yov<nv. El ibidem ; Xwp\$a/fwv9»o0$*lcffxs- 

JavoOtai tviJfip, xal tv xfl icoXiteea x^c Aw^aeiix; avw 
'[wot ouSels iuvaxai iirttu^etv duip^vtoo atecpavov 
xal {n>9|5 abiivto. Sic Chrysost. bom. 23 in priorem 
ad Cor. : Ka\ yap Sfiei xwv axi ujiazwy eiaw jjivovta, 
4fii)vE«i«6*t , xal oij |xtxdt t^> XuO^vai x% B^atpov 
taxpvctv dvdvr|T(K f ubi de pa-nHenlta post mortem 
inuiili locus e&l in&igniB. Cujus sententiae Epl»r. 
Syrus Utpl perarvlac suffragalur : Acute ojv, Set]- 
Qtii{iiv fen; iin\ xat^, i)5e ty t& ^touto &o* 
^ow tffuiv, f]|i£f; fiuvijxEfla CuMawrprau icAvwcc "rov 
fkov, eu^tpe? ^|(*^ v *" 1 xat ^ xpoj&tv tl$ x^v 8upav 
«{ a&Toi» euimX(XYXVf*r txxiw|«v 6?xpu« cw; xat- 
p6{ tijxt 8c^f|vac ti fiixp^a, fva al] a7TEX66vT£5 el; 
xbv ixel ak^va, xXa-i jw^Uv avw^aoic txsi xa 5A- 
xpua eij o6&v Xg^^ovxai. "O?ov fip ft jjwlf 6dXoj«v, 
x<xrovxov xaX, auyxwpsi 6 fteb;, 6 4ya0o^' fevrau&a 
dxoutt <)jtov itapaxakouvTti>v,xa\ Ivtaufta <WfYtup«r f 
f piov Sx£x«v4vx<i»v v iyuOGa i^zXe^ett^ i|(Au»v avo- 
ix£ac, ^^v Euyvwiiovo'jvTcuv, tvrauda TtapdxX^aec* 
ix£l St fcxSixi^crt;" ivxau8a uuYx<*>pT|3t< t ixtT xaxa- 
C^xijat^ T tl6s iiaxooQv^ia, fcxe? AiroTOfAia- Sife wy- 
x&ta6aatc, Ixil Sc dxpfCetat' owe aOte^ouaCa, txe.? 
&xa.<ix^otov tvxaGQa 4&ea, txe? azzvoywptcr 4v- 
xauda andXav<7(f, tx«? & £a9av(?{Ao(, etc. Et Basi- 
lius Ad virgintm iapiam, torn. It, pag. 755. Asle- 
rius ellajn honilia De diziit W Lataro ; 'EXGdv'xo? 
8k xatpou tmJxa^xwxo*;, x«\xx»OaTwpatxfiXoy 7tpou- 
xAYfuixo^ ttjc icpoc x4 awjxa xotvo>v£ac utcoittuivxoc 
oirf)V, dnrt&o-fKJ^ tia£pv e tai xwv pefitwjxivwv, xal 
Awd<pcX)jf |texshfota» xato^w xrj^ ^pzia^' tfae y«p 
dvlvqat }iexajiiXeta, orav 6 p£ia6ouAtu(5iievo; e^ou- 
afav I^st tri^ Stopfiajtieta^, et Juslinus martyr in 
Apoiog, : 'Ey |lqV>v fcx"np<5$£ffjM>$ f| fA£T4vo;a. Se*l in 
viam redeamua, iieque longius extra scamma va- 
Remur. GyrlHas AlexandrLnus Glaphyrorum lib. i, 
Deum nibil Sanctis largiri siue labore et sudore, 
aac&or est, nee qucmqur.Oi ante Yv|ivda{iaTa votis 
et detideriis coronare, xa\ -.^ x<Lv £81b>v dc|i^LXa<pia 
xaxaTcXouxi^evv.Et Cieiuens,in Preireptico; Atco6(A 
aa^itvoi F oijv rtptouvtT^ ty t$ «% dXriSsfac crw- 
8(<i) t -yvn*^ avtavtCtijisBa [f<r. a7wvije<i8e] s Spa- 
Csuovco^ |tiv xjv X^pv xoO ^yCoy, drfu>voflexoimo£ 
fit toj Ataicdxou *" T >v Stay 06 yip ffjitxpftv 0|jtFv t6 
J91ov, 49aya«te *.;^xcrTf.t. Etlib. vii Slrom. : O^ix^ 
l^ty5a6lT)^aX^"^,^;>TyptfY«^Tca5Cwxwxa^ 
x<5a|«j> xijydXvjttvf|y v?^.* xatcTtdryiwv axtqiavou|U- 
*>C twv watfiv S x« yty iyuivGGirrjs 6 TOiytoxpckxwp 
ftei^, 5 xs Pp«$EUTijs i (MV0Y«yij( l'iftff tow 8eou , 6&axa\ 
St 4-nfcXoi, xal xb 'jraYxp4tiovx6 7rdc(iu«x ov » * u w f*C 
af|ia xal ^apxa^ aXkA xac Bti crapxciiv tvepY^jawt^ 
Kvcupaxix^; t§avd«s i|ATM8wv ff«K»v. Quem locum 



Terlull. ad Martyru* elegantissime exprimil : Bo* 
num agonem subiiura niti t in quo agonotfuie* Deu$ 

" vivut est, xijstarches Spiritus tanctus, corona ffffr* 
nitatis, itravium, angelicw subsiantiaf poltiiahi ca>ti$ $ 
ijhria in svtuin tttculorum. Itaqtte tpittatet vester 
Chriutns Jesun> qui vot tpiritu utiMtt, el ad hoe 
tcamtna pruduxit, etc. Sed verendtnn esl t ne diuri 
expltcaiioni bujus vocis diulins immoramiir, et Ur- 
stnnonia varia cumtilaniiis, longiores qniluisd.itn 
vidcamur; quart* Btiperato hoc scammaie, |m»sic:i 
siUualitu tanliirn bine inde qiuedam iibnitimus : 
neijue eniin jxsxi irf5a; progredi, el singula acctw 
ralius perseqni, si quidein hoc maxime vellemus, 
lypographus put'uur, qui calces proinit, fit operas 
suas eessare qneritur. Jus. — Cum sciainus, e\ 
Julio Polluce^ rocem bane xup£<u^dici irepl 7Kvti8Xou 
AXxixau,ei una jconjiinganlur apud eum dxipi^a 
el xavtov, uf scilicet sit xh ji£xpov xou irr ( $*|x<txo^ 
xavd>v, 4 & 5pG( xa t3xa;iiidva, i|itas voces hie si- 
niul posit as videmus, malunius x6 syA^a atenam 
vertere, (|uandoquidem licet in siadio omnia excr- 

q citiorum genera celehrarentnr, tamen ad cursores 
peculiari Jure speclare videbatur. S-d quia de ii&u 
axa^j/dtcDy in scripLoribus agunislicis altum fere 
ailenlium, breviter adnotaitdum duco v in atblela* 
rum saltu, non solum ralionem habiiam quo u&que 
quis prorsum emicaret, sed ul sursuin subsilirei; 
qua ex parte quando satisfacLum, tunc demum de 
emenso spalio contendere Licebat; siquiriem qui- 
cunque prateriiis sulcorum obicibus compendia 
qu«rebat, tnanem lusisse opera m* atque £$u> a«aji- 
|iixu)y dicebatur. Feli. 

(48) Tqc^r /a C *$%&&$- TestaturMilliu$, quod 
non ridit Wottonus, ins. ita se habere, x....a«u); f 
bialumque non nisi sex aul seplem liUeras adfiiil- 
lere. Ideoque mallet x^e^sttojae^ reponere ; quod 
a pud SS. ratres bapiumum signiiicut, cujus xavtov 
renuntiationem in primis poslulat xevwv xal jwt- 
xaiwy ypovxf&jjv, de quibus bic serino. Vidcsis 
Svicer. in Thes. ectt., v, TsXeEiuai^. Gall. 

(49) Kavova. Vox, si qu&alia, agon istka.ut supra 
^ adnotatum, qnomodo perpetuo, iere a t> hmlu 

HCor. x, 13, IS. 16; Hal. vi, iG, iisurpalur; idem 
fere quod Yp*W^i etalii|uandoquod ffxaji^ta. Saiis 
ergo infeliciter nermam reddidit Junius; nos lintam 
suusiituimus. Fell. 

^ (50) 'Atevifftijisr. Sic Jun. cum editis. An po- 
tiua I'AepooJujxsv? Furte respcxit S. P;iter ad illuti 
Hebr. xh, 4 : 'Ayoparroc zlqxbv xf[< it^jtetix; apx r jT^ 
xat xeXeiMTfv v f»joo5v- Call. 

(81) "Qr; iaztv zi fiicr zip Be<p atya aiizov Vi- 
dciur Clemens heic imitaitis S Petrum, qui ct ipse 
I Epitt. i, 49, sanguinem D. N.J. C. appellat x£(ucy 
aT(tjt. Id. 

(S3) 'ArtfJdu/tfr. Ita Won. contendens, verbum 
istud, %ni alterum Aytto{u.v, magis congruerexcp*!? 
ra<; j-f.rea<; xd&ar, qiaa; jam prttlerieruut; terlit- 

!|ue : /Jectirramas ad om*es generation**. Melius 
orte quam [drcEvi^ju^v, quod hie ilerum exbi* 
bent Jun. et cdiii. Dav. lamen [Ava^jtojxty mal- 
lei, la. 



£25 



EP1ST0LA I AD C0H1STHIOS. 



Stt 



l**l| r £VS ? (jtsTOvoCttc t67:ov (53)S&i>[x]s.v 6 Asmta]? A tentiae locum Dominus dedit volentibas ad ipsuut 



rot; {touXou^voif feTCunpatp^vat lit* «0t$v. Nwe tx/j- 
pyjsv [xetdtvotav, xol ot (55) &toxxous«vts$ featuOtj- 
cav. iiova^ NKveutxat^ xaTaoTpotpljv fcx^pu^sv, ot 61 

ovvco t&v $£&v txEtsucravTSC, xa\ fX«6©y cuvnjp(av t 
Xaf 7T;0 dDLOTftOt T05 &£OU ovte$. 
kE*AAA10,N H'. 
Ot XeiTOvpro; tfj; %&pt>to$ sou 6*ou 5ti Ilvau^aTO; 
iyfoy rapl |KT*vo(fl^ tXdlr^av, x»\ *vto^ 5i p As- 
exo?i}C twv -Atc4vtojv «sp\ psTavota^ feXaXijas {*£©' 
Spxo'j- JZu> yip £t**>, JM?£i Kvptc$, of) fict'Aofiai 
rdr tidraror rev djmprwJcv, <t>c *k r Jterdroiar ■ 
flcpotrafldc xal yvwjxiiv dyaOfjV Afcraywjffars 
efcee *I<r$ariX (57) d#c> rij<- drc/ifoc #/<&>*• Elxor 
r«?£f vioFc rev ^t*ct> pw' *Ear (ikriK a2 dpapziai " terra tuque mi ttciutn pertingant, et « «M rmbriora 



convert! (54) Noc pcenileiithin pradicavit *' ; el 
qui obedierunt , servali sum, Jonas Niuivilis prsedi- 
cavit •*; Uii aulem de peccatis suia acla pceniLen- 
tia, Deum precibus placaruni, et salutem conseculi 
sunt, licet alieui a Deo esjent. 

CAPUT VIIL 
Mmistri divinae grtiix per Spiritum sanctum de 
pocniientia sunt locuti : ipscque omnium Dominus 
de pceuilcnlia locutus est cum jurameAto. Viw 
eoitu ego, dicit D&ntinu* : nolo mortem peeeaiorh, 
ticul pccHiuntiam " : addens (56) elpukhram sen- 
tenliaiii : Resiphcite domus Israel at miqmitaU ve~ 
ura ,fc . Die film popmii mei : si peccata vtstra a 



6/nur fad rfc yq^ £wc rev cvparov, xaliitr&ct 
srv^pdrepat xdxxov t xa\ jtsJlarzepat cataccv^ xa\ 
ixuTzf>api\zR xp6$ fie j££ SJtj^ rijc *^^/^c- *^i 
elx7}ts f Bdz8ftbxo*/>vGottai j>/«jk &f!*tO$£f^ c.58). 
K.oeI i"% Iziptp t&jmj) >iy£t outw;" Aowccr^f *ai 
xaffofoi firecde, dpiJlevOe tac xort\plas £&& 
twr Tlrvxw" $f&&t inirarzt roir dpffaJjtior pov % 
xati<?cur0B fad twr xcr*ipi£>r ii^r^pddezs naAlr 
xctBlr, ix^qri\cats xftcty^ pficcuT$£ d$txouj£ercr t 
Xflrare 6pparq> t xetl fueauix/ata p'tpav^xal Sevre 
*al 6w$tyx0$&£r (59), .lifei (60)* Kul iar Sxrtv 



cqccq ci nit/rfora #acco ; cowersi autem fxeritis ad 
me €X to to corde M , et dixeritU : Pater; exaudiam 

')0* lanquam poputum sanctum ". Et in alio lOCO Sic 
dicil : Lavamihi et mundi esioie , auferte mala €X 
animabus veitrit ab ocnlis wen : quieuite a maiiiii* 
restris , disciu latere bonnin , quarite judicium 9 /i- 
berate uppretsum , judicaic pupitlo , et justificate vi- 
duam ; et venite , et di*putemu$ 9 dicit l Et «i faerint 
peccuia u$tra q*<tti phanfrium, sicut nhem deal- 
babo; et *i (uerint ul cccclnum f $Uut lanam deal- 



babo. Et it volueritis ae wdicrhi* me, bona terrm 

41 Gen. mi; Sap. x f I ; Eccli. xlit, 17 ; lleli, », ?; 1 Pctr. hi, 40 ; H Petr. u,5. *» Jon, in, "Eicch. 
ixxm.li. «*Ezech. ivm l 30. •• ba. i, 18. •• Jer. m, 19, Si. 



VARIORUM NOT^. 

(53) Meraroieu: rdxor. Forle tvtov, W esi i*ni~ Q etiielis nomine laudat, cujus eiiam ?ident«r es»« 
$tty]Lti ul est vers. a 15, cap.xLivSap. Siracb ad superiora. Hincilaque finnalur Coleieriiconjcctura. 

Poito locus ille Ezeeliieljs vei deest in libm uo- 



Aueui locum' respexisse videtur auctor nosier. 
JfN. 

(54) Elegantlus qiiidem CoieleriuS hsee ita vertil : 
reevrramui ad otnnes muxdi mtates, discamusque 
quod in iinguti$ ataiibut panitaaia\ etc.; sol satius 
Tisurt". est litleramGr^«anieiprimere. Coust. 

(58) Kal <?/. ArticuJus oldeestediu. quem tx my. 
resiiluuut Mill, et WoILGall. 

(50) Postrema hujuft senlei-lrce verba Clemens 
Alexandr., lib. i Pwdag. t c. x, Ezechielis nomine 
hie cital : Dictt e«tn» p^r Ezechielem : Si confer si 
fuerttit ex toto corde, el dixeriti$ t Pater, audiaw vos 
lanquam populum sanctum. Coust. 

(57) Merarc7\f7at€y olxor; 'Ivfa*\A. Verba coa- 
texlus aider se hab^nl; vermn de hue loco, et 
aliis S. Seriptur:e testimoniis, quae frequcnier in 
iiac epistola citamur, plura Iota in usiuminterduni 



stria, v£i-de»iunpius esE ex aUero Ezecbielis YOlw- 
iiiine, quod is, Josepho teste, scripseiat, quodque 
inter apocrvpba recentiet Synopn$ Athanaiiana* 
vel patins tfusebiana. ^ic Esdr« locum laudai Juv 
&liiuis marly r, in Dialoga mm Tryphone , apud Ln- 
ctaif tiuiu Latiue venum lib. iv, c. 18, quem in co- 
dicibufi noslris incafisuin quaeias. AKuin citat ex 
SopluMiia (Jtemeiis A! M Strom,, lib. v, qui in ejus. 
valicinio non compoj'&i. Huoc d^sumpluni esse su- 
spicor ex ^opfcoHHS propiiclia, yel Apocalypai, inter 
libros apor.rjpbos meniorata, in canone Seriptura- 
rum Nic^pboro patriartlia; CP. trilmto, ct in pi*, 
bibliotheoe Barrucianfe. Colom. 

(39)4tff-te7*£#dy<£r. Mill. sic legit isirns.veritati He- 
braicspcongrueiiter^sa. i, 18, Kditi,2taXsx6ui|A£v. AL 
ciiin codd. Alex, el Vat. 8i£*a£yx w P* v - Gall. 



compiibgi (quod ab aliis eiiam Patribus non raroD Kal Sevre f xal StaJexO^er. Ita Aidma cdilio. At 
lit, uec aposloii ipsi exemplis iarent),seusura quo- in aliis, aut xol &ut«, dteXEyvOwiuv, aut xal Scute, 
que aliquolies, et non verba exprimi, wbseivanduin xal SiaXeTxOwjisv, Q t Procopius, aut xa\ &£«, Sia- 
est, quud mrumque in hoc loco, drprebendcre est. Xey6wuev. tiatie verbo Hebraieu ntrumque siRnifiva- 



Quin el in verbis ipsis nun parva sa:peiiuuiero dif- 
ferenlia oCclirrit : vatielates autem singulas nolare 
longuni csset, et cuivis ex collalione cum editiojie 
t<Lv u'.quaj cxstal.et omiHunimanibusleriiur, ob- 
vium ©St, ^uare taborcm huuc aliis relinquiuius, 
et damnum, si qnod inde exisiit, oiajore luero pe>- 
slea compeiksabimus^ cum novam edilionem biblio- 



Xex6«I»|Aev. Sane verbo Hebraieu ntrumque signifiva- 
tur, incrcpalio el discrepatio; qu* duo valde sunt 
afiiiiia, HesychiLcodices in mendo videntur cubare, 
Ce£Aiyxwu,£v t He &er&v AIatj^v S16«{isv t prooE^- 
AeYxCojfAtv. Apud ItasiLaum autemet Obtyso&tomiitii, 
fitaAex«uifxev in textu, suspecium est; quia ottXeyxQ^ 
(uv coiuiueniarii supponunt. Jam Hilariu s ad psaLiik. 
qiiidem u,S; Et tetiite, ar§uamur; praefatione vero 



rum Graetorum, ex maauscnptoexempiaci Thecl*, in psalmuui cxix : Et venite, dnputemms. Nee dissi- 

aiuid omnium quotquol bodie in Liiropa sunt, mills varietas in Michsea, cap. vi, vers. i f €teX«Y- 

longe optimum el antiquissimum est, divini nuyii- x8^atxac, vel ut ffasilius ad lorum Isaia de quo 

nis ausptcus, et serenibsimi regis domim mei gra- agimus tabet, &a^^6ft«KtflU. AlertolUano e»bibe- 

lia et ravore, in kucem emitters dabHur. Jus. jm 

(58) Aa<ii ayltp. Clemens Aloxandrinus, Pa-dag. 9 

lib. I, c. 10, habet iaau Sjfeu, ubi verba ha?c tzo- (CO) M?et. Add. Kuptoj ex LXX. Gtu. 



ftl 5. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA 4ENUINA. *S8 

conttdeti* : $i tutem notueriiu* ntqu* "dfcrfiu «w, £ at dpapztm i>j*Sir &c 9<nrtmvr 9 <5c V^ra toxa- 
pfadtifi dci'orafrjf i<o< .' 0* ffnfrrc Uomini foe***?* e*f ror k&r Si &air ux; xdnKiror^ 6m; Spier Aevxa~ 
hxc ", Oinnes itaque dilectoa suos Wens po&nl* w. Jifal idrr dilute, Mai ^Icaxo^xf^ri fwv 9 ta 
tentiae' fieri participes, omnipotente sua voluntate dyaWt rijc He 9dfs<r$e' tbr $& pi\ tf&qrs, /wjM 
firmavit. «l<ra*oi/erf)r£ /tov, jidx at P a t*P«V aanfforar r<3 

7*p crrf/ta Kvptov kidJbqm tavra. IIAvtoc o3v tou; dnrcncijiouG *hw fiouXdpavo; (utavolotc J**- 
taaxtfr, l3?4)pig< -ctji *xvTf>xpatoptxtp P^X^f-tati aOtou. 

CAPUT IX. KE*AAAION #. 

Quare obsequamur magnifies* et gloriosae illius dub unaxouMuftev (61) *c|J ptYaXoitptirct xa\ £v- 
volunlali, et supptices illius-misericordiae ac be- Wfy (touXf,4« siwi, xa\ Uitat fcvdpevoi *>3 



nignitati procidamus; el convertawur ad misera- 
tiones ejus, reliclis vanis operibus , conlentione, 
et quae ad mortem d licit, aemulatione. w Fixis ocu- 
lia v cos Iulueamur, qui magnifies ejus gloriaeper* 



iXtouf xa\ %Sfi xprjOto'TT/cos outo-j, Tcpo?*:iatiiu.*vxa\ 
imfzpityiUkZV Itz\ tou^ olxttppAut a&tou, A7c©Xt~ 
ftdvtsc t+^v {laitotojrovEav (6i), t^jv tt Ipiy, xal to el$ 
Bdvatov 4"fov (y[Xoc (65). *A7£v{ixwu.iv (64) eic t0&I 



fecie servierunt. Sumainus Enoch *\ qui in obe- BTeXe{u;XsiwjpY49avToc8]||UYaXoT;p«icsIMST) «6to5* 



dienlia Justus repertus, translates foit, et non 
Iwenta est mors illius, Noe " (delta inventus, per 
miotaterium suum regeneralionem {65) mundo prse- 
dicavit; et per eum Dominus conservavit animalia, 
cum concordia in arcam ingressa. 

CAPUT X. 
Abraham ration n vocatus , inventus est Ikfelta, 
quando diciis Dei oblemperansfuit. Hie per obe- 
Uieaiiam exist de terra sua, et de cognalione sua, 



ct^Oij, xal o&x cip^8r 4 avtou GivaToj. Ntue Tnari; 
eOp£0e\;, 6titrj<XetToupY**C autou i»XtYY*v£a(av x^- 
c^j txt;py5£ (GO) , xa\£ei30jae St' aOxou 6 Asa7CJTii;?& 
eld£X66vta Iv 6u,ovo£? Jwa si; tijv xifiwidv. 

KE*AAA10N 1'. 
*A6paJi{i,opi'.toc(C7)icpoa3Yop^0i.\c* lcccrtbc cipi- 
9t], fevtcJiaOtovOT^xoov YtvirtaitoTc^u.oatToO 8eo5« 
Ovto^Sv* ^icaxor^ t^j^sv txTr fc ; Y^otftau, xftUx-?^ 



<T ha i, !6 t 50. ••Clem. Alei., Strom- lib. iv, pag. 516 seqnentia nummatim persiringit. *• Gen. 
t, 14. EccH* xtiv t ib; Hek. xi,5. T0 Gen. vi,8; vu, I. Keel, xnv , 17; Ileb. xi , 7 ; I Peir. jii , 20; 
li Pelr. ii , 5. n 11 Paral. u,7; Judith Tin, 2i; apud Lai. liUcrp. Ua, xli, $ ; Jac. n, i3 

VARIORUM N0TJ1. 



tur tertia lectio, eaque corrupta. Qui enim lib. i 
ad uxorein cap. ult» recteveiierat : Et unite, dit- 
puttmus; in lib. iv, ad versus Marctoiieiii cap. 14, 
vitiosis fuHuslibris, interpi'etatur ; Kt venite, con- 
cilientut, quod est CiaXXax8wu.iv : atque id verb! 
resliluendum forsan Uhrysostomo in iilud, Vidua 
etigatur now minut tcxaginta annorum 9 etc, ubi 
locum pro§ het* adducit, exponitque per xxraXXi:- 
tsoQaw etK»TaXXd5at. Porrodum JsaJaete&iimoniuin 
apud sanctos Patres quaero, duoloca depravata h> 
veni, de quibus admonere non eril supervaeuueuni! 
Nempe Irenaei ac Luciferi. I He lib. iv Advert** 
h<crese$, cap, 32, ail ; Lfltamiwi, etc. IS on enim we- 
ll! mutut ««ma, til tnutii av.d<nt dicere % diveriit 
(hoc est, aversatur) eorum sacrificium; sed mi&e* 
ram evrum cmcit^U etc. Quid silii vull, mulu&ho- 
tno? Coiijiciebani, iraiic* Ziorno, fundumconjecluraj 
habens antecedentia et subsequent. Praecedit : 
Deinde ne quis putct t prop(erea quod irasceretur, eum 
tecman hac, infer t consilium ex dant. Seqiiitur : 
Si enim trascenf, abtmeret hire eorum xacrificia. 
Juxta Ludferum lib. i, ad Coustantiuin imperato- 
reiu, pro S. Athanasift, verbi propbetica esse de- 
bent : Lavamini, nuuidi fffoit, auferie matkias ab 
animh vetirU. now ab inimicU vetfri$. Got. 

(61) 'Txaxc verier. Hanc *^sse veram ms. leclio- 
nem lestatur Wotl. Sic quoque Icgeruul Mill, vx 
Grab, qua sane voce utitur S. Paler, cap. 7 el lu\ 
alibi saepius. Editi ad unuin uinnes Junium secuti, 
iiBaxod9Q)U£V. Ift. — 4'^ ixaxcichtyer. Dominus 
Botaiiift 6«*xo'iow|«;v legendum monuit, cujus cwi- 
j^ctur«ego libens subscribe licet interdum ir.%~ 
y.oj£-.v pro v-reaxo-Jstv usurpetur, ut Is. xlv: 'Er«- 
xmm g;j.T:poJ^£v otiraS Wvq, el leiiio casui jun- 
rtiiui roperiutur apud LXX, sed sensu diverse ut 
Pro*, xv, 52 : itytfi osS-.xaiwv ii:*xojst,et Gen. xvi, 
i\: i-.t izh t wjaz 6 Kvpio; tj -canstv^it ffov, Jin, 



64) MutawxoYiaY. Forte fiaTatoXoyfav. It. 

(63) A«l rt\.. dror ^Uoc- Lege xa.l'&fcv.*, Syov« 
Ctiiov, Vuccm ftXoc mascul. RCiiere, ut pur est, su- 
imt S. Pater sup M cap. S ei S, licet per banc fere 
Kpistolam emnilemvoceinneutro genereexprcsserit 
librarins, ut Mill. etWott. observaluin. 

(G4) 'ArcWcw/tfv, etc. liaic confer cum Clemente 
Alexandriuo, p. 510, 5'rom., lib. iv, a verbis, 

etc., et a^uosccs, pie Lector, mectim ex illo imei- 
palatum fuisse dukisuimam epUtolant, atque iulcr- 
polatorem sedulo cavissc, ut lonpt esset niagis 
quam ueyAX^ t£ xot\ BaupLaaEa, quibus laudibus eaui 
ornai Eusebms. Edoard, Bern. 

(G5) Qua soil, per baplismum renascimun Rege- 
iieruiionis ejusiletu syiiiboluui fuis»e arcant, qua 
Noe servalus est t eUam 1 Petri in , SO, uotaiur. 

tOUST. 

(66) TlaAij^eysclar xdvf fp kK^fv^e. Rogene- 
ratio qus fit pnr baptismi luvucrum« operants Spi- 
Ttiti saucto, «aXtYY£veff£ac nomine hoc loco intelli- 
genda non est, sed geueris Uumani insiamatio, ct 
ceneiatio nova : atque hoc. sensu :ipud Pliilmiem 
Juda3iun T el alios re peritur. Locus etiaui Maitlia i, 
xix t S8,fev tfj TCa/tYY 6 ^^?-! 8 » c iuterprtlandus est, 
cum, scilicet, caelum^ terra, el mare pr&lerierint, 
ut est Apoc. xxi, et qui ibt-ono insidet nova on - 
ilia creabil, oipav6v xatviv, yt,v xatv^v, xa\ xatvi 
Itavra, Jun. 

(87) 'Adpa/tjt 6 pt-ioc- Aild. cum Jun. xoij ©sou, 
Sic el Clem. Alex.l. c. Iiarc verba ex&eribens. Dav. 
lainen legit i 'AGpai.u SwO (pOo-;, puuius ex voce 
Wt lacile uianasseO. Vide Infijdu cap. 17. Gaj.l.— 
\k€paap 6 $U&£ xpocaycp&vdtn\- r uric toy ©sou 
suldi'iiiluin, ut est Jac. II, 25* xsu <f£Xo; d&cv 



220 



FP1STOLA I AD COKINTHIOS. 



*50 



arrive!*; avxov, xal exxou ofxou *:o3 mttpb? gti- a ei de doroo patris sui ; ut exigua terra, ct cogna- 



*du, oTZht; ytiv AX(y^v, xal ffuYY^vetccv ActGsvtj, xal 
oTxov [uxpfcv xaTaXwruiV, xX>]povo|j^aT) x&c £7taYY £ ~ 
Xfa; Toy 6so5. AifEt yip aix<p- "Ajr&4<te £* r?jc 

afoot; rov narpdq cov, el? ri\r yi\y fy? &r cot 
8sl£w xal xoitfcru ce el? £Qro<; fiifa t xal ebXo- 
rtfca) ce, xal iLEyalvrw xb droptd ccv, xal ley 
evAG*pift4rcc ■ xal ei/Acf^cit) tcbq eifAoyovrzd^ 
ere, xal xaz apace p.at tob^ xarapiopircvr; ce' %a\ 
EvAop\OH<rortai (69) ir Ccl nacat al <pvAal tSg 
7"/?C- Kfltl xdXcv ev Ttji fiiaxtopiafltjvat autiv iith 
A&T, bIttsv a$xij> 6 8ef$c* 'Am&lljjtac ro'C 6yda\l~ 
jtotg cov % USe drrti rot) rc.-rcw c»5 ri»r cv fif, tfp{)c 
Jfqjifi&yi xal Mffa, xal arazoJ&c* *«1 &D«a<ra>" 



tione debili , et domo parva derelicta (68) , promis- 
siones Dei in baeredilatem acciperel. Dicil enim 
ei : Exi de terra tua, et de cognatione tua , el de 
domo patris (ui, in terrain quam tibi demonstravero ; 
et faciant te in gentem mag nam , et benedicam tibi , 
et vtdtjtfificaho no7Jien /Hum, el eris bened ictus : et 
benedicam benedkentib us tibi , et maiedieam male- 
dicetttibus tibi: et benedicentur in te omnes iribus 
terra Tt . Ac nirsns cum recessil a Lot, dixit ei 
Deus : Retpiciens oculis tuit , vide a loco in quo 
nunc (u es y ad Aquihnem, et Africum. et Orien- 
tern, et mare : quia omnem terram quam tu aides * 
tibi dabo earn , et semini tua usque in svculum. Ei 
factum semen tuum sicut arenam terra* Si potest 
.quit dinumerare arenam terra, ei semen tuum di- 



xal r<Ji crxipparl cov for- alwrcc* Kal noii'icw zd B nurnerabitur 1S . El ilerum ail : Eduxit Deus Abra- 



c-Jiipfta cov 6c tT\r H^ftcr rfjc VK' £ * Sivatal 
tt$ e^apiOji r\cat tifr S^por rfj? "pjg, xal z& c^iip^a 
ecv a-afitBjitfmiM. Kal TtaXtv li^zr t E^f a T er 
- <5 toed? vdr 9 Afpat§i\ xal eZxev ai>r<Ji • *Avd6Ae- 
%ror £/<• xdr c&purdr 9 xal dpidjtti<ror zoi?s dcti- 
ftff, el Svrtfajf k^aptd^ii\cai abrovs, ouzwq £czat 
ri uxippa cov. 'Exicrevce &J l A6pait^, rqi 8e<j>, 



ham, et dixit ei ; Bespice in ccetum f et numera Stel- 
las , si potes dinumerare eas : sic erit semen tuum. 
Credidit autem Abraham Deo; et depuiatum est ei 
adjuttitiam **. Propter fidem et hospital ilatem da- 
tus est ei Alius in aenectute Tl ; et per obedientiam 
oUulii eum **, sacriGciuin Deo, in uno woniiuni 
quein ipsi osleudit. 



xal LloflcST} ai»r4> elc8txatociL>vr)V; At* riiJttv xal ytXoSsvtav tSf58f| a6i<Ji uli; tv T^f?» xal St 1 u-rcaxor^ 
nrpoj^veyxiv auTbv Buifav t<-i 0£tu Kfa iv twv 6piu>v Civ licijev aOifp. 



KEMAAIOxN TA'. 
Ati ftlo^vhv (70) xal sycrlgsixv A&T tffciflij tx 

ScS6|i.wv, t|| Wsptx^pou wait); xptGE»?ri$ (71) Sci 

'•Gen. xu, 1,2.3, « Gaii. xiii i 14, IS, 16. 
" Gen. xix, cl II Pelr. ii, 6, 7. 



CAPUT XI. 

Propter hospitalilatem et pietatem Lot e Sodo- 
mi& salvus evasil ", cum lota regio circunajacens 

"Gen. xv, 5, 6. "Gen. xxu « Gen. xxn. 



VARIORUM NOT-*:. 



(68) Hoc esl quae paucis admodtim consuibat, c dam : elimbrem igneum ac sulphureum c<z\itu$ 
AWmm emm fratrpslantumduo fuerant, Aran ct demissmii, secuta est, apudClirysostoiniimhouiil. 8, 
r^ucli«r, Aran vero jumobieral reliclo Lot filio. Cum 
Lot igitur ex hac prosupia resiatanl Nadi^r el 
Abraliani, ^ni qitidem propter sieriliiaiem Sarae 
fjliis carcbal. Coust. 



in priorem ad Tlie&s. locus esl eleganiissinnis : 
qnem hie subjicere non pigehii, in gratia m eorum f 

quiljics non minus gratum erit \\*. c legere, (|iinnt 
nobis prinnim nolaie, et exlerpere jucinirtuui lull : 
AZ-zrf $ii oSv i\ outw^ soOaXf^ xal izpht ici^a; tij 




((59) Kal eifAcfqdf'iCorrau Ila ms. ut apud LXX. 
Ita r L rcliqu* edUl. prefer C!er. el Cousi. ul>i X9t( 
Oniillilui . Gal. 

(70) Ara piJc&vim'. Clem. Alex., 1. c. Ii>. 

(7i) KpfOetci]?. Al. Iianc vocem corrig^ndafn 
piilarunt, <;na«i taniHi acriler liielnr Wou. locuw- 
ytie integrum sic venil ; Cunt regio iota in crrcvitu 
tone el sulphure ptenas lueret, Quin oi addit. S. Pa- 
Ireni pnicul dnbio respiceie ;ul II P*»t. u, 6, lucii- 
leritiim sane Icstiinonitiin, eani EpisLolam M> initio 
iist|iit* (-aiioiii(HM) fuisse atque ab Bcclfsia Romana 
lecepiam. Wolloiiianani senteniiara probat Clericus 
oxscribilque. Id. — Tqe; aept^pov xdcr-qt* xpi- 
Oaict\c m Dominus Boisins xatacnrp.wfetTr.c legmidum D ftiisepydcp a(ojwxo^fe(inpricr0tvTOc'"xa\ Vaxaxa-jWv- 



pul;il, snflrafcflnte historia, et verbis contextus, 
Gen. xii, 25 : Kal xaxdTcps^e trig toJas^ tautat^ , 
xal Twteav xijv *nep£j(Wpov*vel xaxaxauOtfTric. Ego 
simplex xauBsfaTi? subslituendum puto, €t in ver- 
sione Lalina illam lectionem secutus sum; (|UitMivi^ 
non negem xptfel$nz reiineri posse, el niiidem 
sensu commodissimo, pro xotTaxptGstjric- Kp!veiv 
en ini pro xaTaxp£v£cv, et xpt^xa pro xaT^xptpgt, s%- 
pissiiue in Novo Testamento, et in hoc scripio iisnr- 
pantui*. Primaeet poslreinaj let'Lionifavere videlur, 
II l l et. it, ft s Kal m5X£t« toB&gm xal ropippas 
TECppticrctc xaidxptvsy. De vaslilale autem el stL'rili- 
latc illins rt'gionis, olim ft a riilissiuiiir et ameenissi* 
Iiki., qud: diviuiun brcLciuui cl iinpi lulls \indi- 



(juv L6a\i (xal t6 §uXov Xiyw xal 6 xaprrfc;) Xatirpiv 
xt|v eTt'^avstav E^oysat, xal Teji iryy&ti 7:ap£)fO'j<jai. 
TtG%X&£ xi^ feX«:6flK' et 5k kr t 90&uv etf j(£lp7<, Sta* 
xXaaSstaai xap^iv [uv oOfiiva, x^vtv c^ xal tifp&v 
^o).Xijv Ssixvuouatv £vaitox£i[X£vr,v £v5ov. T^taOrrj 
xal ^] yrj 7c53a* xav Xtfiov eypf^i X6Te©(Mu(i£*vov e0- 
pijCEt;' xal ii l*yjQ X£8ov, xai'gGXa, xaly^v ; Siwwfs 
xal &r;p, xal xi OSaxa p.zziy^s trtf crj^op^. Ka- 
ftd^ep ydcp ffwuatOv fejinpTjcrOtvTo; xal xaxaxaufi^v- 
toc, tA {lifoff^fifue jx^vst, xal 6xuTT0<fevxf, touTru&i^ 
6^et xal By xo 5i x*l fjavaXoyfa, *i 5^ WvajAtf oOxcxt- 
outwSe ^xtt yf;v lartv l6£Tv,4XX'ou6lv Syouaav yr.cdX- 
Xi ttdtvta-c^^pav SivSpa xal xotpTouCii aXX' ovoev lyov- 
xa Wvfipwv, o0$^ xapnwv- Sip* xat ^OSwp, dXV oO'icv 
A^poc oufil 06ixto»* xal yip xal xaOxa xex^pwtat. 
Sic Tertullianusin Apotog. : Sodomam etfjomorrhum 
ianeus imber exussit ; oiet adhuc incendio term % et 
si qua ittie arborum poma cenmntur* cculis U*i;us n 
carierum contactu tinerescunt, Et De pallia triem ; 
Aspire ad Pata'stinont, qua Jordanis amiih fsrihtm 
arbiter, vaslitus iugens, el orba regio et frustra ager 
eat, el urbes retro; ei populi frcquenles, cie. Jcjn. — 
Nivjue imilandum xpiOeiur;;, contra ins. cotlicis 



S3i 



251 S. CLEMENTI9 I ROM. PONT. OPERA GENU1NA. 

tgne et sulphure damnata essct: pataro faciente a ™f*« ** teIw * *P*#V «t^««C & A*<toSttjc (78) 
lfcwtino, quod s per a rites in ilium non derelinquit; 5ti «wik feXielCovxai- Irf aux&v oOx trxaiaXE(oii f 

xoC*c 6* fcxepoxXivilf $7t4px ov-ca * *** x&aatv x«\ otl- 



eog vero qui in contmia dedinant , pnnttione ac 
supplicio afficit. Qwe emm una cum eo egressa fue- 
rat uxor illivs , cum diversa sentiret nee concors 
esset, in ejusmodi signum poaita est, ut salig sla- 
tua in bodiernum usque diem sit facta : quo cun- 
clis notum essct, qaod aninao incerii el de potentia 
Dei dubilantes . in judicium et in signs Bcationein 
universrs generalionibus Bunt. 
CAPUT XII. 
Ob (idem etbospitaliUtem servaia est Rahab me- 
tetrix m . Missis enim a Jesu fifcio Nave ad Jen- 
cbunlem exploratoribus, inteliexit lerne rex, qnnd 



fuvacx&< fctepoYVtijievoc uiwtpxoiiatjc xal o$x tv <6jju> 
mta 9 tic xouxo otjjjxTov txtfh[ % 6exs yivdoOai avxfpr 
OTf)Xi]v 4X6* £** xifc $$4p9$ tauxric (74)' *k xfc 
Ywaxfcv ctvauTtactv, Sxt ol Sfcjrttyot xat oi Si«&tovw$ 
7ttpltT|ctou6$ou SuvAfiWD^, tic xprjxa xa\ eEc otjju&b- 

KE4AAA10N IB*. 

Ac* icbrciv xa\ 9iXo;av£acv iaMq Ta46 *, irfpvt] (73). 
*Exheu,98^vtwv yip too 'lijaou xw xgu Nowt| {76) xa- 
•?CE<rX<5uWV et? ttjv *l£pix&, It** ' ?*TtXiuc *% 



regionem eorum exploralum venerant; el emisit 7% Bxt f,xa<re vattaoxWKwat xt)V X^pav autwv{77), 
viroa qui eos compietaenderent. ut comprebensi Bxal e&tcu^ev SvSp*; to&c ffuXX-r]$ouivoi>c auxouc* 
necarentur. Eos igilur hospitals Rahab snseipieus, 



in solario sub lini stipula occiiltavit. Supcrve- 
nientibus autem liominibtis a rege missis, ac di- 
centibus iViri ad te venerunt term notlrm explura- 
for« ; edue eat , rex enim Ua imperii ; ilia respon- 
ds : thto wri quot quaritit, ingre$ii sunt apud WW, 

M Jos. ii ; Heb. n » 51. 

VARIORUM NOT£L 



Siiw; ov3kXr t 90<vTSc eava^^wOwaiv. 'H o>v (piX-5^evo^ 
'PaA6 elsSe^a^v^ auto^ y !xpu'| ftv B *5 ^^ u*ntpij»<iv, 
dirt <ri]v XtvoxaXaiit\v. 'EKtcrraOlvTtuv & twv itapi 
xou p jctiXfwc xal Xsy^ywov | "Artfp^c -tp^C « ^-] 
0or ol xataexoxot. r^- [7^ i^tf^,] e^T^ft* *^ 



fidem; neqne inlerprelandiim xxtatxpc8e£(n\c> nam 
Aemo dixerit xaraxp£vstv Si& wt>pii' s«d hlc est 
aitlecettens pro consequente, judicium pro suppli- 
cio, ideoqiie xpt6t(an< perinde e*l ac xoXacrQsiaTi;. 
Nibil est frequenlius in Scripliira verbis judico, C 
pro eo fliwd est pleciere^ H judicium pro eo quod est 
mem. Mirar ejus rei memoriam vim doctis illittf 
in uieiiiem »on venisse. Yerleiidum ergo eral : 
Vltm tola r#aw .Jonlant) cirenmjacens iQM tt $ut{ure 
pftias iutttti; non conpagrarei, ut Junius, act 
damnata etset* ut C ielerius. Cler. 

(7i) np6dt\2or nctiicasd As<TxSrr\^ Woll. mal- 
let icp&TjXov ^otfjffotvtog xou Asut:4xou. Hanc lamen 
S. Palris phrasinsrHptoribus Atxtxttftixoiff foinilia- 
rera esse, adeoque non muia nda ni, probat contra 
piipularem snuw Biackwallus in Auct-orib. sacr. 
diMi., ton*, 1, pag. 59 ; quern sequitur I>av. G*tC. 

(73) 2vrB&18o$cr\(; ?itp avrtfi. lla ms. exWotk 
AtJun.cum reliquis ediU. ?4p in margine posito, 
irap* exhibet in icxiu. Id. 

(74) $*4Xw dadc itoQ rijc ib^pac raurrjC' 5ta- 
titaui se vidiaseteStaluriosepbus^M^uilaiumlib.i, 
cap. 12. plurtniaque illius mentio a pud auctores, 
llebr^is, Gnecos, Latinos. Insigne est testimonium - 
S. lrena>i lib. it Contra hmmet, *ap. 51 : Loire- u 
tiquit in confinio uxorem $uam t ttatu&m salts usque 
in iiodiernutn diem. El hi line, capitis : Et cum kite 
fiertnt, uxor remanierat in Sodomis, jam nun caro 
corruptibility sed $lalua satis temper manent t it per 
naturatiaeti qu<v$unt contuetudinis hominis* osten~ 
dens; qucniant et Ecctetti* qua est *al /errfff, *ufr- 
relicta ett in smfiniu lerrw % patient qum tunt /ik- 
mantf ; ft dtuH stupe nuferuntur ab ea membra inte- 
gta. penevtrat itefra *a/«» quod eti ftrmamentum 
fidei. firmans et praxnitttns fitiot ad Patrem ipso- 
ium, Qu* obscuriora vidercntur, nisi iacem pr:e- 
ferrem versus carmiuis inscripti Sodoma, quud in- 
ter opera Terlulliani et Gypriani locum iuvenit : 

Namqut comet eonjux, heu me. mate (mm quoque legit 
Femina non patient, divina ad tnurnlura tali 
Audaee-t QCuIq* nequtdquum tola retbrtit; 
Nee habitura loqui quod viderit, et timul ittic 
Ir (ragilem mutata talent, ttetit ipta tepuicrum, 



Ipsaque imago tibi formam $ine corpote servant 
Durat adhuc etenim nnda statione tub ariaram. 
Nee pluviit dilapsa situ, nee dirttla venth. 
Quin ctiam si quit mulilaverit adi&ua formam r 
Proiiuus ex tesemgge&tu vutnera comptet. 
Bicitur et virent alio jam corpore, texut 
MunificQt totito dispungere tanfuiue mentes. 

Videsis eumdem lrenaeum, cap. ti* ejusdem libh, 
necnon Prudeutii Hamartigeniam versu 740 else- 




Tcovtjp^ «po*tpE«£DK xa\ ui:0(rxpo<?r[c djv p.v^|ii\v. 
Abraham contra , xf olxouuivti (jx^xq TtSejxEco^ xot 
u?caxort<; tSpuxai, ut loquitur Ltasilius in Contlill. 
monastieit. Jun. — Jusepbus lib. J Antiq. 9 ejiisdem 
saeculi cum Clemenle scriptor.ex ^Kiilordin fldeboc 
ipsum testatum facit ; 'iTcipr^xa Sk d&cfty* fot -r&cp v3v 
6tapiv£i. Quamreui lie minus probabileni puieunis, 
raiionem istius diuiurnitatis iiiipendio adniiran- 
dam assignat Teriullianus; scilicet, quod pcrpe- 
luis temporibus reparetur, et ti quis advena fvrmam 
muliturerit, wggestu ex tese vutnera proliriut com- 
piel, iino quod et fuso subinde sanguine, origtnein 
etcladem lateatur. Nee bic aistitur, sed et pi^seu- 
lis ?vi script(>re&{quani recto alii]Udicem)etiani- 
niiui supercsse asserunl vivacem banc, el sno quasi 
sale coiiditani statuam. Fell, At Golomesius n»a 
amaudat ad p. ii)9 Qbtervat. suarum tacrarum. 
Vide et Diss. Joaunis Clerici de stalua sjiiuu, ubi 
bjer fabula de indusirla expenukur. 

(75)4/4 jrurrtr.... i\stoprr\. Uaec tantum bine 
exeerpsit Clemens Alex.. L c. C *ll. 

(76) 'Yx& % lr\<rvu rov vvv A'ai/i}* Sic Wottonian;i 
editiu ex ms* At. ex dtiobus xov unuin omiitunt. Ii>. 

(77) Tr^y %&par abtiar. Edili auxou. Ad iidem 
ms. ail»xo>v resliluil Wolt. Sic etiam legisse Jun. 
palct ex ejus version e ; Retcixit terra rex quod re~ 
gionem eorum exptoraluri venerant; licet in ejus 
editionis text urn ad xcu irrep&crit. Junianam ver« 
siouem arguebat Feltus. \erara ras. leclionein igno* 
nuis. lit. 



*33 



EP15T0LA 1 AD CORINTBIOS. 



154 



xpWij (78)- tfcfijfXtte* [ol We &*}6pe$ o«c CnreTre \ ted confe$iim abierunt et pergunt ; mm oalendeiis 



x$4q jds f [<LXM ra%£]o)c daffMor t koX nopetjor- 
[tcu (79)' oi>%] {/xodeixrOowa ab%oi<; efalrovc 
(80).] Kal elicv izpb; *o£ic 4v6pa<" [rtvA\cnovca 
Ttrtl>c*(*i &"{&i t 5ti \Rdpioq 6 Oe^c] i'jMor napadl- 
tuctr ijiir \ti\r adjjtr ratftrjr, tf yAp $;tf<foc «al 
[rp^J^oc dfi&r ixixever vole; #a[rc*J*c>i>cnr ai>- 
rijr (81), '£Ak o$f rifri|rai] JtaSehe abvip i>ji&c, 
Ctac&catit pe y xal rdr clxor tov xatptiQ pov> 
K.a\ eT«av oitfl' *Ecrai tnSrwc, <t>? iJeUh\cch; iyicy m 

C*fc rtdrrac *"C^C trcic $*Q *& ori^cc <*>*>, *°* 
6uHT<*)6$<rcrtat' Scroc r&P W** 6i>f&$£xrtv ££<*> r*}c 
obclae, dxoAovrrat. K«l npo«9evro aut?) SoSvcu 
OTjftttov (82),5toj>; xpep.4crjj £x tou ofoan atixtjtf x»5x- 



ci8 ill-os. El dixit ad viros: Certo uio $H», fl«<><* 
Dominut Bern tetter iradit witi ttrfc^m fcanc; It- 
wior enim et pator vettri incidit in habitatore* ej#9* 
Quando igitur contigerit tot earn capete* ttttaU 
me ei damum pain's met. Et dixerunt ei : Sk erit t 
quemadmvdum iccuta et nobit. Cum igitur not adeste 
eognofctk , tongregobit omne* iuo* sub tecto tuo f 
et sercabuntur: quotquot enim mvenientnr extrm d*- 
tnwm, peribunt. Et signum ei dare addtderunt', ut 
funiculuin neinpe coccineum appenderel de domo 
sua ; nianifesiuni facientcs , quod per sanguinem 
Doruini fotura esset redeinptio universis CTeden- 
libus et speraniibus in Deum. Yidete, dilecti , 
nun solum fides , sed etiam prophetia in wutiere 



xtvov TcpofiiiXov TOtoOvTs; (83), 5-: Siitou aJjia- B exsiiiit. 

toy (W) tou KupC*>u 3rf-rpci><n; latat tcclae toI^ marsuouusv xa\ ■ lXic(^o*jtftv fe«\ tiv 6s^v. 'Opitc, At*" 

fnjwU oO lAivov icCrac (85), 4U4 itpp^tjtsta £v x|J ywwxI yiyovtv (86), 

VARIORUM NOT-E, 



(78) 'flWd^^j.Ciim Dav. lego f^ediire- 
Jcp£8^ : Wire Mipowdil. GiLL. 

(79) Aai nogmfaiftmx Cout. mallet, xal irou 
nopsv&v^ac, oix otoa, «i ^mo pergant netcio. At hujus 
Bupplemeiiti capax non est ins. lacuna. Simpiicior 
leciioqua bacienusinvaluU. In. 

(80) Oby, vxeBstxvvcwa ai>ro7c ixstrovQ. Ha 
ms. recti; supplevit Cot. Juniana enim Eectio [6&v] 
dTOfetxvuouaa ifvavtiav] contextui et hisloric;e ve- 
rltavt ndnime rcspOHdere ridetur. Id. — [Oi'%\ 
imod6M,yvovca aiftol^ i[x£trov^] Cum variis mo- 
diSqus desideraiilur, siippleri queant; vir doctua 
edtndum curavil, [65bv| uT^Sstxvuouaa autoif 
ifvavrtov.] Vigm ostenden$ ei* contra fiam ; sensu 
pluae diveiso a verbis libri iosue, cap. n, vers. 5, 
ubi Ltabab negat se scire quo homines mill abierint. 
Ostendit quideiu mulier conirariam viam, ted et- 
ptoratorilHis Judaeis, non autein missis a Hieri- 
Cbuntis rege. Liceat aulem bic obiter won ere de 
vitlo etlttiunum S. Hieronymi, in nomine Rahab%r 
Libra de inter pretat'one noiniiiuni Hebraicorum, 
capile de Jesu Nave : Raal, latitude^ vel fames, sive 
impetus. Legendum enim dubio piocui Raab. Cot. — 
Jhrius qco<l bic in arcbetv|ip desideratur, Btudens 
supplere, ediderat , [6RvJ ^TtoSstxviouffa auTot^ 
it vav:£a9,] ei Latine, mam ossendem ei$ contrariam. 
Quod eum CoteieHus animodveileret repugnare 
bistoriae sacrar, quae expMralores. e domo liabab 
lum nonduin exitsse. ^e<i in ea aabuc lacitare do- 
cel, o6y P r( * *^ y » t[xe£vouc] pro i^vavxiavj sub- 
gtituit. wee dubiuut quia ejus correct!© Juiuanssil 
praelerenda tectioui : maxime cum banc ad ^xplo- 
ra tores Josue n quibu§- unis Rahab viam contrariam 
ostendisae uiem-oratur, referri orati*>nis series non 
sinat. Antea etiam forte legendum, xa\ nw tmpzw*- 
tac, o&x oloa, et quo pergant neuio. Coust. 

(81) 3To7c xatotxovcir abrqr. Lect-um ergo Cle- 
menh co i una version IJ 9, cap. u- Josue* quod a 
mult is editioitibus abest* in Uouiplutensi \en> ita 
effertur, %a\ xaxtmrpw* icdvte; ol xamxoimfis tijv 
Ytjv itp" u jiwv, at eodice 740 Bibliotbecas regise hoc 
inodo, xal «T^xafft tcAvts^ ot xa'OTtxouvTSC t^v y^v, 
&r*h itp6?toi?ou upov. Cot. 

(84) Kal xpociQerto avxq dcvrai <n\paior. Hel- 
lenismus, in sat r is littehs passim occurrens, quo 
aiias utitur S. Pater, ut advertit Wott., ideniqueKi- 
gniflcat quod l&oxav £%i aut^ <n]u.sIov. Cotelerii 
versioneui : Et addideruntuteirjnum daret, suggilhu 
Dav. quod hist(*riae divine repugnet ; non enim 
Kabab speculatoribus, sed speculatores Rabab'si- 
giiuiu dederunt, rx Jos. n, 18. Sic igitur ipse, ad 

PATKOt. (in. I. 



sensum quod attinct? interpretatur : Prattereu, -vel 
inmper ei signum dederunt. Recte. At cjusdem erro- 
ris poslulandi eraot Junius ci Fellus, Colelerio 
prxeuntes, apud quos sic lego : Et ut signum daret, 
addiderunu Mic reforniandam esse CoteEerianain 
versionem non acnovit Gout, aliler emendaturus , 
ut alibi passim. Earn ipsi recensuintus, litterae ta- 
sjien inh&rentes. Gall. 

(83) FIpdSriAor xotovrre?, etc. Habet hacc flgura 
etailegoria suffVagalores inultos magiiosque: iusti- 
num in Dialogo, p. 538, Irenicuuii lib. IV, cap, 57; 
Origenem Homil. 5 et 6 in iemm Save* et ad Mat- 
thaei xxvu, 28; Ambrosiuirt/ifcro de So/o?wo»c, tap. 5; 

C etlib.v Defide, cap.4;Hierouyinumepi3l.2; pseudo- 
IJieronymuin ad Maruxiv, ijPaulinuin carm.ite23; 
Aiigusunumin psalm. lxxsvi,4; Prosperuai De pro~ 
niistionibHtelpradictionibuM De i, past ti t cap. 1 i; Ful- 
gentium lib. i De rem$tione peceatomm, cap. Si; 
Theodorilmn qu^st. 3 in Josuam, et ad versuiu 5i 
cap, xi Kpistola: ad Hebrfos. lit nihil dicam de 
auctore operis imperfecli in Maub>euart v touiolfll 
B. Chrysostonii, ad cap, l, vers. 5, quo loci cor- 
rupte legitur tigno rubti eparti pro tigno rubro 
sparii; iiein de Procopio Gazaeo, et aliis quos in 
adversariisnieisuCtatos non inveni. guaui borrende 
coccioum interpretati sinl Gnosiici, cctnerc potes 
apud Epiphaniiuii, in coram Ineresi.cap. 9. Cot. 

(84) Ai& rov al/toroc- Post B. Ciementeni eodem 
trahere tinleum istud observo JustinumM.lienaeum, 
Origenem et alios, quorum noiniua iegere est iu 
Obierv. sacri$ t p. 97. GoLOM, 

(85) Ov p6ror xlcmc, tUM xpocpyteia. In Deo 
Disraelis reposita bducia, ct ab ipso Aperala sains 

ante Domini ad veuluin, in juuitiam atque [idem re- 
putabantur, licet Messis futurus adventus, cum 
tjusaem incariolionia, mortis et resurrection is 
inysleriis minime essent perspecla. Eodem Jure pie • 
r:eque res gest.e per lotara tejis OeCGlioniiajn, pro- 
pbetise loco sunt babil»,Deo eas ita dirigetue, u4 
future redempiionis sulum aduuibrarent. Ita ex 

^Egypto 

(86) npo<pt\tela kr tHrvratxlr&roW* Origenes 
boiniL 3 moi «itata i Sed et itta meretrix, qutv eo* 
stucepit , ex meretrice c/fcUnr jam prophet*. Dicit 
enim : t Sch quia Dominue L'eus tetter trudidit d</- 
Ins terram-fumc. i Videt quomodo ilia qum atiquando' 
erat meretrix, et itnpia et itnmunda* nunc jam "<Spi- 
ritu sancto repleta est; et de prtsteritis quidem cqh- 
fiietur, de prasentibus vero credit^ propheiat autem 
ct pramuntiat dejuturis. Got. 



S3 



S. CLEMENTIS I ROM. PONT. OPERA GENtiNA. 
CAPUT XIII. A KE*AAAIUN IP. 



2S3 



Humiles itaque simus, fratres, deponents omncm 
arrogamiam, et fasiuin, el amentia m t el iras; at- 
que faciarous quod scriptum est : dicit enim Spiri- 
tus sancliift; Nongtorietur sapiens in sapientia sua f 
negue forth in forlitudine iua, neque dm* in dimiite 
suit; ted qui gloriatur, tnPmhfy gtorietur, qua?- 
rendo ilium , et faciendo judicium ac justiliam Tl : 
prsecipue meniores sermonum Domini Jcsu, quos 
loculus est docens inansueiudinem el aequanimita- 
tern. Sic enim dixit: Estate niiser'uordes y tit rmH&* 
cordiam eonsequarnini; dimittile, ut dimittatur to- 
hit; ticut [acUit* iia tobufiet; sicut datis, ita da- 
bitur vokis; stent judicaiis, ita jud'uabimini; sUut 
indulgetis, iia vobii indulgebitur; qua memura 



Ttt7retVO<ppOV*j(Jti)LUV OUV, dfeXcpOl, flt7C08^Ji.£VOl 1x3- 

«jffv &Xa£ovs£av» xa\ tvtpov, xal d^posuvrjv, xal 
Apf it • xal nodj'auqAev tb veypajxpivov. Aiyet fkp xb 
IIveujmi xi &Ytov Mfy xavyjkrQw 6 copdc tr rfj 
fTccptq. airovf fitfSi d Uryvpb<; tr rfj hr^dl <*&*ov , 
pi\£k 6 siXvbctoq kr r<J> stAotiztp abzcv ■ dtXX fy 6 
%av%&jisro<: (87), ir Kvpiip xuvyjiedty (88), rov 
ixQtreir attir* xal xci&lr xptjut xal dixaiouirr-* 
[r\r (89)*] (Jtd&ttrca jiepvriuivoi A X^y wv to ^ 
Kupfow lijwu, oOs &Ml\9t oi&tax[<i>v] £me£xeiav 
xal [iaxpo6i**itav- [Gu]*cto; yip elirev ■ 'EJsetze Ira 
£Jte7\[&7i]r£, djplere Ira q>pe&§ £/av d>[$\ ncieTre % 
cvzbj Xovqd^\aetat £[/«V*] ^>c $£8cze 9 cvv<*> So9i\- 
cetau -i)\juy] &c xptrsTE, cEnu xptdr\(Tetai \piiir* 



mensurabitur tobti 80 . Hoc praeceplo B &<;] aanjcrrwJecrte, ctfraic xpr\[az£vQ%]vt>rat, tyTv 

<p fi&Tp<i> fte\zpetze^] £r itbtip pGT$rr$r\psxat fifth** 
[Tautri x]|j EVtoXfJ xal to?; TCOpaY*fiX[jxadt] tot/tot* 
oxripEffwjAev (90) £civ[tqvs] t& iropsOe^at &wrptfov$ 
[f|{*]3k toTc (01) Ayiowpeiriffi ld-foi< au|xou,] xa- 



mefufum, me a 

eihi.s mandatis gtablliamus nos ip&os» ut in obe- 
dientia sancloruin *!oquiorum ejus ambulemus, 
humiliter de nobis seniientes. Ait enim sancius 
aermo : Super quern respkiam* nisi super mansue- 
tum et quietum, et trementem termonet fneo&* x l 



tir* [imySM&u, &*£ f| ixi tdv npair xal [H<rv)xtor (92) xal zpkpm-td fwv t& Adfai i 



CAPUT XIV. 

JusLum ergo ac pium est, viri fratres, Pco polius 
obedientes nos es&e t quam sequi eos qui in super- 
bia et sediiione duces fuerunt abominandiaaamula- 
Honts. DetriTnenlum enim non leve, imo tcr« 
grande perkulurn sustinebimus, si pr^cipiianier 

'•Jer.w, 25,44; I Cor. i, 31 ; II Cor. I, 17. 



KE^AAAldN W* 

[A£]xauovo5v(95-9i) xalo7tov,£v$p£f dSsXcpo^, 0r^- 

fovefa xal dxaxotirrada -x-jaapou &jb&& *PX 1 1* 
yofrj i|axo^oy8e?v. BXd^v y*p*>y ^l]v tuxout«v (93), 
u,cQXov Sk x^vSuvov vTcotcro^v pi^yav, liv ^i^oxlvSi>* 



■• Luc. Ti t 56-58. " Isa. lxvi, 8. 
YARIORUM NOTiE. 



j£ R ypto popiili Israelitici eiitns, transitus per mare C ftxaeocriJrtjr. Legebat eliam bc$\ttcr Lucifer, ver- 
Riibrum, seipenti* aenei eievatio, ut innumera alia tit eijim inqutrere, lib. n p_ro S._ Allianasio paiilo 

* u " ' post initium. Item xal stoteer xpT^a xal Stxaiocv- 

>*7jr reperies in Auliochi bomilia 45. Cot. 

(00) TcuTCtc crriplcrujisr. Ha Wo It. ex ms, JEditi 
vero, omisso Touxotc, exliibenl trr^p-E^optev. Gall. 

(91) 'YttT\K6Qvs ?)/^«c ro '?« ^ un - ac editi, .... 



praeleream, ad Messise tempora perlimusse constat 
Sed pra5 aliis, peculiari quodam jure, hsec servalae 
vita, quasi paschalis tessera, et in purpura san- 
guinis redempti pignus prophetiaBeiogium meruisse 
videbantur; siquiciem in lege Mosaica perpetuus 
fcre usus symboli illius^ nimirum, coccini, in om- 
nibus cuiuscunque generis piatmentis el lustralio- 
nibus. ItaEp. ad Hebr. is, 19, cum univergus po-v 



[&i\] xoEs : contra fifJem cod. ms. qui, teste Wol- 
tono. exbibet uirrjxoov? ... asxots. Legit quo(|»e 
Mill, ... aoroij; sicqne lacunam supplevit, [c*6-| 
aaxol; : salts infelici conjectura. Wall, igilur nihil 
haesitans ita biatuin complel : [r^zc tol<. Da?. 



pulus accepia lege lustrari deberel, Moses dir.itur, 

aecepisse sanguinem viiulorum et kircorum cum aqua 

et tana coccinea ethyssopo, ivsum quoque librum et vero f [&v*r]ac to";-. Ltram harum.leclionein seligas, 

amnempoputum aspersme. Idem inleprosi pwrilica- per me licet. Juniana sane ac Miliiana rejicjend* 

tione factum Levir. xiv,49.1nioveroexTlialinudedi- videnuir. Id. 

scimuscod. loma, wji\diern CAippwrimtaTCD (qui, (92) 'ExlzdyxfaZvxaiHa&xtor. Nunc LXX : irA 

si fluis alius, expiationis per Domini sanguinem obli- *6v ra«stvkv xal ^aux«>v t quo modo a multis lectum 

k -.» «^„ n £. A AtaMm ^» «wk/;«rt*m olim. CiementinJe iectioni farent Athanasius in Do- 

nend£ lypum gessit), non sine HHTO "W ^hngua ^ ^ cursum ^ ProcJng ift sanclam qilinlam fcriam# 

geufilococcw^telebralum. ImosiGemaraeejusdem D Tbeodorus Sludita serin. Caiechet. 90. Pseliusci- 
libri, et Ubro luchasin fides, exinde ettam demagnse laUls in c a t C na in Psatmos et Chrvsostomus horn. 
islius solemhitalis successu iudiciam ferebatuc ; si 
enim expiatiorite peracla essel, coccus albediueni 
induebal paSa nnTTt W ]wS tfrtf suisque nivibus 
Hiinileiu r«conci!iat» genii s innoeenliam spopondis- 
■e ferlur. Fell. — Cf. Tlialmud, Rosch-hmsctutna fol. 
31 verso ; loma, tol 39 verso el fol. 67 recto. Draco. 
(87) "AXT fi 6 xavx&l&roc,. Particulam^ f quam 
Job. et edili omiltunt prater Lnndin.,reslituii ex 
rns. Woll. eamqiie exhibent LXX ad Jer. ix, ai. 
Gul. 






(88i % Er KvpliA xavy&cdu. Ita quidem D. Pau- 
si Cor. i, 31 ;U\i»17. Verum aliter Jerem. ix, 23, 
u Clemens, al. Gvprianus, alii. Colou- 



(89) rov teGi rfi '*' o£r^r, xai jroifiFv »p?/ia xal 



9 in toesiwi, exposilione in psal. cxxxl ct cxlii. 
Sermoue de Cbristi precibus, et horn. 45et(>G 
in Matihtvum ; qui la men boniil. SS in Genesim 
utrumqueconjungit sic : tnX t6v icp3ov, xa\ ^jy^tov, 
xa: za-zmWyj ; el liojnil. 41 in Maithaium hsbel, £r,l 
xiv TtpSov xal faxetv6v. Cot. 

(95-94) A('xaeo>* ct»r. In PanrfecfeNiconisMonachi 
X<5y(i> iti% cod, Reg. 2418, 2423, 2424 : KXf)|AE.vxo; 
Tci'jjwjf. Atxcitov ojv xal 5$tov, etc., u« *«pra ittiflf 
testimonia wteruniy col. 43. Connectit verba Cle- 
mentis Epislola i, cap. hoc et sequenli et 4&, item 
Kpisiola ii, cap. 3. Idem. 

(93) Tip rvyovcar. Editi omiltunt articuluna 
t^v, quern Won. tl ms. restituil. Gall, 



B5-7 EPISTOLA 1 AD CORINTHIOS, 238 

VMf imSSuAv lnvtofcf tof( OeX^aat tuJv 4v8pit>-rcwv, A no* tradldcrlmus volui.talibus homlnura , qui ad 



ofavit ft^axovrCCoucrtv (96) tic Iptv wtl ariastc, tl$ 

jttfl*a6':olf(97)xxT4*ri]V8itfttiavxv{avxa\Y^uxutrjTa 
*9U7ioi^iTayTo$4)E*fo nypaircai f$p % XpT}trrcllcGr- 
ra* cl«}rcp*£ PKt ixaxct Si i>xvXet^B^aorrcu 
tk % a$r?jc (98)' o^ AS xaparofiovYTse -kkloXe&psv- 
{fyvcrzat (S3) d#* afrrijo Koft tkJXiv Xiyet * FWcr 
(400) dcetf?} $xepv1ro&f**ror f xai alxepdftEror ({) 
&C tAc xitipcvc rvv At6drcv ' xai xaprjAdcr, xai 
Hob oin fy\ nal ^sfijiTjcra r£v rdrco*' afczou, xai 

£r< &rr3r £y-*arcU£^a (2) <krOp&xq> elpnrtxy, 

KE$ AAAIOJJ IF. 
ToCvuv (5) xoXXt|M»p*v tot? px?' *6«*eJ«< elp^- 
Vtdovinv, xa\ urf) xo!f faO' i«oxp(ffuoc (JovXouivot^ 
(4) t!pf[VT|Vrf Aiytt ydp tou * OCroc d -ta&C *"0'C g*£ 
jUcir p* ttpiJL % t\ 6i xapSia aixixr x6/>#<m> dnrrcr- 
tirfa? fycv- K<A iriftiv Z$ <frdfmu cfbvStr ein 
Aojovcrar (5), r j} £i xapSlf abruyr (6) *arrjpa*rro. 

** Pror. n fc Si, Si see. UUL •« Pfial. xxxvi, 9. 



contemioiwm et seditiones colli'mani, ut nos ab eo 
quod recie habet ahalienent. Bcnigni erga ipso* 
8imu8 secundum misericordiam, el dul&dinem 
Creator is nostrl. Scriptum est enira : Benigni eruni 
kabxtaloTM terra ; et innocentes remanebunt in 
ea " ; iniqui vero exlerminabuntur ab itta**. Et rur- 
»us dicit : Vidi impium iuperezaUalum et clcwium 
ticut cedro* Libani : et trantivi et tcce ngn ernt; 
et quaiim locum itffH*, et non intent. Cuttodi inno- 
cenitatn t et vide wquiiatem; quouiani tunt i ^tquia 
hotaini pacifico 



•* 



n 



CAPUT XV. 
Adhsercamtis ergo its qui cum pieiale paccm 
coluTit, el non iis qui cum simul&tionft pacem vo- 
lunt. Dicit enim alicubi : Popnl%$ hie tabiit me ho* 
norat; cor autem eorum longt abett a »ie". Et i*&- 
mm ; Ore $uo benedicebent; corde zero $uo mal*~ 
dictbanl M . RuT&u«i|ue ait : Dilexeruni eutn ore rtw>, 

,•* Ibid. W-57. " Isa. ixrx, 15. "Psal. vxt, K t 



VARIORUM NOT M. 



(96) Olnrsc i^axorrlCovctr. Dominus BoisLus 

deesse aiifluid puiat, el vocem Xfcvjz, aut ^uat«, 
suppleri dcbcre« Ego malim, sine ulla adiiitione, 
i^axovcoatv legere, atque in veraione nostra a nobis 
veddiiuro est : ul vero semus plenior et rotundior 
$xl f non recuso TJt; •("k&vaaq addere, si quis ita ve- 
liti ci phrasi quidem elegantissima, qua'Ubanius 
Epistolaad B^silium ulitur ^EltatCra yy&mrfi ipytni- 
^Of, xl$ &v eff]^ au-T^ dxov&v; Sic enistola ad Sallu* 
stium nondum edita, Xdpa ixoviv dicit, f^Tj yip dv- 
tfftauivto'y tivnic w^ci^ file t6'cax^ tL> » YP^"P WV * xft - 
vcayxcav sic Ps,almi3la r linguam iinproborum » qui 
iniquilalem et doios machinamur, gup&v t.xovTj^- 
yavvvocai. Quibus \ero iSaxovxiCew magis placet, 
ad cxpWndiiin sensuin adderc po&sunt, xl{ yMucr- 
oa; vel xaE; yXcbaaai;- lingua enim conviciantium 
ot pravorum lionnuuin, £o)i$ isTt tt-rpuTxou^a, 
et t6$ov ^sv$£^i ul loqvilur Jereniia$*cap. ix T vers. 
Set 8, quam Salomon m Proverbiis (xixaipav ap- 
Dellat. et Jobus jjidxftYa. Uud-e Naxian^enus, epist. 
s9U quae in ma. codice bibliothtcaj Bodleian*, non 
TiiuoUieo, ut in itupressis, sed Sugirio sopbistse, 
lliacribilur : K«xaQe<i8d ico-ce ti OffXa, xa\ xij ff^cv- 

xaV diXX^Xuiv pdXXete, xa\ tttpcucrxETE, et Niccpho- 
rus C&llistus, lib. viil* cap. 11 de A nana uteresi , 
et schismale in Eccie&ia lum orto, verba faciens : 
06 ydp 4XX<5yXo>3aot Talc -txxl7jcr(atc iitscFtpitEuov, 
AXX* fijioifacTot xai iudcpuAOB xat 1 iXX^Xwv diTrXtJovTo, 
TaT; yXu>9?atf« ola o^pctat, xpt'^sNoc. Juh, 

(97) 3^7jcrTrt;crcttf«^a aftrofc* Pro aOxot; al. ma- 
lum aXX^Xoc^. A I, CamoT^ : qu» sane vox interdtun 
usurpaturpro iXX-fiXoi;. Siciloloas. ni t 1J; x a P ( C^ 
puvot £autot{. Al lectio ins. Vetinenda videtur, si 
referalur ad acbismaticos, de quibus paulo supe- 
riui : ?«?< iv dsAafovsia, x. ?. X M qui utique seiisus 
comextui hujug capitis aptiug cohsrere videtur. 
Sin atiter sentias, ne tunc quidem mmanda ieckio : 
&&pe namque utilur S. Pa|er bis vocabus, auzoli , 
a0touc> proiXX^Xot;, dXHjXouc. ul infra iiotatum ad 
Epi^i. 2, cap. 4. Gall. 

{9%) Xpr\&TQl icorzeu oix/Jr.qpec Plc« Stcaxot 6i 
fb^cAstpd^crovtm te* aur?jc. Hsec ergo vere sunt 
LXX. Sen uui. Cot. 

{99) 'EfydsdpBvdtYaoYrat* Junius et edili ad 
uninn ouwe* tegunt ^oXoBpsuOf^nvtit. At ms. £§o- 
i*8p«y0^5ovTai, turn hie, lum perpeiuo apud J-X5t. 



Sic et AXeepeuw, iX£Q0«u9t<, ^XtSpevct^ j el igo)u> 
fipsiiw, etc. Utuntur 6k6p£.uo lum Eustalhiug, turn 
Suidas; adeo ut antiquior esse videatur et accura* 
tiorscribendi ratio per t ; deriratiu eniin dXcOpcOw 
•o^vl«6!poCtQUod semper scribitur curat. Won. Gill. 
— Quod hie de LXX asseHturmanifestusess error, 
Etenim apud seniorea illos perpeiuo leginiUs too* 
6p£&j), i^oXoSpsOo). Sic etiatn fiXtSOosuci;, i^oX6- 
C Opeyjxa (utruuiaue $.iza% Xeyijitvov, Jo«. xvn, 43 ; 
et / Reg. xv, 21), ^oX^dpeuji^, Suidas vero in 
Lexico altum de bis ambobus verbis tenet siten- 
tiuin. Nihil dicere possum fle Eirstaihio quem non 
kabeo prx manibus. Dhacb, 

(100) £1061% x. t. X. Haec et sequenlka usque ad 
ioitiuu) cap. 16, paucis mutatis, recltat Clemeua 
Alex. iJrpw^*, lib. TV, cap. 5, pay* 577. Gall. 

(1) Aixefldjieror. Edili «Sp4u.ivov. At m?. odm- 
pdfwvov.'lNeqMe suspic^ri quis potest, quin bic" le- 

Eendum sit loratpitievov, uiapud LXX. Gum enim in 
oc ms. c et Ai.sspissime inter sc pcrmntenlur, 
ulraque turn vocali turn diphihntigo snis locte re- 
slim la", at7Cip6jx£vov evadit £TTatpdu.svov. Wolt. In. 

(i) 'ErxatdAetpi/ta. Memoriam intelltgit Eutby- 
mius, qua duplici modo conservator, Vel per pro- 
tein, vel per bona opera ; ingeniosissime vero For- 
randus locum hunc Ha r.apo.yp$.^ti : Evil Utrtpu* 
auo insonti ho mini mercf* congruent rependeiur* 
q Uterque ad Hymnographi men'leiii. Colon. 

(3) Tolyvr t x. t. X. Hac quoque Nicon in Pan- 
dect. ,mi modo nntatum, cap, 14. Call. 

(4) BovAcjiiYOLG. Al. XaXou[xivotc t al. (SouXsugjju!- 
vot.;. At, aniabo 10, cur demiiin ms. lectio sollici- 
tanda? An non satis dare insinuat S. Pater et ani- 
mi perversi senlentiain et verba doiosafln. 

(5) EiJlofovcar, Hanc ms. leclionein recti fle 
habere Mill, perspexii t tenia scilicet ptura-lis Do- 
rica. Clem. AUsx. lOXoyoufft, Edili vero cum LXX 
eiXoyo-jv. Millie acccdo ; eamque lectionem con- 
flruiocx LXX, Psalm, vj 10 : Tafj yhinmtg afttwv 
i&xXiouw. Qui sane locus, Oorica iiemdi^lecfoex- 

[tressus, mihi videtur huic Clementino quarn simil* 
imu5. id non adverteiia Wott, minus rectecenauit, 
hie forie legenduin euX6yT]3rav : hsec enim tempo- 
rum inversio psalnii a Clemente recitati sentenliani 
immirtat. Id, 

(tt) W$8km0tutjfa&pJ%Qeem ctCtwv, quae deesl 
editis, rcstiiuii Won. ex ms. la. 



*9 



S- CIEMENTIS I 110M. PONT. OPERA GEISUINA. 



HO 



t\ lingua sua rocitfifi sunt ei : cor anient ipsorunt A Ka\ fl&XtV X£yu- % Hfini^crar ubzdr to* tfrdjiauab* 



non «*«! r«Mm c«m eo; *« Jfdefe* /ia6ili ivnl'fl 

fe*farnento ejus 91 . Mum fiant labia dolo&a**. [Dis- 
perdat Dominus unherta labia dolosa, et] linguarrt 
magnil&quam, qui dixerunt : Linguam nostram ma- 
gnificemus; fabia nostra apud notfiuii; quit nosier 
Dominm est? Propter miseriam inopum 9 et gemitum 
pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus : ponam in 



rwr, xal t\j fJdiercrn/ aftr&r 6$$&<rarro avrbr f $ di 
xapSia ai>tu>rci)% evdela i*$r , avz<Dv % <>$b& &xicv&- 
6t\car er rjj BtO$$Gft afbtov. "A Jala *ftrt0fW (7-8) 
zA ytilT\ ta ifJlta, fMoccar nerdXcfififiporat 

lip? (9), zh %sLXr\ t)/4&>" zap* •/^ilr kczty, zlcfot&v 
K&ft6<; kaztr; dxd r% raMuxteplac-ySnr srta%S/r% 
xal axb zov trveray^cv r&r xer^zior t rvr ara- 



salute, fiduciatiler agam in eo •*. 

ar^ccpat, Aijti. K%*0£' eicopat kr tfttfqplp, xa£fo\<Tid*ropuu er avzfy. 

CAPUT XVI. KE*AAAl(Ji\ ICT- 

Christus enim eoruru est qui humiliier Oe se TaTCstvo^poMoovxwv y<4p Itov GXpta-xo;, ouximu- 
sentiunt, now eorum qui supra ovile ejug eflerunt pojjiv*i>v fcirl tb toijiviov. aCtoO. To <rxt|Titpov (W) 
sese. Sceplrum niajeslalis Dei, Dominus noster xt£ ps-yaXwauviic tou ©sou, 6 Kuptoc tjia&v Xpwxif 
Christus Jesus, nonvenil in jactanlia arroganiice lljious, oux? ( X6ev iv x^^aXa^ove^, oWfc &7tsp- 
tieque superbne, etiarosi polens sil; sed in liumili- B Tj<pav(ac, xahcep 5uvA(ifivoc* dXX4 taiteivofpovuv, 
lat\ qtiemadmodum Spirilus sanctus de Ipso lo- xaBiuf xa Efvey^a xo Sftov rapl ateou sXAXtirev. 



rnliis €5^. Ail quippe : Domine* quit credidit cu- 
ditni nostra? ei bmchium Dontiiii cui revelatum e$l t 
Aimuntuivimus quasi parvulum in conspeclu ejus: 
sicut radix in terra suienii ; quoniam non e*t specte$ 
ei t neqae gloria : 4f tjid'unui eum t et non habebat 
weciem neque decorem ; ted tpecia ejus mhonorata, 
deficient free specie kominum. ttomo in plaga el d*- 

" Psal. in , 19. •• $m. xi , 4-6. 

VARIORLH NOT^l. 



$i]<jl yap' Kvpte, ziq kxlo'tevce rjj Axo$ ^/«Sr; 
xal 6 fipa%tw Kvplov zin AxexaMpdri ; drvtyvsi- 
JLajier irarzloY abtov c&c xaiSlor* <b^ piftt ir ffi ff#* 
^fckrft- STt-oixlcTtretSo^abrtp, ov$£&6£w xalettio- 
liErabtdr>xdi o^x sixer eWoc 9 oi>£6 xaXXoQ 9 d\XX/t 
rb&l6ocaizov&zijM)r 9 &xAeiXGrjtap& tdtldoc; riar 
a\r6p&xvr (4 1). 'ty&puxocir xA-nxft &r xal x6ro} t 



W Psal. lsivii, 56,37. 



(7-g) 'AXaJia fsrrid^rta, x. t. X. Ediliomnes, 
prater LoiuliiifcnaeiM, aili pr« 4XdtXa, quod tamen 
trxhibent loin cod. ins. turn Clem. Alex. At locus 
isle muiilus apud utnimque Clemeniem, ita resti- 
luenilus : "AXaXa ycvijO^cw t:4 X l ^i % & &5Xw [xal 
i^oXeGp&uaat KvptG^ Trivta ti j^kiXtJ ti &£Xca, xa\ ] 
y>stv7sav pyaXo^ptj^ovc. llinc eiiini itiatos isle ma- 
invil, quod iibrarius a priore oti.n oculos suos ad 
YX^ao-av post alierum oiln. converterit. Id<me Jam 
antea nbonucrunl Potlerus ad Ctem. Alex. Erp<oji., 
lib. iv, cap, 6, pag. i>"*8, et Won, adGALL. h.l. 
'AXid T-e^^^rt). Clemens Alexaiidrinu!* legit 
&XaXa, el quiden recle; locus a Litem hie eondatus 
eat ex vers. i9 psalmi xxx juxla compuLalionem 
Gr^corum, elversu 4 psal. \\ et eis qui seqtiuii- 
iur. In leslimoniis Scnpturarura cittndis, sulerane 
esse Pairibiis, ex variis locis unum corpus eQieere , 
supra notavimus. Curauteiu in imperativo yevrfii^oi 
ct nou Y evi 3^^ &cril>atur, audialurBusilius ad 
illud psalm. xliv :Ha\ xaxEuo$ou t xal paaikui. RK] 
Sxvtjitw 8k t)(Jtdc tb Tcpo^taxttxa*; X^yctrQa^ to, ttat- 
mH>&ov t 5ti xijv au"vi^8etav *ct|^ Tpacprij, otSxta^: &&\ 
a7T)(WTi4owcrTj€ ti eOxxtxa- xerrj^rwrap tbdijtoutd 
irov,dvT\tou 7£v?j5e^Ti,xa\ AJWrcJi)pacr«Jfc/a crov, 
dtvTL xou 0(9??,€i Cyriilus ad illud psal. Liv:*EX8£t6> 
5*j Sivaxo; ire' adxou;, ut el in Calena nostra , non 
tantuin tixtixa, sed npa£|fytix& eiiam in Scrinluris 

ci npoWwixi rcpocrxaxTtxw Xpi^rtp irpotfi^pstTSai.* 
xal fevxccuOa toivuv to,e.t^r&> tfdraroc, xalti T xara- 
^ijrwcrar* dvtlxou Cv?a;ff6ca*»xal#ara#j , |crt>rrat, Ef- 
p^xai. Jum. 

(9) Afcrctl^Kw^cr. Dav. leg. ftsyaXuvouiJisv, ut 
babeut LaX psalm. %i % S. Ejus conjeclura cpnflr- 
matur ex€letn.AIei;. qui et ipse sic legit I. c. Gall. 

(ID) Tt <rxi}xrpor r^c jisraJtMxrijrric zov Seov 6 
Kipto^'^fu^rXfco'zb^ 'Jijowc. Apposite Procopius 
ad Exodi caput iv initio ; Dicitur i,firi$iu$ bacillus^ 
quod omnes ab ip$o $ustinemur el cvn/irmamur. Ser- 
Mone Hamque Domini eonfirmati et conxolidati sunt 
meti. F&lcit quoque sertno Utl ju$to$. Ei per Filium 



!mati bacnium poftamnr ad Patrem. Ait enim : 
tompellam site cvgam ip$os sub baeulatn meum. Ba- 

q cuius, she tirga % regni sytnboium est. Imperattiqui- 
ttetn per Filium omnibus Deus Pater. Ad hunc inquit 
David : Virga txta et baculus mus consotata sunt 
we. Hac est virga qU& progeminat ex radice Jesse. 
Uwc est v&gaAaroms florida* etr. Cot. — T6 cwj- 
xxpor. iittronymus in lii cap, fsaia; hunc locum 
laudat, in supra inter velerum leslimonia de Cle- 
nieute et ejus script'is. a nohis nolatum est. Dera- 
tiong nuteni primi adventus Chrisliin liuinititaic el 
clemeatia, addatur ex Epistoia ad Diognetum, Jus« 
tins Marlyris locus : To&tov ?:p&c aCxo-jc 4ff£ffretX£v t 
ipi Ye &> 4v6pw7rov &v w^AoytwEtxo, km xopavv($c B 
x«\ (pJC^, xal xoixfltirX^ec ; oij^evouv, dtX^* fev £wte«- 
xsEgt xal TcpaOxrtxt, etc., et de duplici babilti etdu- 
pliei advenluChristi legatur Teriullianus, capile ul- 
timo Contra ludaos Jln. — Respicit ps. xliv, 7: 
•| 4 d€5o5 e060xTixa;fj f5465o^ **K pcutXeEa^ 90v, quem 
locum adducit Auctor ad lleb. I, 8 ad divinas 
Christ! prerogatives stabilienduni, uiio etiam pro- 
lalo concludit Justinus H. adversus Tryphonein 8rs 

D xal 'npocrxvvT)T6( £?u xal €>e6^, xal Xptarx^;, Et qui- 
dern eo felicius adducitur hie locus ad relundeu* 
dam Jhidxorum pertinaciam, qnod ad Measiam per- 
linere vei ipsi fatenlurRabbini; scilicet, Thargum, 
Kimchi, Aben Ezra, el Sat* i arc hi. Certe CJiristus 
Dei seeptrtun, quod poientia? symbo!um t reclissime 
dicitur, siquidem per eum omnia facta stmt qu& 
sunt facta, Joan, i, et ut ait auctor ad lleb. f xoi;^ 
atuiva; iTOirjaev. Male ergo vapulat auctor noster v 
apud Photium, quod Christum 4§ovopLaCii>v o&6fc x4c 
OsoTrpeueTj, xal utj^Xox^pa; mpl txbxov &frjxs cf<o* 
.vd^. Fell, 

(II) 'ExAeuzcr xapa rd eldc? ra>r drdf&zw. 
Aliter, fexXstitov irapi touc uio^c wv dtv6pa>7«i>v. El f 
^xXefitov rcccpa r:iv*:a; xovc ivBptoTtouf. Deficient 
citra (Hi os hominum, Ct deficient citra omnes homi- 
nes, inquit TeiiuJIianus cap. 14 libri adurtut Jk- 
dtves, ac liKnuoRira Marcfonem cap. 17. Apu4 
GregoriumNysscnum,toino ll.iu testimoniis adver- 



2« KWSTOLA I AD CGRINTHIOS. Wl 

malMux; yipur paXaxtur' ftt dntcrpaxrai td A tore patitus, et kwtm ferre infirmilatem ; qui* 

3ZpdGu>zor ai'Tcv % i)zipdcdri xal citx kAoyicfhi. 
Ohvoq xd<; dpaprta^ ij/wiv yipst, xal si&pl i\pc#v 
<5&vrarcu 7 xal tytei? iJlojccrdpsda avxdr elrai ir 



kovv, xal kv &ti|ifg* xal tv xaxtlKfet' aOrdc £s 
kzpavpazlvdr\ Cib zfy dpapzia? iip&r, xal pepa- 
ddxterat did rU$ drepta? iip&r* FkuSeta el- 
P'frrjc r}p<or ta K ai>z6r • ztj> p&Ac&i aizov iipe?c 
Id&ripsr. Ildrxsq <hc- np6€aza kxJ.aH\Qr\per • <Sr- 
dpunoctri <J££ a&rcv ixAarfiOrf xulKtipioc xap- 
iddjxer avzdr itxip zmr dpapztGyr fyiwr, xax av- 
r<5c CUt-xd xexaxwadai cix drcCjei zd cxdpa. 'Q? 
xptiearor ferl cparhr ffz&n, xal <i>c dprie; &rar- 
tioT rev xelparzot; ^wrof, ovztaq oix dvotfet zb 
czdpa abttfo. 'Er z$ ranetrwfec <r\ xptcce; abzov 



QVtrsa est facie* ejus^fospecta, et non reputata. hU 
peceata nostra portat, et pro ndbit dolel; el not ft- 
putfmmut eum esse m iabore, el in plaga, et in a/fli- 
cihne : ipu auiem vulneratus est propter peccaia 
nostra^ et infirmatus est propter iniquities nostras. 
Discipiina pacts nostras super turn : livore- ejus not 
sanati sumus.Omnes quasi oves erravimu* : homo in 
via sua erravit : et Domiuus tradidil turn propter 
peccaia nostra; et ipse propter affictionem non ape* 
rit os. Sicut avis ad victimam ductus est, el sirut 
agnus coram tondente mutut, tic non aperit os t*um. 
In humiiitate judicium «/«« sublatum est : generation 
nem ejus quit enarrabitf Quia toltilur de terra vita- 
ejus; nb iniqnUaitbus populi met venit ad mortem* 



iipdi}' t$r rerear aijvov tic dnrrAveTat ; Cn al- ■* Et dabo malos pro sepvttura ejus, et dfoites pro 



per at dxd ttJc He tf Cut} ainov, And x&r 
drapuir zcv Aucv pov f^xei el? daratar (12). Kal 
tidxru) zovq nor7ip(rb^c\rrlr7i^Taipri^a{fV0Vt XoltOVQ 
xJovdovc Arzl zcv dardzov aitzov* &ci drop lav 
eux ijtuii}crer t citBi stipiBri dSAof kv tip crtdpazi 
atirov' xal KtiptvQ fioibterai xadaplaai aitzdr 
tt}c *«*»?r^C (* 3)- % Ear <5c5ra* (14) nepl dpapzla^ 
A foxh ty*«>r ffszat ankppa paxpi6tor. Kal Kv~ 
.piCQ jSo&Jstoh dpeJelr dxo zcv xdrvv tffc jfaxUs 
ahzov, dsi^ai aift^ pwc, xal rt.ldcai rfi tfwe'erst, 
CtKumccu Slxatcr si dov.i&jorra ncXJlcTr xal 
zd<:dpapzlu<: abxwrovbxdt: drotmt. Aid xovxo at)- 
rd? xATipoYcp-Jtcrst TzoXtob^ xal xinr lazvpSr ps- 
put cxvAa* drd* tar xapedd&q st? Odrazar 1) 



morte ilttui ; quia iniqitilatem non [ecit t neque doiut 
inventus ett in ore ejut:et Dominut vult mundare 
cum ptaga. Si dates fuerit pro peccato y anhna vetlr* 
videbit semen longmvum. Ei Dominus vult auferre de 
dolore anitnatn ejus, ostendere ei tucem, et formare 
intellujeiuia, ju sti fie are jus turn bene serviente/n mul- 
lis ; et peccaia coram ipse portabil. Propterea ipsepossi* 
debit muitos % et forliumditidettpvlia : pro eo quod ira- 
ditzest ad mortem anima ejus t et in iniquis reputetut 
est: etipiepecratamullorumlulitiCt propter inujuuates 
torum traditusest**. Et rursus ipse (licit : Ego aniens 
turn ve* mis, et non homo; opprobrium hominum et 
ubjeetio piebis. Omnes qui conspiciebani mc t tub* 
sannaverunt rne t iocuti sunt labiit, rnovcrunt capuL 



quomarn vult cum* 1 . Videtis viri dil-ccti r quod 
exemplar nobis datum sit; nam si Dominus adeo 
humiliter se gessit, quid facieinug nos v qui tab 
jugum gratia; ejus per tpsum veninnis? 



j/ryxii nvtcv, xal to"iq dvd/ivt? (15) teojtcr&rf xal c Spermvit in Dommum t eruat eum 9 salvum facial eum 

ai/tdc 4papxtac xoJJcor drrjr»r«*»"i xal dUs ta% 

dpapxtaQ ai)z5nr stapei<5(h\. Kal irdXtv aflrfc ty\- 

oiv 'Eft* 64 clpt vx&Aqt:, xal oix drepuxc^ 

ErsiSoc; ArdpdiXiar^ xal i^ovff£vTi(za Auov, ndrxeq 

ol deuipevvte'? pe, k&pvxzAptcdr pe , iJdJl^car ix %EUe<rir, ixlrrfcay xe<paA%r. "HJlxiO-er feff 

Ki)pior t flvtrdadu ai)r6r 9 cwrdrt* abtdr , izt OtXet abzdr. 'Op^e, SvSps? ^anr^oX , xic 6 dm- 

Xpi\kyhl 6 Se&^voc Hjtlv tl ydp 6 KOpio; outo* ei«wivo^vii«v v t E TOt^opev -h^lc ol fob tov Cu- 

lr*» % X*P«W a^TOS ft' Vfirou (16) f&fems (17); 

KE*AAA!ON 12% CAPUT, XVII. 

Utpipai YWiijtsfta x4xe(vo) V o?x;vs; ^ Bfapa- " Imitatorcs e*iam Straus eortim , qui in peltibut 

•* Isa. liii, i e t seq. * l Psal, XXi, 7-9. " Clemens Alet., Strom. iv,p. 516 haec laudat. 

VARIORUM NOT^E. 

bus Judaeos cap. De pwiroiw, pag. 156. Deficient D alnrilB. Ms. lectionem eihibei et b. Ju*limis I. c. 
f^*ikl™*H verRuul fwssei prater vel ultra) rao- eamque agnoscil cod. Vat. Gall. 



rem filiorum hominum. Hoc est Grapce txVebmv 
r;api -ri ti(ro; tcuv vim xwv 4v6pu>mov. Ediiio Al* 
dUia, codex Regius 2i9 el Procopius, fexXelitov ^api 
itAvTac tou« ulou£ twv dtvOptJTcwv. Cot. 

(14) "Hxet gIq Odrazor. Hodiema LXX versio p«^ 
f|X£t Iiabet fjx8^. At ClemeiUinam loclionem confir- 
inat S. Justiniis Martyr ApoL 2, n. 11. Gall. *- 
'Axd rear dropuar rov Jaov pov f)xet He Odvuzor. 
Ul pleraruiuqii^ aliarum variant urn, iia isiius exem- 
pla daii possunt. Vide Jubtini M«n-iyri$Apototfiant2 v 
P; w\Dtalogtm t p. 230; Cliryso&iomi oraiioneniin 
j Hud, Pater sipossibUe est t loin, 11, p, 127, libruui 
mod Christut til Deus, Lomo eodem p. 830, et 
Gregenlii tiispuiationeni p. 53. Porro corrupta esse 
arbilror ista Eu^ebii lib. iv Demonstrate nts evan* 
aeliae, cap. 16, p. 190. 'fl; rpofiatov in\ oyrfip 
ayoucvov, Afti t« twm dvouujv au-ewv. Cot, 

(i5}*ZVjC «tlt]%- Sic Well, ei ins. Ediii vcro tat; fo. 



(14) '£o>- 5wra«. "Won. qui lianc lcrlioncm exhi- 
bet ex ms. Ifgit 6d»re cum edilis, ou pro e posilum 
ex is Limans. At S. Justmus I. c. I«git SJ>xat. Sic 
etiam cod. Alex, apud Isaiani tin, 10. Ilaque a ins. 
miniuie recedeudum puiamus. Id. 

(15) Kal xolc; drdpci^* LXX : xat iv TOt^ av4- 
jio^. lu el S. Justinus I, c. Jd^ 

(16) it 1 flyrou. Uac verba qua desideranlur in 
edilis. Won. ei ins. rcsliluit, agnoscitque Junii 
ver&io, quae s'u: se ha bet : ^u,r ju6 /w^urn ejus 
gratia; per ipsutn tenimus. Ea quoque Walkius in 
Anglica sua vergione inseruit. Id. 

(17) 'EMSvtOf. Librarii mentium. L t |?. tXHtottc:, 
His addc ex WnU. in hoc ms- saipe inter sc per- 




S CLEHESTIS I ROM. PONT. OPERA CCNISINA. 844 

dr<umieruni ** pnedicante* A e«" (i8)<tfjv/oic, xal /c-qJaroTf xsptaxdzticar, xtj- 



m 

ctpriuii et mchtii 
Cbristi ad venlum : dicitnus autem proph«ias Eiiam 
et Eliseuro, adbuc et Esechielem, ac praeterea eos 
qui pneclarum testimonium consecuti sum. Magno 
lesiiiooruo omatus est Abraham* et Dei amicus BV 
appellatus esi : hie aulem. inutile respiciens ad 
glorlara Dei, bunailiter ait: Ego autem $mm terra 
el tini* •'. Adluic autem et de Job iia scriptum eat : 
J off era*, Junius et sine cr inline, renu, culen* DeMm* 
abttinens ah omni malo 96 ; scd ille 8a ipsum ac- 
cusattsdicil: A'emomundui a wrde, eui unius diet 
$h vita eju$ •'. Morses fldelis in tola dowo ejus 
appellatus eti *\ et por ejus rainisteriura atatuit 
Deua populuiu Israelis libera™ a finis, plagis et 
eonturoeliis; sed itle magno honor e affectus, gran- 



puofrovtec ttjv Riuaivwu Xpcsrou ■ JiY^fiiv 8k 'HXfav 
xa\ TSXw jxfov, Ixi fil xa\ 'IsC«xi}jX xoy« itpo^fjiCK . 
Kp&{ toutot^ xal tou$ ftt(xapwpt|pivauc. 'Enaprup^fy 
ftsYtowf *A6 p* A m XoA <plto$ irpo*nYop6u0Tl *w 0*<?O' 
xcrt Wyti, A«vC{(i>v elc ***jv W§av tou 6eou, Tann* 
vosppoviv (19) • 'Efi> Si slpt fj\ xal <rxo8<5$. m Ex\ 
fife xal Rtp) 'I&6 o&tw Y^YpaitTai' 7&ff %r SlxaiOQ 
xal fyisjiXTQCi dJqftv^ti tfeocrfi^Ci djrsxtf/tfroc 
<br4 *rarr£f xaxov' aXX' ctfoic iewTOii xatT^opuv] 
tXiav (SO)' O*£slc*«0«**5c «WM«w» *** xul ( 2i )l 
/«dc ifc^pac ^ fr^J avro[v.] MwOotjs ff(9A( 4v 6X<p 
[*$ ofx(j>] aO-cov IxXJjfli}) xal Bt& w|c [«po<r?*]<x{«$ 
afctoii *xptvtv 6 8tb$ X[ucai -rfcv lorprijJi] 6i4 (S3) 
twv uamCYWV, x*ltwv[c^xi]ffu,AwvatowY**XX4x*- 



dia Joculus non est ; imo dum e rubo datura esset xtt[vo$] &$«3<Wc pYoXw; oix i(i[s7aXo^^u^vr)c»v y 



AXX' tTitev f fe[x •%] pitou ^||Atl9|lA5 aCi-wp fififio- 
[ui]vay (23) • He fi'/'t *T^i *w /« **/«^[«c » 1 *r^ 

Uytt • Tto> M el/i* dr^lc dxd xi)rpac (44). 

• fc II Parti, ix, 7 ; Is*, xti. 8; Jac. u, iS. ■ Cen. xtnl. 27. •• Job i t 1. r Job 
■■ Num. xii, 7; Heb. m, t 5. •• Exod. HI, 11 ; If, 10. 

VARIORUM NOT^. 



illi oraculum, dixit: 0vt* ihihqo, guod me mi/- 
lii f £90 c<rro shhi gracili voce et tardus lingua ". Et 
tieruiu ail : £90 autem Muni vapor ex olla. 



**Mleb. xi,M. 
Xiv, 4,j«c LA A. 



(18) Olvtref *v Gipjtavtr, x, ft ^. Clem. Alex* 
Xzptofa* lib. iv, cap. 17, a cap. 13 hujus epist. 
iranBit ad prssens cap. 17 nonnuila hinc exeerwins. 
Call. — Ohtrsg&r Sippacir, Hie locus ex II ad 
tlebrxot desumptus est, prout iota h$c narralio de 
fide et obedientia patriarcharum : similituilinem 
*^nsuum et verborum, quamP:*treslntPrEpislo- C 
lam ad Hebneos, el banc Clenicntis esse disc- 
runt, ex hoc loco et aliib facite deprebendere 
potest diligeni et aiteittua lector. Gleoicns Alex., 
lib. IV Strom, addit, xal TptyJjv xau.i]XeE(i>v nki- 
7|-ia. jl. Jun. 

(19) raff*irc»y/)orwK. Ms. extiibet xaTO^vwppwvwv: 
unde posicriMs a>v redundaiv eiifilimo ; adeo ut le- 
gendum ait 7at7Tetv^^puv ; quod apiius conscnlit 
cum aualogia et syutaxi Gr^r.a* Linguae, in qua duo 
participia rarius eoucurrunt absque copula. Sic 
infra sub iniliuni cap. 19, simili errore leaitur in 
111s. tantivoypovov pro taiKiv&ppov. Watt. Gill. 

(20) Fixer. Ita cod. ms. At Jun. cum editis, 
pneter Londin. Jilteris minimis am bamis iuclusum 
exhibei Itftt; periude ac si nihil bic exstaret in 
ms. lb. 

(21) "£Av xal. Ita lacunam supple! Wott. pro 
quo Jun. cum editis, o*& el. Mill. i\ xaf.ColeL vcl 
o'i" 4v vel £iv xa(, \el x&v. Plura in bunc Jnbi _ 
locum obscrval lorin digna CI. Sabatierius in Hi-** 
Mi<*r, sacror. Latinh- versionib. antiq, tom. 1 , 
paR. 856. Id. — Gtidi el attic <SW^?C "A f w *f abxov % 
■vcl 01)5' (Sk, vol iir »a/, vel «w, Primum repenes 
in Clemenle AU;xamdrino Strom. Ill Ct ir, p. 4G8, 
816, etOrigen< homil. S in Gcrcmiawi, el loino xv 

t;t Mauluvum, ad cap. xix, vers. 29. Secundum in 
ComtitiLtionibui apattotici$ t )\h, n, cap 18;'Epipha« 
niofaasrOSl 59, cop. 1; Cliry&ostomo i«nji. in Prat- 
carzorem Domini r lomo Vl, et Gregorio Nysseno 
Oraircne de pvuiteruia , torn. 11; tertium in Godi- 
ribus vulgatis. Ltlimurn in Philone Judaco libroOe 
Momittttm inttfa/fdne : |*t3? f,p,ipa; habent innlti, 
ulii pL(«f][xipa; Catena vernms. in Jobum cod. i95, 
bibliolbccu? Rcgiae, u.£av fipi^oav. Cot. 

(92) A reai rtf 'IapariJ. Sid. Jun. cum odilis : 
'Piffat tiv "i<jpar;A iri : contra cod. nis. lideni, 
ffucui tcsmiur Mill, apud Russclium, lacuna initio 
exliibcre Ulicram a uon p f et piirpusUiunem otd non 



&rd, liiatumqucnon ntsi undecim litteras admittere. 
Ipse itaqtie legit l[ahv aOtou "icrX | &i. At. aliter. 
Lgo vero chasma i^itid sic shnandum censeo : "Expt- 
vev i «cb« AYSAI TON ISA 8t4 iwv fAOtoxlywv. Ul 
sensus sit : decrevisse Deuni «rucre e captivilate 
iEgypLiaoa Israelem, Jum flagellia et conluiueiiift 
acriua premebatuf. Eadem eiiim vi pollere mihi 
Tidetur n. I. praepositio SiA » qua I Pet. IK, 20, 

«nimof 4fl/ua facta $unt per aauam, id est, medim 
inter undae Noemuru eiusque familiam Deua serva* 
vit incolumem. Gall* 

(43J Aedcjtivov. Sic ma. apud Wott. At codd. 
impp. 6iSo|/ivou. Id. 

(*4) "£r^ ti slpi. Plura in hunc locum, viri 
docti. Mihi magis arridel sentenlia Fabricii ind'd. 
pseud. Vet. Te$t. t torn. I, pag. 8i8. Putat igilur 
■Ipse hoc dictum desumplum quidem vol ex psal. 
cxviu, 85, Yel ex Osee Xlll, 5. sed non referendum 
ad Hoyscn. Nam» inquit, cum S. Clemens ♦ pest 
verba Moysis ex Exod. lit, II, et tv, 10, subitit : 
KaV r^Xcv Xdyei , non Moysen quidem, sed alium 
sacrum scriptoiemrespexit : Ua enim solemneapud 
Cbri&tianos scriptores, ex diversis sacrae Scriptura 
codicibufi cilata loea conjungere. Id. — 'Eyiti ti 
elpt dr/ii^ 4jt<3 mrpa?. Recte obsenralum Heft ri co 
Casaubono de iinwia Hebraica ^cribenti, p, 112 v 
nimium ingenio suo indulgere viTum doctum Joan- 
nem Chifile'tium, quando in apologelica Parxnesi 
ad linguam sanctam, num. 60, ut \erba Moysis 
Exodi vi» IS, ad Clememina haec accommodet, He- 

braicamveritateni sollicitat, transferendo T£? '-Kl 

O^riTO, in WTGth 1ST *3*ft» qu«nihiii sunt. Addit 
Casaubonus, ex corrupUoneejusdem loci Gra>ci iY<l> 
6£ el^ut 4itep£x(xi]TOf vol$ ^efXtotvvideri factum lyi* 
hi d\x: amp d-ral; dM yyTpz; ; nee consideriil 
bomo lilleratus, praeter alia, iltud anipi-y.r.zrj; to!; 
X&tX&t7iv e Theodotionis editione desuini, qui uiulto 
post Oemeniem vixii. Restiil ut acceptus sit textus 
;i quodain apocrypho, uno Torsnn ex iis qiwHoYaia 
iiiimon pvxl'erelvant. Siinilitudiucin vero nonnullaia 
liahenl tcstitnonia, Jobi xli, 11 : De naribue eju*, 
procedit fumns, ticul oli& suteeitsa: at que f'enentis; 
psalm, u, 4 : DefeccruHt sicut /virus dies vwi, 



SfcS 



KE4AAAI0N IH'. 



EP1ST0LA I AD CORINTRIOS. 
A 



246 



CAPUT XVIII. 



Ti 5fc eTTnuptiV iz\ to} \^z\Lapx^pr\[kt-f<o Aa6KS ; Trpftj 
8v 4*?csv 6 fi&3f Evpor drdpa xaxa rtyr xmp&ar fK>v % 
Aa&lS rtiv rod *Iecrau\^ ir i.liet alurita (25) iyj)ica 
abt6r. "AXXd xal aut^ Xlyei rtpfc* t&v 9t6v 'EM- 
ficrdr ft*, 6 8sdr; y %arh tb pSya §Mdc <rov p xal 
xazh rd xXi\doQ ra>r olxrtpjubr acv, k^dXst^or rd 
drdptysd jiov. 'Exl xXelor xAvrdr ji£ faci tijc 
drofda$ jwv xal ax6 rH^dftapriac; ftov xaQutpMror 
/i«- *Ozi rfyv dvojilav fiov &f& Yir&crx.(o J xal ij 
djiaprfa jiov kr&m6v pov iavlv 6iaxavr6$. lol 
jidrco tfpaprcr, xal rd xoY7}pih'iroKti6rcrov£xol'q-' 
ca (26) ■ 5xb)£ fir dtxattodfic &r zoiQlojci^ cou, 
xal r-«*i)<rfic kr rq> xplrec&oti ere. 'iSoi; y&p er 
drbftimc crvreJlii<f&rir, xal kv dpaprtatc; btta&tf 



Quid vera dice inns de David, qui egregium testi- 
monium reporlavit? ad quem dixit' Deu&: Intern 

hominem secundum cor mevtn* David ftlium Jet se ; 
in misericordia sempiterna unxi eum l0i . Alqui ilie 
eliam dicit ad Deum : Miserere mei t beus, secundum 
magnum mi ericordiam tuam : et secundum multitu- 
dinem mmrationurn tuarum, deie iniquitalemmcam. 
Amplius lava me ab iniquhaie mea;eta peccatomco 
munda me. Quoniam iniquitatem meant ego co- 
gnosce; et peccatum meum coram me est semper* 
Tibisoli peccavi, et malum coram le feci : ut ;u«fs- 
ficeris in sermonibus Iff** et vincat cum judicaris. 
Ecce enim in iniquitatibus conceplus sum; et in 
peccatis concepit me mater mea. Ecce enim veritatem 



&$r lis $ jiffrnp pou. 'Ideb yltp dJtfidstar JffdXif- ™ ditexisti: incerta et occulta sapiential luce manifesto- 



cat; * xh &8f%Jta xal rh xpvpia ri\c; crcpiac vov 
£3r\Aw(rdc pet. 'PurttsTc jis i&Gdattji, xai xaQa* 

,w P$al, iiixvm, 21 ; Act. xm f 22. 



stimihi. Asperget me hyssopa, et mundabor I lata- 
bis me^et super nicem dealbabor. Audire me fades 



VARIORUM NOT-fl. 



psalm. GIYM, 83, juiia ^uemdam jnlerpreiKm : 'Eys- 
vt]filr t v <I>; &L<nA$ tv xaicvw, el Jacobi iv, i-4 • Qua; est 
enim vita vesira ? Vapor est ad modicum parens, et 
deinceps exterminabitur : Ilota y£p ^ Qm 6jiSy ; 
d-rpw -ydo feaxtv ^ nph$ oXtyov 9ctivo(AivT), iTECIVOt $^ 
dipaviCojAevrj. Id.— 'Efboi eijit drpic djet) yjb- 
tpaq. De Hoc loco, ciun nnsqnam in Pentatcucho 
reperiatur, pro me respondeat Clirysostomus ho- 
mil, 7, in nriorein ad Coriiillnos : Kat toG y^YP*- 



laud.imlo hoc nostro; nimirum, quasi ex nominis 
pi-^rogaliva de suo ubiqire ageret , adeo ilium non 
(eslem gpnuina! teclionis citabil, ut corrupt potius 
insiittuLanduni oens^rel. Aduolarc insurer liccbit 
voces lias reperiri Ose. xm, 3 f Heel eniin nunc 
letnporis legaLur <'i; dTul- dn6 Saxpuuv, nut, ut alia 
exeuiplaria, <i*/p!5wv, quasi ex voce im>Si lamen 
Tlicodotion cl ins. ASexand. ex xa-rvo56x T fi et B. Hie- 
ronyntus, e fumario roddidcre; eerie htc nullo 
seusu legilur sive &xrA&jrj f sivc 5axpuu>v,cl vciisi- 
lilile pro X" T P*?» iibrarii errore nunc ba bet; , 
Consonateliam vox Hebraica rOlSj q»ae non modo 

Cxpi>iiiliir, 

iili vas 
magnum velint. Hanc versionem agnn$cil Th-»r- 
gum # hi Osee loco supra cilato m*£ TVOO N3:iD. 
Fell. 



wcot xau*ra ; Xiye-cai yip YEfpa^Gcit , xal BtflW (ajj 
fici xwv |&7]{i£tbiv, dXXi 6:' aurwv Ttuv irpiy^dTiov 
xetfi£va f) feflri -ru>v i^tOjpuloV, i) &rav Ti au*ri jj.Iv _ ,. >M ,. 

tvtxjQa: etpaulo infra: H eExo^ xal r^a^Hai fev , , r . r , ?Tr 

ptSioic, xal ^favtoOan x4 ^i6XIa- xal y^P «oXXS *■*!*■ etia '. 1 . 1 H 3 ^ dlc,,nl ! IIISI 9 1 " * 1 ' 
B«f94pi) pt6>ia, xa\ fflbflfd SceawQT], xal feirt t?)^ xpo- 
cipa^ a7|iaXti>u(a; ( xal touto &jX<w Iv totlc itapa- 
AetTro^ivatj, etc., vide locum, et homiliam 9 in 

Mauhxuiu, ubi eadem eisdean Tere verbis babenlur. (25) 'EriMEtuluviQ.4un.cnm editis. iXauu pro 

Josepbus otiam in Hypomnesltco t et res^. ad qua*- kteu. Mendose. Codex ins, cxJiibeL Iv tiaizi ; solenl 

Btiouem 120 recenset, t^ ^tvTip;ov£uo|i5va £v xal^ eniin rodicum praiseriin^ veiustiorum descriptores 

rpoypafe pt6Xte <J)f Sm, oOx eupwieopL&va Si- Sed at passim pro e ponere;'quud el in hoc Psalmistsc 

nus ad fiiieni festinantes, ad alia lr:iti§ire cogimur. loco factum vidimus : tinde natus error twHAalty 

Jun.— Non esl opus talibus aptilogiis, qiiando com- pro &$&&, qui per omnia fere exemplaria dtmanavii 

perlissimum e&t, non omnia qiidedixeranlviri saiuti Ita Mill. AliLer lamen Dav. qui iiimex Clem. Akx, 

sciipiis Veieris Tesiamenli mandari, magis quani £vf&j*. % lib. iv, cap. 17, nag.Gll, mm in primis ex 

qu;i! Doniiimsnoster gessil ellocuius est, de qui- Hebraica veriiale el codice Alex., Psal. lxxxix, ii} 9 

bus ait Joannes cap. ult. si scribantur per *i"n- omnino legenduin staluit, iv feXatw dytw, Veruin 

guta t etc. Quin el auctor ad Hebr. c. in, 21 haic optima videlur nis. Ieclio : eo vet inaxime quad el 

jps» Most verba aliribiitt, quae non magis quam luec codex Val. beic pnrseferal iv kUti. Accedit sio 

an Peniateucho comparent, Nullibi enlm dicenlein iiuoque legisse S. Hicronymum, qui Comment, in 
auilimus, Ijicpofii; sijxt, xal Evrpojxo;. Inlerea tamen, D J$aiam t cap. lv, ba*c babel ■ i Hoc pactum quod 

utcunqiie alibi desiderentnr, saltern videntur occur- Doininus pollicetur, non erit breve et unius teni- 



rere psalm, uxia, 83, -iwpa TOBWn ego fuisicut 
ollain fumo, qnamvis v«rsio IAJC lim, alitld quid- 
dam proliteatur; ujide licet Mosi jure tribui non 
pilSSiul, David! furlassis, cujus tttatim mcnlio (il t 
de laciJi r^tiluenlur. Hem serin pensitanli dubi- 
lalio non levis Bulniritiir, locum nunc Iibrarii in- 




tecrcaK t;r i:Aai<i> aivjiiu) zyjjtca aiwev. 'AXXa xal 
aitoc Xiyei rfA; -riv ■ 9t6r 'Eyco W vijtr dtpi? o-Tr> 
y.vzjjac-. Kott -no^.tv Xiyst" % EAh\cr6v /(£,o6t<'c, etc. 
Fiiltindtiin qindein est, pcrioduin banc non alitor, 
a?jd Clemeiiusin AUtxandr. quam luc liaben. Scd 
qni mcniinerit quid *lc inlcrpolalis Danaidum et 
vircca nominibus supra observaium, aique eitam 
perspcxerii qua licentiu Clcuioiis Alex, utalttr in 



poris, sicul fuil populi Juda^nruin ; sed nunebit in 
selenium, ul veniaL veins David, el in Evangelio 
compleantur quas ex Dei persona sunt repromissa : 
Inveni David sertum meum , in misericoraia saneta 
weft! eum. » Qjuein in locum Woit, ; « &i ego recto 
coiijkciinn, inquil, pro saneta iopienduni est sempi* 
temtt, id puslulanle contex^Lus ralione : inil enim 
c omparaiionom S. doctor inter pactum et promissa , 
tun i Lcgis -tuin livangelu t quorum ilia lemporanea, 
li^ec scnipiterna. Quod ut probel, SUbdil ex P^almis 
line comma : Inveni... misericordia sempitema unxi 
enm : «*o quod sub vero Davide, id esi Messia, pa- 
tiujuci promissa forenl sempitcrna. Nultus igHnr 
dubitandi locus, quin legerit S. Clemens apud LXX: 
cv Statu sive iXsst aiwv(i ; >. > Gklu% 

(2G,^ "Exohira. Rcetc hie abrumpii sacrum car- 
men ClciOCliS Ale.vandrinus, p. 517. B. 



447 5.CLEMENTIS I ROM. PONT, OPERA GENUINE 24» 

cXMUttotiouem et touiliam : cxstdtabuni otsa /tunri- A pi<rOi\crcpat m zJivrtTcps, xa\ imbp %i&ra teuxar- 



tiata. Axei it faciem (nam a peccant mcis;et omnee 
iuiquiiaset nuas dele. Cor vundum erea is me, Deut ; 
et spiritnm rectum innova in visccribu* rneie. Ae 
prajiciv* me a facie lua; et tpiriium eanelum timn 
ne tniferata me. Redde mild twtitiam iaiu/ari* tni; 
et epiritu principatt confima me. Docebo mquo$ 
viat mat; el impii converltnixr art (c. Libera me de 
iangvittibv*, Dex** f Dene eaiutit mea: exsuUabil lin- 
gua meet juttitiam tuam. Domine* ot meurn aperies ; 
et labia mea annunliabunt laudent tuam. Quoniarn si 
toluistee tacr'tpciKrn, dedissem utique : liotaeausttt 
ncn deted a bens, Sacrificium Deo spiri(u$ eonlribw 
latm ; cor contrilum et humiliation Dcu$ non de&pi- 
eiet K 



dfaopat. "Axcvrorc pe dfaJMacrtr xa\ eirypoci?- 
ri\r* dyalJiidcrorTcu data. reTaxeirvp&ra. *Ax6- 
&tpe^ror rd stpdirtoxdr cfov chtb ztor dpapriutr 
pcv t ual tt&cuz rAc droplae; pev i£aJLwfrov. Kap- 
dlarxadapdrxztcrcriv [ipo]l, 6 Qsdc;, xa) xrevpa 
etidic, (27) kptalruror ir tgT<; trxdrotc; pov* Mi} 
dxo[$f}{]#r\<; P* dftd tov xfxxr&xvv (48) <rcv, [*ai 
z6 xrsv]pa zd Wfidv vov pi\ drrari[Jlfic; d^t' £]- 
pov. 'AstdSof potriirdjxiJ[Jliacnr] rov aaz7\plcu 
crov t xal xrstipatt {ItfEpolrixty atf\pto6r pe (29). 
At8a[£u> dr6]povc: rAc dSoifQ eev, xal d[ce6£T]c 
ixurrpftyovcir &xl ci. ['Pvcrai] ps ££ (ti j Minor, 6 
$£<3c, d tedc r>?C [CiMjrt]7\piaQ pov - \dy(UAt]d<r€- 
B rat ?J f$&&&& pov vlfr [tit x\aiQVvrr\r cqv, Kvfw 9 



zd vz6pa pov [dr]ol^et^ (3G) f xal tA %vtAri pev drtiy\fe]Aet ri]r cfirecrlr trov. "On el ?}[#]£.ltjoxi£ 
Ovo-tar, iS(M>Ma &v tJcxavzcbftara ob% fiWo^^c^c- Gvcfia rq> Bey strevpa &wtsrptpphw xttpStar 
ervrrerptppirrir xal TSfaxetv4ssp£ryr 6 Bed? oi)% &£ovdertixrei. 



CAPUT XIX. 

Tallinn igilur actanlorum, adcoque pracclaris 
tesiimonits cekbriuni humiliur>, ac dcmi$sio per 
^/bedienliam, non lantmn no*, sed el xlale9 quae 
lies prsccesserunl meliores fecil, eoaquft qui in U- 
niore et vcritate eloquia ejus susceperunt. Mulio- 
rum igitur magnerunique ac illusirium gesiorum 
participes facli, recurramus ad pacis scopum nobis 
abiDiliolradiium; ei flgamus aculos in patrem el 
crealoreni tonus muudi, atque illius magnificis et 
exsuperantibus donis pacis ae beneficiis haereamug: 
cogitalione contemplemur eum, menlisque oculia 
pattentiftsimani illius volunlaleniinliieamur: eon- 
sideremits quo^niodoerga ornnem cre;Huram suam 
luiieui racitemque se praelwat. 
CAPUT XX 



Ccali giibcrnaiiniie ejus commoti, in pace ei sub- 

• Psal.t. 5-19. 

VARIORUM NOT^I. 



KE4AAAI0N 16- . 

Twv tojoutwv o*jv %%\ Toioutciiv oOtco*; ptejAapTu- 
pTij^vwv ?b Tafieiv^?pav xa\ t6 07coSe^ (3!) 5;d tt> 
vicaxo^, 06 |Aivov 4]p^ t AX14 xal fA^ np^ §\uav ye- 
vsA<, pc^TEo'ji; itco[t|asv r 46u< ts xaTd5fi5*|^vovc (34) 
^A loy la autou &v yffih) xa\ farfizii. Ilc)J.a)vou.v xal 
|XEY(&(ov xa\ iv6<55uv \i*'zz%kx\y6xz$ ■np45eo>v, i^rava- 
6pA|Xb){i£v iid t^v t% Apx^L? TOtpafc&ofA^vov f-,pilv t?ic 
tlp^vrj^ axwrfv xal Atsvtett|A£Y £l« ^v ua-r^pa xal 
xxiax7;v Toy ffuji^avto^ xiff|jLO"j, xa\ tatj ji*YaXo^£- 
■Jt^ai xal urap6<x).Xoo<jai£ afitou Stopeat^ tt|< etp^vr^, 
tbzey£aia.iz n xoXXtiOwuxv f5tj{i£V a-jTbv xa^A ScA- 
votav, xal Sii6>^-}.a)jx£.v toTc 6[ztia(Jt wic 4^X^ tfetk 
(iaxp66u[iov a0to3 Po^T)[ta*'V0fiGaj[jt£'VTOJ5cA4"pTTlt«x; 
C u«;dpx && U P^> ^2^av *;}]v ktvj-.v aOxou, 
KEtAAAlON K'. 

Ul o6pavol tfl 8v>ix^<yst auxou (jaXeuijisvot (33) Iv 



(47) fiVtfc. Ila legcbanl in ms. Mill, et Won. 
ut apud LXX, «lji edili, eOdu. Elmos nis. ^vxdxocc 
pro iyxAtotc* codd. impp. Gam.. 

(48) 'A^ zcvJtpoc&xov, Dcest tovcodd. impp, 
quud exstat in ms. f ut apud LXX. Id. 

(49) Lr>\ptc4ru&i Sic se babel ms., non vero , 
111 in «dill- -arf.pt^Sv |i£. Id. 

(30) JT#i« t<> azdpapov drcl&tc;. Hodieniii LXX 
Tersio ; KOpte tA )(sQq Avoi^vc, xal t* <7Ti(Mi pv, 
x. t. X. Clementina; lainen lectioni flavet S. Ambio- 
Bins : Osnumm aperiex. ct tinuuntiubii taudetn tuam : 
episi. 42, n. 4. edit. Bii. Id. 

(31) W ixcGeic;. U esl, tfc l^t^poCov, || findfOfiov : 
Mibmissio cum pavnre. Hesycliius, v^o$eiTt£pof , 
taittcv^ttpoCt ^txkfjSp !«!%, xatafc*ic, iir£<po6o;. 
lk)is. Id. 

(34) KaradeZapinn*?. Lilterula mutata, legen- 
dum xaxaSs^oplvoj^r in fuiuro. Ila et superiores 9 
et pra^seniea, el posterns, ut par est, ittemorai, 
Dav. Id. 

(33) J^ tiiOw)crei aitrov crcLXBvdperct. Mh aa- 
Izva^wi, sic C.hrysostomusadvpi-sur» in (isal- i:\r.vm: 
Oyx oipavii; r»pcja).£.v8T]. Locus integer divinain 
Sio(xTjjiv universi eleganliBsime depiugit. Kal t6 or, 
fiaofia^v, owj( ori Juoegctcl |(Avov # o^*6* on ia-r,- 
xaTtv axfv^TOt o^ vtfjioi tt|5 9*j^a>c, 4^X' Sri xal xp^- 
vov o0-iu;5inapov. 'Ewfitjffov yojv T^TO;alQiV F xaloi- 



8sv auvtxuftTi twv Svtcjv- oi BoAaxco' Tf,V YTjV ix^- 
xXuaev, o'Jx ^Xto? t66£ 'A fifxtijuvov xaxdxauaev, oOx 
oi^avb; «ap«caA£i>9t|, oy w/te&$ ftiff ^|Upa<6f6t«uv- 

oioiv d)^.* Ixacxov xai twv xAtu) xai tcov ivti>, fisti 
K$&V)$t (Strict tt.^ AxptGscac, tcj.; Sma^^tOivira^opouf 
£% ipX^lC a^^iji 5;ain]povv.Vox autem ffaXeu&fivai, ut 
obiter ntoneainus, nou semper motum loc;tleui el 
D corporis signiftcal, sed mot us etiam et aHcctus ani- 
mi interduiii nietiplmric^, ul notut Uieg. Nazian. 
ad illud psal.xxxn. Sa/x-jfcfjTu^av t:AvC£<; ol xaToi-^ 
xyjvtc; rr ( v olxou(xdv7]v, ul esl in Catena noslrj * 
'AxoOovtec, mAj auir&ij 6lt^v oIxo^^v^voIxguvie.^ 
fivOptonot, A^ TT|5 7rpoT^p«^ dT*4^£W» ^ eT^ov ciSbi- 
>oXatpoilvT£^ di)XovdTt aaXEuft^tojav , t^ 16lw *tj 
itto'jpY^) uTiaxoiiovte^. Ti yip aaXevOf^vai £vraC£*a 
ot^Xo:, oij xivrjarfw , ctvaa , <u|jwxtxt]v, H xXtfvov xotoi/-t>v. 
'Kxeivo €1 (AdXXov iQo< xal Biorveuittp r^aepjj xal 
tjjjuv a^ro?; £tcI twv *7Ct<T"f|f««)i Spwpivwv Mfety Sir* 
ecraXiuOri" oTov ont Xpiwbt; lmxQ\J\Livo$ xu> iwyXw, 
ustpaxibjv ijivoXoYOvvTOW auT^v, Avi6i] ei^ Tepoco- 
^u^w:" w5te to £m(ni|A0v t^> f£^6oX?ic ^spjii^vEucuv 6 
eiaYY E ^ tff ^C yiYp*5f£V t 5« etff£X06vco^ autou ei; 'h- 

fodoXujwi £se{t#t] Twfoa ^ 1961$] Avrl toO, tyvw, xal 
Xa6&v cloi'.tt, xal t&Oaujiaaxo icapA "av7t.1v. OuTta 
xal evQASg vofj<r£t^ xft. aa^uBrvai navxa^ tc&f xattii- 
Kov>T35 -ctjv otxo-jpiiv^v, xatiTrXtjXT^jAivo'j; vol Oa-j* 



M» EP1ST0LA I 

ctpf.vr) taot&ao'ovxat aortp, 'Ilpipa xe xal vl*£ x&v 
xsxa[j]jj^vav uic* aOxovi 6pou,ov 6wvu[o]vatVi fxrjfifcv 
dXX^AOt* fefX7to6([C]Qvxa (54-). "HXi<5s xs xa\ ariMjvii, 
djriptov it xopol, 86«t4 xtjv 5tata"|^jv [a]6xou fev 
6[xovoEf, oc^a rai<pqc [ , n]a^£x6a<JSo>s, fc^eXtowuffiv 
1ro]v< eTuxexaYpivoi*; atOtol; dpisuo'j^. Ttj xuo^o- 
poucra, xctti to 6iXt\[xa auxou xolc i^tot? xaipotg i^v 
-jrafiTcXfjQTi dvOptimou; xs xal ©rjpaiv, xat 7:3a tv xoi; 
cufftv £rt* auxfjv (55) C^atC ivaxiXXet xpoyijv, [xi; 
8v)[O<xxaxo0a-a, j*i)5k dXXowvad xt xaW SsSoYjiaxia-fU- 
■v*>v 6?** aiixov. *A6ua$wv xs kvzty.yyLa.axa, %a\ v£f>- 
TJptoV ivExSi^TjTa xp(|xaxs (36) xol^ avxot£ auveE-(£- 
■rat TCpo«T(iYlW3tv. To xtftoc(37) x%dirs£p6u 8«Xifl- 
<rqc xati x*]v 4t}|JuoupYiav aGroG ffyaxaefev eic xd-- 
mivaYwyiCt oO 7tapsx6.i£vst xi irepixsQetuivtf afafl 
xXeKpa (58), 4)^ xa8^6t^a5£vaO-ci\.oi>*:tu;mit£c. 
Elrcev ydp* "£wc &$« 3€mc« *#* *A xtinazd cov 
ir cr<?l <rvrtpiۤvev<H. 'Oxsctv^ dyftpttaoig 4irf- 

*Gen, i, 9. 'Job xxxyju, 10, 11. 



AD CORINTHIOS. 350 

A jiciuniwrV Dieseliamet nox. ab illo ordinalum cur- 
sum perficiunl, neqaesibirautuoirop^dimentosunt. 
Sol quoque ac luna ei &iderum chori , secundum 
ejus mandalurn , In concordia, sine ulla transgres- 
sione, sibi constitutes orbes evolvunl. Terra gra- 
vida, juxia voluntalem illius, suislemporibus, phi* 
rimum cibum Iiominibus ac fens,, omnibusquequa 
super earn sunt airimantibus, prod licit; nihil repn- 
gnans, neque mutang quidquani eorum quae ab illo 
dccreia sunt. Aby&sorum imperve&tigabilia et infe- 
rorum inenarrabilia judicia iisdera mandaiis conti- 
nentur. Inuuensi maris profunda moles per ordina- 
tionem ejus in cumulos coagmentata, circnmposita 
sibi claustra jkmi iranggreditnr, seil proutei prace- 
pil, iia facie. Dixit enim : Hue usqpie veniet* et /T«- 

^ ctustui in te c&nUreMur*. Oceanus Iiominibus iiti- 
permeabilis, el qui post ipsum sunt mundi, eis&m 
Domini disposilionibus gubernanlur. Tempestates 



VARIORUM NOTiE. 
uifovra^, a*? ifvoeTdlai TOvxsXtBf Q'lMva. x4jv too 
8eou MSav, xat to OirepcpEpfec d$uujia zv. ; Ivoticmc 
auxij> 8uv&u£o>c scdV 4flsp*x*l<. ' PN - — Won facile 
(j 'lis sibi indulaerit earn diclaumm, ul relit de suo 
contradicloriarn apponere auctoris vocibus, cujtis 
tnentem iiiterpretari prsesefTt ; prresertim si ejiis- 
inodi verba commodum sensuin ullatenus admit- 
tnnt; quod quidem hie loci eontingere videtur. 
Quisquis enim perpetnani coRlorum verligmem, pla- 
nelarum cf rores, apogeaet perigea, progress ionea 
slationea -• ■ . . • . 

occuirunt 

rapi,et marini ductus ad ms(ar aaXetkcrOat non dif- 
fite!>ilur; prssertim post exptosos, per solidissinia 
argumenta, solidos orbcN el inducias inde hypothe- 
ses dc systemauiinliqtiidoin aetliereceu vaslissimo 
in pdiago decursu, et tandim non in Cartesianis 
vonicibiis pcrenni j;vctatione« Fell. 

JU) *AXi*}Jo/^ ijixodiiorta. Lego dXXtfjiais fe[i- 
[(ou9ac. De lucis et leuebrarum, diei et noclis, 
mutua et pcrpetua successione, de constant! et ir- 
remisso a prima creaiione utriusque cur&u f sine 
ulla confiisione, aut impediniento quocunque, le- 
galur Chrysostomi tiontiL 5 in Genesin : 'l£cctvttvi 
^wpffv Ixbaxfp iicevsifiev , 5pov; Ttvi^ fe§ *PX^i^» xa ^ 
fex Trpootufuv £xd<nq» mjyvue , wait eI< xb 6ur|vexic 
toytovj a7rapaTo5?arou5 0ia9uXAxTetv, Ko\ xouto E^- 
eutl auvtSstv 6x4crrw xfiw etj (ppovouvrcuv. 'Ktbt; e5 exei- 
voy p^XP 1 T0 ^ Tca p f 5 VT °I oDts to fH><; 07cep£€*j tou* 
osx£iou< 5pou( t oOts-to totizos xtm olxciav xa§vv TOxp- 



efformata 4tco tou x£xpu|jiu.a.t p ut a x£xptf«u xp?u.a. 
Conjicil itaque yir docttis, xpu{i|xa-ca hie esse x&- 
tfuata xsxpuppiva, id est occulta* tforagines t vel 
Aifliu«, &e" r<c^**tij pent tut ff6di{a*. Sic igilur inle- 
gram sententiam i|>se vertit ; Abyuorum et inftro- 
runt tfuoqne impervetligabiU* atque utenarrabiUt tc~ 
cessus iisdem imperiit coercentur* quibus Dcua scili- 
cet universa gubernal. Vide$i& Ca&gium in Glostar* 

T. Kp'J77T£tV. Id. 

(3#) E) «i)roc, *. t. X. Respeiit hie procul du- 



et re'lrogiadalioiies, ct varia quia subitide p bco S. Pater bibtoriani creatioiiis Gen. i, 9, v«rsio- 
phienomeiia ouservaveril, seslu quodara nem LXX secuius. Illuslrat hune locum Pearson, 

in Prwfal. ad edit. Biblior. LXX, ubi mopet versio- 
nem Junianam minus recle instilulam, ita polius 
esse coiiforinandam : Moles imrnensi maris in ipta 
mi creaiione in congrtgationes &ua$ cotiecta, repat/u* 
la sibi cirenrnposuu non transgreditur. In qua qui- 
dem inierpretaliune minime probat lifer, yerba liaec, 
yaxd tijv or.u-ioupY^v auxoii, ila reddi, in ipsa sui 
creaiione; cum pronoinen a^tou ad ipsum Sr][£to'jp- 
7ov referendum sit, ad quem etinm sequens verbum 
oiinSsv necessario referiur. Vertit igilur ip&e, se- 
cundum opificiurn ipn'uc. Id. 

(38) Ob napexfcairei rit xepiTsdgtpira aitfi 
xJeTopa. De cancelliset limitibiismari a Deo posi- 
tis. intra quos fluttuum f^roces freiniuis &e couli- 
nentes, pi-aescripios fines transgrcdi non andent, 
vid. Jeiem. v, fi y et Proverb, viu, 29, ubi LXX 
Seniores voce 4xpt6ao-uou ulunlur, quae exactam 
.__ ., - ,., ,. (f . .., ._-, ...... lerniinoruni limitationem, et liniiim accuratam me- 

tjXBs, auYxustv rtva xal Ara^iav epYa9du,£vov, et " tationem signiiieat. Vide etiam 1. (ullianuin cap. 



panto infra; Qaxt utu.^<raffO*c x3v wv trtGi^eCwv idjy 
Ti5tv,twv d-napxircSiiTov xnpouvtu>v tftv 5p6(xov, xal 
ut-/ u77£p€a(vs-iv tdi otXE?a p£x^a Et Jusiinus Mar- 
tyr, ad Dingnetuin : *1J touc oOpavouc Sxtvoev, ij> 
tijv OaXaaoav iSiot; Spot? - fevexXetaev o5 ti ixu-ttt, pia 
m5'wI»v7*ivT«9u/aaff£i xd ra>*.£Sia" nao * o5 xi jt&xptt 
xwv tr^^ ^pip«5 8p6u,uv eUi^cps cfluXaffKiv q) wst- 
fiap^st ffeXAvr) vjxt\ <pafvsiv xeXsvovxi" iji iceidap- 
3(a xi fiTcpa, tip^ <H15 tieX^vTjc axoXoudouvxa 6p«S* 
jio> ? etc. El Eiicherius De contemplu mundi : Cernis 
. ut etiam dies atqtie anni t et cuncta hme ornumenia 
ittit, Dn verbutH mandatumqne infatigabili ob$erva- 
iione continent, praceptorumque ejus cu stadium ir- 
remissa lege famulatum. Jin. 

(3d) Tji' abvqr. Ita in ms. lej^. Mill, et Wotl, 
Ediii ad unum omnes, iv a&xij. Gall. 



primo De trinitaie, et Chrysosloinum ad vers. 7 
psal.ciLviii ;etTheodoretiini ad eumdem, [edidit a. 
1612, Sirmondus. Yerum verba hxc loco citato 
non If guniur. Consule sermoncm 4, xtov 8Epa7C£iiTi- 
xojv, el confer Cum verbis a Juiuo hie laudatis. Coll.] 
cujus verba cum Grace adhuc non exsicui , el sim 
longeelegaiitissima, placet hie alleiere. BXiice tig 
SaXAccrn^ xb xuto^, xo piysSof, x^jv eE$ iteXaYtj 3ta{- 
psatv, xij (xxx&c, xouc opuou^, xi^ iv piaw vfjaouc, 
xwv ly frjiov xi-ylvrj, xiefot|, x4a^#|[iaxa, tIjv 7ttftxt- 
ifav, xtjv xp6; xijv ^paov cptXfav, xi xwv xu^dxtoy 
(Jxtf>tTJ|jiata t t6v feittxit^xevov aOxot? xr^npovola^ va- 

/IVOV, St, '5v X71V f|7t£lpOV i^bXXuC^CV OV SuVAXfll, AM* 

opftiavxa xaxi tt[^ ipippou, qa6dxa.i xouc 5pou<, xal 
xVv tatovixe? vopov Y^Tp^^I^vov opSv, omJvtict*^" 
po$ ticzo^ iyxo^svo; Otto 7:wXo54|ivou dvax^xovau- 



i^6) Kpijtara. Al. xO|iata, at. xX£uAxa, al. xo^- J(^va t xat cLf Toumaw x^P^t waTiep (xsxa^ttiou^evo^ 
paxa Birr, csistimat S. Patrem scripsisse xpjjx- oxt xal xfj< ^djxpou irpoa^auoe. Cum his confer 
paxa 1 voi quidem insolcns Grtecis, avaXoyo>; taiuen quae scribil Cyrillus Hici-os. catech. 9 : Tt; SOvaxab 



881 S. CLEMENT19 1 ROM. PONT. OPERA GENL'INA. S5« 

venue, acsliTSB* aummnale* el hieraaies, in pace A pavtoc (59), xal oi (wx*. aetata* xdcr{ioi (id), talc «$• 

VARIORUM NOTiE. 



&tjYt ,jaa ® Et *"W fi*Xdaati$ tk* jlufiav, xal t& icXaxo^, 

Jxfiv 0TOg^Tptt>vxop4*tu>v xty opyfjv; 4XX' Etc ™>c 
pouf a&xtj$' tarqxe, 8ta x&v elrcdvTa'«'Axpt xgvxou 
iXcOq;, xaVo6]t &itep6tjqi, aXX 1 fev asauxfi suvxpifif]- 
atzai aou / uaxt>j-ta'C£. » ntif xal 5-qXouffa xov s^rrjprr,- 
uivov auxfi xov upoaxdYixatpi; Xafov, srcexSoajAOucja 
o«k xwv xujiaxiov, ypa|ipjjv xtva <pavepav Ivatpfcqst 
vri* alytaXoI^' BriXouaa %ol$ fipaisiv, warap oxt xguc 
tcptsxctaYpivovs 06 itapa6i6Tjxev 5p©u;. Jaw. 

(59) 'flxeartfc drOptoXot? d^ipartoQ, xal olftev' 
a&rdr noepot. Dieitur ©ceamis hominibus Anipav- 
toc : inm quia, ul ait Hieronymus ad Ephes. iv, 7, 
mare immentu-m est, steapaeilas ejus Deo soli Hota; 
turn quia, teste Theodociio ad psal. lxxb, 8 ; IKpsv 
ttjC YV *4 jifiY^ia tori xal SicXtJxa tcXAytj , & Xivaff 
'ATiivxtxa xaAovcjvv, *} wxeavov isT^ptov xal £$ov. 
JVimii afourditm eit, verba sunt Augustini lib. xvi, 
De -civil, toeu cap. 9, *< </t£«/ar aliquot homines e% 
hae in Mam partens, Oceani immensitaie trajecta, 
navigare ae pervenire potutett, Apud G-ildam Sapien- 
Beni, De excidio Britannia:* initio: Oceans diffusione, 
el 9 ut ita dream , intransmeabxli undique ctrcu/o.Pli- 
nius lib. u, cap. 67 : Sic maria circum{u$a undique 
dividuo globo, partem orbi$ auferunt nobis; nee mde 
hue, nee hinc illo pervio traau* Consule Macrobiwn 
in Somnium Sdpionis f Y\b. U , c 5. Item Josephtim, 
toe belio JudaicOt lib. ll, c". 12.1mitatur aulem Epi- 
stolam banc ad seditiososCorinthios datara Dioiiy- 
sros Alexandrinus* scribens de sediltone Alexan- 
dria conciiata, apud Eusebium lib. vu, cap. 41 
Historic ; O ?soXv» xal icipavxof 4v8pw7iroi{ tuxta- 
v&<. Co qi i oil tie respicere videtur lrendeus lib. it, 
cap, 47. Quid autem, inquit, possnmut exponere 
de oceani accestu et recetsu, cum constel esse cer- 
iam cavsam? Quidve de his qua: ultra cum sunt enuu- 
tiare Qualia tint? quibus verbis apponi debeitt isia 
Hilarii ad psaimi l.xviii linexn : Mare, quvd profunda 
infinitaque $ui obks mentem humanw opinionis exce- 
dfll, vl vequc quid extra se, neque quid intra sit t 
tenm perscqnente capiamut. Sed et Cleinentis Ro- 
niAni locus cilatura cognoiitlne AlexaadrinOrSfrom., 
v. p. S86, ubi de nmltis c<clis &eu niundis; et a 
Kiei'oiivino in Ephes. ii, 2, qni T opino^ transcribit 
Origenis Cominenlarios, necnon ab ipso Origene 
lib. ii IJepl &p%&r t cap. 3 7 quo Loci Nostrum expn- 
nens MiMemmil iane Clemens apostolorum disci- 
pulus, eiiam eorutn quos avTi^Qovac Gratci nominant r 
mtque iilius partes orbis terras* ad quas neque noslro- 
rum qvisquam accedere potest, neque ex iltis qui ibi 
$uni quisquam transire ad nos, quos et ipsos mundos 
appellant, cum ait : c Oceanus intramibilii est ho- 
mmibuK et hi qui trans ipsum sunt mnndi, qui his 
eUaem dominaioris Dei dispositionibus gubernantur. i 
El infra : Ex his lumen qute Clemens visus est indi- 
care* cum dicit : i Oceanus intransmeabilis est ho- 
midibus* et hi mundi qui past ipsum sunt; * qui post 
ipsum sunt mundos pluratiler nominans , quus el ea- 
dem Dei summi procidentia agi regique significat ; 
setnina quwdam nobis hujnsmodi inteUigentiw ride- 
tur aspergere, qua putetur omuis quidem universitas 
eoru.n quw sunt atque subsistunt, ccelestiurn el su* 
perctrtestium % terrenorum infer nor umque t utius et 
peifectus mundus gemraliter did; intra quern, vel a 
quo carieri [si qui ilii sunt ) putandi sunt contine. * 
Unde volnit quidem [Lvvtuil quidanx^ vel valuta qui' 
dam] qlobum tuna; vel solis, caeierorumqve astrorum, 
quos planetas vacant , per singula munaos nominar. 
Sed et ipsum supevemineutem quern dicunt [axf,pa- 
tqv ] (jUibrnn , uiliifoniiiius tnundum appcllari volunl. 
toenupte eiiam Raruch prophettc librum in asseriio 
nis itujus testimonium vacant, qnod ibi de sepiem 
wundis vw corlis cvideutius iudicatur 9 etc. t'rinuc 
Aditiiuuttii e.\j)lk;)tiijjti fa vol Plinius, Hist, nat. t 



lib, "vi, cap. 22, his verbis : Taprobanen altemm 
orb em terrarum esse, diu existimalum WI, Anti- 
chthouum appellations Et postea : Sed ne Taprobane 
quidem , quamxis extra orbem retegata, nostris ittiis 
caret. Mela , lib. i , cap. 9 : Quod si est alter orbis f 
suntque oppasiti nobis a meridie A nlichthones; lib. in, 
c. 7 : Taprobane, aut graudis admodum insuta l aut 
prime pars orbis alterius Hipparcho dieitur. Omilto 
omnium sermon e celebralam epistolam Zacliaritt 
papas ail Bontfacium archiepiscopum, qua Yirgilium 

presbyierum 

' (40) Kal ol /ibt' ai>r&Y %6cpiot. K«5«|jtoi pro x^- 
apxtq cumero plurali, quod Hebralcum e&l, etScri- 
piiirig familiare, ut notat Chrysosi. ad v. 1 psal. 

° xviii , ul esl in Galena nostra ; '0 & $ak\tb$ fiwjii- 
^wv oCipavou^ oOpavwv, xal Tftetovcov ij(ilv Svvotav 
ive^o^tjuev, el gti|in?u xi^ efttoi ott efwftav ^j xu»v 
f E6paCwv StiXsxxog xi £vix4 T:Xti6uvxtxu»i; dvotiACfiLV. 
'Ayrl youv xou 'etitetv, o oiipavi^; xoi> oupavoy, efnev, 
ol oupavol xatv oupavukv. Sic Tlieodoretus qudest. 11 
in Genesin : DXijDuvxtxuj^ Bk fj 8eia rpatp^j xou^ oi» 
pavouc 6vo{*&Cet» Xiyouaa ol oiiparol rwr oOpariar, 
ftltfttii] xiuv 'E€paEo>v i\ -^XcoTxa, o&xe ibv oupaviv, 
oGxe xfc CpStop ocSev dvixto^ dvo£iaarai" eupoi fi' av %ig 
xoiauxa rcoXXi xal Tuapi xfl 'EXXaSt ttwft- "AB^vav ^4p 
xijv toSXiv ouSsl; tvixw; fivoadCet, aXX* A^fjva^ tcXxi- 
fluvxtxffltf, xal AsX^iv t>jv imXiv, oO&I? xaXsl AeX^fcv» 
dXXdc A£Xttwj£. Sic Philuponus fn tifTiesirr lib. iv» 
cap. 5 : IloXXdK t&v 6vo(jl4twv £vtx<oc Sjta xal «Xij- 
©yvrtxw^ XiY&xai, xtjc auTT£ ji-fev obui)? Jv ixaxipif 
<pti>vfj a^(jww!«c» nee tantuni in nomimbus propriis 
hoc'obtinere vult, 4XXa xal iit\ 'rcpoa^Yop^^'') «* 
utriusqne generis exempla aflert. Ttuv xoa(xwv au- 

C tem nomine, si praecedens nostra conjectura vera 
est, Rentes firitannicse inieliigeadae veniunt, el po- 
pulus qui insulam incolebat; vel insula ipsa, quse 
propter magntuidinem , mundi alterius noinen me- 
retur, et a reliquo orbe, tanquam orbis alter, Ocea- 
no divisus est. veruro haec accuraiius perpendenda 
xtov Y ew TP^ t0V7cai<yt relinquimus, ne'|iie quidquam 
in re adeo obscura, pro certo el indubilalo affirina- 
mus; nobisque satis erii, si viris doctis, quse in 
medium prolulimus, non prorsus dn(da\a, nee pe- 
nitws ahsurda videbiuuur. Jcn. — Sentit Junius 
orbes hosce esse lnsulas Brltannicas, el quidem re- 
rUssime, si poetarum ratio sit bab^nda in re seria. 
Seneca enim appellat orbem ultra Oce'anum, Mani- 
llas no*ot t gitox pontut subduxerat orbes, Virgilitis 
penitus toto divisos orbe Briiannos, Claudianus alia 
j)Uirsit<) orbe et nostra diductos mundo. Sed nee de- 
sunt historic!, qui islis succejituriciitur. Joseph u» 
appellat *t^pav o{xou^dvT)v. L. Floras de lis verba 
focieus aUCaesareiiJ respexisse Oteanum et quasi hie 

Ramanus orbis non suficerel, alterum cogitasse; quem 
gensuin iisdftm /errae verbis express) l Velleius Pa- 
lervulns. lino nee aliter sensisse visus est Urbanus 
Papa Rom. qui Anselmum Canuiariensem Archi- 
episcopum alterius orbis PapflmagnoscebaLAimhilo- 
minus cum omnibus retro s«eculis magna homi- 
niiiti animos tenuit anticipatio istius Ainericani or- 
bis, qui nunc delegitur; el Plato, Arisioteles, Pli- 
nius, iElianus, Seneca, Tertnllianus non obscure 
vldentur eum aduinbrasse. Origenis s-enlenlix po- 
tius accedo, qui lib. u Il£pliipx^ v ' Uacc verba enar- 
runs, a<J trans mare avxi)(Qova^ r hoc est regiones 
Auiericanas retuLil.Falendum quidem est, eum mi- 
sere liallucinatum, quando ca quie habenlur II 
Pet. m > 13, in hunc eiiam sen sum periraheret; sed 
si aliqunndo donuitaverit, nemo ipsi jure intcrdi- 
cat, ne denuo expergiscatur; nee sulcmus compcr* 
la diwntibus fidom abrogare, eoquod alibi per er* 
roruni eamdem lu&issc deprchcusi sunt. Fell. 



aw EPISTOLA I AD COUINTHIOS. 1M 

wl$ tayal; (41) toC Atq^ou' BtcuOiivovtai. Katpo\ \ alis atiis succedunt. Ventoram libramini proprio 



fcapwoA, xa\ Qip;vot, x*\ u^xcwptvoV, xat xet|*£pivo\ 
4v tlpfv-i] jjurcattapafcWouriv AXXtfXoi<. 'Am^jiwv std- 
6|x.o\ (4J) xatA tov ffitov xatpov ^tjv Xsixoupyfav 
aOxwv AfrpQ^xdriD; lictTeXoifciv, 'Aivaol xe icqycrt 
xrpo^ iicttauw seal i^Uiay 6tj[UOupyY|(Utea,i t 5fx* 
kXXiEi|/sciK itapixovratiroijc irpfcc G*"is (*3) AvQptimoic 
fjw JoJ^. ? A xe fcXAgiffxa xu»v Jtoiov Tic auveXerJo*ei$ 
■Cxwv tv djiovo!^ xa\ dprfjvf) iretouvrai. Taika navta 
4 p£ya( 5T|[iiouf y^ xa\ Aeynrirr,; t&v iirdYcwv iv 
•Ip^vj) xal 6|i0vo{f npoaitalev ttvai, ciepy*xwv t4 



tempore^ munus. suutn sine oflendiculo obeunt. Pou- 
ted etUrn perennes ad usum et sanitatem creati, 
ubera indesinenter ad homiaum vitam pnebent. De- 
nique animalia minima ccetus suos in Concordia et 
pace f&ciunt. Hzec omnia magnus opifex et renins 
omnium Dominus, in pace et concordia fieri jussit; 
omnibus benefacfens ; superabundanter aulezn no- 
bis, qui ad raiserationes ejus confugiimis, per D»- 
minum nostrum Jcsum Christum, cui gloria et mi* 
jestas in scccula saeciilorum. Amen. 



trivia, Oi«psxKepi<J<Juj{ 8fc t^pAc *«>&< ltpO&WfiNffatit tblc olxttpjiolc autou, 6ti tou Kuplmj *){ji6v 
Itjtou Xp»TCo5 r 4>^ W§« (44) wx\ 1J jAtyaXttffvvri (45) lk *ov$ fltfcwvoiff tu>v ctlwvwv. 'Afrijv. 

VARIORUM NOT.E. 



prssbyterum damnat, quod aliurn munduni aliosque 
nomine* sub terra esse allirniaret. QuineiSani par- 
tes mundi incognita?, dissit*. et ultra oceannm po- 
slue, Solent orbes appellari. Sic Ctssar cum Britan- 
niam tntta$$€t i atium te erbem terrarum sctiput r«- 
pentst, uti referttir ab Emnenio, Panegyrico in 
Conslanllum. Nulissimus Virgilii versus : 

Et penitu$ toto dimoi orbe Britannot; 
ad quern Scrvius nolat, britanniam a poet is dioi 
alter um orbem lerrarum. Noius etiam iile Manilii 
lib. i ! 

lgnotxuque novo* Ponlus subduxerai orfrej. 
Qui bus adde hos Senecae in Medea : 

Vtinunt annis 
Scccula serls, quibu* oceanu$ 
Vincula rerum taxet, et ingent 
Puled leltui, Tiphywue novo* 
Deiegat orbe$, nee tit territ 
Ultima Thute. 

Itaque longe abit sententia CLementls ab errore 
philosophornin et hxreticorum quorumdam, qui 
pliEres aut innumerabiles mundos a noslro hoc 
plane div&rsoB soniniabant. Legacur infra, cap. 21. 
Cot.— 'Qxsard? dr&p&xou; dniparzec. Lege Arci- 
MiOfi alaue ita Ku firms Origeitisinterpre^, titfrans- 
tbith et mtrantmeabilU vertil, licet eodem errore 
apiid Clementem Alex, acribattir, iTrlpavro^, Per 
oceanum autem hie. nisi me fall it conjectural tfjv 
25u SdOtAOmv inteiligit, nequeeam omnem, sed Bn- 
lannicnin nostrum ei Hibernicum mare, quod vete- 
ribus Gnecis et ttotnanis seque impervhim erai, ac 
ipsa Britannia incognita, cujus ora maritima quae 
contra Galliam rst, ante Julii Gsesarifl lempnra (qui 
posteris osiendisse pntius qiiam tradidisse insula; 
notiliam dicitur) fix Gallis vie in is illommque mer- 
caioribus innotuerat. Quid quod Basiling longe post 
Glcmentem nostrum , liomil. 4 in Hexaeweron : lb 
T.t\ayo$ Tf ( v BpETxavix^jv vtijov xa\ touj tvmpfouf 
*i6i]pa; uept^vtr^figvov, pA-fa vocal x«\ rXcorfipo'i 
AtiAiiTjTov, quern locum Ambrosius sic exphniit: 
Qui a deinde *riat , iu quantum $e ittud magnum et 
tuausum navigantibu* , algue inlentatum nautis [un- 
dqi mOTfi quod Britannia* frententi rnctudit a'quore, 
etc. Et Libanius li^silii coietancus iu Basilico, de- 
scrihens Constanrii iinperatnrisr^v Siiwlauv zl$ t9;v 
VTjaov t)]v Bpe-ctaviav, et irajcctus diflicultateni 
maxiinom, propter festus contrarios, et ventorum 
violetitiain, tnare Briiannicuni dflipivwv esse di- 
cft; abi Carte A^paTov legeudnm esse, non inepie 
qnis conjicere potest, sed de voc^contentioncm non 

moveOi Eju$vei1>aUasehabent:TTri5V>C'r o Si pfy-v- 
potc t<i<; ft^eic 7w:ocX'$uisvo<;, d>^ 5pa ptiLjojve£<;xN5'j- 
vov [7c. &$t\ xEvSuvo;] imbv «TpoYY^>-o^ ^P fcXAt- 
vr|? ac<pltvai TfjC OaXitT^, ^ va-.^a^iav iTiptu^i t-j- 
fft^aajOai, oStu X«|A^pa\ |*iv xatafcnSs{ sic oOpav^v 
'jprojai -i xiftata' i$Qr;&> ot •jTo)a;A6dr;ovri;I , /t- 



B jxot, irpO{ drcipotvTov ftx<yipoudc niXayo;* x6 81 6tiv6- 
taxov, feireifiiv y^p to!< o>1olc STractiv 6 x^6e pv^tr^ 
Avxitfxf^Y) tJjv tljjvrjv, 'STCovoxreT (ifev k^ac(vvf|{ f fltk- 
X«tra, ^hi xio)i {tftrftfOOf v^fcp Ttov xv|JtaTWV 0Xx4? 
i-nl v^i^ti^ 6p2fat tijtf ^ijtjiO'j xei[a^vi\- xa\ cl |tiv 
6££?av AvtaitoffreQ^ t^jv naXt^otav, ivotXajiGAvetTe 
ayGtc ti oxAco^, xa\ &r ti AOtTti Ttovetv t^-jc Ifi- 
7cXiovTct^flv ^k (x*XXfj<nj ff P^ ^v AicAvofev, Cvcrat 
xa^A uiixp^v to irXofov, uTreixoiiaTiC icp^ to SyGoc tfe 
yAujio-j. J un. — Rectius dilTusissinio mari Atlanli- 
co liaec convenient^ praserttm cum ex Suida disca- 
mus TtAvta tA AirXwxa TceXAvt], omnia iwiavigabHtQ 
maria Attantica appellari; eteliarn abunde cogno- 
veriinus veteres pene omnes in ea fuisse scnteiitia, 
naturae et rerum fines, Cimmerias tenebr^s, fcedam 
caliginem, inlranabilcs paludes, et vustum demum 
Chaos inibi versarL Fell. 

(41) Taywc. Ai. malum itzixayaU, al. Siata-farfc. 
Ms. adhaeret Wolt. putans Origenem Icfiisse xaY*rci 

p eo.qund RuAnus verterit dispo$itionibu$. Verum 
Origenes I. c. in Ezcch, exhibel iitroYaZ?. G*ll. — 
Ta^al?. Male eonjiciunl inxxa^tLl^ ^ 5t«Taya!;. He- 
sychiue : tayaZf, ApvaTc, IffifMimt. CctOtf. 

(42) 'Arijitor cravpol, EtLacn venti, utcunque 
inconstanles legi aubjiciuqtur. Annua asnoscunt 
flamijia ct alalia temporibiis quasi ex condictn red- 
eunl 4 , adeo non penitus ubi vult tpirat MnfH»Auu. 

(43) lifer &t)r\r. Ita ms. cujtis lectio reiinenda 
videiur. Sic enim et Act, xxyii, 34, eadem prapo- 
siuo r,p6-; sccundo casui juncfa* hoc ipso sensii 
usurpatur : ToOto yAp «pfc< trj^ <jp£^£pas <Jo>Tt^pi«c 
fa&pytx : Hoc enim ad satutem restrain confer*. At 
Jun. cum edit.npb; (uf.v. 

(44) T fl ^ Wfa, x. t. X. Non tan turn in fine , sed in 
initio^ el medio EpiutoJarum suarnn), divus Paulus 
So^oXoy^v nsurpat, qnem Clemens discipulus, ul in 
aliis, sic in hoc etiam imitatur. Apiid Chrysosto* 
mum homil. 55 in Maltkmum* hymnus euyapifftfj- 

j. pto$ halietur, quo moi\ncbi sui temporis in eremo, 
a c<ena utebnnlEir(quospiopter vita; sanctimoniam, 
et coelesiem in lerris «o»versationem, &Yy4Xou{ 
vocal) iu quo, cur post Co^oXoYfav, hymntim rursus 
inciperetit et contiimarent, ralionem rcddil, his 
verbis : Mt) tolvov p^^ xoutoi; 4yxdXS|MV toi^ Ay- 
Y^Xot^ $>% a-xxzw; TWWUffiv, ott xxtaXuaavies xov 
Xdyov ei; fio^XoyCav, toxXiv ApxovTai tojv Ou,vojv taw 
lepcov, dTto^roXtxot^ yAp i"o*Jxat v'iu.ot^, Atto oo^oXo- 
y(a^ dp^jisvot, xa\ ti^ xouxo teXzuxtLvxs^, xa\ )izx% 
lijv 7eX«yxr;vTaGTr h v TCpaotu,wC4(A£vot t:AXiv. Sic llie- 
ronymus in prafatione in Psalmos ad Sophroniunu 
probat unuui lantum esse Psalmorum volumcn , li- 
cet quinquies occurrat .illnd yivotxo, y^voixo, i. e. 
amen, amen; undc quidam in quinque libros divi- 
dere solent, et dX\r\v tc£vtAteux ov faciunt, ul loqui- 
tur 

(45) Ka\ % ftVfoAue&rii. Arliculus f;, quiexslat 
in ms., deest codd. impp. Ga.ll. 



HB S. CLEMEMTIS 1 ROk. 

CAPUT XXL A 

Yidete, dilecti, nabendlcin ejus quae muHa sunt, 
omnibus nobis in coodemnationem cedant, nisi di- 
gue illo Vicentes, bona et acoepta in conspectu ejus 
xjum Concordia fecerunus. IMcil enim alicubi : S/?«- 
riliu Domini, lucema *cruian$ $eere ta rehlris\Con- 
sideremus quam pfope sit, et quod nihil laiet ipsum, 
lain cogitation um nostranun, turn ratiocinationum 
qaas facimus. JSquuin igitUr est, u( ab ejus volun- 
tas nou ftirotift tranfcfugfc. Homines stuitos, insi- 
pientes, elatos et gloriautes in serrnonissuijactan- 
tia offendamus pottus, quam Deum. Doroinum Je- 
sura Christum, cujus sanguis pro nobis datus est, 
veneremur. Prapositos nosfros mereamur , senio- 
res nostras honoremus, juvenes doceamus discipli- 
Ban timoris Dei. Uxores nostras ad id quod bonum 
est corrigatnus : amabiles caslilatis mores osten- 
dant; siraplicera ae slnceram mansuetudinis suae 
voluntatem demonstreut; lingua sua tnoderationem 
silentio manifestani faciani; charitatem suam non 
secundum animi propensionee, sed omnibus Deum 
Wncle litnentibus asqualem exJiibeant. FilEi veslri 



D 



PONT. OPERA G&NUINA. 256 

K.E«AAAION KA\ 
n Op3xt f dyaTqtol, ja*j at f^pytalat atoou at woJU 
Aal *f^ vtt)VWl ci » xplpa waatv tyfitot idtv ^ bf-ltnq 
auxou 7CoXiT£ud^voi, tA xaXd xal EOipsaxa ivdrcioy 
aOxou ttotS^tev puO' l\u>vota<;. Aiyzi fdcp itou (46)' 
ttrevpa Kvplw Myroq tpevr&r xdt zupteTa T7Jc 
fiiCTfidC' *i6u>[itv itwc *YY^C &rav, xal 3ti oMiv 
XiXTjOev a&xov t&vevvotujv fj|A&v, ob§k t&v fitaXoYiajuov 
wv TrowujteOa. ACxccto'v ouv (47) feartv jiij XetTOWtXTsfv 
^jxck d«a to3 fieX^ftaxoc aurou. M&XXov AvOpamots 
Scppoav xal Avo^totc seal feiwupopivotf xaUyxaux^^- 
vot^ Aiajovefy (48) tou Anyou aiwv, Tcposxo^**- 
|*ev (49), IJ t$ 6e$. T$v KOptov Iqaouv Xpiflt&v, ov ti 
aFjjta Oitfcp ^(iwv feWfrq (50), &vTpaicu|ACV. Tou$ ttpo- 
^Youpivovs (51) i](twv atSsaO&jxev, to ! jj •rcpeaSutipouc 

fjJl&V Tt[Xfj(JCjJJXSV t TOU? VeOUC TOXlSeiiCKDfiSV T$)V rcat- 

fctav tow 9<56o"J tou ©cou. TAc yuvalxac fj^wv ttc\ 
?ft 4yaQ?»v SwpQo^TwfieOa" to 4§iayd7njTov ^ dyvetej 
^6oc fevSstSdsfiwaav, tb ixipaiov tr^c irpaOrqtoc aO- 
twv pouXi]{ia 47ro6ci§dTwtrav, to imzzxk$ tij^ YXt&cro^^ 
aOxcLv 6tdtt|C9wviic(52) cpavspbvTOiTjcjdTcoaav^viYi- 
ifrjv aux&v ^f xctti ttpocxXiaei? (S3), AXaJi i;2a& toI? 



♦ProT. is, 27- 



VARIORUM NOT^E. 



lur Nicetas in praefalione in Catena m suam. Si 
enim Amen % iuqull, pro quo Aquita tramtutit r&r.i- 
<mi>niva>; v in fine tanlummodo (ibrorum ponerciur, 
tt non intcrdvm aut in exordio % ant in cake wrmv- 
itii sire tenlenlim, nunquam Salvator in Evongeiio 
loquerelur : c A men, amen dico isobU; > nee Pauti 
EptMtota:, m medio iltud opere conlinerent. MoyMt 
qtioque et Jtrcmias, et MBleri in hunc niodum mnl- 
tut haberent librot 9 qui in medits volummibu* wis, 
Amen, frequenter inlcrzeruni. Jen. 

(46) A&rst ydp xov. Ista exscribil Qlem. Alex., 
Erptdft.* lib. lv. cap. .17, pag.611.GAL. — Aiyei jdp 
&ow Rrevjta Kvpiov M%yc$ t ipevr&v xh zapisia 
r.ijc facrTfdc. Ita distiuguo. Dictum est Satpmnjijs, 
Pror. xx, w, ex memoria pauio indiligeniius, til 
fere fit, palatum. Neque enim reciirrenduin ad )i- 
bros vel apocrypbob, vel sacros deperdilns, quo 
miuimur a Tiro dociisssmo Joanne Horino, exerci- 
tatione Bfblica u, cap. 4. num. 8. Idem porro sen- 
suE diclo dalur in Catena Gravorum Patmm. Cot. 

(47) Aikaccr chy ad r<p 8-s^. InterpolalOris baec 
sunt. Verba ab usu rentota aut diffictlia indoctus 
bomo vitat, rmmutatque et mittii de Gnosticis, ut 
dotum tegni, sed transparet. Bern. Petila, nempe, 
bsec vuH vir doctus a Clemeuta Alexaudr., p. 517, 
sed interpo|ata t ut Clementis Rouiani verba hab^i 
queant* 

(48) 'AJo&rtfp. EditiivdXa;w££?. Alms, deest 
prxposttio 4v- Gall. 

(49) Upqcnd^tioper. Forte Tcpoffxpo-jaaijuv, qua 
voce Cbrfgosiomus freqiieiitissime utitiir, ut bo- 
niil. 30 in Epist. ad Ephes. : OMtv cpo6sp5v %m £v 
tt^ Ufa fj pivov to icpooxpo\io*at ttj> 6cip t et homil. 
S in ILpisi. ad Rom. : To yip itpooxpousat t«o 6etp 
tou xDAGtEiOfivEXt xaAeir<f>«;pGv, et in MaUh. homil. 31: 
To ykp 7t4vtwv x*X£t«Iitepov i^pTjxa vuv, ort x<J> ^ew 
icpoTxpo-jei^ , et alibi passim ; quibus vero Tcpoaxd- 
^"»ji=v magis arrldet, per meretineant liccbii t cum 
sciam apudPetruin scriptum esse, ty \6yy irpocrx^- 
7rr£'.v. Jew. 

(50) 'Drtp t}/«tf>- 40tf0q. Clemens Alex, legit 
4YLi?9ti : quid si e^X'^; sed nihil muto. Id. 



(51) To6? xpo7iT°vpirovc:. Omnia apud Clemen- 
tem Alexandr. probe cobaerent. Apud Clemeniem 
Romanum est maxima perturbatio. Caput hoc ex 
Clem ente Alexandr., p. 517, misere corr upturn est. 

Q BEM. 

(5%) Am rijc S^w^/Jc- Clem. Alex. I. c. pag. 612, 
legit 4t&.vf|c ctrt< • q n *m quideia lection, m ms. 
lectioni praefeK Wolt. Sic et Dav. nisi malis cum 
ipso, Sia tijc d^wvla^^ut propius ad ms. accedas. 
Gall. — Aut ztjc $0<*»"7}C' Clemens Alex- legit «t- 
"rrfit et quidein multo rcctius : yuvaift ydp x^ajxov 
i\ aty^) 3>£pEi, ut auctor est Sophocles. Modesto 
enim sileutio in muliere nihil conimendatjus, pruu- 
sertim in publicis c<etibus, elsacris conventibus, 
ut prsecipit Paulus. Uude Cyrillus Hieros. iu Pro- 
catccfaii, mulieres vuit in templis exorcismorura 
tempore, legendo t orando et psatlendo occupatas 
esse, sed sine Gtnni murmure et strepitu, ita ut 

firoxime assidentium vieinsaiires, labioriun loque- 
as non audi ant. Ejus verba ita sc habent, xct\ 6 
JuXaoYO^ «4Xiv & irapOevtxo^ovxw auveiAi'xSw, r\ tyak- 
Atov, t) ivaytvwoxwv, ij eO^^ (ms. Oxoniensis in Bi- 
blioiheca Bodleiaua optima: nolai, le^il tcuxT), * l 
Q recte) fwte'lctlslv uiv Ti jraiXtj, p.l| Axoucivfeti 4X- 
Wxptflt £>xa- yuvatxt yipXaXelv ev exxATjsEq; oux 4nt- 
tp£mi>. Kat f| lyYa|xo^ ijiotwj fitfieiaOw [ frr, ^(Avef- 
o"W] xa\ «po*svx^ w » ^a^ W XSMt) xivsiafiw, 9<i>vf| 
Si uj dxovdff8w, etc. Juw. 

(531 M% pst& npo<r*JU<TEt<;. 1 Timolb. v. 21 : 
Mij&v iroiwv xaT;4 TrpdaxAtaiv. JVtAff jackns in alte- 
ram partem, declinarido, vertit Lalinus interpret. 
Exponitur enim *p6rAv5i$ per Suida.m feTcpopii- 
peia. Id vero nominis reslilui debet bis S. Uasilio : 
semel quidem, homilia in principium Proverbio- 
riim,. p. 599, ubi nunc babetur : OCxs rottuv xati 
TCpAxATjatv, (e#tio Gr^eca nfriaKkr^) iXX* titbitoq 
(eadem editio EuQsta^) xal d6taatp4cpov% exylpwv xi^ 
xpEa£t< : cum OEcumenius ad bicum Apostolt laiidu- 
lum ita citet : Mrifiev «oi<2>v xa^i 7Cp4crxAtatv, AW 
e£»0ela? xa\ dtSta<rTp6^ov^ fex^ipwv ti; xp test*. Ite- 
rum autem, epistola 343, in qua pari modo- hod ie 
legitur: MtjRv fjpuuiv 6"jvxji4viuv ^otTjaat xaxi ttpda- 
xXij,o-iv. Cot. 



S57 EPISTOLA I AD CORlNTHiOS. 958 

<po6oujiivoic -*v Setv 6«£u<, fcniv wipExituffav (54). A disciplinae Christi participes Bint; discant quid hu~ 

TAx£xvaO{uf)v(55)TTis ev Xpiffxw Twu&fes (tccaXait- rniiUasapud Deum valeat, quid casla cbarilas apud 

forrw^av * (AaSexwiav tI i;ax£Lvo<ppocn>vr^ ratpA 8eco Deum pnssit ; quomodo timor (56) ejus bonus est ac 

locust, x{ dy&7UT| iyvj) rarp4 tu> tew Suvcwai" r,&<; magnus, el servans omnes qui in ipso sancte ver- 

4 cpd6o; avTou xaXfo; xa\ uiyas, xa\ <ji(£wv Ttdwaf santur in pura menle. Scrutator eniinr esl cogitation 

touc cv fljtiT) 6-3UOC <kva<xrps<pojji£voy$ ev xaOapa Hum et consiliorum mentis : cujus spiritus est in 

Biavofot. *EpEuvr|T+]c f&p e<mv evvottov xot ivftup.^- nobis ; et cum volucril, auferet eum. 
oe*>v (57)' ou i\ iwoi) afctov cv ^(xlv isxtv, xa\ $xav WX|) &vlA£t a'jTfjv (58). 

KE*AAAION KB 1 . CAPUT XXII. 

Tauta 61 TcAvrat pe6aiot f[ ev Xptcrcco irfcroc ' *<*\ Hace autem omnia conlirmat fides quse est in Cbri- 

y4p .afc&c (59)$v4 wu IIvevu,a?of xov A^to^ ovxw^ sto. lpseetenim per Spiritum sanctum, itanoscom- 

ttpoHxaXsfcai ^(aSc* Aevre r z£xra, ikoiaazi pov, pellat : Venite 9 ft tit, audite me; timorem. Domini do- 

<p6(5vr Kvplov didd^b) irpat?. Tiq icrtr drdpcoxoc cebo vos. Quit est homo qui vutt vit am, diligit diet 

6 QiJLwr fw^jr, dfa^otr fyt£paq lietr dyaddq; videre bono* ? Ccntine linguam tuam a mato ; et labia 

navauv ti\r fASxrear crov ditd -xancv^ xal XstM tua ne loquantur dotum. Declina a malo, el fac bo* 

vov (60) /*f| AaAricai &<Mcr" ixxAivor dJtd xaxcv, num : qu&re pacem, et penequert *>aai. Oculi Donti ■ 

xal notj\ecrdxa06y Zqvqcor elpt)*f|»*, xdidt^or n% $uper ju*ia«, et auret ejv* ad precem coram ' tmt- 

avtiir. 'OipBaAjwl Kvplcv £xl dxatcv$, xdi &za tU$ autem Domini tuper facientet mala, ut perdal de 

auzov a^$e diriatr uvrw- xf[d<ru)xor St] Kvplov terra memoriam eorum. Clamavil jusim.ci Dominu$ 

sxl stctovrra^ xaxh* [rov k$cj£]&p£v<rac (6d) ix exaudivit eum, et ex omnibut tributntionihus ejusli- 

Tn^tdpyjui[6cvror]avxuyy. 'ExixpaZsrtidlixawc] btravit eum 9 . Multa flageila peccatorit : $ptrante$ 

«al d Ktipioc elc^xovcer ui?[vov, xal hx] xwr&r autem in Domino misericordia circumdabit\ 
zvr dM-freurr a[i>rov (62) tjipv]travo abvdr, floXXal /«i[<rny€^] (63) zw dpapruJLov t xobq di £[£- 
ffl&r]Tae ixl Kifwr ijtsc? uvxJ.&c[ei\, 

KE»AAAION Kr, CAPUT XXHI. 

*0 alxtipiHav xati ndyva xfol evepJYettxoc xa'Hjp Misericors omninoct bencficus pater viscera erga 

lytK jnidrxvtt l[nX] cpo6ou{i£voui; aOtov , t\nl*}z [xe] tiraente& eum baliet ; gratiasque suas benigne «t 

xalTCpotnjvw^vA*; x*P tta S *vr[ov] AttoS^o? to;^ npw- suaviter largilur iis qui ad ipsura simplici inenU) 

^pyotxivo[i^\ aiti^ ittX^ Siavcltf. At% ^ Bv^vyfi- accedunt. Quare ne dtfbii animo sirous» neque hie- 
(uv(64), fja\j$k {v6aU4cr8w (65) i\ fyy/fc ^'puov fexl talc C sitet anima nostra super eilioiis «t spleudidis ejut 

■ PsaL xxxiii, ii-18. •Pial. ixxi, it). 

VARIORUM MTJE. 

(54) 'O&iuQlcrTiv napGzteto?ar- Birr, putat off £w; a quo b»c pelita-sunt. 6 Kopio; Uyzi. A capite Be- 
ad fern in as Christianas referendum; quas liempe qtiente ad cap. xl adullerina omnia, p6sl Clement, 
dnceat S. Pater, Deum limeniibus charltal'is otlicium Alexandrinum addita> Bern. 

cxbibere offfcuc, id est dtyvw« xaX xa6ctpdjc, et aequa (60j XeUti zovXefr JfilAq &vv t ut apud LXX, et 

lance, p-^i xoix^ icpooxXiaEtc. Hunc iiaqiie locum sic Clem. Alex. Gall. 

distinguit : T<;v dyim^v auttuv, 0.^x4x4 -npoaxXtaetc* (6^) ^E^oleOpevaau Vuig. k£aloOpevc€U* Vid; 

dXXA ic5atv %ol$ (poScj jaIvoi^ xov &e6v, 6<t£o>^ tCTjv superlus observata ad cap. 44. In. 

TCGtp&x&uffav. Gall. (62) 8,l''i'soj-y avrcv. Editi omitttint a&xou. Ex 

(55) Td zixra tipwr. Clem. Alex. I. c. ij(iwv. Mill, tainen et Wott. post cdv exstat in ms. a... cum 
Ilinc arguit CI. Pollerus perperam legi ojxwv apud spatio septem circiter lilterarum : quod quidem 
Clemenuim nostrum ; eo \cl maxinie, quod pau!o cnasma sic supplendum, ex conlcxtuiiquet, ajOtou 
fruperius s-cripserii S. Pater in prima persona, ev- i^'JJjato. Apud LXX 8^'|e(ov aOxuiv, At Clem. 
cpa1ttojl£V...oi&<J6lu^i6^#...Tt|Jt^tfwpL£v... ti^yuvatxa^ Alex. 9XC^swv ippi(stm t absque aut&v. Id. 

luuav Stop8a>fftI>ju6a. Sic et Dav. Potlerum secutus. (63) lie. I Jul ^drziytr, Ms. deesl articulus at v 
bed non est, meo quidem judicio t cur ms. lectioni ^ quern exhibent editi, ut apud LXX. 
vim inferamus. Quodenim scrioserit Clemens Rom. D (64) Mi) dt^vz&jizr. Duplex iste animus apud 

tic Yuvalfcas fiiiM)v T in causa Tuit Terbum 6top0wjt'> scriplores sacros pessime audiresotet, ut sit dv*jp 

( u..z6a, ut sermord jam in prima persona instituto S^uxoc inttabili$ % varius, fluxa, imo nultius fidet^ 

tttntentia copgrueret. Cum autem hie alio scriben* qui cor illud t quod Deo Opt, Max, in solidum de- 

di genere ulatur t acripsisse ouinino censendus t4 belur, inter ipsum et Satanam, pietatem et hi era 

texvet {i^xcov. Id. compendia, voluptatumque illecebras p-trtltur et 

(56) Apud Clementem Alex, timor Domini, 6 <p<56oc dispescit. IvSdtXXeaQai autem est ^avxi^eoftai spe- 
Kup;ou,etm0xinpurocorde,£vxct6 t3xap£t'£.CovsT. ^, lr;1 ^ phasmata captare, Inde Jerem, xvu, 3, qui 

(57) Kul irdvui\crs<sir. Imitatur S.' Pater Aposto- alibi Scttpwvta redduntur, tv6dl[jutTa a LXX IiiU. dsci 
lum» Heb. iv, 14 : '0_ Wyo< xou Oeou... xpittx&£ 2v- nieruere;quoomninosignifieatu eadem vox ©tcurril 
6uuf je(i>v xal ewoiwv xapoia;. Call. Sap. xvu, 3. Qui ergo inani <ptXau?t*f aibimet ipsia 

(58) 'A>-^J€( avt/fr. Sic Wolt. ex ms.;edit3, pne- placent, et se jpsos, ut sine merit o, ila etiam sine 
ter Lond.,dviXoi aOTf^v. Ms. leclionem exhiliet eliam rival! depereunt, quosque B. Judas ivinrviaCou.*- 
Cleui. Alex. Utrobique tanten legendum jubet Oav. veu^ appeilat, ii sunt a quorum labe et morbo 
in futuro secundo, avzkzl chjtyjv : Et cum voluerit, S. Clemens cavere hortatur atque suadet. Feil. 
auferet mm (spirUuin).!D. (65) 'Ivd&Micr&w. Yirorum docturam ingenia 

(59) Hal fisp avzer, x. t. X. Ista delibal Clemens torslt hie locus. Al. mallent Ivooi&crOai, vel IXtYT'-ct- 
Alex. t Srpiap^ lib. iv, cap. 17, p. 6iS. to. — Kal 06b). AL fiixa^aOu. Utquid amein ms. lectio solii- 
Tty a&TV£ f etc. Simplicius Ctemena Alexaudrinua, citetur? Kara quidem vox Iv&iuXw, vel tv54XXoua4 ; 



«9 



S. £LEMENTIS 1 ROM. PONT. OPERA GENMNA. 



860 



moneribua.Longe a nobift til Scriptura ilia, ubi A &rap6aXXooffai?xaUv£d£Qts' &jjpeaI<a&Tso. IMfifayt- 



dtett : Misers eunt qni mirno eunt duplicti ct in* 
^frti 9 qui dieumt : Base audwmm eliam tempore 
potrum noiirornm; el ecct coneenuimut, el nihil 
horum nobit accidie. amentet t cotnparate voe ar- 
tori: vitem sutnite, prmvmqui&em frondetcit: inde 
fitgerrncn* turn foiium t exinde flos ♦ posted acerba 
uvuet immatura; denfqtu uva perfecta et matura. 
Videlit quod in exigno tempore ad maturiiaiem per- 
vtnH /rwlw Ofioni*. Ill verilate, brevi el subito 
perficietur voluntas ejus; Scriptura ctiani testimo* 
nium perbibeme, quod citovenkt neifue tardabit 9 et 
repents veniet Dominue ad Umplum suunu et $anctu$ 
quern toe et$pectatie % . 



visfiu* 4ttf fjf«Sv % rpayfj ate*] (66), qtow Xiysr Ta~ 
Aalxupol eleir (&J)ol-di^rvy f oi, vl 8tcri(orregri}r 
•$rvyi\r % ol Jtifortsc*Tavta '/ixedtrajier %al izl 
tSat xar&pw ^jmr (68) , xaX l$ob fE-^\pdna^r , 

tqi (69), cvfiSdA&te iavtov? £&!<*>• M6ete &pxe~ 
Joy xpdtor pkr pvJlJlo(5foet t eh{t fiJta&Td? yl- 
rstai) sfta <ftiAXcY % eha drdoc, xal peril tavta 
ty*S?a$, elra <rra^vJti\ napectr\xvta, 'Opare 0t§ 

&r xaiftfi (U/}\p ei$ xixstpcr xamrtq. 6 xapxt? 
xov tyAvv* *En* AX-rjOsCac xax« xat 4£af<pvrif 
«Xetw8^<jtxat xb f^ovXtyia a&xou » ffuvsmjxap- 
xupoiiar,; xad tf^ Tpa<pr\^ t 8xi «%& *}£« , gat 



oit %pcrt$T f xul &£atprr\f i&ei (70) 6 Ktiptv? el$ x6r voir avzcv, xaX 6 ajioq (Ti) tr &§*&$ npoc~ 
Senate. 

B KE*AAAION KA\ 



CAPUT XXIV. 

Coiwidcreruufl, dilecti, quemadmodum Domirtu* 
continue nobis ottewlatresiirreclionera quse futura 
tit; cujua primilias fecit Dorahium Jesura Chri- 
itum, suscitana eum e moriuis. Iniueamur, dilecli, 
qua onini tempore fit, resurrectionem. Dies et nox 
recurreciionetn nobis declarant : cubat nox, essair- 
git dies : dies abit t nox ingrtiit et iosequhur. Ti~ 



ScExvutat 6iT)vexuic ttjv piAAOusav AvdaTaaiv fat* 
ffflcu, nc tijv iizap'ify eTcoi^frctso tbv Kupiov *Ii^«ouv 
Xpiatbv, ix v£xp[tuv] ivotrc^jaac. "l&ujuv, i^^l- 
to\, tJjv Xffti xa[Lp^v]yvvojAiyiiv Avd^Taa^v, *H(iip(ai 
xal] vu? 4v4«*tftv ^jitv 8riXou«[tv (72)'] xotiiitai ^ 
vug, iytffiaTai t t [\uipa. *]^fi|x4pa ftneiffiv, vijg iitip- 



T Jic. ii *J UP«tr. in, 4. • ffab. H, 3, Malacli. in, 4; Hebr. x, 57. 

VARIORUM KOTJE. 



nt adnoiavit Frejr.aed quae buic loco apprime con- 
gruit. Use autem, auciore Variiio, ymm, IxtoD 
■Rw, toC 6[ioiu» * tpxit^vto; wJ t eU v» d>? tit\ -rov C 
akV a!4v, x«l t»Tpa|jty.4vou -rov s eE? i «!>$ tttl ix w 
f^w, xa\ ttuv 6|Xo(wv. Hi tic Iv^JEXuaTa sunt cpavtd- 
ajxaTa , fiveipata , iitep jxi) itapovxa unovos? xtf , 
6uoid>ua-c« , dtitfiixovifl^ctta. Idem docet Hesychius ! 
'fv&AMexai, iuoi&uxat, yatvetai, 8oxsT, aTo^d^crat, 
t^ovxat, TOtptCe'cat. Sic ergo verienda Yidetur €!e- 
nientis seiitenlia : jSequt tanae $ibi fingat $peciet et 
phantamata, vel Neque decipialur atiimi sui fiwien* 
lie anima noitro. Gall. — Jfthj& 2r*«UJicr^w. Forl« 
iv$0t^o> liiierarum levi mutalione, vel polius l\xy- 
yi&OtD, quod idem est, et a ChrysosLOBio s^penu- 
niero usurpatur, nl boniil. 25 in Episi. ad Hebraus, 
de Abrabartio verba faciens, et ejus tide quae non 
vaciUaverat, licet Dtii pr^cepta promissis plane con- 
Irtfia viderenlur ; Etos« \wy$v wflor?ffTJ Jl *Tw v wft 
litaf YcXCa< f tvavrCa talc feTcaYfEAlat; Ttpoi^a^e, 
xal ou6i o&tw; iXiyf ^* 3£v * Ctxaioj, ouSfe *iitoxii(jeat 
l<pij , et paulo infra ibidem: "Evavtta -cat? brtoTti- 
atat irpo«x4"caxTO AOtctv, xafc ovo- outco, iGop , ^6f j 0T it _ 
oOy lXcinr( a9fi v 9 o-C*5t ^naxriiSai ivdjjwiev, et bomil. v 
49, in Epist. ad Epb. ubi de Procidentia divina du- 
biianduni non esse as&erit, licet revum multarum 
causae et rationes nos lateanl quod egregiis &inni- 
litudmibus, a fabrorum, pktonitn , apuin , fornii- 
canira , aranearum , et birundinuiu operibus illu- 
atrat. 'AX>-' ireXOe etc xcxtoveTov, xa't oOx ££etdt*tc 
•civ Xifov^ xalxoif t ouSiv oIBot^ xwv yivojtivttiv Ixit, 
xat tw/J.4 dnopa elva( aot fioxet , oTov otav toptOrj 
rt &ftov 5tav («waxi]t«ixif p ' (xctXXov^St sij eurKH 
pcuxipav at x^vtiv 4v ayirna, ofov xJjv xwv CwTpdcpwv, 
xal ixel IXiYYtA^etc * e™ Y^f fiov, oOx't d«X(L« cot 
SoxttiTOielvaTTOi!*; xi Y^P otu ' Tt t , r > ^ ov " tat *'TP a l 1 I xa ^ 
xa\ al uept«Y w Y a ^ ^wv "f pawjZwv ; &XX' Jv 4rrv&fJ t4 
Xpcb|iaxa, xtfce aoi ^avelxat. tj tixw| xaXJj, xa't oaw; 
ov& oijirw-; dtxpi6uc ouStv Suvfjfft) xaxauaBelv, Jun. 
(66) l UTfaph &&*$. Quid, si cumDav. mutato 
accenlu^ legamua,^ Yf*(p4j a&x»j, iiax ScripJuro/ 
Gail. — 7! Tpa^j olt^. Scriputra apocrypha; 



cujus testimonium, ut prophcticum, repetitur in 
Epist. 2, cap. li.Loca i.anonicoruiri librorum ul- 
c\inmie similia noiavi ad margined. Cot. 

(61) TaMilnujpol eltrtr. De hoc loco , cum nus- 
qvaui in Scripturis cvstet, nihil alitfd responderi 
potest, quain i|uod supra de verbis Moysia, 'Eytb 
U cE|ii &tu,\{ &itb X'^pAff ** Clirysostmuo a nobis 
allatnm est. Videlur autem respexi^se ad locum 
Petri 9Pi$t. II, cap. ill, 4 : Ka\ ^iyoyxtr IIou £^lv fj 
fe7s*YY e ^ a ^Tic nap&udas aixoii ; 49' fjc Y*P ol ^** 
Tdp^; txot^O^'av, Tcdvxcc oDxu> S(au,£vet d"' Apx^l* 

XT{tf£d>^. JUN. 

f 68) '£'-t1 tojj- xaripor. Edit! £«4. Wott. vocem 
iitl rest! tail ex ms. cod. qui earn exbibet tain hie, 
quam cap. 11 alterius epistola, ubi btec eadem ha- 
bentur pene aOx&XegsE. Quae quidem lectio nmgii 

filacet CLer. Uunc autem locum illustrat Dodwel- 
11s turn in Cyprian. . Dissert. 12, § 35, turn in ire- 
naic. Dissert, i, § 20. Utrobique, la men pro litt 
legit &7^& f Junianameditionein secutus.GxtL. 

(69) J &Y6qtot. Verba bac et sequenlia de- 
mentis non sunt, ut ex secunda Gp. patet, 6ed 
ejusdem aucioris , cujus superior*. Hoc dudum 
iiionuerunt rev. Pearstvn et sagacissimusG. Wen* 
delinks. Colom. 

(70) KaX ob %portei na\ i£euprfic ii^et. Ista quae 
in omnibus edilis oiniliuntur, pnxt«r Londinensem f 
Wott. ex ms. restitoil. Nee iinmerito suspicatur, 
J u ilium vet librarium qui hanc epistolam primus 
ex isto Cod. descripsit, ea prxtermisisse, quod 
oculos a prioref)$£t ad posterius converterit.GALL. 

(71) Kai <5 flrtoc* Conjicit Cot. per contractu)- 
nem primo scriplum i^Xoc, transiisse postea in 
iYioc- lo- 

(7i) 'Hpipa xal ri>Z drdcrcurir fyilr dfflov- 
cttr t Terlullianus De resvrreetione , c. 12, locum 
hunc elcganiurexprimU, nee dubium est, quin in 
hoc et sequence capite, quod de pbosnice est, Cle- 
mentein 3tostrum secutus sit. Aepice nune t itiquit, 
ad ipsa quoque exempia dioince pote$tati$, fries mo- 
ritur in n&ciem , et tenetrie usquequnque tepeiuur. 



m 



EPISTOLA I AD COIHNTHIOS. 



«B 



[^erai. BX&rcwu/Jev (73) touc xaprcoic A a-rcdpof A deamus frugcs : seminatio grani quomodo fiat. 



Jxixxou (74) ] ttvot xpoitov T^ V£Tat ' *E5ftX[6ev 6 
<itt]s£pa»v, xa\ £6aXev etc T ^ v Y*l v t l*^ t 8^8£]v*cwv 
«TOp[x4TfDV, a-civa tt^ttwoxsv c]lc. *c?iv ^tjv £npa xa\ 
YUftvA(7S), 5t[aXfexat (76).] ETx'ix tift SiaWa-scos f, 
jjLeya[Xet6r]T)5 ( 7ft) -ct^-c ispovotac. tqu AeaTtdxou- [dvJa]- 
Tijatv aOti, xal fcx tou £v6c 7rXe£[ovcc a]0$ei , xal ixtpipei xapraSv. 

KESAAAION KE\ CAPUT XXV. 

['ISailixevTbTcapiSoSovaTnistov^btYtv^pisvovivTot^ Contemplemur signum mirabile, quod in Orieo- 

4vaxoXtxoc€[x($] , jroic»xou'ci<rttvcotcTtep\Ttjv 'Apa6&xv. talibus locig, scilicet in Arabia fit. Avis q-uippc est 
"Opveov ydp ioriv 8 rcpoaovojuiCeTat <po!vi§ (79)- qua vocatur phoenix : hsec unigena cxistens, annus 



Exiit seminator, et jecit semen in lerram ; jaclisque 
seuiinibus, quse arida et nuda ceciderunt in ter- 
rain, dissolvuntur; deinde ex ea dissolutione (77), 
magna providentise Domini poteslas resuscitat : 
atque ex uuo, fruclura pluribus auctuin proferl. 



VARIORUM ROTiE 



Fttncstatur mundi honor, omnis substantia denigra- 
tur.Sordtnti silent, stupent cmcta, ubique justitiutn 
est 9 quies rerum. Ita tux amissa tugetut , et tatnen 
rvrsui cum sno £*fju, cum dote, cum sole, eadem et 
integra et iota universe crbi revmsch , inter/idem 
mortem swam, noctem, rescinded* $epuituram suam, 
tenebras, h ceres sibimet existens, donee et nox revi- 
viscat cum suo et ilia suggestu* etc. Sic Epiphanius 
in Ancorato; Kal ^ sect a? rcaaa §tfff>f*)5T|v *0t6j<j 
eXiYX £ ** fiTio«pa(vot><ja xtt8 % fexaaniv fjuipav dvacrta- 
«u>$ to e!6o<' Suvet yip i\ fjpipa, xal vsxpwv alvtz- 
xla&Qa. *%V tp6«ov xaijusuAv alvitTGuivT^. *Ava- 
t&X». .j f^pa ^3? 8t07cvf{ov<ja, xal Avaardwewf 
&TO8eixvuou«a to <rq|A£Tov. Locus hie corruptus vi- 
detur, quern no§ ex conjectura sic emendaixlum 
putarous. xai vsxp&v &raw*rG$iw8a tfcv Tptfrrov, xoi- 
pdjaew^ OAvaxov alviTcou.£vr ( c, etc. Juif . 

(73)iM&ru/J£»*. Sic legit Mill., non aulem tStujj.J-t 
cv cum Jnn. et editie: quod hie m&. hiatus sex 
litteras adinittat. Jainque paulo superius, et mox 
infra ilerum oecurrit rSiofisv. Gall. 

(74) "O CJtdpvc; nfancv. Qui nis. inspexerunt , 
Jtinii supplemenium , 6 a7r6po; [^a^v StjXov] reji- 
ciunt via docti ; cum nonni&i sex vel septeni litte- 
rarum sit cbasma. Mill, ergo supplet y>\xv6s* vel 
vexpo;, vertitque : Videantus frttctus, quomodo se- 
men nudum, vel moriuum producilur. Uav. auteni 
snpplendum auluroat, ©rSajiev vel eu ffffiev. Wott. 
veto sic legit: 6 arc6po$ [x^xxou] vel [a£xf>u] ttvci 
XpSsm Y ivEtttt : Qitomodo /i<« semtHofio gram. Qiiam 
sane Actionem cuni CI. editor pluribus tucatur , 
pne reliquis seligendam censuitnus. lo. 

(75) £»2pA xal rvprdl Sic Produs apod Epipha- 
mam, yujxvi xal 4<iapxa SaXXetai etc T^S ^*^ ^e- 
XsfftpopowfA^a dnco$£8oTou. Sic Apostolus au Corinth. 
1« xv, 37, ou t6 ffiojAflt f e vtjad^6vov uns^pst^, dc^^r 
yyavby x*5xxo-v. Jun. 

(76) 4ia4i>erat. Sic legunt Mill, et Wott. quod 
ms. lacuna quinque aut sex tanlum litteras requi- 
ral* adeoque iucapax sit supplemexiti iuniani , 3i- 
[aXiiei %p6voq\. Tlieophilus quoque Anliocl)., lib. i, 
ad AutoLt cap. 13, hac ipsa, de re agens, verbum 
"kmxtti usurpat. Gall. 

(77) Junius el Coieter. posl amolutionem. Ma- 
luimus secundum Grxeain litteram ex dissolulione : 
quod et inslitutse comparationi aptius cougruit. ut 
quenkadmodum corpora ex mortc, ila grana ex dis- 
solntione resuscitentur.CousT. 

(78) MeraJtetdz7ic. LegiL Jun. cum edilis, jxeyi- 
[kr\ 6uvaji H; : contra ins. Gdem , qui exhibet iu- 
ya... tj?. line procul dubio iegenduin censent 
Wott. et Mill. jIsY a [ A£t( *"]^- Gall. 

(f 9) "Opvscy *fdp icrztT t xpocrorojiaCeTat $?oF- 
rt§. Won fertur alia labula , in cujus enarratione 
coitsentiantiuagis, ntagisque di^sentiant scriptores, 
Gonsentiunt fere omnes in re, dlsscutiunt de mo- 
di). El quidein iuos est pairibus exemplo phoenicis, 
partinY adf rnorfis uti, pai-tim ad mysieria, partum 
vir^ineum, et resurrvctionem Dominicam ac no- 



B strain. Trahilur ab aliis ad falsa dogmata, apud 
AugusLiniuii lib. iv, De mirna el ejus eWjinecap.Sft; 
et apud Maximum, citatum in feutliyinii Pauoplia 
parte n, liiulo 15, p. 607, et in IN'otis Haesehelii 
ad Bibtiothecee Pholianae codicemexxvi. Sedmirum, 
cunctis Christian is non suboluisse fraudem, ob pa- 
ganismum fahellae permistum. Quia autum ^ofvt^ 
Graece et tmigenam avein et palmam signiticat f 
hincfaciMm est, ut Davids toxins psalm, xcr, 15, 
AfxaLoc oj? <potvi5 4v6^uei, a plurimis de palma, a 
Tertulliano iu Libro de lewrrectione (amis, cap. 15, 
el ab Epiphanio in Physiologi capite It, dealile sit 
acceptus. Hincetiam evenil. ut Ezechielus poela,in 
draiiMte inscriplo % Efjc^xjy}), postquam cgit de se- 
pluaginta palmis, Exoil. xv. 27, subjunxerkt, occur- 
suin alque descriptioncm phoenicis, versibus quos 
conlinet Eusebii Pratparaifo evanydica lib. ix, cap. 
29, et Eustathii Coininenuirius in tiexaemeron, 
p. 25,26; uupie auctor carminis de phoemee, La- 
ctantio tribuli. in (idione sua locum pahna?dederit; 
Q ut denique rattone eiynioldgiae, arborem alii ab 
ave, avem alii ab arfcore deduxerint : de quo vi- 
dendi prater moi inemoratum poetam , Plinius 
Historian lib. xiii, cap. i, el lsidorus Originum lib. 
xvii, cap. 7 et lib. lill, cap. 7. Porro narratiun- 
cula pbuvnicis in edilionibus poslerioribus Hiero- 
nymi mancaest, atque adeo ex veteri Lugdunen&i 
ad prislinam iniegritalem revocari debet* rescri- 
bendo hunc in niodum ; P?ixni£ avis est in India, 
et per quingentos annos de Libano tmplet se aroma- 
libus, et sic nidificat. Kt indie at sacerdoti Hetiopo- 
Itiuno, meuse Famenotk aut Farmuth. lmpiel aram 
sacerdos set mentis , el ibi confert pkceriix aromal a , 
et etectrum ara? imponit. Et primo sotis ortu y pha:- 
nix quidetn movet penna*, softs vero catore accendi- 
tur electrum, et sic exuruntur aromata, et ipse phce- 
nix incendiiur. Crastino die decinere gignitur vermis, 
secundo pennas efferl, tertio ad antiquam tedit na- 
tural : et sic ad sua toca revertitur. Habetur locus 
P in Epislola, seu potius post Epistolam ad Presi- 
dium, de cereo Pasehali. Cotelerh's. — 'Oprecr 
ydp £cw 5 ^pocorQ^d^exat $ctri£* De phoenice* 
ave icoXu8piiAXfrrq>, et resiirrectionis symbohx mulii 
multa, Patres Gr&ci et Latini, historici, et philoso- 
phy, stricta et solula oratione. Maximus autem con- 
tra Severl dogmata ad Petruin lllustrium, fabulam 
conatur ostendere, qua? de ea narrantur^nulluwque 
animal [xovaotx^v esse conlei»dit, o&6£ xt, twv 0-n^ 
yivsotv xa\ ybopkv tpfybywv xa\ aiff&r 1 *ct,xwv <sw\i.i~ 
-rtov (ul file loquitur) jxovxSfx^v 0-7rapx£iv xab y viz6- 
<rraatv cpun£wc. T fiv % t% duL'AijXwv xaT* e!6a? fitaSo- 
jrf], dpl6t\Xo^ xapaxr^p *6u elvat, xa\ op*? kaKi. Ego, 
licet incerta sml qtucdaan, qu% de hoc alite ferun* 
tur, et fabulosis aucta (ut Tacitus Annalium lib. vi), 
cseierum esse ejusmodTt volucrem, quaj redivivo suas 
carnis humore repurelur, et de suo surgat rogo, 
corporisqiie sui li?eres , et cineris sui fe^us sit, et 
quod in JEgyptoetiam aliquando aspiciatnr , cum 
illo non ambigo : roaloque cum Cleiuente nosti^ 



235 S. CLEMENT'S I ROM. PONT. OPERA GENUINA. m 

vivit qoingentoa ; cumque jam mortc dissolvenda A wuto ubvqysv^ itedpxov {ft Itij TrevTixoaja' 

est, loculum si in cOnflcit e lliure el niyrrha et re- fzv6\t£v6v ?* ffir\ itph<; irtfiXuaiv roy aTratfa- 

VARIORUM NOT^E. 



viro apo&tolico, Tertulliano, Origene, Cyrillo Hie- 
rosolymitano, Eusebio , Nazianxeno. kpiphanio , 
Sytiesio, flieroiiymo, Ambrosio, Lattantio, Plinio, 
Seneca , Mela , Soli no t Fhiloslr.Uo , Libanio, el 
aliif* errare; ffluftm Maximum ei ejus sequacium 
opimouetii sequi, qui t$]v rcavToxpaTGptxfcv sou &q- 
u,ioupYOii ouvauzv ration is humane iiiinecil liialc me- 
tiuntur et anciNanlis naturae douiinura circumserU 
bunt. Maximo aulem Origenem oppono, qui lib. ir 
tvnira Celsurn * secundum naturaiu hoc fieri posse 
assent ; ejus verba ita se ha bent : Auvarat xal auxfc 
<puatx&v* tuy^dtvetv, l7ti5ai|'tXsyffauivr|c -ct^ Oeta<; icpo- 
vofoc^, xal ly **?> Sta*popat£ ?tuv Jdxiiv ratpaartjaai 
■boI» 4vd|WTCot>5 to irotxiXov vr^ twv ev xoffjiw xaxa- 
otcevt|Ci (pQAvov xal feitl xd opvsa- xal Cwdv t; jidvoysyfec 
{jTcfTttjaevJva xiv toutw -rcatf]3iyflauu.a?8f|vat, ou to 
{6wv, 4a14 -tiv itsnottixvca sW. Et pianissimo huic 
et firraissimo (ut Terlulliaoi verbis nur) resurre- 
ctionis specimini, ex Melhodio, ettani novissimi diet 
non absimile in Datura indicium et documenting, 
addo: pyragnum, scilicet, planiam, qine aidenle 
Olympo in mediis flamnlfl viret et floret t ac si 
juita aquarum decursus plantarcliir; scd pnestut 
ipsuna audire , qui miraculi hujus autdirnqi; fuit. 
fPhot. BibL, p.6z5, edit. Scbot.] *E9saa4(iiiv tv 
muuiwj> £yo> ^P aiwuitw- xat* t*)v ixpupeiav 
tou opouc xatwfiev ex ttj^ y*K AvaSt&jxsvov" irepl 8 
ictfpaYvo? yuiov ecfttv, outch |as.v siOctXe; xal yXoepfcv, 
ooto> 61 avoxuov, «!»£ i«6 mjffi? [fo. exl irrj^jj] {«&- 
X«v a$T& peCXasvrjxiyai" 6;' ^vttva ojv alxtav , eI 
qpiaeif eld ^pQapxiuv, xal urc& icup*^ xcx-ava>.o-j|ii- 
tkuv cwptdtiov, oi> {A^vov ou xatatpWyetat xft 9uibv 
wjto, dXXdt [iaX).ov dx{iaidtspov Ondcpxa si TfJ cpOcrsi 
iarXv tOxfturasv, xal xaiita «spl a0r4c afrtou tie 
i(C a C toii itupic tVTvipo{jts , V0u ; xXafio-j? y°^ v ^T 1 ^ 
rcv5pci>v ex -cf^ TUtpaxeiuiv^; 6Xtj^ hxippv^a , xaO 1 
5v 5v epsuYtxai *A mip •ctSnov, xal tOftetoj ei^ <pWy* 
dpO£vT£<; STccppcud^acev. T£ ouv ^ouXcrat t6 TocpdSo- 
(ov ; odfYpa to'jto xi]( jAsXXouc-qs 6 Wsoj t;^oa^ xal 
tcpoofjuov E8eto ? tva yivuxjxci>(4Sv 5ti ntiwttov «upl 
xaTou6pou^N*u)v , xdt £v dryvsCgt acouAta iiatpUavca 
xal fitxoioffuvi], xaOdirsp ^XW "Sa" c ^*P^ feiti^- 
oovc*u [Legemtum forsan divi»iiu Trip iyvo?-. Sic 
cet-te II. Si. et ejus geuer Casaubonus. Quibus ra- 
vere videtur Vitruviu& lib. vm » c. 3. Sic aulem 
ille : Ih Tketsalia font eat profiK&ts, ex quo fonte 
p%ui nullum guttat, a4 qmem fonttm proxime M 
arbor jtvretu pnrpureo colore, til eiiim Vitruvius 
vocem foni bisiierat, sic poluit Methodius rocein 
nup repelere. CotOM.] Veruin soleriibus natune 
myblis, abditas haruin rertiiii causas curiosius ila— 
dagandas retiitquo, et cum €yrillo Alexuftdrino, de 
ceto qui Jouam Dei jussu devoravit, verba faciente, 
tocuio bunc conclude : ^ocu.£v o5v &u TcapiSci^ov 
iXTjeui;, xa\ luSfOU xal tt>v7)9£ta£ fentetva, voolt' Sv 
clxotufrt au|x6£6rjxdr dii'tl 6e6c Xfryowo xcatp- 
Ooiiv, xic ^ diriarsuouiy £ri; icavaXxkc ydp x6 8&tov, 
xal t&c ^>v 6vtuv ^uaet; p&TarXdTtov £0x6W^ v 
«p4c wtsp 3tv IXotw, xal tol^ A^A^Totij a^toO wveu- 
|Hm ^ avteSdrf ov o6Wv* tl» y*P <pue(p£^&ai iWfpuxi^, 
xprirrov av ydvot-o xal qiGopdf; autou e&iXovra;, xal 
to ics«ijy^ xal axp&Savtov* xa\ Tol^tti^^opaj 6uc- 
AvrriTov v^pw;;, ic#oi iv t&xte; yOopiv- <pO$t$ 
yip, oI(tat t toff oSst %h t^ xt^aavn Soxouv. Sed 
dum hec scribimu^, longe funestissiinuni iiuniium 
hue alUiuin est, de c«de meoroparaliilis heroia, et 
regis bellicosissimi, Gusiavt vere Augusts, pboe- 
nicis hujus saeculi ; cujus egregia Taciuora seteruiis 
annalium honur celebrabit : mw subitain lieu nimis 
«4 iimnaturam orbi Cbristianoqus mortem fsi vera 
sunt quae trisli fama percrebrescunt) 8iQiilUudine 
a pbcRnice sum pia, et verbis Libaiui P in necent stre- 
am bellatoris, sed looge dissinuli* principis, non 



ineplft cteflere jvftssumiis; si tantant, et tarn cala- 
initosain tanti ducis jaciuram verba ulla satis es- 
priroere valerenl : 'i^sto yeucraf jxev AyaSwv tfev 
oExoujxevt^v, xojsiaat 6e oOx dpx^^ot^- &XXa Tzzniy* 
8ap.ev olovsl Ty (pofvtxt tw 5p;0; Tcdpe^t , $ta ni* 
«i^^ |xiv xt]^ yTtf ixtstvat xtjv 7;Tr ( atv , irri)vat 5e u,t^- 
Cajiou, fif^ts 4yP^ v * l^ te aiT&ov- dpuSpi Y^f oSttiK 
Iv y^Y 0V£ T0 ^* av8pu>TCOt; <) toy 6pvt6o$ mf* xal 
v5v m outoc 4^i5wxsv eOSatfioviav, fiatcep otc4ict£- 
poc &i^5pa^£v : uist Deus Opt. Max. Ei-clesiae sure 
misertus, ex ejus favLllis novum e| redivivum aUurn 
plioetiicem laboranti suo populo suscitaverit ; quod 
ut facial, votis assidiiis e< ardentibus Oajcilare non 
cc8sabim«s.revovT&, y£m%<a*tmu — Pholius in Br- 
biiotheca , pro irritabili criiiromm indole, vitio 
vertiL ancton nostro.quod de phoeniee hie -verba fe- 
R cerit. Meminisse tntneVi poluit, in sacris litteris, 
saltern e% inente LXX Intl., Hieronymi, atque alio- 
rum interpreluin aniinalia recenseri , non magis a 
naturalis bistpriae et philosophic perilts agnita, 
quam Assyria h:v.c volucris, qua proprii corporii 
hares et cinerum fetvt, rerfirruo cami* sua humore 
reparari>et de funebrirvgo resurgere perhibelur ; ibi 

eienim D»H, D'-i'JtP, D»3n, W¥i f IpK, DlS. B^S 
TpayeXacpoi , grtjphet , |i'jp(iT|xo>4ov're; , (aunt , *a- 
*ff r '» *ireHe$ n lamia reddutitur. lino vero disquisi- 
tionem aliquam merelur, annon de pliocnice ex- 
pressa habeatur mentio in S. Scriptura, Jiimirum, 
libro JgIiLc. xxis, 18, uhidicil : JTUX Up DS D'D> 
na-|N Tmfl t exspirabo in nido meo et shut phoeriix 
muUiplicabo dies. Ycliistissimt , Apud Kebrseos , 
a uc to res, lib. Zohar, Thalmud in tract. Sanliedrin, 
Berescbiib Rabhali, Hb. Jalkut, R. Salonio Jarcbi, 
in comment, ad Imiic locum wne suut in ea &eu* 
C leniia. Quin el in Mussora speciaLiler nolatnr, quod 

hiec vox Wl aliud signified quani vulgo, de qua 
Hieronymus in ep.od Pr&sidium, Et vero ex nuU 
quadam MHSsoretbii;a quas ascripta legitur, in qui- 
busdant Bibliis inss. qua pnescribitur bis reperiii 
idque in duabus significatiunibug, sequitur apud 
Job urn pfimnicem significar«, cum Gen. xxn, 17, 
arena m signiticet. Po>ro dicit R. David Kimclii, se 
invenisbe vocem Sn cum Stkurek, at pbwnicem 
significet, in libro correcto Hierosolymitano. Revera 
LXX seniores ita reddunt has voces, f[ f^kixla jtou 
YT\pdts£i wfficep fftiXexoc tpofvixo?, uhi yotvt^ homo- 
nynnim est et palmam non minus quam phanicem 

effert. $ed quandoquitiem Vm pa Imam nunquam de> 

netare cognoscitur, cogitanrium venit, iitrmn in- 
Credibiie prorgug sit xb trztXsyo^ liic in eo sigtiili- 
catu apud eos positum, quo ilirpsct stenima, in om- 
nibus fere dialectis, passim usuipaniur. Quod si 
I> liat, ipsi LXX Intl. onmino phomicetn agnovere. At 
vero si mantissa: loco adjicialtir* auctores lauda- 
tis&imoB, qua sacros, qua profanos, iiimirnm. He* 
rndotum, Taeiium, Dionem, Plutarchtim, Puniiiia, 
Seuecam , Melain , Solinum, Philostralum , Liba- 
)iiurn,Tertullianum, Origenem, Cyriihnn HierosoL, 
Eusebiuni, Nazianzenum, Epipiianiuin , Svuesiuui, 
Hieronymum, Aiitl>rosium,La€lanlium,l3eaaiii p ete. t 
ut laccam poetarum gcnieui etsequioris aevi scrip- 
lores praHercam , eadem fuisse in sentemia ; mt- 
niuie inirum videri debet ( uicunque Bochartus 
aliter setiserit) doctiasimum Jiiriium apud se sla- 
tuisse taiilis auspiciis errare, pra*serliui in re ubi 
sine noxa peccaliir, quam contrarian sentential fau- 
toribus accedendo vel recte senlire. Certe cum 
Corn. Tacitus, cui astipulanlur reiiqui islius s;^- 
cnli bislOTici , .discrte Jicat Paulo Fab to ei Lucio 
Yiieltio cost, post longuvi sacularum amlfitum, apctn 
phamkem in A? gyp mm tenisu 9 el prabtisit nptit- 



EMST0LA 1 AD CORDtTOlOS: 506 

v«Tv (80) airfc, ot}>*v-*svtw «aiel fex li«4vou xa\ A Hfliils aroroatibus, quern complete tempore tngre- 
«rpu5pvi}<, xal -way XotTwSv dpwjiinuv » stg 3v ffXi\- ditur, et obit: ex came t«o ejus pulrejacta, ver- 
pwdivrro^ tov xpdvov eiaepys** 1 * *P$ td^cf- Etyno- misquidan) nascilur, qui animalis defuncli humore 
(idvitf SittjC <rapxfc;, «wXn$ we Y*vvi*:ai t 3; extr^ nutritiu,, plumcscil : delude forlior factus, loculuin 

ilium ubianleccssorisossa reposita sunt, suslollil; 
eaque portans, ex Arabica regione ad ^Egypturn et 
urbem quae dicitur Heliopolia, ?ergit; et interdiu, 
speclanlibus omnibus advolans, super altnrc Soiin 
ilia collocat, atque ita retrorsum proripttse. Ilaque 
sacerdoues comrnentarios temper urn diiigenter in- 
spiciunt, et inveniunt a vein expleto anno quipgen- 
t\$ wiid-sto dtepopp^e. 01 ouv Up£i? i?ricrx£'Jrte>vxat tesimo vonis-sc. 

t4$ Avaypoupic xa»v xpSwov, xa\ sOplaxouciv ate&tf ttsvraxoffiOff-QG trouc irs^Xfipaju^vo'j £Ai)Xu8£vai» 
KE*AAAI0tf KCp. CAPUT XIVL 

Miy* *** Oaupatrrbv ouv vou,(Couxv etvat, el 6 An magnum igilur el admirabile esse arbitramur, 
SrjpioopYoc twv taiynov (83) dv&jrctaiv rorijoetai B si omnium rcruni opifex resiirgferc iilus facial, qui 
•cwv hatua; aittl> 6c\AeuaavTwv £v raftot&^aet ^{jtew^ sancte et in bona Udel conlidentia ipsi serviermit ; 



Ixp&Bo; xou TETEXeonpcdto? C^ou dwcpecp^svac , 
■jcrepo^pust' eTta Yfcwaiaff Ysvfi^svoy, afpsi t&v a^xiv 
fcx.s?v6v, S»u t4 ^jt5 to5 irposfSYOvfooj feaxlv, xa\ 
taura |Sair:dCwv , oiavsuet (81) Arab t^f 'Apa&XTJ? 
j^topa^ 5o>$ T% A^raou, eEc ^v XeYopivrjv 'HXtot>- 
Kftltv' xal *i]uipac (82), pXsrcdvrwv icivttDV srurcAc, 
tirt t&v tow *HXiou pwuAv t{9ti?iv «C»t4 , x<rt outwf 



iya^C, 5tou x*l 8i' 6pviou feixvumv *iu.tv ift J*eya- 
Xetov *;q; ^aYYsXJac *6ro8 ; [A-lfysi T*P 7TOV " K ff * 

o* p«-* i^ov el. [Ka\] «AXtv 'Io>6 X^Yet- Kal dva- 
ri?)a'atra»* tavta ndrza. 



ubi etiam per lolucrem nobis oslendit promissioins 
su£ rnagnificenliam? Dicit enim alicubi : Et susci- 
tains me t et confitebor tibi 9 m Et : Dormivi et $opo~ 
raius $urn: exsurrexi, quia (u mecum e$ A *. Ac nir- 
sam Job dicit : Et resascitabi^ earn em meant hanc, 
qua omnia kme perpe$*a e%t lt . 



* Pail, ivii, 50- t0 Psal. ni. 6. u Job nx, J3, S«, 

VARIORUM NOTiE. 



ri«m doaitsimi t indigenarum, et Gracorutn , mutta 
super to mxrafulo dhterendi ; utiniftmpulandum est 
eum menim mendacium, el puram puiam Tabulam 
effatiisse; prseserlim quamlo satis consLal quan- 
tum olim malus daemon laisOrorum hominum su- 
perslitioni el ignoranti* insuliabai, quantumque e 
re«ju&erat ea tempestale . cum Evangelii splendor 
terrarum orbein viLilibus radiis satutare inciperel, 
notab:li aliquo commento Be ipsum vendiiare.Et 
quidem qui s« pro aeri* princtpe, per avium mi- 
nlftleria, el universum scientte auguralis appara- 
tucn gesserat, quique eeleberrima ilte Jovis Dodo- 
nxi apud Graecos, alque Hamraonts apud ^Egyptios 
oracula, solemni avium TffKtTC^, dedicaverat, qua 
de re inter alios consult potest Herodotus in Eu- 
terpe, non absurde fecisse 'videbitur, si nutan- 
tia aua sacra stabilire conarctur t ^rerocato eo 
Oftealo Heiiopoli, quod animos bommum pridein 
imbtaerat, promptiasunamque fldem sibi spondere 
potent: mmirum' t quod post lon^a qusedam inier- 
valla, avis fonnse prorsus insolitse, a colore saltern, 
si rod et veteri nouaenclalura pbocni^ dicenda, sese 
ostentaret; qua tubtato, ut verbis Taeili iitar, 
mjfrrhts ponder*. tenUttoque per ivngum iter, ubi par 
ontri, par meaiui tit t larcinam tuain ad soft* cram 

Brftrreti atqut adokrei; et oQluio ill© plane roira- 
li, nou minus quam munere honorem altaribus 
adderet. Ostentuiift certe illad, quodTarqiuaioPri- 
sco animum dedit,ut apud Romanos imperiucn 
capesseret, ut alia a Livio memorala prsieteaiu , 
niukam ex hoe ei trabere videtur, nee non ei facern 
prajferre. S«d si bsec minus salisfaclant, dici po- 
terit, phoenicis historian) , apud onmes. pro con- 
cesaa habium, ct proinde arguraenlo ad hominet 
duclo rectissime inserrire;DibiI enim refert, quibus 
Minis bosiexn coufodiamus ; nee minus Miciier ab 
adori&so errow redarguetur error t quani a veritate 
Ki DMdium producta vtritati fides et auctorameA- 
W aceeduitf. Nee aliter videtur B. Paulus , cum 
mkoc ipso negotio, apud ho«te arbilros (Corift- 



thios inteiligo) versaretur, allegasse in causam 
q fiiiam mo rem pariter cum phoenicis hac bistoria 

improbabitem , baptismum pro mortuif* ut exinde 
resurrectionem comprobarei. Feil. — De pbosnice 
nullum antiquius testimonium habemus eo quod 
exstat in Uistoria Sinha viri fide uignissimi Mar- 
linii« sub Xoarro IV, imperatore : Sub iriitium im- 
perii, Solis avis apparuii, cujug adventu feticilatem 
regno portendi vufgo exitiimanl. Ex forma, qua 
avem hanc pingunt f aquitam credere*^ niti plumarum 
tnira et discolor varictat obsiaret, Phatnicem- u4 eue 
tutpker, eius rariims penmdet, Eadem legas in 
EsecbieltsTragiciversibus, apud Eusebium, Pr&p. 
cvang. , lib. ix , et Eustatliium in Bexameron. 
Cotoir. 

(80) Rpd? dxouvavr zov djtcdarsir. Boisius te- 
gendum monuit , ^rp^c irrfXucrtv , xocl xatpiv tou 
dtiroOavitv. ^juod Epipbauius sic ^xprimit : 'E^Av 
YvoiTj x^v xotipfev xi\q aCrcou zeXsuTij, £vjtt4vtx ,-et 
Amtirosius ^Qimb cum firtem vi$w $ibi tideue adver- 

j. \erit % et Tacilus : Confecto quippe annotate numero, 
ubi mors propinquet, tuts in tertis struere nidum f etc, 
Jon. 

(81) Atarstiet. Al. Stavs?, vel ftavfci, hoc est, v»o 
progress* fertur, recta volat in ^Cgyptum. At Wotl. 
nihil mutat : exislimal enim, Hesychtum seculus, 
vocem 6tctv£i5et* id est, crrp^yti ve! xuxXu (a terra 
Arabica ad JSgyptum rergit) huic loco aptis&inie 
convenire. Gall. 

(82) Kat i^ppf . Si Clericum audias, leg, xal 



St' hu£p&$< Id. 
Londln., twv idcvto>v.l6. 



dxArwr,. Ms. ita se babel. Edili praster 



(84) "Aywrrijo-flic- Hanc'Jobi rocam ad resurre- 
ctionem primus traxitB.GIeniens, ntiem alii postea 
sunt secuti. Sed qais a- primis Hlis Chrislianis, sx- 
culo majoribws , omnbrnV Scripture iocorum ger- 
maiiairi explanationem expostalet?ttub in muliit 
Hlos nOn seque haltudnatos exittimet, aique Mrun 
aepoies? €ulo*. 

9 



967 



S. CLEMF.NTHr I 'ROM; .PONT. OPEHA GENUNA. 



*GS 



CAPUT IXT1L A 

Hoc igitur epe, anion nostri ad euni astriagan- 
lui\ qui fidelis est in promissionibus et Justus in 
judiciis. Qui ne nieuttamur pracepil, mullo magis 
ipse non menlielur. Nihil quippe Deo impos&ibile, 
praeterquam mciitiri. Exsusciietur ilaque in nobis 
fides ejus, et cog ilea* us quod omnia ipsi propisKjua 
sint. In terbo magnificentis suae con slim it omnia, 
d in verbo potest ill* evertere. Qms dicer ei: Quid 
fectsti?aut qui$ itsistet tirtuti fortiiudinis -ejus H - 11 ? 
Quando vult et quoinodo villi, omnia faciei; ne- 
que quidquam ab eo dec return prffleribil ". Lni • 
versa corsm ipso sunt; nihilque consilium ejus 
laluil. Si call warrant glotiam Dei ; opus autem 
manttum ejus annuntiat frmamenlum; die* diet 
tructat terbum , et nop need annuntiat scientiam ; 
el von sunt loqneim neque umonn* quorum no* 
audiantur voces eorunt '*. 

caput xxvin. 

Cum omnia igitur videantiir el audiantur, u- 
mcainus eum, et pravorum operuro imptiras ciq>i- 
d Slates relinquamus,ul illius misericordia a futuris 
judiciis tegamur. Quoenim quis nostrum a potente 
ejus manu fugere potest? Qualis autem tnuudus 
suseipiet quempiam ab eo iramfugientem? Dicii 
namque Scriplura alicubi : Quo ibo, et quo abnen- 



KEfrAAAION Kff. 

TauTfl oJv *$ ^XirKt icpo<r$e&adtiXJ<xv at <fVX a ^ 
fjtuuv.'ap taxnSf tv taifi iraiYYtXfatc, xal *cq* Ctxatfp 
ev xofc xpfjwwtv. '0 napa-ryz&*$ j/A\ fyiUaOat, 
i»M$ pdXXov a&A« *& <|*v«ew ©v6£v y*P Afiuva- 
tov rapi tqj 8etj>, el fri) rb cJ/ttiaaaOat. 'AvaCiorj- 
pt^A-wi* o*v t) wl^tic a&xou £v "Jj|*Tv, xal vG^atujASv 
cm rcdvia feyYW* «8l# irov. TEv X*tV titf ^T ff " 
)ii>«uvti< aijxou (TuvEircfida'to t& Tidyta, xal fev X6yv 
£uvaxai afcri xaxaarpi*|«t. Tl^ipeT a£r*Ji, Tl kxclrf- 
trcu; ; ff rf c &rtiQTi\<rsztH rtp xpdzei rife toyyes fl#- 
rw; it* 84X*t r xal <I>c &«X« miijoti (85) Tcdwta, xal 
o£5&v |i^i ratp£X6rj tu>v £e$o>Yr ia ' rt< *F^ v(t>v Otc 1 au-rou, 
Ilivra Ivtimov aC»Toii elat, xal o^fev WXTj8evt^vpou- 
X^v otfiwO-.El oi cAparoZ (86) BaffwrtasM^sw 8eov 9 
B noir\trtY 6& %j?tpAv a^raiJ drajT^i^w rf czspitj- 
fta • if 4/rfpa rtf i^p? ipeiJrsra* ^w» , xal vfrf 
rv*rl dWnii^t |PfcW xal oi)% tUfl Ja6^c f 
otidk JlaJliai* &r obyi dxoOorrtu oti pwral airrwr. 
KE*AaAION KH'. 

ITi'^wv o-3v §Xcto>a£v^v xal Axouo^iisKO-v (87), qxv 
6T)6a)[U.vaOT&v,xol i-ro^ciiKoiizv (paulwv Ipf^v i^av 
pis L-cQuafac^ Tva -cep &Xdsi atari ffx«icaffflu>{av (88) 
a-fti rwv |«)J6"siTc<w xpt|xdtwv. n«u (89) 'y*? *«C ^(ulv . 
5 , jva j cai <pv^»I'V &7ri> tt]<; xpaT«i4< X 11 ^ a^o^J 
icq&>£ o^ xca^xoc 6^^5ta( tcva ?u>v aOxo^oXouvrajv (90) 
4s' aitou ; Aifti yip ffiftu ti T^atpelov (91), fJov 



» " Sap. in , «. 



Ifc MaUb. «it, 35. "PsaL ivm f 1-4. 

vARioauM mis. 



(85) Wculc^i. Ita ms. ex Hill, et Wolt, At Juil 
rum editis f feuo^oev. Quam quidem leciionem al- 
teri insti praeferendam puut Woit. et pro itap&Qji 
l«*gtndum 'jrapijXee. Sed non est cur solliciiemus 
ms. leciionem, cum xcir\cEi rectetcji jiapiJldji con- 
gruat. Quando vuli tl quomodo twif, omnia farit 1 /,; 
n£//w£ quidcjuain ab to decretum frweribil. Sic Frey. 
Gaul. 

(86) El cl obparoL Conjicit Dav. legendum, Kal 
c4 ovjiaw. Id. 

(87) 'Amo/^w. Ex Bois 7 aabaudiendum Off' 
tvnu. Id. 

^88) l?wj&flkr*a/i*»'. Ex ms. WolL banc leclio- 
ttnt reaiiuiii, quant Jun. cudi ediU. prxier Londin. 
niargini apposuit, altera axcuAcujuv in lextuui 
illata. to. 

(89) Bov... pvyurr. Ita ms, AU nalont tw»I : ex- 
Uibentque f eilycw. Id. 

(90) A^ro/io^oi/rrwy. llesycliius : AWjioXo; , 4 
irpoc 'ovc t^o a£ jitoui; d T£ XOojv, npo^TT ;. In bac voce 
irrterpretanda peccavit magnus Gasaubouus Polyb. 
]\h. iv, p. 322, ubi 6 5e autouoXo; ^yrorjio/uin ver- 
ti t, quasi nocaen esset propnurn. At PoJybius ^Eto- 
lum quemdain Iransfugani inielligii, cujus aateme- 
miaerat* ut roonuit Casaubono par, si nou in qui- 
busdaro superior, Henr. ValesiusPnef. in excerpt. 
ex collect. Constanlini Porpbyroa;eneta3. Coiok. 

(91) A^s< fdp xov zb 'rpapetor. Reese fpayttov 
nomine Psalterium doaalur : quandoquiilem , ut 
discimus ex S. Epiphanio fceresi 29, cap. 7; et 
S. Hieronymo in Protogo gateato, ac in pnefatiove 
ad DanieUrn, distribuuntur Scriplur<B satr.c Tes- 
tamenti Veieris ia-vo{AO&ecfav seu v^|iov > Tzpo-fh".%;, 
et Yp*^- 11 ! <» **bros Mosis seu Lego4n f Proplieias, 
et uaatpgrapha : conUociurque in lertio ordine, 
liber Davidis, Cerle Luca xxjt, U, Psalmos dis- 
Unctos babes a Lege et Prop hoi 5. fleet*** «f im- 



C pkri omnia que scripta sunt in Lege Moysi, et Pw~ 
pttertst t\ twtmi* t de me. Ac sentiuut cum evatrge- 
Jisu prxstanlissitni Judxi, Pbilo cl Josephus : ille 
Libro it vita coniemptatka* post milium, p. 893; 
hie lib. i contra Apionem, post milium similiter, 
p. 1036. Interdum lamen cum Ypa^eLo^ et 4y'*>" 
TP&yot; non numerautur psatroi, jiixia alias Scrip- 
Uinttdivisiones; uiminioi, Eplpbaniicapite 4, Itbri 
De mensuris et powieribus, iltiusque exscriptoris 
Joannis Damasceni cap. 18, lib. iv. De orthedoxm 
fide; ileal Cassiodori lib. j Institudonh ad divinat 
led tones; necnun Hieronynii in prxfaiionibus ad 
Tobxam el Judith. Hie enini cum in supra citato 
Profow, a libris canon icis Uebraorum, libris Le- 
gis , Prophetarum , ct liagiograpbis , in bisque po- 
streinis Psailerio, sejunxissel volumina tobix ac 
Juditba% eadem 4uo votununa in.pi-3efaitonibus ad 
ea, tradil ab Hebraeis de CaUlogo divinarum Scri- 
pluranun secari.alque legi inter hagiographa, quo- 

rum auctoriias ad roboranda ilia qu» in conleu- 
Uonem veniunt t minus idonea judicatur. Quo fit, 
ut duplicis generis hagiographa liabuisse dicendi 
slni Hebnei, majoris videlicet, ac miuoris auctori- 
tatis, nu|ue in prioribusduniaxat cum sacris ScrU 
piuris posuUse Psalmos. Nee miraberis diver&am 
acceptionem auctontatemque hagiugrapbomin post- 
quam. insignia ista ile canonicis libris apud B. A«-' 
guslinum, Hb. ii De doctrine Christiana , cap. 8, 
Jegeris: Incanomcts autem Scriptxris, Eectesiamm 
cathoticarum quampiurium auctcritaSem tequatttr; 
inter quas tane illm sunt, qua apostoticas sedes ha~ 
here, et Epistolas accipere meruefunt. Tenebit igiiur 
nunc modum in Scripiurit canonicis, ut eas qua ab 
omnibus accipiuntur EcclesHs ealholjcis, pra>ponat 
eh quas quaidam non acc'tpiunl, Ineis vtro quar non 
accipiuntur ab omnibus , praponat eas quai plures 
gratiorcuque accipi*mt t m quas pauciorcs minorits/a* 



569 



EP1ST0IA I ADCOR1NTHIOS 



*» 



&f%£u (92), xml xw apv&}<70j«w Axd xcv #jwc£k A dar a f^U tua f Si at&ndero in weteffl, tu ei Mis : 



mqv aov ; Mr AraSa sic rdr oOpardr* cb si inst ■ 
Sir dff£Ww el? r& ftrx 07 * 8 r *?C PICi 4w ^ £*£«* 
<rov Wrr xat€Krrp&cr<o si? r&c jiM&ceve (93), 
&«<r4 ffm5/«i cw. llot o$v **s 4«<X8tj, 1J to>3 

KE*AAAION K*. 

npoffiXfa)(tf v ©uv a0?$> iv dcidtTjTi ^uxifc. dyri^ 
x«\ &(&iiv7ov( X^frffC a^pcrtec ^pis atit&v, 4?*- 
wflvciC xbv timixTJ xat tOffidayxvov Hai£pa fijiwv, 
If fcttXoyr^ (94} |*lpO€ tnolr^v iflv-n^. OStw yip yi- 
ypowctar "Or* Gisfiipt&r (95)d"lty«rrcc Mri), <J*c 
&&rjretf>er (86) vkrf>c \4W*i, lo'fifow <*/>«« S0»w 
xard iptdpdr dj^iJlonr Qeov (97). 'Ut«itj0ji itfpic 
Kvpiw Jladg abrov *Iqm&6 9 €f%olrt<r^a vjaqporc- 
p(a? aivov 7crpa»}J. Kort iv frr£pfc> tdnq* M-yei* 
"Wc* Kt5p«oc *la/(Wv<# iavtifi (fan? 4* picrov 
iffr&r, Sxrxsp JUtji6dret dvflpawrec (&$) Hjk <brap- 
X*|K atrcv rrjc &to* *ol 4£e4«t5cr$ra*. 4* tw 
ftfcw? intlrov 'Aft* df/air. 

KE*AAAION M 

*Aytou oSv {ispYc Oicipxovre?, TOt^mojttv xk to5 
*ys«<yjwv *4vt* p <p*vr° v, «* xattaXaXt&e, jua^ « 
*a\ dyvoiic (99) cupirXoxA*, pi6ac ** xa\ vetftepi- 
«P^ t x«\ (tosXvxri* 6«t9vji.(gw*i pas^tei jiot^cfaiv, 
{fcaXuxttjv $wtpt)<pav(av. 8sdc r^P» ¥*l rtv » **•%* 
ysd^tc drrmfcrc'frra*, carfsmws 54 8t8wi. x4p <f ** 
KoXX^6(u|iiv o'jv ixetvocc, ofc fj £&pw a^ *rou 6to5 
W$gt«:. 'Ev^ucaijA-eOa -rijv ipdvougv, ta«etv*fpovovv- 
«Ct l7xpffttu6|uvoi f 4r* twwt6c ^uptajiou xa\ xa- (; mus comordiam. huniikft. contlnentes, 4b omni 



it ahieTood exirema terra?* itlic ut dexter* ma ; ti 
Uivtttern in abtft*o* t itlie M tptrciui !*«*". Quo 
igitur abibil qoispiam» vel quo aafugiet ab eo qui 
omnia eompleciitur ? 

CAPUT XXIX. 

Acc^damus ergo ad earn in sancliUte animst, 

cattat et icnpoilulaft manu* etevante* IT ad i)Jura t 
diligente8 benignum ei misericordem Pat rem no- 
strum, qui \nsjt] sibi ipsi electtonh partem feck 
Sic enim scriptum eat : Quando dividebat Althsimu$ 
gtntet, quando diueminavit filio$ Adit; conslituit 
tcrmiMi gentium ttcundum numerum angctorum 
Ihi : fact** «« pan Doming populut eju» Jacob f 
funiculus kmreditQtii eju$, Itrael u , Et hi alio loco 
flU ; Ewe Domintti attipil tibi genUm- i media gen-* 
tium % ticut komo accipit prvnuiaz area tnw; ti 0s 
gtnUilfa egredkntur Scmcla tauctorttm % 

CAPUT XXX. 
Cum igitur Sancti para fiimua, factamua omnia 
que ad sanciitateni pertinent; vitanles obuecu- 
Uonem, impuroa acimpudicoa complexua.ebrieU- 
les novif unique reruia studia, et abominafidas cu- 
pidUaies* dctestandum adulteriuro, eiaecrftbilem 
superbiam. Den* enim, inquit " f $mperbh miitit; 
humilihu* auicm dat gratiam. Aggluluietuur ergo 
ad cos, qulbus gratia a Deo conc^ssa oat. Udua- 



T«^«i<J^ nJ^^w fcawTovf ^?o*o5vt^, lpY ot ? ^twt^v- 
juvoi, xdl jaIj I^yol;. Airet r*P" '0 rd xcAla M- 

ftoc* *f h ^^^v &4l!fyi#*W ft* ** ° g «atvo{ ^p£y 



ftVfturro^toblreciaLionc procui recedentes,operibui 
et mm verbis justi effects. Dicit enim ; Qui nwlto 
loquiltirt tt viciuim tutdiei : ait* eloquent tidelut 
etsejutiui? Benedictus natu$ mutlerl$ 9 brm$ tike. 
N* muttu* w in tttbis ftl . Laus nostra in Deo ut f 



"Psal.cxxivni.7-W. ( "ITinj-.ii»8 fc "Deirt, xxtH,8,*. u Ueut, u f 34 ; Nam. xtm t 27; 11 
Para). xxii» 14. M Jac. jv, 6 ; I Petr. v, S, u Job atlj 3, S; zlt v A . 

VARIORUM NOTiE^ 



auctoritatis Ecrte$ia tenmt. Si autcm alias invenerit 
apiarihtti, alia* a yratioribus haberi; quanquam 
hoc faciU invenirc non po$tit, mqualitifimtn auslo- 
riiaii* <eas hdbend&n pvlo. Cot. — Hiiic pa let Cla- 
ris?. U. Vosftium in re^ponsione ad ilerataa Ric. 
Simonii objeciiojacft jmmeriW) existimare vocem 
vp*(prtov ab Aquila fuiase ^onfictaro. Uinc etiam 
flnualur Eplpbanii locos hares. S9. sect. 7 f ubide u 
N:«are»i8 atcens, ait iibros hagrograpboa a Judaeb 
Ypacpeta appellarj. Post Cpipbaiiium idexu traditDa- 
uiascenus. Colon. 

(Si) F A^»}^. Vox nonnulli* sospeeta ; sed «am 
fuisBft usurpatam a Platone, vit Derep^ kleiuquo 
signiflcare ac&^((o(jtat f adveriii Mill. Gall. 

(83) l F*&* mta&rpilxru. Sic optime expressit 
Clemens vim Terbi Hebraici y»j?n, quod sonat lira- 

vit. Neque enim semper ille sequilur wsionein tuv 
0\ aed interdum vel suam, vel aiiorum Hebraice «lo- 
ctorum prafert, Veritas Hebraica.sonat Laline : Si 
tttatum fecero, vel stratum pauero in aby$so t vel 
in sepulcro. Et sicGrsece : ^Eiv xataTsptiao) f {< t4; 
464a<ro^. Boib. Gall. — *fiAr xaraorp&Grvslc tdtc 
dffuccro^'c. Sic Job xvn, t3;,"Ev 5i yv4-f w 6«Tpw*cot( 

Kj ii grrpujjAvfi, verbum autem xftiaarpamvttv hoc 
Mtl proxime accedit adfonlert Hcbrakum. Jus. 



(94) "O^iaJ^c. Mar>cam esse lectionem pucant 
nonnulli interseriintque *|id« vel -ci ISvtj. Rem ta* 
men acu taigisse mihi videtur Dav. qui levi muta- 
tione rescTibit, o&c IjAoy^f, ut ad vocem #|p&v re- 
feratur. Gall. 

(95) Atspfpt&r. Ila ma. apud WolL f ! sic et 
edit. Londin, Al. 5teu<pcoev. In. 

(96) A&xxstper. Sic ms. ul apud LXX> cui veras 
leetioni in niarginem rejects, isiam in lextu substi- 
tuit inn., cum edit. St Jraeiptv. Wott. I0. 

($T) ©tou» ¥ac vox deest Codd. impp, ft! Londin, 
excipias, qiuetamenexatatiii ffl$ f et exbi*>«ntLXX.!&. 

(9») 'Qvxep Aap6dvei teBpurtc<;. Rede ohser- 
vavil Frejv bone locum Clementem efforraasse turn 
ex Nuns lvui, 47, Uim ex II Paral. xxxi, 14. ubi 
iegitur : Aovwc t *4; Aiwpyi^Kuptou, xa\ ti "Ayux 
t&i ayfwv. Ut sensus sit : Deus sibi ei retiquis 
borainibus separavit nos. et fecit ixXo-^i \dp<n t ut 
ex area decerpitur <J 47wpxJ] Deo sacra, qua& fit 
"Ayia iftwv- In. 

(99) 'Ar^d/c ffvrfwti^wlc. Ex incuria lifcrarii 
mendum hie sane patet. Hioc al. lr'gunt l^vouc. AI. 
el forte rectius, iv«7voi5c ; vox ecclesiasticis scri- 
ptoribus usitalior. Id. — *A7r^c- lege Xipouc H 
revoi^ndi Patrig conjeclura. HesycbiusiOdp-oc,* 
ot«xpb4 f wp\ itopvtfav kictoniiivos. Colom. 



»7I S. CLEMENT1S I ROM. PONT. OPERA. GEMI1NA. il* 

H BM fSMUl Ipate M : ©dit «im Deus eos, qui A *<nw i? peep (100), xal p*i *5 afrrfrv- afireitouvKGi; 



ftemetlftfos predicant u . Testimonium boni opens 
noslri ab aliis Iribnatur nobis , stent datum esl 
palribus nmiris, tins jnstis. Temeriias et arrogan- 
lia el andacia, maledtctis a Deo ; moderallo autem 
et humililas el raansuetudo, apud illos qui a Deo 
bencdicti sunt. 

CAPUT XXXI. 
Ejus Igltor benedictioni firmiler adhseroamus ; 
etvidearhus quaenam slot benedicliouis tuc. Anirao 
lepetamns quae ab initio facta soul Cujus gratia 
paler coster Abraham bcnedictus fuit "? nonne 
quia jiisiitiam et Teritalem per fidem opcratus 
faeral? Isaac cum conftdentia quod futurum erat 
co«i08ceiia l libcnter faclus est sacrificium ".Jacob 



Y&p pidtj 6 Bed*. 'H \uxpvjpix nfje tofvfflja itpd^EUK 
f'jxwv SiWjCw Ot:" iXXwv (1), notify ioiHr\ *wl; no- 
^pdotv J][a£w to?£ Stx^Eoi.;. 6pa?Of xal au6d£eia seal 
ttJXjjia, toJj xaxTjpajiivots (2) &t& too 8eou ■ tatcC- 
xcta xal Ta-netvo^potf'JVT), xal rcpaOxTjc, rcapa tqEj 
i&XoyT) pivots &*£ tou 8eo5. 

KE*AAA10N AA\ 
KolX7)0iL»{i£v ouv xf[ eOlayfa a'JTou, xal Bcopev 
ttvec at ©$ol tjjc eOXoyfac. 'AvatuXCganuv tA dn' 
apX*K T6vd|ttva, Tivo? x*P tv eOXovfjOTj 6 ica'rijp f|juov 
'AS&adu ; ©G^l frxatoavvqv xal aX^Oeiav &;a ittarsbK 
iwfjaa; ; Iffadx juTa iteiroc8^3[E<i>^ f tv &] ffXWV ~b 
piXXov, f)&[wf ly£vt]w) Buafa. 'Iax<L6 \u%k tam- 



in bumiHtate, dum fralreni fugit, secessit de terra B o6tX]<p6v, xal feiropeuOTj r>pb$ [Aa6Av], xal fe&OXeu- 



sua, at profeclus est ad Laban w , el sermit : et 
Jala sunt ei duodecim Iribus Israel ". 
CAPUT XXXU. 

Si i[uis animo sincero singula perpenderit, do- 
Borttni qux per eum conces&a sunt magnificenliam 
agnoscel. Ab alio cnim orii aunt omnea sacerdotes 
ac levitae, qui altari Dei minismmt : an illo Do- 
minas Jesus secundum carnem ; ab illo reges el 



(rev xal t&48[7) a&t«p] tb fodfexiffxtittrpov (3) toO 

KE*AAAION AB\ 
[Er]xt< xa6* £v £xaarov £lXixpt[vajg] xatavo^o^^ 
Inif'jujtt wac [vi fuJYaAeta xuiv i^' aCt^ou fie6o[&[£ywv| 
Scopewv. Zf *txou (4) Y^p ^pe^i] xal XtvfeflCI tt4v- 

TC$ Ol X£tT0UpY[0UV]*TE^ Ttp 8uOWCCm)pU|) TOU 9fiOW' 

4£ aj-ou 6 Kuprtf "iTjcroui -wb xatiiE crapxa-. i( au-c63 



priucipea «* duces secundum (5) JMiffl t oec reU- ^estklc, xal ipx^vtec, x*l ^YoCjKvot «at4 tiv l^fi* 

qux ejus iribus in p*r*o bonore sunt, utpote Deo Bav 'ci 81 IwrA ne^TCtpa aOtoii oOx tv n«p? 6g§q 

promlttenlc : £rsl **m#a lawm «eu< s(e/te cceti ". Cnipxoi>aiv, il>c en«YYc^auivo\» tou tkou, &xi ^rrrai 

U ergo omwet glonam el ampliludineia cooseculi td CM&ppa ccv tl)Q ot daripef rov cvparoi. IJdv-.ec 

aunt, MB per seipsos aut opera sua aul justas o5v feSoSaoe^oav xal ^yctXuv^cjv, ou 5-.' au^wv* 

acUooet quia fecerunt, sed per volautatem ejus, ij twv Spyuv avxwv, 3j ttJ€ Sixaionpa-fCa^ ^« xaieip- 

8t nosigitur e* Tolnntate illivs in Christo Jesu 7d7awo 1 4XXa 6t4 tou S^uA'cof afitou. Kal fju^ 

TOeati, nun per UOS ipSOS justi eflkimur r ueque ouv fiia OcXf^aTo^-aytoS ivX^icr-Jj 'Iijaoti xXf|0^vrE^ t 

per aavEentivi) nosuram aut intellig«nti»ni aul pie- o& fit 1 lau-nov 5ixaiou^«6ce, o-jS^ Sea ttjc t^^f^ 

tatem aut opera quae in cordis sanctilate opcraii atxftaz, i) tswiczws, r\ watfciaz, ?■ Spytov wv xat- 

saraiis, sed per fidem. per quain omues ab initio eipYaaau£8a iv fat6Ti\?t xapoia^ d».a &d xnc 

justiflcavit Deus omnipoteos, cui sii gloria in «e- it(9t£6ic t fii" ^c «dvuac toii d^* aUovoc (6) 6 Ttavxo- 

eula sxculortuD. Amen. xpdcrwp Btb; ttwea&wey* cp I<mi> ^ 66^1 (7) «L« tou« 

otSvoc iuVv aluVvoiv. 'Au-fj v, 

» Rom. H, ». M Cot. x. I7 t 18. * fee. u, H. " Gea. xxn, 9. M Gen. iiyiimiii. ,t 1] 
Reg. u, 51 a«. LXX. M Gen. xxn, 17 et xiti, 4. 4 

, VARIORUM NOT-E. 

(100) "Er B&#. Jan. mallet ex Otou. Hanc le- 
c^oneiA Wottono tidentur suadete sequenlia, xctl 
iij fe§ atouW. Gonjecturam coniirmat locus Rom. u t 



31 : Kal %uau» aoi &£xa ox^irepa , xal 9i$o wfljyi f M 
£aovrai aOtcp. Sic eliara Clemens noster cap, seq«» 
Ta^: Xotrti ox^Trrpa. ]ta Jun. Quibtia addesis^ ex 



voc 




*Eyxtu^ur^xx!> <jt6-rciXa^ xal }lT] xb nlv arrfpuT:, .dx).6- \a soZrurWur duo rrt6u# t'w ijfutf/ ; lunl eliam in 




utmuntc* vjmtteit. £l Clemens nosier infra : '0 ts- 

fretveoipovwv uA lavw uAprupc('»i}, oXX v £Afii) utp* 
Wpw jMipsupsiauau Jure, 



(1) fwc xarripapirou;. Al. praefnlttendom putanl 
icapi, slcut ioox, 7«pa 8 w*g «6X«rpr;ui*«HC-»Woll. 
nihil addil: eadem enun pbraseOs imitalio submdo 
ocenrrit in Novo Test, ad <ujud sCj'iuni proxfimeae- 
cedit S. Paler. Qiii'm sane scnteutiam probat cou- 
ftrmatque Black Wallas lit Attftmtiu Mcru <-/a*i. d*- 
f^w^pag. »5. Gaia. 

(S) W ff«taed<nrif*r/»7r. Hoe est, 16 fiu6Exa<pi>- 
Xav ; «TJ7TT(wy tflim pro ?oX^ »on> i tar , ut 111 R eg. xi f 



ms.pnese feral, 4? a&rwv. Henduip sane ex libra- 
rii negligenUa oriuro : roox eoim bis repeiitur* fc? 
afaou: b. 

(8) Vcrtil Coteler. propter J tut am f alii tero in- 
lerpreies, ex ftmlin et tannine Ju4*t. Deelarat 
Clemens reges, principes ac duces origiuem ba- 
butsseex facob secundum tribumJuds. Coubt. 

[§)Tvv &*' a&rvf. Maec esl Ids. lectio, teste 
Hill., non autem, -tob{ Act ' etiwvo?, ut babent edits. 
Woi». id fuglt. Call. 

(7) 'EdTio ^ ffdfa. Codd. impp. pneter roMdus 
deest articulus ^ , quem exbibet pis. Ijj .. 



' 



MS BPISTOLA I AD C0R1NTHWS. 

KE*AAAI0N AP. A 

Ti civ itmfjGWfxcv, d&lqjot; 4pTfj«i)p*v (8) &-nb 
vfli 4*ra0oTO>tt«c» x*l iYxatafefaupcv tIjv dydmiv ; • 
(AT]&c(jiac touto fedtcai 6 Aeox6t[t)<] i^p* ^jicv Y£V?}- 
ftijvar 4XXd a7w£u«Dtuv |xet4 ixrcvete[<] xal Tcpo- 
ftupfa^ , ttSv fpvov diYa[fliv] 1:«teXeTv. Afa&c yAp 6 
BtljitoupYic (9). xal fi[ecnt4rric] *3v ditdvwv, fcitl 
toF$ 2p[Y ot s] a.&xou dYakXtdfcai (*0). ^V Y*P ratj*- 
fUYft6£fftdT«i> aCi[wu] xpdtet oupavoiic ear^ptaE[v] 
(11), xal ti) dxaxaX-f)TCTt{> afrtou au[w£a« Sisxijaju}- 



t7A 

CAPUT UXtlE. 
Quid Vrturfacieraus, fralrcs! Gessabtaua • bom* 
operibus, el cbaritaiew derelinquenm*! Keuliqntm 
ftoc * nobi* fieri penniltal Dominus; sed cum dilU 
geutia et alacrttale fest'memus omnc opus bonuiu 
perficere. Ipse uamqueOpifex et Dominus omnium 
in operibns suis cardial. C«loc enira aupreina sua 
€t maxima poteotia fa: iav'1, el iucomprefcensibili 
prudeniia sua ornavil "*. terrain qooque ab aqua 
quse illam ambit, sepan tit* it super immobile p»*- 



«v(12)aiTovrYn vae [ 5i£ X^lP l(I€V (* 5 )^ 7 *' eo5,c£ P^- pri* voluntatis fuadamenlnm firamit. Anintalia 
yw[toc dtO]T*jv O&xto;, xal f^paarcv [iitl iA]v d<*pa- eliam quae in ilia versanti^, jussu suo pnecepil 
Xtj (U) *o3 ISfou poo[^[ia]TO^ (iS) fteplXtar ** esse. Mare quoque. a qo* in iilo vivuut aniinalia 



« (16)lv*6[t5 £&]a <pwTt!>vt* t t$ eao*ou [ttpootd-] 
{jci IxiXeuasv slvai* Gdla<j| adv te x]al id iv afafl 
fwo ■7ipo&7)fAi[ovpY^a]a£, tvdxXEioEv x^j eavrou [fiu]vd~ 
(ttt. 'ETAicdaivrtiSoxarcatov,, fxal] TcaptuiyeOtc xot4 
fttdvotav, [dv6p]uMtov f tatf Upatf xal djuooMf (17) 
vtpotv IffXataev, t^c iauwj elxtfvoc xap 4 *^?*- D&- 
w$ (18) ydp ?rj<»v 6 ©«fc* JZo^cr&^tr drOpuxcr 
xat'^elxdra xal xaff dpMwrtr fyssripar (19). Kak 
ixolv^rsr 6 Bsdt; tdr &rdptexcr % dfOtr xal (H\Jlv 
ixolr\<xer atira&g. Tauta o5v wavxa aeXetwsa^, lirjj- 
vsstv (SO) aura, xal i)Ud?i)<rEV xal eTnsv* At^dvf cds 
stal *Xn9$rw9t* 1«oj|i£m fftv t4 fev EpY«« (21) dya- 

rt Gen. i, 26, 27. " Ibid. 48. 



lutnprius creasiet, potenlia sua inclu&it. Pra om- 
nibus animal euttUenli&siroum el jntellpclas ergo 
maximum. bominem v lacrig el inlaminalis maai- 
bus forroavit , imaginis suae ebaracterem. |la *i«ra 
ait Deus : Faciamn* hominem ad tmmghumil ««f- 
Ibmdinem no$tram. Et (eeit t>e*$ komimem : «««• 
ium ei feminmm f$eit «« "• llaec igilur omnia cwm 
perfecisset, laodavit ca, et beiiediiil. diiitque : 
Cretdtt 4t mtUtiptkamini *» f tdeamus quod in 
bonis operibus oraali fuerint omnes jusii. Et ipf* 
ergo Dominus cum Be operibus decorasset, gaviant 
eat. Babentes itaque boc exemplar, impifsra ad w- 



VARIORUlf NOT^. 



(8) *Apfj}craj/ttr. lla nis. non, Qt in edill M dpyd- 
OT»>ji£v. (iaeterum Jun. aliique mallenl, irot^cn>iA£v t 
dpYfjaojisv, eYxa/catXcbJrtjav .- qnod Wott. minime ne- 
c^ssarium videtur. Id. 

(9) A&r£? -}^p 6 $7ij4icvpfC£, etc. Citantur hsec 
tanquam iucerli, in raratklis B. Joannis Dama- 
*ceni lib. i , cap. 8 t sic ex interpretalione doctissimi 
liominis Jacobi Billii : Cum ip$e $ti creator ac do- 
minus omnium, in optribut %ui$ deUctatur. Etcnxni 
tummo lao robot* ceeio* fnndami, et incemjtrchenti- 
tiU tun indmtria eo$ ornavit : terram autem diuin- 
xxl mb *f* a *o* ambiente, «i tuper tuto votuntalis mm 
[uttdtiMeniotiabilivit. Deinde esuaHenlu&immn ac 
prurstts maximum, hominem^ ttuUmet immacutatii 
multibus ad imaghm tuve efligiem finxit. Si* enim ait 
Deus : i t'aciamus hominem ad ima§inem notlram a* 
ihuUUudinem nottfam. Et fecit Deus hominem, ma- 
$culum et feminam fecit em. > Hue igitur omnia cum 
absoMwt* bewedixit ac dixit - < Crefcite ei tnulti- 
pticamini.9 Legebat.opinor, inGreCO rAOx^cuvfir^- 
(itougY^xal fitfntrfrric twv dTtdvruv, fe^A tw^Ip-fotc 
ccfcou itfayXtSxau Ty ^ip «au,(tet £ ® £1 "^' ct l > autovi 
xp&xzi oupavo'jc ^crrfjpt^v xal Tfj dxaToX^itxco a£»xoi> 
cif la fix^rjATiarey o&wiitf' yiiv xe fitejA^picev At* to5 
itepilxovroc aOxoui; ufiaroc, xal ffipaozv km datpakTJ, 
tou ioiou {JouMjfiaToc 8s|iiitov, eltflt ti i^x < ^ ea<w ' 
xal TcaujjifeBE.^, avBpuiitov, tat^ iavrou AjAtojtotc x*P~ 
alv EirAa(iey f ec$ £auTou elxdvo; ^apaxt^pa, ouxct> 
rip a^]?(v 6 6£tf{' llciricruipsr drOpcmor aear'' e&drci 
tyUripar %al d/io^ojcr«r iw&T&par' xal ixoli}cer 6 
$ndc rAr &v0pti)uor m dpcsr xal Qi\Av kxclv^fer ab- 
rotfc- TatiTa o5v icavra Ts-Xeuuijac, ^iX(5YTja*v xal cl- 
tav* Ai>^dre<r08 xal x^&OrvfXd^, COT. 

(10) 'A'fauJt&Tat*,, suuiftefedeo'zdti^ Jo.Damas. 
iydXtexsL... «a}i(iEY£3xdTtji. Gall. 

(11) 'Etrr^picsy. Mill, et Wolt., sic legebant in 
ms. Al editi euro Jo. Damage, itrr^pt^v. Id. 

(12) Svrjmt iiexc'cweer. Jun., cuineditt. o[o- 
fhk £3«5]a(j:i|acv. Verum Woll., perepkiens in ms. 
prmreui syllabam w cum plurium liiuraruin 



C apaiio, fidenter l<^it cum Damasceno, ou[v<flsi 8»- 
xd](r{ii}cr&v. Quaiu iectionem Coul. eliam eU secu-< 
lus. lb. 

(13) a\tB%^pursr. Editi £tcp£pi<rev. Jo. Daraasce- 
nus, i^ujeuey ; hancque lectiouem eseo bausiiConl, 
Cum vero hiatus ms. plures quam ires UUeraa pu- 
stuleU reponit Wott. [eiexu]ptoev; quod in primia 
vox isia subinde occurrai Gen. u la. 

(14) 'Exl xbr dcpaXq- Sic legunl cam Jo. Da- 
masceno, Woll. et Coul.» non anteui cum ediiis, [&i 
Tnipyojv doqpai^. El rede quidem. Hiuc enim sca- 
leniia suJjiimior, In. 

(15) BovAfytazo*;. Jo. Dama5cenu$, OJ^jiatoc* 

(!6) Tdrer— kavxov Gvrdyet. Licet istaomise- 
ral D.-imascenus v ea tamen contexius Clementinua 
reqtiiril. I»- 

( i 7) Exl itaxnr — zeSq lepatc: xal dguhfiot^-. 
Paulo alitor Damascenus : irX tevtoif — wit ISt&ti ' 
aurou xal duuiuotc. la. 

(18) O&ruc. lu ma, apod Wott. Ila ct Jo. Da- 
" masc.; editi, prater Loud., O&w* la. 

(19) Kor v e^^ya xai autlT 6poU*xnr fyieripar. 
- Jo. Damaac. et LXX ; Kax* tbnSva ^^&-t£ pay xal xa&* 

fiaobiKnv. Id. 

(iO) ^Exrpwer. Cave ne Icgas cum edit* Jo. 
Damage. £iK>h}a?v : utquid ennu teie^Tac inofrj- 
orev : cum perfecin4t 9 fecit? Kecte igitur ms. Iicj- 
vsaw ; quo quidem uno verbo S. Paicr ea transigil,' 
qu» occurruiil Gen. i t 3i r Kal K&v 6 8sk *cd xdv^a 
<5aa lvnh\az 9 xa\ ioo-j xaU lUv. In hauc fcrmc sen- 
lentiam Wott. Id. 

(SI) "Iduyusr ozt zb frr Iprotf. Licet banc ms. 
Iectionem Wott. relineat ; aliis tamen aliler visum. 
Dav. leg. l&o^ifv ti «6 5fov.*EpT°iC» x. v. 1. Sed 
longius abit a ms, Propius accedit Birr, qui Icvi 
mendo subtato, iia scriuendum arkiilratur : $Xto- 
fttv ott t& tv £pYOi?-< oi 6£xa;oi, xal au*^, X. T. A* 
KidJRtHC <l i«3le*, etc. In. 



teatatm ejas ic^edamua t ex Wis rtrtlnu nutria a &fc iitfattc Iwsptfltiati *l &x««. Xnlafeito'v* 
operemur oput JoAtitiae* Kiptoc, lpY°*« fovc&v xoa|i^aac, ix*? 1 }- *Ex*«*so5* 

to3w tfcv &mxpzp.u}» f Adxvwf «pwrfX0w(«v tip ©sX^jiau a(rcw • l§ 5Xtjc (22) iffX**? ftf*&V tp7ana(u0a 



CAPUT XXXIV. 

Bonus operarius cum flducia panem operis sui 
accipit ; segnis vero et reroisaui locaiorern saum 
no* aodet intueri, Oportet ergo nos *d bonum fa- 
dendain prarnpto animo esse : ex hoc enim omnia 
Constant. Quippe nobis pradicK : Eeee Dominu$> 
et merees ejus coram itlo ai ; ut reddtt unieuiqme 
secundum opus sutem M . Ttaque nog ex tolo corde 
hortatur ad hoc, ne segnea et desides ainius ad 
omne oput bonum. Gloriatio nostra et fiducia in 
ipso sit f vohintati njus aubjiciamur. Attendamus 
ad universal!) ingelorum ejos multitiidinem ; quo 
mode aslanles roiunlaii ejusfamuteniur. Dicit enim 
Scriptura : Denamiltia denum millium assistebant 



KE4AAAI0N A A'. 

3peov *co3 IpYou a&tou* 6 vw&p&c xa\ napcifxlvot, o&x 
&vrtxp6aXp&? t£> fepYorrap^xTii ateou. Alov ouv tonv 
icpoOujiouc f|(iolc elvai el; &Ya9orcoitav* i£ au-rou (23) 
Yip i«t tA itivttt. Dp^ec y*P ff** '18ctf 6 Jft* 
jdu>C» *ai 6 pw&dc crbrov xpb xpoer&xov a-Ovov, 
dxodevrat htd^yotOTQ tb Ipjor avvov (24), IIpo- 
tpiwcfiw o5v tpACtEUiIC file xap6tacl«*a0xtj» (23), 
(il) ApYaitc* pt^t* iwpttuivov<eTvai koct n£v Ipyov Aya- 
64v. T6 xai>xT)pa f}ji*ovx*l <J na^j$i]ffta lra*> cv a&- 

aw^xev t6 icdv irtfjtaf *Sv iyYiXwv autou, touc tm 
QeX4j(iATt aOxou XcttoopYouaiv naptar&ut.AfYt' Y*P 



Sanctu$, $anttu$ f $anctvt, Dominus Sabaoth : plena xal yLluu %tAfd&JB$ BAEtro^pyovr ttbtfy (26). iK& 
"Isa. xl, 10, lxii, 41. u PsaL lxi 13. " Dan. vii § 40. 

VARIORUM NOT.E. 



(22) 'Bf iSitjc- Bois. mallet, xa't 45 SXfj? ; nee 
diHseniit Wott. Gall,- 

(2S) 'l?f *^rot>. Id est, tou fepYOTcapiwtw, stili- 
rettou %im. Sic Bois. Cui accedere videtur AVolt. 
Ita enini interprets lar: Et ipso enim omnia sunt An. 

(2A) *l6ob <3 Rdpioc* «ai 6 jttcddc abxov npd 
xpoo&xnv mbtovj ixodovrat ixaorq* xatd 
to iHW wbrofi. Barnabs c»p. 21 : "Eyjuc 
6 Kupio^t xa\ A f&;?b^ awToO., In ConstUutionibm* 
ajMotkii lib. ii, cap. 14, et in Ignalio interpolato 
Epht. fid SmjriKfo» f cap. ^ :'I6fe SvOpwiwCt sw* ^ 
EpY<»v ortirov •rrp6 *r;poirti»icou a6rou. Ka-dem Diataxes 
hb. in, cap. 43 : *W» AvOpojiro; xa\ x^ Effov oO- 
tou : quibtts verbis gubjiinguntur isu b» {fiuv&tioiii - 
6m< Anaatasii a Gretse'ro editis,. quacst. 22 : K{t\ 
o6x A7Toficu«tc Ixduttp xaixi iri IpY* *wxoO. Cle- 
mens Strouiateus lib. iv, p. 528: Erpryrat ydp-Wofc 
K&ptoc, xal 6 unr96p crdr^Jv (bri itpoa'imov abtov^ 
dxodovvai ixdcntf) itath th &pya abtcv* Ab Ori- 
gene homil. 5S m Lttcam : Ei tunc eomptebitur : 
< lfc«0 A01RQ, opera e/u< anie fariem warn. > Et to - 
rno xvi ■, In ioannem ; iSou Kupto<, xal 6 ius<&; 
a&rou tv tfl «ipi fliiTou t dt-n^Sovvat fexiatw x«t4 t6 
fprov CEitau. Basilius in psal, xxxn, 18 : ISou Kup;o;, 
xxl A f»a^< avtov ( ita editio Grxca cum iribua 
mia. Regiismagnae vetustatis) 4ttcoSovvav ixdcrc(p <b^ 
t^ CpYOv aOrou. Chrysostomus Concione 2 De La- 
soro, lorn. Y: 15ov y^P» frja\v ? &v9p<i*7TO$, xal tA 
Ipya ff,v'ou. Apud pseuao-Chry808tomum sive au- 
ctorem Operit imperfect* in Maithtzum, ad cap. 111, 
vers. 12 ; Etce h^mo, et opera ejus. S. Ambrosius 
in psatmi cxviti, octouariuin II, vers. 82 : Deficit- 
bai ergo in terbum Prophcta* Not autem aliases no* 
putantus, si terbo tantummodo *tud*te tideamur; et 
pfarii «*iimamu4 €0$ qui operantur* quam eo$ qui 
Mtudium cognatcendie terilaUt exercenL Dicunt enim 
pierique : 1 Ecu homo, si opera ejus, quasi qui terbo 
studeat t now operetur, etc. 1 Denique Valeiuinus et 
qui cum eo monacln episiola ad sanctum Aususti- 
nuni, 256 inter Wtim docioris episiotas : Quia ve- 
ni*l Dominate el nterix$ eju$ cum if>$v. ; qnia $tabit 
homo, ei «pm ej«« (mate vutgo corvu$) ante ip$um. 
I>esumpseruQl cuncli ex locia ScripturK Ksaiae 
xl. 10; lxii. 11; Apocal. xxn, 12; Psalm, lxi, 15. 

liOT. 

(25) >;.t" avrip Boii. addiC ac7m9ivai, innixus 



ProY. 111. 5. AI. **' a^t»5. Dav. fldenler, lit\ -ci ^ 
x. x. X. Veruiu WoU. ins. adherens, ita reddit : 
Adhortando noc, ad ipsttm conteriis tolo corde. Eo 
enim modo, inquit, loginms annd itscbinem, r.po* 
tp^sfHbti etc fty f]^3tipav cpufav : adhortando tot* 
ventre ad amicitiam nvstram. Gall. 
(26) kavaror'tc^fter t<j xar xAiidcc rwr &f- 

r&latt" aOrov, -*^ < *k' r V ^•i'J/ ,art a & T °v Aetrevp- 
yovcrtr xap8Cr<iyt8<;. Aiyet firp ?j rpapfy Jtfi>- 
/>/ac ftvptddeq napetCTi\xetcar avzip t xoi xtMat 
XtJttddsQ kteitovpTow a6r£. Duo liic observanda 

r^veimiiii. AUerum , omnes angelos agsiatere, ac 
mJiiistrare , Jiisia doclriiiatn rnullorum : ad quam 
facere videnuir cum lesiimonia divina, Genes. 111, 
24; Tobiae xn, 14, 45; psalm . cm, 4; Isaiae vt, 
2, etc.; Liicte 1. 19. aLque rlcbr. 1, 7, 14 : turn suf- 
frairiaSS. Palruni :Sosthent* t inquit HinuclUs Felix. . 
ei ttruM Deum mertta majesiate protequttur, et an- 
ja*(oi, id $$t minis trot et nunlios bei t ted veri t ejiti- 
qne vcncrsiiom novit tumtere. Didyraag lib. il^ 
Spiriiu aonrfo, ex intfirprcaalione ffierdnym^ arOe 
flnem, addit itta ad Hebr. i,7 \ Licet enim' non 
omnes singulatim invisibles creator** missa; srnt; 
tamen quia ejwdem generit et honoris alia missas 
sunt, quvdammodo et ipsa vossibililatc sunt miss/e t 
missarum consories t wqualisque substantia. Apud 
eiHiidem Hieronymum epist. 142 :Quidarn Cratco- 
rum in Scripturis apprime erudites, Seraptiim yirtu- 
tes quasdam in cads esse exposuit, qua ante tribunal 
bet assistcntes* laudent turn, etjn ditersa minis teria 
mittantur, maximeinte ad eo$ qui purgatione indigent , 
et ab pristina peccata atiqva ex parte suppliciis put* 

D aari mereniur. Alque in eadem episiola angeli ab 
Hieroiiymo appellantur totum minnurium calesie, 
et apparitrices in cmtestibus virtutes; qitemadmodum 
Damasceno angelus est >6sou irapacrr&Tr^ xal Xei- 
toupee- » or iu pro sacris iniaginibua. Auctor 
Couimenta riorum in Epistolam ad Hebrxos, inter 
Opera S, Ambrosii# ad vers. 7, cap. * ; Non enim 
solos auaetos hoc seftnone significat^ sed omnes rir- 
tutes mfnisteriis supemis [ungentes. Et po&tea : Po* 
test did , quando tenia { I. tenia) nuntiare miUuntur, 
angetos esse; quando ad vtndictam mittuntur* mini- 
stros esse* id est ignem ardentem* (jus postremi 
concordant cum citatis mox ex Hieronymo, cum- 
que bis ex eodem apud Sedulium ad Hebr. I, Is 






EWSTOLA I ADtOlUNTHlOS. t7S 

toctxparcr *Ari«c, «r«>C» 3r*0C» Kvpw? txag(&&s \ <U omnit creatura gloria ejus * Et nos ergo con- 
xJtfiprH; x*&a if Kttcri? (27) T7?c W£»?C <*brov. Kal 



©vvti^ati (4$) cbf fc£ ^C exfJjxaxo; {Jo^ffwju'v Tcp&f 
•Orbv ixxtvfi?, Clf xb [tex^ovf ^j*3t^ yev^s-Gat ttov 
j«Y&wv xa\ fcvW^wv StoxyyeXiwv ftfrwQ. A^y*i yip- 
9 Oep$aAp6Q oim ' elder t xal oiq o&x ■ffKOvaer, ml 



cordiier in imam congregati, communi consensu 
tanquam ex uno ore ad ipsum clamemus totis vi re- 
bus, ut participes fiamus magnamm et inclytanim 
promissionum ejus. Dici* enim : Ocuiut non vidlt, 
nee aurh audivit, nee in cor hominis atcendit, quanta 
prayaratit cxtpecxantibut eunx ' 



4*1 xapdtar Arep&nov oirx Ari6r\ t 6ca fyoljtaeer (29) rote tixop&rovctr a$r<Jr. 



KEftAAAION AE'. 

• m Qt paxa.pia. xa\ &au|i«r4 xAKipaxsu tfeou; Aya- 
icrrtofr C<^l tv 48atv4«Cx, \ap.izp6tr\<: fev {txataeuvfl, 
allfi&ux lv ittt^pTiaf a, *f«f< fcv •rteiwiWjaet, fe-yxpd- 
•ma iv 6?(Ka.a\up, xa\ xfcvxa dnfatitttv ita'rea &t& 
tIjv Sc^rvoiav 4)ual*v. Tiva o5v 4pa &<rxlv xA &TOtgxa£<>- 
|uva xel? $7touivovaiv ; 4 $i){xwwpYk< *^ itxxljp xwv 
ttit&vcay 6 icavdrfi<Ki »0t6^ f tvt ^ CX£l T ^l v TCoffdtTjxa xal ft 
x-ijv xaXXovl)v-*$x<I>v. "Hfxeicoov aYwvt<ru>u,e8a eupeQf;- 
vok iv xtp AptStuo xtov 6**u,sv<5vxo>v aOx&v, 8tui>5 (xex*- 
X&Swpev xit>v iffiTjYYsXj/ivwv 6u>peu>v. Wb$ 6k £atai 
xo5xo, 4Y«mj7o(; *E4v luxTjptYpivT] fj ^ Stdyoia (30) 
Y)ji*uv 77t sxswf (Ji) rcp&s x6v fcebv, eav ex£i)x<7»u»ev xi 
*0aps$xa xaleOTpdofexTataoT^^iAviictT^scauiev x& 
<5nrfjxovxa Tfj Ajitojicp pou^dEt aOxou, xal AxoXouGi]- 
owjuv t5)65y tijc 4X7]te(ac> ft^O^H^OW^S d?"* iauttov 
iriTiv dSixtav xal dtvout^v, frXeove$Cav t £(aeec> xaxor,- 
-6s(a^ t£ xal WXouc, ^t8upta(xouc xs xflil xaxaiaXii^, 
8ecn7xuY(av> 5ic£pjitpav!av xe xal dXaCaveCav, xsvoSo 



CAPUT XXXY. 

Quam bcata 3uni, dilecii, et mirabtiia dona Dei! 
vita in immorlalilale, splendor in jusiitia, verius 
hi libertate, fides i» coniidentia, coiiUnenlia io sail- 
ctitate ; et haec omnia tub intelleetum nostrum ca- 
dunt. Uuaraam igitur sunt quae pncslolftftlibus 
apparantarf sanctissimus opifex et pater sseculo^ 
rum, ipse quantitatem, pulcbritudinem ewelleu- 
Uamque illorum cognoscit. Nos igitur sumoio stu- 
dio contendamus in numero exspeclantium eum 
reperiri, ut participes flamus donor urn repromis- 
fiorum. Quo tnodo autem eteniet istud, diJecti? Si 
mens nostra in Deura lideslabilita fuerit, si placity 
illi el accepta exqujsiverimus, si perfecerimus qu*& 
ad inculpatarn ejus voluntalem pertinent, el secuLi 
fuerimus viam verilalis ; abjicientes a nobis om- 
nera injustiliam et iniquitatem, avaritiatn, conten- 
tiones, malignitates et fraades, susurros etoblre- 
ctationes, odium Dei v superbiamet osteniationem^ 



* Isa. si, 3. •■ Isa. iux f 4; I Con u» 9. 

VARIORUM NOT^. 



ituptex angelornm offldum est : ant tnim $piritum 
coniotaiionu, out ipem vindktte hominivut mini- 
itrMns; item cum istis Hieronymianis p'ariter, in 
psalmum cm : Ut m ali'is lumen reritatis infundant, 
in atHi pec-caia contvmant; et i&lis, ad locum Da- 
Dielis : Duplex angetarum oflicium est; aliorum qui 
justit prcemia tribumt; aliorum qui migulit prtztunt 
crueiatibus ; nisi si ultima vox mufcanda est in civi- 
iatibusj-tx S. Thoma ad' enmdem prophetam : Ne- 
que enim boni, ted malt angeti tormentU prarpotiti 
sunt, inquil S£pe diclus UieronTiAUs sub linem tt- 
bri ik Oomoientarioruin in Ezechietem. Idem, 
enarrans duos primos versus capitis vi Miclicece; 
Alii, moittet, collet et taltes, angelot arbitrarily : 
qui vet in casleslibus termant Deo ; vel hominibus praz- 
tmi super hanc terram ; vel apud inferos constituti, 
eorum qui tuo vitio exttitere terrenu fund amenta di- 
oantar, Gousule de assis-tentia et niinisterio angelo- 
rum 6reg»rium Papain bom. 34 in Evangelia, Pri- 
inasium ad Hebr. I, 14 ; et Isidorum H ispalensem 
Hbro De ordine creaturarum cap. % torn. I Spici- 
teqii Acheriaoi. liaqtie minus verisimiiis (it Diony- 
sii opinio, in opere Decmletli hierarcftia contenden- 
tis« angelos tanium superiores assidere Deo, solos- 
que inferiores milti ad humana niinisteria ; neenon 
Tbeodoriti contraria sentenlia, ad Danielisvn, 16, 
«xi'stiinantts,dign!ores ex angelis non modoastare, 
sed mini&trarc eiiam, reliquos astare dnntaxat. 
Crcdideriin, sacris eloquiis potissiinum aclduclus, 
omnes aiigelorumordiiies ngsistendi ac ministrandi 
oQiciis fungi; quosdam tanren angelorum sxpius 
alterutrum uiunus exsequi ; ita ut minores dignila- 
le ac numero uiagis miltanlur, rebusque nostris 
serviam, majores ven> ac plnres frequemius assi- 
stant pittpter Deum, atque inter hos pauci 6int qui 
rarissime omnium cesseni ab assi^tendo. AUerum 
^tuod observe ndum sese offer t, est inversio propUe- 
tici contextus, Dan. tii, 10, sic : Ml>pta>. y.^p'Mz$ 



q nap£i3X^xst7Qcv a&x$, xai yjlm x^XidSe^ Ustxoup- 
"puv. %-^i, cum a LXX convenienter arcbetypo 
reddiium fuerit, yfXiat xtXtdtfies feXcixouprouv aOxt^^ 
xa\ VMputt jtvptAfie? TOipstax^xEiaav aOxw. Conseii- 
tiunt ta men cum Clemente Irensus lib. ti, cap. 6; 
Greporius Nyssenus, bomil. 8 in Eccletiattem, et 
Cyullus. AlcxandriiMLS, epislola in Symbpluiu. Pe- 
jus in aUis verba ministrandi et assistendi perver- 
tuntur: ut in Tettullianoc.3 JAbri contra Praxeam; 
Clirysostomo torn. VI Horn, de caco et Zaccheso^ 
Theodoro Siudita.catecb.84, 107; Miebaele Syn- 
cello Laudations in angelot, loin. 1 Auctarii Biblio- 
thecse Patrum Coinbelisiani ; Liiurgiis Gregorii et 
Gyrilli; et Ordinationibut Surorum Maroniiarum a 
Joanne Morino puhlicatis ; neenon in Gre^orio Nys- 
&eno torn. Ill ad .finem iracialus De virginitate, et 
Basilio Seleuciensi oratione i. Quin etiam qni ad- 
versus Novatianos scripsit, inopressua cum Cypria- 
bo, sub flnem sui opusculi, iu Danielis textu parem 

■y ponit nuraerum assistentium ac servienlium. Sed 
maxiraepne carter is In r bant Eusebius et Caryso- 
siomus, rraparalionit evangelka lib. vn, cap. IS, 
et contra Anom&os oraiioue 6 : , torn. ], referendo : 
Muptai pjpi&Sef iXeixoupyouv awxcp, xaly^iat •%&<.&- 
6sc irapswirijxstjav E^tnpocrO&v *6xou , vel izaptiTef^ 
xetaav aOx^). Cot. 

(27) Baca 7) xricri^. lia ms.Editis vero, prxler 
Londin. deest fj. LXX, f\ yrj. Gill. 

(28) T]} (rvretGfost. Forte> xal xJJ auvei6^ar£i v 
vel potius <juv€iast, sic eiiam supra : Msx* sX^ouf 
xtfl ffv»vec6^a£wc» forte ouv$£aeioc legendumest. Jcn. 

(29) 'Hrolpacrer. Sic ins. apud Wott.Sic et edit. 
Londin. At. IxoCjiaaev. Gall., 

<3l>) *H ti&nxa. Deest codd. impp. articulus *j, 
quem exhibit ins. Wolt. Id. 

(31) J7lcr?€*>f..Aut legeudum nlna cum Watt* 
aut cum aliis supplcndaiu Sid. Id. 



t» S. CLKUEKTIS I ROM. WW? ; OPERA GENUINA. 

Iiuuiem gloriam alqoe amorem Tanilatis. Qui court \ gicw (32) n xa\ f iXo§tvtov (55), Teda'TAp ei rvpda- 



ixia faciunt, odieii Deo sunt : b*$m sotom pit ea 
factum, ud tiiam qui conunliunt illi$ ". Dicit enira 

Script ura : Peccaiori culepi dixit Beat J J^udre £u 
enarrat jutiUiea meat, ei atsnmis testament** nieum 
feres tuumf 'fu uro odtiti ducip(inam t et proje- 
cted utmonee nuo* retroreum. Si videbas furem, 
eurrebae cum eo : et turn adui(eri$ portunwn tuam 

pone bat, 0$ tUUm abusdavit walilia; « lingua tua 
eoaeinnabat m datum. Sedens edtertu* fratrern tvum 
toqvebarie, el a&vertut fiiium matri* turn ponebfu 
scandatum. Hose (eci$ti t et tacul; exi&timqui, Matter 
quod era tibi timilU. Arguam te $ it ttatuam U con- 
tra feciem tuam. lnteltigite uiiqve hax, qui obiiviui" 
mini Deum ; ne quandc rapiat ticut lea, el non sit 



90VT&C (34) *tu?»lT©\ Tto 8c$ 0ic4p)w«v cv p6* 
ror (35) 6i cl xpdecarts? aiira), &U& xai cl cw 
evdoKovrxs^ ovrcr?. Aiy* 1 T^P h Fp«<pff" T<i> 9i 
dfiapzoxltp sixer 6 9ed? M 'Ira xi cv 8u?r-Q rA 4V- 
zaaiyiard pov, nal iraJiapCdretc rfp* 5tctiti\w\r 
pov ixl cxdpax6<; trev; £v H &id<npru£ xatfaltxr, 
xal£££6aJJUc (36) rcr.'c Mb/WC jicv el? xit 6i€le*i< 
El ifa&peu: xitaritr, crvrtirpsxes (57) avrifl, zal 
psxk ftotx&r xi\r pepita cov IxlOet^. Ti exdpa 
cov. ixAsdraae xaxiar,.xal rj fj&acd cov xepi&- 
xJtcxer SoAtvxifta (38). Ka&^ereQ xati zov 
d&sJltccv cov xaxeJldJLBtz, xab xarA xcv vlov rife 
ftqtpdf cov ittttiDQ czdrfiaJlor. Tavra too/ijtrac, 
w»i lGt'P\o'<F vx&AoG&q* tropfi (39), fat iaepeti 



qui eripi&t. S&tfiftcium tavdii honor •ificab it me; B co4 ${MOM>£. 'EA£t£<i> ce> xal £apacn\co> cs xaxA 
et tilic iter qwastcndsttt Mi satutsre Dei*. ttp<kx<oxdr cov (40). Zvyezb fiii tavra of IxtMtr- 

Omrelftero* r<A tooi, jir\ stove dpxac-q 6^ JUutr- (41), xal p§ § 6 pvdpsroq. Bvcla alricsou; $v£ t 4c& 
//f, xaX insi dW< %v 5ei£u avn~» rd cruzifpicr tov &eov (42). 

CAPUT XXXY1. KE^AAAION ACT. 

Ilaec est vta, ctiarissiini P in qua salulare nosimm A'-cr. f. 66k, di-f (11CT l' V0 ^ ^ v f\ «6po[i&v xh aw^ptov 

iHveniiauft,Jesuni Christsu, pontilicem oblalionum f)pux>v 'Iijmtuv XpiTe^v^ t4v bpyitpia tujv icfMocpe^iv 



"Rom. i t 34. "Psal. xtJX,l«-23. 



VARIORUM NOTiE. 



(Si) KercSo^iar. Conjicit Birr. S. Patrem scri- 
psisse xasvo^S^, ft ffotrarKrn opiniontim stadium 
noiare voluiss**. CunjocUiram con1irm.it ex eo, quod 

in nis, cod ice, lesl^ WoUono, sspissimci^ecurral e 
pro at, positum. Sic cap. superiore tegitur T.oo-^i- 
?C3Te pro r,p®~rA~c-.zu Sic alibi passim. Gall . 
(33) 4>iAc£erlar. Memlosn lectio ex <?onlextu.AL 

erg«. stc feStit^lllnl, 9tXoxt|iiav. AL (^lAoxiviav. Al. 

AtpiAo^svIav ; idque aslruunt ex Koiu. I, Si, quo rc- 
spesissc S. Paircm crnseni, et apostoli vocem dvs- 
)L£f,iif?'>«? fuisse intcrprctalum, d'^ojivouc- At Birr. 
&0Uo£&vtav respuens tanqnam vocabtilum onmino 
aaliuc novum, legcndiim e&se 9iXo^o$£av coniendil. 
IhbeC tamen dcj:Xo^velv Cyritltis Alex, apud Svi- 
ccrum in The*, in. 

(S4) TavxafdfolxpdcCorxet;. Ha>C airolcScI fere 
apud Paulum ad Roroanos capite priuio, el versu 
ultimo. Jum. 

(35) Ovjtdror, x. t. 1. Htnc arguit Hill, turn in 
Prolegom. ad JV. Test.* numm. 147, 447, turn ad 
ultimum comma, 1 c. Ep. aSFiom. sic legisse S. Pa- 
trem nosirum /lorn, i, 32 ; Ou {aovov 5k ol -v.oCvt^^, 
dtA\i xa\ oi cn>v^i>6oxouvT£c ^olc -^pdaaouaiv, ut qui- 
dem legit Vutg. Interpret. Millie adhxreut Wolt. 
ad li. I. et Wetsl. In sua Nov. Test. Gr. edit, ad 
Rom. l, 34. His nupcr accessit vir docius Goldha- 
genius e Soc. J. in Spirit* apolog. ad nvviss. edit. 
cathol. Nov. Tett. Gr. Huic lainea senlentiaeadver- 
saiur WUitbyOs in Exam. Var. Lea. lib. li, cap.l, 
sect. i t n. Id. Gall. 

(58) 'EZiSaAIet. !ta ms. ; edili, itfffis^ Id. 

(37) Svrixpexe? aire?. Testatur Mill, ex stare in 
in 9- aaT(p. Sic et apud LXX. Auamen abestab om- 
nibus eriuis, nc Wotioniano quidein exceplo : quod 
miror. Id. 

(38) AoJli6rr\ra. Sic ms. apud Wolt. At COdu. 
lolpp, |ir;eter Londin. SoXtiTnra^. In. 

(39) "Arops. Codd. impp^ dvou,£av, ut apud LXX. 
Al ms. £vo(iai, ubi procul dubio legendiim est avo- 

rie, a. pro e positis. Sic legit el CLern. Alex. Ixpojp., 
ib. iv, cap, 24, p. 634. Conaentiunt "Vulg, Syr. et 
Arab., licet texlus Heb* et Hieronymi xersio nequc 
£vou£ neque ivojzfav agnoscant. Wolt. 1&. 

(40) flafaCzr'tcv ce xura xpdrojxdr ccc. De 



lioc texlu ita sent in. ScripserantLXX @e-^ei, mpc^ 
orfjTw xa-i irp^joiT^v aov. Id Tcro cuvu obscnruin 
viiknuur, ex prrecedontibus Psalmi&uje verbis, ei- 
plicatioiiis gratia, appasuit inargini alias pronomen 
ffi, alius voceB ~-k$ 4jxapr(a^ aou- Rjncquo postea 
librarii, prout libuit, aut exscripserunt sincervm 

C textunr, aut erf, ft, Inaerueruut. nut stibjunxerunt 
xi,« at(i«pt(a< w>, p^ca/a tua. Cleihenlinam lectio- 
ncm ain ptectilur Ciossa in Catena aurea tup&r $**ai- 
moi ; et Apollinarius citatus a concin naiore alteriua 
Catena axrece in Lpriores psalmos, obi prapo&tero 
ordiue leges : Arouant le % et staiuam contra te fe- 
eiem tuam. Item Eligius horail. & m Eamdera exhibit. 
ac inurpretatur S. Augustinus cnarrai ione iu psai- 
rnnm banc quadragesimum nonura. Cujua inter- 
pre t alio excerpta invenityr in iis coromentariis, 
quae Run no Aquiletensi tribui spleni. \ Fauftto 
apud Canisiunn t. Y, p. u« p. 421, citalur sic: Ar- 
gnam te et statuam illam ( scrilio ilia) ante faeiem 
"in am. Videlo eumdem Basilium in ps. xxxvn. Se- 
deai quotidie in trtbunaii mentis »uee f et slatuat n 
ante (aciem iuam 9 ex fiea. rolnariorum, c. 24. Cot. 
(41) 'QqM<jJt. AnLinuissimum, iiLvkljes, glossema 
hue tran&lalum ex altero ps-almo, nempe vu. 2. Et- 
stat quoqne,apud B. Augnstinum ; comparelque ad- 

r> hue vestigium iUiuftinExpIanalionibusGbrjrso&toinl,. 
Theodonti atque Arnobti. Quod aulem ab borum 
textu abesl, profectum videlur ex solemn i sea in- 
curia, seu fraude descrikeniium , cium aui ex me- 
moria nan ex codice exarant, aut ge&tiiml repnx- 
sentare lectionem suo sseculo Yulgalam. Atque pro- 
pter hoc ultimata forsan deformem proferl Theodo- 
riii interprelal:oneiii Catena in Pzalmoe a Balllia- 
sa re Corderio public i juris facta, cum Catena inss. 
BibLioiheoft regis ab impres&o Tbeodorilo nullate* 
nus discrepenl. Id. 

(4^) "Exsi 6&b<; i[r deify tfvrql r<^ c<»yt^pi6r xov 
Ssov. Seryanl fjv Cbrysostomus , Hteronyraus, 
Tlieodoritus, Catenae, elqusedaut Psalteria Biblio- 
tbecs CUristianissiini regis. Expdmt vero Euiy- 
:n ins xaO 4 ?v. Cujus Grieea ex eadem Ufblioibeca 
prof ft ro : Ttvfc 6fe tuiv AvTiYpdqttiv, ifr deify YpOfOu^- 
cn. Kfll voEtToit xb naff i}v. Tty^c 54 psxa to folfy 
w75oaT<{ovt£C, mtb ti c&xfytor jwt't f*rf(v* Ik 



181 EPI8T0LA I AD COUUmilOS'. SKI 

fj^y, t&v *pon*n)v xal pQTj&v ttj^ &afteve(ac A nastrarum. infiroiiialis nostra patronum et auxilia- 

4|(i&v« Aid: wStou &tsvtai>fACv {43) tl< ti u^tj tcov lorera M <^*.Perbuncc<BlorumaUitadicieDia3picimufl. 

o&pavfiv • 6*£ toutdu IvotrvpiflfttSa rfyv Sjutqtov xal per hunc hnmaculalum et tupremom illius vtitiuni 

67t»praTT]v &|*v a&wi* fit* ?6iteou $|vt<f)j(8ija:w fj- specula mur, per hunc ©cull cordis noslii apei ti 

p&v <A Acp&aXjtti^ xij$ xapfiUxf fitfc tottau* V3 Aortfv- sunt* per hunc insipiens et ebscurata mens nostra 

cto? x»\ iirxoTti>p4vr| Sidvota fjjxwv $va9&>et tl( tfc in admjrabilera ejus lucem assurgit, per busc vo- 

3au|*ow56v ataev <pS« (44)' && "toOto* t$&i]«v 4 luit Dominus tit irnmortalem cognUionem gusiare- 

isTT^hr.f Trfjf iOavdrov y^'' 7 *^ *i^ TtvaaaDsit' ^C Sims; gui cum «* iptentfor mflj«*a<« e/*i, teffto 

«^d^«t < 7«o r pa(4S)n7c/* ff T ct *<»^ major «* Mtgefili guanfo e*«Men*iw iwtncn torrtdi- 

tq* fi^iO^yr ioTtr AfxiAWi 8c<($ dittpcpdycepot' &ro~ taxit *\ Ita qtiippe scriplum esl : Qui farit angelot 

pa x&cJhywrdjifixsr* Tifpamai vip oCtwc 'O we& npiriiirs, et ministrot tuot flammam ignit * l . 

xotSrr tobq dn&leuc afitvv xreipara t *9tgl tobq DeFilio^utem suo sic dixit Dominus : FiHu* mens 

AEiTovpfobt; airov xvpdc pJldfa* "Ercl & Te}> uh? e$ tu ; e§ a hodie genut ft. Postuia a *w» etdabotibi 

aOtftu oiktikc *T**»v 6 Aeffwdnjc ■ IWc /«w $T <rt% ^* ^nte* haredilatem Ham, et possessionem tuasn Uf- 

arfftepor ftyivir^nd <fe* utvqcai Jrtfp' ijiov xal minus terra; *■. Et ileram flicit ad cum : Sede a 
tuxrv col §8rty xi\r 9cXr\porcitlar &ov, «[&2 vi\r ** dftclrts wets, donee ponam inimicos tuos $eabeltum 

xard]cxs<rlT crov xh xipata r[ric TW]« K*^ ni^tv pedicm iv&rum u . Quinaro igitur sunt ininiici Do- 

\trtt irpi; a6[^v A't&fov] ^» Se^ioiy i*cv t !u)c mini? Qui pravi sunt, quiquedivinaa voluntati suaiu 

Ar[9<5 rob?] k%SpoC<: aov i?itond$to[v rcdr xo]dwr voluntatem opponunt. 
cov. T(ve^oSv ot [^x8po\ KupCou (46)]; Ot ipauXot xal Avc6tac4^wt] (47) w 8sX^jwm *cw fieX^^^. 

KE*AAA!ON AT- CAPUT XSXYI1, 

St|WTeu<ni>fu6a o*3v f 4v^«p£c A5eX}cpo\ f ^ci xd<nic llilitenius Igitur, viri fralres, oinnibug Tiribus in 

4xircvt([ot5 fcvtoi^J Ap^o^' -xpooriiYjiaffcv [afcxou.] inculpotis ejus praeceptis. Consitleremus eo$ qui 

KAT«vo^ati)(X£V tq-j; (TToa^uoJjiivoy^ to?; ^-foujA^- sub ducibas noslris merent, quemadmodum ordi- 

i»o^^[|tav](48) f n^«6T(SBet(a< l 7^«usxrt[xw nate, quam sircnue, quo modo submisae imperata 

"-••Pbolius, c.cxxnBibUotheets. "Sap. vn f 2«; Lfebr.i, 5 f 4. M IHL cni,4; Hebr. i, 7. *» PaaK iw 
7, 8 ; Bebr. 1, S. u Psal. ax , I ; Hebr. 1, 13. 

VARIORUM NOTjE. 

J 45) 'Arev/crw/isr. Ita Bane ins. ut habent ediii : C X^^iti [tou] 9sou. Aliter Dar. Hiratur Birr, 'codicem 
legendum, Axavfjopuv. Mox entm idem ma. ex- bic deseruisse Wotionuin. Hunc itaque locum iu 
liibei, ivor^pi^ixs.^, ubi editi prx se feruot, &v- ipse restituU:*AvTCT*acr[6pevoi^tw0£X^|LaT6[aiT<r>v], 
oictpt7c*»(Jte0a. Watt, Gall. Tel dvriTastrj/ijjuvot a6twv] Ttii 8slf pitTt tq> OeX^- 
(44) Ati rotfrcv.- drad(iU«*. Haec recital Clem. jwttxt toOJ 6eov. Nimlrum conjicit* »6twv brevi no- 
Alex. X^Kau. lib. iv, cap. 40, p. 61 5 f ubi Cl. Pot- la scripium , ibi fuisse a librario praeterntissura. Id. 
ler. vocem ivaOmet contra Juu. earn solliciuntem a%\ ffjovuircH* fiu^r. Fell, mallet aOtwv : alie- 
erudile tuelur. In eamdem peolentiam praiverant num ^^^ a 8anrtis Ecclesi* Palribus, ul iribu- 
Bols. el FeH. atiibuc exjmje accessa Wotu Sic nosmiltUrea. iu*t*w* appellent. Birr, locum in- 
psal. xxvii, 7 : KA 4v»^6v 4 u4p§ nov.&cetPbi- le rpretatu» de impp. Rom. 8 ic reddit : MUimtn 
Iipp. iv, W : E x 4f^v « ev K.op&p. ^1tte« «*■» prairfplft »■ 8cu <tucibu*no*trit. Eqiridem S. Clem-sna 
TOrfe aveOataee ;t6 u-rcsp fe|*ou <Ppovetv. Videsis Sv»- supra cap# 5f C3im Jem V ocem usurpat, eul wv 
<er. 111 Thes. Eccl, % v Ava8aXXw. Cslernin videtur *v Wvcov t ubi Cot. verlit sub principibu* t al. j** 
S. Paler resp^.xisse ad Rom 1 , 21 et I Pelr, ii t 9. Lfi^ nimirum, explicate Salmasio, *u6- 
Id. — Forte *vrtptf vel dv«9to>(«t t 1. e. ddigenler js«rone. to, — Legerem oOtwv , plus enim SS. Ec- 
et attenle contemplaturj vel potius integer locus c i es i£e Paires a bello aUiornsbtiil. quam ul iribu- 
sic legendus est : Aid wuto yd to^ xal bx&r nos ro iii t ares, duces suos appellare Btislinerent. 
tiaii£vn «cavoca J\V&+, tMTGtei rt fiau|i«^ «u- £ a autera iidenlius conjecluram inter pono, quia 
tou tpa.;, ubi phmi Paulina ad Rom u 21 : Aid- vox ±^ ^ Ucunam in exemplari desiderata, ex 
*?E?8ra e ^ ^^"^l^v vocal. Jot, coniectura quae omnibus ex aiquo patet, priuiilus a 
■ (45) Oc^dvwuTw^a. flsec ex Epistola ad «* j 0n t o res iiiueb,Uur. Fell. 

Uebrcos.et capite primo, eisdem fere verbis de- /49) JT% ^xn^ f . Dane lectinncm luelur 

frompia sunt r undej. et ex a us Joeis, fym&tr& «ou Fell, redditque, quam sirenue, atacriter, impigr*. 

Xapax-rijpo; tt|C (ppaaEtoc, xal wov voqjxATtiw, ul lo- Maiunl a |_ E i £ i XT<1J -,flua n i o&s^^nrer. Birr, tanien 

quitur Euaebmst inter banc C emenlii, et Episto- propills ad ms> accedens , unvlitterula inserla. 

i5? SftSfV^T* l, ? ue1, lD ' i- . . - 'eg- eieixTtxtu;; vcl si mavis, ttacHuto;, perpmn- 

(46) MN Kty»otf. Juu. cum ediiis, oytou pro pto wrra/acriler. Gall. — 7/w c «&*«n«wc. 0«aOT 

Kup(6U. Duas ad sumraun htleras admitlere bia- ^r^ne, ai«cri(er, tmpiaivf Mavult quidem Junius 

turn ms. (estis esl Woit. qui promde pulal in eo ul e 0| xtti>; le^alur; sed minime necesse esl quid - 

exstitisse KY, id est Kvpiou ; sic enim vox isia ibi- quam mulare, elenim a Platone Dehgif. tutxzixok 

demperpetuo scribitur. Gill.. ad raililiaiu requiruotur. 'Quiuiino iniegri stale el 

\4i) 'ArtiTacadfMercti x. t. X. EdUi sic : 4*- viribus ubique gentium in. miliies ascripti , qui 

titdar<rf6ix£vot tou 8cou] Tu»6eX^p.arc'c?»6^XTiu.a[?6tov], c'lTO, waJSe^, veavfat, p«*« passim dicti; ideo- 

coulra hdera cod. ma.quisicsehabel: ANTITASE... que vigenle disciplina, Pancra!iaatarum more, ad 

TQ 6EAHUATI TO eEAHMA„. 8r. Hinc Wott. al- £6e5(av, sive &xf6x-r\x* xte uye«a; exercebantnr; 

unde I}. Paulufi h Tim. 11, 4, niiibdat ; Kaxo^Or^TOv 
&; xaX^ G^pattdinj^. Fell. 



teruiu t<}> dcXfjjxaxt rcmovens , iiipole librarii oaci- 
•a-rtla redundans, sic lej;il : AvxetxiT^juvw.] %$ 6t- 



«3 8. CLEUERT1S I HOH. PONT. OPERA CEJrtJlNA. , 181 

cxsequantur. Nob omnes sunt prafectl. i*eque trl- A *** iwtetflfcyji*^ 4«i«i[oS ]tftv t4 £tafx<ra6|uv«. 



buni, neque centurioncs, Aeqne qutnquagenant, et 
lie deinceps; Bed unusquisgue in sua slatione, quae 
a rege ac dueibus imperanlur peragit. Magni sine 
parvis, neque parvi sine magnis consisfcere ne- 
queunl. Mutna quoad am in omnibus necessitudo est, 
et in big nam. Eiemplo nobis sit corpus nostrum : 
caput absque pedibus nihil est , sic neque pedes 
absque ca.ite ; minima autem corporis nostri 
membra , necessaria et utilia sunt toil corpori : 
lam uniTersa conspirant, et ad cooservationcro 
totius corporis una subjeetione uluntur 



caput xxxvill 



OO TcAvr[ec] tiaVv tiwpxot, ofc& yilt<xpyw f 06& 4xa- 
^vtapxoc, ©06& itevnjxivrapxoi (5€) T 06& t6 x$8- 
£$?)£" dto' txaaroc fcv tw I5lw Td'y^ti t4 im- 
raaa^jjLeva &«fc too {JatfAiwc x*\ ta>V ^jvoy (tivtov tra- 
•reXeJ. 01 (jtsyilot $*x* x&v u.txpi&vfl£$uvcmai etvat, 
ofrte (51) ol u^xpri 5(x tt ™ v I*sy&wv. Jvyxpow{$ Tie 
iffxev lv toUu , xa\ fev toutoic XP*I C1 *- AA6u>jiev 10 
tfu»}ia *Jju.wv* Ij xsqpa)^) 8Jx a ^ v «o6wv o&££v sarcv, 
oOxtu; o&6fe ol -nd&c 5^X a **K *W^%5 r T * 1 e * a X l " 
ara p&i] tow cu»{j»t^ Vjjawv dtvayxaicc xort tiyjnflxi 
eictv 6Xw tw awjuwf -4XX4 ttdvra (52) eru|jwwt? t 



KEfrAAAION AH'. 



Servetur itaque tdum corpus nostrum in Chri- 
sto Jesu ; et unusquisqtie proximo suo svbjiciatur 
secundum donuin quod per gratiam illius oblinuit. 
Fortis ne negligat quidetn imbecillem ; imfoeciltis 
vero fortein revereaiur: dives pauperi largiatur; 
pauper vero gratias agai Deo, quod ci dederit per 
quern inopia ejus supplealur : sapiens oslendat sa- 
pieniiam suani , non in verbis* sed in bonis open 
bus ! bumiiis non eibi testimonium feral; sod ab 
atlero sihi ferri sinai : qui came castas est, ne in- 
soiescat, sciens aliurn esse qui ei continentiam do- 



IwCiaQw o5v V)(iwv 5Xov *b a€>\ta (55) kv Xpiffr$ 
g ItjOOu, xa\ unoToaad(j8[w] (54) laetavo; tip nXTjobv 
a&tou, xaufws] xal &t£9tj £v -c<j» yftptapMii a6rou v (55). 
'0 Eux v (^5 H*t TjAjieXsttw (56) tov dff^svti , 6 Si 
4(j8ev*]c fevrpeTc^w rtv l»xop6v' * lAoOmo^ iTtixop- 
Tj^sC'rw T<|> Trcu>x«fi» 6 5& 7rto>x^^ e6x a P t<rr£ ^ u> **§ 
6elT) v 5tt S$b>xsv auttTi St 1 ou dyatTcX-qpcaO]) autou t^» 
uniprtfia.* 6 crotpft^ <57) ivS£txvua6[u)] tty ao©iav 
a6tou , u.t) 4v Myot< 1 i^X T cv IpY 6t < *t*"*fe* * ta * 
Tteivixppovwv jaI] iaufw (xaptupe(r[u], dAV lirw (58) 
0<p* Ittfpou (59.) eau-r?*v |x[ap]-cupew6otf 6 Ayvij fc> 



^ I Cor. ui, 14,27. 



VARIORUM NOTiE. 



(BO) IT»^«rfy«yxo^ Vertit Cot. qmnquaginta c 
tui/ilvm prcef&cti. Simplicius Wott. ^in^nfljew^rif. 
Sie el Cout. Hieronymo prxennte in m Isaise. Banc 
interpretationemconfirmo exYulg. inlerprete Exod. 
win ,21 : Fa cvnstitue ex eit tribunes, el ctniurionet, 
tt quinquagenarios, et decanos* Ha et coinm. 25. in 
Graco sic ex cod. Vat. : Ka\ xatxatTufiaEi- ta $ aO- 
wv (cod. Alex. aOwj^ fen* atowv) xt"4pyouc xa\ 
ixflTovtApx ou V x *^ TOVTijxoviripmc xal &xa54p* 
Xou{. Sic Deut. i, 15. Gall. — Exapxot* etc. Pie 
admndoia ac eleganter B. Hieronymus i advenus 
J ovinia nwn t 20: #uo morf'j in Uijionibus ei €X£rcHu 
s*nt duces , ftinf IfiOtuti, s«n( reitfvrtonjrs, j««f ftf* 
rentarii, ac Irvi* armatvra! f et mile* gregarius , ^t 
manipuli; commitsaque pugna, vacant nomina digni- 
tatum y et tola fortitudo quceritur ; ila in hoc campo, 
et prwliOf quo contra damones dimieamus, non qu&- 
runtnr nomina, ted opera; et gloriosior itle sub vero 
itriperatore ChriHo, noft qui nobilior % $ed qui (oriior 
esi. Et lib. ii, cap. 45, enumerat imperatoTes, prai- j) 
fectos, comites, tribunot, eenturionet, manipuloB, et 
reiiqnum militia ordinem. Ad lsaiae vero in, 5, ubi 
LXK babent 9csvxrjxrSyrapxot , ait : Quo modo enim 
centurione* voefintur, qui centum prwtunt militibu$ ; 
it chiliatchi qui tnilte>quo$ nos tribunoi appeliamns t 
Mb en quod prmint tribui : tic in Uraetilieo cxerciiu 
quinquagenarii vocabantur, qui in capite erant quin- 
qu agin la mililum : nude et deenno* dieimut , qui de- 
cern prmtunl hominibus. In Xenopbonlls hvpovnat- 
dela^ lib. vm, paulo p«>sl inilium, noniinantur 
fcxd&xpyot, \ofayo\ , x^wp/Ot, nupl&ayp'. y et ertpa- 
ttjyA;. Vide Exod. xvm , 31 , 45; Deuieroii. 1,18; 
IV Reg. i, 9, etc.»ei I Machab. in, 55. Cot. 

(51) QijtE. Sic ins. At codd. impp. o nines, 
am. W«u. Gall. 

(32) A AM nirta Suspecta nouniillis lectio. 
Dav, pro avAa legtt Sjia. At nihil mutaiiduon vido 



tur, si d/Xi vertainus, into, quh\ into , quia potiut* 
Sic Lue. xii , 7, et Act. xix , 2. Videsis ScboeUge- 
nii Lexic. Nov. Test. ▼. 'AXki. I». 

(53) "0AM td troika. Sic Wott. ex ins. Sic et 
edilt. Bnsileens. et Loudin. Al. omittunt. Qua sane 
verba lac requiri satis liquet ex initio cap. >seq. 
SwJeaQw q-jv f^u-wv oXov xh crwaa. Id. 

(54) 'Yxoxcurc&c&toi x. t. a. Est imitatio-Pauli, 
Epnes.^v , 31 : TwyratoadjiMvoL AWijloi? iv yjftd 
Xptcnou. ItoCler. apud quern tamen, 0&oG irrepsit 
pro Xpt<rcoy. Id. 

(53) Kadtoc; xal etidri tr r<Ji yaplc^axt uvxqv. 
Legendum puiabat Bois. xadiu; xot6f]X£c , videlicet 
ai-w vel fexdrrw ; tictff coni-enif jk «/<?«<?, At Wott. 
a ms. non recedii. Sic el Cler. verba ha*c iia in- 
terpretatus : (Jnusquisque proximo suo subjiciatur t 
pro loco in quo, proximus ejus cotlocaius nf , dono a 
Chrhto accepto. Id. 

(56) Mi\ zfipeJeitte. Ita ms. cujus mendum alii 
sic corrigunt, u,4;tcXi]u,{uXsC'eu>.'A1. jx^j Ac^jisXeCTw. 
Magis placet Miy. lectio, p^V &peXt.lxta. Id. 

(57) 'Off optic, x. t. X. Haec exscribit Clem. 
Alex. 2vps*jL f lib. iv, cap. J6, pag. 013, pauluium 
pro more suo mutata. Id. 

(58) % Edru). Jubet Potter, rectam banc lectionem 
restituendani esse quoque Clementi Alex, apud 
quein leg. ev t^> corrupte: eArw namque facile 
transit in &v xa>, mutato a in v. Idem posiea pro- 
bata in et Coui. Atlamen quis crcdat? HusseL in 
sua navies, edit. Lond in., rejecla optima ins. le- 
clione eArw , quam exhibent pr^cedemes editi., se- 
qui maluit mendosain Aleiandrini, £v ta>. €a>terum 
in eamdem sententiam loquitur S. Pater sup. cap. 30: 
f H ftapxupia *ctjc ilttSijs itpd^sw^ .^iuov SiodsGw 
Ore* SXXwv. Id. 

(59) T/ to^tr. Sic ma. ut apud Clem. Alex. 
At codd. impp. pneter Lond. urf tripos, b. 



MS . EPISfOLA ! AD COR IN TWOS. U9 

*fl 9*px\ (60) xa\ ji$ (01) 4X«Covru<fl*ci) B yiv^xuv A oat. Reputearai ergo* fratr^s, et qua materia foul 



8tt h«]p4c toPW * taix&pivyfiv (68) [ata$|?t)v tf- 
xo^Ttiav. •Avcdo7i[ot&(a«]&a o3v, Wstyo*, *x irofaf 
[BXijc] sysv^Oihmv (63), to»oi xal x([vk *l]a^X9o|isv 
el; -hv xitfu-ov, [w? ix t]ou xitpou xa\ ax6rou(* (64) 

tiv xrf«[iov ateoo , [it{X*]?oi{AA<Ja{ tic tOtpY"*** 
[aCcc]ou , irplv V^il; yiWR]9$vau. [TaGJxos ouv xdvra 



fiitnus; qui et quale* in mundum ingress! slmas, 
tanquam e sepulcro et tenebris : auctor et opifex 
nosier in mHitdum suum nos inlroduxit, prwpamlis 
ante quam uasceremur benefactis suis. Haec igitur 
omnia ab co habentes, in omnibus graftias ipsi 
agere debemus; cui gloria in WCO la Meculorum. 
Amen. 



l§ au-coy tgpmSt [J]9«£Xo(i$v x»t* irevT* svxapKJttZv [»v]tw ' tj> *j $5$a si? *oaf alwva? tu»v cOwvtuv- 



KE4AAA10N A9\ 
*A<ppov«c xoA daovstoi, xal ^iwpol, xal dicaffcutCL 
vXtuACouOtv fjui; xot'i [X'Jxtr.pCCovatv , tautOu? {Jou- 
Xdjavoi Ir.alptatiai raff 8tavo(aic a&x&v. T( y*P 



CAPUT XXXIX 

Slulti et insiplenles, et fatu i , et iniperUt derident 
nos ac subsannant, dum cogitationibus suis Be e*> 
lollere cupiunt. Quid enim potest morlalisT aut 
quale robur terrigenat? Scriplum est enim: JVua 



y&p' Mx %r noppii Xpb dyBuXp&v pov dAX B eral figura ante oculos meos; sed auram et vueem 



■fj avpar xal pur^r Qxovcr. Tl ydf ; jri) xa&apd? 
icrat fipotdf krarzi Kvpiov (65) ; -^ dx6 ziar ip- 
T<dr avzov £p&pxro$ drr\p ; el xaza zalSwr at>- 
tov ov JtHTTstist, xazd di df*r£Aw atozvv czoJtdr 
zt Lter&r\cer, otipari? $i oi> xadapir M>nwt 
abzov' ia Si , ol xazoixevrre^ o\kIo$ xr^JLt- 
*"«*C (66) * l£ u>r xal ai>zol kx zov avrov xr\Jiov 
icper * §xcu<r$r atozovq ffyldf zpdxor , xal dxb 
npiotOer iv? bvstipa? oi)X 6t* stair ■ stapa id pi} 
6tiracr6ai aitzdc ictvtolc fioj\d7\aai , dx&Aorzo ■ 
6rspi><n}cr8r atttoif , xal tzsAs^zT^rar, zapi ri jii\ 
i%str atozobq <rop(ctr. 'EmxdAeacu 8t $ et rtc c<^« 



audiebom. Quid enim? nunquid homo coram Domino 
mundus eritf vet de operibut *ui$ incuipabilit virt 
Si in term *uit non credit, et advertut angeloi luoi 
pravum quid advcrlil** ; calum anient non eittnnn- 
dum coram co** : Hem tcro* qui habitant domoe /«- 
teat, ex quibus tt ipsi de eodem Into ncmai. Percwit 
ilto$ tanquam tinea, et a mane u$que ad ve$peram 
ultra non tun! ; eo quod non jnteent $ibi spits sub- 
venire, pcrierunt : ineuffavit «it, et itiimeriuif ; quia 
non habebant tapieniiam". Invoca auum, ti t0i 
tibi respondeat; vet si quern tanctorum angetorum 
atpieiat ; eienim $tultum perimitira; errantem aultm 



tixaxotitrerat, % st ztra dytwr drriJlwr d-fa '(67). . occidit *e/tu. Ego auiem vidi $tutto* radicet mitten* 
* Job xv, 16-18. "Job xv, IS. * 7 Job it, 19-21. 

VARIORUM IWL£. 



(60) '0 dfrdQ ir r£ capxL Unus est isteei illis 
locis, in quibus Clemens, juxta retaiionem cum 
Eniplianii , iiasresi SO, cap. 15, lum Hieronymi, 
lib. I contra Jnvjniunum, cap. 7, pro Yirginitate p-r 
episiolas suas locuius fuerai. Ipse \irgo; si tides 
auctori Rccognitionum . rnterpolatori epi wolarum 
S. Ignatii i atque AUbelmo, seu Adelmo. Et qu'tdni 
fldes? Cot. 

(61) Ka\ /ijJ. Istud xa! non agnoscil Clemens 
ALtsx. expunxitqne Russet, in edit. Lond. Deiendum 
sane cum viris eruditis, ulpote ortum ex male re- 
petita prsecedeiilis voculs syllaba. Gall. 

(62) 'Erepd? icrzir 6 exi%cpr\ywr. Cyprianus 
•d Donnium de gratiae divinse efllcacia eleganter : 
Dai est, inquam* Dei otnne quod postumus, inde vivi* 
misi, inde poliemxu, etc., ubi ad verba divi Pauli 
Act. xvii , 28, alludere videlur : *£v al-.y ykp J<I>- 
;itv. xd\ xivovucOa, xi\ t?|iiv. J in. 

(65) 'Ef£n\b^njxer. Ha ms. quomodo verlit Ju- 
iiii9 : ex qua materia (acti sumui, Hcet ejus cdiiio 
uim caiteriB onmibas pr» se feral, ^wfOr^tv. 

Volt. Call. 

k (64) Elc tdr xfatwr , <oc f* tov tdtpov xal 
vxtfrovf. Folterus in.notis ad CKem. Alex. I.e. isla 
oic jxnius distinguenda censet : 'AvaXoYt?ci>[xs6a — 
«o]ot xal tIvec t!df]X8oti£v clc t^v xcajiov d>; ix 
io*j tdtpou xa\ crx-Svou; 6 noi^jaa; f|u,a^ xa\ STjpitoup- 
•rtacK st^T*T* v *k ^ v x4a(jtov a6*cou. ikpttietuus 
— qui et quale* in mundum ingruii svmui : tanquam 
e sepulcro et lenebri* auctor et opifex nosier in 
mundum tuum nos introduxit. Aliter Dav.cujus hiec 
senicnlia : 1 Delela post vocem x^c^ov imerpun- 
ctione, verlendum quasi legereiur, 5rt fcx xou x&pou 
ni\ awJTOjff : aliquando enim haw est istius parli- 



C cula vis et polestas. Quod si inlcrpretemur, tan- 
quam ex sepulcro, sive receplam distincliouem ser- 
vemus, sive prout voluil Cl. Potter us. earn jnute- 
rou8, oratioiion recte cohseret, meraqiie fit arena 
sine cake. » Csterum baec verba , ix tou t4?ou xa\ 
<jxixou€. interpretalur Bois. ex tenebricoso sepulcro, 
Mr flguram quae dicitur ly 6td Svolv : i Tencbrino- 
sum autern sepulcruiu, inquil, rocare videtur 
S. Pater utenim maternuin, quia inde tanquam ex 
tenebricoso aliquo sepulcro homines in banc luceiu 
prodeunt. > Id. 

(65) "Erarzt Kvpiov* lla ms, lla quojiuc cod. 
Alex. Job v, 17. Vat. tamen, tvavrfov to3 KvpCou. 
Wott. Ii>. 

(66) *Ea it » ol xazotxovrz€(: olxlaq mMrsstjt 
Melior ea lectio Yul^ata et Ambrosiana, to-j^ 5k xax- 
oixoCv-a;, a qua non dine Ube , abestvoxfo, ut 
palettx ms_ Alex, Quid sit i«, docent grammaii- 
corum fllii, nee non Polychronins ad Job xv, 16. 

In Catena autern Ubri Job , non quidem edita , sed 
mi. regide Kbiiothecae, ad illud : m Ea 6i drOptoxoc, 
xxv, 6, ex Ofympiodori expositione reperi : Ea At, 
4>rt\ too, Kal xsptrrdr xa\ Jtoylcacdat mplAr- 
epdutov. Chrysoslomus, TJepl dxaraXAxtov* TE<x 
(sic omnino legendum, pro quo umis cod. Reg. lAv. 
alter ico) tl xou; xa-coixouvxa; oExfa; 7?r|XEva« \% *5 
xaV atOxoC t(ru,ev ix (abest pra?positio in i Hex.) 
-cou «utqu 7rr,Xo5. Apud Aagufltimun. lib. .Adno/. in 
Jo6 ; JfottlanrM atttem ( alias titans ) do**tos Imteas, 
quorum conversatio non est in calis, percussit Mm 
tanquam tinea. Cot. 

(«7) '0^. Sic ms. vod. apud Wott. Edili, prat- 
ler Lond in., 6^si. Call. 



5*7 S. CLEHEINTIS I ROM. 

$e$; std i tahm absumpta est ilternm kabitatto. Long* 

fiant fitii eorum a salute ; conierantur super januas 

minormm ; et non erit qui eripiaL Qum enim ab iilit 

t&TQta sunt, ju$U cotnedenl ; ipsi veto dt main non 

tibcrabmtur*** 

*cd oi)K hrttu 6 lZ<upv£msro$ * & ?&%> ixstrct? 

ovk k£alpi>zoi tcrorzeu* 

CAPUT XL. 
Cum ** ergo baec nobis manifesto sine, etiam \p 
divinae cognttionis profunda introspicientes, cuncta 
ordine debemus facere.quse nos Dominus stain lis 
temporibus peragere jtissit : oblaiionea scilicet et 
offlcia perfici, neque temere Tel inordinate fieri. 
precepU, sed prseflnilts lemporibus et horis : ubi 
etiitii et a qui bus celebrari vult, ipse excelsissima 



PONT. OPERA GENUiNA. 88S 

A wl j&p &¥>f<** draupelSpfA * MaxJUn^jshvr ti 
darazot CjJoc- 'Er& ** i&pma dp/uroc filfac 
fiaMrracr tLI-T (68) rtdtoc tepdtfn obtwr 1} 
Clatta. Bdfipo) firotrzo ol vlvl ttift&r dxd cwnfr- 
piw:' xoJa6jpt<rdalT$rar (69) ixl dvpaiq ^a , a'6ru^ f 

^Tcljsacrra* , tixawt idorxm ■ esbtct Si i* ***&* 

KE*AAA10N M\ 

HfftSijXuv o5v *iu,ty {y?w wtwv, xal £pcexu?£- 
w* (70) el$ ci p48^ tifc 8e!at£ *f¥I&gtft& ftivta 
*ASei (7-1) 1HKUV ^eCXouxv, 60a fi AcffTOtojc tiwcXctv 
fcxiXtixrs[v] xaTix xacpouc xwf\tivw$' td« te wpoo- 
epopif (72) xal Xsttoupiftag fcitvttXtsrtgei f xgtl »6y 
ebcrj J) itdxw* IxiXsuvev -fbteOai, «XT wp^uivou; 
xatpo!{ (73) x*l wpat$- «ou tt xal Uk tlvwv tmtt- 



« Job v, i-5. * Ciera. Alex., Strom. 1*. 



VARIORUM N0T.E. 



(68) BaX6rrae y AXX\ Ita ex ms. Wo«. et editt. 
Russel. Al. ££XXovt4£, aXX*. Gam.- 

(69) Ko.IadjpiO'tffiiijo'ar. Id est eonfemnmitur. 
KdAaopw , porccltus , quo apud Juds&os niliil cOu- 
temptius* Colom. Legimusapud liesycbium cum a, 
xaXa6pt<rf)£STi<iav, quod ille inlerpreialur xXtuata- 
6e(i](7a(v. Nee non per ui» quod ab eo explicaLur 
xti>7C7]6e{T)aGiv et TK^xoT^Oairicftv. Vide quse apud 
Suidam a Kuslero ol)5ervala fuerunt. WOTT.Sed 
tnagis ad rem facit OWiopiodori scbution In huno 
locum , a Lamlierto JJosio in sua Bibliorum Grace, 
edit, retatiim : KoXoSptcrOsfTjffav, toutecrciv, fe«itpt- 
CtiT)dav, ^euxeXto^eCijaav" xoxa€pi^ yfcp 6 pxpif 
yolpdi. Gall. 

(71)) *Eyx£xv?i5tec. Hanc esse germanam lectio- 
nem, non aniem Ixx&x'jyfattt ul babel Clem. Alex. 
Xrpwp. lib. iv, cap. I(>, p. 615, advertit Poller. 
Sic et infra cap. 55, Tyxcxu^atxe elc td Xdy-iatoS 
&£ov. !d<|iie Bois. jam anKa viderat. Ii>. 

{71) Ilarra zd£ti r x. t. X. Edili sic distingitunt 
liunc locum : it&vta— ix&eurcv ,xati xacpowc , 
x. tj X. Witt, tainen interpungit, ut apud Clem. 
Alex. queiL. beic et nos sequiiuur. Idem placuit et 

(72) Td$ V9 xpocpopdci x. i. X. Ista , dnarum 
vocum sede mutata , mallet Day. sic leg. s Ti; tc 
itpbatpoptb; xal "XetToupyia.? o^x tlxri xal &x&x,xp>$ 
ix^X5u«v 4wceXtf«8aV xal ^•ffto,4>A' d»ptauivot« 
xatpofs xal Space. Id. — ifpotrpofdc* Satis constat 
&t>pa» TTpocrspopaf, qirodqueeodem redil ^ju,*|v tbu>- 
5(«5 , voce? esse in Novo Testament© T&eplas ; an 
veto pef meljphoram et bLandiora tropi torments 
usurpentur, aut absolute ex. usu communi et rece- 
pta LccJesia praxi admissa fuerini, aiiius repeteiw 
dum. Et uuidem si Canciut ii, qui apo&lolorum no- 
Enen praterunt, iltos, aut saltern Ctementein hunc 
nostrum (quod a quibusdam dki solet) auctorem 
haberent , auIIus superes&et dubitatiom locu«. Ca- 
non enim tertius sic ait : Ef SK fe7r(<rxo7ro; t) xpzv- 
Curepoc rop4 rtjv tov KupEp-j Bidxa^tv, list if\ 6\>- 
crfcx TCMKrcvs'pen ItepA twa fexl t& 6u«a<rc^ptov i) 
pCsi', * 7^!Xa , 'jj dcvrVofvou c£xspa, tj fipvetc , fl Cwa 
xtva., ^.Bixptct rcapi ttjv {idta^tv, xaOatpeloOo)* 
itXJjsf V£n>v ]((op<i>v f i| aTa(puATJjTq>xatpcJ>-;(J>5iovTi,etc. 
Aja quamloquideui deeortnn canonum fide dubila- 
tur, obseryari debet, prhnis temporibus, non solum 
singulis diebus IVotmnicis . in Clirtstianorum con- 
venlu ex I). Pauli. mandato, pauperum gratia coU 
lectanj pecitiuamm fuisso institutam; sed etiam 
dxpo8{vtac quxdam doni, s>.q oblathmis nomine sa- 
cr-e mensas fuisse allaia. Hinc septus, in bac ipsa 
cpislola, rr^: ffipoj?-opa< juenlio ; ubi etiam episcopi 
describuntur hoc character?, et elogio , quod sirit 



f! irpocjfiVETxivT:*^ t3e Stopa. In quern tensum &toy6po$ 
Ignalinsi nequidquam reciamante plagosq SS, Pa- 
tram Orbilio Uallaeo, ait ad Smyrnenses, non licere 
absque episcopO o5xe faxzifev*, fiDte rtpe9<pip?iv» 
oyxe OvcFiav npovxou;f^tv. Nee aliier Jusiinua mar- 
tyr, cam eleinenta ad Eucharisiiam adhibita, turn 
ad eutogias absentibus mitlendas destinala Apo-t. 11 
diaertis verbis 7cpoo<popd$ apucllai. Sed apeitisslme 
omnium Ireuaeus, lib. iv, c. 59, rem totam exse- 
quitur : Dvmimis, ini|uit, disapulit suit dan* consi- 
lium primitias fico offerre ex suis creaturis, non quasi 
indigsnti, ted ut ipsi tiec infructuosi , nee ingrati 9 

Suod saepius ingerit c. 33 el S4, et alibi passim, 
uibus succinit B. Cyprianus Dt opere et dcemo- 
itftta, ouem fere descripsit August, serm. 45 Dt 
temp. Alque hanc ipsam ob causam, obiaitonum 
vox 14m frequenter apud antiquissimos Eccleua: 
Paires .occurrit, prssei'tiin ubi de Euchari&tis my- 
s-teriis agilur,ul el MU$ali Romano, imovero et id 

£ Ecclesise nostrx Anglican^ solemni ofiicio etiam- 
num retineatur. iMimirum, ut sacralissima EucLa- 
ristiae mysteria f<fc elpTjVvxA.sive pacific* omnino 
videri po&sent , par erat «t qui. sacris operaretur T 
mutter a sua Deo ojfefrel, C unique eadem participa- 
nt, sacToe admotus me-nsx- imminis couviva liens, 
possetque, ut D. Pauli verbis utar, 6u<na(kijp{ou 
|ts"c£^stv. Porroanimadverti debet, earn fuisse pri- 
mitus non modo Eucbaristix, sed et oblationuoi 
religionem , ut ab ilia detineti &p&pi3{iau, sive ex- 
coih«nmicaiioMi6 gradus haberetur; et proinde 
apud sacros canones, pracsenim Ancyranois, xotvw- 
viccx^pk «poff^opa< lanquam dislrictioris censurae» 
et segicgationis nota soiebat irrogari, utcunq^ue 
hoc minus observalum a viria docUssimis. Quia- 
imo iu gravissiMant inexpiabilis delicti pcenam ce- 
debat, si cui post mortem aiiimadversio ilia pro- 
rogaretur, nee invenis indulue fidem oblaiiones 
dehnirii. nomine, quasi postliaiinio rcciperenfur; 

r adeo Deo et sacris elargiri, non jaclura, sed pri- 
vilegium et lucrum, nascenle Ecctesia, babebantur. 
Fh:ll. — Est qui veikt haec Omnia esse mali comma- 7 
lis, ad Uiiein usque capitis, et lectorem amandet ad 
Clemen lem Alexandrinum, p. 518. Eadem, in-' 
quit, babes inter $Kcxd££i$ aposlolicas» ut dicuutur. 
Bern. 

(75) 'tipieptrcic; xa*fv7c. Omnibus tempu* deter- 
tninatum est el opportuniias oumi negotio mb aslis, 
inquit vir sapiens Eccles. 111, i. Serio dolendum, 
si paratas sibi habeant vices levissima viiaB munia v 
sola pietas, in cujus obsequium vita ipsa concessit 
iiiit, tempo hs limilibus excluderetur. Revera se- 
pliiuum diem liumaiio generi a condilo mundii 
maximis , id est suis auspici is sanctum volnii 



m 



EPISTOLA I AD COWfJTHIOS. 



290 



XtttrOoi OfXsi, oOt^c 6pi<wv tfj 5topt4tt] tfOtou |tev- A sua volisutate - defimvit : lit pure et sancle omnia 



Ityru* Tv' fiafioc -rciivsa ?4"riv6peva (74) fev eiSoxfjra., 
tiki;picp&KTa eft] t<"> Q^uA&t .<*6rou. Ol o-jv %&£ 

a6tu>V, ei»s:p<5<i3axToJ xe xort fMwSptw wic Y-4p w- 
utftots tou Aeffit4tou AxoXouOaOvtec ftO 6tau,apT«vou- 
etv. T$ Y^p &PX tE P £ ^ ^ at Xetwjpytat ficfiouivat ei- 
ff\v (75) , *a\ ror; Upsuatv tStoc $ ™™S TcporalTa- 
xwi, *al Xeufrratc tSfatfitaxovtat fcTtteetvsatt' 6 Xaixis 
4v8pw^o; (76) tor; XaTxo*c itpoardrfpaftv tt3sTat« 
KEf AAAfON MA'. 



facu in benepbcilo, accepla essenl voltinlati ejus. 
Qui ergo assignatis tcnipoiibus oblaiiones suas fa- 
cuint, accept! et beati sunt: nam qui scquunlur 
leges Domini, non aberrant. Summo qmpoe sacer- 
doti sun munia tribula sunt; et s&cerdoiibus locus 
proprius assignatus est : el Icvitis sua ministeria 
incumbunt : homo laicus praceplis laicis const riu- 
gitur. 

CAPUT XL!. 

IFnusqulsque veslrum, fratres, in auo statu gra- 



pumiw 8s$, fev &x a ^ auvst&|tfet iiit£p)(t*>v, 'jilj lias Deb babeat, in bona consmniia degens, non 

naoexSatvuv d>v iptajiivov tijc Xevraupfl*$ atOtov traiisgrediena praesCriplam miine'ris sui regulars, 

xaviva, £m «utv<5tijn. GO ftavr«x6u« 48eX«pA, icpo> in honesiaie. Non nbique, fratres, offenmlursacri- 

ytfxmai Quota ftvSeXext^ou, J| tux*> v (78), i) iicia jugia (77), vei votiva, vel pro peccato et de- 

«ap\ ijioprte; xa\ rcXiiu.;A€XeEa<;, AXX* 1i (79) iv 'Ie- licto, sed 'Hicrosol-yuns Itanium; neque illic in 

Pw>o«Xt]u; [juWtj- xAxsl 6k ti&x Iv ravri t6«w '^poff- querns loco Tit oblalio,sed 'ante templura ad allare; 

(pips-cat, 4XX' SjATcpodtev xou vaoii nphs xb 8y<icaoT/j- prius facia a summo sacecdote et prasdiclis mini- 

piov, |uuu.oaxo7n)8fcv (80) *i «poo?epdu*vov &4 <coS sirfs oblati inspections ac probatione. Qui ergo 

TARIORUM NOT.fi. 



Deus- Undo postquam in. ejnsdem j&torftl&**fy 
norattt rtsnati orbis epocbam insiituisaet ? paribus 
eam privilegfis donavil el TT|;Kupiax^«; sacmsancia 
facLaeat religk».Quinei»am quandoquidew Salvalor 
noster- pietatem discipnlorum sitorum Mosis se- 
quaciunrk x«Top8to{*ai:a superare voluil, a pud quos« 
ultra Sabbali solcimiiu , secunda el quihla Sabbali 
habebanltir sacral, lie, ut ait M-aiihonides , f/i<pAii- 
tah oubircltath Cohmim, c. 12, n. 1, tvium dterum 
tpatio ab audition* cestnretur ( unde flnxil inpa je- 

Iiiitandi 61; io\i S-x^S^ov, cujlifl weniio L«c. xviiij 
8), pap erat nl iisdeiu saltern intervallis, apud 
Chrisitanam ' rctlgionem professos, sacra redireni 
munia, qitod uiique factum, nimirum , statiomitn 
diebus ad quariauiet sextain prcmotU ;quod passim 
ex Terliilliano disciinus, et etiam a OKeinente Alex, 
flai eos -xzxpiAa xa\ xafxtcxtutyt , flive 'Epuou xat 
AtppoS^c appellilat; licet diu sit ex <)h<> HLomana 
Eeciesia ab aiitiquissima liac praxi clestiverit. In 
manu liorihus i*?i»"poris inter val lis, con si mi lis oal- 
nino ratio; eua eiiiui , t qn^ in Eeciesia Judaica re- 
ceptee fueraal, vices noa a Domintt nosir6 lanluin, 
sed insuper ab apostolis agnitas \idcmus, pToindei 
Act. m, 1» xijviLpav trfi «po«u^<, solenmioris 
officii causa « D. Petrura el Joaiineni • in lemplun) 
perduxisse verbis disertisdictainest. In Synagoga, 
licet lege nulla de precibus caveretur, singulis 

diebus ire& recurrebant earu'm vices : JlTOTVI TNVGJ 

ifSfii r^-nttn wyw vh& 0» baa iiaimdBio>a 

lad. Be prtc^ ei benedict, tatetdot., c. i, 8 , quas 
eliam Cbrislianae Ecclesiae - tnohbus receptas, Ter- 
tulJianus in Lib. de jejuniit y typrianus JDeoratwne, 
nee non Hieronymus ad Lsetaiu et Demetriad. ne- 
acire nos relant. Adili his non injuria poterit, tarn 
egregium bora rum sacra rum usum fuisse, ad pro- 
inovendns pietalis rationes, wt Jiltlianus Aposuta, 
(tostquam pro comperto babuiss«i y -0dem Cbrislia- 
nam vt et injuriig nun posse superari* atq-ne imt* 
tatione dernolieodam staluisset, gemilismo suo 
IntrOtnkteildQs curarit cltp&v xt frpw xol 1\[l&p&h 
vrraruivoc £ 1 Jy4<:* teste boiomeuo, lib. ix, c. 15 9 
quod eijauA ApoHouiuin Tyanxuui fecisse disci- 
inus a Philosirato, Vila eju» lib. st, c. 8. Apud 
Turcas euindem iaval«is«« aaoi-ani nemo c$t qui 
ncsciat. Fxix. 

(U) Tit rtrrf/ara. its ms., apud WoU. Editi ad 
mium omnes, t4 omilttihl. Gall. 

(75) T& ydp dpx**P*f ^o* Xstrovppat Sedcpi- 



reu sltrL Non adeo jandaret apostolicns nosier or- 
dinftm, -c divcrsa officii ponlificis, sacerdomm. 
levilarum atque laicorum, si, quemadmodum l»e- 
lerodoxis placet, rqligio Christiana ponlificatum 
austulisset , null unique voluissct esse numus pecu- 
hare ponlificis, quod non ettam pompcteret sacer- 
dolibus, ipsis quoque pomiftcibus.. Laudat , quia 
docenle Hierouymo [n in Jovin. t IS, et epist, 8S| ff 
in mroque Te&tameuto aliuin iirdincra pontifex te- 
nut alium sacerdotes, aliitra Wvite, alqite iradi- 
uonibus apostolicis de veteri lege descemtentibus, 
C &ucc-egscruni^piscopi 1 presJ>ylerieldiacofti Aaroui t 
cl (mis ejus, ct leviiiij. Cot. 

(76) Aaijcd? &r6p(MEoc. Wulla tarn addicla, Jam 
mi sera serviius est, quam SouX&vovwf ifj utco- 
W«u Alias viri doelissuni Salmaftiiis et Sjidenus v 
a.l alios luinorum ^entiuin criticos praeieream, Cal* 
yini aut Erasti placiiis addictos, nunqiiain tan* 
graviter, in arte quain profltebantur, lapsi essenl, 
ut dicere sustinerent. olitn prttbyteros fuhn laicvi 9 
et iaici vocem t tjuatenui Hero contraditti*guiinr+Me* 
riu* in Eeciesia obtinuhse. Igiiatii loca non afl'ero* 
siquidem novatores, quando ejus anctorilate pre- 
(nuEiiur, bie viler &e enpediuut dicendo ^vfewi- 
YP«9oy eum, aut inierpolauno, Fetu 

(77) Supple secundum vetetem legem. Quam im- 
rnerilo auiein epistolam istam anie tenapii Jerosoiy- 
rnitani excidiuin seriplaitiesse bine nonnulli culli- 
gant, in prpyjo uibniio palefeci. Gall,,. 

478) Bwfi>r. Forte £Oxa«crci)p£ti>v f inquit Ju- 
D nius. Sed pneterquam qumT Sftcriilcia de qilibus 
hie setino, non dicunlur LXX Senioribus tO- 
XtipiTzftfKx OucKai, sed <rwr^piot f nihil tmrtalo opus 
ert : cum et tiiyal, sacrilicia salularia sin I, isia 
nempe qua ex voto ©Beruntur, Levit xi, 6. Mill. 
llauq aiiierWotu GaU.' 
(79) AA1* %. Sie m*. apud Wolt. Edilis decst 

(»0) U^nctrm^Oir. Yox Heilenistis et gfintlii-" 
bus usurpata. Era! amefn pw*>j*o/rxi7twv oRichim , vi 
Tiri ervdtti - obserr arunt t ~ diligeoler ihspicere ne 
qua labes victiniis sacriiicaudis suLesset : quod in 
priinis apud Judaeos oblinebal, ipso Ueo prasci* 
piente Levit. xxn,.ftt f 4*. Anctor tyntHt. apo$L 
lib* ii, cap. 3 ; Muuoexcmslcxdt t&v uiiXwxat xl$ 
Upwrtvijv «poxstp{Cert«i : Biligenter inspirit* am 
*j* uila mnettl* in eo 9 qui ad sucerdgtians "* *#*- 
gtndat; digitum intendeus ad Levit.xxi, 47-81.1*.. 
— MbjpocxoxffMr. Quid sit ^iiorxonetrtai, quite 



tSI S. CLEMENTO I ROM. PONT. OPERA GENUIKA. S9f 

pnater id quod YoluntalL ejus conacnMoeum eat, Aipjpspfc* x«\ %&y «potipTj|«tvwv XtvcoupfAy. 01 



aliquici faclunt, piort.e inuttanlur". Videlis, fra- 
tree : quo major! cognilione dlgai bablli.tuoiut, eo 
graviori perictilo sudius obnOili. 

CAPUT XLU. 
Apostoll nobis evangeliiarunt a Domino Jesu 
Cbrislo, Jesus Cbrlstus a Deo. Missus igitur 
est Chrisius a Deo, et apostoli a Christo : et fa- 
ctum e.«t ii trumque ordinal! m ex toluntale Del. Ita- 
que accepiii mandatis, et c«rta persnast per resur- 
reclionem Domini nogtri Josu Gbristi, et in Ode 
confirmaii per verbum Dei ,l cum Spiritus sancli 
plenitudirw. acsecurilale, e&ressi sunt, aununlian- 
les idrcnturnm esse regoum Dei. Pnedicanles 



o5v Ttapi xh x«8ijx&v t3j{ {JouX^osoif «&tou -roi*5v- 
xlf tS| 8dv*rov *o^t{>4 jti|*ov (81) (you?iv. 'Opitc (82) , 
d&X<po\, Sou irXefovo; xatT)§Kb6r]{uv yvdjiru^ r *«*>- 

KE*AAAION MB\ 
01 AitrforoXot fjjxlv cO?|Y^tX(90i)oav di& tou Kv- 
plo'j 'Ir^ou Xpwrtdu, lr)ao'j^ 6 Xpicrtbc 4*6 toO 
©sow. "E5sTc«n<p8^ 6 Xpiot&c oiv d7tb wQ B«ou, xa\ 
oi droSaroXw 4 t^) tou Xpiarou" i"f£vovToouv ifi-'^rkipa 
cfrrdxTOK tx 8sXfj|iato< OioiJ. EapttyycXlac °$ v **" 
6dmc> xal nkxipotfoprfli^xtq 6ifc t^ dvaercifftw; 
tou Kuplou fjp&v llJQoG Xpiorov, xal m<mo6£vTtc 
sv.rip M<yq> (85) TO5 0to5, |uxi iiXqpo<poptec Ehsti* 
IWTDff Aftou, cgtjXGov tO»YT*^C<*|«vot tljv (ta«Xc(av 
igitur per regionesac urbes, primiliaaearum, spi- & toO 6so5 plXXciv fpgeotai. Kz-i >rwpa; oSv xa\ «*- 
ritu cum probaasenl, in episcopos et diaconos eo* Xi^ xi)piiffwvr«c, xatoowyov (HI) ^ Amp/Af 
rura qui credituri erant, couslituerunt. Neque hoc arfwv, SoxtjAicramc t$ wvstfjicui, slg kmaxdicovc 

* Vide CJe«- Alex., Strom, i . « I Thess. i t 5. 



VARIORUM N0TJ5. 




fiierint Luyji*nt4*ov*biiiKle et scriptorlbus etbnt- 
cis, JadLaeis, Christian is, docueruni Tirl crudili. 
Alque oos vicltmarum probalorea ^^fix^opcLy^ 
<rco< vocaloa invenies in lib. it Porphyni De aft* 
ffjftffttf* a* cnimaii*. Cot. — : M<Aipo<rxoxri&i*: 
Saccrdotes non taatura Judrtruirr, sed gentium 
etitra, bosiiss probare soiebant, et Ticlimarum 
prxcordia dMigemor lnsptcere et eiamina re, ante- 
msam litareut, quml ol l^)dcv foxifidfiiv^ et i^s- 
xx^tty ti UpcCd Yocant, scriptores autem aacri 
jx(i)po«co?nTv. Unde Pbito Judseus iljpl 7*0^7^00' 
'liwv (ikv updvotav <x«iv <Ik 6X0- 
xal itttvrOcsfc I«vt*i t twv « x«- 
cb( o66kv oOSt(xtf "^ Trapircxv, 
dXX* oitt tfl Ppavuti«l ^p^dtTait ^^tl» Xflt ^» ^^vac 
fitf xal 6<rou; if? diinA toSto );eipowrelv *rt Ipyw 
oO; Iviot |ua|io«iiTOu; 4vondCou«v, fv« Sftwji* xrt 
A<nvf] Tcpoadyr^-cat t<p ^j)^^ t£ ttptU» etc., ubi no- 
minis rationein observart) licet, et quod In frequen- 
ter anieip&um, el a quibvsdam tantum usurpam- 
tur. Dtut edt, libro Ds tactifiai*, et initio t ract&tus 
M* lacrifieantibu*, Oftlendit summain curam adhi- 
biiamfui&sein delipetidie fats )ut>(i03x4mt< ipLTctv- 
Bijv, qui accuralo examine sicrlflcla singula, et 
partes siogoia* scrutarentiir k-nb xrALv ixpojv, 5k 
« s(xipavY] xal 07a IrX Y«crrp\ v x«\ (aTjpol^Av xixpv- 
«ml ne quid vitti» comiptel^, *ui Isbis lateret. 
£>ic Clemens Alex. lib. it Strom.-: v Hrav &xdv ia?c 
twv 8u*iwM «pew^wfal< rapi t<J> vdu^» ei twv 
itoduw iui>|AQ?x4Trot. Lt Chrys. horn. 20 in Epist. 
ad Romanes, de prsevia examiiiatione nostra cor- 
poris et animi, antequam ad sacram aynaxin acce- 
dcre prssumamus, fiic scribit : Atb y p+, freEvtayi- 
Qcv uufbO9X07K(«Qat t6 ?w(m t% ^))mepov. Et rip 
oi tic iwXaiA; Avayipovtcc 6o5(a; txeXtuovro 7t4vta 
mpicnconcW, xs\ oute (S>T£tfiT}Tov, oCtc xoXo^dxcp* 
xov, O&ts 4*°?*TP^ VTflE » oOtt Xfiij^va Ixovt* LrriTpi- 
TBvto dva'f ipetv TroXXtf (AftXXov T][iok tovc g'j npi- 
6oiTa iXoya, AXX* iautouc 4vot(p£povTaCi ?:Xi£ova d- 
*P(6emlv i?«4t(xvvaftoi «Jj t x«\ «4/;o6ev clvcst w- 
OapoOc, etc. lilt homN. 47 in Epist. ad Hebneos : 

At A TOWTO XCft6 UpSVf imffml TOTS xou; by loot; xgc- 
Xuv x«\ Sid t% epuv^c t«yti]9 pu>}A09X0icu>v iiwy- 
nt, £)Ttc |aI] icponX^i(v Ttvs duraptaxsuw, etc. 
Dominus Dunxus in notaiionibus suis, pro pu- 
fAoaxtwwv hoc loco }ti(av^9xwv reponendum puut, 
v.go Tero [Ui){ioaxoTCwv rctmere malim, cum Chry- 
feVfrlomus, svlemnem iliain vocem In panicipaiione 



ws rppix-ciLv fu)an;p(ti>\i in primUin Ecclesia 
pari solUam, Tespiciat. *Oooiiv pxavol^:, 6tt<; 



usur- 
. 47rfX8ats, 
nivtif, et, *A7ciiX8iTc ot u.4] wv&(UV0i &T}8t)vai. 
Vide ejusdem homil. 3 ia Epistoiam «d Epbesios* 
el dili|enter perpende. Jus. — H»e ex ClenM»t& 
Aiciandr. p. 521 1 B, mate Immuiata, ellkiaque. 
Nam et male hie haarent, vii quidem Gneca, et 
falsissimum dicuni ; scilicet, fuisse sumtai etcacte- 
rorum isacerdotum, ac levitaruni esse fuuiiecxd- 
rcou;. BenHAltous, — Tanta casfsia, inquil Piiilo 
G Judaeus initio lih. Ik viciimh, uiumur in hoc nt$ot\$ 9 
mi vrobaiistimi $actr datum ptrilhumiqtic abtxirtmit 
peiibuM exarii turn conspiata turn qum tub sattra 
feminibmyvre lataxt diliftnter prrscrafennir, nt Ut 
Um macula fugiat. Idem Piiilo lib. i>« egricuttura 
observat ct apud Genlhes fui&ae dclectos qui hoc 
munere fungerenlur, liosque a nonnuilis (ui>(io* 
oxtaouf nuncupaios, Go^st. 
(SI) Up6ctiHor. Hesjclilus : ltpdvn|fiw f CiJi^t; 

"COIOK. 

(M) 'Opart, etc. Hinc usque ad cap. 48, omnia 
omisit Clemens Aleiandrinus , nee agnovit. 
Bun. 

(83) 'Er t<ltA^T<t> t Omnibus codd, impp, deeat 
fcv, quod apud Wou. exliibetms. Gall. 

(84) W&rrarcr.Sic n ins. Wou f Editi, aatt- 
eravov. !d. — KaBtvraror tAc dJcaspx^- Wh— ■ 
geniti oltm' natalium jure, elbi s^eerdotium vimEi- 
cabanL.PrimiuTse autem Ecelesiae usus id maxima 

D poscebat, et pluriml interer4, ut converses fai* 
libel non conflimaret modo, sed et facerei fulraa. 
Huic moridifUum internal Epl^banius bsres, 7S» 
et ex Aetoruin libro et D. Pauli Epistolis coastal 
Ecclesias tunc temporis fuisse, qus civitatia at- 
tins nomine censerentur, xa? y olxov conslitatae, 
Lplscopos vero Spiritus sancti monitis buicoavas 
a'jmoloi fuisse discim us ex Act. 1, 24; hue, 1; I 
Tim, it , i4, quod et Eusebius, ex Clem,. Alexan- 
drino, de B. Joanne refert, dum ilium narrai 
episcopos in E-cciesiis Asis ordiuasse -cou^ iini 
10O IIvsO|MtToc (n)[iaivo|jU.vo^; cujus rei vestigia 
eiiamnum cognparent, £iquidem nunc ad sacerdo* 
tium nemo admittiiur, nisi qui prius professus fue* 
rit ae Spiritus sancti initinctu vocatum ad munua 
istiid suscipiendUm, et ita, poll pieces soiemniter 
pro ejusdem Isrgiliono .facias, denium bac for- 
mula ordinatur : Atcipilo Spitltum sanriunt. Fpix. 



s»s epistola i ad coanrrmw. 4 

xa\ fctaxivouc. twv u*XX4y*wv icwwitiv (85). Kal a noTe • a mollis *nim lemporitras de episcopls ct 
wino oft xatvu*- Jx r^p 8*] -reoXX&v xpdvow I^TP*- diaconis Bcripturn fcerat. Sic enim alicubi dicil 

nto rrcpl Irooxdwov xal 6iax«5v(ov. OOtioc y<*P ^u Scrip tura : Conutituam cphcopot eorum in jutiiaa 
Xiyti +i rp%yi\- KcxtauTTicaj (86) zov$ inurxrfxcv? et diacenot eorum in fide 9 ** 
atirwr 4k 8txaeccrvr% xal rob^ fcaxdrovg (87) abrSyr kr xlczet. 

•• Is*. LI. 17. 



VARIORUM NOtiC. 



(85) El$ &xt<rx*}xov<; %a\ tiaxSrovc; rurr ps.\- diaconis genmliter sumptis, qualenussunt saccr- 

Idrvurr xiatsOttr v Hie insurgunt adversiis Eccle- j doles et pa stores, qui Chrislianam plebeni inspi- 

siam nftvi Aeriani, ctamanles ajpiosci duntaiataf. ciunt ac regunt, qui laieis boroinibus res sacras 

Clement* duos in clero or dines, eplscoporum / administrant. Infra enim UpxreiJetv etXeiToupyefv, 

eorumdemquc presbyterorum, et diaconorum, Ad ' tmffxo7ri)v et XuTOvpYlav pro eodem babel; allnrn- 

quos breviier, uti nourmn scrlplorem decel, ita que tola in Epismla stlentium de episenpts eldia- 

regpondeo. Non sunt cxpressiora verba EpistoUe conis, cum pluriroa Oal menlio presbylerorum. 
nostra testimonies Noyi Testament*; de episcopis B Adde quod suspicari uon nemo possit, in lesiimo- 

et diaconis .soluniraodo, Philipp. 1, I, et I Tim. 111. mo quod subjungitur, Isai* li, 17: Katworf crw (tta 

De episcopU et presbyiem. Act. xx r 17; 28, TU. *, quorjue Joannes Chrysostotnus libro Quod uhristua 



5, 7 et 1 Peir. r. U 2; d* presbyteris ac presby- 
lerio. Act. xiv, 23; xv,2, 4, 6, ft, 43, 41; xvi, 4; 
xxi, 18 : 1 Timolh. iv, 44; v. 17, 49; Jac-v, li; 
II .et HI Joan. 1. Verwm bos textus ncquaquam 
otfficere orthodox"*;©, fuse solideque derannslralur a 
caltiolrcis doeioribus; quod neruincm late*. Cerie 
noroina aposlnli, episcopi, presbyteri, in Scripiu- 
ris ponuntur 6}uavuuA>c. Apostolus Chrisms ; apos- 
toll, modo tautum duodecim, modo etiam Barna- 
bas, Paulns, Andronicus. Junta*, EpaphrodituB, 
aliique plures I Corinlh.xv, 7, Jam vero episcopus 
dicitur Chrislus, I Petri 11, 25. Episcopatus tri- 
buitur apogtolis. Act. i v SO. Episcoporutn nomen 
Terls episcopis. boc est, antistilibtiB primi ordinia 
datur I Tim. 111. 2. et Tit. i f 7. juxia communem 
SS. Patrum doctnnam.Et epsscopi Philipp. i, 1, 
sunt secundi gradus, ^em^pou ftpovou, sacf rdoics, 



sit btu*, cap. 7 t lom. V) Tof>{ ipyovxis vov tv 
tipfjvj, xa\ Toiic imowSTOOuc oou Iv Stxaioavvri, ideo 
nostrum mu'tasse Spvovrac in 6iax6vouc* quia Cbt-i- 
sins Dominus Maun, xx, 2S, aposlol)6 hunc in 
moduin est locutus; Qlfait 5-i oC tpxtfixt^ toiv 
ISviiv xaxaxupisuouatv *0twv, xa\ ol yt&Y&lQi xa?- 

AXa' 9c - iv f ^Xt] iv Ouiv piyac yev^oOat, Evt<u vpuiv 
fiidxovo;- xal fie tAv 6£X|j £v Ou.?v tlvai tcowtoc, Iotw 
Ap-wv SoSXoc- Improbflbtliter quippe conjectant duo 
Tiri docti [Hammond M beepiscop, dissert. 4,c. 7; 
dissert. 5, cap. 7; Morinus Exercit* BibL y lib. 1, 
Exercit. 9, cap. 4] : unus. Clemenlinam leclionem 
fuisse codicisquo ulebantur apostoli, atque liodierr 
n» esse prafereodam ; alter, deccrpiu m bicaliquem . 
ex non exstantibua Hbris, sive sacrum sive apoc rv- 



phum. Mallem dicere, confusa fufcse duo Isaix 
Chrysostnnio,OKnirricnio, TbeopbylactOi Thebdo- C teslimonia; citatum cap. lx, vers, 17, et istud 
rito, necnon Auctori Commentarioruin inter Hiero- cap lxvi, vers. 21 : f A^' au^wv X^ftat tepel- xal 
nyiui Opera cusonim : item Act. xx, 28 ; pseado- Aeuiva^. Primus sune locus ad sensum CIt?uic(itfs 



HiiTonymo ill 1 ad I Tim. 111, 8; Theodorilo in 
Intcrpretnlionc versus primi Epistolae ad Phiiip- 
penses, et Bfaximoad initium Caleslit hierartfii& 9 
ac libri Pe divinix nominibus : praelcrea I Tim. hi, 
2, et Tit. 1, 7 ; Theodorilo eidem. Denique -pavG-j- 
ttpov ae appellal apostolus Peirus. ilidcnique apo- 
sUtaa Joannes ; et I Tim. iv, 44. Presbyterium de 
prima sacerdutiigradu cxponunt antiqui iaierpre- 
tes; in aliis tcro lode presbyierns seu seniores, 
iiiterdum volmj^ esse summos primosque sacer- 
dotes, rnterduro sacerdotes in feriores ac secundos ; 
nbservantque sa?p«numero > indiseriminaiim solere 
appellari cpiscupos vi preabyteros. -QuineUam ex 
CbrysostoDQl ad Philipp. 1, 1, i«..io Cbri- 
' sub diaconorum nomine episcopos eliain 



citatur ab Trenaco lib. iv, cap. 44 : Tales, inquit, 
prtsbyterot nutrii Eccleiia; de quibuA et Propketa 
ait : < Et dabo principes tuos in pace, et epitcopoi 
tuo9 Injutitfia, > Cot-. — Locus isLe aiiter'concipi- 
tur in editionibtis iiodicrnis, vt apud Iren^um 
lib. iv, c. 44. Vix itaque dubilem, quin B. Clemens 
locum ilium, ut alios aliquot, paulo tmmutarit, m 
ad pTopositum suum apiaret, nee Hebraens textus 
secus sentire nos cogit, ut pluribus conlendil vir 
notissimse eruditionis Henr. Hammondus. Cot. 
s (86) Karacrti\a<M) f x. t. X. Suspicatur Mill. 
locum is in id Clemcntis respexisse Irenseuro, dum 
scriberetlib. iv, cap. 44 : Toioutou^ ^epe^u-t^pouj 
dtyat/^fet f) 'ExxX^da, ntp\ ojv xal i r.ooy t^r^ 
9T]jfv Acucw xobi; 5Lpywx&t; aou iv tipfyrr[ t xal *cou^ 
M pMHWrn designabant. Unde apostolicas pa- e^c(3x^7coi>c oou iv Sixavoativn. Gall. — '.Karacr?}- 

&*m *trk*\aue Ecclesi?e magislromra evolvens, n „ 1 

m+vm ^ffendes b»c et similia de online eccle- u 0a * clc - ln HeLr *V& T^ 131 D ™? T 1 ^ ^ r2m 
alastiea diem, St&xovot, fiidxovot^oO vel Xptcrxv, quod LXX Intl. vertunt : Ac^ou touc &pyv>-i; ?ou 
W i E««<X^a{a? l Tel E^^rffcXfoy, vel xatv^c StaG^xr^ 4v Elp^vrj xal xov? iTcisxiroys aou iv 8txaio«5vr,. 
vei luwwwvfT.c, Xetxoypyot, 07n)p£ta(, mini<fn, ml- Observari potest rrrps. quod alibi $%pe imoxo?^ 

redditur (sed prcniurationem el ofliciuin mime 
signiftcat), bic eflerri per Staxovou^, et d^tc quod 
per tipT^y explicarisolet, scd bona quaecunque 
uenotat, hie tcEotiv, nee id qtndero incommode. 



mieiri EtelesiaTum, etc., Biaxovia, xX^po; *rijc &«- 
xorvlac minis/friia/i «c/e3!05(icum, etc. Unde etiam 
ciiB B. tlieronymus sub prmcipium CoiHmentario- 
raai in EpisloLani at] Pbilemouem, propter ilta 

lf n o»(ffv ty TOtpiXa6t« iv KvpuJ*, suspicelur Ar- 
thiapmm fuisse epiacopum; quae etiam est pseud 0- 
ImwII induclio; ex iisdent verbis qui sub per- 
so«a Hietonymi latct ^7cou,VT2uaTtor^ t Archippum 
diacMiia facil; alque ad Rom. xti, 7 : Minute* 
riant in miniitrando : subnolat, Mintiterium tacer- 
doiuelh, tel diaconatui ofluii. Demuin in Epistol: 
tm cBitrtnli Sardicen6is, episcopi Ariani querumur 
emum se diatonos el sacerdota Dei despici. Ac 
Corsan Clcmenti senno duntaxat de cpisCopis el 



verli; insuper transponi episcDpprum y diaconorum- 
que mentionem, ut ordo utriusque muneris rectiua 
consiaret: hac aulem saUs opportune a S. Olemente 
referri ad EccIesUe Christians praefectos, non facile 
diffitebitur quisquis locum Isaise inapexeril, ataue 
toluin boo capuiad Ue^siae lempora periinere, Ju- 
dxisipsis calculurn apponentibus, inemineril. Feu.. 
(87) Kal rob? 6taxorov£, etc. Qui ausus est lot 
inepiias Clcnientis nomine vendere. etiani sacris 
liueris banc clausulam adjecit. ut assumeatuuk 
hoc praecedenlibus respondeat. Bein. 



2M 



S, CLEMEHTIS I ROM. POST. OPERA GENWNA. 



M 



CAPUT 2UDL 



El quid mi rum » si quibus in Cbrislo com- 
missura est a Deo hoc raunus, pradicios cousuiue- 
rinl? quandoquidem et beam* Moyses, fldelis 
famulus in lota domo", omnia qu» ipsi roan- 
data erant, in sacris Hbris adnoiavil; quern 
el sccuii aunt reliqui prophets, iis qua ab ipso 
sancita erant teslimonium pariler perhibenl*s, 
lilt;. iKJHjQue** ■ torn a?mulaiio pro sacerdotiu 
incidissei, lie tribus inter se dissentireal, quay 
nam illarum glorioso eo nomine ornata essct; 
jtissil ut duodcciui principes lribuum affer- 
rent sibi virgas quibus uniuscujusque tribus no- 
men esset superscriplum : basque acceptas liga- 
vil, el annulis eorum principum obsignavil ; at- 



KE»AAAION MP. 
Kal ii 8ay[juxrcbv, el ol Iv Xptaty «wt*ulfo- 
tsc (88) Kap& Beo'j Ipfov towuto , xat^rc^OBV tow* 
ttpoeeprjuivouc; 6twu xalo paxipcot motbf fttpditwv 
fcv oX<j> ofxy Mowei}?, ri StatsraYP*** *&*$ ^^ra 
tfftjfuttoaato fcv toTc EepaT; j3£6Xot£, tp xa\ fcrojxo- 
XoySTjaav ci XoitoI tt/xxpTjtau, auvemjiaptupoumc 
toIj Cie' autou V£vo(io8s?i)uivot{. 'ExsZvot yip* $r r 
ao*j t^TCEcr^vco; repV tTjc ieptD(juv7)c» xal ctaataiov- 
aa»v ta»v cpUMoV.i AttoJa a&tutv eft) ttp fcv8d£ti> Avd- 
(iatt xsxo9f*nuivT], ixiXtutwv toui 5tofiexa ipuXdp- 
)rou$ itpoasvsY**^ aOxu> (Jdt65ou-;, 4*jrf«Ypa[A|xivaf 
ixAnrtjC <pvXifr xat* Gvqja* (89)*xa\ Xa6&v o0t4^ 
I6i]<j£v, xal £<j<pp4yi<jsv to?c&iktvX£oc; (90) xaiv.cpuX- 
dpxwv, xalarctfteto auxi, «t; ttjv ax»]vijv too |iap- 



que Mas 4eposuit in tabernaculo lestiraooii super u tup tou 4*1 t*jv TpAfffiCav tov ©sou* xa\ xXttaac -dw 



mensai)3 S>«i : el clauso laberaacuio, e)ares juxta et 
Tirgas signavk : ac dixit ilHs(9I) : * Viri fralrea, cu- 
jus iribiis virga germinaverit, banc elegit Ceus ut 
sacerdotio fungatur eiquc minisirei. * Mane ;uiiem 
fa do, convoca\il unWersum lsraelem, sexeenia 
millia virorum; et sigilla principibus tribuum 
astondit, aperuilque labernacuium te«timonii, ac 
proUilit virgas : et invcnla est virga Aaron non 
tanturo germinasse, Bed el frueium habere. Quid 
Yobif videtur, dilecii*? Annon id fularura pr^e- 
•ciTeral MoyseaTMaxime noterat ; Yerum ne sedi- 
tfo inter Israeli tas oriretur, ita se gessU ut glo* 
rific* recur nomen veri et aolius Dei , coi glorii 
in saeoula a^culorura.Amen. 



ffX7jvijv» £»9pAytatv ii< xXet8ctc, &3a&xta$ xa\ xdu; 
ptMovf xal etrcsv aCrrof;- c "Av5p&; &5eX*p<A, 3jc 4v 
cpuXtj^ ^j (iA65o^ pXajrfjOfljTauT^v exXiXcx-rai 69c%C, 
tig xb icpareueiv xct\ Xettoupyetv abxip. » nput«f & 
Y6VQ(i*vrjvt cnJV£xdX&03V Tcdvta xuv "Iapai]>., Tdc; S%a- 
xoofa^ jpftideiftc xwv 4v5pa>v, [xa\ tice]6e(5a*co toF; 
^t>X4pX ot « [ Ti « ^^Y^Ct x*^ tyoi§EV <rtj[v meijvijv) 
tov [xapropfou , xa\ icpoat^vcyKev] /WtfiSou?, xa\ 
cupi9t] -^ |&[dt6Soc] 'Aapwv 06 ^vov{3e6Xcc[a'aixuTa]« 
AXX4 xa\ xapT^v^ouaa. T( Soxette, diY aw, l To£ » & 
7c[poiYVO>] M^utnjfcouTo £ie^Xetv [lueffOat ;] M&Xvrra- 
flfo- dXX 1 fva i**) tofoftaOTCtlaria T4vt)xai fcv t^j 1»- 
pa^)X, out[wc &TO(]r,fl£v (92), tig vh 6o§aa8^vai c[fc 
<j 6vo]jjw tou 4Xtj8ivo5 xal frivou [8e»u f ] § % Mgk 



tic tobc octojvac^ twv alwvtuv. 'A[x^v. 
CAPUT XLIT. ICEOAAAION Ml'. 

£t apotioli ttoatri cognbverunt per Domlaum K*\ ol acndtrroXoi -Ijptfv (93) ei^wsav 5ta tou Kv 

*• jJum. xii, ". Heb. IH, 2» 8. * v Num.. xvn, l t etc.. 

VARIORUM NOT-E. 



(g») lZ«rreutf&T*c. I** ™*> a P" d Wou. quem 
ttn uilur quoque edit. Londin. At Jun. cum reli- 
quu, iturcs&ovrsf, genuana iecilooe ad marginein 
rejects. Gill. n 

(89) 'Sxtyeypaj/fthttt: — «for* trcpn* Mallet 
Dar. 4wf«YP a W^ v V' ^ 8 * veW> » ^ Bvojmi. Io. 

(My'Jfcr^pdiww twc^flKwJtoic.Ini^busgeslia 
Mirtatidis, temper hoere creditum est drcumstan* 
lias *dfiibere, quae narraiioaia IU0 veetius texendo 
videntur conducere; licet miiiime , reperianlnr in 
iis seriplis, o quibus hislOria ipsa priniitus peteba- 
tur.- Hoe jure atebalur B. Sieplranus Act. vii, 
R Paulin H Tim. lit, 8* H ai Heb. xii, 21, ui et 
alii passim. Josephus» cum ncgotium hoc narrat, 
ait tirgaa facile cognius tuw tdta dwfipwv xato* 
<i)iUivaU&Jvtav afcic cficip ixriyu(ov. Fiix. 

<«) Refercndo tirgarum hisloriam, ad eontenU 
capita xvu liUri Numeforum adjicit noanullas cir- 
cumstantias admuduro verosimiies, ac ut videlur 
dtsiimplaft et Hebrseornm tradition! bus. Cum rero 
duoaeciitt firgns ponit, eadenl in MaManUa refBalur 
ac PlnSo Jitdcut tibw in D*Mi* Mem, cir^a roe* 
dium, AUgustinui germane 3, b* tampon , et 
auchir libtorum De mirabiiibut our m Scriptures t 
Hb. !* cap. Si, torn. HI Operura eiusdnn Hippo- 
aetisis episcopi ; sed disatMitit ab editiune Tulgata, 
Biai in ea praiposUH) mbtque mutetur id oopulam 
«tf»r t kgaturque Num^ xtii, 8 : LottUmqur «&i 
If 0f*l <uf jif*#a iifMl : ti d&l&rmnt ei owinct pri* • 



cipet virga per singula* tribus : fuemnkpts mr§m 
duodtcim, atofw virga Aaron. Csterum islitrt mpf 
xo-tnj'f eipositionem babes in poslrema parte &o- 
tnilkp 9 Origenis ad Nnmeros t^aaWfra fecerunt 
integrum sermouero, ac inter Au^ustmianos collo- 
carunt, 91 'Be tempore* et 40 be diver ait. Ac 
emendandus etiarn per duos manu exaraios codi- 
ces, Origenis lexius: Est mint virga una : non Et~ 
enim vinjam unam ; ut respondeat Grjecp LIX : fatt 
n rip tfd66o« jiJa. Cot. 

(9&) , JS , ^o/n<rfir. Hiaium ms- sic impnlmil jtfjj,' 
cui Volt, adtaa-ret. Al Cot. leg. tvdijocv. &**** 

{Do) Ql 'AxdvzcAot tipuw, Displicet BP^ htfta 
ms. lectio; ndeoque rel aeribendum pu«i* 
vol pforsus delendum ^ixu»v. Apostoli eniaa^ 
non fjpat>v erant, sed Incroi XpttrcoO : ai| 
si eum auiiias, laqui-sotent veter^ vel ro<^fMki*ffk 
Dictum nollero. Sic. enim lego Philips), n, ap : 
'Avaf^^fov tt ;f]YTj<nxu,Tjv , Ena«i»p6Sitov w» At ah y tv . 
— TMON 4«6<itoXov — •rci|*J'*6 «P*C ^}ta<- Prcs^ 
sins adbuc II Pel. ill, 2 : ifcnjdl^vai — ^*6v 
dwxjT6X*i>v TIUUC tvnftfcc. Cur arte ol Airtfl-roXot 
•liMQN non scripsent S. Pater? His addas veiim 
ex H Cor. vm v S3 : 'AlpSnoXoi *ExxXtj9uuv ; <po 
sensu forte dixerit S. Clemens, ot &tc6tdoXoc <^u*v ? 
ad utramque Ecclesiaoi, Roma nam scilicet et Co* 
rintbiacaai v respiciens. Denique ad rem quod atU- 
net, ita .statuiripseiaet Apostolus I Cor. ui/14: 
Ddvttt r*p (p«n> lm.V v tttt UaUhx, tftt *A*fJj*^ 



W EmSTOLMW 

fkro ijjiwv Itflou Xpicneu, on tpK lavas (94) Ml A 

«foetp^iivou^, xa\ u,e*a§u fcitcvoj^y &&&xastv (95), 

pivoe dcv5p£f t»jv XetToup-ybw a&t&v. Touj oiv xax«- 
c?&M*%a$ (96) on 1 fexetvwv, JJ jAexalju uy' frcipuv 

you Xptorou [aet& <caTt£ivo(ppoai>vi]{ f ^jau^tu^ xa\ 



C<mfNTfflOS. IBS 

nostrum Jesum Christum, quod fkftor* esaet eon- 
tentio de nomine eptscopatus : ah earn ergo can* 
Sara, perfectam praecognilionefn adepli eonsjiiufc- 
runi praediclos, el Jeinceps futurte sacceasionh) 
regulam trddidcruat; u| cum Uli decesvssent* mi* 
uislerium eoruio ac iniinua alii tiriprobati excipe- 
rem. Coostitutos ilaque ab litis, ve! deinceps afr 
aliis TirU e\imiis, consenlicnle uniteraa Eccteaia; 
qui inculpate ovilr Clirisii uiinistrateFUitt cinuhu- 
mllitate, quiete, nee illiberaliter; quiqiie tango 
tempore ab omnibus testimonium praeclaram t&- 



VARIORUM NOTtfL 



ePw Kiypic — rohrat Sux&v bi# ujittc fi£ Xpt- 
«w- In.— Ql &zd<rtoJloifyt&r. Hoc nulius twquam 
dixit Clemens, Bean. 

(D4) w 0r< fytc 'era*. Luculenta praesensifl n> 
mm *pud nos gestarum, quseque propli tfemn 
ap^slolici sevi et riri spirituin proliLetur. Oli-n 
adiismata et hsr<»i»es subinde Wi», pne fusligii 
i&tiiis desiderio et aiuliitn, nunc idem ipKiini coo- 
tempttis et odium prastant. Full. 

(95) 'Entroptfr. Voi insolens pin rim dm uegotii 
TOW doclis feceasivit. Kline »L tegebant ? &-?c©vo$x^*. 
AS. lictXoj^v. Al.ttti-aty*v. Ai- fe-Eijiav^v.Nnc minor 
in ejus iaterpretatione dis&eiisiia. Hi eoim redde- 
fefciil ordintm pmttriptum. Isti prcftripfaj officio- 
mm vices, lili prtrcfpfttm./tmnam. liainmond. hi 
dissert. S. conlra Blondelhim, ««rfom aut modum 
■MfismviMa • wrtategttm, di&tributiunem, ordinatxo- 
Xiim: in enjas ftenteitttam iviL W<Ul. eo in primus 

*mx&X£xtvt t id est tQlalogo adseribere. Sic deniqim 
Uer.: « Malimvertere sufrrogalion«m,hocest nonuua 
pdmigniidonnn ; quod sen&ns, omuino requirit. 

Tetiw OrornaOicoh inw£\ua vertit wperrogo, «|«od 
idem KiginAcwe videtur ac miro^o. Ad cujus iiiler- 
pretaiionisoonlirmauoiKin facit ijiiod habet Hesy- 
chi«*, qui imvlpwc interpretamr xXijpovd|iou?, /«*tr- 
fed<*. » Galu — ^oi jistafy Ixiro^r SsS&xa- 
tnr. i^rrecltoms virorum doctonnn pa rum ne- 
*e««aria» i«dico; Mc probarim aut dwwvo^v Jimii, 
aat txQdtrtm Boisit, ant iitiiwv^v Tumeric apud 
Usserfnih de Epislolis S. Ignatii cap. 48. Nam testu 
ikwi mnrtato, bonus gen$us C^ementis vertMvrnm 
sfferri palest. Cuia ifocinna veto cpjftt(ftae nostras 
concx/nlat doctrina Cypri»nicaiamEpiatolarMiii41 f 
58 et 55, Cot. — *Eiuroni\r dedtajtaenr. lioisins 
kmWfty legit, ego raalim *«ova(jifjv, i.e. A^rojAcot- 
<f(JwSv, cum He»yehi6, et com Suida iTtdjAoipav. De- 
icrrjrtse avtem tninlsteriorum et ofiiciorum vires 
iiac voce exprimontur, qiwe apud DionysJinu Areo- 
pngitatn 7.t\fyx<; et 4-n3*ve|i^o£c^ Budaeo tesle. vocan- 
tur : atqne hoc sensu vox mora, apiid Tenulli*- 
num torle accipienda ^st, Ik pmrtfript. adcersxt 
iMteiieot, cap. 31 : Hoe thlm maio Ectle&ite. apo- 
ttotxta tentUi mo8 deferunt* sicui Smymwomm Ec* 
etbsia habent Potifc*rp*m ab Jokanne eotlocaiurn 
tefertftkut ttwanorum, Clementtm a Pciro ordiria- 
itan kUt; proinde wtique it t&xttm tih&enl, <juo$ 
ab «po«fo/i« in epiuapatum eoftotttntot, apottolici 
*mm* tradu c e* hatetnt, etc- tki census suns 
deferre* est ordinera episcoporum soorum ad o:i- 
a^fleta teccnaete, dt ipse- lib. 4 AdvcrtUs ltarete- 
R% tip. 5, Toquitttr (Ubi eiiam voxjaec, tenw*. 
lyj"»»t #qt ww prkno comraeumdefti et cap. 
m Ma) -JMv nomen epketfpornm tdoriginem rtee*- 
ms^ m Jkumt m ttatit gmtoretn ; $ic et tmitrarmn 
| a toinft a> f*ca^wsdA«r, alibi, Kbfos censuaW 
5JWJ wtfcttate re dvbia ftatia. fc». — *Exirouty> 
-JMK»*!W. Aac ^j^.j ^%c ae«ucium fecit 
irt* rtad^iiOBue docUsaiuus. Rradttiss. Junius, 
ymicripM «0M«rum ticn; clarisa. Salraasiua, 

jATSOi. Gb. I. 



praceptum: reverendiss. Usseritis, ordmem pr<p- 
ffrtpiuni; illnstriss. Marca. (ormam, op,Tmu& Ham- 

B mondas. uriem aui n?oii«?ji ^r^-.j^ii.^^m^ 
df«<riftu{jotttfai v aut ordinaifon£in esa« ©en sent, .et 
satis constabit contextus ratio, quocunque ex istia 
modia interpreternur: Sed quandoquidem tertissi- 
niiim est vocem vo(xtjv eodeni omniuo esse in signi- 
icatu cum v^rbo vspw, atque eliam iitivefjtw; et 
aped Herodiauuiu ita passim conjnngr.quemadmo- 
duio bic apudCtementeoi ituslrum, cum verfao 
8(Sw|«, aiBiplissimam judico Harmnondi vereionem, 
alque eidemaccedendum. Fell 

(^6) KaTafjzaft&rrasy *ic. Locus, si quis alius, 
apprime ulilis ad inteliigendum quae faerint partes 
cieri et plebis,.in epittoporum ordinatione- katdt- 
trwns ad apoltoloa et epi^copos, ffuwu«3C7]fJtc a<l 
plebem spectabal, Rem opliuw illu&trat B. typria- 
nus ep- 68 : Diiigenter dt tradition* dkints et ape- 
ttoltea obtenatione utwmdum e%l et tenmdnm, q^it 
apnd «o« quoqne et (ere jwr urmenta protinriOM te* 
netur x «l ad ordinal tone* rite ctiebrnnda*, ad earn 

C ptebtm* cm prarpo&tui ordinalur, episcopi ejusdem 
provintix proximi quique convenient, et episc&fHs 
detigatur ptetm presume ¥ qua xingnlorum vita, a 
plenustme Rovtt, *c uniustujutqu* actum, 4$ .eju$ 
comenatunu penpexti ; quod et apud *o* ftutmn 
videmus, in Sabini colUgas nottri otdinatione 9 ui 
de universe? fraternitati* *uffregh t et de episeopo- 
rurn 9 qui in pra$eutia conieneru.nl, qutqte de to ad 
vet tiiterae fefertnijudieip a>iw*po/Kl ei de fcrrctur 
et manue ei m locum Ba»iCidis imponeretnr. ha m 
Mitetiluemio MwJceftsore in toe v in lud* proditoris. 
cum apostoli (Hum constitvissent; ftteles ex eenrm 
maiidflto inquiruni t eteK;mc»7rt5 qua dam cprscopiun 
riestgnairt, fcidcxiTTovTec fr^pac ^^fltpt-jproivou^. 
Cujus rei, cum obiter Hientioneaa feciaset, banc 
causam assignat D. Cyprianw, njftdo laodatus; 
Hoc tmmdttigenter et eHute cunvecata tola plebegere- 
batur, neqmis ad aUaru mmi$teriun* 9 vet ad taxer- 
dotal&m tecum indigntts obreperet. Ita et Tiuiotheu* 
a B. Patrio ordwabatur, siquidem iiwptupafto (ufo 
**, *y Aiorpotct x*\ ImtUf 4&X?uv, Aci. livu 
T*rba Ongenis hjc ipsa h re tegiase- aajnuae M- 
nUebit, €fi horn. 6 in Xnhir, «bi ail requiri, in ordi- 
nanda eaeetotote prwectttiarb pot mi t ut tciant mim 
et certi tint, tfiua qrn pra zutai+r ui et* mnipv- 
pofo, qui doctior, quiiunctm, fgi in emti wtnuie 
mtnentior. We Mgitur ud efrerdpHttm, ei toe* 
adstante poputo, ne qua pottmoinm fttmcmz cuil 
piffw, ne fwfc tctupulut retidctet. fcj e autent cat 
plebis assensuj, quern Tbeodoritus in causa Petii 
acccessori* Atbanasii lib. if, c. 18, deacriblt, quod 
milto « irtc *«ac taf« sfi^iyilaiic UMkeuv ^v 
W*m M Fklics, qui cum tiirn cmfert ritu$ Eccie* 
*te Anglicaua in eteetiene pretbperorvm et cpiwo- 
porum;mt<B cum nihil ad tlemenim (ocerent, omu 
iranur, Civt. 

(97) *A$m<x6<r<4?. Vol Greca ?4vau(»c de \\$, 

arlibus dicitiir, quae camint seu ignis wbaidio 

i opera con ficiunt, atque intie ad qua&abet mecb*- 

lft 



tw 



S. CLEMENTIS I ROM. PiBNT.. OPERA CENIMA. 



m 



portarujnl;lios.pulaiTuis officio injusle dejici.Neque \ 0ir6 it4vtuv,wJrouf oO focoEttg voui£oji:v dtfrofiiXf- 



emni leve erit nostrum peccaluni, si eo^ qui citra 
querelas et sancle oflerutit dona, ab episcopalu 
renioverimus. Beati presbyleri, viam priusenietisi, 
qui fruciuosain perfect am que conseculi sunt dissu- 
lulionem; non cnim vcremur, ne quia eos transfe- 
ral dc loco ipsls constitute). Yiderwus enim, quod 
▼o§, nonnulloshoueste mantes, ex adminislratioiie 
qiiam inculpate ac honorificc exsequebantur, tli- 

movislis, 

CAPUT XLV. 

Contcnliosi eslis. frutrea, ft in rebus quae art 
salutem non pertinent spmulatorcs. Diligeiifpr in- 
spirits Scripturas, Spi rims saiuli vera oracula. Ai- 



o&cu tt,c Ui-coupylaz. 'Afiaptfa yAp 06 jiixpi *)|juv 
£arat, £4v -sous ipijiirwjK xa\ 6<r£ux; •repa<xeveyx<$Yra<; 
*3t fcwpa tqs CTCiaxoitqs £ico6(XXu>|Aev (98). Maxipcoi 
•I irpooSotTwp^aavre^ 7tpea€u*cepoc t o?tcv££ tyxapnov 
xal xeXdav Ecxov ttjv dvaA'jatv oO yip EuXa6oi>vcai 
p-t'j xt; a&rouc u£taarf]<nj drc6 tou t&pu{/£vou a6tr»t-; 
-ctfirov. *Opaju£Y yip ore ivioos vjist? jjxTTjydyeTe 
xzlwc toX«£uou4vIou$,] kx tijc ApijiircctX aurote 
t£Tijiijj,iivT]f Xeetovpyfa; (99). 

KE*AAAIl)N MB. 
♦iX4vsix[o£] cars, aSsVpol, xal '{TjXwtral 7C€ P^ t^tl 
Avi)x<5vtg*v ti$ ?»jrCT]ptav. 'EvfxOTTtETje (100) itS *3kS 
Fpi'^i;, ti; aXr^eic [^cetcl Hvsujjuito- wu ay(w>. 



. .. 



/■ 



VARIORUM NOTjE. 



nicas arte* translate eat. limle Hieronymus lib. i q Munera sanc.a, veroa sunt Slephani II, pap*, ad 



contra Petagium, artes onmes memoraus, noinina- 
timque grammalieara, rhetoricam, pliilosophiam 
altasque liberates recensens, pnemttlit : Ut taceam 
dc hit quat Grmsi fixwatuaouf vocaui, not ad opera 
manuum periinere pouumuz dicere. Veteribus auiem 
hujusmorii artifices a bbonoribussecludere solera ne 
erat, At luinisterium hie commendatur, quod non 
est hujusmodi illiberale. Qui vera singula hujus 
loci adjunct? de presbyleris qui a Corinth lis ejecti 
sunt, eipcii'lerii, facile assentiel, nullum inde per- 
mini locum sentenliae.quae hancepistolam proxime 
post Petri el fauli obituiu auuo b8, aul eliani 65 v 
eieunie scriptain ease vult. Diun autem paulo infe- 
rius prsmiuit Clemens, si eon ab episropalu remo- 
•crmutr ac dcindc proxiine subjicil, £eoii pretby- 
teri 9 <lc. f sibi non secus aique frenaso pretbyim 
atque epfscopi nomina syno&yma esse, eaque ad 



Pippinura r-egeai, id est Corpus Domini nostri Jesu 
Chris it, in suit coniaminalrs va*it f qua: fotles va- 
cant, miserujit, tl cibo carniumcopiflsosaturaticom- 
tdtbanl eadem munera. in episiola de morte Hie- 
ronymi, ante linem : $ignum dikeshnis innfinn- 
biti$ % m idem tit dator quod datum, (ila lege cum 
editions antiqua Lagdunensi), et dottator idem tit 
quod ipsum dvuuni, Ab /Eiiiiopibus- quoque euclia- 

rifitis jdiciiur appellari tl i TOi fluod interprete evau- 

gclista Marco cap. vii, vers. 11, est ficopov. Quid 
plura? euro passim auctores boc modo usurpeitt 
$&p& 9 mwterQ 9 dona; TCpos^pstv, TvpovfQp&. 9 sacrifi- 
cium\\i\ sacrifice offerr$, el similia. Est ilaquelucc 
$ci>puv el 5wped< acceptjojani a lemporibus aposlo- 
licis usilfttu : atque a Jtidxis ad Christianos iransiit. 
Casaubonuai fug it ratio , seu potius meii)oria v 
quando in exemtalione 16, cap. 51, ista hab«t : 



eamdeni reiu ejuuitiandara prouiiscue boc loco quanao in ex^raiauone 10. cap &i, ista naD«l ^ 

usurpare se indicat. Colst, C A W tand ° raifOfm hueharuha dtcttur &^ f ov fe§t- 

(98) 'Auaczta rAp, *. x, X. Jan. Iiunc locum iu ' W*$* d . Dnu t tn * dncedsnte donatum. Ste scribit 



'AnaptLayhp. 
readebat : iron enim leviter peccabimut 9 $i eos repu- 
diaverimut, qui tancte et tine reprehensiene episco- 
pates munern ofetuni : mintts rede tonjimgens zr^ 
irftoxo7ai^ Cll,u W>P*>qund cum upotJiveyx^vta? erat 
construendvm. nunc eirorem primus sustulit 
Hanuoondua in dissert, toodo taudaia. Gall. 
— 'Aitapzla j&p G& pi?y:a f^ir §pzai, idtr 
«?i>C d^/«crwc wk daiwc xpovereTf.drtac t4 
tiojfa, trie tjf-crxcxijc dxo6&Aidjisr. Sac er doles 
doaa seu munera Deo oSeruul, preces iidflium, 
tAcriflcta incrucnU, sanctam eucl:arisliam. Ter- 
tnllianus rt contra Marciomm 9, ageus de loco 
llatth. viti, 4 : Vude, attend* te tacerdoti, et offer 
munuH quod prwcepii Moytet. ait : Argumenla 
enim figuraia, utpote prophetata legit, adhuc in tui$ 
imaginibut tuebaiur, qua tigmficabant hominem 
quondam peccatorem vcrbo wtox Dei erkaculaium, 



efferre debere munus Deo apud templum, orationern, r> xu $- I 1 ELL. 



Batiliiu in Homitia deehatitate, Christum reliquisst 
£4tTf|«iov Stopov toI^ iauroij (ta9l)tal<, |*4XWra 
crj^TCAv;pD'jv xrv £v oapxl olxovofxfaw. Fetiquisse, in- 
quam, suit ditcipulit douum pro[ectiiium t cum iuibi 
estet, ut ditpensationem in carae sua inxpUret. Nmi 
enim deEucuarisiia loquitur magnus doctqr, in epi- 
stota 77, unde locum excerpsit Syuieon Lngotbeia, 
oralione 5 De charUate; sod agil de pace, quam 
t^i-TiPiov Swpov appellal ob Clir.sti oraculum 
Joan. xr? t 27, quemadmodum el €regorius Theolo- 
gus ad (inem orationis 14. Cot. — a€>pa n Nenn> 
veterum Ha sine adjecto iimpliciler locutus est; 
ambiguum enim Yelitne primitias, gratiariun ac- 
liones, eleeuiosynaun, etc. Sanguis et Corpus f>o* 
mini sunt dona Dei. Bem. — Ti\q £xurxczr\Q. 
Hanc vocem Junius errore gravi construxerat cuiu 
dtofxt. cum boc debeal const rui cum xpotrsrejxdr* 



scilicet, et aetiunem gratiarum apud Ecclctiam* per 
llhri^vm Jesum catholicum Palris tacerdotcm. Sic 
apud Maximum ad caput 3 Ctelettis hierarchia* % 
sactrdotnm est tb ftupov icpooxo|i({etv. Vide hie 
ill Couslitntionibus apottoticis II, 5 ( J; VIM, 5, 12, 15, 
et in lgnatio ad Sinymasos cap. 7. Origcnes hoiu. 
13, in hxodum; Cum sutcipitit Corpus Domini, cum 
omni cautcla ci veitcratioue servant, ne ex to parum 

!uid dtcideU, he cbntecrati mif fieri* aliquid dilabatur. 
>iunysms Dc ecclesiastic* hierarchic* cap. 5, ti; 
6copsoc tuv Scoupytdiv. Gregorius Nyssenus sub 
nriem orationis 11 contra kunomiuni, -f ( v (jluotc- 
xrv 5wpo?opt*v. Gregorius Nax. Carm. Iamb. 15 : 

SetpSi &o>por, 6vclat xa&apciot, 
Awfuir 6o%e~ar dp^tr 9 »} O&fldjPG 
Tfdxefc. 



(99) Tertftryiirnc AeiTwjrrlac. Cum sedntam 
curani hs pr^esiare soliti simus t que in bonore ac 
pretio habemu«, XeiTOvp^Csv tiu,5v dieuntur, qui 
uuinera sua l\\ ligenter ^beuut. Cvrulus in Julianutn 
lib. vn» c. 243 : "Oct C<^° u Ttavro^ &Tzz<syiw.zQa xa\ 
■t<-v ro\> IluGayppou itsxi^xo-u^v X^pov. Clementina 
Homil. 3, 0« 89 : Mr^Twe «» ^5 (iovocp^fo^ Q|Uh" 
eavizc dyaWv. &is iulelligil, qui sententiam de 
unitale Dei lixam ralamque non servant, Similiter 
apud Platonem cpo6etd)xi 86gav idem valet ac e*te- 
cua: 6f>^ ( . Vide Tbeodorilum Therap. II, p. 27. 
Dav. Gall; 

(100) 'Erxvxzf:TE. Ila procul dubio ex cod. ms. 
legemJura est : enim VJS — K ; qui usilalior csl 
sci-ibendi inos in hoc mstu. WnU. Id. 



51 



Ml tHsTOLA I AD 

'KrcteaoG* (i) [5x't ©4]ttv tftxov 01S& itocpaiM[*rcoLT)-] A 
jiiviav YiY^a?r:dt fev «4wEc* {&£> T*p s]uptj«™ 8i- 
xaiou< 4w>$e[6Xii(i]*vouc 4rt& 6<r!<uv 4v£pcl>v. '£&&- 
yOijoav Sixaiot, 4aX' 6?rfc 4v6[pi>]v IvecpXaxlofiT)- 
«v (t), 41T firib {Av]off(ii>v a iXtftioOijaav Onfc na[pa-] • 
v6(ja')v- 4iw)r$4v0ii<jav '[An]o twv *u*pGv, xa\£3cxav - 
{tjXov-[4]v£iXt)9Gxwv (8). Tauxa Ttacxovxs; tixXs&c 
tytyxav. [Tf y]4p tERuptv, 4&Xcj>o& ; 4avti]X Otc6 
iSv <po6ou|i£vwv t&v Befcv [4]6X^j0tj ii« Xdxxov Xs$v- 
ftov ; f} 'Avav{a$ (4} Xal 'A£ap(ct£ xa\ MwarfjX, i!i«6 
*Sv 8pr3«eu6vt6jv t^v ptysloKpzicfi xa\ Ev6o§ov Opt]- 
outavMu T${tfrou,xatstpx&Tirav &k xajjuvovmip^ ; 
jirjia^a*; xouto -r&otx^. Tlvec olv ol xaiixa fip4«wxec; 
of «OYTjtbl xa\ ic4aqc xaxtac -nXt^pet.;, sic •soaouto 
l^ptmv toj-tfO (5)» wne w&« fev 6afcj xart AjKop.^ *f*a- 
6£<rct SooXe&vtac Ttji$e<J» el; alxCav ftept6aXetv (6) ■ B 
Jit] elMr&c 5ti 6 T^iatoc Oaripjxaxoc xal 6«epat<rm> 
crfc iffttvxwv tv xaOapf auvet&Jcet Xaxpsudvxwv x$ 
[TOx]vapix(j> (7) dvdjiaxt ateoS- $ fj &S» et< tou< 
alwva* twv akovtav. 'Ajifjv. 01 6£ &TO[idvov;sc fev 
*BfloriMJ9ei,Wg9LV xal xtji*]v bcX7)pov<$pjaav'>7djpeq- 
*4v x« xaft l«ot<ppoi (8) fcjffcHWW ink w5 8eou iv 9$ jxvtj- 
fUtftivcp tt&twv, »lc touc al&vat law alwvtov. "Aj£f]v. 

* Dan- VI, 5G- H Dan, m, JU» 



conmfnios, soi 

tendite, nihil injuslum, neque perversum in illia 
ftcriptum esse. Non eniro invenietis jusios ab ho- 
minibus Sanctis depulaos. PersecuLionem passi 
&unt ja&ii, fled ab iniquie : In Cafcei'en] sunt toit- 
Jecli, sed ab iropiis, .lapidati sunt a nefarlis; 
oecfci a ?celestis el injuslo zelo abreptis. Usee 
passi, bono animo tulerunt. Quid enim dicemfil, 
fntirea? Daniel" in specum leonum at bominibns 
Deum timemibus conjectus est? An Ananias, Aza- 
riaft et Misael ,B , ab eis qui magniliCQTQ el nobilcm 
Alti&si m i culLum obaervaLa nt, concluai sunt in for* 
nacem ignis? Ahslt prorsug, Quinam igilur haec 
pairaruni? Homines odio ac eiMcralione dignu 
et omni malilia pleni, eo furoris proruperunt, ul 
viros in sanctoel inculpalopropositoDeo3ervienles« 
contumeliis ac torroentis atTecerint ; neacientes, Al- 
t issim lira esse propognatorem et protect oreni eensm, 
qui in pura conscientia potentis&imo noniini ej»» 
ins^rvium : eui gloria in sacula saculorum. Amen . Ill 
▼eroio Qduciasuslinentes,gIoriae el honoris harerte^ 
facti sunt;atque exaltali sunt beatique efiecli A 
Deo in memoria ipsorum, in specula saecultrum. 
Amen. 



TARIOftUM NOT,E. 



[{) 'EfilnUrtk. Sic ma. Sic etiam cditi- At Woil- 
Colomesium aeculus, Iftg. iitivtuate, Tertitque, 
rftfciterffoul. nuiem, alilcr ac reliqutcdilores, hunc 
k)cuni iU discincuil : 'EfrxvTtrexJt tig x3c^ ypa- C 
b4c. xic 4Xt|9il; [^«tc] nveutiaTo< tou mm em- 

ta<j6t* Ml 8kv Htxov, am m^t^m^mm yi- 

Spajrw iv aOrttl; : Dttigenter inspicite Srn'pfura*, 
pinna cancli wra or&cula atiendite ." «?'»"< i'4 *W6 
Iftjuimm ne^W p€rwr*nm impium tsb Gall. 

(tt 'iSKfis^Jax/tf'^i^av. Sic Won. ex ms. quera 
seqaiN» •* edit. !-ondin. Al. ^uXaye?iaav. I». 

1 5) 'Arcfcfc^tftwr. Ms, ita se habe* ; ... veiX-r^o- 
TtiJv. L^ii igilar W«IL [4]v£tXi\<p<5wv. Ita et edit. 
Londin. Al. [T«Ep]eiXwpfe%rt. to. 

(*) "H 'AraWa?. In ms. Mte'AvavtcK litwra spa- 
liiim exsiat. Won. articulwm 6 npoaU. &ed ma^i» 
pi.'Hcet ft cum Dar. Editi utnimqueomiKuni. Id. 

<&) f kZi)ptcttr> Mira inter viros erudilos. de ha'c 
to<e diifeffiisie, Al. l^pAn/wv< Al. lp|X««v, Tel 
fe^tjsaaiv- Al. aliler. Birr, mallet ify$HM& ; at ip*t 
wrupulum injictl Hwychius* apud quem. leoilur : 
"Egftmmv, I56p r vq«*v.b.— Eicr<«roero4€»&«rirr 
Oo^cvl Boi«iM*le«enduni ptitat, k^pmMV vel t5q- D 
Tpuufrnjfltv, rel t^pto«Tisav. Quid »i *Sfct*v«v, ut 
in ihitio, tic t*<roiixov dwwwte? i5*»su(WiV, licet lit • 
lerarum affiniias huic leciioni non adeo faveat. vel 
IglMy^gy, ©oil. lauxog;, piirasi Gr»cis et Lat'mis 
scrWoribufl won inusiUta.iuH. 

(6) Eic aWav X6pt€tLle7r. Et hie varia fertur 
tirorum doctorum seuieiuia- M». leetion«m retinet 
Wott, TertitqueiU^^-^rm«Mii injeccrint. Sic qiu*- 
que Wa«W Anglicc/ Da*, etc atxtavnpo6aXfiiv. Birr. 
i«ro Mispieatur, seripsisse Qeniemem, elc alxlav 
TtvjA 7Kpfi6aX*^r : f/f in cruemtmm (id esl e*cruo.ian- 
di ccusa) igtte tircuwdarent ; ?oc*mque -itv.pl ob se- 
quuire 'rtept... etcidisse :quod sone obviumjpra;- 
smiin « opfftio ei diciantisore fuiiset excepts 
Emendationem confirnat e»eo>qifod verbwn huniw 
siraiti in re adbibitunir tertiuni casnim fere adse.w 
seal, licet alUer €terie» viw»*. 61oss» Cyrili. Ikfi- 
C4XX(o npki)fAt\ fi ttfwptqt, Ajffcw. Quibus &i locus 



est, are eqdidOn fn'^e cotispirat cunl historia narra- 
tio. ncque tcmerilatis arguenda conjecture videlnr. 
GalL. 

(7) IJarapitof. Legunt editi cum Jun. ivapixtij. 
Al ma. non agnopcit e, exhibetque — vctpcx<iy f euiij 
spaiio duaruni saltern litierarum. Restituo igitur 

tTCa]vapix«5>. Wott. Hflnc lettionem sequilur el edit, 
.ond. Id. 

(8) w E#u$pQt* Hie quoque tocus varirs conjecfu- 
ris lentaUis. Al. IXatpptCdjisvouAI. iXacpptff,- vel ktflu* 
poi, Tel 4v4ica^du Knchato maxime probatur l«*y- 
poi , qua; lectio non estCler. ut ipse puf&t, sed Co- 
lel.^eamqneWea sequitur, qimd Gracri dipluhongMm 
au pionuotiareiit ac si scripia csset mfi Birr, autem 
legenduoa'arbUratur litapfpi, qu* voi ocenmt qiw- 
que-cap. 5t f vel certe Icpopoi, suadente aacra histo- 
ria Dan. in, SO. Niillam Intrufn lectionum admittensy 
Dav. integrum hunc. locum sic legit : "EitrjpGfjaav 
hi xat hraiBiptet £y^ vovto 4it8' wiT ftcoC*" fiatw pvn- 

[yfouvov aixtov elc *o!ft akovbt-; xtov alwvtov. 'A-[d^v^ 
a, —"Ezappci ijircrrc Boi&ias legit EXacppot *cl 
Avimwpoi. Ego nialim feXa<pptC^pwVoe legere* cum 
IHiilooo Jud£0, qui banc vocem cum ^txoucpiCe- 
oG«i eamdaea Tacit, et sa?p5u6 conjungii. Sic repl 

xou©i;opivTiT xdS i-foJacpp^o'LUvTiVi o&6£v Cox 1 " 16 
pX44«t. El de mundo : T^c Tcwfiovc wrt pdpoc feX & "- 
(n|€ oia^a? £-?ceAa<p£wi**bT|<, xal x8v 4mjt ximv £n>* 
laGo'jrr^. Syfteaius- de insoinniia voce rimptki-in 
eadein fiig;iiflcarione ulifur -r T^c * Apforifc 1£eux; 
tv W*^ 4Xa9piCou«< a6tiv' xat ivttTOipsY^P^^ 
XT^xfea xtfi xtipovot;. Noa sum nescius (amen ChrJ- 
sost. torn. M i» GeVsm^ ut>» comparationem inter 
lres> pueros in caimnum ignis conjecios, et Jose* 
phum eju*qn«- c#ni»)6n£iain et castUatem instituil, 
vo^e i*kSTtacsou eui, quam leciionem non imprbbo. 
Ejus verba ita se habent : OCt^ovTb>0av[^a<Tc^v eTva£ 
{*w. BWttt, t& tou; tpel; kcii&xc fexa£wjc» N [xiaj] x?j; 
xofiCv<p t?\ Ba€uXwv!a fexiJvn, tou frupic 4vfaw^p<VJC 

(Si; 6auj«i(rc6v xa't l«p 4Bpj fl»i tiv oixawv TOVRKi &4# 



S. CLEMEST1S I ROM. PONT. OPERA- GENtitNA. 



Wi 



CAPUT XLYI. 

Talibus itaque exemplis «* nos a4liarere oportet, 
frattes. Scripinm enin est : Sanctis tioi adjungilej 
ftia q*i Mii4dh(BTentri**ctititab*Ht%r. fclrursus in 
alio loco dieit : Cam wro innocents innocent crt$* et 
ettm etettoekctut eri» 9 etpunfenerto perverterit w . 
Quart innocenlibus et justfs jangaraus nos : ii 
qtiippe aunt elecii Den. Wq«|M i»l* r w* 8nn * «° n - 
tenliones, 1r«, dUsensiones, schemata et bellunr? 
Nome nobis onus est Deus, el onus Chrisius. et 
unus Spirilus gratia qui effusus eal super nos t et 
una vocatio in ChristotCurdiducimuiet distfabi- 
mus membra Christ i M , el contra propriuro corpui 
sedilionem roovemus; eoque vesaniae deTenimus t ut 
alios alionira membra esse obUviscamur? Recorda- 
lnint Terborum Jesa Domini nostri. Dixit enim : 
Vxhamtni iUi : b<m*mcr«t « % i«nalB* non fnwwt". 



A KEtAAAfttN Mc*- 

Totofcoic «5v «to5s(trw^i xottt^vai xal *}ulf 
&I, 4&itp<»(. ,rerp«KTgt» Y*P* KoXXaaBe (9) to* 

• df/ctC, ft* *' HtiJU&fterot abrcl^ Ariac9^ccrtmu 
Kal rofcXtv Iv i-rfpy x^tx*5* Wyer McrAdt^/>Acd*iw 
4&*>c &Th ajol/wr* *«0weroi5 **J«er£c *<*!! (10), 
*al /i*rd <rrpe6\t<Hi ttturrp&fuQ. Kottiutoj"* °5v*<C 
ftdiboic xa\ Sexafotc ■ dAvtt ouxoi sxXsxto\ Touteoo. 
H[va] *< EpEif, xat fajficft. xal Sixooractai, xat ox tff * 
jiaxa, toOieuZc to tv Ojuv; fj otyl Sva ©civ i*o- 
(kv (11), xa\Ev« Xptorbv, *al fv Ilveu^ -rift x*- 
piros Tb £xxu84v I? 1 -fifJLoE^, xa\ (tfa x^tjcrt^ iv Xp«t«j> ; 
to xl Su&xbjuv (12) »\ 8iaaTtwp*V t4 {i&i) -»5 
Xpwroo, xal <rca<nACo(iev "wpoc to. suua *fc £5tw f 
*al elc toftaurip Aitdvotav tpxGU£6a, Am 4«iXa84- 

B ota ^ita< Bxc u.&ij fcxpiv AM^tov; Mvf)d9ijw Tfiv 
iftfttw I^mS xou Kuptou1)uiLv. EIto yAp (45) * Ota! 



psal. xvh, 26, 27. " Rom. xn f 5. "Malth.xxtt. 24. 



VMUOMW NOT^E. 

SSSSLSSZ^twl^ tnterpolando .moan P« nv,n ^ ar ^%»J a ^ 

SvlSv ES^TwA xrtartv 4; ^poawvn^ rt Q«i ignoramus ub« f^SlS^Alf^^fe 

S^vSSmSS v« noa prorsus absurde reli- deiur concinmor. Bed forte nunc ea ipsa ratio quia 
B^SaA per pntientiam unde sumpia esset^^^^^ 



Ileum honoraruni, ab ipso exaltatos, niveo«|ue can- 
dore Aitentes, apud euai in »ierna memoria fsse. 
"Eicowppov dicilur, apudGalenum.el alios quod, spu- 
nja obdocluiu renitet et albescil; otoX4; autem Xw- 
xA« esse glori* ccelesiis habitum abundc novimns. 



ui luUnsloci onlineui interverieret, neque Cleuien- 
lis nosiri nomine eum laudarei. Covst. 

(10) Kalfiet' ixXsxzcv i*Jtoct&c IcTy. ttxc de» 
sunt coiid. impp. quse tamen exstant in nu. apud 
Wolt. Ea qun<|tie agnoscil lUB. \ersio fr que sic sc 



S«e is" feaUra oraiiis Lclilis color; ul a B. Ju- r habei : Et c«m eUcio eiectus ena. Hinc noa UL sed 
' 1? ab^ lypothetse vitio vertcnda hzec oimssio. Edilio Lt>n- 



da qui in pudendn gloriantur* et laudi ducunl. 
ipso describi merueriut, ut siiH tx*<¥pl&rct<; wig 
iiuxcov at<vvuva;. FELL. 

(9) KoJUa^Oe, x. t. V Hunc locum in Scnptuns 
non iuveui, ac fortassenon ad verbum, sed ad sen- 
sum nroduclus est, nee <;x uno sed ex pluhbus lex- 
tibus. Skpientim Sir. ?i. 55 :T£« oocpd;-; aOxw T=p&^- 
mkXMim' I Cor. Ut, 14 : Siiwii^fluw «t tir in- 
fidduper muiiewn fidelem^ el sanctificQta e*' ww- 
iwr injidelit per tirnm fidelem. Sic Cuiel. a quo la- 
men Cout. disseiait. Laudat haw S, Patri* -verba 
Clemens Alex. Stfvp. lib. v, cap. 8, pag 677, sed 
orditt iDTerso. Call. — MQna Cotelerius se nus- 
quam in Scripturis bunc locum invenisse, eumque 
' ex pluribus texiibus corifiaium cimjcclat, puta ex 
his Ecclesiasiici %I t 55 : Tic (ro^6c; autw TxpoaxoV 
kMirn, a ex I Cor. vii, 14, ubi vir inlidelis p«r 
iuiHierem fideiem, et mulicr inlidelis per vinim II- 
defeiQ gaoclificari dicilur. Facilius h(*C darem, si 
tamuro teyere easel: Scrijpt* 1 * Bstenim, quia qui tan* 
etu odiwrent, tanctificabuntut, nee subjungerettir 
n\\tt disertua Sciipior* texlus. Joan. CIcricus at- 
tit erH. p. 3, seel. 2, c. 5, n. 12, observat simi- 
|en csaeiocamClemeutis Aiexarui/ini 5lrort4. t lib.v, 
l». 57i, Ha cinintiataiQ ;r*Tp*TnatK'«MeT*»v6p^ 
akim a&ix* Iotj, xal (t£ti fexXexwj &xXsxt&; Ea]j, 
xz\ jteti arps6Xo5 tmatp^fiHm > KoX* Jotet o-!»v tot; 

covTOi. &rri|4nn f nutem:* Cum tiro mnocenle i«- 
nuceiu eris, #i ckm <tecto eUxiu* rru, «(<;u»ri perrer- 
so perverleru.fAdk€trtreerfcpar ett $ats£tU, quia qui 
adhxreut ei$ ta*cti$Gatmnmr> Atqtie is est primus 
locus, ei quo mrtal vir erudiius CUmetUis nosiri 
cpisi»!am iHiuiuillia videri interpolaum, uipoie lis 
«juain kuec Clementts Alexandrini verba nmlatu co- 



din. Wotiuuianatn expressil in Graecis, sed Laliua 
non restiiuit. Gall. 

(11) 'II ovyl era Sedr txpjisr. Frey. nunc locum 
ita dtvCuigllit, ul duas coiwplectalur ^enteiitias : 
Notme iiahemns unum Detim, et unum ChrittutH. et 
uimm Spiritual gratia? in no* effutum? Nonm *tia 
mbi* e&t m Chrisio vocalio? Yidetur S. Paler rc- 
spexisse ad tpbes. iv, 4. 5, 6. Cdnfer eliaro I Cor. 
xu.C^Lerum simile dictum S. Cleoientis recital &. 
Basjihis *" Spirt** sancto, quod infra inter Frty- 
mtnta rrperks. I&. 

(12) "Ira ti tit&Axojiw, x. x. X In eaindem sen- 
lenliam S. Paler snperiua cap. 58 : Swflrfku -o-jv 
f](iwv5Xov t6 aui^a fev Xpt(r:w "Ititou. Tertullianin 
Apotog., cap. 39 : Corpus tutnu$ de contcteniia f#/i- , 
gwnis, et disciptinw 4mnitatt 9 et spei jazdert. to, . 

(15) ELts ftp. Quod aniiquis non insolens toil, 
n mulls ii^tiniunia in iinimi conjunglt \ «ei»pe 
u MalUi. xxvu 44; Luc. xvji, 2; HuUh. xvih % G» «i 
Marc, ix, 4^ i Ac in Marco, nil iu Luca T aul fan 
iilroque reperisse videlur TspuiOfl pro hodienro 
«sp{xst.*cav sicque in Luca eabibel c<Kiex Evauftliu- 
rurit ins. qui v.*i bibtiolhecx Regiae, 2247. \uipaiu, 
imponatur. Verbo eliain iccpixeoTjvot utilur Tbee- 
pbvlaclus emu evangelisUm enarrans f necnoii lin- 
geries ad Hallh*i cap. xvm. El vero e«den\ diV4vm- 
rum eloqitiortim coin pages siru'tfor a de*w*te 
Aiexaiidrino ad linem Cenlo *s 3, ubi co«o««iji8 
Siii Hoinani verba mutuniur : iwc multuin abslnulis, 
a Tuvlultiano lib. iv advertvs Marciou*m 9 cap. 55» 
sic ; Coneemis ibidem ad ditcipuio*. V*, 4t«i, ««- 
don uanitxtornm : expMhtet ei si uolut non (uixet t 
aut £ j tuvtinotexo ad coilum deiignio pracipiUiw et* 
$ei in prol'iuidum, qnam unum ez itfh rnodtcn, ***** 



ruia online innsiata judicenl. Sed cur non poiius diu'rpnth tjus 9 **AHdalnustei, ab On gone batil 85 
btiuc ibi C^iueiiteui noatrom iiuitari censeanius? w Numenw iSicmict Wfm* mmpm «"■ ^ 
Wiiwe mm alibi ejus verba exsrribal iul rdiiiu, quia metiui fneral nomim till n.a nuM t BU W " 



epist ol\ i A& coRiwrmos. SOS 



ajjftgy 1fra6r$ xBptr&$y\wu p&Jto+, xal toataxor- 

Wt w 9 ff f m sic tifr ddAauraaf^ §rath& pixpwr ficxr 
G7mr6*U<rmt> To rflapA 6jmSv icqUoik tesvpcfytv, 
veaUuib( slq A8vpu!a v SCotlsv, «ollafcc. el; &tc<x-]-[a&v, 

KBWLAAWN Bfif. 
'AwAdrfSavt dj v *Etcs ttoI^ v tou u.4xoep(ou IfauXou Toi> 

■* ptot, xtiii, 6, ** Marc. tx» M ; loc. xvn, S. 



2uut ereh mi ei mola drcu tof u w tNf, ttin mure <*■> 
mergeretur, qmamut unum d* pusittti nun's sctnda- 
tizaret 41 . Schisma vestrum mnltot perrcrtH; mul- 
tos if ) ammi dejectioneifi, moHo* ia v»cUlationem« 
ornnes nos in triatitiam coejerit : el adhvt aeditio 
veslritvpersittit. 

CAPUT XLVH. 

Somite Epistdam beal) Fault apogtett. Qn\6 
prirnurft vobta in principio Evangel ii acripailf PrO- 



'VARIORVM NOTH. 



sttigari area cuMmm */«*, tff j?rffeipif*H 

if pr&/**i*w mfff ii, quam «f ecundaUul %n*m it 
MptSt ton ; Hem ab anctore dtal ©coram contra 
uMMi inter Origeniana opera, dialogo i, post 
tMiiHia : Sic enitn ipse Cktistus y sententiam lulit di- 
Cf*f ;Y<e kemini Uli % per quern filiut ktmima trudi* 
tur; melius ctat itii t ti nat%s mm fuisset^ *ei pott* 
tpcam naUts esset y ut mola asinari* ei appendereiv*. 
m{ tit prefvttduut mmtit demtraereim, necnon ab H i- 
Umadpuiiu. ctm\\> t§l :$}uU secundum Evan* 
jatfiwaV utiiws sit (k toiam. ncn teni**$, tpiatn scan- 
iMtfat minimi* i«i»tff#e, Alquec^llift poteat ei lo- 
eU Terwlliani ac Origenia, ooimulla exemplar ia 
e*Jrtigeikj« katniiase i&fittklv&\. Cert« la Latino Eu- 
ifcjreto If-gimua Lu&b xva ; Exptdtt Uti, at mola asi- 
Mavia aHi^mf ad toifum c/tu t ideinque verbum in 
boe ChrisLi ' serruone usiirpant m>n pauci, ut acri- 
pUir iraciatiib De emit Domini, in Cyprianicis operi- 
Iws; Hilarius in Uaitkwujn^ twme i£ f Pauliaua 
presbyter in Vita S. AmbwsH, ct Hleronvmua Ub. r 
^iialra i«a|iaiaMvnii cap. 1S ( ad E«echie!ia capita 
itj, xxiui, sxkiv, ad Mich. m r ei ad Malachia ti. 
Qmxi u ia, verba sunt Iractatua aif VhgiMeinlaptam, 
cap. ?, tern. It S. Ambrosiuftsi tmum tcandaliit- 
awrii, mo/ a circHtnlitjatus jact&ri debet in mare. Prx- 
dicuv porro coni|mgia eruenila ratio ex Commenla- 
rio B. Hieronjnu a<l Maiih. xmi,.l rSimulque, in» 
quit, per getutaUrn uttteitliam petcutitut Jvdat, qui 
pfvdiliam animum prvparaverat. ^ Cot. — An dut)8 
K«ngelii ejugdeni lucos Clemens hie in ununi con- 
Qasae caaaeAdua sit, meriiO qua'ialur, ul quod 
Christua Maltb. xvmde scandalorum auctore,«tquod 
ibid.xxvrde Juda proditore dixit* siinut conjunge- 
ral. N«mpeet ab aliia, quos Colelerius chat, simui 
uiruuiqoe coojunctum reperiious. Habea namoue 
Apud TertuHianum Kb. it ad a. Maravn., c. 35: \os 
dieit auctart, etc. Apiid Origerteui vcro bamil. 45 in 
JHutn$rot ; Stent e( Oominus designate etc. His con- 
cinit auctor dialogi 1 conira Marcimitt. apud eum- 
dem Orj^enem post n>ed. ; Sh eiiini w$€ GMstu* t 
etc. Dengue Hiiarius in psal. cxvm , lit. 21, n. 6, 
devcet. quia secundum Evungelium^ utitius sit in tri- 
tam Hon venu$e t auQin $cQndutum minimis tnluiiaie. 
Ex quo Hilarii loco, sicul ex superiors diaiogi 1 
contra Mitrcion'utn$ 9 et aliis apparel, olim sermooi 
Cbri&U de proditione f\ul<s DODRullatiiatfi de scan- 
daJit scandal izantiumque p<enia fuisse adjuncia.La- 
clioiHs bajus qiuedaiu restanl vestigia in veieri 
owmplari Grseeo coileg. Gouviil. el CaiiCarit.ciiato 
inter variant es leciione& edit. Oxoc. Nempe Hattb. 
xxvt, {U f ubi nlii codicea pne^eferunt : 06a\ ok ?$ 
frvfipdiTnfi Lxdvy 6t" c/j 6 Tito; xoO 4v6(Mtiicou ntipaS!- 
8otac« pi^odiciuin exemplar habet : Od«i Sk ni av- 

iww iRMoSCSotat. Thai sequimr in atiis codicibus, 
uX&v ^v oiCtw c( o^x i-Yevv^&ir], etc. Quocirca nihil 
erat cur Afi» crli?f<p auclor eadeni Chriati verba 
e&ikm modo apud Cieinenteiu, Siroin M lib. ui» pag. 
43J radaU oflend^as, istud in loco- superius citato 



proauntiircl : Ktmtmm tm pato* tfid a $e unpe- 
It it are po*$U, vi credit utrumquei iAemmlem ) ca%* 
duo he a k&c tonjunxiase e> eodem modo immmtaat, 
ami Ctementem Atexoudrinum citasse Etangelia e* 
CUmtnte Romano. Std itttiit velal Ms tenure homi- 
ncm % q*% Alexandria i Ctementis *eri* aiibi mfftvfi 
cum verbis Scripivrm, ex eo tenure hare tumpmse. 
Quad Cdirt ay sera, prifn^tui pro certo ponit htc ali- 
floid ^ertia evangelicis «b alteriitro Cteniente de suo 
iuis.se adjeclum. At to mot citatis Psirlbus appav 
ret, qtuedtm oUai vulgala fuisae BtaiijfeUorum 
exemplaria v in ouibas conjunaa erantduo iita loca> 
quflG Ctem^na Atexxndrinua Sinunfisque conjun- 
gunt. Noa igitur caan, sed ex hujosmodi exenipla- 
ihint fide e* ab ulroqofi conjuncta jure credamus. 
Deiude nee illud certum, qutwl vir erudilus unko 
iiioiu* loco quem proximo * xpendimus, pru ronfes- 
so haberi virit, buic dementis Komani epistolae 
quidquam, quod ex verbis Clemetatia Alexandrini 
smnpLum essei, tuisse^dui stMin. Centra hidnbiia- 
^ turn eit Clementem Alexandrinuns e Clementis R*>- 
mani epistota multa fuitu mutuaiunt. Qnare si al- 
teruiffuni ex alteto bunc lociuu exacripsisse f-iiei*— 
duiu esl> ex b;ic epistola polius in Strumous* quam 
e Slr<matibu$ ia bane epistolaiik transiatuui e%sa 
ratio suadel. Codst. 

(ti) Airt$ si. Jun aliique interpDneiidnm li. 1. 
censent poX^pv. Al cur ita dcinuiii? Neque enim sa- 
«*er textns Uattb. xxti. ^K nnde partcin banc suii- 
tentise Clemens pn>rui <lubio deilutil, ueque €le- 
iii^iis Alex. qui haee exa<r psil, uguoscunt. Ua 1'eru.e 
Mill, et Wolt. Gall. 

(K) *Er dfixv . r< * 'EvapYsMcv. Hoc est. In- 
qulunt viri docti , in principio Epi&iolye prinitB ait- 
fjorinlbios. Evangelii, scibcet, ltomine compreben- 
ditur totum Tesiaiiienlum Novum, ut ecmere est 
Constitute upottolw; lib. i, c. 5, tuque docet Ori- 

fenes prxfalione Coiunventarionuti in Joanneiu. 
Inde ab eodeni Adafnantio ad Matth. xxi, 45, lo- 
tus I Cor. xii, 15, et a Gregorio Nysseno ad Tlieo- 
D piiilum ALexandrinum eonita .Ap&Uinarem t locus E 
ioann. v, 19, tanqiiam Evangel ii cilaolur. Sit ergo 
in principle Evangtlii, idem ac auud Clemenlia inu- 
t^toreiQ Polyearpum, cap. II : / » princtpio Epitt*- 
lor. Forte lainen urincipinm Cvangelii hie deuoiat 
prima praedicatioms evangelic£tempora. Philipp. i t 
S : 'Erk tfj xoNbivtqL ^(jw^ ei« ti E&*yy&mv, 6.tA 
itpdmfi ^("P*^ &XP* ™K J y 5v. Et cap- iv, vera. 15 : 
GFScrce' fie xal $y£lj,4ikwKf)Qun t biz iv dpxf tou 
Eua.-pfSAtou, &rc i^lBov a-idj MouceSovtoc* ouocafa . 

E'Ex:xXr ( a£a &xo(V(i|VT)ffev si^ Xtf-fov Soasw; xa\ *f,- 
>;, et [iT] 'jj-LEf; ji^vot. Quare in hoc ipso capile 
tntbiacam hcclesiara nosier 'Ap^fotv appeltal, 
£& \Apx«!wv Z^*»v, ait Polycarpus initio LwstoliB 
suae ad Philippenses. Quipne erant dux isi« Eocle- 
siae ex numero apostolitarum ; Quce ab upestoiim 
fuerunt condiHe ; qua? aliquem es apostolis auctorem 
£uum preferunl ; qum apotUhritnt alumna* es-stii* 
runt; quarque epostotiffl epistolaa <wcipcre imru*~ 



»« 8. CLEMENTIS I ROM. POUT. GIH5RA CETO1NA, , »i 

facto in Spirilu ad t<w litlcras drdU de aeipso et A iTP^^^t'iw'^iltotecTcwMjiwiiEfeWTOfttv 6jaJV, 



Cepha «t Apollo " (17), quia eliam turn, diverea ia 
•nulla acissi eraiis. Bed wtia ilia aniinorura incite 
naito mint* peccaiiim toMs iatuUt : propendebatU 
cnta io apostotos teciafte sanctitatf&, et in Viruro 
ab ilKa proba&um. Nunc wro nulnam we perv£rte- 
rinti ct nouinaiiasimi vestri iraiernl amaria imroi* 
nuerint decus, aniipadvertite. Turpia sunt, dilecti, 
aCTalde tarpia, et CbriatMn a conversation? iadigna. 
audM finmasimam > aaiiquajn CortelMorutti Ec- 
clesifein propter unura aut alteruin bonupeia contra 
presbyteros sediiioncm rnovere, Atque is rumor 
«ou tantum ad uos pervenit; ted .ad cos quoque 
qui a nobis aiieni grnil animoet aententia ; adeoUt 



mp\ aOtou tt xal &i}<plTc (i 6) xxA Av&Xu, 5*£ xb x*t 
ffoe icporekiatte fyxJc wtonjoOat. *Aik' ^ KpfacXcotc 
fj fextivti (18) ^crov Apaprtev (19) Ojtlv npo^wpav 

&vfipV£cfi9xt|i47p4vcii nap* afcof£. Nvv\ 54 vxaroptr 
fjOTi* rfya* up4f &{crtpe$ixv, xaV ^ .«Ejtvbv *fj* »• 
pt(wfj?w <piXa&X<f !a; ijxwv fepsforov (20) « ALcxpi, 
&Y«ni}to%, xoA XJav atexpi, xa\ Avdgia 1% Iv Xptny 

4{ttv itpbt; tqv£ TCj?e?6 v^pov;,. KcA a^rr) -J] ixoij o4 
p^vov tlf f)[*4^ ft^dtpqatv, d&XA *** tlf Twff Ittpo- 



propter vectraa) inaipi^sUa(o u , ^tiam blasphemi^e 

nomini Domjai inferaniur, vobis aut am perioulum ^ duppwuvijv, cauro?^ £1 xfvfiuvov tTre(epr££t64aw 

crectur. .- 

CAPUT XL VII|. 

Auferaoins igUur t©c celeriter.et Domjao^cclr 

damns, et ptaDgamus oraiiies -sum, ait propiiius 

factuB nobis recoacilielur, oosque decora et casta 

Araterni ainoris cooreraalioni nostra restitual, 

Ibpe enim est porta juslilis ad viUmapena» sicul 

#cpjptum est ; i4fvrir« ipftt por<« ju$tMtttg; ii*grt$- 



KE*AAAKJN MH'. 

"E$dpttf{uv ovv 'toutq fey *?6xett xaA icpoffx4cRi>|uv 

xcf Ascnt^jji xal xXaw?o>p4V lxfTci2ovT£^ awtby, om^ 
fXaiK T e vdft£W? fcTctxaToiXarfl "rjf" v » Ka ^ ^ Up 
cejiv^v t^ <piXa5eX<p£fl(j *)|«Lv (i2) Ayy*iv (45) Atw* 
fljN 47Wx«Ta<n;<iq] ^jpak. II^Xij yip {ix«tot£vi}{ 
Av5wY^i* e{« C&hv a&njt xa<l&€ t^YP** 7 "**. ' 'Anrf- 



" I Cor. h »S. v*q, " H*n>. »» «* ; I Tim- vi f I. 

VARIORUM NOTiE. 



rattf; ul usurpem dicta TeHultiani De zirginibu* 
wttandii, cap. 2; Oe pnescriptiom kmrettcerttm, cap. 
S3; lib. iv oifoerjsi Mareionem, cap S; ti Aiigu- C 
•sliui u &4 dwirina christian** 8. Alio sensu Hiero- 
nyinos lib. u, eonlra Jovmianiun.cap.ll.scribU : In 
forifatEvangeliu Anna* fiiia Phanuetu, univira in4u- 
£itur Mmpenfue /efaiumi, et ante eum Tertnllianus 
Jkjejuttibt cap, 8 ; in limine Kvangelii, Anna, etc. 
foret enini ac timen EvangfJil dicunlur lenipora 
prsecedeotia mo* s«culuroni Evangeliuia, quoa te- 
ste Hieronymo , i m Jovin, H ante crucwm Chriati 
lion wt.CoT,*^ EO^y^Xlqv hoc loco Ialesumi(ur y et 
tposlotoruto scripta cumprebendiU ut apud Nysse- 
nuni, (jus contra Apolliiiarein locum ex EpiStota 
Jpannls laudans, fecribit : Ka^Jtu; -tp^oi t6 Euayvi- 
Jtijv, Rov ^*f« ^*v x^jytoy iv tip ffovTjpw xeTvOc:. Sic 
Ugis nomine son tamum IIsvtdreu^o< Moysis, sed 
prophe&antfD etiam intcrpretpiionea , et reliqui Ve- 
tera Testament) !ibri intetliguntnr. Unde Joannis 
cap. \f 5*. l<K«s Psqlmistse ; 'Eft^rf^a, 8eo! Sffre, 
KCiiptuS) esae dicitur fev tcj> v6pep- et cap. sv ejus- 
4emEvangelii v v«rs. 45 : Ori ia^adv pe-Swpsiv, 
qBse verba suat P^almisitae, psal. itu*, 10 • '^v *& 
>vi|Wf script* esse -dicunlur, et ad I Corinth, xiv, 
ft, toefis baia^ et Apostolo fcv v6pw scrtplug esse 
4tcitur. Ignorantia bujus bt'roris acceptioiuij in er- 
rorem quondam induiit, qui May sis tanlum qitin- 
ijue libroi a LXX Seixioribus in linguaqk Qr&cam 
Teraos ease opinantur, quia* apud quosdam Patres 
inreniatur, ex Hebraico fon(e iltos xbv yopov irart«- 
lulisse, ac s\ie$i& nomine, libri Movsis tantuio hu 
lelli^endi esaest ; ,aed de versione wv 0' aSias for- 
las&e commodior dis&erepdi occasio dabitur,. Jun. 

(16) Ki\<pa*e. Eldilia deest tc, quod e^bibet u>9. 
apud Won. Gall. 

(J 7) Cepham meBnoraiqm I tlorintn, i t *$, ei m, 
S2 9 Petrum iatdligit. Nam quod aUus Cephas a Fe-. 
Iro agriosci non ifebeat, nos doceiit HieroTiynius, 
CtaadiasTaurineaikg.et Anselmtu, ad Galat. c. n, 
UN centrariam refblfunl aenlfpHapy de ^ua vPrt- 



U 



side eUam Eusebigm Hi$t. eccL, lib. i, cap. 13; 
Theophylaclum cum OErumoriio ad pnediclum Ga- 
in, caput, necuon Borolheum in Svnopsi.Videntur 
autem qua hoc modo sen serum, habuisse juxnen 
Ceph«in codicibus auis Galat. u, 11, 44. ul colli- 
gere lied cum ex Eusebio, turn ex quibusdara edi- 
lionibus ac interpretibus. Cor. —*■ Aperle hie docet 
Clemens Cephain, enjufi Paulu§ I Cor. v. 10 meuii- 
nit, non imum e septuaginla discipulis Chrislt, Bed 
apostolatn celeberrimum euiiiia&e. Ubi .enim bis 
Pauli verbis : Ego nuidem *%m Panli, eg& tfiWrs 
Apollo, tfa viffo CfpW, apoatvlos -celeberrirooa it 
firum ab ilhs probatum £igniiicari pnedical, per- 
spicuum est eui» et Paulum et Cepham duos apo- 
stolos ceiaberrirooa. et Apollo virum ab ulroqua 
probatum inte|lig«re. Sic porro locum ilium inter* 
preiatur, licet in eo Cephas non primus, sed ■ter- 
tius appelletur. Coust. 

(18) H ixslvii. Sic Wott, ex jnk. At codd impp r 
omittunt 4j. Gali.. 

(19) ''JBvtor iftaprtar. tegenifum. f.Ttovot Aftap- 

\>.t ctqc pcf^ova biL-tfrziav fr/z\. Oinisii, ul fit , iibra- 
rius ultimam prions vocis litlerain, quod ab eadem 
littcra vox posterior ineiperet. Dav, Gall. 

id «at majeetaym mmuerc, 'formula est loqueudi, 
qux aj Hoiu3f)orimi consuetudiiiem propius aU- 

J ; uan|o accedat. Clemens patria RomanuB ftiit, Boia, 
D. 

(21) 'Ap%ai(&r. LoquUur hie B» Clemens non ab- 
solute aed comprate ad aliag. Ecclesiae' ab'apoatHK 
lis fyndalag. Kon'erat itaque cur locus isLe sapleo* 
tissimuni Bigaoxiium (-orquereu Colom. 

(%i\ 'HjmSti Deesi hsec vox codd. impp. praeler 
Loiidin. qua;o tamea exhibet ms. apvid WohGiw** 

(1?) 'Ayj^r. Ex Clera. Alex.,. $rp<Mu t lib, rt, 
cap, 17, pag, 613. WoU. pra&miikrc uialkt ml AL 
aliter. Ip. 



i%9 s EP1STGLA I AD CORIKTHIOS. * 5!t 

£aze jkc/ (2*-) sttiAaf drttflucctfntci eleeJlditir ir A «*» '« *«*. confttebor Domino. Hac porta Domini; 



xov KvpteV) Slxatct elcsJlevcorrai £r crvrfj. DoX- 
X<Lv (25) ouv tojXw v ^vso>yvco>v, ^ £v 5ixaso-TJvTj autij 
4«\v *} iv Xpitrwp, iv fj jiaxipwt TtAvtec o\ eicreX- 
Wv«C, xat st«xe«8uvovcec ^v mpetav aut&v, fev 
cvtAnj'ci xcft Stxauxrivg, dtTapdxuK Wl*Wi £t«uXguv- 
tce$ "Htco tic rcunoc » ¥j™ Suvatftf fvwjtv i$ei7celv, 
tjcu aacp&c £v Qtaxp(ar£t(26) Xdycov, t]to> drptf>s fcv £p- 
yoi%(27)" tooouTi5>Y^p (28) (xaXXov T«7C6cvo<ppovecv &pd- 
Xei, 6at|) Soxet jxaXXov pei£o>v ctvat, xa\ CtjT&tv (23) 

KE$AAA1UN M#. 
*0 Sx wv 4yA«r,v fev Xptraj>, t^pucdtto xi to5 
Xfittrjou 7capaYY^X{ia-ra. Tiv tesuiv i% dydrctic tab 
6eo5 -etc WvaTai £fyyfjaaaOai ; t6 liiyaXsiov n% 



jti*tf jwrrafrriMi in ram 9L , Cum ergo undue porta* 
aperue sint ; quae ia justilia est, eadem el in Cliristo 
est : in quam beali sunt onmes qui iiitrarint, el 
iter suum in sanctitale ac justilia direterint, omnia 
imperiurb.'Ue peragentes. Sit aliquis fidelis, sit po- 
lens in enarranda cognitione, sit sapiens in serrao- 
nuni dijudicatione, sit in operibus purus; lanloenim 
humilior esse d«'bet, quo major esse videtnr; e* 
qu #re re quod omnibus utile eat, non auteui sibi. 



CAPUT XLIX. 

Qui charltalem hi- Christo habet, servet Chrisli 
mandata. •* (30) Vinculum cbaritalis Dei quis pot- 
est enarrare? Magirificcntiam bonilalis ejus quis, 
xotXXovtic a&xoS il$ dpxet, tb; Sfai, tlizzXv ; %h tK}*>c, " prout oporlet, eloqui valet? Aliitudo ad quam eve- 
els 3 dv&ya ^ dyam], dvexSt*jYT)Ti$v eariv. 'AydTrq bit clfaritas, inenarrabilis est. Gkarilas nosDeo ag- 
xoXXa f](xa« (31) tcj> ©e$ ■ 7f &raxr\ xaAvxret (32) glulinat: charilm operUrnvMtvdinm ptccaterunt * J : 

«*PsaI. civn, 19,20. " CoL ni f 14. ei Jac. v, 20; I Petr. iv, 8. 

YARIORUM NOT^E. 

(21) % Arct£avs usque ad 6ci6tv{Ti. Hsec ex Cle- Sed nihil delrabeiiilum guadct Ctemens Alei. qui 
mente Aleiandrino, p. 288, esse trad acta niliilcer- 
lius est. Romani \erua incipiunt al> fjtiu, etc. Berh. 

(2^) WcXkov, x. t. X. Ista exseripsit Clemens 
Alei. £tp0p.. t lib. i, cap. 7,. pag. 339 suppresso 
Clementis Rarn. nomine ; eademque ilerum recital 
lib. vi, cp. 8, pag. 772 quae tamen meniOnae lapsu 
Barnab? !ribuit, lit vi-ri docti observaruiil. Cail. 



ti^nc S. Patrls seulentiMm integrain recital Srpiafit 
lib, vi, cap. 8, pag. 773. Id. — Toeqizty fMUJcr 
TamivofpoY&iY cpeiXei* Sao* SaxeT fuHLXov ji&'lfar 
elvat. Ciiatur eliam. ah Alexandrino Strom.* vi. In 
Antonii Melissae parte ii,stirmone73-..KXf i jiEv?o;... 
Toaovwv Tt^ fiiXXov iytik&t xairetvo^ povsfy, 5«ov 5o- 
xet |iaXXov elvat. Ka).6v ^Ap del tij» xpeteovt *c^ x £ ^ 
pov ffxoXouO^v, 8ti ^eXxiiutJsw^ iX-xfoct, et in Maxi- 
mo tocoriim comrnzintum senn««e49...KXfi(A£\«:o5... 



— IloXXw* X. t. X. Emenda itaque STptufxaTict Cle- 

mentem lib. i, p. 288 el lib. vt, p. 6ili, rescribens 

fn priori loco, icoXXtov toivuv Avsyyjiivwv icuX&v, i\ C Touout^v tij jtaXXov 6'fe£Xet Ta-Ketvo'ppovet^, oaov So- 

ty Sixaiocruvt), a&xr) ^ iv XptaxiJ) : in posteriori vero xsl fidXXov etvat. Tides et abesse utrobique vocem 



in quo per meinorue erraium, quale ad Rama 1 1* 
caput 5 adnolabamus , tribuit BarnabEP dementis 
verba, iroXXtov ftuiwv 4v£WV Jl ^ v » ^1 ^ v &W«w3m 
a&?i)'iCT\v fj £v XpiaTw.Lpgi poteal inter camera, b, 
Ignatii Epistola ad Pbiladeiphenos cap. 9, el Seve- 
rtaui Galalensis Qretio de $ujttlh r post milium, 
torn. VI Joanois Chrysoslonu. Lot, — Hunc locum 
Clemens Strom, lib. j, imitatus ClemesUein-in epi- 
stola ad Coiinthios interpretation's sux auctorem 
habere se ivotal; sed.lib. vi eumdem exscribens 
Barnabre nomine ciiat in hunc modum : Propheta 
auiem (Uavid p^al. cxvn, 49) dictum exponent Bat' 
vaba$ infert : Cum mutton porta sint, etc. Cocst. 

(26) AtaxpicF.t. Editi, Sixaiq. xp(Ki : contra cod. 
ins. udem, qui sic se habet : AUKP1EIN. Pulat 
Wott. seripsisse Glementem, 6iaxp(aeaw; sed litte- 
ras ec incaria librarii e\cidis&e. Verurn legere 
pnestat CtaxpEost cum Clem. Alex, utroque in Toco 
tnodo laudato. Gall. 

(27) "Hvo> &jrd$ ^ fyyot^. Conjiciebat Cot. e% 
allero Clemenle reponenilum forlasse, fycto Topyic 
fev Spyot^. Sed nihil nos rogit, ut n»s» eiitendemua ' 
ex Alexandrino ; qui aliorura scripta excerpens, 
addit, detrabil, invertit. ul vim eruditis comper- 
tum. Id. — Cogitandum an ex aHero Clenicnte re- 
poni debeat, ^tw T<*PT^ £v £pfoi^, ffTw dyyoc. Cor. 
— Legendmn, sit abundant in operibus, sit cas(us t 
fei cum Clemenie Alexandr. prasferatur ^to> fopybt; 
{v ^pyot^, f(vu> &yv6^. Sequenfl sentenlia laudatnr 
in Antoaii MelissK parle2, serm. 75, etapud Maxi- 
ilium Locorum cotntnuniunt serin. ^9. Cocst. 

(28) Tocrovtifi <r&p. Sic ex ms. Wott. quemse- 
tpiilur edit. Londin. At nliis deest ydtp. Gall. — 
MdMor m£$Wm Grabius in Spidl. n torn. l t p. 270 
ceniset, kpistote Clementinae additam hie vocem 
pet'ojv, quod desit in impressis Maximi el Antpnii 
flleUssae editionibus. lamijue idem adverterat Gut,. 



uef^wu : et Aentenliam xaXftv y&p,etc. y sejungi de- 
bere a priori. Quod postreiiuim firmat veterts co- 
dieis aueloritas : necnon Damasceni txlcgw maim 
scripts in Bibliotbeca Claramonlana cap. mpi ovv- 
aywfTk yptjfJtwv OEvoptljv, etc., quae Pniloni ascri- 
bunt iiliid, xaXbv £et, elc. Got. 

(29) Kal fyzeir, x. t. X. Ilaec feudal Glemens 
Alex. £Tpu){t,. lib. vi, cap. 17, pag. 613. Videlnr 
S. Pater digitnm inlendissc in illud I Cor. x. 53 : 
M*j Cijtflv tb ifzauTou cu|X9£pov,^dXX4 t^ twv t:>X- 
Xtijy, ?va 7<ii&(0!7t. Gall. — Zi^r-sTy rd xoir<o££*l&$ m 
Chrysoslomus ad illud Pauli I Cor. i, 35j M*j 
^rjtoiv tb Ifiauiov ffuu.cpf pov, dXX3t *d> -:tT>v xoXXiov tva 
cfr)0(ojc, dicil publicum Ecelesiae bonum qnu-rere, 
et aliorum salutem privalo commodo anteponere, 
canonem ease Chrisiianisini pcrfectissiinuni.TovTio 
xavwv Xp(crt(avtff(iO'j tou T:Xeiotdrou, wjto opts 
flxps6w[«voj, auTTj f) xopv<?»j »i ivtutdtx^, -:b t« x&t- 
D v^ oua^povra fijtetv. Jun. 

(30 J Hieronynius in Ephes. iv, t, bsec citat, non 
qiudem Barnabie, ut in Londinensi epistolae hujus 
editione anni 4694 adnotatur, sed ipsiys Cle mentis 
nomine. Coi'ST. 

(51) 'Aj^^n xcAAq, i>/i-ac- Hoc loco Paulum imi- 
tatur I ad Gorintbios xm, ubi charitati», et mutus 
dileetionis, eleganLissimndescriptio est, et Epbrxm 
Syrus trac^alu ilepl dpeuHnc nai xaxuar utrius- 
que vesligiis inftutit, cujus verba cum Griece non 
esstent, placet hie subjungere : MoixapLO? o ivBpw- 
icos xal exelvoc 6 Ix<dv Aydwriv Beau, ot; thy 6ebv 
iv at/rcp -jceptcp^pst, oet 6 &zb$ iY^ Ky ! ^^» ^ ^ Jte- 

n:4vTto> 

(52) !fl drdxvi xaXvJitBt..AyAx7\ ndrra. Sic 
Wott, exms. Sic et edit. Londin. AL flrticullW 
ouuuuiu priore loco, el posteriore reponunt. GaUu 



m * xxmsm* ««. 

«8a«f« mm* wmt«, tmm apt urn* feet ; 

**«*«««* »168 •«?«&», .aUtf«ptttu; da- 
*wt «UM» a«ia*£ii efcstftti tcato* ap 

•owtttt; cSflttas ooODiaUdl in encorfia j to cfai- 
ri#fe«ain» Bel elect], parfeca lootbetl. S«e 
«6irCate joltii toeepem ell 60. b eteilatt b« 
«nwff& i>«Qitta$ ;pr^cer <dMlM "fHn«ii 
«* Wwil Jeftf C&ffa&tf Daftioas aasfer ex **- 
Umate Dei, sasgsi nap aatm ffo atfdi ira AidU. et 
cattm fW ej*pe sa*i», *i annum ftq viitn*.- 
m *»trig (57). 



-•.'■■ 



MB?, <SflU CttWWUk, 

«&«ra«tiCa' tj^ ***** *«* tv 4pfffl£f' 4* if 
*r**B (58) €wlKd*«joo «**** «t later** *$ 
*vA.kl& $f&*fc tfttv *Mpe**t toM ^ *** 

•etyptfc €W? . 3* *ty ***** °*V *K ff <*** 



ad ri&4btriar v ^<«tf perftG*ra&» wwpictt aptt- 

« 0#MW« aic&elconHa «£*, ft in cfc*ritana*t- 
**Wf ■*, ««« ffcOfft^ttiti prw^-Oa^CTfi, _«* incut- 
pat!, Ceftt»_tHRe» mim & A&P& wsqtse i«ho^tt 

i^4L^£i^!ieriJ^ cqfc- 

av«^KJ ■not. in <feari«t_e, baltoit arton jwrnnn ; 

^: cnaiiifefclaJwirtar m nssuija^ mplCbritft. Serf- 



*pf «, «r«*r^ s *8$ 1*1* «#l l 

Atg&feQ f6 «e#;3ie&i*3!fc **1 "^ ■€ «N» 



" I Cot, Wif 04, 1 i tfci. v ft. 



TJUH0RC8 HDTi!. 



vst«t, «4vta *t£ftt t icdwtpt 6*Q{rfvcr 6 5)^ fy&Btyt* 

Ijw* ircfotf* tv W*v t&.*Qpeuewu, o^X o«« (X ? CEi ^C« 
t*iv 4&X^6v 6 ixwv iTdwnjv ou tp8ovtf» si fr]*<& *& 

ca, AIX4- 9wXweiTae x«t auVccvttX^f^aV^dU, 06 lap- 
opa ^6v dESeXfov iv Avdryxti, ikXi auv«iW|itSvei xa\ 

«4mc «n 4|tbu fM^tai A«t, fc4v 4r»n*5« &MJ- 
loup.'d ijw dj-iitrjv OvSinoxe iaux&v itvptmterTOt, 
•ft IffW MVtw " ffiwv o>§lv, 4)lX4 -iciyra 5aa Eyet, 
xocvi to?c ic*«t «pv?fftijcrw 6 &cwv dEY^mjVt 4aa6- 

•*-.r£T3t el^ ^PT^ V * °'^ X a ^ 0£l ^"^ 4^tx(f , lic\ ■f'&'.^Et D 
«0x 4v5eXexH£-t» w^* ofc§£va fjy«Tat fr el p*j |«4vov 
?6v QidtfaXov 6 Sx wv dnrdtwriv, iciyca Aicapivcii JCR- 
0t£t>eT«(, |iaxpom>[xe?. Maxipco; <tjv6t^v Ay** 7 "^ 

Stc iKO-sis xb IStov IntYiWwxwv, icpoo^i^^* 1 *^ ^ 
■s<< r&toxs aftrov, dugSi«TO( jap dyr^wv 8<rtai, 

At* a$tij< y*P wiVd.§£65 Afiyoc t«i t^v y^v «ap£Y£- 
veto, fit^ dt6tf}£ x«t 6 7r4pi5st<J«ft; <jveto)tt«i t(i.tv, xal 
AvoSo? sis otpavfcv ii&Setx^ 7ccinv' ^X^P ^ u^ipxov- 

*Yain), iv tu* te$ jijvce. Jgh. r— "Ay&tii xoXlg. 
fyiik *£ *fi^. Haec u uaxpo6uVet «&&e « Clemeuto 
Atesandrijoo scie», si iegas n. S18. D. Beui. 

(S3) Gvdtr fiirmvcvr M 4rdAt?* B«c abaunt 
a . GleiuetUe AJexaudrioo, sEEOkJue inierpolaioris. 

IliClfv 

(Si) *E* &r&xn ad vocalao xttl ^af Hit ttfuetaL 



Estx men mm m C3*»eflfe A&aa>3rt«d, 

din£Tt6c«f escipus. At iitad ex Welt, wjpwa^ 
ms. ct Ctenvns Alct. Galc. 

(IB) Yncofic tywrrfc- C(MfaL it©, fi X#ta«i;. 
Restiu-'i ItjaoSc n ms. {ui exhibeC LS : f«ft ntftb 
vox lijffoy^ pprprtjio descri&Uur *X w «n^£», 
Wou. Sic et rait. Lond'm. lo. 

(37) Sou tic ApoLlinaris dogirn pnvrerti K Pa- 
ir um ed vers us eCtia arguiceriti* pffclttiL C<ft£*T. 

(38) 'A*J rov &lfooc^ Codi. mpp flCtx^ixAf 

deto, Md nofi «rfba &. Pain's a««e-caU. Ih. enial 
exhibe{ AH..OTS. Ad queni locum Mill. : « Deti- 
deranUir, qntntvmex lacuna colUgo, g?x yel &ep- 
ictH liuenc. LegeadtHD furtc dn[6 tou £Xf Jojc * m 
enim voctui islam &emelalque jlcrum espritnU li- 
brahua noster, licet plermuque at scribal pro s y , i 
In camdem senteniiatn WoU. qui lamen puut mt. 
e^hibuisse ird o exal |<w^ oiqisao articuto, el <tt pro 
ft posilis. ul alibi passim, Stc et €ier. At Dav. kg, 
4Y[ict(Tfi]ou€. « LiUera aamqae, ail, V D, deetalato 
aliefo crure v tana viciae sunt, nt ha&c pro ilia tel 
scribi, vel scripia pnssii *ideri. I G&u.. 

(40) a^ yersal xCwai. llecitai haec wba Cleti. 
Alex, suppresso dementis Rom* nomine, Jtpw^v 
lib. iv, eap. 17* pas. 614. in. 

(41) %scv. Sic Woii. ex ms. Sic et Clem. Alex. 
Ai Jim. cam edtlis, prxter Londin. Xffttrtou; b. 

(*2) X^ov- lla ma. v editi vero, si Loodiqenvem 
excipias* exhibit /wpav, ut apud Gleio. Alex. Lc- 
clioneni ms, pluribut veCemm exewplis lueiur Woit. 
addeAa<{uoqaa, Meet judicium tulisseCI. BeflUeiam, 
i|ttemcof!&uiG-si9ini)i«J«rl. (U Pkalar m ,y%«. \.9S. lp. 

(43) ^<rrfi,pw^<rcrrat- Sic Jun* cum e*ii.ii*r Cte- 
ittifDLenj Alex, aecutus s qua; optima esse lectio yj- 
detur- WoU. laoteu sic leg. (pavcp]ouv]xsi : matt' 
J«*l«ni»r ; fbrUSse ob pneceti«>s txoutf tv. It- 



<&*nla*h conceit too e t imm u «t pet cbarllactf* 
rvmtiBJmiw ii«Ma peMata* Script** taippt eat : 
&uK, 4C0rw» rnul— rf — af i«fcptfWx» 



IU 

#« 4?««rc» JOtf 4rturn|o^ tiyfii? [fcr] r&r ftj- 
«£* («).««5r, Maxdfwt t<xj»J f Jt^n^e^ tl -ok 

^ <«). ft^**^ Y*ff* Mfa*4f** [&r A^i\si^ 9tU4 waft ?»«**«, btxm wcm *<* imjUmbil Jb. 
*a^ 4f-d*tytf«t t *$t 4* (5«J fcc&*(Jt%4Htf<»" dC mate pucmtz^ ntemiRM ^ujibf n . fttft 
<feo^te.4ft4^4^1(*>$rt<a^ j* ^ bead** cotfgtt etectu * Dm pet ten* CW- 
7^nr^r^wac > 4«*W, *#« Jrur *r r$ <rr^- smtabaa aotfrast; c* glaria i« Writ aft* 
£***? «*C0& &Ua£. *&&£ 4 paaftftdf*; l^itfe* .fcd catermn. Amm. 
*nfi^t^^rrjs^(u^ «6 it$ *fe* 8*4 IqjniL X jurcaS t»5 Kttpttf tjifi*. & ^ && etc -w&s «tw*c tSm 

4*r*p**ttA ¥&«*** iit^ifUmirfpcMfc, ftw>- eoto «8 «■«« ft ctaritt* visual, ■* ifC5o&l«f 

ra*r«BtfGa* u»A>fleBiiiwLy^frttP^q»; aeqni 

sta tradtaa jn^t«ottmtewdfc. Nam Mdtareia b«- 
wfei* cabfieri dtlapaLfeoa et peccatfa* qwm ubIh- 
r*m ear swua ; pxwa iwturtfca* Ml oaMromftC 
cflMtcftfeAotaiB PeiMoyaai sadihaaett fcaftWtti n : 
'pun ctndmMffii rmaifefiU foil ; deacauteniit 
ewa in iAfeffMM vifK et afcors aLAafpcH «M. PKft- 



afij 06L<»*¥ f(Qlap otstfpf (Si) mfs.^rnatfr ttitc 

ftjioi if&v^tz) - Jttxtf^tntv 7&p sic Uw Cwyoc ml 

«^WR»; Wfct*rav «]fr«45. tipftw »«A *i <rcpa[*i* rao etexerekm <jn ct onftfes fnprectt ^ypti 9 *, 
aft^w, xal icivts^oi ^7«ipi*l<* Al T ]'iweou f -b* « C ctfnw eim& el «i»U« enrui, noa alim ok cw- 
Sp^tret m\ at [i««64ft:ax (56) cOtuv. a6 ** 4U^« mmirii ftabri pro&nilo imSMni mvl 3 d pem. 

" la. iivi, SB. 71 Ezecli, hxth, 11, 13, T * Pwi. xx«, 1,2, "Num. m *■ EioJ.xit, 

TARIOKDM SOT J^ 



IU) rtrpoxtmL..* etoeXes. Hasc pro Oracatijus 
», SIS : 'Bl'TtnTj Aiwprivsiv oQx If. Bai. 

a J/ ttytts~a;'&x IfiH. >t Wott. Ha M habet n»a. 
Ha eC.apnH LXX, Isa. xwi, SO. Edili, prsLft Un- 
dfA. tarsia. Cau- 

(M> Kal prif&frfyroitm, x. 1. 1. Vi* dobito, quift 
S. Filer respr-XfirU ud Mud Biech. uxviu 13, 13 ; 

fei5 wiv ftvr t pJit<i»v iiwSv.^xal -pi(ofre<i6e 5t«'tT^ W* 

Aliter €ot.ci»i lamen»grea$sefltUurC<Mrt.lB.— Kal 

\bi\ zwr drpt&r i>^r. Simile noaaibU habcfl in li- 
bra apocrvpli«> IV Esdrae «, Ift : £f fwn««ra*o 
roor««^3 rf« teat wna, e< rfe momrraenits 1 tfrfucaA a~ 
/oi. Uge eiiam Iwiiae xxyi, 18; uih, II-; et Hebr, 

xvi, 20. Bine «nim forte eoitsarctfuiuia fuiiiste lo- 

cva* Cot* 
(47) eqxwr. Sic Wott, ex ws. Sic el Londin. 

ediiiA. At. 9t)k<jv. Call. 

<4$) rd jrpoordTyaro. Edllis, pnetef Londin. 
deest articaius t4, nueui resiitiiit.Wtiit ea ihs, |p. 

{49) 'Apaptla^. S.cms. apiidWoU. al»que^|ui)v, 
qvotl aditnai edUi, prasterLon tin. ncque illud cai»- 
texttri ease neceasariuia, vox fi^tv precedent saiis 

(56) Kai fir. Monet Mill, eistare ^ in ms. qood 
ravil Wolt. Sed si res iU ae habcat, vd excidll v; 
n? ei vilio HbmrU, & aecttndi commniis in prte- 
tmkm% K-rcpsiu CMsiaiis enim est teoiio, seal «Tiv. in. 

{SI) **w^wc 4^. H^ec nape ad ^f/crrov rov 



«:up^oc 4j*6r, exAcripta Mat ea Clementa Ale***, 
drin* &, 5E9. A. BfeBN. 

(53} r ^ o*. Ma. exhibet o& ou, lum hie, Uw 
paaii xaii, i. At 50*, Vat. 4» sic et Rwu. ir, 4, 
eoden»q.ue modo lef Uur in Hebneo textu et in tot- 
«onilMisotnnrb»&: Igitur $ veram eftae lecUanetu 
exi»timo. Woti. Galu. 

1 55) m Ocu ohr* x. t« X. Jim. cpro editia, etcepto 
LonJin. hnn<; l(vr«m .minut recie aic exhilei : *X>cr- 
[ot o5v] TC«pf^Ctj][xev 8id xtvo^ twv [tou] ivttx| et- 
ja£v1ou. Nam Wolt. in ms. sic legit • ora...v nape... 
pavSia tivo^ tu>v avtt^e...t^u. Ipse iailur buiUis 
n iU compiet : 8ixa [ow]v iwtpi[6^]ttev ^idt f tvo; t£>v 
[xwjdtvraK[tjA]<vow. Huic auteni roci past^mai 
aliam addeudam Ce^iaei quae lihfario ex cider it, 
neiufw vtil nx***, WXwV*. 4lCi*0OA*iv f I«tpa4|tov # 
▼el «apeuTTK^ffwv cum C1op»«»8- Alex. Sxp^^ 
lib. iv v cap! 17, p^ 6U. At Da v. Dibit aridou* 
Toceams. &a tivo< xwv f gic legil, &4 icttpai^v 
v^Hej(vatT{iiTOi>v. Aliter Coat*. Juuiaoaiir lec4ionet« 
secuiua. Id. — "Ocot pkr o6r ad dxttxttitirw* 
Hftc effit-ta sunt ex his Ctemcntis Al«x., p. 319 j 
"flv Si xal i«pMrf«JTj,'«ic. •A^Jwra^fff, elc Hinc 
ad iSaploY^ojW" x$ KwpCo>. cap. Si* omnia tlnxit 
inlerpolator , et iutetiipusUvti dc confeas-oiie 1** 
verba ing-essii. Byw. 

(54) %atc* Leic. cti«> Jun. orterisqw, xlxUtx*, 
fadii mutatione. W».u. Gall. 

(55) Ka.l% x*i A*of«c. IU ln§. apod Wott. 
Editi, xaX^ xal 8txott«?. U». 

(56) AraSdtai. WoU. macis {rtacet le*. [*aa- 
6i]xat y quam cum cdttis [tJCTOjwt. Sic Exod. aw. 



SIS S. CLEMENTfS I BOM; PONT. OPEKA GENUINA. bl« 

runt, quaro quod stulla eorum corda in dura la fue- A ^vdc [atxfav] s6v6{c0jj<jav ei; Ottagaay ['Errfp}^*, 
riirt, post sigua et aiiracuta per faintiluiu Dei UJoy- seal drauXovco,. folk itd [tb <rx*VripuvGT]vat aOxw» 
sen facia in lerra JSgypii. tie Asu[v!t;1qu< xapSta?, 1*6^4 t6 ysv£s$cci [vd <n\i*}r 

sla (xa]l xi xipaxa (57) 4v fH Atyurcfiw,] && [«w 8]fipdTOma$ (58) *rau 6eou Mwucr^oif- 
CAPUT LIL KE*AAA!ON NB\ 

Nullius iei, fratres, indigus eat Dominus om- 'AMorts^ (59), dSeX^ol, [6] Amcfaqc 4*dpx« 

niura, nee qutdquam desiderat, -prxlerquam ut ei tDv d7tdytwv, [oCi'JSSv oOSev^ XPfj€ ei » e ' f**) T ^ !*5f 



fiat confessio. Ait enim electus David : Confitebor 
1) amino r el placrbit ei super vitulum noveUum t cornua 
producentem et nngutas. Videant pauperes^ el ieclen- 
luf!\ Et iterum dicit : ImmolaDeo sacrifieiumtau- 
dis % et redde AUissimo vota tua. Et invoea me indie 
tribulation** turn -' et eruam te, et konariftcabis me". 
Nam sacrificium Deo, ipiritas contribnlatn* '*. 



O[xo^o"fetu6at (60) ctittf*. +r[<s\ y&p 6 lx\tx"ch$ da- 
6(5 (61)- % E$c§toAo'j4(aopai r<$> Rvpiq>, xed dp&ceu 
aurq> {>xkp p6o"%ov rior, xipttta IxtpSporza xal 

(Lai TcdtXiv XIy^i ' £6tfw r£ #s£ ffveiar alvias^. 
Teal &x6&0£ t$ 'Ytytcttp rdc ei^x^C c^v ' w*l 4*** 



fal'tre* xal8o£&(j£i?pe. Bvcia yip r£ *te<£ xrsvpa Gvrt$zntjip£ror~ 

CAPUT L11L B KE*AAAION NT 

Nostis enim et probe noslis sacras Scripturas, 'EirttrratirflE (62) yip, xart xaiffic fe^arau8[5, tft]c 



diiecti; et penilius in Dei eloquia inirospexislis : 
ilia igilurin memoriaui rcvocaie. Cum Moyses in 
in on tent ascendissci, et quadragwta dies uoctesque 
quadraginta in jejunio ac bumilitate transegisset, 
dixit ad eum Deus : Moyses, Moys>:s t drscende ve- 
iociter tunc; quia iiiirjuitatem fecit papains tuus t quos 
eduxisti de terra JSgtfpti : tramtfressi sunt cito de 
via quam rnandasti eis, et fecerunt sibi fusilia. Et 
dixit Dominus ad eum : Locutus sum ad te seniel et 
iierum y diceiu : Vidi p&ptttum hunc; et ecct popultit 
dura Urvice est : dimitte me exterminate e&s, el de- 
Ubo name* eorum de sub cgpAq; et factarn te in gen- 



kpdtz rpatpcki;, dyaTniToU Jxal ipce]xu<pocce eU tb 
\6yia «w8 [8eou* e£$ A]v4jivri,aiv ouv tauxa [Xa- 
6s-;e (63)."] MciiOa&u; yip 4"vo6a£t"vovro< eljc tb Bpo^, 
xa\ *nouf)cav('co^(64) teacapjAxovra fijiipa;?, xalTCw- 
[apdxovT]a vux-raj £v vti7Tet« [xal *cctTcetv]w<7*(, eTttsv 
rpJ»£ fit^T^v [fi ©e6^" fl|(i>0]<r^ (65), Mft^?0rq, xara8y\$t 
\vA tdyoq\ kyzEvfier^ Stt ^vdfrqc'&r [6 Aa6q c\ov t 
ofy kfy'ifwpsq ix fiJQ[Alji)7tro]v' jcapi6j\cav rayb 
ix lt%£ 66o\v rj^ AretElAo) abrc7^ t \hxctT\o*a\r hav- 
zotg yvr&vp&za. [Kal elxw] Kvptcc; npb? a&rdr* 
AgMLXi\ [xa Jtp6c]a , edxa^ xalSlr.lipjv [ 'Ethpaxa] 
tdv Xaov tcvtoYt xal tSob Jabc (€6) [<r]*ijy5or/d- 



T% Psal. mviii, 5i t 32. * » Part, u, 1*, *5- "Paal. l, 19. 

VARIORUM ISOT^i. 



So, 25 : xct\ ti ap|iata^ %a\ at dva6fiTCU-..£'rf T£ t4 
4p(jLtxTa T rat i-rz\ tou< ava6d-cot^ : quo procul dvibio 
respex.il S. Paler. Gall. 

(57) Tec c"r\pela xa\ xh ripara, Jim, el Codd. 
Utipp. [tTjXcxaujia -cipaT^, non proisus ad fidem 
ujs. qui exliibet ...eta,..i ta *l$ma* Legendum pro- 
cul dubio [td wju] ela fxajl id -cipaxa. Fere ouiin 
libique in s^crie litleris eo modo siniul kgunlur aTp- 
|ie?a xoX lipaxa., prarcipue in libro Esodi, ubi lisec 
ipsa narraniur.. Sieet Act. vu, Stt : 7 j«; i5^Y a Y £v 
tt&rouc* Trotf] crats xdp3~a xa\ ar^da ev rf) Alyutiou. 
Woit. Id. 

(08) did rev dspdJtorzo*;. Gditi omiUunt ariicu- 
luin TnO, quern hiatus uis. apmi Woli. reqiufil. Id. 

(59) 'A.tpocrdsik. Hucbat, in sua Callica ver&Lone 
monuit ad hunc lotuni, parem senleiuiant occur- 
rer« in Amis Thccte apud Gialnmn Spicily torn. I t 
pag. 101 ; ©etc £iiXwtt£ -.Gsb; dt:poy&e*j^, Wh&v 
%T[$ twv Av9pW7?wv vwrqpja^ f>«i<* zelotes ... /jiu 
nu/ia re irtrfigtt, pra'ierftuaia salitiem hominum, to- 
terprctc ipsw G'rabiu. d>. 

(60) OMir...t6 MiepoloyEiaQai. Ms. ex hi bet... 
&v. Sed SVotl. legit cum editis, [o-jJS^. Pro c6 au- 
tem, Jun. et Fell, malum toO. lltrobique tamen ins. 
lectlonem retinendam esse censel Dav. Jo&l&v ou8a- 
vb; xpYlCe-c, £i jii] t6 i5ou-oXoT£ta6at : iVifftti a quo* 
qmam petit, nisi ut ipsi t-onjiieutur. lt>. 

(61) Aa&id. Ilaec et sequenlia usque ad flneni ca- 
pilis, nonuiliil raulata recital Clemens Atex« %tfxjjt. 
lib. iv, cap. 17, pag. 614. Id. 

(62V 'jEjr/crracr&s a J xai eixe*- Ktipto^ xpbt; ab- 
tdr. Pro bis habet taiHum Clemens Alexandrinus 
p. . fc »^i , C, hs&C verba ; A^xtxct ovv <, Mcoo^<; jj.6vo^ 



C (65) Ad6ete> Anie Muua^bK, rxstare in ms. i 
testatur Wotl. Qui prrtplerea cotijicit scripluait 
fuisse Ad6eTat pro Xd6siE, at pro e pusilis, ut passim 
alibi. Mill, -vero cum lacuna uon tusi soplem*litte- 
ris expleri posse videatur, reponit [ildfci<xU. Gall. 
(64)/Jo£j}cravroc— npipa^ xal...njxrac. Insolens 
videtur Wotlono haec phrasis, twtslv xp5vov, •()«« 
tamen frequenter oeeurrii apud sacros i^ovi Test, 
scriptores. Act- xv» 35 ; Uoitjotivtss 6^ ^pivov. 
xvhi, 23 : Ka\ 7»tfiffa<7p<5vov tevd. xx, 3 : Ilari}- 
ca? te ix^va? ipetj. 11 Cor. xi, 25 : Nv^f.^wpov ev 
xy pu8y Tt£jtotTp<a. Jac. iv, 15 : Kalnot^awjuvexst 
evtauTiv 2va. Quid plura? "Welst- ad Act, xv, 53, 
profert aliquot liujusinodi exempla, \el ex ipsis li- 
ntatj&sitni^ Graciae seriptoribus, l>emoslbene, Pla- 
lone, Polvbio desumpia. Id. 

(65) '0 &ed<;*Mu>1>ar\. Jun. I^£^ t 'AvdtrtTiOje : contra 
fideiocod. ms. qui sic sebabet< AYTON..'..2)H. ha- 
queMill.ltfgil.ulapudLXX^^Kvp'-o^dvaa^jjij, 

D pro 4vdaTTi8t. Wott. vero : oGt&v [6 6s6;\Ma>0J(n). 
Sic el edit, Londin. Al. Junium sequunlur, si Cl«- 
rici secuudaru editionem excipias; ubi tameii ue- 
que lecture admontto, neque rite n^Ulrta ms. lacu- 
na, ilu locus eflerlur : oCtxfev d Qzi^' [McuOjaij. 
Id- 

(66) Kal l$oi) Xa6$. Vocem *a$4 litteris miniatit 
descripsit Jun. perinde ae si ubesscl a ms. ubi ui* 
hiloininus, Wotl. teste, occuml. Haecpaucis mula- 
tis recilat Clemens Alex. -Trpw/i., lib. vi, cap 19 r 
p. 617. Ad quern locum Poller, lectione Juuiana 
decepiii8, censebat potius ex AlexaudViito tjaaia 
ex LXX. Clementem ftomanum fuisse reformacH 
dam. b. 



BIT EPISTOLA I AD CGFUNTUSOS. *» 

t£a{Mi$u cd] Sw/wi aiiw *»«i[«jdirj tov kanc. Dixit tfittem. U«Jtf c ;i JfjwtijWPf Jtomiiw; 

ofllpowO, «ai jroe^crw [ce **c ^Wti%0 **** •■•" retmite peseta ftnic popmk; velttiam m dtk de ti 

iiootbr [xoi xoJA] udJUor $ xovxo. [£Ij» £1 6ro vhtntium ". chariluttena inaguana I o insupe- 

M 'too<rijc f Bbtfof&c* KtiptBt [dpsq rijr] A§ioptiar rabilem perfextionem 1 Libere ad Doroinum ioqui- 

r$ J«^> rwJfipi'4 *dp4 (68) tffrUfinfer' <* fit&Jtov tur famulus, reittiMtonew pro piebe posUlai, tel *# 

<wrr<tfr-. T |wyiXi)i| kyAmffZ, 5> xsktiitifco^ Avowtp- ip&um qu&que cum eis deleri petit. 
*tyw* ! n*£ft<»4£«w (69) %Awy ffpfc IWptov ttrtftai fifcaty tw itWjftet, } >•* ***** i^^fWJMW 
ptpc* «6twv 4&ot. ., 



KEfAMSON N*. 
T(« o5v iv ijtfv Y-sy^^i'rf^flaTTXaTXVO?;^ *e«- 
lAqpo^pripivo* <7<)) ifrApnc; tffofcar El <>' .ftpk 
pcdun? (7t) t x«t JpK* *ort ax' <r t xaTa » fcajEWpS*, 5ns*- 
§11(78):, oS.44v ^MJXnff9e f ^c«l rcotw. ti itpootawipAv* 
flni too . itMjflooc ' p£vsv so irotpvtey* too- Xptfftov 



CAPUT LIT. 
Quis ergo inter vos generosus! qui* mi&ericorst 
qui. & cliaritatis ptenus? Weal : Si propter roe sedilw, 
et discordia, et schistnata; discedo, abeo, quo- 
cunque voltierilis; elqtis miiltiiudA jusserit ratio: 
lantutn oviie Chroli. in pace degat, cum constUutis 



slfipuufai, fieri twv wtewajiivwv rcpecCuTipwv, B presbyteris. Qui hoc feceril, siM magnum decus in 
Tout© * noi^eac tftvTcJ.ji^Ya xX4oc £v Kvpfcp Ttepi- Domino comparabil; etotariis locus euia excipiet. 
«orij9rou t seal «8c Tiitoc oeSstat aOTdv. Tov yip Domini: eniui «l lerra, eg pteniludo tfjw T \ H»c» 

« Eiod. xjiii, *. 9 f 10 f 51, 52 f xxxui, 5; Deut. ix r «-!*, * Psal. nm/i. 

- 

YARIORUM NOTifi. 



(67) 'ffoie^wvo-cu. Vide supra, cap. 44."CiiL. 

(68) HAp£. Ila ins. apud WoU. Ita quoque Cle* 
mens Alex. i. c, wf apud LXI. Edjti -vero, praeler 
Londin. xa\ |ii. b. 

(09) Hitfi&*\(Ti&$Tai t etc, ftec osque ad bialo- 
riam iudUh* non «iant in Clememe Al^xan., 
p. 5%!. Derm. 

(79) nsjtJtr\popcp7tft£vo£. Perperam muiaTClur in 
itiicX7;pu>ix£v<K, cum xXr ( po(pop£lo6xt signidcei jin- 
ptcri aliqua re, ut olftervalum a Scripluraruia in- 
Itrprttibus, anliquis quoque. Sic Eccle. viu* II, 
Graece, iTtXijpo^opfjfiij, Latine apud Hieronymum t re- 
ptetum tit, Luca; i, \ p twv ■7K«XT 1 po^O]2T i |xdvwv Jv 
fjjilv icpatY^t^v* Vulgata : Qtus in nobis compbeta* 
tuntrcrurn. Coloss. n, 2 : nXTipoxoplac, ptemiudi- 
iiu. Similiter I Th«fis. i, $. II Tim. iv, 5, 17; et 
alibi. S. Cbrysosiomus ad 11 Tim. iy t S ; TtoSw- 
xovlav ffou itXTipoy^pTjffOv^tou^xTi, icX^owaov. Theo» 
pbytactus ad II Tim. iv,47 : nXijpo^pijfiij^ -cou-ci- 
cTt. pe6aui>6|i, f) ric nip*c ByBQi x<A K'Xijpwftj. Sed 
i|uid in re dura ac testala imnK»rol , f Cot, Sim ilia 
occurrunt sup. cap. ii. Gall. 

(7t1. El St' £p$ ctdcfic. Epiphanius lib. i Adtef 
Mu$Garpocrati6s\ ubi nienlionem Clementis nostri 
faciu aa hiinc Idcuiii respicit, scribens: A£yst yip 

ata8f)T(a 6 Aafo; toy Beou , elc. , <i.l)i eOatacOeCTtu !e- 
geudutn pulo, pro quo Clemens nobler zlp-rwsvittsy 
habet. Quantum fraLernllaietn universam dilexeril, 
zk xotvcu^eX^ qu^siverit, et pact Ecc!eSiae t vir liic 
eancius. studuerit; et ouani ahomihanda ip&i &ic* 
rinl schtsmata, aun Cbrisli t%V i^o-yov xce\ 4^. 
^i]xtov xtTuvf axtcbu(n, ei hoc loco facile apparel; 
nullum, ehim graving peccaium admiui potest, 
quaui niiiohem Ecciesise scindere^ auctore Cypria- 
no» qui Libra de imitate Ecctesia,- inexpiabHetii drs- 
cofdiie inacuiam Riarlyrii sanguine ablni, ct pas- 
sinne purgari hegnt: quod Cbrysostoni»& liomil. 41, 
•d Epnesips* Suppress nomine, aud?^ «ed veruni 
esse dicuim pronuniiat. Ejus verba ila ee habent; 
'Av+ip H ti? &yt9^ elic£ tt 5oxoSv elvoti To^jxTjpW, 
jtXijv 4XX* Sjiui^ iyOiffaw t£ 6Jj touT<5£<mv; o06t 
papcupEou aF^a raiSxr^'v &uvaa6att £^aXe!^etv rfv. 4- 
uapxiav g-cprjas-v,. etc, qui paulo infra eadero homi- 
lia, se pacts studio omnia postpOfiere r iivio et epi- 
acopaium ipsnxn abdicare» paratum ea^e profitetur, 
tnoJo uuiias Eccleaia conservelur ; EE jxJv wv x«pl 



*PKV» 5t(|* itw cty j£otfXoe3<le- pivov ExxXt](j(<c !«tw 
ji£a, in quo Clementem nostrum OTtoYpajijiftv sibi 
proposuisse, et locum hunc, ad queni attudit, prae 
ocHlis'babuUse, verisimHe est. Jirw. — El fit* i}i4 
crimf. Locum hunc cilat B^iphanius !)*res, S7, el 
ellam exempto el tnoribus Cleineiitis noairi descrip- 
tum ait ; qui Ecclesia* Romans cathedra a D, Pctro 

C adiDotus, se eo nounere abdicavil, quandiu Linus et 
Cletus in vivis essent. Ex qua diijplict successione 
fortassis, si non polios ex Ecclesiis a B. Pelro et 
Paulo, Judttoriim geniiumque aposlolis , seorsim 
aliquando liabilis, fieri potest^ ut adeo paruto inter 
scnptores coiiveniai, ulrum Clemens . immediate 
successerit Petroi an quarto saltern loco. Licet non 
aim nescius aliam etiam causam a plurimis reddi- 
lam; quo^d* scilicet, nemo illi Honta: succedere li- 
quid o potest did. de quo niullam dubimiur, an ipse 
Roma* tmquam bierill Obiter roonendum apod Epi- 
phanium in loco- supra memoralo repohi commode 
j>osse pro'ivnttO^oi, KutftaG-frew, quanquatft vt?te- 
rem leclionem rclineidociis. Petavius* Md boc ip- 
siim, quod hie loci sn&del B. Clemens de se protl- 
t6tur et spontfei S. Cliry»ostorouB» qui ait bom. H 
in Epiu.ad Eph&im: El u.fev d3m flseeflt tu&v wota 
67?07tTeufit£,?xoi^ot iMcpotxwpS** 1 %«P™> ^V TO P 
4v PolJXotcfle, u-Avov "ExxXr.Qtalvvu fit*. Ll firi-gorius 

D Nazianxcnua pe ipsa praesiitiU qui ut seditions - ob- 
viam lret" f postquain ad Conswntinopolitanam ae- 
dem addioCus essel, prolinus x4]v itpowaTlav nap^j- . 
tVjdwo. So^rai But T, c. 7. fEUh. 

(72) 'B*x«*y0, x:*.3l. Laudat bunc lociim S. Ep*- 
puHnJas t mr. 27, |ium. vi/Gall. — *Exxaf&, 
Axatpt, Ex memoria laudat S. 'EpiphaulvB lisrest 
?7, cap. 8, aic ; 'Avaj(wpw,.4ffiv|A.t' ivfrcaOfrtw r aut 
juxta Patrieium Juniujn £&6Td6etat> 6 Xdbc #ou mou v 
Idem Junius appoint verba 3. <3hrysostomi wide 
$iniilia, ex Ohe noiniliae U, in Epiiiotom ad Ephe- 
4frf . A le xero addt potest locus, Origenis lioitfiil. '18 f 
in JewwiwR, poslrewas edilionis, p. 194. Cot. — 
'Exzup&i Spietfti. Scrfpstl Clemens Avax^P^^ * w t- 
(xt, tiaxatizlxio 6 iahf tov ©toy, ut Epipbanius do^ 
cet p. 107, hoe eAl bene se ttabtat pcpulu» IhL Ar 
Clemens episcopus Roman ue, an Ecctesia Romanic 
dicere posset : Iloti t4 ftpoaTattrfpeva utcbtou «X<|* 
0w» quod nibH tniquius, sordhljusre? B^nn. 



m 5. OLEMENTSS I ROM. POSt OPEBA GlENUWA. MO 

ftl 41*1***, evjw Rowprnm po-nMet *»*aw vt- h.Kvplw $ pj ««1 rt xJHtf*¥«* ***%• T«vr«, ©I 

wfl^ kcetwA et fattest. wiXrte'ji|Afivot tijv *iu*«tiiXn%v ndutekv tou UteG, 

CAPUT LV. &£*AAA10N NT. 

1H aaie« elian gwrtiun exempli proferaihna: "Ivct U (73) xA uTw^Eyjwtf* ifc&v fcv£p«*p*v • 

ttfltt Mf6! «l priacipe*, p**4ifero tempore a*- «M p«9ttolt x*\ fflcG(ttvoi (14), Xottitw»5|tiv6c 

liaatfii, cum BWMMBt adwoniU «MH, ac jp<»a morti ewrivvac xatpau, xi n ) 3 ( 10 ' 0Tt ^' yct <» *apttww« 

craflfrfna^ut dvei suo aanguin* libcrarenC. MhUI ioturo^ tl« 84*tro*» Cva jMawou St* wi twrcfiv 

9 nrta etnteiibua, ae sediiio ampliut duraret, «?|mko< t&^j irtXh*g. H<AX<* iSex^P*!* 5 ** i5iwv «*" 

*tiMsertafet« Malta* e noatris cogttarhfiut, qui ae Xtfcw, fat ^ yi«<Hd£wn* i*d j*XsZ«W. 'E«idrx4|u8« 

•ft&t in vticala conjee ersnt, nt alios redimerent. toXX*uc (75) iv ^{iN xapc&faxDtac Iturofcc *te 

MaQi «i ipti ia serrifttfEemfodara&ttet aceepto prelim StapA, 5rao; ftipwc fcutptiBevrav (78). QoXXot Aau- 

ncU ii m dbtfBVt. BUliert* comfturea per £raU;>sn tab* Kaptf*>xav *l* fav)*{«v t xal XaWvcsf t&s ttjtas 

ftsi eamifataGft, sir«wa ei fMUa mulU getaeruat, a6«5v t teipoof l^a^cv.HoX^l ywtfxec Mv «[**►■ 

■fcflQi IvIIlk *, etutt u*** efaeideretuf, rogittt m- teTan &4 t^c X*f W f ** •**«» tw-cfiii wveo rcaXXA 
■torn «t iiW Mcewt t*. ili«a)iaanai casta trtas* B-*y8ptfa, "loufiift lj puoxpla (77), tv arvpOat^ «6- 

i re : ae ae lp«Btt perfnto traded*, propter cfaarrta- ctjc t% n&a-oc, J^«to wp* wv nptafveiptoy 

tea palrte popoiiqiie obaetai egreaia esi ; at ttani- ia^vat «5t^v i^ScTv el^ *i)V ««p«|&6oX4]v «!W 4)-- 

attt lr*dl*I <Hopf»m£«i in nuxu bmlue. Kac mi* lupAiiiv * ita^cfou<m oiv liu^v teji wv*t3 wj> t^lSiv 

■of perfiRla aec tmSaa 60m EslkeF M paieala aa fc" drtttp t^c icorpfiCoc, xa\ tau looO to5 bvto; hi 

obiuctti id feotfacim irihes bead iuQ periturat ai*rx**^i*<?t '*& Wf&umt K^fMC 'Otapipvqv fcv 

** JaditU. vi«-im. * E«JL *, Ht. w. 

YAHWattM NOT£. 

(75) "/rat *i f x. *. X. Hue reap^xjl Orijeafis torn. erc$L Quia et CEaipo*. ta(uxaQ tiv«< iNHrrdt^o^ xat. 

II, iA ioA., p. 143. d*u.. pw, XP^'H^ 01 ^^ (auc»Mia aoorl verba aftero) a 

<*W) flcXloi jSoirfJcFc moI ^r^/^i- Eu Origfr. poeia inducitur in eiuodein motem vertia fecieoa : 

iita veriia in Sommem* p. 142, I43 r hue respkken« Quicunyu fe$si torpor* tt rkorbo gram _ 

lia : aUfttfrtipTjtai fi xal impck toE^ lOvsnv, &xc Senuamma frvMlfi corpara, en [mgto> cieo, 

fxuJM ttvsc AGtuimuv ivffxitd^evtwv vooi}|iituiv t lau- Retevate toll a* mitiorcati statxt 

vdt$ ^pdyta imp w3 xotvou itapctSsSiaxavt, wt\ no* Pe*t ttrga teqnitur. Ff.ll. 

psiiXtxai x*W 0&-CCDC Y £ T 0V ^ v * fc • °6* iXd-fcuc. i»-/^ (75) 'Ejiurvdusda xvAJ.QV(;*ztc*h<&\MTVimr\tm- 

ati'jff«cM«c Ifltwfa^dmOTicKX^iic, ■jwb DaijXou plum poslea B. Paulinas NoUnug prsesul »obitl vo- 

(jLapmpoi#|uvof. Hac eat : Befotum auxem ac tc$taium funtsriam aerviiulem , lit Aiinm viduae tiberarei; 

etUmtpud §emilnuU m*Uc$> cum pt$tile*tt$ rnorH referenle magno Gregorio, lib. m BitUogomm, 

gr*6tartniur, iespwt in vtVitmai pro patria iradi- cap. 4 : "Av aixitdAanov, inqoii Lncerius SCriptof die 

dJs«. At<pt* hoc ilQ evtnisu admtitit* nun «nf r«»- Perska captiviiate a R. P. Francisco Combefisio 

mm kUtortti credem ¥ Clemens tilt fidelis, cut tetthno* piiblici juris fuctus,9£dt<rr| Sax^ovxa, TspoattLTs-ovra, 

itivM /rifcaiiMf a Paufo. Idem ift iisdeni Coi»menta- t*Xatncu|»uvta, xeL[wtC*^vov f 'rfirev fex tdnou np^ 

riis» p. 305 ; B*p\ fe to5 TwXXixt? imxpawvvcaiy ei«ot(flcv jt£«pjtijMVtw, jia<nt^A|«vov, bitkp XpurtoO, 

ttwwv yoXeiiwv iv t<£ twv 4v8ptaTOiiV yivct , oTov Xot- DUttoTOvouixsvov, -xaV <&c xtt|vo<; minxM9%&wr jiij 

{iwv, ^ imSXaftov yi)ve(&tutv , -IJ wlwov, Xucadai ti j^m ^pfi}«*ttt f AXX' ilSuwAv ti §CRrttJy fft'ijjwt* 

T0tav*?a, olw\ JcaTafryoyfiivow tov mpfou^oc «ftt4 |wwi&Jwwf«.v • xaX&v T^P Al^piwt Xpiatbv rtt«pa- 

«m «vs0f«ita;, fidr tft iau^dv to« 0«kp to! <nrfttsvov. Cot. — 'Exundp&da. Hujua rei exempla 

»iveu SAivctt, -roXXail (pipovxa* 'EXMjvuv xa\ Bap- dabit B. Paulus, Ep. ad Rome. ivt, 3, Prt*eam el 

4*p©vlstMUt, lijv mp\ tpu Twoitow eOvotav (mala Aquilam^ qui pro aniwa «** #»«• cervice* *uppo*tw- 

HMfprw twoiav) o6x IfftwtxwJvttuv oWSk &rco6oxt|ia- rani; et ad Philip, u, 50, Epaphrodilum ajtiniw 

{dv«*v. n^npev ufev oiv AXTiOrj tiro tAToiaG^a, ^ su« parabolanum, TOipaCoXeuiiafievov r|j ^xS* ^®" 

ui]» o& toS napoyro^ *crr1 xabpou (atd i^&SEwc quftntium lemporum Iteroas. qui baciaade tiarue- 

otatXatfclv. Yerti debuit ; Quad auiern frequenter in- runt, referre mora essel. Genlis tamen nostra pro- 

9*ie$centibus rebus qmbusdam asperis in kumtmo ge- (ouiartyr S. Albanus a nobis prseleriri ntinime de~ 

ntf^ vetuti peste* aut noma tertnitale ac veniorunv D bet, qui sub Uiocletiano, pro cterico kospitc, qui per- 

eest&tione.uut jame. tolvantar ha c .quasi sabiGio maio secutionem fugienlem tusccpertit* se ipsttm lradens m 

Mpiritu qui ta operabatur t eo quod aHquis mptutn pro pott verbera 9 aHttque acerbior* tortuenta, capite 

tunciisobtutcrit. MuUvfcruntur Gracorum el barbae* plexus est; quemadmodum Baron i us ad. an. 103, 

TumhUt*ri<e w kujusmoaibenevolmtiam neque respuen- es Be 'a nostrate hisloriam narrat. Hoe auteni in 

shemne^u^repro^mi^ium.OirmmautemUlwnarraiioueM loco observar i poteril t durante prim^vae eliaritaiia 

wtrm sha l necH$ y non est prastends lemporis accaratt impelu, laniam fuisse Parabofattorum spgeiem, 

dh&pt&&. Qulbits slrnilia profert lib. iv InEpiitit- qutbus id negoiii dabalur, ut propria aaluus dift- 

iam id Rvmaws, aAte Anein % alqo«i touio i con- pendio alienam prqcurarenl, inque tam niagiiu ho- 

irc GeUmm, anie medinra. Nihil porro notius lift niinum collegia excrevisse, afeanun nuiHrrwn Ini- 

quvrefertintur de Jlenosceo, Codro, Macaria, Pro- peratorum rescripts neeesse esseleoerteri, queiii- 



lofenlaet Pandora, Piiilanis fralribus, Lei filiabus. admodum videre esl cod. Ttieod j lib, n-?i, III. if, 
Curtio, Djciia, aliiaque qui &e oliro morii pro com 
mudiciviiiin salute obtulenint. Co-r. — UoJLlolJic 



Curtio, D*-clia,a!iiaque qui &e ultro morii pro com* de £p. Eectes. et elericis, leg. 42. Fell. 

* So- CIS) Avxpfarorrw. Forte Xvcpwouwcai. Mill Ga 



citetq xal ^70t5/*cro«. Quale* Codrua, Lycurgus; (77) 'IovSld i\ uaxapla* Ctinfer CLeuicnteia 

Gciiusius Cippus, M. Curlius etSeipio Africanua, Aleiandriuum, p. 581, et congtabitUlo aliquem ju- 

jui inyrataui urben relicturua, per queiu atetit ut jiiorem hide h«c que bic legis defonaaase.- nee ul 

inarataesse posset* dementis uoetri fere terbi&ei quidern pexite. B&an. 
ttlediui, dicviu : Exeo y esplusnuam tibi expedit 



■^ 



5*1 CPISTOLA I AM COWNTIHOS. S» 

5fEipl OijU&c. OCx^ttov a5 (78) xa\ fj «Xita xcttd a Uberaret. 'Han ia jqnnlo et humiliute precata 
«fomy *EoWjp t xxrt&*p tauri]v raptesUv, Fva to est omnium iuapeclorwn Domimim, Oeum tweculo- 
&>&xA<pu)wro$ 'Iap«t|* pfftov ftiraXiata , jWaiyww rum; qui animi ejus bmjrilitfttem cernens* popu- 
&£ T*P "rti« vqawfai» x*V *t|g fMttwSimfl< 0&%i luro. liberavit, cujut gratia periculis tese ilia 
+,5i«cr«v "Wv Ttavrsirfttrnv (79) Acff«4tnv, 0tbv t&v obtttlerat. 
#{tlvwv' 8f U&v *b w*'^v TTj^*JniCT , i «*tij€t k^iffato -rfev iafcv, iv X*P lv (*0) kxivtov«v«w 

KE*AAAlON NCT. CAPUT LVL 

Kart %0k guv ttttgupev «*p\ wv Iv xm rap*- Et nos igitur oremus pro eis, qui in aliquc* 
irrwjwxt (8i) *ratpx«5vTOv, 5rao^ So8^ aixol^ l*«C- peccatum lapsi start, ut detur iliis moderalio el 



xeta xdV -5<tm:ivo9po<y0vT|, eJf to «t§ai a&tou« jxlj 
%**, 4tt&*$ Bei^jjtati ™5 8eo3' ofltwc y4p Iran 
ftOtofc lYxapTOC xa\ teXel* ^ itpociAv 8e4v xal xouc 
Ayiwc (Hrf ftixnpiifiv p^tta (88). 'AvaidGwjxtv saw 
fetav Icp* | n48rtc 6tpKD*i (83) -ftrwrccfv, dY* 1 "!- 



hnmililas; quo Don nobis, sed voluntati Dei cedant; 
sic enim erit ipsis fruciuosa et perfects quae est 
apud Deum et sanctos, cum miscricordia record a- 
tio. Aasumainus disci plinam . ju\ia quarn nemo 
debet indignari, ditecti. Admonilio quara inticem 



tot. 'H v©u8frrti<nc (84), ty rcotoip.tba etc itirigtaift B faciiaua, bona cftt et perquaia utilis : $iq«lde» 



xo&f] fctrwv, xa\ 0TOp4ravtb<p4X»noc- xoMtf y*P tl^ 
*$ StX^pa-u tou *ioi. OCto* y*F VI 9W * *T**» 
i&Y&f " Uatt&dtor hxa&sva&r pe 4 th)pto? % %al r$ 
6ardvi# oi> sapidtoxir /*e. - 0»- t^> djaa^Xiptcg 
xwde&st (85), ^mrvtfct 8i xirta vli>r hr *cyd- 
j^«rai. Iiatdeicsi pe y^P» W^|W«iiftf i** 
iJUet, teal &M?&i /**» fowov it dpictpttedtov (86) 
/i#l Jijrtf vdru tf\y sts^aJt^r jtov. Kal ctiliv Xiytt • 
Maxdpioc Avdpwxo? br I^JUy^sr 6 Ktipios , you^- 
tiyia ** /JoKToxpdropoc'/i^ d«ara/rtw. A^r^c 
?dp (ttxefr »otf« v xa2 atiltv djrowi5i<rn|<r«r' iam- 
cer t xal al X*5w &#***® ldcra*-ro. 'fi^cfauc *€ 
dra7"xair ^eJUSM Cff, rt* ^i r^ &$Sdt&fi Q$X ^tf*" 
ra/ (87) cov xaxdr. *Er Jttpqt ftcrsral cs &k tfo- 



nos volumati Dei agglutinat. Sic eniiQ ait sacer 
sermo : Caitigant ea*titjaiil me DominU$ ; «l Woflj 
Hon Jradidif me 4t Qnem atim dUigit Do minus, 
corrijht; flagitlat autetn ownem fitium qum *U4- 
c?>i£ ". Corri^ief eniiu me, inquit, jwtut in mite- 
ricordioy el arguet me ; ofevm aurem peecatorum non 
impittguet caput meum**. Et iterum dicit : Statu* 
komo, quern arguii Daminu*; moniiionctti vera 
Omnipotent!* ne mma*. lpu enim dvUre facit , ef 
runu* rettiluit ; percuuU, §l manu$ e;*# ianave- 
runt. Sextet tie ntttiii al ikus erutt te; et in septimo 
nontanncl te HtftJttp* In fame liberabit tea morfer 
tn pr<slh veroi de manu ferri sotvet te : et a flagello 
lintjupc ab$€ondet te y ei non iimebis a maiie ingruett- 



rdrov f kr'noMpty 8i-ik ffijp&$ inBifaov Mercies- C tibue: injutios et lmq*Q* deridebit; et feroce* fet 1 - 
9tal &*6 jtddTij%>s fJMxrvtis c* Kptityet, xal o* *rt« *m tmebis : beirta enim Jerm pacatie erunt 
pit yc&?0*}«rfl x«xJ>t» ixepxopirw. 'A*/«a*' HM- Deinde uiet, quod in pace erii dom*$ lua: 
xak dvS/wy xatareMcft , Axd $6 faiplw habitatio aulem tabernacnli Ui non peccabit. Scie* 
Axpiwr oi /ri} 'fpo&lOw.* ^nP^C T&P dfpun Mem, quod mullum eenie* luum, ti fiiii tui quasi 

•• Psal r cxtii, 18. " Prot. Ifi, «• •» Psal. cxl, 5. 

VARIOftUU NOT.E 



(78) 06% rjrror al. Ms. pro a5 exhibet t\. YioiU 
lamen leg- «i cum editis Sic el Clemens Alex. I. c. 
HiXiv xt a\B $ TsXda xati 7i£aT;v 'Etrt-fip. Et rur&ue 
perfect a if la in fide Estktr. Gall. 

(79} Ilarxentxmr. Edili, pr«ter Londin. "av- 
-poTrottiT^v. Mill, et woti. ex ms. reslituuiit mm* 
tirii^qv. Quae vox occurrit etiam iwli'a, cap. WJ» 
et Ap'" 1 S. Poljcarpum £piiL ad Philippe cap. 7. 

Id. 

(80) 'ib* x**/ 1 ^- W* ffrart*, atsu secunoum lit— 
IcramCraecHiu, ^Konwn;iia tamen ut lliud quorum 
pariler releralur ad popolnin : quod n(imeti t cuin 
toUetliVKW sit, banc p;>tilur c6nstroctiuikeiu. Q^«o- 
eitea minus placet Blc \er«io €otelerii : propter 
fcrieuta qn<e ilia adierai. C*Bt. 

(811 Bapaxahijiaru AL rnaUiHt Ktpiiwtbjwn. 
Sed WW.' lectio cnniirtttalar ex Gal. vi, i : "AteX^., 
4av xoA np<McTi(p9tl SvOpwuo; Ev Ttvt i;apaT;TwjAa -^ ; 
quo saneS. Paler respexiesf? videtur. Gall. 

(81) Mtreia. kill. i» Prolegem. u* N. T„ num. 
i*i, ex isto Cleuientinn Uk« colligil, S. PaLreui in 
arx-betypo guoEpislolaePiiuliiai ad Rom. ill, 13 »e- 
gisse.prout Inlei-presVulgalusac codices aliqiu qui 
luxlieque esOatit pervetu^ti, rat; jAvsJat^ twv kyltav 
xwvwvouvns- Sic et Wrtst. in nupera N. Tett. Or. 
e4il I. c t Alitor Whitby w» in Exam. tar. t:tU % 
p. 198. !*. 



(85) 'OjtflJet. Sic procul dubiolegendum, qimdei 
Jun. iu margiiie libri sui e\ eonjvcuira posuit. 
Cudd. impp. onmes (pncier Lo.ndin.) k tspttsv. At ins, 
exhibet U*! All : in eoqne voealia t pro dtpfcibwigo 
et septus poniinr. Won, Id. 

(84) 'Hvou^rr|cric> etc. YideClomenleni Aiexari- 
drinuia P p. tl'2, uuth inleipoialoi- haec hubot. 
n B£aM. 

w (85)ndt^eue«/taqii3edftiueXi*n>plaHaPfOverb.iii, 
It; et Apostolus Hebr. xn, <i> item Alexaudrinus. 
Cleiuens f';cil;^- J , 9, Cbi^sostomug in PamIm. ci fc 
et Catena Gneconmi iii ProTeri>i;t. Alii codicen 
iX^Yjt-t- At in Apoealypsi te^s. 19, cap k S,utruinqti» 
verhum fonjuugiiur : T Evti> 5o«\i( sAv tj?UiIi, titcjitv 
xa\ Tac$£i/(d. Cot. 

<»•') "lUwor W a^«VtTw4«r» #m llebra^ est 
rapnf, prrt'Ctp*«m, teftentiin, MMror. Idea i» tto*: 
loco p$;ikm, <:vl, 5i interpreiantur capjfb^ wl fr«- 
njjfiMiu, v«ri nautrifiuUiiii : quam altiinam inlerpie* 
latior.em Hieronymi scq^iitiir AtuufttiiLtta in, bpe- 
nilo. At LXX, -verieuirs dcftap-nuA&ii, aul tegentnl 
S™i seu yttT'. aot piilavcrmit ve»eu» meLa^boram pet 
no men peccatorie esae reddendaiu, ta* 

(87) 0£«x <if£rai. Sic Witi juxta LXX cod. 
Alfx., qiiutii quidem letiionem probat ^ott. Kcet 
ms. exhibeat OTK OTETAI. Sed Mill. ms. «dbx- 
rens, ita difUngurt ; ov x^ktau Gall. 



**■■.. 



J93 S. GLEHENTK I ROM. PONT. OPERA GEiMUNA. 594 

«»mf i frerta *a«pi ; W w«i« « h tepulermm , ion- a s^nreieovclr trot. Klra p^ to e fpqttftrit 



<f«fi»rt [rmmentum roafurtira, fifod in tempore mcune- 
tunt; eel $itut aeenut areas in tempore eomporte- 
Iw". Videlis, diiecti, protegi eos qui a Domino 
castiganlur : cum enlm bonus sit castigat nos 
Dens, ut sancla ejus disciplina comrooneflafnus. 



&l£dprxi.*rr£tc$ di Sti xoJb [16 ax&pua <Tov f ] 
t&dirinraffov S>cxsp[Tdsfaii€d}rarcrtovdjpoO m 
£J«?*7<rfl [ft} kr rd]p<p &<rxep , Jvo$ Sifijtc$ t [xark 
*ai)pbr 0spiQ}fiero?,'fi &c[nep &njuo}yia aAuroi* 



tw Ae««At[oo* (88) xat ?£p] &v*W>C &v ie«t&[ikt 6 <te&c] el? t[fc vwSeVJt^tjvou ^3$, Sti xtj< Aata^ 



CAPDT LV1I. 

Vol ergo qui sedition** fundamenta jemtls, tub- 
diti szioie *■ presbyterts, et correplionem suscipite 
in pocnitenliam : flectentes genua cordis, vcslri, di- 
scite sulijici, dcponentes arroganlem etsuperbam 



KE*AAAK)N NZ' r 

ffavre^, t>ffor[a7Tf]re toI^ *peff6vcipots, xat icaft- 

xap&fo'c 6jit5v (89), (t4&ra Oiratdaascfou, taoOty* 



linguae vestra; iactantiam ; melius enim vobis est, voi xk\v AXo£ova xal $TOsp-/j^avov ^ ^Nrng 4f*wv 



in ovili Christi parvos el probatos inveniri, quam 
alium sapientes &pe illiu-s dejici. ha siqeidem 
dieit Sapientia, omnem viriuiem compleciens: Eeee 
profanm pobi$ met tpiritus dieiionem; docebo auiem 



ttu8M[Etav] ft(xeiv«v yip trov Ojitv [iv] -rip «ot|Av{«p 
w>5 Xpiarou fAixpoi ; xal i&o-f (jaou$ 6$pe8?|v*i , ij 
x«8' Ci«tpox*;v Soxouvca^ fexpt^vat Jx 4^ ilnffa; 
afiw (90). Outwc T*P Wf« ^ icavdp- to; Xocpia (9I>* 



•* Job v t 17-26. « I Peir. v, 5. 



VARIORUM NOT/E. 



(88) A«r*<Jt*M\ x. t- X, Jun. euw edilis locum 
huuC it.i sispplet : Bzo-r^[xrfj- xa\ y&PJ ^y^Oo; wv 
int^cvc|^0fA6V vwSet^yat fj^c^. Sed non pror- 
stis ad fldem ms. cod. qui sic habet : AESFIOT— 
A^AeOEQ^^AIAE — Iirr — H8HNAIHMA2. Legit 
ilaqne Wolt. ; &flic4tJeio' xa\ y&p] iyaW* wv rattSs[uet 
6 &th$] slf r[t> vov6cx]TiWvit ^p-ol?, Dav. atilem iia 
ftcribendum putat : S&ar»-[ov. Ws'6; T^p] &T a ^ &v 
«ttt8s[u£i, iu'jtlc t(ft e^&uv|8rivai ^jidc. ti*K»d qui- 
dem ftapplomeiilunt tier, {eticissimum vocat. Veruin - 
nos Woiionianam leetionem seqiiimur, ulpote quse 
pressius ms. exprimat. Gall. 

(89) KdttfarzBi; tA ytitava rijc wjpSklg Oiwor. 
Haec phraais in Patribus el conciiiis ireqiiuns, do 
suiapia videtur ex orattone Manassis, quam qure- 
dam biblia complect unlur, quamquc referuut Con- 
itiiHtiones apv$t6lic<e 1 lib. 11, cap. 22. Multas vert> 

-limiles in scviptoribus sacris et ecclesiasli-cis inve- 
nies. Cot. 

(90) "H xG9 y {rxepoyff? BocCvrta*;, ixptpf t rai 
ix ti\£lAxlto$ «!»ro5- nihil inuio^capite 51, dyei-. 
i«v<ny <A xoxvftv iffi feXyrfSo? ^xom?v. Lege bic 9, 
Ignatium ad Ephesioa \. ad Magnesia not; 9, ad Phi- 
lidel|lheno6 5, II. et S. Polycarpum* Epislolieenp.8. 
SeventsdeVita B. Martini, cap. nil. '.Jeaum testor, 
$pem^fue contmnnem. Id. — '£x rrj? kJlxidog* For- 
te, xt7xX£-5oj, vel 4ffit^Xi$oc putius. Uasilius in 
psal. xxyiii« hoiikil. prima : M£i icntv ajXi] , dy{a 
toii 0Eoi> 'ExxXTisCa"' ^v aOX*j TCp6t£pov ^1 ttov 'lou- 

tJav iyivs^o f| iTtauXt? autwv ^ptj(,m>[jiiv^. hjN. 

(91) 'H xarApGvc? &$fa, Libruni Proverbio- 
rum v itavipexov oocpfav appeJIat, post Clenienlem 
Roinaiiiim, Clemens Alexandrimis in Miscellanea 
S, p. 430, cilans versuin ultinnini primi capitis sa- 
eri Operis illlus ; ilemque Hegesippus, lrcna^iis, 
xasl 6 Ttii t&v apxaCuv Xop4? a P u ^ Kuscbium Hist, 
Ettl$t. % lib. it, cap. k. Sed et eodem noininc in- 
aigiutuf Sapientns voluioen ab Atbana^io in%»- 
opti g EpiphaiMO LHno de menxnri$ et pondctibut^ 
c*p.4;l>ama9ceno. OrihoH^xte fidei lib. iv, cap. 18, 
et a Gregorio Nj&scno, lib. >u contra Eunomiuta, 
Mil. Paris iews. an. 1638. torn. II. 658. hi Bibtio- 
tb&cac Regiae cedice B blico 711 -£&(p£a i>Ao^>vto^ 
f) icavipETor^ el 1455 : So^a Solopwvxo^ wxvipi- 
to;, At codicc 774, Lexicon vocmp iaCRS Scriplu- 
r.e r irbT de Sapieruia Saloiaonis, in tiutlo ha>bct v 
Wfa *ti; nav^psto'j. Prauerca Sapientiam Siraci- 



dis , seu Ecclesiastic™ vocari rtavipsTov Loylav, 
et Tavaj>stov invciiics in Ensebii lib. yiii Demon- 
stration* evangelic^ , p. 393, cujns verba rcfert 
HJeronymus ad Danieli^ is, 24, et in cjus^ern Eu- 
sebii et aliorutn Clironiris, in Hieronymo, Pr*- 
fatione ad libra* Sahmoni$ ; hem apini isidomitt 
Pelusiolam t lib. 111, epist. 66; Cassiodoruni , Dm'- 
narum lesiiontm cap. v; et Gcorgium Ccdrenum 
edit. Basil, j), 159, I. ilvi. Jam quod 009(0: aiin- 
pliciler ac Sfipientia de Proverbiis dicatur, osten- 
ttii'.M \oca .Const Juthnmm apotfltcnnim lib. 1, cnp-. 
7 etiO; lib.ii, cap. 3; lib. iv, caB.lt *l»Wk; 
Justin! marlyris in Dialogo p, 559; fiteltionis Sar- 
densis apud Eusebiuin Hist. lib. iv, cap. 26; lienxi 
lib. iv, cap.. 37; Clemeniis Aiexandrini in Protre- 
ptico p. Si; Pa?dagog. 11, cap. 4, el Strom. 1, pag. 
517; Origenls HoniiL 14 in tenetim, 6 in Erodum* 



ac saepc ; Gregorii Nysseni Libro de Vita Mosis paui? 
ante linem, oratione 5 De orntione Dominica, ei it* 
\jr;o?jTztti<szi de pietalis soopo ; Chrysoslomi skve ai- 
terius sermone de tribus pucris , loin. VI. Quibus 
adjunge veierem imerpretem Epistokc Fgnatio at- 
tribuue ad Tarsenses cap. 6, lu quem locum homo 
liileraius Jacobus Usserins, prava d^ceptus Ter- 
si one, falso cilat- Atlianasti librum De decrelis iVf- 
eama tynvd't. Verba AlcXandrini aicliiepiscopi sunt' 
(torn. I. p. 279) f '0 tlnbv &; £07 Ecc Hp6 &m£vRuv 
pouv(]jv -fcwa |i£. Quse interprctantur : U*i dixit* 
ut in Sapientid? libro habetur, emu signiflccnl : Qui 
dixit* qvaienus Sapientia. Proverb, vim, 45. Simili* 
ler Ccclesiastico ovoiau;, safitntiaSi nomen ab«olu>ltf 
datur per mukos, vrigcnein houitl.4 in psabi>uitt 
xxxvut; liouiiL 6 Gr*ca in Jercmiarm, et ad R&- 
man. 11, 40 v 41; Gregorian* Nyssenuut do Vita. 
Mosis, non raiillo ante medium ;nieronyin0in dia 
kigo 1 adversus Pelaaianos, cap. 10; psettdo-fiiero* 
nyuiuin ad 11 Corinili. tx, 7, Ratio anlein earum 
appollationum ei eo peti debet, quod sapientca vtri 
pr^dictis libri^ precept* sapteutia? omnkimque 
virLutum comprcbenderint. lia enim EpiplianiHa 
hajresi G9, cap, 11, Pascbatis <Jiem t ^v^cfv faw 7WV- 
apttov f^i£pav indigitai. Dfenlque Hapot^ai sunt 
Xocpta -aLoayfcjytxrj, tiregorio Raxianzeno oratione 
41. EcclesiasCicus est, A Deo tpiraia Sapfentia t Ma- 
gna Sapieniia, in Excerpti$ ehrouologku ex Euse- 
bio, Africano, et Kliis. Atque de Cant'iuo cantico- 
runa, scripior bomilix de Susanna torn. VI Chry- 
soslomi ait : Kara t^jv Sc-p£av ^jy X^yoy^ay, Ktji£; 



■ \ 



5SS 



KP1ST0LA I AD COR1HTHIOS* 



328 



'IBob stpoi'icopat \i>p$r\ ipijc *m}c $$&&• $&• A Mt nwum sermanens. Quoniam vocaiam^ et non 



&a£w[fci>jia$Ti>rttiArA<}Tvr, 'Ezfadii ixd\Zovr t ) 
x&l oirx bxnxc£&ax[G , xal i£&r$t]rer A6fov^ , 
x&ob [xpocrelxere*] dM'dx6povQixoi[eu8 ipat:] 
ficvMf* tolq Si &i*[oi? £Jt6x%cte) -qjth&^crazs. 
Totyaplovr x&y&\ r# iipstipv dstuxlslfa (92) im- 
fs2d<To]fiaf xaxa%apovpai difyrixa &r\ ipyjnrai 
vp.tr &tedpo[<;i xal &c av &]plKqrai vplv Spw 
6[<fpv€oc ij Si] xataczpoyfi dpoia n^tatflSi 
xa]p(\ t ^ Star ty%r\zat vp[7r 0M$nc] xal xoJ,tcp- 
. xia. ~E(Tt<H flap (95) dzar £nt\xaMcrqv9& p£,&f& 
$s[ovxelcra]xG&c<)jtat{>iUi>r- fy\Trf[crov<ri](is xaxol 9 
xal ov-% ei}p$[(rov(rtv.] 'Epltrncar yap cccplw, 
[zbr H <pd\6or rov Xvpiov ov apceUa[rzo f o1>6&] 



.obedutis; et extendebam verba, et non attendistis ; 
ted irrila fecittk rnea consitia; et meis increpatio- 
nibus rebuilt* fuffftf- Itaque et ego vestra perdition* 
ridebo : gaudebo autem eum venerit vobis interims, 
et cnm advenerit vobis subito tumultusw eversio 
autem similis procetlw adfuerit? vel eum veneris 
vobis tribulatio et oppression Exit enim cum invo<a- 
bitis me; ego autem non exaudiam vos : quarent 
me mati, el non invenient. Oderunt enim sapientiam; 
timorem autem JPomini non assumpserunt ; neqne 
valebant meis attendere comitih : subsanttabant 
autem meat redargutiones. Ergo comedent vi<c ittue 
fruettts, et sua ipsorum impietale saturabunlvr **, . 



fyeJlcr kpa~<: xpo<r&x\Eir fiovMtTc] ijtvxrHft{or . . . . ^ /*'';• 

6i ipob[c iM?xov<;\ Totrapovr §6orr(H rtfr [favr&v] ddov rob? xapsiobfy [xal r%? lavt&r] 
Qceeetac xXf\crHcor{xai (94).]. ..." iX0V (")• 

"Piov, 1,23 54. 

VARIORUM NOTiB. 

xsxXenJjiivbc, ftrjt] iotfpat^n (Caul. iv t 12). B menti noslro «oBaTpwvn subvenial. Quae in Teliquo 
Auclor Optrit imperfecti in Mntlhtvtm apud eum- corpora medicam manurn prorsns refngere non 
i\cm Patrem, ad Malth. vi, 6 i Sieui in Caniicis t£ videbnniur, pro bcullalis noSl»» modulo sarci^ 
persona EccUtia Sapientia dicit;t\. consarcinaior .et xa-iop-c^ecv cOnftli Somus ; quam bene? penes 
epislohe decretalis prima, Clementi noslro afficl* : doctos , et ariis criiica mystas, judicium eslo. 



Dicente Sapientia, Valida estdiieciio utmors. Cant, 
nil, 6. Cot. — IlavdpsTcc. SS. Paires quorum 
mefllio -Euscb. lib. iv, c. 22, vftcabant sapienliuin 
icgcv&peTOv librum Parabolarum Salomonis apocry- 
phufH, non Proverbia am E^cleaiosicn. Llimc louum 
cilat Clemens Alexandrinug, p. 126. Reiw. 

(92^ 'Angela. SicWoU.es nis. edili, pneler 
Lond. dno/sia. Gali. 

{$S)IloAiopxla. 'Eetatxap. Non agnogeilqua in- 
tersemntur in quibusdani LXX Interptetum edi- 
fionibus, fj ^cav tpxv ai &&* * i£6 P S' et ab al,is 



Passim autem- in mcmbiams ex quibus epistola 
bac descripta e&t, obscrvore licet, v finale addiium 
esse terliis person is verborum, desinenlibus in a et 
in i, licet sfqiienlis dictionfe lillera initialis sit 
consona, contra receptuni et eommunein scribendi 
usii'm; qufid smmnae antiquilalis non leve ar^u« 
mentum est, cum in nniiquis niarmoriiius, et mss, 
omnibnscodicibus, qui grandioribus lifcteris exaraH 
sunu eadem scnlendi forma reperialur. 

Sed mannin de labyla, pneler enim operas lypo- 
ffraphicas, qua) desi»e«»te jam opere plus soiiit> 
FesUnanl, el notas lias abrumpunl; imineris nosiri 



reciius absunt; quemadmodum ab Hcbnco, a Vul- cura.etfomiIi«privaianegoiiadomiimrevocant,ncc 
gala, a Catena in Proverbia, et ab initio libri De sine di 6pem iiodiutius abesse sinuni. Si ^axwjiaTa 



ginffularitate clericorum t in Operibus S. Cvpriani : 




stat -.Itaque et ego vestra petdiiione ridebo: gratutu- 
bor autem adter&us eo«, cum veuerit vobis subita tu- 
tmiliMi eversio autem iimiiis proeeilm, cum advenerit 
autem xobis interilu*. Etit enim cum me invocabiti*, 
ego autem non exaudiam. Quern texlum ainpliorem 
ideo retuli, quia piincipium illius eimili modo 
eoiicipitur in antiquissima Cypriani editione anni 
1*71, dicto tractatu De singilariiate clericorum: 
Itaque eiegtustrae ferditionieuperridebo, Gr~tuta- 
bor ergo adtenum %os ; cum advenerit vobit $ubito 
tumultus ; eversio autem simut et pr&eeHo!*et eum 
adveuerii vobis preuura et expugnaiio. Etit enim 
Cltn me invocaveritu; ego autem non exavdiamvo*. 
Addiderunl ergo recentiores ex LS.X post a4ver$um 
wit, cum advenerit vobis intfritus. Quo modo etiarn 



&Xc«u' xi6byci«vj el priniilias 
lectas, quas nunc in ara benevolenli* luse coHoco, 
palato tuo nnn'ingratas esse, nee oiunino dUplieere 
intellexero; pbstea, &i Detis Titam euin T«tetudin«r 
indurserit, largioribus mantpuiis sinun impleti« r 
et uberiorem messem adolew>* Intetea bis fruere, 
et ornatissimo humanissimoque vim, domino do- 
ClOTi Duppa, celeberriinas Academics Oxonieusis 
ticecanceliario dignissimo, gralias mecum agilo; 
qui dum opus hoc urgeo, bumanilale me sin- 
julari el benevolenlia complexus est, qui tliesauros 
Acaderoiae reclusit, qui typos- Saviliauos itp£?povi 
8u(Mp communicavit t qui lentas typogra>pli»riim 
moras aucloritale sua castigatil, et autlo opera- 
riorum itumero, editioneni banc multunk proniavit. 
Errata quae a nobis, vel tvpograp.iig, coiumissa 



codex Regius 156. qui opuscuium allribuil Origeni, ^ 8un | f hmnaniter condona, leslinatioiii daTeniam, 
ipeoquu impressis lihris hie emendatior est, quod el quaies alios libi fieri Velis, talean le nobis prsebe. 

Vale, et bumanuni esse, errare, memineris. Jra. 
— Hie baud dubie lucwir habuit Sibylla lestiino- 
niom, de quo auclor QucestiotLum ad orthodasos , 
ut ex Irenaeo erudite colligit CI. Cotelerius. Videant 



.^j eoquc impressis 

eshibct, Ercrsio autem similis procetla. Cot. 

(9*) besideratur hie in exemplari anliquo folium 
integrum, quod quatuor impressi codicis folia con- 
Ktituit. Si unius taniuui aut alterius vocis defectus 
fuisset et paucarum litterarum lacuna, niedicinam 
qualeiucunque buic loco male affecio, non minus 
quam aliis,afferre conati fuissemus, sin minus pri- 
Ktiu£ sanitati et integritati reddere, licuissel ; sed 
Ttdeo; fst dvtocTov, et vulnu* majus quam ut ullo 
coniecturaempiasiro tegi possit; exspectandus est 
ex iSgvpta vel Grxcia novus iEsculapius, qui Cle- 



eiiani 



(9S)... /jrov. Editii excepto Londin. ij-sov . Dcesl 
folium in ms. Comma lamen proximo sequens post 
TCX^e^ffovxat, ex Proverbiis legendum esse non 
dubitatWott. Etxb— ctojv, forte etnov taHiwwv, 
claudere senteniiain putat. Gut. 



m 



8. GUBpEHTtS 1 ROM. fflNY.OKKA CENODI4. 
CAPUT LVItl. A fiB*AAAKj« MP. 



Inspector omnium Dtda» aptrilouin I>mnlira* et 
fcatai Univfrrwfc fefcfxris? qui elegit Domitouffi Je^oih 
CfcHtlam, «l pertain am riipjpvtam p^iwrmr; 
dmnt mimn qtaa irrvoeaverii magnificiim el wr>- 
otvoi noro«n ejus* del fldem, ttniorom, pac«n>, pi- 
tiftiitiim, nquanimitaicm, coniinentiam, puriuicin 
et letnperautiam ; ut tioiitini ejus gratt sit, per 
■Aaiiftuift sacerdoteai «t palronuai nostrum Jetum 
Chrltiuro ; per quekn ilti' (florin, in*jesUs, impo 
rinm» honor, el nunc, el in omnia weouU tceulo- 
n'm. Amen. 

CAPUT MX. 
Miwroe aniem a nobis ciamUiim Ephebum, el 
Yalerium Vitnnem cuui Fortunate, in pace cum 



JUpwv lijoouv Xpurcto, Ml 4j|^c 4c* «AvoC j#l]c 

Jadr »€/ji«)o'fcr (90). &■*) iiiffj {4]*>jflj tatxaBtei- 
|i4Srg tft |«rraio[i:lpETclc xaV feyiov 6voas *SroQ, fajt- 
ew, 9660V* cip^vqv* utm^o-yfiv , paxpoftupiav, 4y~ 
xpdhtiav, Avyetav xalau^p p63&vt\v,zl$&bapiQ*t\a%v$1) 
T<J» Av£ pati afoc\i f Sii w; Ap^tep&oc xa\ Trportdreow 
4)ftuv. 'tymu Xft«ou • St' «& a&ttp W£a *al [rtyritf* 
mivTj, xptac, tifrij, xa\ yCv xat tl? itdvra* wit? 
tltovac «5v abiwtfv. 'Aprijv. 

KE+AAAION IW. 

Cot (98), xa\ OGaiipiov Btawva, aviv x*l ♦optoyyi- 



feaodio ad nos taaevi renaiuite ; ut citiiis opft&bileui B ^ ($fy y | v elp^vifj jxcti xap&f ^ v T *X** 4»?^ipj'ffW 



nobtsque desiderMisaimam paceni et coaeordiara 
aunnuAUent; quo n nas de vestra trattquillitaie 
ociui gAMdeauuiik. Gr^l:a Doihini nostri Jesn Cbri&li 
sitTObiscum, et cum omnibus ubique vocatis a Deo 
dl per ip**io :per q«em ei gloria, honor el potential 
rapjeaias, solium Kteraum, a asecuUs in aaecula 
s&culocnm. Anicn. 



npi; ^t^k, otoj*; fiinao* tip efexafov x*V IwnaWj- 
tt\v (100) *)|ilv elpfjvriv wl Ajxdvoiav 4«atqfY*W**°tv * 
cic ^* tixiov xa\ <jp3c jpip^vai i«p\ tijc c&crartsiAc 
ftp£tv. Ti x^P^C tou KupCou 4){iSv a li]0o5 Xpiotou )ifi&* 

twdtoJ, x«\ 8t' o&5ou - 6t* ^5 flt^t^ &S5*. TtJ*^i Mp^eof » 
xal |M7adb>9uv^, 6p6vof oU<Lvto^ 9 AiA ttiv «UraMV 
ilc tol< &U3mo< t&»v aU^woy. 'A^v (4). 



w Dent, tm , *; tiv, 4; xxfi, !&. 



TARMMtUM KOTJE. 



«HV«' «ufc» frill fat»m Mt Lmnlii Cyprii lo«os 
i fce o te gtco * , tMhon et his bctm^ ista po$9«t «l- 
«MM|«e safipterL fft kis onrie ucrrasqoe Cletuentis 
K yUfe f .>he iragatotla bttberi, qui m*n« examles te- 
|il» alEna*i Er. Torrianns, Dtftm* epnu po*h y 

(96) Etc *J*y ff^tarictor. Imrlalur Panlirm ad , 
Til. 11,14. At Pa»Ki& e LXX hitcrpretibas kaac 
locvtbnftm mutuaviU Dav. 

(9T) £ic < *a p ^ernf (r< r. Haw tmt Rrterpolilov4s, 
■nil m qwfe Phoiras noial» <pwe eistani, «jrft¥i. 



^•8) £teM«oi- "^Mjfo^i&^X 'Jm. mm e»- 
th«riMAa irttttpMB oftt wlnoae letaimtd Cn- 
grtHm Mm. rvmm pCThibei. At ihud mi im^r 

flPMe tstentM; qwomin 4uo Mis pranomioibns 
J H l l| Wl t, vfalentav fvtijwe iiberti, in familtas CU»- 
••Mm et Tntartorwn aedli. Mqtie jam anapimini 
*■ « » >•■<■ Qm4 etiMle pr«IWHil Poars. in jtftta 
W IMkU 8. fefttttj «d teri^ jcap. tk n HMl^U 
fe *s*ett. ttfpwUNim. mnai., pag. 12t, »H»«o. 
Ca*W«£^-W. -Me, at aamtfit 0**a_, mr*^- 
? a w ii i Ihm « — aa l ia d w oipa t e n >d eatonM*). 
^fetas a S*ak> ^Ijtatu Sid pr* j ip Mn t y^W i». 



fknr PMtn. BeTalerto atflein ppjswpo TniinK^^ 
4wcifiii1«> B. Petri apestoli, aid d. 4» JanBarii aMra 
Martfroftngi>, nouiutn Imt Qiael. Gall. 

(9fy Thr tm\ 4h)provrdxty.. Stems. fiKidWa^, 
At^editis deesl xat^ Cnnjic ebal auiemflav. latad 
KAI ma : l«feftdtifn Mrsan r*«u r el sicat gphebo *c 
VfKw, Ua «l ftfrlamoit snutit'tribnatur pratnovbrn. 
; De ftio quidein iia Coiel. : f Habcs 1 Cor. it*. 47, 
nnnwn 4ouf.-rouvivQu, sive juxin ali«s codices ♦»- 
tojv4wu, urhtc loco, ftoem #auprouv4rov lrioeu- 
HHm quarhiM inler tsx 4i»dp«rios chnail«it>H- 
ctor Owfci AkunrfrWfag. 606. > hie autesi 
rornmatHs 4e qvo hit 8. Pntcr t Idem Tiftetw iMe 
W«U. cwn ee, #ill tfe AfoAfrfo wem6ra4ur. e Cum 
ennn, mqHrl k mfMc jam aeiatc valde proveriiiB, 
ma|n«q«e apud Beelesinm Connfrh ioraei fnnise ft 
aactoriiatvs, a Gorii^Mis mhsus Romam venil,. al 
Imnwm de ftchismale ceriiores race»tl».«t pose6- 
r& «onHn epem ad aedandas ktta InfcHccs aptfd 
i|iaa« Merum win. » 

{¥t0) % txt&o&lrqr^ hk m apod Wolt. EJiti, 
pnmer Lomflti, lm*rfsp*v : qnsc ^tridem lectio 
JSftffgJLJS: ^5y *#ed*w MnpoalU 



u b w; » 



K!) CMSTOLA II Aft CORINTH IOS. S58 



TOY AHOY KAHMENT02 

i 

tot POMAiflN EnreKonor 

EffiSTOAH nPOS KOPINOIOYS ff. 



S. GLEMENTIS 



• 



EP1SCOPI ROMANI 



EPISTOLA AD CORINTHIOS II 

IKTEAPAETB J. B. C0TBU2BIO. 
(Galluid., Veterws Fatrmt BibtuXheea, \, 58, YeneL 1763 fid.) 

ARGUMENTUM. 

Do pnwUintia f ocalionte Cbrlslian* ; de mundi cootemptu; pwoiteutja locom no* ease post banc vJum; de i*m* 
. promis6is v pnese Dliasa volopUtom abdhattone promercodis. 

$ 

, m * 

INDEX CAPITUM. 

C*r. I. ChrUlus Eteus; magmfiee deCttri&to senlUn- VI. Seeculum prte sens et futnrum,duo inimici; CJM« 
dum; quanta ei debeamus ; per tnisericordiam sii mandata sperncntibus nulla salmis spe$. 

Deisaivi [aai sumut. VII. Sis cerlandum ut coronemur, am coronas pro- 

U. Ecctesia) print sieriii* mira fecunditas ; gentile* zimi, simus. 

per Christum sahandos Isaiat prwnuntiaml. VIII. Panilentia locus non est, nisi in hac vita, 

III. Chris-tut ergo a nobis agnoscendits t qui nof a IX. liesurrectio earnis ; caro casta servanda, quia in 
culiudeorum mortuorum rtvocaviU notumque no- came judkabimur. 

biz fecit tenia lis Pattern. X. Vitio retieto virtuiem prosequatnur; bonis pro* 

IV. Quis Christum vere confiteatttr. missis pro? sens vofaptas poathafonda. 

V. Mundus contmnendus, et ad altering mimfetici- XI. Depromissis Dei non ambigendum. 
iatem nobis contendendum e$L "XII. Regnum Bei quolidu exsptctandum. 

KE*AAAION A'. ^ CAPUT I. 

"A&Xtpol.o&twcSei^a; <ppcvcrv itepl lijoou Xpi- Fratres, ita senilre nog oportet defesu CltrJstn, 

fftoudi; mp\ 8£ou t <I)«flK(5lxptTOT3Cwvtwvxa\v£x^tlv' tanquam de Deo, tanquam de Judice viYorum ct 

xa\o0fi£l^^3;iiixpAtppov£tvitep\tticawTi]ptac^{Ml»v" mortuorum; Dec decet rios liumilia G«ntire de 

ivxtpTJtp (fpoveZvfjpG^fitxpdcTCfp^aOtoS, (itxpd xal salute nostra : dum eqim humiliter sen tiro us de 

iXnt|(o^ey Xcc6£lv-x:atGlax0v9V7e?(2) cLgrcep jwxpwv illo, parra etiam accepturos B08 speramus : et dura 

VARIORUM NOTiE. 

(2) Kal ol dxcvc-rrsr. Hiulca nonnullis visa baec Unique negligenier andim-us, qnass lemsia tint* pec < 

sententia. Al. sic earn resliluunt : Kafrcm Axooovtec eamus. Vel : Quiqu-e aures non aUendintus, quasi 

&$ ?cep\ piixfxoy. Al. Ka\ ^p&l-; o£ ^xouovte^ rourwv, jentti^iu vel parvi moments rebut % nempe his-, qua; 

ftiffnep jxixpwv. Birr, ita illam integram reddit: deChrisio el parla per ipsum salute ante propo- 

Kat ol Ttapaxouovtc^, &<*Ktp ptxp&v, d[iAprivo{isv. auerat. Gail. 

Patrol. Gb. I. 11 



HB<4Bam exigua audimus, peccarona, ntscicnUt A^aprAvopcv, q$x slWre* *n«sv fcctyfti|iicv, x» 

undo rocati suaras, et » quo, et in quero locum, to* -rive*, xai *k 4v *S*ov, xal fern (3) M|iftnM» 

ei -$ea#ta suathmit Jeaus €hria-tus$alt propter nos. lijaouc Xpcnfc: wdtelv. Ivexa ijjjiov- T(v<x o5v 7)|asZ^ 

Qnai*4g it«r xm ip#l repttlJeiWif r<*^^ afrwp SKrajuv &$&&&%¥% *fi»t xapirtv 4$wv «5 

MC que» fructua* digram eomm qdae twbis ipso *j|tfv afrric Ww**v; to5« (•*) & a6w icpe&o{iev ?ma ; 

dedtt? Quanta vera ei debeurus pia? Nam lucem %b ?a>c Y 4 ? ^ v fcx*?'*** * 6% nattjp utouc ^1*4$ 

nobis largitus est; tanqu&m pater filkn bos appei- «pfxrij#peuijev,4TOttopi\wc^ 

lavit; pereuntts nos servavit. Qualem ergo ipsi alwi atop Cciowjfev (7), ^ jiwWw -AvriiuaWac fo 

laudem taribaenrts, a*t p*rce$e» qua eowpepse- tt#af**v£ vtjpot «**« •$ -fcavofcy (8), 7tp>«wvovvws 

rou&qwa«cpiimat 5 )*Q ail *^ te * raM09Ci I* r » et J*^^W«* **jpo«tor *** 4p-pjpw **txa*~ 

adorakamu* lapides, ligna, aurum, aitenlum at- x&v, ipra4v6p6«oiv, »A ipfoc^(twv^oc«XtooO^» 

que *», hominum opera ; el tola "noalra fita nihil l^v eE jiij ddvatt*. "A.|tavp«mv o5v itepixxfjttvot, xal 

aUudeMtqtia^iflors.ObscuriUleit^qu^ciTcurad^ tom^ *x w< K T^l****** 6v *fi *P 4wt » 4ve&£<{/a- 

et tali caligine plenum habent«%*hWn»re^xbTOi% ju$> 9 4*otfp£Vov«xeIvo 8 reptxe£|t*&a viipoc, *fl 

ipsiut yoluntata depouenies. earn qua cingfttikuiiir afrcm! fcXIjott. ftWijtrcv Yip ^i*** » *«* tf*Aar- 
aebularo. Nam mineralusest noa; etvisceribus com- B xvtoMtf loowtv, 9eai*fwvo« fev *jjxfv m&ip lAivijv 

moius, aalToa feci I; cam in nobis multum erroran *o4 4*b!A£wkv, xcA pjfcjAfaw Uict&t fgovwc {9} «i>- 



ac inter itu in spectasset , nee habere noa uilam 

Mlatia span, *ia* e^a «ux* afc' Ipsa est* YMa«t 

»ram nos qui dob erarous, el TOluifc e nifailo eate 

noti 

CAPUT II " 

Later* , %tm\n qnas nonparu' r erumpe $tclama t 
tnm b» parlnrit : quia mulii fiiii tewte, magi* 
<pmm tjvt ft* hahei virmm '*. Quod dixit,. £fefar« 

at«n7f4 fwar soft pam , nos dixit : bU? rilis quippe 



Tt|pfac, cl ptj t^v nap* 1 oOxoD. TxiXeatv (10) T*p 

KEfAAAlUM B\ 

kpfyurt, fidXlcr ^ trie sxofarqc tbrOrtpa. "0 
iTtov, Eijpp&tfotri trmpa ij c* ttxtovca t f^^ii 



erti Eccterit nostra* ante quaa dati essedt ei Ii* sTiwv- orcTp* t*P *l v ^ TSjo&tjffta fjiuiv, rcpi toy 
feeri* Quod tero dixit r Ctama qua *on ftrtmhj JoftTJvai aOTJj ^txvcu *0 8fe eltcev, 'B^a'o*' i$ ohx 
rmC dixil : tVecei nostras ad t>euj» omniiKV *t iJi^wffa, tttuto Wy«t ' T4< «poffeux*c ^pfiv 4iO£bc 
pariurientes sclent, non deficiamus referre. Quod C iva^pew itp^c tbv 6s?»v; |ri), tl>c at iMtvooffat, ipc»- 
aatem dixit, Q*ia mutti fitii de$erl<x> magu quum x&l»v (il). "0 8k stiwv t in ffcuWA v6 tixm fw 



l l«». J.IT, t- 



VAUOIVM NOT*. 



(5) Jfol Oca .... xafaTr* Vkikt Birr, itafliv. £t 
jpuM «Kifa paiienier tmUrit Jans ChriMtt** cum 
mat*** •ttjrro nobis. GaLL. 

(4) Udcra...^cr«a. Fell, jam monuerat ex Act. 
SHI* 44, eximia David a Deo promiKaa benefiola t 
dici iiliws ft«iA «4 «cot4, e|at^ue otoerrationen 
exisde viri d^cti proharunL Ujnc veriil Birr. : 
Qxoi ttro tjvt dementia befiefieia accepts referi* 
-wtfaPgetflB gane bawfieia deineeps S. Pater enu- 
joerat. Baud a&siuiili aanau usarpatur vox ^rta in 
€on$sil. apo*t. lib. H, cap, 23 : 'O %otovto« 4cp£«fiY 
*6x Ifet, v4v )iyfi WW? layty, "Osei ^tsi y£vo«o : ffie- 
jtumoii venfa earebit, licet secant tps« ^icoi ; Bene 
miki sir. Ib. p 

(5) Seu spirit jta, supple mantra. Mox enin de 
luce spiritali loquiuir, ut subnexa doeenl. Quo- 
circa Yendetinus Clrmentig menlem ruinime vktotur 
j»s«c«ta8 hac veraione: QuaMtam tero ei fobtmut 
tancUmcmam t Coust. 

(«) Utiicvr. Legendum jubet WoU. toTov oyv. 
4ie et in super, epi&t. cap, 30, Na. exlubet 'Ayiow 
^ro 'Ayiou o'jv. Gall. 

(7) iJtf-uytfr. Ua ex ms. YVou. Ediii-, ^^(uv. 
■Qi^e auieiu staurn »equunlur, sic vertitGot. : mtt* 
cedem comperxeliom eotum qua acctpintUi. Ve- 
rum, ol monet Coust., duin ipse litierx tenax 
esse tuU, Ciemeatis senteuiiam non reddit. Vertit 
Yendetin. vd r«iH4«lit»Ut mrrrtdCT» ol> «d ^u« ««* - 
-pmaa. la. 

;8> IIfjpol...r5 SiarelQ. Menu debitet+ id est 
xati. Sic Birr. 6x Gloss. Cjfrill. etJfesycb- idque 
^ronOrmaot quse de mentis bum^iue teitebris mox 



snbdit S. Pater. Id. 

(9) 'Exprteq, Forte Ixavra;, Sequentia vero, it 

uij tijv iwp 'aOroi vetilt vendeL prater auam a '$$, 
Tc — Hie aperte tradit Clemens, quod August m«5 
posiea frequeg»& docBit, vocatoa noa a Deo, cum 
null* iu pobis merlta, irao el muita demerita cou* 
fipexisset. Corst. • 

(10) 'W&tea*r t x. t. 5l. Hie forte respexit S. Cle- 
mens ad Rom. iv,!7 : tteou...^a^oOvTo<T4 i45v^^ 
tLv 5vta. Sea potius ejus verba accipienda de g«iv- 
tiura \ocatione ad fidem, juxta illud Osee it, S4, 
ab Aposiolo usurpatum itom. ix v 35 ; Kaiiffw ?5y 
ou XaJv {jlou, Xa^v (tou. Gill* 

{il) * JEpeaxtotfier. Coiel. niavult ixxaxfijuv. Cut 
eweruJaiioni fa-vent Coui. el Birr, contra GolomesiuiQ 
et Wottonuro, ms. lectionem reiinentes. Gall. — 
Thq xpocrevy^ fy*&r dxJlSx; dmp&petr xpbt; vbr 
8&dr % pfj, (Sg al &6irowcu , trxan&p&Y. Yerbo 
k^WAtfo usus fuerat Symmachus interpres Num.. 
xii. 5, tertens kvexAxijoev, quod LXX verterani 
7rpoad)x^t58v. Praetuli (amen ^xxaxu^ev, ob vers, i, 
cap. xviii Locae evangelistae. quo respexisse vide- 
tur Clemens, IXs-yt Sk xctl napaooX^v a^ToI^ rc/?b$ t4 
5&Tv icdvcoxt ^poaeiJx eff ^ ai » *** (xi) licxaxelv. SimiH 
modo propter -verba AposloliEpbe». iu,i3: At6al- 
tovj*at"ji5] fcxxaxetv l-y ToT^BX^ecyC jtou ^-^p Ojjtwv, 
scrtbere oportet apud GregoriumTbeologum ora- 
tione44, p. 709 : Ei Lt4| ftxxaxoy[UvfeVToic 6X^E<Jt, 
sublaio iypof raphico mendo ixxa(i*u^.f.v- Theodo- 
riti libri ad pnaesens Scripturs teaMmonium tsaiae 
lw, I , mediea manu forte indigent*: E&wp&r&riTi 
crtsip* ij oif tixTowa.Ob Tipl-ctxtev^J 'EicxiTjfffiac 









' 






-^ 




' 


' ',-" ■*■ 




^.+m&4 



' : y* EPISTOLA Ml AC 

ifrf&ov, jriLUor *} rvi? ixotiiffft rbr &rtjia\ iicsl'A 
lp7]giCK i&SxEt rfvas ait& too 8w>5 6 Xa&c t(^ v > vuv<k 
81 ro-rwtfaavwtf, ftXefoves ixvtiyjft* twv {oxotfvwv 
fystv 8edv. Kol ixipa SS Tpa^ Xt^st, * tt ^** *M~ 
0«* 9taXi<T<u 6ixalov<; 9 dJMt dpapr&kAcTj$' toGro 
Xiyei, 5n (felYob; dnwXXupivouc ffwfetv. "Extlv© yap 
iortv {liya xal 6aufia<rrbv, oi t4 fcawra OTTjpfCtiv, 
dtXXa *4 icCnrovra* oOtw; xat 4 Xpiarbc ^8£Xti«v 
ow<w T&4^XXv{jwva(43),xff\£aucrev TOXXouetXfkbv, 
xal xaXlaaf ${p$g IJfy aroXXupivous. 
KE4MAA.10N P, 
Tocroowv d5v IXeftc TOtfjffavccc a&tou el$ fjjta* ■ 
icp&tov uiv ore Vj pjelc ot C&vnc to*C vtxpoic Oeolc 06 
Owpsv, xal oi Tcpoaxuvo5ju5v ataolc, AXXA Eyv&jjuv 

ij fRgftf afrrkv, ^ t& a3] apvefcrtac 6i* o5 Eyvuiuxv 
afcriv ; Aiysi & Mai a6ri;- Z&r dpoJoT^travrci /*s 
ftnfutior x&r &r0p&xw 9 6jwAoyr)cru atitbv ir&- 
xtar tov ilatp^Q pov. Ofcoc «5v (15) 6<my 6 p.tc&&c 
fjfiu»v» t&v o5v 6i*pXoY^wntv fit' o5 iadi6i)(if.v» *Bv * 
xlvi Sfe afo&y (JjloXotou jdtev ; tv t$ itoiefv A Xdv£f » x** 
yA\ itapaxouttv afaoo *w3v IvroXSv, xal -jdj p^vov 
j<*Q**iv aiitftv Tifx^v, AXX 1 fe§ 5Xi]{ xapfttae, xal 4§ 
5Xi)C *$« Seavofac. Ktfti fifc xal iv *$ "Hsat^ • '0 
iflK^^ oCroc Tci? zeLUalr /te ttju) , i} Aft napdla 
avzwv xdppu facecxir &3? tpov. 
KE*AAAIUN A'. 
Ml] p5vovo5v aOxiv xaXSj^ev Kuptov* 06 -f^P "WW 
a&sei *)p£$* X^fet T^P* 0£r^a^d A&yw {ioi % I&6pt8y 
K6piM t (rtofhk&etaii dJLIA 6 xctajy ri\r tuuuoeHrwp. C 
"■Qutto^v, A&X(po\, fev toT< Epyot< a&rkv 6fAcXoYW|uv, 
iv 12$ Ar<Mtf v aOtoin; (i6), 4v t«p jiij jioixSaOctt, [xijS 
xataXalfi tv £XX4]Xfe>v t v-rfik Cn, Xou v s AXX* i yxpflTd; elvac , 
^Xe^ova^, dya^ou^ - xa\ <ru{iitAaxe&v AXX^Xok 6cpc5- 
Xojitv, xal {*)j cpslapyupclv • iv i[oti]T&tf fipvoi j (17) 



GORWTIBOS. SSI 

gwjw ftflto ttmm; ifttftwioquktaii populas ro- 
ster (12) a Deo desert t» esse Videbatar; nunc vero 
cum cr^idimus t plures faeti sumug iis qui Deum 
habere censebantur. Alia quaque Scriplura dicii* 
iVon wni tiocara justo$> ui peccatort* " : hoc dicH* 
quod debeat pereyntes servare. Mud siquidem 
magnum et admirabUe est 9 nou fulcire quse gt&iu, 
&cd quae cadunt. Sic et CbristDS servare voluit 
pere«nLia f et multos servarit dum tenit, dumque 
nog jam pereunles vocaTit. 

CAPUT HK 
Cum igilur tantam misericordiam erga nos ipse 
fecerit: primo quideoi, quod nos qui mimus, diis 
rooituis non sacrificamas.neeadoramuseos; sed per 
ipsuni, cognovimus verilatis Palrera : quaenam est 
agnilio ad cum, nisi ut non nefremus ilium, perquem 
agnovimus eum?Ait veroeliam ipse: QitimtconfHiU* 
(nerit in conipectu hominum* confitebor iptum tn con* 
ipectu Patrh met **. Ilaec estitaque merces nottra. 
si quiddm confileamur eum per quem servati hiqoi, 
In qwopini autem ilium confitebimur? Faciendo 
quse dicit, et mandata itliuft nou 6pernendo; nee 
solum Ishiie eutn bonorando, sed ex lolo corde , et 
ex tola mente. Dicit quippein Isaia; Populut hie 
labiis tru honor at ; cor aulem torum longs abut a 



me 



*i 



CAPUT IV. 

Mon modo igitur ipsum vocemus Dominum ; id 
eniro non salvabit nos; siqnidem ait: Non omnia 
qut dieit mihi, Domine, Domine, $ahabitur; zed qui 
f&cit juttiiiQfn ". Haque, fralres, in operibua ipsum 
contlteamur; diligendo nos muluo, non adullerando, 
neque obtrectando in vieeut , neque aemulando ; aed 
vivendoin c^ntinentia, misericordia t bonitate: et 
compa&sione mutua duci debemus ; at non peeunia 



-Mattb. ix f !3. "Mauh.3,52^ « lsa. 1X11,13. fi Katth. tii, 21- 

VAWORCM NOTjG. 



tba£6ti& nAXat, tfi.8fe tGv tl&uXwv SouXctgt «p«ff£- 
8o«uov : ut ralitualur, f; &<n6ttto; *ExxXT)9Eae(?tpo?- 
fSpautv, quod uliimum exbibet Catena ms: in pro* 
phetas r Bibl. Reg. cod. 229. Cot. — Verlit Cotele- 
rhis, hoc dicii* precet nostras ad Deum omninc , ui 
parUirUhtet talent, non deficiamu* r«fer« p obsertal- 
que ad inarg. sibi videri Grace iegendum fexxaxw- 
|i£v» pro ^yxax&piEv, atque Clemen tem hie respi- 
cere ad illud Luc. xviii, 1 : Aefv icdvrore Tcpocrso- 
Yeoftti, xal fjc-rj fexxaxefv. Legere est Ephes. ui, 13: 
KHj £xxaxelv£v wltf 6Xi«J«*i pu , et Gal. VI. 9: TA 
fikxaXbv i?oiovvt£-^ (tt| ixxaxu^ftv. At Paulum Co- 
lomesium siaudiag, nihil hictridh darii$.Cotstermt t 
ac locum hunc rectimme transtuiit Vendelimu in 
hunc modum : II tec dicit, ut orationes modMe offera- 
tn«A Deo, non ut ctamou, paricniium in&tar, vociftre- 
mur. Uupliciter tamen peccare inibi videtur bsc 
translation Drimo quidem quod ctamare nobis Tetat, 
eum Clemens locum Isaise interpretaiur , in quo 
clamare prsecipiniur: deinde quod antilhesim sou 
oppositionem insti(uit t quam di versa constructio 
verborum ava^pep&iv et lxxaxu>{xev seu &yxaxu>(i&v 
non patitur. Coust. 

(12) Ita loquens $e genlileui indicate non Ju- 
d»«m. Coust. 

(IS) lucat r& AxoAMiara. AUudit ad Hatth. 



xfiu, 11 3 *HX6t y*P fi ITlbc tou dvOptixwu auxm tft 

47P)Xa>X^ t GiLL. 

<U) Tic % rr&nc.x.T. X. Yendelinus: Quanam 
erit noitta et$a ipsutn. aguitio ? Si post ad iptum 
suppleaiur perducen$ aut pertingem^ Integra erit sen- 
tentia : ac recte consequetur, ut po?tquam cogno- 
Yimus Patrenii non negemus Fiiium; quia nullus 
I> pater est sine lilio. Hie locus ex lis forsitan est, 
quos Sibi non satis eohjerere ce&SUIt Pholius. CoUftT. 

(15) (H?roc oi^r .-.^Ar cSn Displicet Wott.oSv 
repetHum, pro quo reponit piiv vela&'rfv. Dav. mal - 
let : I4v <jvvo|AoXoY^<Jwp.ev. Nihil autem mutat Birr, 
cum notum sit , earn vocem s%pe icap£Xxebv t neo 
raro pro Totvuv , promde. poni : quo sensu hie 
quoque adjecta videtur. Gall. 

(16) "Ev tq> dfanqiv txbivti?. Al. a&cto, id «s» 
Kuptw. Al* AXX-fiXou^. Al, feavuou^. Birr, rerinet ms. 
lectionem; quod a&rouc sequivaleat Clemen li tto 
aXXAXou^. Sic inrracap. uh. "Orav XaX*i|xev aCrtoI^ 
AAfjSetav s Quandovehtaiem inter nos ^utmttr.Qiiiii 
et epist. j, cap. H : X'pTjaTtuatijuSoL aOtoTc. Quein 
locum console. Id. 

(17) 'Er rutzoicipTot?. Ex Wolt. sicsehabetms. 
EN T...T01S EPrUiS. Hincprocul dubio legenduin 
ad 2dem cod. iv -cf ou J tw? Tel t[owi5] xot« JpyoK- Ekiili 
vcro prater Londin.i Iv tt Ay*W< tolcipT«t«* to- 



j» S. CLEMESB8 I MHL «>N*. OPERA GENOlNA. 83ft 

cirpWiute; ttqoe !■ istfe operibos conflteamuT A ip**©?*^ tfcv [et^]<l8) t wi\^i»^iwitfe^- 



ftetm ; aen auiem in contrariii : nee Umendi nobis 
»iiiii bofiica, sed potins- Deus. ldciroo, nobis tec 
fatiemibui, dixit Dominus: Si faerttis mwira con- 
grefrti J* timi aw, ei rc-ofi (dceriiit mandate owa, 
afjklam vo$ , el 4jcan» trofru ; Bucedite a me; 
wun tw>t tuiii $UU 9 opertrii miquitati* **. 

CAPUT V. 

Undo, fraires, derelict© raimdi hujus incolala, 
facianma voluntalem ejtis qui vocavit ooa; el non 
vereamur de hoc mirado exire. Ait enim Dominos : 
CnlM wftiC agiti m matte iupepram. Respondem an- 
ient P$tru$ ei dicit : Si erg& inpi agno* dhcerpurini t 
• v J>icif J*iu Petto (20) s Zl« iiwMHf *$*« poil 



tftv ©e6v (19). A[i4] touxo tauia fyifiv Kpctffodv[TO¥l* 
ilmv 6 IMpio?;- '£<kr #j« {tit* *M 5 1 o^vnjf/iAw 
*V «y fbdjUcty |i{W}, xa\ pi\ xctrp* 't*c trtoJsAf 
jio[v], Axc€aJi& i>jta? m *al 4pw */*}»•• 'rjedrww 
d*' i/iov, cix tilda */idc «Wer Jfcrra,, ipydtai 

KEtAAAION )?♦ 

•OB»v f &&Xif& t xatTaXtfcJwce*. -rijv it*p*ocf*v too 

^t ( c^> Jttewr. *Axcxpt0elg && 6 Bitfog abxty Mfti* 
*£& chr tiaaxafAZuaiY ct Atow th dprla; 



morion $unm /upoi; $190$ x&liie timer* ««» quioe- B Elxur 6 'kiffoig rG> nbrpty* Mt\ gHtieicOwar ti 



ttrfuif vqs, ci [pott] nihil wbu pimmt (were; ud 
timet* emm t qui postqumm mertui fuerilis, kabct pote- 
timtem a*ima et c*rpori* + vt mitlat in gektnnam 
if ni* ". Ei sciiote, fratrei i quod peregriaalio carnis 
b«y«s in hocmnido, brevis eat ac parvi tenporiB ; 
prQaiiMiO autein Cbrisli, magna el admSralwlis est, 
aiquo requie* fuftiri regni ac vitae set^riise. Quid 
igitur faddndo. ea tonaequi poiertmua, Dili aancle 
jnateque Tivendo ac opcrando » ct oiuodana hsec 
taoquara aliena pattn4o v nee ilia coacupisccndo? 
DatO enim ipsa poasideire concupistiifiua, etcidi* 
mm a via Juau. 



dpria rd>c Mxov$ /«er4 zb dxodarelr wbri- 9uA 
$p*7g jii[ pofifeflWte rob$ dxexretverrae d/*5<» feffl 

/wri r6 dxodartirijftac, i%orta kgovtriatr fvxrfc 
xal a&patot; , rev fiaJteir el^ T-^sr^aK xvp6$. Kal 

TTjc ttafxic wutjtic jtwpi l«iv xat «iiY<»xp*Hoc f IJ 
fit i^an*X^ tou Xpt«rro3 |i£T^ >w* ©otuficwx^ 

^wtj^ atoy^bu (SI). Tf o5v lattv icof/jtffltvTfl^ l«ti^(*h 
orftuv, *l pi) t4 6<t£wc (*9) xa\ fitxafaac AvatrcpitpE- 



vol I&4] intfiujiatv a6tutv; tv yip t<J» tm8v(ieTv ^2c xrfjaartai Tflty-roi, 4irow(nT0jitev] ttJc 48ou i% ^e- 
ittwafc 

CAPUT VI. C KE*AAAION CT. 



Dicit autem Dominus : Null** term* potent duo* 
*as rfowMM *enjire •*. Si nos volumus ei Oeo ier- 
»r# elDMawiw, inutile nobis tbi. N-AmqmeutiUtatt 
Miquh mmpersum mundum lucretur, cnimam auiem 
deirimenioafficiai" ? Potto lioc ssecuhini et futurum 
aunt duo inimici. Illud prsdicat ailuiterium, corru- 
f)telam» avariviam el fraudem; hoc vero istis rcnann 
tiat. Non. ergo possunaus arobomio amid esse: 
oportet auiem ntilli valedtaenles, boculainur. Pu- 
lemui melius esse, qus liic sunt odisse, quia 
parva et eatigui temporis et corruptioni obnoxia 



A«Y£i Si & Kupioc ' Oidsl? obdvr^ 8feor« flwrt 
xvptots dmJMt{ir]. Tiv ^|ac!« WXwjuv xtA fte^ 
t{ou\]cift(v xal fuxtuov? (45), d<niit<j»o[p]ov^|tiv laxtV. 
SB Y<*p ^ BptJloct i&r r«c «** *Jw xdcjwr *ep- 
«i}<ri?, r/rr f* l^X^r Quitoifig (4*); TEow & otro« 

x*\ 9 Bopiy, xa\ ^tXapipP^^* xfl *" i^^v ' feU*«*S 
tt wtJ'coK 4TOr4tf«t«t. OO Soyijtf da oOv twv 6uo 9CX01 
clvai * Se( Si 4)|&Xc roihip dno^a^^ivou; ixeCv^ XP*" 
aflat (25). Otot«te «n ?«tuSv fcmv ti fcv««» ,p*- 
alj«n, frn {MXpi xa\ A^^piWfiflt, x*\ <p8apti' ixtfva 



•* Mattb. Til, 23; Luc. xiu,S7. "Matih, x, 16; Luc. x, 3. "Matih. x, 28; Luc. xii, 4 f 5. M HMtkL 
fi,.S4; Luc. xvi, 13. » T Maith. xvi f 56. 

VABlOftUM KOTiE. 



(18) KrOfidr. Articuloi^vqueni Junius pn&Uxit, D 
spatium in ms . non dalor. Mill. 

(19) MaJMor, dJJA riv dedr. WoU. Boifliom se- 
cciius , puLat vel delendpm pIUov, vei legendum 
u£Uov \ tov. Birr, la 111 en non sollicitandam ms. le- 
t^^nem contendit : « Sic euim fere* inquit, infra 
-cap- 10 : KoA fittiSwiwv n-ftXw t^v dpfcttjv , ray 6k 
xaxdxv ymakdtyu>\uiv. Sed et male dislinffuebanl 
ante jaSAov priu*. Sic igilur inlerpaUgendus liic 
locus : Kal ou 5ei fj|xS^ cpo€fd<70ai v&i 4vVpc2>mv; 
pflU«v v dOJLi: tbvfe6v. » Gall. 

('JO) Secundum spocryphum aliquod Evangelium. 

(l\) AUarlov. Omnino legendum *W*vw«; 4v&- 
rau«i< ... aitavtoc- Hanc enim opponit S. Pater l«t- 
trjji{^ «Jj fev ^ srfffpip toutijJ, quam [UXp^V el AXt - 
•yoxpjvwv dixit, Div. 



(») Bi /«* rf Ariwc- L egit Div. il u4j t^ 6tffc»c- 
Cieterum Wott. ex ma. restiluit i?ki tam Uic 
Quam cap. G epist. i, ubi Jud. cura edilis prxter 
Londiii. Liabet 0s(^, facili errore ob aiiuiLitudinem 
iitterarum et 0, ac £ Ct E. Gall. 

(25) Mafi<*>r$. Sic ms. codex cum u simpllci. Et 
quidem rede, ka enim HesychUig, Suidas, Lucas 
el codd. pleriqucapud Hatibsum. Ita deuique Paxil 
pronuniiaruQl : ita Syrus, cujug Lingsse vox iata. 
Mill. 

(44) Z?uzm&f\. ha Hill, ex ms. ut apud Hatth, 
xvi, %6, pro i|UO Jun. cum editis, ne Wottoniauo 
quidem excepto, ^uKotn^, Sicque legendum esse 
conjecit etiam Dav. uall! 

(85i XpacOc*. Kill, et Wolt. exhibent ei ms. 
ip-i^ai pro XP^ 9 ^ at » S uo ^ habeat editi. Ls> % 



JOc 



fcS7 v- EHST01A A AD CORINTHWS. 838 

81 »rcrt1i«w, %k 4-raGA xa\ Apftotpt*. notour** ^4p A «***; Bh autem diligere, nlpote bo»a et incorrupt*. 

«6 <M3w)|i* to Xptmu, eipff jatuv 4\i4itau«v - tl ©fc "FacienteH enim CJiriati Toluntatem , requiem i live- 
ly*, oOttv *j^ fStjOEtat fcx xSjs alwvtov xoXdcsoj^, niemus ; sin minus, nibil nos ab fleierno supplicio 
I4v Tt^tpxxouoto^v c&v evtoXarv afooS. Aiysc Si xal jripiei, si wanibia illiusconieranamus.DicilauCeoL 
fl Vpatft lv t$ h&xtiiX ■ 8t« fob- drarr^ (26) 7V(u* el Seriptura in Esechiete : Si Noe tt Job et D$nm 
xal'IMxal &ari}\.Z>ov fivccrraiib rixra uirrtir iicterint, iron truent libera* ivoi in cvptixiw* *; 
*r z§.al%paAwria {47). El R xa\ oi toIoutoi $t <Juod si vlri adeo jusli non possunl juBiitiis gni» 
Katoi oi Wvowtai toZ; «utov Scxatocrivou; ^Jcacrflai eruere liberos sues ; nos, nisi baptUma purum et 



?&?lxva atowv, ijfAet; escv ja+j n)pf)tfwu,6v t6 ££- 
-mwua 4yv4v xal 4u.£arwv» woty ircitoc84)8U eltfiXsv- 
<p6|ic6af etc *& {JatjfXeiGv toO Beou (28) ; f] *:£; f^uv 
itffp4xX-!)Toe I<rw, iJcv {cj] «up«e«u«v f p-px lx 0VTt ^ 
£7 tx xal 5 [y at 3 ; 

KWAAAION Z'. 
*Qa-rs. o5v F AicXtpoi j«w f 4y<avtau>jA€6a, eIW?e$ 5rt 



iuunaculalam eervaverimus, qua confldeutia intra* 
bimua In regiam Dei? aut quis advocalus no- 

stsreril, si non Inveniamur opera pia et jusla ha- 
bere? 

CAMJT W. 

Quocirca, fraires mei t eertemus, sciente* quod 



H jpprtv © akfr (49)- xa\ fire lie %<>•><; ftofmbt B P"e manibusest certamen; et quod ad corrupts 



dy&vat xavaitXiowiv (50) 7CoXXo\, Att' o4 it4vre$ <r«- 
cpavouvrai, et frij ct iroXXA xomdaavref , xa\ xaX&f 

4Y<avtff4[UV0c. *H|At(; o5v ay-ujvi^'jjixGa , fva «4vtei; 
CTE9aVtl)8tifA£V* "OiTCJ 0{l»(1£V (31) x*iv 666v xijv cu- 

Setav, dy^va t&v &9^«pxov P zi\ ttoaXoI t U afc&v (33) 
xauaffXci}«i)|i£V f xa\ a ywv :fftI>|iEQa, tva xal 9Ttfavu>- 

x4v *TTyc ™3 ctte^>4voo yevwjtsBa (53)- ElWvat fJjAak 

» B Ezecb. |if| 14« 20. 

VARIORUM NOTiE. 



b>Iia certamina multi appelluut v sed non omnes 
coronantur, nisi qui plurimuffl labomveriut y el pnu- 
clare certarint. Nos ig'atir certeinus, ut omnes co- 
ronam reportemus. Ergo currarous Viam reciam ; 
cerumen ineorruptibile ; et vnufli ad ipsum navi- 
gemus; atque certemns, ul coronemur: et si non 
possuinus omnes wronari, *altem propo coronam 
fiiiDus. Scire not oportet, q«od qui cerumen cor- 



(26) 'JLrdcfzxj. Sic ms.apad Wotl. Id qnoque vidit 
Cot.,quem consule. Ed. prsererLond. i^rrr. Call. 
— 'Ear drtaiT] (f. tlruatr'}) Nu&kal 'luyCxatlart^A^ 
ci) i>6ccrtat zh xfoera amwr kr rfl al%palwxiq.. 
8- Cbrysostoinus homil. 45 in Genesirn : 'Ek* «fl 
yip, 'f r,il ? Ncae xal 'Ie>6 xal Aavi^X, u lo jg a-j-d>v xa\ 
euya^pa< aOiwv o5 [ii] E^iXwv^ai. Exposliiono in 
psalmutn xlviii: *Eiv fftfjNaA xalldi6 xal Aavv^, 
vblf *6twv xa\ Oufa'rfpac ad ji4) (Suoov^ai. Cle- 
nieiilis ivowrrfl iderc sigjjiflcat atque Cbrysosioroi 
crcfi, boc eat *(eaTnu, ifaiManfttr* exiurganf . Nam ut 
non inielligatur de pesurrectioue a mortuis, facit, 
praeter contextum Scriplurae, quod lone teroporia 
viverel Hauiel. Addiiur autera a n«$tro, |v x\ al- 
XtiaXuta!?, q non in m Ezethiel in capiiviute ac de 
captivilate seribebat. Cot. — ConJecUl Cotelerius 
legenJum Avacnfj, quod Latine sonet tUterint, Mta- 
tuantur, exsurgdnt. CerieEzechidis verba de resur- 
reciione a mortuis miniroe intelligendaesse noial t 
cum Daniel, quando hcec ab Etecbiele scribe- 
"baiuur, guperaies ac necdum viia functus easel. 

Coil ST. 

(tl) p Er rfji QlxpaJwrty. Vendelinus , de capti- 
vilatc. Obscrvat Cotderius eL in captitilate, quod 
Craecus tcxtus postulat, dicere Ezechielt licuisse, 
nlpotequi in oaptivilate scriliebat, qua euro ftliis 
Israel detinebalur. Recte igilur subauiliatur, qui 
tunt, ante ?b in caplittiale. Codst. 

(S8) EU: vtjlGvMetQrTQv &$ov, l^ispncet Birrio, 
in rcaiain Dei. KatvoXoyta est enim, inquit, pro tit; 
tr-jV pamXetav. Sed Grteoas liuerx inhaereudutu puio v 
quod S. Pater digituui fortasse inlenderit in para- 
bolam de rege qui fecit nuplias Jilio &uo, Muuh. 
xx]i r 11, 12, deque eo qui in regiam ingre&sus, 
absque veslenupuali discutiuit. Gall. 

(i9) Au'ur. Sttspicanlur viri docti , legendum 
4fw\.Gonlcxlusidposlularevidelur : 'Aycovtatbu^da, 
tio^rsc; 5tt lv Jtp&V 6 dywv. Cerutnitt, cum sciamus 
instate certamen. Gall. — Si nua est inendum in 
Graeco. vertenduin est cum Vendelino, seecuium, 
Quanquam is etiam aieuv pro i', ,: >i hue irrepsisAt: 
suspicatur. Coi-sr. 



(50) Kataxliovetv. W oil. mallei xotaTtcLXorfousiv, 
ul el tnoxxaTaTcaXaCoujiev. Hanc lainea emendalio- 

q nem reprobam Frey el Birr M quibu», prareunte Boi- 
sio, non modo coin modo , sed et elegans videtur 
significatio navipalionii ad silum Corlnlhi^ubi ludi 
Isthmici celebrabantur. Ad hos* enim Islhmicos ago- 
nas hie cespicere S. Pater videiur. Gall. 

(51) Sbijur. Al. malunt 6ewu,£v, al. pu>(uv. At 
Wotl. irtmet Otojuv,, vertilque cttrramu* : permde 
quasi islhuc GtLjxev a dieu paput^voj deduci poasit. 
t Ego quideui, imiuit Birr M 6uj(tcv relinquo B. Ck- 
rnoiui, verum a •ztQvuu natum : oonamut ye) prayo- 
namu* viam rectum pro curricula nobis, id e&t viam 
tirJvfif, quod incorrvptum certamen interpret a tur. 
Nine et iYuvoOirai et AYcovoOe^la.Yide Poliuc. cap* 
ult. lib. in. Hoc enim significalu, solenme iatad 
agonale rerbum est. ■ Id. 

{32) EU: avz<Sr. Wotl. ex ma, resthuit aiT<5v f cu-' 
jus loco editi, prxter Londin. v non recle babent 
£avr<5v. In. 

(33) Hal si ft}}., x. x. a. Refert hunc locum Doro- 
Uieus abbaa Docir. xxm. sed non aOroXs^eC. Eum 
primus detexit Colel. in Jtfonam. tcct. Gr. 9 lorn. 1, 
D pag, 753. Ejiut verba inter Veterum testimonial su- 
perius reluhnuis." Id . — Kal el /< ^ Svrdfie&a Cuzar- 
ze^ctF.parij)Oy}rat % x&r ^tj^C ^cw (rre^parov fenl^ 
psda. Lux petenda ex legibus athlettcis. Quippe 
per quas um corona eedit ; consequuntur alii pre- 
mia, alii poslea-laudem; cateros nee corona, jiec 

f»r;-emiuni ? nee laud aianel. Verba Terlulliani sunt 
il>. I, Ad turorem cap. 3 : Ad primum locum certa- 
men omne contendii; tecundus solatium Label, victo- 
rious non habet. NHi lib. J, ep» 10, De Gtkleti* ; Ul 
5s xal 8suTsp(<ov (f. 6£VTEp&«Dv) 4-rceYvoJxthec. x4 
nptuteta feaT£^avivp6pr|ffJLv, ep. 17, lib. iv, t4 fisute- 
peta xouC^CTat to>v exsivotc: coBrjOojLivwv OT£<p4vtDV. 
Epbrenn, citanle Peiro Fabro, Ayonistici lib, ni t 
cap. 10 : Feitmemus aaiem magh, ut cum perfects* 
ac fidelibui coronemur; tin vero, vet cum mutth 
placentium taudei.i praconii mereamur. Meatus qui 
in agone certawrit^ ut cum perfects victoria? coro- 
nam accipiat. iliserabilis vero qui hoc tewpxs vita: 




55* S. CLEMEftTfB'l BOM. POUT.' 

rnftlMte «eriat, si earrompere «c pwsare inwnia- * «***ci 6 -riv .ptot^rtv *y*w *r»*Wiw«* **» **■ 

uw, BcgelUtnaBfefftiir.et estre stadium pwjicitar. <je6fi q>«*lpMV, jMKTtrraertc arp««,wi\ Kfwp&lfm 

Quid *obi» tMetart Qui JncorrupUonis certaroea vw enailm (54). T( foxifet; 4 *fcv djs itpftapffJac 

corraperit, quid pattewr? Oe Us eatm qui sigiltam *rwv« <p»*fp«€» *l w*0c?t«c; twv 7&f ^ tiipij«r4v- 

aon wrateriiil.ail: V«rmk *wiim urn morie«r, <i ™»v, ?i}<Av, -rijv (upprrW*' *0 er«Mttf «**»♦■ o* 

igniu eomm no* «eiiro$iirt«r ; tt enmt w vuioncm c&lmirfrtt, (55), xul xb svfi ainSrr etr e&otfif- 

omni ctrni 9 *. cstai, ml Scorrai elf Bptwir jRfcrjj eopxl. 

** I&a. u»i ,14. 

VARIORUM NOT*. 

$xm iutiti§tKi£r wn$*mpfitrit 9 *t trndfynnt tU etimm ^ f)$xi)p<va IXeijS*/**. xat jwvet 4vev x^dbto*. 

r»m mmmit collaudari. Chrysostomi ad I Cor.jx, -«>ino yipa<; X«66v«a. -Hoc eat ; /«m wo Pefrtta in 

' metiorit fmmrixt 
suuepta 
._, , _^ _ B ..... , r 2tiendo qum 
a&(taOai, 4tc*t»» *^ j *C «o^V A<peiMvrav f|[iwv ptfWu/is*«Jt*,«i «iaii/tY«nf rn corpore : reihuos emtam 
tlotvrpttftf t^v tfiwuMJv ' &easp "(dtp *xtl xatiovrajv ^{dm talntem adtpturo*, miter icordiam propter fa- 
naXX&v ate to <rc48tou, oO ffwcpavouvxai icottol. 4U •> r j fl?yi jf^ jn/tfriam awstftftHdo, mani«rai^iw ws- 
clc Iva. touto 7ceptt<rrat*t, iuA ofoe ftpxet v& xawj- que turn txcio, acaptoifti id munerit. Origeneg ho- 
vat tl£ tfcv dyfivotrf ofrwEo 4XsC^a^»«i xa\ «oa«u- milia 9 in Josuam ; Eeo tic video duo* ette vpetiu 
a%v oDtuk XfiA fevxayfla oOx Apxsl *& mateuffat, f^rHm^uf per jSoVm fettinant et froperani ad ialu~ 
xxt <i>5 Ixvysv dYwvtoocaOatf «^A Sv ji*i oOtw« (em ; et cstera quae conferre op«ne pretium fuerlt 
6pd|Afc>l*ev, iiK H^XP 6 "e^owc AX^Jirawc kwufoc m- cum h>ci« Chrysoslorai Paraane6i i ad Theodorum, 
paeffX*lv t xa ^ *TT y C T* v ^ ai w ^ Ppa6e(ou F oooiv cap, 7, Auguslmi libro qiiinquaginta Homiiiarum t 
+,|a{v fortou fcUov. Bocantem dictt , non fl«oa uiihi homtl. ult. f cap. 4 et Caesarii homtlia 6, carunt 
^Kor/iw «x Dmiittiu Aii? taivus ill ftilttrut, efrsiL' q Ua s in lucem de<lit Stephanus Baluzius nosier. 
ANl ^ttoi nw muttum adhibm debeamus ituaiunt. prxstariti vir Ingenio eieellentique doctrina. Cot- 
Pi am ticus iltic mnltii to Hadtum rfcawindcnlifriu, L. Dorolbeus abbas in Doctrina S3 locum hunc sic 
mn cormanLuj plum , veram od vniim corona laudal, ul Clc mentis sententiam polius qUam verba 
deismit; nee tufficti in cerumen detemdere* neque referat in bunc modum : *Qc Xtyst %a\ 4yio^ 6 KX^- 
inungi et tnctari : it* kic quotfue non tufficit credi- |*tj^- xfcv (**) (Wfi^ovoutai tij, 4AX4 aiwuSdwj ^ 
tftsM, «i /#yii^r ac xiatnqut deeertaste; $ed nm Ha paxp&v edped^vat xa>v aTs<petvov(xdvu>v. Uinc corri- 
eurram*** ut ad finem utaueno* fn&beamus incutpa- genaa vetus inlerpretatio Latins ; qxtx in Bibiibthet* 
bUet t el prope bravkum asmiu, nihil ad not emotu- Pairum etiam novissliTia Lugdunensi obtlnet, pra> 
meuti redibii.. Hue porronoo Tacit opinio Celebris de dicta ftorothei verba sic inendo&e at^ue indili^enter 
Urtb.statu, medio inter eoroaam gloria? et gehenme reddens : Ut enint ait Clinnaeu$ t quuauit eoranam 
supplicium : qua do re vide, si label, Origeirem bo- C optat contequu ttudmi atque operai* det ut $U opui 
mil. xxt et xxvm in Numeros; ix, xet xvu in Jesum coronatosj cum reddenda sic fuis&ent : Ait et ton- 
Nave ; v in paalrnimi xxxvi, la in Jeremiani, tomis m cm Clemen*^ etiamti quit non coronetur t saltern *t»» 
Nailbaeum adcapitis xxpericopen l,eiadcap.xxvii, foot non prowl a coronatit inveniri. Eoauiem -gra- 
vers. 15; hom. 17 in Lucam t et Explanationem in vius est Ctimaci, loco Ctementit^ mendum, quod 
Epiat. ad Rom. ad cap. u, vers. 10; cap^ x, vers. Joannes CUmarus Dorotheo paulo junior fuerii. Lo- 
8, etc. ; cap. xiv, vers. 10, etc. ; Duiynmm lib. n cum hunc dementis egre^ie illuslrat alter Ephremi 
De Spirit* taneto , ante medium; Basil! um in Rcgu- a Cotelerio in notis secundum Petrum Fabrum Ago*- 
lia l>revioribus» respons. ad interrog. 456; Gr<-go- nistici lib, Wi c lO.reiatus: Fettinemu* autemma- 
riuu Natianxenam, orationeSG, p. 458; orationa git, ut turn pet fectit acfiddibui cororumur ; tin v&d, 
5fi, p. 590; oraL. 40, p. 644, 645, 653 ; Gregorium terf turn multit ptactnttum taudetn praconii merea- 
Nyssenum, oratiotte adveraus eos qui diRerunt ba- nmr. Beatut qui in agonc ceriaxcrit, %t cum per fee tit 
pimu* ; Chronicii- n- a Radero ediium, p. 564, 5W» mtorim coronam acapiat. Miterabilit vero qui hoe 
mm Paulini sexto carmine ;PhHastrium, bsresi 99; temput vit0 *uw negligenter contumpterit, ut indi- 
itttbrosiuui, Observations i, in Michaeam ; Vitam Am- anut sit etiam cunt minimis collaudari. Hue accedit 
liroaii,in fine; Rieronymumepist.22, cap. 2, lib. h euod Tertullianus lib. i Ad uzoretn* cap. 5, scribit : 
contra jwinianum, cap. utt. ; epist. 50, cap. 5 et Ad primum locum certamen omne eontendit ; tecundut 
8; lib. l adaertut Peiagianot, cap. 9 et ad psalm. solatium habet, victoriam non habet. Hie itaque Cle- 
xv t 10; lxi, 13, LxiV, 14; exvin, 56; gxxxv, 6; mens ad athleticos agones respiciens, sin nunue in- 
Petagium epistola ad Demetriadem cup. 10; Augu- ^ signem coronam, saltern lauaem n Domino conse- 
slinum cum alibi, turn libro De haretibu$ t bares i qui ut mereamur nos horUtur. Coost. 
ultima, lib. i ad Boiiifacium, cap. 22; sermone 14 (54) 'o zdr pdaptdr dfcora &<f(dri&ttsrc? 9 $irr 
De twrfrii Apotioti; Salvianum. lib. Ill ad Ectkttant sitpedxi ?08fpw 9 iiacTtyK*}6GlQalpeT<Hii<M6{itafidJ± 
c^-thQlicam, paulo ante Huem, atque incertos scripio- Jtftm rov ctoSIov* Iterum mos agoni&ticus, flagei- 
res quatuor, Soiutorem qufcttionum ad Anliochum, landi ac ejiciendi atbletas qui contra ceriaminum 
cup. i!4, et Exhortatorem monackor%m f utroque torn. scita peccarent, a multls antiquis, recentioribus, 
II S. Atbauaaii, Qbjurgatorem virainit lapsm, torn, sspenumero memoratus* i'osigni ter vero. inter paga- 
IV S. Ambrosii ac torn. IX B, llierouyini, et au- nos a Luciano in Piscaiore, post medium ; Ariano 
ctorett homiiiae Decorpore et sanguine Christ), ecu j n Epicteto f lib. in, cap. 92, sub medium ; Diono 
de Paschate, excune tanquam Hieronymi, Eusebii ChrysoBtomo, oratione 31, post inuiitm; inter Cbri- 
Ccsariensis, Eusebii Emiseni ac Csesarii Arelaten- stianos abOrigene, homilia 3 in ienmiam; Epipba- 
sia : quibus jungendus est Ppidentius in line Ha- nio, haeresi 61, cap. penult., etSidonio lib. II, epist. 
manigenjx : AOvfata o Dfrfot. in Clemeiais Alexan- ?,. Cyprii episcopi locus cum Rpmani pontiflcis valde 
drini Htjpotgpotibut, p. 801. C. i, iv tj "Anoxa- pongruit ; UapacpOetpa^ yap Ay^a 6 aQXr^fys 9 
Ks&tt ^T|<Jlv xa Ppi^Tj fc5a[i61o^^v'Ta, xij< A^atvovoc (taartvOe^ tx^dXXe-ccu tou dywvo;. Cot. 
fe«ouiva r.zip%z ((lo(pac), ravta AjydX^ xj|^«Xoux<j) (55^ 'O o*xt*ty£ a{?r£>r oit re.levr^o'ei. Fideju- 
KapaZtioa^aiy ?va fv&at^ LteTa^aWv-sat, %t$ itufvo- bente me in Tertulliano De returrectione earnit, cap v 
vo; ^uxtl |WTOfi toWvw. 4Sv EttaQev xa\ I* 3toy.*tt 51, scribe : Vermis itlorum non decedc*. lb.» 
-jtvi|xsvx- xx illxtpx y&rtfi ttje 7t*)-vT ( p:iy; tsugelfltt, 



Ml BHStOLA fl Aft COHJrtTBWS. 5« 

KB+A&4WH H'. ' A CAPUT VIII. 

- ftc ouv fcjpv M pfc» l tCT«v^rto|uv. DqMc y*P Quandin ergo In tcrria degiuius , powaitenllam 

tquv e!c t^v *tEpa w *£xv£vqu. -Uv *pd*ov t*P * agamu*. Lutum quippe somua in manu artiflcia- 

xtpaucuc Mcv mtf new** xa\ iv *«*£ ^paw ai* Qoemadmoduo) enlm figuius, stvas fee en i, illad- 

*o3 8ta<rt pa^, ij auvrp^ft, *41rt a&tb Avaidfatfti- ipie in manibus ejus disiortumfuerit aut contritum, 

idtv tt Tcpo-^^dcn] el; <rij? x&juvov tou wupkctttao pa- raroue ip&um refingil; tin rcro anleoccupaaa, la 



fca^dv Iv Touttp to) xiafup, iv tfl tfappu & tttpifiajwv 
irovnfxk (36), jifiwKrfjawjttv if *kgc t^C xapBEac, Tvo 
wWJjwv bib- tow K« p(w, &j« (X 9 ( uy *«"P> V ?*¥*- 
*o(ac. Mfiti t^f ** *€***£*> t»^k ** »5 xfajiau, 
ofoeitt Juvdjisfla ixiT ift^V^aafffku (37) f) ps»" 

Ttatpbf, *a\ t> ( v aipxti &y^) v tV)f>4a*v««<, xak *&$ 
ivroXicDoo Kvpfou cpuli&tvrtc, Xf^K^Oa f»rt;v *&>- 
^w>v. Aiyet p*pA Kdptof (58) iv -*$ EfafpXkf- 13 ti 

Arfjw jAp $pir t 6u 6 xurrdc ir $2a%loxtyt seat ir 
xaXlty xterdq kcztr. 'Apa o5v to5*o \bft\ » Ti)p*)- 
eaxt t+|V «Apx« A^v xat rh ( v ff^pavtta 4«r.uwv, 
Iva vf]v afabviov ftirtjv dno>&6tD(uv (39). 
KE*AAAION fr. 
Kal |ii] XfiY^ (J * l ? &pk>Vt Sri autrj *) ff£p£ au 
Xfrfvcxat oWSk avCavrou* fram &v t(vi iawOi^e, fev 
x{vt Av&fiX&^-c, e ^ H-^l ^ v ^ aa P^ -caOrri Kvcftf. Act 
ouv flftclc t!>C va6v 6eou ^vXd^astv x¥y aapx-z. "Ov 
Tpdicov yip fev Tfl jctpxl fcxX^6r]T4» xa\ fev -xfj aapxl 
eXeu^ecrGe. E: C Xptcrr^ & Kupto^ (45), d M&flKf %%, 
fiw {xlv t<> wpSrov Tweypw, fc?&«« «4p€» wt o^kj< 



farnaoea (gats miaerit iflod , »on -dmplius pourit 
siLpj>eiiaa ipsi ferrc : Ua et dm, qaandiii sumus in 
hocmundo, demalis qua in. caroe gea&imus t ex 
toco cord e re&ipJscaaius^ tit a Domino tatveoior, 
duiftbab^nui tempua pceiiileaiix. Poatquam enim 
enaundo BUgravinu8 y not\ ampiius powumus il)i 
confittri, aut pcenitenliara adhuc agcre.Quare, fra- 
ires, volaniaicm Palrie f^cientes, carnemque aer- 
Taplea cafitan, et ipandaia JDomiai custodientes, 
" CQneequemor vitan setemam. Alt quippe Dominus 
in Evangdio "•: 5t jM2mitt son imoatfa.^U ma- 
. guurn vobti dabitT Dm mm artti ; Qui, fifatit **t 
m mwtfM, ei fa wwyari fideth tit* Hoc ergo (licit : 
Serrate earoeni eastern* et sigillum immaculatum, 
ui recipialis vilam aeternam. 

CAPUT IX. 
Et eemo veutrum riicat, quod tusc caro non judi- 
cature neqvct.reaurgit^ Agno»cil6 in quo aerrati 
estis, in quo visum recepUtig ; ni&i duni in hac 
came Tivilis. Nos ergodecet, eamem sicut templum 
Dei ' custodirf! (40). Qutimadmodum enim io camo 
v&cail estisi ita in came venietis. Uaus ChrisUn 
Domima qui &os servavit, cuui primum esaet api- 



^jid; ixiX&osv - oGw; xa\^(ulc ivTow^vfj aapx\dTO^- C ritut, caro factui est, aique fiic vocavit nos J it* 
Xr^pffiaT^t [iicr0(5v. > AYfit7nLp£vo5vdXX^)rou^8mi>(K^- etiao ;&osm hac came mereedem recipiemus. Dili- 
6e^vfciNn^e{c^vP49tXe^^fk4u/^lx«(uv(42) gamau igilWf noa i&vic«ffl t ut veniamua oranes U 

»* Luc, tvi f i0, 11, ■ ICor. in, 16, 17; vi, i»; II Cor.n, 16. 

VARIORUM NOTjE. 



(38) 'E'r r$ croyxl A knpd%a#ar xonip4. Legen- 

dmu , St 1 1 ft wwk§xji4v loovTipi, immissa nnepositione, 
qweob sylUte prac«deDilg ihatllnd>a»w vid^ui- 
oxcidisee. Day. ( "-. 

(3?) Bine prserertitur Origan 19 error, quo t vt lo- 
quitur Jusiirriamjs, lorn. Y V<mdL LaV* ir. 606 A , 
ommmm impiotrnm hominum* ei pralerea dcemonum 
patnatn finem habiturarn mm, reteitutumque hi turn 
imp*** komine$ turn 4&mone* in priMmtm ordinem 
aunt cenauit. Haec mm sine pram jxenitefltia 
admitti nequeunt. Rrrrftirrnque dum numero seqoettti 
rfocemur, nullum post banc vitam auperesse tempus 
in quo. sanari Valeainus! ilia in pristiQum ordinem ' 
iuura reverlendi spea impiia prors us aafertur. Ne- 
que minus On gen is de FtMirreetfoue placjlo advor- 
tauLur, qua; de endera mox gubjicluntur. Coo$T. 

(38) '0 KypxK, Won. eihibet ex ms. articolum 6, 
quem edili omittoot. Locum aittaa a S. Paire veint 
ex Evan gel to hie descriptdm, reeitat quoqne S. 
lreo&ua, lib, 11, cap. 61 : SirmtUcr Dcmim$$ dixit 
ingrati* in cum exuumibu* ; Si in moduo fhttlcs 
man fuitlit* y*od magnum est qui* dabil voMt t Fbi 
Gra»uaconjicit v bxC ex Evangeiio secundum M$y- 
ptio« fuiaw* deprompta- Gall. 

(S9) 'AxcJMwfisr. Leg. forte, 4toX4*i|T6. Jd. 

(40) Itar Igutre» in efHsi&ta id PlHlw*e4*io», n. 
7: Camem, inqait p ve$tr*m vi JDd -temptmm cutte- 
d\%e. Cotrsr. 

(41) Etc Xptctdc* rd xp&ror xrwpa. Jun. 

et editi, pneter Londin. f U 'Iijwuc Xpt<rrfc. Wott. 
ex ms. resiiiuit ET?. Jamque idem viderat Mill, qui 



tamen putabat legendum U 6 -. Lectio Milliana pro 
hater, alarn tyvisio; naro v inquit, iv dwM utt se- 
eeter : OCwc *& *p*lc Dom autem scribit 8. 
I!aij*4e fanHt, &v Mi -*i»aw-iwi5p*, pjbiprir 

m* m <*m* *pHhw, «|os di ^Ri>atem manHMe ^> 
truant rate adwrtit ftociRt- 8te ei 1 Pea-: % fl, 
de antiqnis pre&betis dic'rtw : 'B^tuvOvw; c(^ xh* 
||ico?ov icaup6v e^Xou tii iv x&tol( itvtfS|ia Xp«»co0. 
BHieraave plane aemu Theepnilofl Antiocfa. od An- 
tolyc, lib. 11, cap. fi : o5rot ouv Av otvEujte StJD, 
tet ip^j xal tfo^ta xal Wva^w $tyt<nw>, xa-HJortro 
»f? «Krf^ ttpo^ray- BU igitur exi$*n$ •pfrirtit />«* 
' principium et tttpicnlia, AtHmmhfuc pitientt*, <fe. 
temdk toprophetas.GkLL.—#(X.tet, cum ***** Deus. 
Spirihu enim vocabulum siepe apod aniiqaos rfifi- 
nam naurram sonare pneTatiouft generatt in detis- 
aimara Openta S. ffibrii Pietav. edittoneai; n. 6« 
et 65, ptaribus iiempfis demons tratinn est; onde 
Ulud Augnstini, epni. 440, n. 11, ad Ctementi* 
metiten siagia ac«ommoditnm ei^cribhrnm ; Ver- 
btm cmo ftctuht at % In habitant in notk (Jou*. ft) ; 
teddiie elcm, etB/hNnixiipttitut* tt hmbHau initio. 
Quasi dieexct : Vca-buai cem e^set spirttat in Dcus, 
earo factum : «jt n&turam- suscipiendo. oumanam ; 
reddite ytoom, et qui caro ealia r eltieiflrim auodvrk 
nodo-apirltiM ac Iteus, ktaCnwa iodeeiule djvtaam. 
et hahiutc In Deo. Covst. 

(42) f Oc fyoper. Editi, si Londin. excipiaa^ eibi- 
bent iwc- Retioet Wou. leetionem u;. Beele. Sic 
GaLvi, 10 : # Oc xaif&v ?x°F v : 9 ,ia ^ urtc Peawxit 
S. a Pater. <mu» 



MS 



& CLBUENflS'l ROM. PONT. OPERA CEMMA 



'■. ' /. - . 



S44 



rejourn Dei. Donee tempos luberaus in quo saoe- A^ l p^ *S MKp*", tm^^ferabf 'cfifefamuovri 



mur f dedamus no* toadied Deo, rtntanerationem 
ipsi iribuenies. QuamT Poaitentiam ex alncero 
corde, Namque pranriua omnium eat, et qne in - 
eorde noatro versantur novit. Demns itaque illi 
tarikn&t mam tl> ore solum, sed etiam ex eorde : nt 
not taoqtuun fillos suscipiat. Elenim Dominus dixit: 
Fr&ire* mei $unt ii qui facHttt t volurUniem Pa trit mei\ 
CAPUT X. 
Itaque, fratpes mei, faciamui Tolunlatem Patris 
qui vocavil no*, ut virainuB j et perseqaanaor po- 
tiu§ Tirtotem , rkium auteta derelinqaamus veluli 
praecurgoreui peceatofum Do&irorum ; et fugiamus 
impietalem, ne itos mala comprebendant. Mam si 
bene agere stnditerinaa, conseclaMtur nos pax. 01> 



$£$> Ayttjurttav «6-5<J» 8itfct*t. EMkv ; T& {ttfwwwjaai 
tg tlXixpwwic xatpifac. IIporwi»ireT|^T*P '**w <** 
icdvwv, xa\ cW&$ f)|Udv Ttk £y xapttf. A&tiev quy 
« WJ> aleuviov (45), pi] Aw* a-t£|urH>? pdvov, 41X4 xa\ 
4i* xap8ta<, ?va fjjwL; «poa6£gT]*ai ok uiouc (44). 
KaV f Ap et-ntv 6 Kuptoe" 'AdeJpol pov oirroi eleir, 
ol xoiovrreq ti didvpa rov Bacpds /aw. 
K.E4AAAION 1'. 
,"00X8, AficX^of t*6u» irei-rfjatojiiv t& Ottilia tou 
Ifaxpfef toO xattettnof Tfjji&j, *va ^qt»|MV, xa\ 
tuu§ti>{u;v [iSXXov "rijv dpttrij^t rijv^84 xaxCav xara- 
Xe(4*»liev, *1>; itpooW™p©v tuiv 4[*apttu»v (45) f)po>v v 
7ux\ (f ftgaym 'rip da£6fit&v, |*t tj«k xatoM6Q xaxi 
(46). 1£4v Y^P ^nou&4scxi[uv if*** 01 * 01 ^* Stcttgixcu 



earn tiquidem cauaam aoa eat veperire hotninem, **+,(**; «tpf t vi). Ad tau^M yhp tJjv attfevoux taw 



Quitibet humanis titocrlbus ductontur, praponentes 
Yoluptaiem prasentfm repronis&ioni future, Igno- 
rani enim quantum habeat torment urn pretention] 
us us; et quantas habeat delicias ftuura promissie. 
Ac quidem, si illi isla facerent soli, tolerahile eaeet; 
jam rero perseveraat in&ontes animas pravig doctri- 
nis Itabuere; nescientes quod duplie^m habebunt 
coBdemsalionem, et ipai 9 et qui audiunt eos. 

CAPOTXI. 
Noa ergt> in eorde mundo Deo serviamu3 t et eri- 
mos justi: qoodti noa serrieriEnus quia Udem non 
babemas prom iuioni Dei, erinuisrniseri. iHciteniu 



eipelv 4vOpumor» (47). UhtVK roipAYO'J^ (*8) ?4» 

iirilxuaiv, ^ tl]v (i^Xlouoav *awiYT £ ^' av * 'Ayvoovsiv 

^4p fjXlwjv I^a p*3a\wv % tv64St Aw6X*uai< t x«\ 
oiav Tptx^v Ex £t *1 pti^Xouaa iicaYieXEai* Kql\ el 
jikv aO-w>\ fiiv&t ta\k* fapaoraov, avcxtbv ^v vvv 
SI i-Btjiivoudw xaxoSbSaaxaXouvriEc tic dveT(o\>c (49) 
c}/ux4c> o^ 1 * eESdt^c ^- Bicrs^M Igouaiv vi]V xpiffiv, 
au;o( te, xzl oi ixoOov-ra^ auxuv. 

K£*A\AJuN LV. 
*H^ew<iuy fev xaflap^i xapSt? «ouXeu-3W{X£V t$ 8«i»» 
xa\ fca^jxsBo SCxator eikv & ^ 5ouXeuaa)(i£V, fit& xoij 
p*) is;t?6U6W <ipa^ ifi tnftTf 5 ^^ ^ ^ to '» taial* 



el sermo propbeticas : < Miseri sunt ^ai aaimo du- C i**p[«l ^^^B*. A%ti -fip xa\ (50) A icpo[<p^t»- 



plices et eorde incerti aunt ; qui dicunt : Hac oiu- 
uia audivimua eliam tempore patrum nosirorum 
iilii; noa verodiendedie exspecianies ft nihil borum 
vidimus, Aiuentes, comparale tos arbori ; sumite 

* MaUb.xn, 50. 

VARIORUM NOTiE. 



x^ X4yo?' «TaX*fflftjpoi elatvol6t^x oi » c ^* tOT ^ vw '» 
*:ft xap6{«, ol X*rovrsc (51)'TauT<a n4 [vra] ijxoti«oj«v 
x»\ tn\ xwv i:axepwvfii«lv f ^[a«« & ulo\ ($4) ^(tipcty 
§5 tl^P*^ itpoaBtx^l uv€,t * °W5* V toiixuw tci>p&xa(&ev 



(43) Akhrtcr. A!, atlvov vel M§xv ahbvutv. Birr. 
teripniSA CLementem atvov ^Ujjviov bdubiUnter 
■fltrmat; errorem inde wsiaasse coHtendeos. auod 

ato«rum vocaimluin inter dicundum vel describen- 
dum» ob simibludinem faeril omigguai. Gall. 

(44) *Oq vlo&$. Editi, t&; &eou u(ou^ ( Vemm apud 
W«u. ins. fcsou nou aguoscit, neque postulat con- 
Leiltis. Id. 

(45) 'AftapTUtir. Al. tifuapt&v. Sic et Cot. qui 
vertit Htppliciorum* HeUnet vYoit. nis. leetioncin. 
Vox enim xoxia deuoure potest inlemum mentis af- 
fectum, rl)V Ui&ujilav, et dfjiapccai seel its foris per* 
actum ; et recto sane. Quidni cnim respexerii Cle- 
mens ad Iliad Jac, i, 15: II tTuBujifa iuX).a6o