Skip to main content

Full text of "Inventaire des Archives de la ville de Malines: publié sous les auspices de l'Administration ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for générations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose légal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that' s often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia présent in the original volume will appear in this file - a reminder of this book' s long journey from the 
publisher to a library and finally to y ou. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we hâve taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that y ou: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use thèse files for 
Personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine 
translation, optical character récognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for thèse purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it légal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is légal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any spécifie use of 
any spécifie book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at jhttp : //books . qooqle . corn/ 




A propos de ce livre 

Ceci est une copie numérique d'un ouvrage conservé depuis des générations dans les rayonnages d'une bibliothèque avant d'être numérisé avec 
précaution par Google dans le cadre d'un projet visant à permettre aux internautes de découvrir l'ensemble du patrimoine littéraire mondial en 
ligne. 

Ce livre étant relativement ancien, il n'est plus protégé par la loi sur les droits d'auteur et appartient à présent au domaine public. L'expression 
"appartenir au domaine public" signifie que le livre en question n'a jamais été soumis aux droits d'auteur ou que ses droits légaux sont arrivés à 
expiration. Les conditions requises pour qu'un livre tombe dans le domaine public peuvent varier d'un pays à l'autre. Les livres libres de droit sont 
autant de liens avec le passé. Ils sont les témoins de la richesse de notre histoire, de notre patrimoine culturel et de la connaissance humaine et sont 
trop souvent difficilement accessibles au public. 

Les notes de bas de page et autres annotations en marge du texte présentes dans le volume original sont reprises dans ce fichier, comme un souvenir 
du long chemin parcouru par l'ouvrage depuis la maison d'édition en passant par la bibliothèque pour finalement se retrouver entre vos mains. 

Consignes d'utilisation 

Google est fier de travailler en partenariat avec des bibliothèques à la numérisation des ouvrages appartenant au domaine public et de les rendre 
ainsi accessibles à tous. Ces livres sont en effet la propriété de tous et de toutes et nous sommes tout simplement les gardiens de ce patrimoine. 
Il s'agit toutefois d'un projet coûteux. Par conséquent et en vue de poursuivre la diffusion de ces ressources inépuisables, nous avons pris les 
dispositions nécessaires afin de prévenir les éventuels abus auxquels pourraient se livrer des sites marchands tiers, notamment en instaurant des 
contraintes techniques relatives aux requêtes automatisées. 

Nous vous demandons également de: 

+ Ne pas utiliser les fichiers à des fins commerciales Nous avons conçu le programme Google Recherche de Livres à l'usage des particuliers. 
Nous vous demandons donc d'utiliser uniquement ces fichiers à des fins personnelles. Ils ne sauraient en effet être employés dans un 
quelconque but commercial. 

+ Ne pas procéder à des requêtes automatisées N'envoyez aucune requête automatisée quelle qu'elle soit au système Google. Si vous effectuez 
des recherches concernant les logiciels de traduction, la reconnaissance optique de caractères ou tout autre domaine nécessitant de disposer 
d'importantes quantités de texte, n'hésitez pas à nous contacter. Nous encourageons pour la réalisation de ce type de travaux l'utilisation des 
ouvrages et documents appartenant au domaine public et serions heureux de vous être utile. 

+ Ne pas supprimer V attribution Le filigrane Google contenu dans chaque fichier est indispensable pour informer les internautes de notre projet 
et leur permettre d'accéder à davantage de documents par l'intermédiaire du Programme Google Recherche de Livres. Ne le supprimez en 
aucun cas. 

+ Rester dans la légalité Quelle que soit l'utilisation que vous comptez faire des fichiers, n'oubliez pas qu'il est de votre responsabilité de 
veiller à respecter la loi. Si un ouvrage appartient au domaine public américain, n'en déduisez pas pour autant qu'il en va de même dans 
les autres pays. La durée légale des droits d'auteur d'un livre varie d'un pays à l'autre. Nous ne sommes donc pas en mesure de répertorier 
les ouvrages dont l'utilisation est autorisée et ceux dont elle ne l'est pas. Ne croyez pas que le simple fait d'afficher un livre sur Google 
Recherche de Livres signifie que celui-ci peut être utilisé de quelque façon que ce soit dans le monde entier. La condamnation à laquelle vous 
vous exposeriez en cas de violation des droits d'auteur peut être sévère. 

À propos du service Google Recherche de Livres 

En favorisant la recherche et l'accès à un nombre croissant de livres disponibles dans de nombreuses langues, dont le français, Google souhaite 
contribuer à promouvoir la diversité culturelle grâce à Google Recherche de Livres. En effet, le Programme Google Recherche de Livres permet 
aux internautes de découvrir le patrimoine littéraire mondial, tout en aidant les auteurs et les éditeurs à élargir leur public. Vous pouvez effectuer 



des recherches en ligne dans le texte intégral de cet ouvrage à l'adresse |http : //books .qooqle . corn 



I 



W - 



i 



INVENTAIRE 
DES ARCHIVES DE LA VILLE DE MALINES. 



REGISTRES ET ROULEAUX. 



r 



AVIS AU LECTEUR. 

Pour la publication du huitième volume de 
l'Inventaire des archives de la ville de Malines, 
nous avons cru devoir faire usage de la langue 
flamande, parce que les registres et rouleaux 
qui en font la principale et majeure partie, sont 
rédigés tous pour ainsi dire en cette langue. 




I3SrVE^TT^IK,E 



DES 



ARCHIVES DE LA VILLE DE MALINES 



PUBLIÉ 



SOUS LES AUSPICES DE LjADMINISTRATION COMMUNALE 

par t\ucUi*"/^hA~<î 

V. HERMANS" 

ARCHIVISTE-BIBLIOTHÉCAIRE. 



TOME HUITIÈME. 




l 



n 



-v 



MALINES 

IMPRIMERIE A. OI.BKKOHT8-DE MAEYER. 



1894. 




// a été satisfait aux formalités voulues par la loi 
sur la propriété littéraire. 



• ■ • •* »*» * ♦ 



ADMINISTRATION COMMUNALE DE MALINES 

1894. 



Bourgmestre : 

M. François-Jean-Marie-Ghisiain Broers, chevalier de Tordre de 
Léopold, commandeur de Tordre de S* Grégoire le Grand et de 
Pie IX, Membre de la Chambre des Représentants. 

Êchevins : 

MM. Jean-Baptiste Kempeneer, chevalier de Tordre de Léopold, 
commandeur de Tordre de Pie IX et de S* Grégoire le Grand. 
Pierre-Charles-Hubert Dessain, chevalier de Tordre de Léopold, 
commandeur de Tordre de S* Grégoire le Grand. 
Jules-Jean-Marie Wittmann, décoré de la croix civique de 
l re classe, commandeur de Tordre de Pie IX. 
Marie-Théodore-Barbe-Florimond De Coster, commandeur de 
Tordre de S* Grégoire le Grand, Conseiller provincial. 

Conseillers : 

MM. Jean-Joseph Van Battel. 

Jacques-Pierre-Joseph-Marie Mastboom. 

Gustave-Charles-Marie-Joseph de Wouters de Bouchout, cheva- 
lier de Tordre de Léopold et décoré de la croix civique de 
l re classe. 

Victor-François-Joseph Delvaulx. 

Jean-Joseph Stobbaerts, chevalier de Tordre de Léopold et 
décoré de la croix civique de l re classe. 
Louis-Marie-Isidore-Joseph Leemans. 
Marie-Edmond-Alexandre Van Segvblt. 
Gustave- Jean- Antoine Van Aerde. 



MM. Paul-François Ryckmans, Conseiller provincial. 
Pierre-Théophile Miller. 
Louis Van Breedam, 
Jean-Martin De Graauw. 

Raymond-François-Ferdinand-Marie dk Meester de Betzen- 
brofxk, chevalier ds l'ordre de Malte, Sénateur. 
Louis-Marie-Désiré-Joseph Mertens. 
Jules-François Brusselmans . 
André-Edourd Michiels. 
Jules-Léon-Albert-Ghislain Orteoat, Conseiller provincial. 

Secrétaire : 

M. Louis-Jacques-Mario De Bruyne, décoré de la croix civique de 
1" 



^*eJ^^Vn» 



INVENTARIS 



DER 



REGISTERS EN ROLLEN. 



! 



* •••• 

* * 1 • 




VOORWOORD. 



Vôôr de vin 6 ecuw, was Mechelen, zoo als de meeste steden van 
oos land, zeer weinig of niel gekend. Voor en aleer zich le kunnen 
ontwikkelen, moeslen onze voorvaderen los geraken (lit de banden 
waarin het Heidendom ze geboeid hield. De stem vaneenen door God 
bezietden man was allcen bekwaam om aan dien ellendigen toesland 
een einde le brengen, en orn onze ongelukkige voorouderen nit den 
slaap le wekken waarin zij zoo lang helaas ! gedompeld lagen. 

Dank aan den nooit genoeg le prijzen Rumold, zal weldra voor de 
iuwoners zijner slad een nieuw dageraad annbreken. Nauwelijks 
liadden zij bel woord des lleeren in den mond van eenen voor lien zoo 
buileogewonen man hooren klinken, of zij gevoelden zich in hunne 
gemoedcren geschokl en veronlwaarJigd. Daarna cchler, allengskens 
gelroflfen en eindelijk overwonnen door de . verhevene waarhedcn welke 
Iiij hun verkondigde, en door de zuivere zedeleer welke hij hun 
voorschreef, veranderden zij van denk- en levenswijze, verzaaklen aan 
hunne Goden, en sloegen bel door zijn bloed gcverwde pad in, waarin 
hij hun voorgegaan was. 

Van dien slond af, daagl voor de geschiedenis onzer slad een nieuw 
en roemrijk Ujdvak op, welk wij, bij gebrek aan oorspronkelijke 
bronnen, in de onmogelijkheid zijn naar waarde te kunnen scballen. 
— De oudsle oorkonde van het archief dagleekenl slechls van het 
begiu der xiu c eeuw. Al het gebeurde vôôr dien lijd berust np gezegdcn 
van kronijkschrijvers, die soms in hunne dagboeken al te lichtvaardig 
opnaraen helgeen zij hier en daar, zonder grondige bewijzen, vemomeii 
hadden of geschreven vonden. 

De eigenlijke historié van Mechelen begint met de Berthoulen, die, 
gedurende gemelde en volgende eeuw, zoo veel bijdroegen tôt de 
welvaart van Rumolds slad en haren omvang. Bij opene brieven der 
maand october 1252, slaat Wouier Berlhout aan die van Muysen, 



X 

Hanswijck, Geerdegem en Hofsladen, het regt loe al hunne leen- 
goederen in weiden le kunnen verauderen. — In augusti 1264, 
vergunt liij aan de Mechelaars de vrije scheepvaarl op de Melaan. — 
Het volgendc jaar, einde mei, stelt hij, ter voltrekking hunner kerk, 
eenen kanonik, eenen schepen en eenen burger aan, gelasl met hel 
loezigt dier werken. — In de tusschenruimle van 1268 lot 1278, 
gebiedt hij dat voorlaan de daken der huizen, in plaats van met stroo, 
met tichelen zullen moeten gedekt worden. — Den 28 en auguslus 1276, 
worden nog door denzelvcu aan het lakenmakersgild onzer stad 
merkelijke voorregten vergund. — Den 4 eB november 1279, zien Wouter 
Berthoul en zijn zoon, (en voordeele der Mechelaars, van hun regt af 
op hel door hen op de visschen ingestelde marktgeld. — Bij opene 
brieven van den 27 en oogslmaand 1295, stellen Jan Berlhout, Heer van 
Berlaar, en Jan Berthoul, Heer van Neckerspoel, een eiude aan de op 
onze lakenmakersgepleegde afpersingen door de Toskanen, Lombarden 
eu Joden, die zich in den omlrck der stad gevestigd hadden, om er 
hunnen verfoeijelijken handel te drijven. 

Bij het aanbreken der xiv e eeuw, deu 13 cn december 1301, prijkt in 
hel stadsarchief eene allerbelangrijksle keur, waarbij herlog Jan II 
van Brabant en Jan Berlhout aan de Mechelaars len eeuwigen dage 
waarborgen al de vrijheden en voorregten, welke hun van de vroegste 
tijden af beloofd of verleend waren geweest. Om aan dezelve nog meer 
kracht bij te zelten, deden zij er hunne zegels aan hangen, gezamenlijk 
met die hunner voornaamste leenheercn en steden, waamn veerlien 
aan de eerste, en zes aan de laatsle loebehooren. Deze keur, welke men 
met regt het Palladium onzer gemeentevrijheden noemen mag, zien 
wij beurtelings met eed bekrachtigd, den 2l en maart 1584, door 
Filips den Stoute, den 8 cn october 1419, door Filips den Goede, den 
3« n julij 1467, door Karel den Sloute, den 25 e0 junij 1477, door Maria 
van Burgondië, den 27 en maart 1495, door Filips den Schoone, den 
5 cn februarij 1515, door keizer Karel V, den 31 en december 1556, 
door Filips II, den 25 en auguslus 1598, door aartsherlog Albertus, in 
den naam zijner gemalin Isabella. 

Op het einde der xv« eeuw, vinden wij een treffeud bewijs van de 
bijzondere hoogachting welke deze stad bij h are vorsten genoot. 



XI 

' Om le beloonen de menigvuldige dienslen in goed en bloed zijuer 
vroome en gelrouwe onderdanen, » alzoo loiden de opene brieven van 
Frederik III, gedagteekend uil Linlz den 10 cn januarij 1490, verheft 
deze keizer H land en de slad Mechelen lot een graafschap, en vergunt 
aan deze laatste bel regt zijne wapenen, als Roomsche Koning, met 
de hare te vereenigen. Sedert dien, draagt zij in haar blazoen den 
zwarlen a rend, met uitgespreide vlerken, klanuwende op een gouden 
schild mel drie roode staken doorweven. 

Daar bel onmogelijk is, in een oogwenk op ons sladsarchief, de 
belangrijkheid le doen uilschijnen van zoo vêle andere kosibare hand- 
vesten, welke wij stilzwijgend moeten voorbijgaan, bepalen wij ons, 
bij dit korl overzigt, zoo niet den inboud, len minsle hel (ijdstip en 
bel gelai daarvan le doen kennen. 

Deze oorkonden, welke bijna aile op daartoe bereide schaapsvelleo 
geschreven en waarvan de meesle nog van bare zegels voorzien zijn, 
gaan van de eersle helfl der xm e eeuw lot hel eindc der xviu 6 . Van het 
eerste lijdvak onzer geschiedenis, gedurende welk de Heerlijkheid 
tan Mechelen, van 1242 loi 1569, door de bisschoppen van Luik, de 
hertogen van Brabant, de graven van Henegouwen en Vlaanderen, als 
een speelbal, benrlelings gekaatst en herkaatst wierd, lot dat zij 
eindelijk in de handeu viel van herlog Filips den sloute, bestaan er nog 
honderd drie en vijftig oorkonden. 

Mel de dood van Maria van Burgondië, die den 28 e " maarl 1482 
zoo loevallig helaas ! aan de liefde harer volkeren ontrukt wierd, 
verdwijni nil de geschiedenis dit doorluchlig Huis, en de Heerlijkheid 
van Mechelen gaat over in lat van Oostenrijk. Van dit tijdslip lot 
hel einde der xvm e eeuw, bezilten wij zes honderd acht en negentig 
ha nd veste n, waarvan drie honderd vier en Iwintig aan het Huis van 
Burgondië en hel volgeude, drie honderd derlig aan het spaansche en 
vier en veerlig aan hel ooslenrijksche Staalsbewind toebehooren. 

Om zich een denkbeeld te kunnen vormen van hetgeen de stedelijke 
overheid, sederl de tweede helft der xv e eeuw, voor de bewariog 
dezer schatlen gedaan beeft, verzoek ik mijne lezers mij le willeu 
volgeo in de beneden gewelfde plaals van den Beiaard, den Thoren 
geheeten, alwaar men in eene viermaal overeeuwsche zware eikenen 



XI I 

armarys of kas (1) al deze voor dcn geschiedschrijver zoo gewiglige 
* oorkonden zorgvuldig opgeslolen liggen. Daar deze kas uil vier 
paneelen beslaat, waarvan elk eenen grendel en een dubbel slol heeft, 
zoo zijn toi derzelver sluit- en ontsluiling acht sleulels noodig, 
waarvan de twee van hel eerste paneel aan den jongsten communie 
of burgemeester, de Iwee van hel volgende aan dcn vôôr ofeerslen 
schepen, de twee van het derde aan den oudsten gezworen der 
poorterij, en de twee van hel laatsle aan den oudsten gezworen der 
dekeuij locvertrouwd waren, zoodat lot de lichling eener oorkonde de 
tegenwooidigheid dezer vier leden noodig was. 

Hel verzuimen dezer zoo heilzame voorzorg, welke loi hel einde 
der xvn e ceuw door onze voorouders in eer gehouden was geweesl, 
had voor droevig gevolg de verdwijning uil het sladsarchief van 
menige oorkonden, helgeen le kennen gegeven wordt in de hier 
volgende resolulië, genomen door den magislraat in zijne zilling van 
, den 1 G' n Mei lfj7 : 

« Is gelesen eenc opgeslelde req !c le prescnleren in Haere Maj u 
Groeten Kaede, ten fine van l'obligercn de representanten der gewesene 
pensionarissen, secretarissen, greffiers endc klercquen der ihresorye 
deser sladi, van hun fexpurgereu dat sy geene papieren ofle slucken 
van deser sladls archiven ten ondeien en syn hebbende, vermidts 
cenighc berusl hebbende in den Thorcn 1er thresorye alhier 
niet meer bevonden en worden, welcke req le alsoo is goedtge- 
keurl. » (2) 

Krachlens eene verordening van den magislraat, genomen den 
7 en novemher 1702, werden al on/e handveslen en hare zegels, na op 
parkemenlc vellen naauwkeuriglijk herschreven en nageboolsl le zijn 
geweesl, in zes grool in- 4° op suce vcrgulde registers vereenigd 
werden, welke uil hoofde der kleur hunner banden den naam 
van Roodboeken gekregen hebben. 

Voor en aleer deze plaals te verlatcn, werpen wij eenen oogslag op 

(li * Item bclaelt Joirdaen, den slotmakere, etc., van 1111 dobbel sloten metten 
sLotcJeii, rtiti VIII leden, crammen, naghelen, VI ringhen, ghebesicht aen den 
itnoarvs iwn die privilégie in ligglien. » (Stadsrekening 1475-1476, fol. 141 v*). 

(2) iiraoSutum 1752-1759, fol. 199 v<\ 



XIII 

geen met ijzer heslagen eu door vijf sloten vasl gehouden ko (Ter, op 
welks uileinden stadswapenen gemaald zijn, en vragen wij ons af 
waarloe hetzelve gediend heeft. — Openen wij de sladsrekening van 
den jare 1572, zoo vinden wij dat, den 2*2 en auguslus, op bevel van 
lien magistraal, al het zilver en verguld lafelgerief \an het stadhuis, 
ouder hel geleide van cenen schepen, naar Autwerpen vervoerd wierd 
om er openbaarlijk verkochl le worden. (1) Hiermede, vliegl in 
duigen de volksmare aangaande den oorsprong van onzen oudsten 
burger, wijl gemeld koffer zes en zeventig jaren ouder is dan hij. 

Bij het slappcn uit dit verlrek, komt men langs eenen sleenen 
wendeltrap in eene andere gewelfde en allerbest verlichle plaats, 
de Kapel geheelcn, omdat de raadsheeren, sederl het einde der 
xiv e eeuw, voor en aleer zich lot hunne bezighedeu le begeven, 
de gewoonle hadden aldaar de mis te komen hooren. — Roudom 
de wanden derzelver, rangschikkcn zich nu honderd zeven en twinlig 
doozen, welker inhoud wij korlclijk beschrijven gaau. 

Dezestig eerste bevatten cen bijna onlelbaar getal oorspronkelijke 
eo andere oorkonden, allerbekwaamsl om den regeringsvorm van 
onzen magistraal van de vroegsle tijden tôt de fransche omwenteling 
af le schetsen. Kerken en kloosters; stadsgebouwen ; heeren-, gilden-, 
ambachts- en andere huizen; slralen en opene plaatsen; bruggen, 
rivieren en beken; verschansingen, forlen en wegen ; stedelijke over- 
hedeu ; hooge-, lagere- en armscholeu ; annwezen en godshuizen ; 
nijverheid, handel en landbouw; hongersnooden eu ziekten; omme- 
gangen, iuhuldigingen en feeslen; ailes, in één woord, komt er in 
voor, niels is er vergeten. 

(1) • Betaelt Mr Jacop de Baokere voor den coop van sekere coffer met yser 
beslageo, aiwaer het silvere van der stadt mede naer Antwerpen gevaert es, omme 
te verooopene, per ordonn v lib. • (Stadsrekening 15711572, -fol. 247). 

• Opten XXI I ,n Augasti LXXIL, soe zyu ter ordonn van de weth gesondeu naer 
Antwerpen Joncbeer Baptista Kerremans, met Henrick Wils, bode, om aldaer te 
▼ercoopene het silvere soe vergult als onvergult van der stadt, achtervolgende den 
Inventaris daer aff gemaeckt zynde, den voorn Kerreman overgelevert, daer over de 
voorn Kerreman gevaccert heeft drye dagen, IX lib. onde Henrick Wils, insge- 
lycx drye dagen, XXX scell, beloopende metter wagenhure, reysens ende comens, 
ende andere oncosten, per ordonn XVIL lib • (Ibidem, fol. 227). 



XIV 

In de twee volgende doozen (61-62) vindt men lalrijke oorkonden 
aangaande den groolen- en deo kleinen voetboog, den handboog, de 
kolveniers- en schermersgilden. — In de acht en twinlig volgende 
(63-90), is cr nog in evenredigheid een grooler aanlal derzelver 
rakende de bakkers, beenhouwers, brouwers, vischverkoopcrs, laken- 
inakers, kleermakers, oudekleerkoopers,kousenmakers, schoenmakers, 
hoedenmakers, barbiers en wondheelers, pruikmakers, droogscheer- 
ders, lapijlwevers, sargiemakers, verwers, huidevetlers, witleleer- 
makers, handschoenmakers, merseniers, passemenlmakers, bonl- 
werkers, knopmakers, speldenmakers, veltewariers, melsers, leern 
plakkers, timmerlîeden, schaliedekkers, schrijnwerkers, kuipers, 
smeden, ketelmakers, messenmakers, lingieters, blikslagers, goud- 
smeden, scbilders en beeldbouwers, glazenmakers, scheepstimmer- 
lieden, lijndraaijers, schippers, lijntrekkers, kordewageukruicrs, 
buildragers, raandedragers, lurfdragers en hoveniers. 

De vier volgende (91-94) bevalten de briefwisseling van deu 
magistraal met zijne vorsten of slaalsmannen, alsook met de voor- 
naamste nverheden van dit land en nog andere landen, tijdens de 
hecrschappij onder bel Huis van Bnrgondië, Ooslenrijk en Spanje, 
beloopende te zamen op duizend drie bonderd negen en negentig 
brieven, waarvan drie bonderd vier en zevenlig gedurende bel eersle, 
twee bonderd zcvenlien gcdurende bel tweede, en acbt bonderd en 
acht gedu rende bet laalste tijdvak gesebreven werden. — In ziju verslag 
over ons stadsarchief, gedaau len jare 1834 door 's Rijks Hoofd- 
archivaris, drukl zieh de Heer Gachard over ileze briefwisseling op 
volgender wijze uit : 

• Il y a, (zegt hij) dans les archives de Malincs, une collection 
assez considérable de lettres missives originales de Jean sans Peur, 
Philippe le Bon et Charles le Téméraire, ducs de Bourgogne; 
d'Isabelle de Portugal, épouse de Philippe le Bon ; de Marguerite 
d'Yorck, épouse de Charles le Téméraire, et de la duchesse Marie, sa 
fille; de Maximilicn d'Autriche; de Marguerite, tante de Charles 
Quint, etc. Rien n'est plus rare, dans les dépôts de nos villes, que 
cette sorte de documents : à Bruges, à Namur, à Anvers, je n'en ai pas 
trouvé un seul ; à iMons, il y en a trois ou quatre au plus; à Ypres, 



XV 

il ne s'en serait conservé aucun, si uu secrétaire de la ville n'avait pris 
le soin de les transcrire dans un registre. C'est que nos ancêtres 
irouvaient inutile de garder, pour les historiens à venir, des lettres 
missives écrites sur un petit chiffon de papier, et qui ne contenaient 
que des faits, tandis qu'ils prenaient les précautions les plus minu- 
tieuses pour prévenir qu'il ne se perdit quelqu'une de ces lettres 
patentes, écrites sur parchemin et munies de grands sceaux, qui leur 
conféraient des privilèges, ou leur prescrivaient des règlements, ou 
les autorisaient à créer des rentes, à percevoir des impôts, etc. » (1) 

Deoorkonden bevat in de zeven en twintig volgende doozen, beslaan 
uit schepenbrieven rakende : 1° Van 1263 toi 1731, de stad, het 
district en het ressort van Mechelen. (95 4 14) — 2° Het land van 
Mechelen. (115). — 3° De steden van Brussel en Leuven. (116). — 
i° Die van Antwerpen eu Lier. (117) — 5° Eenige aiulcre steden, 
dorpcn en heerlijkheden, hier ten lande en elders. (118 119) — 
6° De stad 's llerlogenbosch. (120). — 7° Die van Heusden. (121). 

Ziehier helgeen wij, aangaande het beruslei; der oorkonden van 
beidc laatsle steden alhier, aangeteekend vinden in eenen brief van 
Kanonik Schaeffer, door ons in het eerste deel zijner uiltreksels der 
• Gazet van Mechelen » ingelaschl : 

• Ces pièces (zegt hij) appartiennent à deux couvents de l'ordre de 
S 1 François, 1° au couvent des Riches Claires à Bois-le-Duc; 2° au 
couvent du tierce ordre à Heusdeu. — Il est certain que ces documents 
ont été apportés à Matines par les religieuses Clarisses de Bois-le-Duc, 
qui s'établirent ici en 1650. 

Heusden était livrée au Prince d'Orange en 1577 ; les religieuses 
tercières de cette ville se réfugièrent chez leurs coreligieuses de 
Bois le-Duc, laquelle ville a resté sous le Roi d'Espagne jusqu'en 1629. 
De cette manière l'on conçoit comment les papiers du couvent 
d'fleusden se trouvent mêlés avec les papiers du couvent de Bois-le Duc . 

Lorsque les Riches Claires ont été supprimées en 1783, ces papiers 
ont été probablement confisqués par l'administrateur gouvernemental, 
et remis aux archives de la ville. » 

(1) Collection de documents inédits concernant l'histoire de la Belgique, t. II, p. 54. 



XVI 

De vijf volgende doozeu behelzen oorkonden van menigerhandeu 
aard belrekkelijk : 1° De Ileeren en Overslen der proviucie (122) — 
2* Deu magislraat dezer slad. (123-1 24). — 3° De ambaclilen en 
gilden. (125) — 4° Het aartshisdom, de kerken en kloostcrs. (126). 
— In de laalste doos zijn bijeeugebragt al de oorkonden van weinig 
of geen belang voor ons. (127). 

Voor de besehrijviug dezer oorkonden, zie : 

B.-J.-F.-C. Gyseleers-Thys. « Additions el corrections à la notice 
sur les archives de la ville de Malines, de Monsieur L.-P. Gachard, 
archiviste du royaume de la Belgique » Bruxelles, 1834-1838, 4 vol. 
iu-8°. — P -J. Van Doreu eu V. Ilermans. « Inventaire des archives 
de la Mlle de Malines. » Malines, 18:>9-1883, 7 vol. in-8°. 



DER 

REGISTERS EN ROLLEN. 

Voor en alleer in oogeuschouw te nemen de registers en rollen, 
welke hel tweede gedeelte van het sladsarchief uitmaken, gaan wij er 
den algeraeenen inventaris van opstellen, ten einde aan de minnaars 
van mechelsche oudheden den tijd tôt het opsporen derzelver te ver- 
korten, en alzoo hunne taak te vergemakkelijken . 

Volgens hun verband, eensdeels, met de stad en haar district, 
anderdeeis, met het ressort en de provingib van Mèche len, kan men 
deze registers en rollen in vier afdeeiingen verdeelen. 



I. 

DES STAD- 

A. 
CARTULARIUM'S. 

I. PREVILEGIEN. 

L Ocdstb previlegieboek, gaande van het einde der eerste helfl der 
xiu 9 tôt de eerste der xv* eeuw. Gemaakt naar het oorspronkdijke 
van 1444, dal op parkement was. (I) 

Register groot in 4°. 

(1) • Item dricn donssinen fransyns (bij Kil. Jfrancyn, membrana Jfrancica, sive 
pergamena) ghecocht ter stad behoef yeghen i raan van Diest, omme de privilcgien 
code de kuren vao det stad dair ine te copierene, eoate xiiii s. » 

Stadsrekening 1443-44, fol. 178. 



— 2 — 

Beneven de vorstelijke vrijheidsbrieven vergund aan deze stad 
door Filips den Goede en zijne voorzaten, vindt men nog in dît 
register eenen brief van gemelden hertog, gedagleekend uit Rysel den 
5 c0 auguslus 1423, aangaande de gezamenlijke verkooping van den 
Burg op Neckerspoel en de Muni în den Ouden Bruel. 

II. Privilégie boeck A, B en C, gaande van 1449 tôt 1549; van 
1473 tôt 1666; en van 1574 tôt 1699. 

Drie registers in-folio, op parkement. 

Hel eerste dezer verscheen in 1550, als blijkt uit de vier volgende 
opgaven der sladsrekening 1549-50, fol. 241 en volg. 

« Item den II e0 roaii betaelt M r Jan Lettin, voer zekere copien der 
stadt privilegien te collationerene ende le teekene . . • xx s. » 

« hem M" Chaerles Staes ende Jan Potis betaelt voer diverssche 
privilegien van der stadt le copiereu .... n I. m s. rxd. » 

« Item den xxvm Juny betaelt der huysvrouw van Joos Ruttens, 
voer xxiiii quoyeren perckemenls dienende lot eenen nyeuwen privi- 
légie boeck m I. xini s. » 

« Item betaelt Peeter Draex, boeckbiudere, voer eenen boeck te 
binden dienende tolter privilégie nus.» 

In 1651 , werd door jonker Jacob Buysset teruggevonden het Previ- 
legieboek C, dal sedert het jaar 1585 uit het archief verdwenen was. 

« 2 jauuary 1651. Soo heeft jonchere Jacques Buysset, heer van 
Lossignol, erffcamerlinck van Henegouwe, jegenwoordich trésorier, 
in policye camer overgelevert het derde priviligie boeck deser stadt 
Mechelen, het dwelck tsederl de reductie der selver verloren is 
gebleven, ende d'opinie was Iselve te berusten binnen de stadt van 
Middelborch, ofl elders; welck boeck den voorn. Heer Buysset nare 
veledebooiren becomen heeft. » — Zie ResokUiën 1648-91, fol. 6 v°. 

III. « Inventaris van de privilegien gegheven aen de stadt ende 
provincie van Mechelen, soo ende gelyck de selve geregistreerl staen 
in de dry privilégie boecken der voornoemde stadt, gecotleert met de 
letters A. B. ende C, berustende ter greffie der selve. » 

Register in-folio. 



- s — 

IV. « Inventaris van allen den privilegien, octroyen, mandementen 
ende anderen scriftueren, aengaende den rechten ende coustumen 
vander stad, ende oie and ère brieven, gecolligeert, genomen ende 
gevisiteert vut diversen coffren, kisten ende laden, daer zij inné 
geplogen hadden te liggene, ende die nu verleet zyn inden grooten 
amaris staende inden torre oplen beyaert, die daer toe gemaect ende 
geordineert es. Ende dat es gedaen by Janne van flamme, scepenen, 
ende Diericken Adriaens, secretaris der slad van Mechelen. » 

Regisler groot in-4°, op parkeraent, dagteekenende van de tweede 
helft der xv e eeuw. 

V. c Inventaris vande privilegien, munimenten, brieven, vonnissen 
ende bescheeden der stadt ende provincie vau Mechelen, dewelcke 
syn berustende inden (horen neffens de Iresorye in diversche laeyen 
vande n ko m, daer van de sieulels loi vieren syn onder den eerslen 
communemeester, voorschepen, ende eerslen gesworen vande dekenye 
ende poorterye. Vernieuwt by lasle vande Heeren vanden magislraet 
in desen iaere 10*28, door de trésoriers, midis dat aile de voorscreven 
bescheeden tôt noch toe waeren confuselyck verspreydt sonder ordre 
door aile de voors. laeyen, ende dat den ouden inventaris nyel vuyl 
en druckte de subslancie vande voorn. bescheeden ende munimenten, 
lot grooten ondienste van de voors. stadt, wesende als nu elck gevoeght 
by zyne materie, met vuytdruckinghe van den inhoudt ende datuin 
der selver. » 

Register in-folio. (Twee exemplaren.) 

Deze inventaris, gemaakt door ridder Dirk van der Laen en jonker 
Ballhazar Charles, wordt aangeduid, als volgl, fol. 1S6 v° der stads- 
rekening 1629-30 : 

• Betaell aen H rt Théodore vander Laen, ridder, ende Jo : Baltasar 
Charles, over hunlieder moeyelycke ende langdurige vacalien, bij de 
selve gedaen int oversien ende visiteren van deser stadls privilegien 
ende munimenten, ende vanden selve te maken perlinenten Inventaris 
ende sommier receuil van tgenc inde voors. privilegien ende muni- 
menten begrepen is, gedurende den tyl dat deselve H ren tsamen treso- 



— 4 — 

riers geweest hebben, te welen : acn Heere Théodore vander Laen 
i e lxxx gulden, ende aen Jonckh r Ballasar Charles i* xx gulden, 
Isamen per n ordon. ende quitan. de somme van ... . m e I. » 

VI. « Inventaris vande privilegien, muniraenlen, brieven, vonnissen 
ende bescheeden der stadt ende provincie van Mechelen. • Vernieuwd 
den 7 en november 1702, door jonker Daniël-Frans Cuypers. 

Regisler in-folio. (Twee exemplaren.) 

VIL « Privilégia et monumenta civilatis ac provinciae Michliniensis 
in ordinem redacta studio et labore prsenobilis Domini D. Danielis 
Francisci Cuypers, supradictœ civilatis ac provinciae graphaei et 
privilegiorum conserva loris. » Van de eersle helft der xiu e toi de zes 
eersle jaren der xvm e eeuw. 

Zes registers groot in 4°, op parkement, verguld op snee. 

Ziehier hetgeen wij in het stadsarchief aantreffen over de vorming 
van dit nieuw cartularium, waarover zich reeds gemelde Heer Gachard 
uitdrukt, als volgt : « La ville de Malines possède une collection de 
cartulaires qui est unique en son genre, au moins eu Belgique. » (1) 

« 19 september 1702. Is geresolveert le coopen twee honderl 
parquemente vellcn, van ses stuyvers het sluck, lot het herschryven 
vande privilégie boecken. • — Zie Resoluliën 1692-1704, fol. 174. 

« 30 oclober 1702. Geresolveert aen Sips (Jan-Baplisl), voor het 
schryven van de privilégie boecken, genomen op dry hondert blae- 
deren, te geven twee hondert guldens, ende alsoo daer diversche 
privilegien syn, de welcke in de oude privilégie boecken niet en staen, 
eude dat die iu de nieuwe raoeten worden geschreven, soo sal den 
voorn. Sips daer van, naer aJ\enaul, moeleu worden belaelt. • — 
Ibidem. 

« 7 uovember 1702. Geresolveert te committeren den Heere greffier 
Cuypers, om te doen herschryven de privilégie boecken, ende die le 
stellen op huu ordre naer adveuant hunneu datum, mitsgaeders le 
doen registreren aile privilegien ende andere bescheeden, beruslende 

(1) Q^Uectioa de documents inédits concernant l'histoire de la Belgique, n, 50. 



— 8 — 

in de comme slaende inden thoren vande Tresorye alhier, ende elders, 
de welcke tôt nochtoe niet.cn syn geregistreert, ende ooder ieder van 
de selve te doeo teeckeoen de seghels daer aeu hangende soo ende 
gelyck die nu bevonden worden, tôt dyen te authoriseren (uil) de 
voors. comme te doen haelen alsulckeo privilegien als hy ten eynde 
voors. sai noodigh hebben, mits laetende in de plaetse een recipisse. » 
— Ibidem, fol. 174 V. 

Het teekenen der zegels in de zes previlegieboeken werd toever- 
trouwd aan den schiider Pieter Van Hof of Van Hove, die, volgens 
zijn con tract met den griffier Cuypers van den 12 en december 1702, 
vooreiken grooten zegei zeslien, en voor eiken kleinen vijf sluivers 
te trekken had. Daar deze prijs niet overeeukwam met de moeite 
welke de kuuslenaar zicb gegeven had, zoo schonk hem de magistraal, 
op zijn smeekschrift van den 2 en februarij 1714, eene loelage van 
honderd guldens. Ibidem, fol. 175, en Policyboek 1711-14, fol. 
240 v° en volg. 

VIII. « Tafel vande materie van de privilegien der stadt ende 
provincie van Mechelen, beginnende van acht augusli achl hondert 
t* seventigh tôt het jaer seventhien hondert (ses), op syn ordre geslelt 
door joncker Daniel François Cuypers, greffier ende guarde Chartres 
der selve stadt ende provincie van Mechelen. » 

Register groot in-folio, verguld op snee. (Tweeexemplaren.) 



II. OCTROOYEN. 



I. « Registre van den hove. » Inhoudcnde de octrooyen bijeen- 
gebragt en geldig gemaakt, van 1343 lot 1576, door den stadsgriffier 
Willem Van Ophem ; en van 1585 tôt 1648, door den stadssecretaris 
Jan Van Paeffenrode. 

Twee registers in-folio. 

II. t Octrooyen verleent aende stadt ende provincie van Mechelen 



— 6 — 

door hunne respective lleeren ende Princen, t' sederl den jaere 1252 
tôt deo jaere 1705, by een vergaedcrt ende op syn orde gestelt door 
joocker Daniel François Cuypers, greffier eode guarde Chartres der 
voornoemde stadl ende provincie van Mechelen. » 

Register grool in-folio, verguld op snee. 

De toelating tôt het raaken van dit nieuw oclrooyboek luidt 
als volgt : 

« 30 juny 1704. Myn Heeren welhoudereu hebben gecommitteert 
ende geauthoriseert, gelyck sy committeren ende authorîseren by dese 
den Heere greffier Cuypers, om te doen schryven in eenen particu- 
lieren register de octroyen aen dese stadt geaccordeert. • — Zie 
Resolutiën 1692-1704, fol. 244 v\ 

III. Vbrvolg op deze octrooyeo, van 1709 tôt 1778. Gedaan in 1 793, 
door den griffier Willem-Jacob-Jozef Verlinden. 

Register grool în folio, verguld op snee. (Tweeexemplaren). 



B. 



STADSREKENINGEN EN CASSEBOEKEN. 



I. STADSREKENINGEN. 



Verzamkling van vier honderd zes eu zestig registers groot in-folio, 
beginnende in 1311, en eindigemle in 1792. — Aan deze zoo lange 
reeks van rekeniugen, waarvan de vier en twintig eerste (vau 131 1 -12 
tôt 1347-48) klad- en al de aodere netboeken zijn, ontbreken de 
vijftien volgende jaren : 1312-13; 1314 15; 131617; 1324-25; 
1326-27; 132728; 1331-32; 1336-37; 1337-38; 1339-40; 1343-44; 
13-4445; 1389-90; 1393-96; en 1422-23. 



— 7 — 

De regîsters der jaren 1332 en 1364 zijn zeer onvolledig; aan de 
rekening van 1403-04, ontbreken slechts eenige bladzijden ; maaraan 
die van 1577-78 en 1384-85, schieten drie maanden le kort. 

Van 1311 (ot 1364, beginnen en eindigen de sladsrekeningen op 
vijftien verschillende tijdstippen. De eerste gaat open en sluil met 
Kersmis, gelijk het eerste blad derzelver het te kennen geeft : 

« Int jaer oos Heeren M. CGC ende xi îaere begouste men ierste- 
werven te scrivene in dit boec te kers. » 

De twee volgende rekeningen beginnen en eindigen op S. Andries 
dag (30 eD november); die van 1318-19 gaat van dien laatslen lot 
Ste. Lucia dag (13 en december) ; en de daarna komende, van S le. Lucia 
tôt S. Lambertus dag (17 en seplember). — Van 1320-21 tôt 1322-23, 
beginnen en sluiten zij op denzelfden dag : de eerste, op dien van 
S. Lambertus ; de tweede, op den dag der Kruisverheffing (14 en sep- 
lember) ; de derde, op dien van S. Mattheus (21 en seplember). ~ Van 
1323-24 tôt 1325-26, gaan zij van S. Mallheus toi S. Barlholomeus 
dag (24 en augustus); en van 1328-29 lot 1342-43, beginnen en 
eindigen zij op voorgenoemden laatsten dag. 

Van 1345-46 lot 1363-64, vangen al de rekeningen aan en vervallen 
schier op denzelfden dag. De veerlien eerste, van 1345-46 lot 1358-59, 
beginnen en sluiten op den laatsten augustus ; de volgende gaat van 
den 31 "augustus tôt den 29* n julij; die van 1 360-61 , van den 30 cn julij 
lot denzelfden dag; die van 1361-62, van den eerslen augustus tôt 
den laatsten julij ; die van 1362-63, van den 31 en julij tôt den 31 <n 
item ; die van 1363-64, van den laatsten julij lot den eerslen augustus. 

In de driemaandelijksche rekening van 1364, loopende van den 
eerslen augustus toi Àllerheiligen, leest men op de eersle bladzijde 
derzelver het volgende : 

« Int iaer ons Heeren M. CCCLXIII.... in halven oegste..., waerd 
over een ghedreghen met den ghcmeynen rade, dat men voir ta ne de 
rekeninghe vanden iare beghinnen soude op aire heyleghen misse. » 

Deze ordonnance van den magislraal werd stiptelijk nagekomen loi 
het jaar 1549-50 ; maar van 1398-99 af, in plaals van de rekeningen 



— 8 — 

te sluilen, als te voren, op denzelfden dag, sloot men ze daags vôor 
Àllerheiligen. 

Van 1550-51 tôt 1675-76, week meo twaalf keeren van deze 
ordoouantië af : 1* in de rekeoing van 1550-51, gaande vao den 
8- november tôt den 51" augustus; 2° in die van I SB 1-52 tôt 1572-73, 
van den 1** seplember tôt den 31- augustus ; 3° in die van 1573-74, 
van den 1" septeraber tôt den 31 e0 october ; 4° in die van 1574-75 toi 
1576-77, van den 1 e * november tôt den 31 e " october; 5° in die van 
1577-78, van den 31* october tôt den 31 eB augustns ; 6° in die van 
1578-80, van den 22- julij tôt den 22- april ; 7° in die van 1580-81 , 
van den 23- april tôt den 21- october; 8° in die van 1581-82, van 
den 22- october tôt den 22- derzelfder maand ; 9° in die van 1582-83 
tôt 1583-84, vao den 22- october tôt (len 21- item ; 10° in die van 
1584-85, van den 22- october tôt den 21- julij; 1 1° in die van 1585-86 
tôt 1614-15, van den 22- julij tôt den 21- item; 12° in die van 
1615-16 tôt 1675 76, van den 23- julij lot den 22- item. — Van 
1676-77 tôt bet einde, loopen al de rckeningen van den eerstea 
septeraber tôt den laatsten augustus. 



IL CASSE BOE KEN. 



• Casseboecmn van allen der stadt van Mechelen innecomen, soo 
ordioaris als eztraordinaris, soo tselve innekomen by verpacbtingbe 
in collectacie ende huringhe jaerlycx es bedragende. » Van 1572 toi 
1576 ; van 1582 tôt 1587 ; van 1589 tôt 1592 ; van 1594 tôt 1616 ; 
vau 1618 tôt 1619; van 1621 tôt 1622; van 1625 tôt 1630; van 
1639 tôt 1640; van 1644 tôt 1667; en van 1669 tôt 1703. 
Veertig registers in-folio en groot in-folio. 

Van 1589 tôt 1640, vindt meu in deze boeken verscheidene posten 
uîtpelaten in de stadsrekeningeo, alsmede eenige andere welke erin 



— 9 — 

geheel anders opgegeven zijn, als blijkt uit de Iwee volgende uiilreksels 
dezer beide soorten van stadsrekeningen : 

« 9 ea octobris 1604. Peeler vanden Gheyne 1 ! guld., in voldoenn. 
vande 436 guld. over het ghielen vanden Neplunus mette ghaffel ende 
zeepeert, dienende totte fonleyne, by hem gemaeckt volghens de 
specificatie, ordonnantie ende quitantie.... XI 1. » — Zie Casseboek 
1604-1605, fol. 72. 

« Betaell Peeter de Clercq, geelgieter, vier honderl vierentwintich 
guld. eeus, over het maecken ende leveren van eenen coperen Neplunus 
ende zeepeert tôt die fonteyne, met noch twaelff guld. den selven 
gegundt voir dat hy hem beclaechde van tselve te goeden coop aenveert 
te hebben, volgende dordon. eodequilan. vz... I II I e XXXVI I.» — Zie 
stadsrekeniog 1603-1604, fol. 180. 

« Betaell den 21 en octobris 1604 aen Artus de Ragiers, goutsmet 
lot Antwerpen, voer eenen silveren vergulden kelckt by hem voerdees 
stadt gemaeckt ende gelevert, weghende 23 oncen ende 9 engelsche, lot 
5 guld. donce, bedragende ter somme van 117 I. 5 st. art., ende voer 
twee silveren en de halff vergulde ampullen, meltet Ifeckenken daer 
loe dienende, wegende 27 oncen, 18 engelsche, lot 3 gui. 10 st. donce, 
comt97 I. 13 st. art., bydees sla^t geschoncken ende ghepresenteert 
tôt den dienst Goids inde capelle van onse L. Vrouwe teScherpen 
Heuvel, per ordonn. specif. ende quitantie, comt tsameu... II e XIIII 1. 
XVIII st. . — Zie Casseboek 1604-1605, fol. 75 v°. 

« Betaell Artus de Ragiers, goutsmet lot Antwerpen, voer eenen 
silveren vergulden kelck ende twee silveren ampullen, by hem 
gemaeckt, ende van deser sladts wegen ghepresenteert ende geoffert lot 
vereeriughe vanden dienst Goids inde capelle van onse L. Vrouwe 
ten Scherpen Hevel, volgens dordonn. vanden 21 en oclob. 1604 ende 
quîlan II e XIIII I. XV1H st. ■ 

« Betaell Peeter Mannaerts, voer een kelcksacxken ende twee 
doecxkens, bij hem lot den voirs. kelck gelevert, per qui tan... III 1. » 
— Zie Stadsrekeniog 1604-1605, fol. 158 ?•. 



— 10 — 

C. 
MAGISTRAAT. 

1. ORDONNANTIËN VAN DBNZELVBN. 

I. Dit es de corebriep vander stad van mechelen ». Ouder geraeld 
opschrift wordt alhier gehandeld over onze aloude keuren ; en ooder 
dat : « Dit es die ordinancie vanden wollewerke te Mechelne » over de 
vereischte voorwaarden voop de uitoefening dezer nijverheid ; waarop 
volgen eenige andere ordoanautiën op het coren, de rog f de tarwe, 
de bière, enz. 

Régis ter groot in -4°. 

Het eerste gedeelte van hetzelve Lan aangezien worden als een 
gelijktijdig afschrift van het nieuwe keurboek op parkement, besprokeo 
als volgt, in de stadsrekening van 1380 81, fol. 139 v°. 

« Item Joh. Reno, van eenen nuwen coorboeke te scryvene ende te 
makene, daer af dat doude boec in den torre gheleeght es, ende van 
perkemente daer toe, comt II s. g . » 

II. « Dit es die ordinancie vanden wollewerke te mechlbne. » 
Veerlien verordeningen op dezelve, verschenen in 1331, 33, 36, 

39, 41, 42, 44, 45, 46, SI, S2, 54, 57 en 60, waarvan de zes 
eerste uit het voorgaaode register opgenomen zijn geworden. 
Register in-folio, op parkement. 

III. « Ordinancie vander hallen aangaande de« meershallen, de wit- 
leders, de remakers en de vetlewaren » uitgegeven vôôr den grooten 
brand van het jaar 1342, alsmede « dordinancie vander cruythallen, 
vanden mesvercoopers en vanden viltenhoedemakers » welke nog 
hetzelfde jaar vernieuwd en ter pui uitgeroepen werden.— • Wat die 
nagelcoopers, deghene die voircoop houden vau lywaden, die lappyt- 
wevers en die wisselaers belreft, die van ouden tijden in die halle 



— il -~ 

plagen te stane, ende die oie vortaen daer inné staen sullen, op alsulke 
ordoonancieu als men daer op setten sal, die en syn noch ter tyl 
uiet geordineert in die halle. » 

Register groot in-4°. 

IV. « Dits de vorme vanden coren ende deylinghen van goede vander 
doderhant achterblivende, ende oec vanden goede der levender per- 
sone, alsoe verre als ment van ouïs heeft connen ondersoekeu. » 

Register groot in-4°, op parkement. 

Beneven de keuren op de doode hand, welke er aile zonder jarar- 
getal zijn, bevat hetzelve nog eenige dagvaardingen vôôr schepenen, 
van 1371 tôt 1484, als ook eenige verordeningen rakende de burgerij, 
in het algemeen, en de ambachten, in het bijzonder, waarvan de 
oudste van 1587, en de jongste van 1408 dagteekent. 

V* « VOIRWEERD BOECKEN VANDER STADT VAN MECHBLEN ASSYSEN ENDE 

imposten » inhoudende verscheidene ordonnante aangaande dezelve, 
veroieuwd door den magislraat in 1449, 1476, 1552, 1580, 1590 
en 1623. 

Zes registers, waarvan drie groot in-4° en drie in-folio. 

VI. « Novum chaos. » Dit nieuwe of tweede boek, waarvan het oude 
ofeersle verloren is geraakt, werd begonnen in 1440. Het omhelst 
verschillende « ordinancien ende statulen » van den magistraat, 
gaande van den 30" october 1438 tôt den 26 cn augustus 1449, alsmede 
vijf opene brieven aan hein gezonden door Pilips den Goede in 1439 
en 1446. 

In een ander boek, vervolg makende op het eerste en gaande van 
den 20* october 1449 tôt den ll en augustus 1522, vindt men nog 
drie brieven van voornoemden hertog: eenen van zijnegemalin Isabella 
van Portugal; eenen anderen van Jan van Burgondië, bisschop van 
Kamerijk; twee van de aartshertogen Maximiliaau en Pilips den 
Schoone;en eindelijk eeneu alouden schepenbrief in latijn, uitgegeven 
in 1263 door Arnold (zoon van Willem), Walter de Stadecke, 
Ëverard de Ralenbeke, Walter Grikesten, Jan de Melana, Godfried 



— 12 — 

de Stabulo, Hendrik Rogaes, Arnold Sconchals, Ilendrik de Dale, 
Arnold de Ghenekcn en Matthias de Dilia. 
Twee registers in-folio. 

VII. « DnIEUW REG1STER VANDER STADT VAN MECHELEN, dat gemaect, 

gecolligeert ende byeen gebracht es byden wethouderen ende ouden 
cosluymieren vander selver stadt van Mechelen van allen den rechten, 
costuymen, vsancien ende ouden heerbringenen der selver stadt, 
alsomen die geplogen heeft le onderhoudene ende dagelycxonderhoudt, 
ten bevele van onsen alregenadigen (leere den R. K. » 

Regisler in-folio. (Twee excmplaren). 

De griffier Jan Van Ophem, die van wegen den magistraat gelast 
werd met het uitvoeren van het bevel van keizer Karel V, ontving 
voor zijne gedaue moeite vijf en vijftig guldens, welke som aangelee- 
kend is, als volgl, in de sladsrekening van 1527-28, foi- 230 v° : 

« Item betaelt Mr Jannen Van Ophem, ende dat by overdragene 
vander gemeynder kameren , voer zeekere diensten by hem der stadt 
gedaen, inl copuleren ende by een te bringhene aile de rechten ende 
coustumen vander stadt, ende dy inl gescryfte te stellene, waer 
voer hem opgescreven zyn XX st. erff, alst blyckt hier voer inden 
ontfanck. . , LV 1. » 

VIII. Verzameling van eenige verslagen en een zeer groot getal 
verordeningen van den magistraat, afgelezen vôôr de pui van het 
stadhuis, van 1523 tôt 1579, en van 1589 tôt 1795. 

Twaalf registers in-folio en groot in-folio. (Afschriften). 

Deze verordeningen zijn onderteekend door de volgende stadsgrif- 
fiers : van 1523-29, door Jan Van Ophem ; van 1529-67, door zijnen 
zoon Pilips ; van 1545-77, door Jan de Potes, den ouden ; van 1 556-87 
door Willem Van Ophem; van 1578 1609, door Jan de Potes, den 
jongen ; van 1586-1634, door Filips Van Ophem; van 1620-25, door 
Rombout Van den Venne; van 1625 37, door Andries Keynooghe ; 
van 1635-60, door Dirk Van Gheele; van 1639-47, door Jacob 
Sporckmans ; van 1649-54, door Jan Moreels; van 1654-86, door 
Julius-Filips de la Motte; van 1660-91, door Gérard Huens; van 





— 13 — 

1686-1725, door Daniël-Frans Cuypers ; van 1691-1709, door 
Lodewyk-Jozef Huens; van 1709 45, door Jan-Baptisl Scheppers; 
van 1725 42, door Karel-Jozef Huens; van 1742-90, door Jan- 
Ferdinand Keyaerts; van 1746-90, door Jan-Bapiist-Athauas Scheppers; 
en van 1790 toi het einde, door YVillem-Jacob-Jozef Verlinden. 

IX. « Index der politique ordonnante voor de stadt ende provintie 
van mechelen, geëmaneert sedert den jaere 1449. » 

Register in-folio. 

X. Ordonnante der politiekamer. Van 1616 tôt 1652, en van 1704 
lot 1742. 

Zes registers in-folio. (Vôôr-, af- en drukschriften). 

Onder deze treft men eene allerbelangrijkste aan van den 16 CD 
augustus 1623, weike wij niet stîlzwijgend kunnen laten voorbijgaan, 
zonder den voornaamsten inhoud ervan te doen kennen : 

« Alzoo den meesten deel van de ongheregellheden, die men 
daghelycx binnen deser stadt siet gheschieden, (alzoo vangt die 
ordonnance aan) sonder twyffel is toecoramende deur dyen dat veele 
persoonen in haire ionckheyt nyet en zyn geleert ende ondericbt van 

tghene noodich dient gheweten, Soo eestdat Myn Heeren vande 

welh, willendedaer inné versien, Soo eestdat Myn Heeren vande 

weth, willende daer inné versien, hebben gheordonneert dat 

voortaen aile de kinderen deser voors. stadt, tsy knechtkens oft 
meyskens, oudt synde van seven tôt vyflhien jaren, die lot gheene 
andere scholen en syn gaende. selen schuldich wesen aile sondaghen 
ende h : daghen, vande halff ure neghen tôt den elffven voor den noene, 

ende van een lot dry ureu naer den noen, hun te vinden byde 

meesters ende meesterssen die daer toe ghestelt ende vuyt devolie 
verweckt zelen wesen, behoyrlyck te worden gheinslrueert inde 
christelycke leeringhe, ende le leeren lesen ende schryven. » 

XI. Policyeboecken. Van 1612 loi 1788, en van 1794 lot 1795. 
Twee en twinlig registers in-folio. (Afschriften). 

In het register beginnende met den jare 1744 en eindigende in 1754, 
komen de ordonnanliën ongerangschikt voor, en ziju er verscheidene 



_ 14 — 

bijgebragt van 1760 tôt 1766. — In hetzelve vindt roen nog eenige 
opene brieven van keizer Karel VI en van Maria-Theresia, alsmede 
eene zeer breedvoerige beschrijving der inhuldiging dezer laatste, 
welke alhier plaats greep den 25 en maart 1744. 

Deze nieuwe verordeningen, van denzelfden aard als de vorige, 
zijn onderteekend door de volgende stadssecrelarissen : van 1612 21 , 
door Jan Van Paeffenrode; van 1612 17, door Pieter Van den Hove ; 
van 1618-25, door Floris Van Paeffenrode; van 1620-54, door 
Antoon De Potier; van 1625-55, door Rombout Van den Venne ; van 
1654-60, door Jan Moreels; van 1655-76, door Jan-Baplisl Van den 
Venne ; van 1660-69, door Jacob Van Nyversele ; van den l en augustus 
1669 tôt den 31*° december van hetzelfde jaar, door Jan Lodewycx ; 
van 1669-1713, door Jan-Baplist Scheppers; van 1676-81, door 
Andries Keynooghe; van 1681-97, door Jacob-Karel Van den Venne ; 
van 1697-1741, door Bernard-AlexanderVan den Zype; van 1713-47, 
door Pieler-Ivo Scheppers; van 1741-84, door Jan Alexander Van 
der Linden ; van 1747-58, door Gaspard-La urey s Van der Meeren ; 
van 1758 95, door Jan-Frans De Cock; en van 1784-95, door Jan- 
Anloon Pan si us. 

XII. « Index van de notabele acten in dese boecken geenregis- 
treert. » Van 1612 lot 1788. 

Register in-folio. 

IL RESOLUTIËN VAN DEN MAGISTRAAT. 

I. Résolution door den magistraat in de politiekanaer genomen, van 
den 20« n july 1585 tôt den 31« n mei 1795. 

Zeven en iwintig regisiers in-folio, waarvan het laatste groot in- 
folio. 

De vier eerste, gaande van 1583 toi 1704, en waarvan Vol. I voor 
lilel draagt : « Manuael boeck, inbaudende sommierlycken tgene is 
gheresolveert in policye camere, tzedert den XX e " dach july inclus 



— 18 — 

1585 binnen der sladt Mechelen » zijn overgeschreven geworden in 
een register in-folio, waarin men op de eerste bladzijde, als eigendoms- 
teekcn, de wapens zietvan den griffier jonker Daniël-Frans Cuypers. 

II.«Inhoudstafel dezer résolu tien, geraaakt door onzen achtbaren 
en geleerden voorganger den Heer Pieler-Jozef Van Doren. 

Drie regislers in-folio. 

III. Resolutibn van den magistraat, begonnen den 24 en augustus 
1680, en eiodigende den 4 en junij 1699. 

Vier regislers in folio. 

Volgens eene in het eerste derzelver ingelaschte verklariug van den 
29 e0 april 1788, onderteekend door Jacob-Frans Douglas, gezegd 
Schott, meester der requesten en raadsheer bij den Groolen Raad, 
zijn deze vier regislers geschreven geworden door zijnen grootvader 
jonker Bernard- Victor en zijnen vader jonker Simon Robrechl, beide 
gewezene wethouders dezer stad. 

In het tweede register, (bladz. 53 v° en volg.) ireft men een naauw- 
keurig verhaal aan van al hetgeen gedaan werd ter vereering des 
hertogs van Beyeren, bij zijne aankomst alhier den 26 en maarl 1692. 

IV. « Rbsolutibn nopeude d'accordé n tusschen dese sladt ende 
de seven H. gheestmeeslers gemaeckl raeckeude het onderhaut vande 
ionocenten. ■ Van 1702 tôt 1795. 

Register in-folio. 

V. • Resolutibn geannotçert door den H. greffier (Jan-Baptisl) 
Scheppers by ordre vande weth. » Van den 2 e11 junij 1738 lot den 
30 e0 junij 1739. 

Register klein in-4°. 

VI. Resolutibn van den breeden raad, gaande van den 29' a december 
16S3 toi den 19 fB april 1691, en van den 29" oclober 1714 tôt den 
19 e * september 1794. 

Drie regislers in-folio. 

VII. « Resolutibn der gedeputebrde vanden breeoen raede der stadt 
mechelen. * Van 1768 toi 1794. 

Register in-folio. 



— 16 — 

111. HANDEL1NGEW EN ACTEN VAN DEN M.AG18TRAAT. 

I. « Stadts zaecken ende affairen oyer te vervolghen staen, bogonst 
inden jaere XVI eode vyve » en eindigende den 6 e " february 1634 

Register in-folio. 

II. « NOTITIB BOECK DER BREEDB RAEDBN. » WaarÎD VaD J 662 tOt 1784, 

hel voorwerp hunner handelingen aangeleekend slaat. 
Register in-folio. 

III. « Hrmorien en de objectien, de welcke gedaen worden door die 
vanden breeden raede aen die Eerw. Heeren schaulelh, borgemeeslers, 
schepenen ende raedt van dese sladl ende provincie, aengaende een 
groot deel van misbruycken de welcke alhier van over veele jaeren 
hunnen oorspronck hebben beginnen le nemen. » 

Register in-folio van de eerste helft der xviii 6 eeuw. 

IV. Oud en verninkt roodbobk, bevattende verscheidene acten der 
xv e en xvi e eeuw rakende de trezorie. 

Register groot in-folio. (1) 

Onder andere slukken vindt men in hetzelve een afschrift van het 
testament van Margareta van Ooslenrijk, geslorven te Mechelen den 
30 eB november 1530; alsmede eene ordonnance lot deszelfs \oItrek- 
king van den 23 <m october 135*2, gegeven door keizer Karel V aan 
zijnen (weedeu karoerling Loctowyk van Vlaenderen, Heere van Praet; 
en nog eenen openen brief van den 27 cn april 1553, waardoor de 
giften aan S. Pielers kerk, door wijlen Margareta van Ooslenrijk 
vermaakt, door den keizer goedgekeurd en gewaarborgd worden 

V. Nieuwe roodboeken « inhoudende diverssche contracte, overeen 
coroinghen ende andere saken concernerende de tresorye der stadt van 
Mechelen, vemieuwt ende begonst te maecken corts naerde leste 

(1) In 1802, werd dit register, dat uit het stadsarchief verdwenen was, op de onde 
markt vôôr S. Romboutskerk teruggevonden, bij cencu oud-boekverkooper, Jan 
Coppens, die aan den Heer Gyseleers Thys verklaarde hetzelve gekocht te bebbea 
ten sterfhuize van den stadsgriffier Scheppers. 



— 17 — 

recoDcilialie derselver s la ci t met zyne Ma 1 ., geschiet den XIX july a° 
XVcLXXXV. » Van den 9* september 1588 tôt den 6 e » november 
1797. 

Vier registers groot in-folio. 

In hel eersle derzelver ontmoet men : 1° Een octrooi van den 
12" november 1531 , verleenende aan die van B russe 1 het maken eener 
nieuwe vaart, van de Schelde tôt aan hunne stad. — 2° Een ander der 
maand mei 1595, vergiinnende de oprigling van een nieuw Begijnhof 
binnen de rauren van Mechelen. — 3° Eene ordonnanlië aangaande den 
Steen dezer stad en de gevangenen die erin opgesloten waren, uitge- 
geven te Brussel den 24 e * julij 1597. 

VI. Overebnkomsten van den magistraat met stedelijke en militaire 
overheden, kloosters, ambachten en ambtelooze personen. Van 1698 
lot 1786. 

Regisler in-folio. 

In helzelve komt men een contract tegen, aangegaan den I e * january 
1757 tusschen den magistraal en Andries-Jozef Vanden Gheyn, voor 
het hergieten van twee geborstene klokken van den beiaard, alsmede 
nogeen ander gemaakt met denzelfden den 2 e0 april 1766, voor het 
hergieten der poorlklok en het uitdraaijen der klok, Jozef genaamd. 

VII. « Registre vanden ghecocuten poorters. » Begonnen half 
augustos 1445, en gaande van 1445 toi 1656 ; van 1652 tôt 1684 ; en 
van 1686 tôt 1795. — De poortersacten, vôôr het jaar 1445, bevin- 
den zich meestendeels in de registers der schepenbrieven. 

Drie registers groot in-4° en in-folio. 

VIII. « Gbtuigschriften gegeven door den magistraat en eenige 
andere inwoners dezer stad, teu voordeele hunner bloedverwanten of 
vrienden. Van 1610 lot 1614; van 1615 toi 1619; van 1627 lot 
1629; van 1647 lot 1650; van 1651 toi 1670; van 1762 lot 1788; 
en van 1771 tôt 1794. 

Zeven registers in-folio. (Vôôr- en afschriften). 
Zîehier een dezer geluigschriflen, geleverd door den magistraat den 
ll« n september 1647 : 



— 48 — 

« Commuoemrs etc., certifions et declairons par cestes estre 
véritable, que mess ire Hugues de Prant, S r de Blasvelt, a esté tué 
les armes à la main en ceste ville, supposant aux rebelles lors de 
la surprise d'icelle Tan 1580, laissant sa vefve, fille du Baron de 
Gistelles, et messire Cosme de Prant, seig r moderne de Blasvelt, en 
fort bas eage et ayant par les troubles et pillaiges des villes perdu la 
plusparl de ses moyens; et que led 1 messire Cosme de Prant, suivant 
les traces de ses ancestres, a esté employé au service de Sa M** dans 
lad. ville et province de Malines es premières et plus honorables 
charges, et a esté appelle avecq la principale noblesse du pays aux 
funérailles de très houte mémoire l'Archiducq Albert, où il a conduicl 
un cheval d'honueur avecq sa baniere. Declairant en outre qu'en Tan 
1635, lorsque les ennemys francois et hollandois avoieul assiégé la 
ville de Louvain, led. messire Cosme s'est porté avecq un zèle 
particulier à la deffence, fortification et garde de lad. ville. » — Zie 
reg. 1647-1 650, fol. 31. 



IV. BB1BFWISSEL1NG VAN DEN MAGISTRAAT. 

I. Missivbn, of briefwisseling tusschen gevolmagtigden van Z. M. en 
den magistraat, rakende eenige betwistbare zaken en andere. 

Van 1599 tôt 1609. — Item, van 1600 tôt 1614, alsmede van 1621 , 
1633, 1637, 1639, 1641, 1644, 1646, 1647, 1656, 1658, 1659, 
1664, 1665, 1670, 1675, 1679, 1683, 1691 eu 1692. — Item, van 
1616 tôt 1628 ; van 1632 tôt 1649 ; van 1656 tôt 1741 ; en van 1750 
tôt 1794. — Hem, van 1666 tôt 1716. — Item, van 1681 tôt 1717. 

Vier en twinlig registers in-folio. (V6ôr-, na- en afschriften). 

II. « Brieven van 't hoff endb souvereyne raede, • verzonden voor 
advijs aan den magistraat en door hem beantwoord. Van 1621 toi 
1689; en van 1698 tôt 1739. — Item, van 1698 tôt 1738. 

Zestien registers in-folio. De tien eerste zijn vôôr- en oaschrifteo, 
en de zes laatsle afschriften. 



— 19 — 

III. « Subalterne stads officien » of briefwisseling tusschen hel llof 
eo den magistraat aangaande hel vergeven van zekere onderhoorige 
plaatsen, waarvoor van sladswege eene geldelijke waarborg vereischt 
was. Van den ll* n junij 1765 lot den 28 e » februarij 1789. 

Register in-folio. (Vôôr- en naschrifteu). 

In dil regisler Ireft men, in anlwoord op eenen brief der Heeren 
der algemeene rekenkamer, gedagteekend uit Brussel den 25 e11 novem- 
ber 1767, een zeer belangrijk verslag van den magistraat aan, waarin 
breedvoerig uitgelegd wordt, waarom deze aan de verkooping van hel 
mechelsch onderwijsgestichl te Leuven, welke 9ederl 1699 reeds door 
hem besioten was geweest, loi hiertoe geen gevolg gegeven had. 

IV. Advysen gegeven door den magistraat op verzoekschriften over 
geleverd aan hel Hof. Van 1639 lot 1664. — Item van 1694 lot 1715 ; 
van 1717 tôt 1777 ; en van 1779 lot 1788. 

Twee en twînlig registers in folio, waarvan hel eerste een afschrift 
en al de andere vôôr- en naschriften zijn. 

V. « Petitien, ayden ende beden » of briefwisseling tusschen den 
magistraat en zijne vorsten, lot bekoming van ouderstandsmiddelen 
voor de stad, of voor hel land. Van 1606 tôt 1777. — Item van 1638 
tôt 1788. 

Negen en twintig regislers in-folio, waarvan de achttien eerste vôôr- 
en naschriften, en de elf laatsle geldig gemaakle afschriften zijn. 

VI . « Brieven van inductie » of smeekschriflcn voorgedragen aan bel 
Hof voor uitstel van betaling. Van 1618 lot 1700 ; van 1702 tôt 1723 ; 
en van 1725 lot 1780 

Drie regislers in-folio. (Vôôr- en naschriflen). 

VII. « Brieven van den agent ende aen hem geschreven. » Van 1760 
lot 1788 ; en van 1789 toi 1794. 

Twee registers in-folio. (Vôôr- en naschriflen en eeoige afdruksels). 

VIII. Aposiulen op requesten lot bekoming van vrijdommen. Van 
1572 tôt 1876. 

Register in-folio. 

IX. Requesten lot bekoming van vrijdommen! ingediend aan het 



— 20 — 

Hof en door hetzelve aan den raagistraat verzonden. Van 1772 tôt 
1785. 
Regisler in-folio. (Vôôr- en naschriften). 

X. « Copyen vaode ordonnai! tien, requesten, brieveu, schrifturen 
eode andere stucken » rakende bijzonderlijk de stad, of slechts eeoige 
inwoners derzelver. Van 1602 toi 1612. 

Twee registers in-folio. (Geldig gemaakte afschriften). 

XI. « Congordaeten issu » of brieven van den raagistraat dezer slad 
en van eenige andere steden, aangaande het belalen der laslen vereischt 
van alwie van woonplaats veranderde om zich elders te gaan vestigen. 
Van 1683 lot 1786. 

Regisler in-folio. 

XII. Apostillen op aanvragen gedaan aan de Heeren schepenen 
dezer stad, voor opsluiling van zinneloozen en geldverkwisters. Van 
den 2 eB januarij 1753, au 22 fiivdse an III. 

Regisler in-folio. 

Ziehier eene dezer apostillen : 

« Gesien de declaratien len dese gevoeghl, ende rapport gedaen, 
H. H. S. permitteren den supliant (Egidius Laddersoes) synen sone 
Michael Laddersoes, voor den tydt van twee jaeren, by provisie te doen 
sequestreren in eene plaetse van bêler nisse, mils binnen vertien daer 
naer part te geven aen den Heere premier schepenen van de plaetse 
synder detentie. Actum in collegio 14 april 1768. » — Zie fol. 14. 

XIII. Belastingen voor het onderhoud der krankzinnigen. Van 
1683 lot 1711 ; en van 1761 tôt 1795. 

Twee registers in-folio. 

XIV. « CaYGHT-oRDRES » of brieven rakende het krijgsvolk. Van 
1591 tôt 1594, en van 1596 toi 1748. — Item van 1626 tôt 1748, en 
van 1754 tôt 1794. 

Vijf en zestig registers in-folio, waarvan de veertig eerste naschriften 
en de vijf en twintig laatste geldig gemaakte afschriften zijn. 

XV. « Registers van de invalides » of brieven aangaande het onder- 
houd van verminkte krijgslieden len laste der stad en provincie van 



— 21 — 

Mechelen, gezonden aan den magistraat door Jan de Brouckhoven, 
graaf de Bergeyck, superintendent der algemeene rekenkamer te 
Brussel, eu de leden derzelver. Van 1701 tôt 1709; van 1710 tôt 
1714; van 1714 tôt 1727 ; en van 1728 tôt 1741. — liera van 1701 
tôt 1790 ; en van 1720 toi 1740. 

Zes regislers in-folio, waarvan de vier eerste na- en de twee laatste 
afschriften zijn. 



V. BENOEMINGfiN VAN DEN ftiAGISTRAAT EN ZIJNER BËDIENDEN. 

I. Bbnoimingen van dbn magistraat. Van 1627 toi 1793. — 
Om de vroeger gedane benoemingen le vinden, moet men ze opzoeken, 
van 1347 lot 1394, in de sladsrekeningen ; van 1395 lot 1584, in de 
regislers der schepenbrieven ; en van 1585 tôt 1626, in die der resolu- 
liën van den magistraat C il. 

Elf registers in folio, waarvan acht vôôr- en naschriften, en drie 
afschriften zijn. 

II. « Noticie bobk vande veranderinge vande magistraet der stadt 
Mechelen. » Van 1696 lot 1795. 

Register langwerpîg grool in-folio. 

III. « Aggrbatie door aile particulieren ende ambaghten van den 
oieuwen keus van het magistraet der stadt ende provincie van 
Mechelen, gedaen den 22 meerl 1790 door den Breeden Raede, 
representerende de staelen deser provincie. » 

Register in-folio. 

IV. « Ebdbn die gedaen worden door die Heeren van het magistraet 
der stadt ende provincie van Mechelen, ende van de ghene die aende 
voorschreve Heeren moelen den eedt doen, al voren de selve in 
bedieninge van hun officie mogen comen. » 

Register klein in-4°, op parkement, verguld op snee. 
In hetzelve zijn opgegeven de formuleo der verschillende eeden 
af le leggeu : 1° door den schout ; 2° door de commune- of burge- 



— M — 

meesters ; 3° door de schepenen ; 4° door de overdekens ; 5° door de 
gezworenen der poorterij ; 6° door de trezoriers ; 7° door de gezwo- 
renen der dekenij ; 8° door den renlmeester; 9° door de pensiooarisseo; 
10° door de secrelarisseu ; 11° door de griffiers ; 12° door den griffier 
der dekenij; 13° door de weesmeesters ; 14° door den klerk der 
weeskamer ; 1S° door den ambtman; 16° door den luitenant van den 
schout; 17° door de schepenknapen ; 18° door de meijers of preters ; 
19° door de procureurs; 20° door de ambachten, uitmakende den 
breeden raad ; 21° door de ambachten, iu hel algemeen ; 22° door den 
keurder en wardijn, of halmeester; 23° door de kapelmeeslers; 24° 
door den stadsgeueesmeester ; 25° door den stadswondbeeier ; 26° door 
de gezworenen van het district ; 27° door de zeepzieders; 28° door de 
gekochte poorlers, sedert het jaar 1612 ; 29° door den scherpregler ; 
30° door de Joden ; (kleine en groote eed) ; 31° door den broodweger ; 
32° door de graanmeters ; 33° door de buildragers. 

V. Naàmllïst der hbsren dis màgistraats en van andere personen 
die, vôôr het aanvaarden hunner bedieningen, den daarloe vereischteu 
eed afgelegd hebben. Van den 12" september 1746 tôt den 4 e * april 
1782 ; van den 16" januarij 1764 tôt den 30 e * october 1780 ; van den 
15" april 1765 toi den 20 e " september 1771 ; en van den 6" october 
1767 tôt deu l fB februari 1790 — Item van den 31" january 1791 
tôt den 29 e * december 1794. 

Twee registers in-folio en klein in-4°. 

VI. Naamrollen der personen benoemd en beeëdigd door den 
magistraat, van den 13 e * februarij 1703 tôt den 16" mei 1755. 

Register in-folio. 

VII. « Instructie boeck » of voorschriften rakende de verschillende 
door den magistraat loeverlrouwde plaalsen. Van den 17" november 
1761 lot den 4" maarl 1794. 

Register groot in-folio. 



— 23 — 

D. 
AMBACHTEN. 

De ambachten alhier, ten getalle van vijf en veerlig ongeveer, waren 
gerangschikt in drie klassen : de hoofd, groote en klbiise ambachten. 
— Die der eerste klas, uit wier midden jaarlijksch zes schepenen 
gekozen werden, zijn door Pauwel van Chrislynen opgenoemd als 
volgl : de \isch\erkoopers, vleeschhouwers, verwers, brouwers, 
bakkers en huidevetters. (1) 

Maakten deei van de Iweede klas : de lakenmakers, droogscheerders, 
kramers, smeden, (onder welke iaalsle gerekend waren : de grof- en 
hoefsmeden, de witwerkers, de slote- en hangsiolmakers, de messen-, 
bus-, spoor- en kammakers, de goud- en zilversmeden, de kopersla- 
gers, de geel-, tinnen pot- en klokgielers) de limmerlieden, de vier 
gekroonden, (metselaars, steenhouwers, kleinstekers en glazenmakers) 
de schippers, kleermakers, schoenmakers, vellewariers en bontwer- 
kers, wier dekens en gezworenen, gezamenlijk met die der zes hoofd - 
ambachten en de andere leden van den magistraat, den breeden raad 
uitmaakten. 

Onder de kleine ambachten waren geteld : de hoedenmakers, de drie 
neriogen, (gareelmakers, zadelmakers en zeeldraijers) de molenaars, 
scheepstimmerlieden, lijntrekkers, buijl- of zakkedragers, kordewage- 
naars, de hoveniers, (te zamen met de fruitverkoopers en de manden- 
makers) de sargiemakers of Duffelaars, de kousenmakers, kuipers, 
schrijowerkers, de vier neringen, (stoeldrayers, horenbrekers, lans- 
en rademakers) de vlasverkoopers, linnenwevers, oudekleerkoopers, 
de wondheelers, (met de barbiers), de pruikmakers, schilders, zagers, 
stroodekkers, de tapijtwerkers, handschoenmakers, (te zamen met de 
tasschen-, witleer- en riemmakers), de leertouwers, speldemakers, 

(1) Commentaria in leges municipales Mechlinienses, tit I, art. 45. 



- 2* — 

(met de passemeotmakers) de leemplakkers, knopmakers eo kraan- 
kinders. 

I. HOOFDÀMBÀCHTEN. 
A. Vischverkoopers. 

I. « Divbrschb privilboisn KNBi REGLEMBNTiN verleent aende poor- 
ters ende inghesetenen deser stadl Mec hel en, van 1455 lot 1759, als 
oock verscheyde vonnissen ende ordonnanlien raeckende hel ambacht 
vaode visch-coopers der selverslede ende anderssints. By een vergae- 
dert door Her Jao Vermost, H r Peet r Scheppers, Peet' Bollaert, Jao 
Cauthals, Jan Van Loye, Peel' De Meester, Guill. Vanden Nieuwen- 
huyse, Jan Haraers, ende Corn. De Gorter, dekens ende oudermans 
respective van het selve ambacht. » 

Register groot in-folio, verguld op snee, geschonken aan het stads- 
archief, in 1875, door den Heer J.-J. Willemin-De Cocq, laatsten 
deken van gemeld ambacht. 

IL « Gbnbralbn inventaris van alie privilegien, rollen, ordonnan- 
tieu, vonnissen enz. van hel visch- vercoopers ambacht... gemaeckt 
ten jaere 1756 » en vernieuwd in 1793. 

Register in-folio, gegeven door denzelfden. 

III. Rollkn bn andbrb ÀCTBN, gaande van 1448 tôt 1794. 

Register in-4°, op parkement, verheerlijkt door eene allerschoonste 
olieverwschilderiug, verbeeldende den Zaligmaker aan het kruis, 
alsmcde door de meesterlijke hand die den eed des ambachls geschre 
ven heeft, welke beide gewrochten in deszelfs rekening van 1606*1607 
geboekl staan als volgl : 

« Betaell Jan de Namur, van een cruyceficx iu des ambachls boeck 
te schilderen, IIII gulden. » 

« Item gegeven meester Trapegni, vanden eed vanden ambacht 
in des ambachls boeck te schrijven, een banckel van .... 

I guldeu VI st. » (1) 

(1) Register 1579*1608, fol. 243. 



i 



i 



- 28 — 

IV. « Rolle van t* vischverkoopers ambacht, gemaect înt jaer ODS 
Heeren duysent vijfhondert eeuenlseventich. » 

Register in-folio, voortkomende uit dezelfde brou. (Afschrift der 
voorgaande rolle.) 

V. «Index... van de rolle van hel vischvercooper ambacbt..., » 
voorafgegaan vau eene « Evaluatie der ponden, aengcstelt wegens die 
Heeren weihouderen... anno 1769. » 

Register in- 12°. 

VI. Bobten opgelegd door de dekens en oudermans van het ambacht, 
van 1457 tôt 1458; en van 1482 tôt 1483. 

Register in-4°. 

VII. « Diet es d' boeck van ondancke. • Van 1492 tôt 1547. 
Register klein in-4°. 

VIII. « Corexse : boeck. » Begonnen in 1549, en eindigende den 
18«°december 1731. 

Register in-4°. 

IX. « CORRECTIE-BOECK VAN HET VISCH-VBRKOOPERS AMBACHT..., 

geraaeckt ten jaere seventhien-hondert twee-en-derligh, als wanneer 
waeren dekens Joan. Bap to . Scheppers, Joannes van Loven, Ant. 
Joseph de Meester, Jacobus Scheppers, oudermans Her Peter 
Scheppers, Her Jan Pau. van Loy, Egidius de Meester, Gaspar 
Est ri x. » Ingaande den ll cn februarij 1732, en sluitende den 11 CB julij 
1795. 
Register groot in-folio. — Gift van den Heer Willemin. 

X. « Rekeninghen van den viscoopers ambachte. » Van 1454 tôt 
1458, en van 1466 tôt 1486 ; van 1486 toi 1543 ; van 1543 lot 1579 ; 
van 1579 tôt 1608; van 1608 tôt 1636; van 1641 tôt 1652; van 
1695 tôt 1745; en van 1745 tôt 1794. 

Acht regislers in-folio en groot in-folio. 

XI. « Asstse endb verdinghen » van den droogeo, verschen en 
vlaamscheu haring, van 1514 tôt 1531. 

Register klein in-4°. 

XII. « Boeck van de bueghbl assyse. » Inhoudeode, van 1553 



— 26 ~ 

lot 1590, de namen der in boete geslagene personen, die den toi op 
den invoer en de verkooping, in het klein, van den haring en den 
droogen visch verzuimd hadden te betalen. 
Register klein in-4\ 

XIII. « Dit syn de resten van der vis assyse. » Dit wil zeggen : 
de namen dergenen die, van 1540 lot 1559, hunne achterstallige schuld 
rakende den toi op den visch vereffend hadden. 

Regisler klein in- 4°. 

XIV. « Rbkeninghe van den onlfanck ende den uylgeeff van hel 
Inhuys. » Van 1760 tôt 1773; overgegeven door Joannes-Jacobus 
Van Lunen aan de dekens en regeerders van het vischverkoopers 
ambacht. 

Register in-folio. 

XV. OrDONNANTIBN VOOR DE TfiLLERS VAN HET AMBACHT, UilgegeYCn 

in 1537, 1550, 1559 en 1563. — Aan deoudste derzelver ontbrekeo 
de negen eerste artikelen. 
Register in-folio. 

XVI. Ordonnant» « vande mandraegers neringe » van hel jaar 
1648, alsmede eenige andere aclen. 

Regisler in-folio, op parkement. 

XVII. « Boeck van allen den renten ende goeden dat dambacht van 
den vyscoepers van Mechelen toebehoir. » Van 1537 tôt 1669. 

Register in-4°. 

XVIII. « Bruederscap... in die ère ons Heren ende des goede 
sente Jacobs... gheordenert ende ghescrcven... int iaer ons Heren 
doe men screef M.CCG.XIII. » 

Regisler klein in 4°, inhoudende de grondregels van dit broe- 
derschap. 

B. Vleeschhouwers. 

I. « ROLLE VANDEN AMBACHTE VANDE VLEE8CHOUWERS TOT MECHELEN. » 

Van 1554 lot 1787. 
Regisler in-folio, op parkement, verguld op snee. 



— 27 — 

II. Afschrift dezer rolle, gaande van 1554 lot 1775. 
Register in-folio. 

III. Verzambling van verscheidene na- en afschriften van de eerste 
helft der xvn e lot de tweede helft der xvm e eeuw, gelrokken uit de 
ambachtsboeken en die van den magistraat. 

Register in-folio. 

IV. « Comparitie bobcken. » Van 1603 tôt 1609 ; van 1606 tôt 
1622; van 1609 lot 1635; van 1613 tôt 1683; van 1680 tôt 1736; 
van 1756 lot 1764; en van 1765 lot 1793. 

Z even registers in-folio. 

V « Rekbninghb vanden ambaohte vande vleesohouwers. » Van 
1504 lot 1523 ; van 1526 lot 1549 ; van 1552 lot 1553 ; van 1555 lot 
1556; van 1558 lot 1559; van 1563 tôt 1567 ; van 1569 lot 1599; 
van 1601 lot 1657 ; van 1661 lot 1662; en van 1680 lot 1795. 

Zevenlien registers in folio en groot in-folio. 

VI. « Rekeninohe der aelmoessen buessen tan den ambaghte. » 
Van 1 532 lot 1534 ; vap 1573 lot 1577 ; van 1596 toH602 ; van 1612 
lot 1630; van 1634 tôt 1637; van 1639 toi 1642; van 1646 lot 
1648; en van 1696 tôt 1782. 

Vier registers in-folio. 

VII. « Register van hbt inne-comen in het ambacht van de 
vlbeschhouwers » waarin aangeteekend staan, van 1703 toi 1795, de 
doop-, aankomst- en sterfdag der in hel ambacht aangenomene leer- 
jongens. 

Register groot in-folio, op parkement. 

VIII. « Rekbninghe van de oapelle. » Van 1720 tôt 1737. 
Register langwerpig in-folio. 

IX. « Verhueringe van de ambachts-banckbn, penscrabmen » en 
goederen. Van 1545 lot 1591 ; eo van 1672 lot 1735. 

Twee registers in-4° en langwerpig in-folio. 

X. « GOBDEN DIB DB BUSGHB VANDEN BEENHOUWERS AMBACHTB HEBFT. » 

Van de tweede helft der xvi e , toi de Iweede der xvu' eeuw. 
Register in-4°. 






— 28 — 

XI. « Kavil bobck » der banken van bel vleeschhuis onder de 
oudermans en de onderhoorigen van hel ambacht. Gaaode van 1608 
lot 1660 ; en hervallende voor de jaren 1698 en 1764. 

Regisler langwerpig in-folio. 

XII. « Accrs boickbn. » Inhoudende, van 1700 lot 1721 ; en van 
1721 lot 1791, de namen der personen « die ten achteren gebleven 
sijn vaude aude vleesch accyse » alsmede dergenen die eene bank in 
het vleeschhuis gehuurd hebben. 

Twee registers langwerpig in-folio. 

XIII. « Rekeninge vande oude impositie op het vee. » Van 1738-39 
toi 1780-51. 

Regisler in- folio. 

XIV. Varia rakende het vleeschhouwbrs ambacht. Van de tweede 
helft der xvi° toi de tweede der xvii° eeuw. 

Regisler in-folio. 

G. Bronwera. 

I. « Inventaris van het brauwers ambacht, behelsende soo oude als 
nieuwe privilégient rollen ofte politicque ordonnantien, » waarvan de 
oudste dagteekent van 1270. 

Regisler groot in-folio. 

II. « Rekeninge vanden bruwers binnen mechblen. » Van 1467 lot 
1541. — Item van 15631 567, 1570-1574, 1576-1584. 15871590, 
1612-1613, 1652-1655, 1686-1687,1715-1717 en 1719 1727.— 
Item van 1727-1734, 1768-1784, 1788-1790 en 1795. 

Drie registers in-folio. 

In de rekening van 1467-68, de oudste van het ambacht, verklaren 
de gezworenen van helzelve, dat zij « om te verhuedene menegen twist 
ende discoert lusschen de oude en de nuwe geswoerne, mids der 
rekeningcu van des ambachls erffelicken ende haeffelickeii goeden, 
emle zurnlerlinge mids costumen die zy alsdoen hieldeu van haren 
rekeuiugen, die zy deen den anderen daden met cedullen, sonder haer 



— 29 — 

inheffen over te gevene dat zy binnen haren bewinde ontfaen hadden, 
hebben geordineert ende doen maken dit tegewoirdich register, om 
dat in toecomenden tyden haere nacomers soudeo mogen weten hoe 
datmeo H régiment vanden voers. ambachle gehouden heeft, ende oie 
om dat van iaer te iaer elke geswoerne by tyden zynde van nv voertane 
haer régiment van haren ontfange ende wtgevene sulien doen regis- 
treren. » 

Tenjare 1425, werd alhier van stadswege eene brouwerij opgerigt, 
voor het brouwen van Haarlemsch bier, helgeen bestadigd wordl door 
de volgende uitlreksels der stadsrekeningen 1425-26 en 1426-27. 

« Item van eender pannen ghecocht ter stad behoef... bier inné te 
bruweoe, woech II e II lib., coste mellen toile ende métier vracht, 
V in merte IIII XXV, VII lib. , III D g brab. » 

« Item XXXVII ellen heen ghecocht ter stad behoef, opder stad 
ruut (1*; te legghene, costen VIII S, IX D g brab. » 

• Item van dat de voers. heen costen te brenghene, van dat de 
brouwersse verteerde die de renlmeesteren ghehuert hadden, comt 
op XI S g . » 

« Item Claus Onderogghe, van GXXIIIII ellen zac lakens, costen . 

XXVIIX S, III D g- brab. . 

« Item van XXI ellen zac lakens, III draeff zacke ende zac bande.... 
van alderhande cupen, keteleu te vuerene, van 1 put akere (2) ghecocht 
ter stad behoef, comt XIII S g brab. » 

« Item Jan de Maezelandere, van eender grooten cupen, costen 
IX gulden arnh, I cuelval, coste IIII gulden arnh, IIII stuken (3) ende 
I 0kwz/(4), II gulden arnh, aen deczelen, IIII S g , aen I beghiet 
vat, III cronen vranx, comt op .... III lib, IX S g brab. » 

« Item Rom van Baesroode, van I beghiet vate le pekene, ende van 
eender gooten, comt op II S, IIII D g brab. » 

(1) Ast, de vloer waarop men de ontkiemde gerst droogt. 

(2) Aker, kooperen emmer van algeraeen gebruik in eene brouwerij. 

(3) Stuc, groote ton 

(4) Oesvat, houten schotel of lepel, waarmede men eene kuip tôt op den 
bodem ledigt. 



— 30 — 

« Item van CCGLV lonnen ghecocht al omme ter stad behoef, 
coste elc tonne VII g% coml op . . IX lib. XI S, IX D g* brab. . 

« Item Jan de Mazelandere, van eeoder bruwe panneo ghecocht 
ter stad behoef, weghende IIII C LXXIIII lib. coste elc lib. VIII g° 
brab., comt op Xllll lib. XVI S, 111 D g" brab. . 

« Item de selve, vanden ketelhoute (1) ghecocht ieghen hem, 
coste XVI g brab. • 

« Item Peter ende Quyntyn Vyole, van VII groolen brucupen 
daermen der stad bier inné bruut, coste elc cupe VIII croonen 
brab., comt op LV1 croonen, maken . . . XIIII lib. g° brab. » 

« Item de selve twee perssoone, van drien cuelvaten, coste elc vat 
IIII croonen vranx, comt XII croonen, valent. . III lib. g° brab. » 

« Item van twee scep vaten, coste elc vat II croonen, comt 
op XX S g° brab. • 

Item van VIII stuken, coste elke stuc I S g , II ketelhoute, costen 
XXXIII S, IIII D g°, van eender grooler cupen ende eenen bac te 
vermaken, costen IIII S g , I groolen trechtere, coste XII g , coml al 
op XLVIS, IIII Dg° brab, • - Zie fol. 184 r° en v\ 

« Item Aert Valke, ghesonden in Hollant te HIam, (Haarlem) 
omme een wyf die bruywen sal, ende was ute XIIII daghe, 
(XXIX in merle IIII« XXVI) ende III S g° vander vrouwen coste f 
comt op XVII S g brab. » — Zie fol. 141. 

III. « BOEC VANDEN ÀELMOESENEN BUSSEN VANDEN BRUWERS AMBACBTE, 

gheoordineert byden gheswornen ende ghemeynen ghesellen vanden 
selven ambachte. • Van 1472 tôt 1577, en van 1585 loi 1587. 
Register in 4°. 

IV. Ordonnantihn, requesten en ebnige vonnissen rakende bet 
ambacht. Van 1471 toi 1680; en van 1619 lot 1660. 

Twee régi s{ ers in-folio. — Het eersle, dat op parkement is, sluit 
met eenen clapper, op papier, gemaakt in 1752. 

V. Ordonnante, requesten en eenige vonnissen van helzelve, 
gaande van 1519 toi 1661. 

(1) Ketelhoute, planken gebraikt in eene brouwery tôt dekking der keteis. 



— 31 — 

Register in-4°, op parkement, opgeluisterd met eene fraaie olieverw- 
schilderiug, gemaakt in 1596 en geteekend Px Cx (Pieler Ceulemans), 
(t) voorsteliende geknield en mel zamengevoegde handen, aan de 
voelen van een aan het kruis genageld Chrislus beeld, vier hoofd- 
mannen van hel brouwers'ambacht, wier aandacht daarop door eenen 
vijfden hoofdman, die achler hen staat, geirokken wordt. 

VI. « Resolutie boeck. » Van 1696 tôt 1702. 

Register groot in-folio. — Opdeeerste bladzijde van hctzelve leest 
men het volgende : 

« Meraorie als dat teghenwoordigh de sleulels van d'eysere kiste 
syu be rus tende, eenen by Jan VVauters, eenen by Jacobus Vermeulen, 
en eenen by Gornelis de Gortter, teghenwoordigh dekens van het 
brauwers ambachl, ende den vierden leyt in de kas mel de pampiren, 
mel een briefken aen, waer op staet : dit is eenen sleulel van d'eysere 
kisle. Aclum desen 22 december 1727. » 

VII. Naamlijst « van aile de persoonen die gecomen syn ende gedaen 
hebben hunnen eedt in hel brauwers ambacht der stadt ende provinlie 
van Mechelen. » Van 1603 lot 179t. » 

Register groot in-folio. 

VII. Naamlijst « van aile de persoonen de welcke van de dekens 
«an 't brauwers ambacht hebben vercregen de graen maete an 1623. 
Item van desselfs cnechten. Ile m vanden verkens stock. Ende het 
cnaepschap • Van 1621 loi 1794. 

Register groot in-folio. 

IX. « Rekeninghe raeckende dbn watermoblen » der stad, gepacht 
door die van het brouwers ambacht. Van 1681 tôt 1684. 

Register in-folio. 

X. « Rekeninggn gedaen door de gecommitteerden van de dekens 
van het brouwers ambacht, over de penningen by hen ontfangen ende 
uytgegeven van de impositie van twelf stuyvers op ieder stuck 
brouwgoel. » — Tien rekeningen van Joannes-Henricus Broers, van 

(1) Zie Neeffs, Histoire de la peinture et de la sculpture à Malines, 1. 1, p. 300. 



— 32 — 

1762 tôt 1772; drie van zijoe weduwe Anna-Maria De Brouwer, van 
1772 tôt 1776 ; en derlien van Rombout-Barlholomeus Beelaerls, van 
1775 tôt 1788. 
Register in-folio. 

XI. Rekeningen der dekens van het irouwers en huidevetters 
ambacht, aangaande de door hen ingehaalde gel de n, ter betaling van 
den vereischten penning voor eenige hoofdsommen, door hen ten 
behoeve dezer stad geligt. Van den l cn september 1750 lot den 
3 en deceraber 1762. 

Register in-folio. 

XII. « Binnen en buyten vondt » of lijsl der herbergen, gevonden 
zoo binnen als buiten de stad. Van 1685 toi 1687. 

Twee registers langwerpig in-folio. 

XIII. Lyst der alhier gedane brouwsels, sederl den 25 en october 
1690 lot den 13 ,n october 1698; en van den 19 en october 1692 lot 
den 7 en october 1 697 . 

Twee registers langwerpig in-folio. 

XIV. « Bier accysen • Van den l ,n seplember 1759 toi den 
25 en augustus 1760. 

Register zeer groot in-folio. 

D. Bakkers. 

I. Rolle, ordonnantibn en requesten rakende hel ambacht, 
verschenen of vernieuwd in 1446, 1451, 1472, 1476, 1478, 1483, 
1515, 1519, 1535,1561, 1575, 1578, 1581, 1582, 1583. 1587, 
1588,1591,151)5,1597, 1598, 1624, 1625, 1626, 1628, 1629, 
1632, 1634, 1635, 1637, 1640 en 1641. Negen en derlig geldig ge- 
maakte afschriften, op parkement en op papier. 

Register in-4°, verrijkt met eene waterverwschiJdering. 

II. « Resolutie boeck. » Van 1730 lot 1795. 

Register in-folio, waarin, onder andere resolutiën, bevonden wordl 
de volgende : 



— 33 — 

• Den 14 augustus 1747 heeft Monseur Smeyers (Egidius-Jozef) 
aengenomen omte maecken eeu schilderye voor ons ambachs camer, 
de welcke sal verbeldende de voile camer besigh synde met te houden 
hunne rekeningh, waer op sal moelen geschildert syn hunnen knap, en 
sal moelen een plaels*gelaeten worden voor den negensten persoon, 
die volgens dit ackoort sal moelen geschildert worden. Welck stuck 
sal breedt syn van aende schouw toi aende vensters, en hoogh gelyck 
de andere schilderye, den heet verbeldende, die hy sal trachten soo 
spoedigh af le maecken als het moegelyck sal wesen, maer de dekens 
sullen den doeck moeten bekostigen ; en boven dien sal ooek moelen 
doen schilderen het polrel van men deken de Cosler, op damier 
schilderye van Blanckare gemaeck, en dit voor île somme van vier en 
Iwintich pistoelen. » — Zie fol. 18. 

III. « Rbkbninghe van het backers ambacht. » Van 1 764 lot 1795. 
Register in-folio. 

IV. « Proepmeetbrs en leerknechtbn van hbt ambacht. » Van 
1698 tôt 1795. 

Register laugwerpig in-folio. 

V . « HuBRCEDULLBN ENDB ANDBRB ACTEN VAN HET BACKERS AMBACHT. » 

Van 1766 lot 1793. 

Register in-folio. 

In een huurconlract van eene bakkerij gemaakt den 23 en jannarij 
1477, vindt men de lijsl derzelver werktuigen en gereedschap opgege- 
ven als volgt : 

« Jan vander Beke, beckere, heeft bekent dat hy verhuerl heeft 
Gielis Ghoelen, oie beckere,.... synhuys meller plaelsen ende sinen 
loebehoerten, de beckerie geheeten,.... métier moellyen tafelyen, 
werctaflen , hovenen , hovenyseren , eenen fornays kelel mellen 
for na y se, een yseren pale, eenen yseren oest, een deechmes, een 
gebondeo meel moeken, een quarleel, een halff quarleel, een bltisvat 
mette clederen, eenen deesenzack, Iwee buydelsscreinen, vier heckenen 
ende eeu vutscyelberl, een yseren waghe, Iwee loeden gewichleu ele 
van iwee ponde n, een loet van vier ponden, een metalen halffpond, 



— 34 — 

een loeten pond, een loet van eenen vierendeel, een loet van eenen 
halven vierendeel, een loet van twee loyen, eeu loel van eenen Ioye 
code een patyn, twee afsetberders ende drie haelysers. » (Schepen- 
brieven, reg. 1475-1479, fol. 147). 

B. Huidevetter». 

I. RoLLB, ORDONNANTIBN, RBQUBSTBN EN SBNTBNTIBN VAN HBT HUIDE- 

vetters ambacht, gegeven of vemieuwd, ingezonden en uitgesprokeo 
in 1578, 1578, 1582, 1592, 1601, 1604, 1611, 1617, 1618, 1621, 
1624, 1630, 1631, 1636, 1637, 1638, 1644, 1648, 1657, 1659, 
1664, 1673, 1681, 1683, 1704. 1707, 1710, 1711, 1719, 1736, 
1741, 1752, 1764, 1774, 1775, 1776 en 1777. Vijf en veertig geldig 
gemaakle nfschriften, op parkement, begonnen in 1764. 

Régi s ter in-4°. 

II- « Copt dezbr rollb. » Gemaakl in 1782 door J.-F. Deshaycs. 

Register in 4°. 

III. « Rekeninghe van hbt ambacht's in komen. » Van 1619 tôt 
1667 ; van 1667 toi 1698 ; van 1698 lot 1734 ; en van 1743 toi 1753 

Vier regislers in-folio en groot in-folio. 

In het eerste dezer remisiers, fol. 326-328 v°, is een voor de huide- 
vetlers allerbelangrijkste opene brief van Albertus en Isa bel la, gedag- 
teekend uil Brussel den 20 en april 1616, waarin deze aartshertogen, 
om le verhoeden « dal de secrète conste van tobberen ende bereydeo 
van spaensche leideren ende bezaenen, welcke die van het voors. 
ambacht zyn houdende in wesen ende in syn raeesle crachle, soude 
worden achterhacll, slalueren dal nyemandl int voors. ambacht sal 
mogen worden aenveert, noch toegelaeten om tzelve te exerceren, dan 
alleenelyck degcne die van een vrye ambachtsman geboren ende vuyt 
den selven ambachte gesproten zyn ; (dwelk ook alzoo by burgemees- 
ters ende wethouderen der voors. stede is geslalaeert geweest inden 
jaere vyfthien hondert vierentzevenlich); dat nyemandl de voors. conste 



— 35 — 

buyten de voors. stede en mach exerceren, noch aen eeo auder wysen 
ofle leeren met woorden oft met wercken, als wesende Iselve een 
poinct soo delicaet dal daer van dependeert de welvaerl ofte ruyne 
van t voors. ambacht. » 

IV. « ReKBMINGBN DBR OAPPBLMBBSTBR8 VAN HBT HUTVETTERS 

ambacht. Van 1 631 tôt 1 633 ; van 1 633 tôt 1 704 ; van 1 705 tôt 1 736 ; 
van 1736 tôt 1760 ; en van 1760 loi 1789. 

Vijf remisiers in-folio en langwerpig in-folio. 

Y. Lyst dergenen die io het ambacht aengekomen zyn, en er den 
eed afgelegd hebben. Van 1555 tôt 1667. 

Register in-folio. 

VI. « NOTITIB BOEK VANDBN ASSTZB VANDBN OBVBTTBN LBDBRE 

mbttbn SC0R3M0LBN > en van menigerlei zaken rakende de huide- 
vetters. Van 1551-1570, 1560-1565, 1575-1577, 1599-1600, 1602- 
1603, 1609-1612, en 1615-1619. 
Register langwerpig in-folio. 

VII. « Rbkbningb van db schors-molbns milsgaders van de wol 
ende smack accyse, t'saraen ingepacht door d'Heeren Trésoriers der 

sladt Hechelen op den lesten dagh van april 1693, voor eenen termeyn 
van thien achtereen volgende jaren, voor de somme van thien 
honderdt guidens f jaers. » Van 1698 tôt 1743. 
Register in-folio. 

VIII. • RbKBNINGHB VANDBN NIBUWBN STBBNBN SCHORSMOLBN » buiten 

de anlwerpsche poort, gemaakt door die van het huidevetters ambacht, 
krachtenseen octrooi van Maria-Theresia van den 25 en october 1732. 
Van 1752 toi 1776. 
Register in-folio. 

IX. « Boek inhoudende de specificalie vanden erven ende renlen 
toebehoorende dercapelle vande huyvelters. • Van 1559 lot 1681. — 
Item van 1627 lot 1698. — Item van 1680 tôt 1738. 

Drie registers in-folio, op parkement, klein in-4° en in-folio, op 
papier. 



- 36 — 

H. GROOTE AMBAGHTEN. 
A. Lakenmakers. 

I. « Ordinancie van den wollbwbr*b te mechble ». Zevenlien 
ordonnante, waarvan vijf verschenen in 1350, 1363, 1366, 1369 
en 1377; en twaalf in 1331, 1333, 1336, 1339, 1341, 1344, 1345, 
1346, 1351 ,1332, 1354 en 1360,welkelaatstegerangschiklzijn onder 
letter CI, n° II. — Itemdrieordonnantiën van 1331, 1333 en 1339, 
een weinig verschillend van de voorgaande. — Item zeven en ttfintig 
ordonnantiën,waaronder elf nieuwe, uitgegeven in 1364, 1370, 1379, 
1384, 1386. 1408, 1428, 1432, 1433, 1434 en 1449. — Item acht 
ordonnanliën van den 29*° october 1539, van den 5 en mei en den 
4 en october 1544, van den 26 e " juny 1559, van den 23 e " november 
1560, vau den 12 e " julij 1580, van den 10 en april 1581 en van den 
6 en september 1604. 

Vier registers in-4°, klein in 4°, op parkement in-4°, op papier en 
groot in-4°, op parkement en op papier. 

II. « Bobg ghemaect int jaer ons Heren M.CGGG.XLV te haïr oesl, 
by onsen deken Jan Aelbrechs ende ghesworne Heinric Sermertens, 
Jan Raes, Jan Vanden Berghe, etc. » 

Register klein in -4°. 

Op fol. 90 v°-91 v°, vindt men in hetzelve de aanbesleding der 
schilderingdes glasraams ten zuiden van het kruiswerk in S. Rombouls 
kerk, gedaan door de lakenmakers aan Wouter Van Baltele en zijnen 
zoon, den 15*° maart 1473. De acte derzelver luidt als volgt : 

« Gont ende kennelyc sy allen lieden die dese letteren selen sien 
oft hoeren leesen, dat comen es VVoutler van Battelle ende Wout- 
ter, syn sonne, ende hebben aen gbenoemen als van oeester (uil het 
oosten) ghelaes te maeckenne al suelken ghelaes wenster, als 10e 
behoeren es den groelten ambachte dat men heet weefambacht, 
staende in sintte Rommens kercke in dat crus weerc, (kruiswerk) 
vanden hernaes neerweerl loet beneen touwe (van het vierkaot des 



, 



L_ 



— 37 — 

glasraams lot beneden toe) streckende, XX pande lanc, code X pande 
breet. Ende dies sael hy daer in macken LIIII panden gheweernt 
weerc : (geverwd werk) item te weetene XVIII panden voer die 
VI beelden, item te weettenue ods Lieve Wrouwe, ende sintte 
Rommont, ende sintte Lembrecht, item sintte Marye Maddelenne, 
ende sintte Seever, (Severijn) ende sintte Plyenyer ; ende noch XVIII 
panden voer die tabbernackelen, (nissen) ende XII panden voer die 
ghetouwen, ende VI panden voer die raeyers, ende voer die spoelders; 
(die het garen op de weversspoelen winden) ende dies seele die belden 
syn gheaeebyleweerl (gekleed) ende ghesloffert van al suelker weerwen 
(verwenj als Heynric Vermeeren wenster es, oft beeter, oft beeter 
canney. (kan hij) Item van loeye hebben dambacht onlfaen een vorme, 
ende oft die Heeren van ambachte begherden een swaerder daen die 
forme dan sy ghesien heebben, dat sael staen des ambacht laeste, ende 
dat hy dese wensterre sael macken koesbaer ende eerberlyc, soe hy 
aider abejycx (bekwaamsl) can. Item dies sael hij hebben vau LIIII 
panden gheweervde wercke : van elken voette XII gr° brab. ; ende 
van wylten woelte, van elken voetten V gr° brab ; ende die lijslen 
sael hy bynnen roaecken, ende die in sael my niet mellen. Ende 
voer die lysten sael hy hebben II lib. gr° brab., maer dies en mach 
hy die lysten niet mynder macken dau sy behoeren te synne; alsoe 
oerdeneren sael, daer dat ambacht mede te wreden sael syn, ende 
van deser leeverynghen sael hy die kercmeesters te wreden stellen. 
Dit waes ghedaen int jaer ons Heeren M.CCCC ende LXXIII op 
den XV dach in meertte. » 

III. « Rekeninghe bkweijs van de dekens van het groot ambacht, 
gheseyt de laecken maeckers. » Van 1552-53, 1620 22, 1625-26, 
1640-41, 1646-47, 1650 51, 1658-60, 1662-77, 168084 en 1686- 
1688. - liera van 1688-1733, 17351743, en 1787-1789. 

Twee registers in-folio. 

IY. Lust dergenen die in het ambacht aangekomen zijn. Van 
1544 tôt 1579. — Item van 1650 lot 1713. 

Twee registers in-folio en langwerpig in-folio. 



— 58 — 

Y. Merken dbr lakbnmakbrs. Vao 1666 lot 1682. 
Register in-folio. 

VI. « BOBK VANDE LABCKBNS DIB TER HALLE SUN GBWBST. » VdD 

1724 lot 1726. 

Register in-folio. 

Om aan onze lezers een denkbeeld te geven der uitgebreidheid 
van den Iakenhandel in de stad en provincie van Mechelen, laten wij 
hier een uittreksel volgen van een requesi ingediend aan den magis- 
Iraat, den 2" december 1675, door de Iakenmakers, verwers en 
droogscheerders, luidende alzoo : 

« Verlhoonen met aider eerbiedinghe de dekens, oaderlingen 
ende supposten vanden grooten ambachte vande laecken maeckers, 
ververs ende d'over dekens vande drooghscheerders, met hunne 
supposten,.... hoe dat binnen dese stadt ende jurisdictie, ter 
saecke vande goede gelegentheyt, vôôr desen de manufacturen vant 
wollenwerck in sulcken floreringe ende groot achlingjie heeft 
geweest, dat men inde selve bevonden heeft dry duysent, twee hon- 
dert ghetauwen, ende dat toi ider getauw van noode syn twelf luyden 
om dat le bestieren, vuytbrenghende alzoo 38,400 persoonen,.... 
sonder de beryders ende ververs, waer door dese stadt en de 
ghemeyole groot is ghebeneficeert geweest; maer alsoe de troubelen 
ende quaden tydt de selve soo naer Enghelant als andere quartieren 
heeft doen vertrecken, soo is deselve negotie daer door alsdao 
gants te niette gegaen lot grooten achterdeel ende schaede fan deze 
stadt. » — Zie doos 74, varia. 



B. Droogscheerders. 

I. ROLLB VAN BBT DROOGSCHEERDERS AMBAGHT, gemaakl den 12" 

maartl60l, te zamen met eenige requesten, gaande van 1603 tôt 
1766, en eenige andere stukken. 
Register zeer groot in-folio, begonnen in 1741. 



— 59 — 

« Soo wanneer iemant begeert voor vry meester in d'ambachl 
onlfaogen le worden, zal gehouden syn, tcn huyse van den deken oft 
busmeester te scheren eene loffelycke proeve van vier ellen laeckens, 
oft daer outrent. En die geschoren zynde, sal die gevisiteert worden 
by de dekens ende busmeesters ; ende soo wanneer die niel loffelyck 
geschoren en is, sal hem geordonneert worden een ander te scheren 
binnen een, twee oft dry raaenden, ter discrète van de voorschreve 
dekens ende busmeesters, tolter tydt toc die sal loffelyck geschoren 
syn. Ende die loffelyck geschoren wesende, sal alsdan gepassecrt 
worden voor vry meester, behaudelyck dat hy eerst sal ecdt doen in 
handen van de dekens van den selven ambachle, gelrauw te syn in 
aile pointen die hem van de selve dekens sullen voorgelesen worden, 
staende geschreven in d'ambachls boeck neffens het crucifix. Ende dat 
soo gedaen synde, sal moeten belaelen den selven ambachle achthien 
guldens, de busse dry guldens vyff stuyvers, lot de caemer dry guldens, 
voor de visitatie vierenlwinligh stuyvers, voor den wyn vierenlwintigh 
stuyvers, voor de maellyt twee guldens, de capelle twinligh stuyvers, 
terregeit vier stuyvers, cnaepschap dertigh stuyvers, toi den slypsteen 
negen stuyvers, lot wasch derthien stuyvers, tôt den disch dry 
sluyvers, maekende t'saemen tweeendertigh guldens, twelf stuyvers. » 
— (Artikel 12 der rolle). 

G. Kramers. 

I. « Originnal bouck van aile ons rollen ende previllegen van den 
c remers. » . 

Regisler in-4° op parkement. 

II. Nibuwe rolle, gegeven den 10" mei 1633, ter vervanging der 
oude van 1519, 1581 en 1561, « welcke zoo waeren verouwert 
ende versleteu, dat sy lieden noodich vonden de selve te vernieuwen. » 

Regisler in-folio, op parkement, verguld op snee en verrijkt met 
eene fraaïe waterverwschildering. — Het eerste artikel dezer rolle 
luidt alzoo : 



— 40 — 

« Inden eersten dat niemant geoorloft syn en sa) de neringen vander 
merccry ofl craemerye binnen deser sladt oft vryheyt van Mechelen 
te doen oft hem daer mede te behelpen, dat is te vercoopen eenige 
gulden, ziheren oft zydenlaecken, locque d'or oft locqoe d'argent, 
oprecbt oft gecontrefeyt, fluweelen oft camelotten, trypen, heel oft 
halve, woesset, eenigerhande sayen l'sy vau honscoteo (?) oft andere, 
fustynen, bombazynen, gouldraet, zilverdraet, zydeadraet. Item aile 
t'ghene dair zydeu oft zayen garen innc geweven oft deurscholen is. 
Cotloen, cottoengaeren, eode alleu t'ghene daer cottoengaeren inné 
gerracht is, gesteken huyven oft op de raeme gerracht, teo waere 
métier douzynen, eenige soorten van linten gemaect van rauw oft wit 
garen, oft spinael, aile soorten van gebreyt werck, als bonnetten, 
mouwen, causseos, hantschoenen. Item gestoffeerde hoyen, oprechte 
spaense vilten plumaigien, kammen, houle oft yvooren opstekers, 
buyten gemaeckt, eenige coleuren, van folie, inckokers, quartspelen, 
leire riemen, lange oft cortc nestelen. Item te twernen eenich garen 
met twyn molens, lyuwaet oft garen inckele ofl dobbele te verfven, van 
wat coleure het zy. Ende dit aile, ten zy dat zy behoorlyck inde 
voors. neringe oft ambacht bevrydt zyn, op pêne wie anders dede, hy 
daer aene verbeuren zal lelcken reysen zesse karolus guldens, 1er 
dekenye deser stede behoeff de twee deelen, ende t'derde deel 
voorden ghenen diet aenbrengt. » 

III. « Kbken BoecKBN vanden ontfanck en uylgeef der dekeus 
vander halle, geseyl cramers ambacht. * Van liOO toi 1510; vau 
1554 tôt 1591; van 1GI8 lot 1671 ; van 1671 lot 1731 ; van 1731 
tôt 1778; en van 1778 lot 1796. 

Zes registers in-folio en groot in-folio. 

In het eersle dezer, « begost iiit jaer ons Heren dusent vierhondert 
ende LVI, » zijn aangeleekend, als volgt, de lafereelen en beelden 
geplaalst door de kramers, ten jare 1479, in den omgang der 
S. Rombouts kerk, op het allaar van hunnen patroon deu H. Nicolaas, 
dat hun door de Heeren van het kapitlel, bij brief van den 6 eQ 
september 1478, vergund was. 



— 41 — 

« Item belaell te tave) te breugheo wt schilders huus lot iode 
kerke, somme 1IIII g . » 

« Item betaelt ora sinte Heynric te selten .... V. stuv. » 

« Item betaelt om sinte Fransissicus te set te», ende II candeleers, 
ende VI lib. loets ende I quaert, somme .... II s. 1 1 III g - » 

« Item betaelt om sinte Magriete, ende sinte Pauwels, ende sinte 
Berbelen candeleers te selten, ende VI lib. loets, somme .... 
. . . XVIII pte VI myten. » — Ziereg. 1400-1510, fol. 48 v°. 

In 1754 en 1758, werden door Egidius-Jozef Smeyers, voor de 
ambachtskamer der kramers drie schilderijen gemaakt, welke beschre- 
ven zijn in de rekeningen van gemelde jaren, als volgt : 

« Item betaelt op den 25 october 1754 aan Dheer J. Smeyers, 
Meester Schilder, over geschildert te hebben eene scbilderye ver- 
beeldende den dans der heydenen ronts omme den afgodt Pan, 
ende deel makende van het Leven van den H. Rumoldus, by 
quitt -, 325. » 

« Item betaelt op den 2 april 1758 aen E. J. Smeyers, voor 
gemaeckt le hebben twee schilderyen, het een verbeldende St. Rom- 
boni van den graef Àdo ontfangen wordende, ende het andere de 
onlmoeting van St. Rombout ende St. Gommarus, synde het defde 
ende vierde deel van syn leven, by quitantie de somme van 325. » 
Ziereg. 1731-1778, fol. 95 v° en 112 V. 

IV. « Reekeninghb bewys vande capelmeesters van St. Nycolaes 
capelle in St. Rombouts kercke. » Van 1510 toi 1537 ; van 1540 toi 
1599; van 1599 toi 1696; en van 1696 lot 1795. 

Vier registers in-folio. 

In hel eersle dezer registers vindt raen eene beschrijving, gemaakt 
in seplember 1510, van de « Juylle ende oruamente toe behorende 
Sinter Glaes capelle vanden cremers ambacht • welke de « capelle- 
meesters onlfanghen hebben van dekeu, ghezwore ende bussen 
meesters vanden voers. ambacht. • — Zie reg. 1510-1537, fol. 
12-15 v\ 

V. « Reken boecken van de siecke busse van cramers amt 



— 42 — 

Van 1571 toi 1624; van 1624 toi 1667; van 1667 lot 1748; en van 
1748 tôt 1796. 
Vier registers in-folio. 

VI. « Busbobckbn, waerin meo vinden sal allen de namen vande 
mans eode vrouwen die int ambacht vande cremers den eedt gedaeu 
hebben, ende des jaers op Ste Nycolaes dach schuldich zyn te 
brengheo opde camere desselfs ambachts alsulcken basghelt, als byden 
ambachte zal worden geordioeert. » Van 1601 toi 1620; van 1619 
tôt 1641 ; en van 1712 lot 1734. 

Drie registers langwerpig in-folio en in-folio. 

VII. « Cappellebobck, waerinne men bevindeo sal aile de naemen 
vande mans ende vrouwen die int ambacht vande cremers den eedt 
gedaen hebben, ende tsjaers op sinte Niclaes dach schuldich syn te 
brengen op de ambachts camere elck drye stuyvers voor offergelt, 
volgens de ordinantie van Myn heeren vander wetth deser stadt 
Mechelen. • Van 1620 tôt 1641. 

Register langwerpig in-folio. 

VIII. Résolution van het kramers ambacht. Van 1713 lot 1782. 
Register in-folio. 

D. Smeden. 

I. Rolle rakendb db mbtaalbewerkers in het algemeen, en de smeden 
in bel bijzonder, door den magislraat verleend, veranderd of vermeer- 
derd : den 1 en december 1424, den 2" oclober 1449, den 22 e11 julij 
1452, den 13 en augustus 1453, den 14" augustus 1471, den 18 e " 
januarij 1472, den 23" februarij 1472, den 16" augustus 1481, den 
8 e " mei 1485, den 9 en october 1508, den 12 en maart 1514, den 18 en 
januarij 1537, den 5 e " december 1541, den 18 CB junij 1543, den 
8 cn junij 1545, den 1" december 1562, den 31 e * januarij 1563, den 
30" januarij 1564, den 26* februarij 1564, den 27 ,D november 1564; 
den 4 en augustus 1592, den 13 en julij 1593, den 9 fB augustus 1598, 
den 17 e * november 1653 en den 22" februarij 1706; mitsgaders 



— 43 — 

eenige requesten en andere acten, gaande : de eerste, van 1599 lot 
1786; de laatste, van 1514 lot 1580. 

Register in-folio, op parkement, voorzien van eene dubbele lafel. 

Ziehier de le af te leggen proeven door de smeden en eenige andere 
metaalbewerkers, die in gemeld ambacht als vrijmeesters verlangden 
aangenomen te worden : 

« De slot maeckers sullen voor hun proef stuck maecken een slot 
geooerat un tour et demi, te weten een nacht slot van vore eude van 
achter, sonder datter eenick werck verroagh te syn gebraseert, met 
den sleutel daer (oe dienende; ende sal altyt eene proeve worden 
bewaert op de caraere. Ende dese proeve loffelyck gemaeckt hebbende, 
sullen sy mogen maecken aile huyswerck van binnen ende van 
buyten, als leden, grendels, clincken, vitsen, anckers, geerden ende 
traillien. 

De groffsmeden oft grofwerckers sullen voor hunne proeve maecken 
eenen sperhaeck van vyftich ponden swaer, wel meerder maer niet 
miuder ; toi dyen een gesmede ooghyser, beyde loffelyck werck. 
Ende dit gedaen hebbende, sullen moghen maecken aile meule ende 
schepwercke, mitsgaders oock geerden, anckers ende traillien. 

Het proefstuck vande busmaeckers sal syn een fransch slot loffelyck 
gemaeckt. Ende hier aen voldaen hebbende, sullen sy mogen maecken 
allé tgene dat raeckt het schîetende geweir. 

De witwerckers sullen maecken voor hun proef stuck een limraer- 
mans byle, met een kantich cruys goor, ende loffelyck werck. Ende 
dese gemaeckt hebbende, sullen sy mogen maecken aile cappende ende 
snydende gereetschap. 

De spoormaeekers oft thoommaeckers sullen voor hun proefstuck 
moeten maecken eenen thoom volgende het model op de camere 
synde, ende waer van eenen aldaer altyt sal moeten blyven. 

De voors. proeven sullen moeten worden gemaeckt ten huyse van 
eeden deken oft onderdeken van den style in den welcken de 
proeve wordt ghedaen, waer voor aen hem door den nieuwen 
meester sal betaelt worden twee guidens. » — Zie fol. 137, 138 



— 44 — 

en 159. Voor de proeven der messenrankers eu koperdagers, zie 
fol. 48 en 85. 

II. « Bladt-wysbr der rollbn. • Gemaakt in 17S7. 
Register in-folio. 

III. LYST DKR MBESTERS VAW RIT 8MBDEN AMBACBT, 1381 lOt 1469, Blet 

drie ordonnantiën rakende het/elve van 1399, 1434 en 1481. — In 
gemelde lijsl Ireft men, in 1441, den naam aan van « Mester Jao 
Seelsraan » en, in 1466, dien van « Jacop die clocghielere •. 
Register in-4% op parkement, aanvangende alzoo : 
« In den name der heiligher drievoldicheit, so was dit boec 
ghemaect ende gheordineert int iaer ons Heren doe men sci-eef. 
M. CGC. ende LXXXI, op den XXII sten dach van meye, bi Janue 
Ghiselbrechts ende bi Janne Adaems, die doen dekene waren van 
den smeeden van Mechlen, ende bi raden van hare geswoernen, ende 
bi symoene van den Wynkele des vors. ambachts knape was op diere 
tyt, om dat men weten soude wie hare ghildebroeders of sustren 
waren op diere tyt of namaels werden souden ten eweliken daghen. » 

IV. c Busboek » inhoudende de namen der personen die het busgeld 
betaald hebben, van 1620 tôt 1633. — Item, van degenen die in het 
ambacht gekomen zijn, van 1662 tôt 1672 — Item, de rekeningen 
der busmeesters, van 1692 lot 1766. 

Register klein in-4°. 

V. « Dit is dbn lbbr jonghbrs boeck. • Van 1719 tôt 1794. 
Register klein in 4°. 

VI. Dit is dbn borc* van het busghelt bn kersghrlt. » Van 1727 
lot 1795. 

Register in-folio. 

VIL Broedrrschap van dbn h. bligius, patroon van het smeden 
ambacht. Aloude afschriften der xiu* en xiv* eeuw. 

Vier rollen, op parkement. De eerste derzelver eindigt als volgt : 

« Omme vaste te houdene aile dese poeote ende coren, die vors. 
broedere vaste ende seker houden willen, 9oe hebben si hen verbonden 
vore die vors. Heren den... bisseep van Ludeke gheooren, ende enen 



— 4tt — 

Edelen Hère W. Berthoude. Die selve gheooren Hère bisscop, met 
den Hère W. Berthoude, heeft ghegeven sinen consent tôle aileo 
dioghen vorscreven, eode hebbeu se met haren zegheleu, metten 
seghelen der scepenen van Mechlen, wastghemaect ende beseghelt. 
Ghegeven int iaer ons Heren dnsentech. twee hondert. vyfiech ende 
MI. op sente Thomas dach aposlel in december. » 

De drie andere roilen vangen aan met den eed der medebroeders, 
luidende alzoo : 

• Van desen daghe vorlane salie goel ende ghelrowe siin die 
bruederscap sente Loys, ende houden aile stalule daer toe behoerende, 
ende hare vrome (vreugde) meerren, ende hare scade minderen nae 
minen macht zein, nu God help ende die heilghen vader sente Loy. » 



K. Timxnerlieden. 

I. Niedwe rolle, gemaakt den 14 en junij 1875, en vermeerderd 
den 2* april 1602, te zamen met eenige requeslen, door de dekens 
en ondermans van het ambachl aan den inagistraat ingediend, van 
1601 tôt 1794. 

Register in-4°, op parkement en op papier, verrijkt met eene 
olieverwschildering en drie grondleekeningen. 

Om als vrijmeester in het ambachl aaovaard le worden, waren de 
twee volgende proeven vereischt : 

« Item dal het eerste stuck van proeuve sal wesen eenen crabbeel 
met synen styl, ende die wel ende werckelyck in doen. Ende eist dat 
hyt bederfl, zal hy dat houl belalen, ende den ghezwoorne vier sluvers 
voor haere moeyte. Ende eist dat de proeuve passeert, zal de proever 
hebben voor zyn werck vier sluvers, ende de ghezwoorne vier stuvers 
voor hunne moeyte, die de proeuve doende betaelen zal. 

De tweede proeuve sal wesen een cruysveinsler wel ende werckelyck 
ghewracht. Eist dat hyse bederfl, zoo sal hy dat hout betaelen, ende 
den ghezwoorne vier stuvers. Ende eist dat die proeuve passeert, zoo 



— 46 — 

sal die proevere hebben voor zyn werck acht stuvers, ende die 
ghezwoorne oock acht stuvers, die de proeuve doende belaeleo zal. » 
(Artikels der rolle 7 en 8). 

F. Metselaars. 

I. Rolle, gemaakt deo 20 e " augustus 1839, en gedeellelijk veran- 
derd den 23 e " september 1597, le zameo met eenige requeslen der 
dekens en gezworenen, gaande van 1636 tôt 1791. 

Twee registers iu-4° en in-folio, op parkement, voorzien van twee 
schilderingen, waarvan de eene in water- en, de andere, in olieverw is. 

Ziehier waarin de ambachtsproef der metselaars bestond : 

« Item aile jonglieren die gheen proeve gedaen en hebben 9 ende 
meer willen winnen dan halff dachuere, sullen schuldich zyn le comeu 
by haere gezwoorne, om haer eerste proeve le doene, welcke proeve 
sal syn : te maeckene eeu hoot van eender deure, met eenen egghe oft 
twee met synder loebehoorten, sonder argelist. Ende alsdan sullen de 
gezwoorne ende ouders voors. de selve jongeren stellen alsulcken 
dachuere, als zy lieden vërdienen sullen. Welcke jongeren deo 
gezwoorne belaelen zelen voor de proeve sesse stuyvers eens. 

Item dat aile jongeren die willen comen totter geheelder dachueren, 
schuldich selen zyn te comene by heure gezwoorne ende ouders, om 
haer tweeste proeve le doene, welcke proeve sal syn : le maecken 
een dack venstere gecanteelt met haeren toebehoorten, met noch 
alsulcken wercke, alsl den ouders believen ende goetduncken sal. 
Ende alsdan seleu de gezwoirne ende ouders den selven jongeren 
stellen op alsulcke dachuere als zy vërdienen. Voor welcke tweede 
proeve sullen de voors. jonghers den voorn. gezwoorne metten ouders 
belaelen ihien stuyvers eens. » (Artikels der rolle 7 en 8). 

II. « Extract ende copie uyt den origienelen roi van het melsers, 
ende gelaesemaeckers, ende steenhouwers ambacht biunen Mecheleu, 
de dato prima mey 1774. » 

Regisler in-folio. 



— 47 — 

III. ■ Invbntaris vao aile de schepene brieveo aengaende den 
ambachte vanden melsers, der bussen ende altaere vanden selven. » 
Vao 1386 tôt 1599. 

Register klein in-folio, begoonen in 1581. 

IV. Lyst der mbbsters en leerjongbns van hbt ambacht. Van 1 506 
tôt 1509 ; en van 1539 tôt 1654. 

Register io-4°, voerende voor opscbrift : 

« Dit es tregistre vander ordonnantien ende ohservanlien, die 
de gezworenen busmeesters, oudermaos ende ghemeyn ghesellen 
vanden metsers ende gelaesmakers ambachl jaerlycx observereu ende 
onderhouden, zoe van jongers taenveerden om te leeren raetsen, 
-cleynsteken oft gelaesmaken, roitsgaders hun proeven, te doene, als 
oplen grooten ommeganck de keerssen ende anderssinls daer toe 
staende naer gewoonlycke manieren te dragen ende tonderhouden, 
vuyt den ouden boeck getrocken, ende vernyeuwl zedert der furien ende 
pîlleringhe alhier te Mechelen te bamisse anno XV e LXXII geschiel, 
aeogesien daltet zelve oudt boeck (sic) geheel ende al geschuei t ende 
bedorven was. » (1) 

V. ■ TeECBENBOECK VAN HBT METSERS EN GELAESEMAECBERS AMBACHT. » 

Van 1664 tôt 1795. 
Register in-folio. 

VI. « ReBENINGHEN VANDE DEBENS VAN H ET METSERS AMBACHT. » Van 

1555 toi 1608 ; van 1640 lot 1724 ; van 1724 tôt 1752 ; en van 1753 
lot 1796. 
Vier registers in-folio. 

VU. « ReKENINGEN VANDE BUSMEESTERS VAN HET METSERS AMBACHT. » 

Vao 1558 lot 1625; van 1627 lot 1732; en van 1732 tôt 1796. 

Drie registers in-folio. 

VIII. « Chiinsen ende hueringen, als die aeimoesen busse vanden 
ambachte vanden metsers jaerliies heffende is op diverscen panden. » 
Van den 12 e11 seplember 1504, lot den 8 e11 april 1542. 

Register zeer klein in-4°. 

(1) Zie A. Pinchart, Archives des Bris, sciences et lettres, t. III, p. 7679. 



— 48 — 

IX. Varia rakendb hbtzelfde ambacht. Van 173! toi 1755. 
Register kleio in-4°. 

G. Schippera. 

I. Ambachtsrolle van den 22" mei i486, vermeerderd of veranderd : 
den 7 en december 1495, den 24 en oclober 1519, den I8 en maart 1520, 
den 27* mei 1532, den H- october 1540, den I1 eB december 1542, 
den 8 e " november 1546, den 30*° december 1549, den 14 e " novemher 
1552, den 19" julij 1554, den 24 e » februarij 1555, den 26 e - april 
1558, den 27* oclober 1561, den 13 e » seplember 1627, den 12« n 
mei 1644, den 7* november 1644, den 20 e * december 1649 eu den 
26 e " december 1680; mitsgaders eenige requesten der dekens en 
oadermans van het ambacht, gaande van 1579 tôt 1793. 

Register groot in-4°, op parkement, voorzien van eene lafel en 
opgeluisterd met een allerschoonst beeld van Christus aan het kruis. 

In eene ordonnance, genomen door den magislraal den 19 e8 augustus 
1676, lezen wij als volgt : 

« Myne Heeren welhouderen deser sladt van Mechelen hebben 
geordonneert,... dat voortaen de genc, onvry synde in het schippers 
ambacht, suilen moeten leeren vier jaeren by eenen vryen meester ; 
ende de vrye kinderen twee, ten waere dat hunnen vaeder schip 
gevaert hadde twee jaeren naer hunnen ouderdom van sesthien jaeren, 
ende dat sy by hem hadden gewoont, ende by hem gevacren. Ende dat 
d'onvrye voor d'incomgelt suilen moeten betaelen tacheulich guldens, 
in plaetse van vyftich ; ende de vrye schippers kinderen Iwelf, in 
plaetse van vyf. » — Zie fol. 80. 

II. « Resolutie boeck van het schippers ambacht. b Van 1691 
tôt 1795. 

Register in-folio. 

III. « Acten boeck. » Van 1693 tôt 1782. 
Register groot in-folio, verguld op snee. 



-49 - 

IV. ■ VONNIS BOECK VAN H ET SCHIPPERS AMBACHT. » Vai) 1707 tOt 
1781. 

Register groot in-folio. 

V. Rekeningen van de dekens der schippers. Van 1574 tôt 1595; 
van 1389 lot 1602 ; van 16S2 toi 1675 ; van 1748 tôt 1759 ; en van 
1768 toi 1793. 

Vijf registers in-folio en groot in-folio. 

VI. « Op teecken boeck. » Behelzende, van 1751 tôt 1793, de 
namen dergenen die zich verbonden hebben ora gedurende eeoen 
bepaalden tijd in het schippers ambacht te blijveu. 

Register in-folio. 

VU. • In kom boeck » of lijst der leerjongens en meesters van 
bet ambacht. Van 1751 tôt 1795. 

Register in-folio. 

VIII. « Lyste van de goedbren comendb van antwerpen naer 
mechelen, sedert het jaer 1589 » en vraclitloon derzelver. 

Register klein in*4°, begonnen in 1768. 



H. Schoenmakers. 

I Ambachtsroue, vernieuwd in october 1574, te zamen met eenige 
requesten, gaande van 1612 tôt 1724. 

Register groot in-4°, op parkement en op papier, verrijkt met eene 
waterverwschildering. 

Om als meester in het ambacht aangenomen te wortlen, werd bij 
ordoananlië van den magistraat, genomen den 10" B mei 1632, de 
volgende proef voorgeschreven : 

« Allen de ghene die voortaen sullen uillen comraen in het ambacht 
van de schoenmaeckers ende als vry mee-ter ontfangen worden, ierst 
en voor al schuldich ende gehouden syn te doen de naervolgende 
prœve, als te welen : van te maecken een pair leirsen, een pair mans 

* 5 



— 80 — 

schoenen, en de een pair vrouweo schoenen, ailes ter visilatie vande 
dekens vanden voors. ambachte. » — Zie fol. 84 v°. 

II. Naamlust dbr lbbrjongbns bn mbbstbrs van hbt ambacht. 
Van 1882 toi 1708. 

Régi s 1er groot in-4°. 

I. Vettewarten. 

I. Ambachtsrollb inhoudende verscheidene requesten, gaande van 
1612 lot 1791, alsmede eenige vonnissen en overeenkorasten, gerezen 
en geslolen tusschen de veltewariers en andere ambacliten, van 1829 
lot 1738. 

Register in-folio, op parkemenl, voorzien van eene tafel en opge- 
luisterd met eene fraaie waterverwschildering, verbeeldende den 
Zaligmaker. 

Bij brief van den 7 e " 1 augustus 1498, werd door den deken en hel 
kapîtlel vau S. Kombout aan de veltewariers hel regt verleend van de 
ambachls mis op hel allaar van S. Salvator le doen lezen. Ziehier een 
uittreksel van denzelven ; 

« Op datt'gemeyn geselschap vanden ambachte vande veltewariers, 
(die) den autaer van sinte Salvatoir, gelegen inde voors. onser kercken, 
aenveert hebben lot heunder disposilien ende ordonnantien ter eeren 
Goils ende lot ciraet des voors. autaers,.... souden moegen hebben, 
houden, regeren, gouverneren ende vercieren, ende missen aldaer 
doen lesen, ende oplen feestdach van sinte Sa I va loirs doen singgen, 
ende den offer alsdan daer geoffeert lot ciraet ende ornamenten des 
voors. autaers emploierez souden moegen onlfangen, verleenen wy 
(deken en de capitele der kercke van Si nie Rombouts) hun vuyt 

specialder gratien volcommen oirlof. consent ende autorileyt, 

(mils) allen jaeren ten eeuwigen daege negen st. te kersmisse te 
belalcne, ... de welcke voors. negen st. die voors vanden ambachte 
len voors. lermyne ous le beialene geoirlofl hebben ende toegeseyt. « 
Zie fol. 18 r° en v°. 



— 81 — 



J. Bontwerkers. 



I. Rekbntngen van het bontwerkers of peltiers ambacht* Van 
1690 lot 1790. 
Register in-folio, aanvangende met hunuen eed, luidende alzoo : 
« Hier wille ick seckeren ende geloven de keyserlycke ende 
konincklycke Mayestyt goet ende getrouwe te seyn, dese staet van 
Mecheleu allgoel ende getrouwe le syn, de deckens van dit ambach 
goet en getrouwe ende gehoorsaem te seyn, die gemynne gheseilen 
goet ende getrouwe te seyn, haere schaede te beletten ende profyl le 
vervoorderen, shlol ende lool ^schot ende lot) le geven gelyck myn 
medegeseilen. Ailes dal ik hier gesecker ende geloofft hebbe, dal will 
ik wel ende weltelyck hauwen naer myn beste cracht, myn beste 
macht, myn best verslandt. Alsoo helpt myn Godt ende aile syn 
Heylighen. » 



III. KLEINE AMBACHTEN. 



A. Hoedenmakers. 

I. « Resolutie boeck van het hobdenmaeckers ambacht. » Van 
1760 tôt 1791. 

Register in-folio, waarin men, op Toi. 2 v°, de volgende resolutie 
leest : 

« Op heden den 11 january 1764, is ter camervergaederinghe van 
het hoedemaeckers ambacht binnen dese stadl van Mechelen geresol- 
veerl,... als dat voorlaen... niemantvande ondergeteeckende meesters 
geen gasl oft gaslen, ofle andere wercklieden dienstigh lot onsen sliele, 
sal inogen aenveerden ofle te werck slellen, die syneu meester sal 



- 52 — 

hebben bedanckt, dan alleenelyck dien gast sal mogen aenveerdeo, 
die door den meester bedaqckt ip ; welçk (Juydelyck sal moeten gestelt 
worden in het briefke van afscheyt.... Tôt vastigheyt van dien soo 
hebben de ondergeteeckende geresolveert, dat îederen meester, daer 
(egens quame te raisbruycken , sa! geven eene recreatie van vyffen- 
twintigh guldens ter disposilie van desen ambachte. Nota is besproken, 
dat dien gast oft werckman hier boven vermeit quamp synen meester 
le bedancken ende niet willende wederkeeren, sal niet mogen aenveert 
worden, ten sy dat hy een jaer ende ses weken uyt de stadt heeft 
geweest, ende nocii sai moeten doen consteren dat hy synen voor- 
gaenden meester eerelyck heeft voidaen. » — Zie nu hoe, op foi. 1 v° 
van gemeld register, de opslellers dezer resolutië het nemen derzeiver 
reglvaardigen : 

« Verscheyde loffelycke ordonnantien lot maintien van het selven 
ambacht geeraaneert, syn (zeggen zy) illusoir gemaeckt door de 
gasten ofte wercklieden van 't selven, de welcke niet en verslaen hun 
daer aen te conformeren, ende hun selfs vervoorderen van de verthoon- 
ders wetten le stellen soo met afperssinge van gelt als andersints, soo 
verre dat, wanneer eenigen oft gasten van den meester eenigh gelt 
vraegende het selve hem wort gerefuseert, hy aenstonts den meester 
is menacerende van synen winckel te verlaeten, niettegenstaende hy 
aenden selven synen meester nçch schuldyçh is, sommige 10, 15, 20, 
selfs toi vyff en twintigh gulden toe, als wanneer sy hun vervoegen by 
eenen tweeden meester, den welcken dit gelt is avancerende om den 
eersten te betaelen ende van hem alsoo te krygen een billet van 
voldoeninghe, waer door desen laesten alsdan gefrustreert is van 
dusdaenigen gast ofte gasten, ende alsoo syn werck niet en kan 
voorts se tien. » 

II Lijst der nieuwe meesters van het ambacht, van 1605 toi 1768. 
— Item der oude meesters en leerjongens, van 1605 lot 1766. — 
Rekeningen van het ambacht, van 1605 lot 1768. — Vonnissen 
uitgesproken door de dekens der hoedenmakers, van 1606 lot 1619. 



_ 8S - 

— Naraen der kramers die in derzelver ambacht verlangd hebben te 
komen, vau 1669 lot 1760. 

Register in-folio. 

III. Ambachtsrbkkningkn. Van 1767 toi 1795. 

Register grool in-folio. 

B. Molenaars. 

I. Ambachtsrolle, gemaaktden I e " auguslus 1580, waarbij eenige 
ordonnanliëu, vonnisseo en requesten, gaande van 1599 toi 1743. 

Register kiein in-folio, op parkement en op papier. 

Om als raeester in gemeld ambacht aangenomen te worden, moest 
men aan de volgende proef voldaan hebben : 

« Aile leerknapen in dafflbàchl ontfangen wesende ende bevrydt, 
aleer vry meesters le worden, zelen schuldich wesen haer prouve le 
doen ende te volcommen, te welene : inde tegenwoordichyt vanden 
deekens, gezworene ende ouders, wel ende loffelyck vuyt le doen de 
ryme, ende het vendel aff te leggen, ende dat wederom in te doen ende 
le bereydene, om daer mede alzoe goet loffelyck meel te mogen malen. 
Ende ofl yemant ware die zyn prouve voorn. uyel en volquame 
loffelycken zoot behoort, dat alzulck sal moeten een jaer lanck stille 
slaen, zonder wercken als meeslere, ende daer toe belalen doncoslen 
van den ambachle daer om gedaen. » (Artikels der roi le 7 en 8). 

Op fol. 18 van gemeld register, vindt men eeue aartsbisschoppelijke 
ordonnance van den 5* februarij 1616, luidende alzoo : 

« Mitsdyen der ghemeente noolelyck is allentyts versien te syne 
van raeel, ende nochtans dick mael noch water noch wint en (fient, 
soo zall den muelders geoorloft zyn, op aile sondaegen ende heylige 
dageo, vuyt geleyt de vier hoocbtyden, onse Lieve Vrouwe dagen, 
haer feest dach, dry Coningen dach, Ascensien ende Heylich Sacra- 
roenls dach, milsgaders de palronen ende palronerssen daghen van 
elcke plaetse, te mogen maelen den gheelen lyt deur, behoudelyck dat 



— Bi- 
de muelders sorterende onder de prochie der steden, sullen ophouden 
vanden tyt alsmeu 1er hooch misse luyt .. van den goddelycken dieost 
der sel ver prochien, ten waere dat den noot anders vereyste. In 
welcken gevalle sy sullen mogen aen ©ris, oft aen onsen vicaris ofle 
landekens voorder consent begeeren, wel verstaende nochtans, dat 
raen op egheen sondagh oft heylich dagen eu zal vermogen op 
rosmuelens malen, noch tgraen 1er rauelen, oft meel daer van mogen 
dragen ofl vueren. » 

H « Rekening boeck van *t molders ambacbt. » Van 1766 lot 1795. 

Register în-4°. 

III. Ontvangst en uitgaaf van den watermolen. Van 1665 toi 1681 ; 
en van 1681 lot 1682. 

Twee registers langwerpig in-folio en in-folio. 

G. Lyntrekkers. 

I. Ambachtsrollb van den 25 en october 1562, vernieuwd den 
10 rD februari 1597, te zamen met eenige ordonnantiën en requesten, 
gaande van 1540 tôt 1711. 

Register in-4°, op parkement en op papier, voorzien van eene waler- 
verwschildering. 

Dearlikels 30 en 31 dezer laalste roi le luiden als volgt : 

« Item soo wye int voorscreven ambachl ofl neeringe van schip- 
trcckers sal begheren te commen, sal schuldich ende gehouden wesen 
te betalen de somme van acht guldenen, sesse sluvers ende eencn 
halven \oor des ambachts gelt. 

Item soo wie alhier gheeu vry schipper geboren en is, ende nocb- 
tans tschippers ambachl gecocht hebbende als onvry, soo wanueer hy 
het tregelaers ambachl begheert te gebruycken, ende willeiule inde 
lyne commen sonder schip le hebbene, sal inde voors. neeringe 
vermogen te commen, mils ghevende halff gelt volgende doudt 
hercommen. Kude vry schippers kinderen sullen vermogen dair inné 
te commen voor elff sluvers ende twee grooten. » Zie fol. 4 v°. 



— ss- 
ii. « Rolle naer de welcke die vande nieuwe nalie, aeugeslell in de 
plaelse vande ghene voor desen genoeml lyntreckers, milsgaeders 
die van hel schippers, de welcke beneffens die vande nieuwe nalie 
hun sullen bemoeyen mel hel lossen der schepen, hun punctuelyck 
suilen hebben le reguleren. » Ter pui van hel s lad huis afgelezen den 
10 e » december 1721, en den 7 e * january 1722. 
Register in-4°, op parkement. 

III. Dezelfde rolle, met twee nieuwe ordonnanliën, gegeven den 
25« n auguslus 17SS en den 21 en october 1774. In druk verschenen bij 
Jan-Frans Vander Elsl. 
Regisler in-4°* 

D. Buyl-, Bak- of Zakkedragers. 

I. Naamlust dor bakdragers die in hel ambacht gekomen zijn, van 
1686 loi 1789, alsmede die hunner meeslers en borgers, in wier 
faanden zij den eed van getrouw- en eerlijkheid afgeiegd hebben. 

Regisler in-folio. 

II. Namen der nieuwe natie, gekozen van den 12 en december 1721 
toc den 7 fD januari 1793. — Ile m der nieuwe buyldragers, gekozen 
van den 30" december 1721 loi den 21" auguslus 179S. 

Regisler in-folio. 

In de ambachtsrolle der smeden irefl men, fol. 18, eene ordonnance 
aan rakende de buyldragers, gemaakl den 22 e11 julij 14S2, luidende 
alzoo : 

« Item die voors. gesellen vanden buyldraghers ambachle en zulien 
niel gehouden syn des saterdaechs colen le dragen, wanl dan eenen 
vryden merckl dach es, len waere daller een cleyn slerlken waere 
le dragen. 

Item de zelve gesellen en zulien de voors. smeden huer colen niel 
ihuys ieveren mogeu op karren ofl waghenen, dan alleene mellen 
halse ; ende hel zal wel geoirlofl zyn den smeden die buylen poorlen 
woonen, heur colen op karren ofl wagen le doen halen. 



— 56 — 

Item die voors. dekens vanden buyldragers ambachte, oft andere 
die by tydeo zyn zullen, zullen gehouden zyn te levereo acht ghesellea 
van hueren ambachte, zoo wanneer des te doene eode van noode 
wesen zal. 

Item achtervolgende den pointen dat by wylen Aert Bau commotng- 
meester overdraghen was, te wetene : zoo wat gesellen vander 
neeringe hem rebel maeckten ende niet en quame, alst hen huer 
dekens bevalen, dat die verbeuren zoude eenen wech tsinte Servaes 
le Tricht, (Maastricht) aisoo dicke ende zoo menichwerven alst 
geviele... » ~ 

E. Kordewagenaars. 

I. Ambachtsrolle, vernieuwd den 18 eB novemben 1577, te zanfien 
met verscheidene ordoonantiën en requesten, gaande van 1548 
tôt 1727, 

Register groot in-4°, op parkemenl en op papier. 

Ziehier eene ordonnantië rakende gemeld ambacht, gegeven door 
den magistraat den 18 en julij 1701 : 

« In den eersten, dat de cordewagenaers van het voeren van ieder 
tonne, soo cleyn als goet hier, uyt de brouweryen, die te kefderen, 
ende op de stellingen ende op andere tonnen le leggen, sullen hebben 
drye sluyvers, behoudens dat de cuyt lappers van ieder tonne knyt 
maer en suilen betaelen eenen stooter. 

Van ieder tonne bier te voeren aende schepen, twee sluyvers. 

Van ieder tonne bier te voeren buyteo de stadt, vyf sluyvers. 

Van ieder tonne Lovens oft Liers bier le losseu vande wagens ofte 
karren, die te voeren ende op de stellingen te leggen als boven, vier 
stuyvers. 

Van onderhalf aeme, sesse stuyvers ; van het stuck ofl twee aerne», 
acht stuyvers, ende van grootere vaeten, naer advenant. 

Verbiedende myne voors. Heeren de cordewagenaers iet voorders te 



- 37 — 

pretenderen, t'sy voor loon, pot bier ofl anderssints, opde boete van 
sesse guldeiis voor ieder contraventie. » — Zie fol. 24. 

II. Naamlust dergenen die, van 1727 tôt 1770, in handen der 
burgemeesters den eed als knechten van het ambacht afgelegd hebben. 

Regisler langwerpig in-folio. 



F. Hovenlers. 



I. • Rollb van de hoveniers, fruyteniers ende mandemaekers 
ambacht binnen Mechelen. » Vernieuwd in october 1574, en andermaal 
den 9" januarij 1576, le zamen met verscheidene ordonnanliën, 
reqneslen en eenige vonnissen, gaande van 1591 tôt 1793. 

Regisler groot in- 4°, op parlement, voorzien van eene tafel. 
(Geschonken in 1847, door den Heer Hiiaris du Trieu de Terdonck.) 

Op vertoog der dekens en oudermans van gemeld ambacht, aan den 
magistraat ingediend den 29" december 1654, werd door dezen 
besloten : 

« Dat van nu voortaen aile de gène hun generende met fruyt te 
vercoopen ende saet,... (hunne kramen) moghen stellen in de ysere 
Leine, met den rugge tegens de ca pelle van Sint Merten ende de 
herreberghe het Wout,. .. ende dat in sulcker voegen ende manieren, 
dat de craemen d'een neffens d'auderen sullen gestelt mdelen worden, 
behoudens dat de inganghen van de Laine niet gesloten eb worde. 
Ende en sullen de gène, staende met craemen in de Laine, niet 
vermoghen hunne huysen te openen ofle daer inné te vercoopen op 
de dry wekelyke merckt daghen, als te weten : dynsdagh, donderdagh 
ende saterdagh ; ende sullen aile andre, niet staende met craemen, 
vermoghen in hunne huysen vercoopen appelen ende peiren, sonder 
nochtans in eeniger manieren de slraeten te moghen benouwen ofle 
incomoderen. » — Zie fol. 98 en 99. 

II. « Rbsoldtie boeck. » Van 1771 tôt 1783. — In helafclve vindt 



— 88 — 

men nog de namen der leerjougens die in gemeld ambacht gekomen 
zijn, van 1700 lot 1765. 

Register zeer klein in-4°, beslaande slechls uil eenige bladzijdeu. 

III. Rekeningen der gezworenen van het ambacht. Van 1478 (ot 
1503; en van 1521 lot 1549. 

Twee regislers klein in-4\ 

IV. Rekeningen der dekens. Van 1683 toi 1704, en van 1706 toi 
1707; van 1707 toi 1731 ; van 1731 tôt 1747; van 1747 lot 1775; 
en van 1775 lot 1795. 

Vijf regislers in-folio. — Ziehier eenige uiltreksels dezer reke- 
ningen : 

1700-1701 : « Item betaelt aen den boeckdrucker Joaunes-Fransoes 
Jaye, vooreenigen bieietten te drucken, om dat de onvry persoenen 
te waerschouwen die niet vrey en waeren in het ambaght, als dat sy 
maer eenen merdagh en hadden om met groenen waer le mert te 
coeraen, het welckeu ons den coeninckt verlent hadde den 24 van 
desember 1 700, somme 1-10.» 

1702-1703 : « Item belaeit aen Jan de Cuel, belsneyder, voor het 
l>eli ofle vieguer van sinten Anlhonies op den stockt te versieren, 
daer den cnaepl mede inde processen te gaen, (sic) ende den stockl 
vereerl van het slerfhuys van men Heer paesloer Pauwels, woeo- 
achligh by de stadl van Ghent, de somme van ... . 2-10. • 

1733-1734 : « Ilem betaelt' aen Blancar, voor de schildery te 
maken, per quit 30 guldens. » 

« Item belaeit aen Iyst en de doeck 10 guldens. » 

* Item verteert als wy de schildery opgedaen hebben, ende myn 
deken Verhuyck herschildert is 2-2 1/2. » 

1739-1740 : « Item betaelt aen vanden Eynde, (Jan-Baplist) schil- 
der, voort uythanghbert vanden Moor te schilderen . . . 3-17.» 

1767-1768 : « Item belaeit voor het maecken van eenc nieuwe 
schilderye, verbeldende ses portraiclen, by quiltancie 60 guldens. • 

« Item belaeit aen den doeck tôt dese schilderye aen Philippus 
van Camp, by quiltancie 3-18.» 



— »9 — 

« Item belaelt aen J : F : Valckx, voor het vergulden van den lest 
van de schilderye, per quittance 4 guldens. » 

■ Item betaelt voor het maecken vau een raem voor de schilderye, 
by quiltanlie 5-12. » 

1774-1775 : « Item belaelt aen het verteir in 't uemeu der resolulie 
tôt bel maecken van den nieuwen gevel van desen ambaghls huyse 
denMoor 3-9.» 

1776-1777 : « Uytgeef ende becoslinghe vanden voors. bouw, 
gestaen aeude Grool-Brugge, beloopt op seslhieu hondert acht en 
vyhigh guldens, twee oorden. » 

V. Verkoopingen van allerlei groenten en fruit, gehouden in de 
ambachtskamer der hoveniers. Van 1745 toi 1785. 

Register in-folio. 

G. Konflenmakers. 

I. Ambacutsrolle, vernieuwd den 18 c0 december 1575, te zamen met 
vescheidene ordonnantiën en requesten, alsmede eenige vonnissen, 
gaande van 1581 tôt 1785. 

Register grool in-4°, op parkement, voorzien van eene tafel. 

Om als vrijmeester in het ambacht aangenomen te worden, rnoest 
men aan de volgende proef voldaan hebben : 

« Item dat eenyegelyck die int voerscreven ambacht begheert te 
coemen ende vry meester te wordden, schuldich zal syn een proeve 
te doene inder manieren hier naer verclaerl, le weten : dat hy zal 
coraen op des voerscreven ambachts camere ter presenlie vande 
geswoerne ende ouders vanden selven ambachte, ende aldaer snyden 
twee paer coussen vuyt twee ellen lakens, maer twee ellen breet 
syude, daer aff deen paer sal moeten lanck syn sesse vieren deelen, 
ende dander vijff vieren deelen ende een halff liggens lakens, wel 
gefait sonneert inden heysch vauder linghden. Ende zoe wie tzelve 
alzoe nyet gedoen en cari, dat die int voerscreven ambacht nyet 



- 60- 

onifanghen en zal wordden als meester, voer dal hy de voerscreven 
proeve wel ende bequamelyck gedaen ta! hebben. » (Artikel 7 der 
gemelde roi le). 

H. c Rbkenboecben van hbt causmakers ambach. » Van 1520 lot 
1841, 1545-1545, 1548-1556, 1563-1569 en van 1571 lot 1574. — 
ltetn van 1604 lot 1658 ; en van 1658 tôt 1704. 

Drie registers in-folio. 

Ziehier helgeen wij in de rekening van het jaar 1662, fol. 379 v°, 
andermaal aangaande gemelde proef te lezen vinden : 

« Ora te beginnen, moet men voor eerste snyden het clynste paer, 
lanck seynde vyf virendeel en half ; aen de clincken moef weyt seyn 
ruym dry taillien ;' de brayen eèn virendeel vande nepe ; vafidé braye 
tôt de bille, moet hooch seyn onderhalf virendeel, ende breet onderhalf 
virendeel; vande dye moet men de bille beginnen te ronden bray weys; 
inden haut, moet sy weydt wesen een half elle; het caveersel moet 
diep seyn een virendeel ; vauden cant geteekent een half virendeel. • 

« Het grootsle paer moet lanck seyn onderhalf elle, ende naer 
advenant wat wyer op seyn maté ; het caveersel moet diep seyn vyf 
taillien, ende elck naer advenant. » 

III. « Leerbnechts bobck, waer uyt men can gevinden, welcke leer- 
knechts aen hunue meesfers hebben voldaen, euF welcke oocl nîet en 
hebben voldaen » Van 1634 tôt 1705. 

Register klein in-4°. 

H. Kulpers. 

I. Ambachtsrollb, vernieuwd den 21 fB maarl 1574, te zamen met 
eenige ordonnanliën, gaande van 1561 lot 1568. 

Register klein in-4°, op parkement. 

Om in gemeid ambacht als meester aangenomen te worden, moest 
men de drie volgende werkstukken loffelijk Vervaardigd hebben : 

« Item dat van nu voirtaene aile de ghene die int voirs. cuypers 



-ftt - 

ambacht vry meesters zullen willen wordden,schuldic|i zullen ^veesen 
yerst ende voer al te doen ende volbringhen de prouven daer toe 
slaende van drye stucken wercx, le wetene : eeu vleescuype op 
pickelen, eenen gebuycteo eemere, eode een sinautame van gheheelen 
claphaule, opde ghewooolycke mate, io plaetse van eenen rondçn 
disch, dieraen eertyts plach te maeken ende ou ter tydt niet zeere 
gebruycki en wordt. Welcke dcye stucken zal by rooeien roaecken 
zoet behoort; oft by gebreke van dier, sal hy eenen zekeren lyt 
versonden wordden om noch te moeten leeren nqer gelegenlheyl, opte 
verbuerte van zesse k. guldenen, die te bekeereae : deen derde part 
daer aff den heere, tweeder der stadt, ende tderde den vqics. 
ambacbte. » 

II. « Ambachs boeck » lohoudende, van 1725 tôt 1795, de privaal- 
zaken van het ambacht, aUmede deszelfs jaarlijksche rekeningen en 
kamervergaderingen. 

Regisler in-folio» 

I. Schrynwerkers. 

I. Ambachtsrollb, vernieuwdden 19 e " maartl60l, en vermeerderd 
den 23 e " september 1613, le zamen met verscheidene ordonnantiën 
en requesten, gaande van 1S44 lot 1791. 

Regisler in-folio, met eepe oude daarbij geypegde walerverw- 
schildering. 

Bij ordonnantië van den magislraal, gegeven den 14 en meil781, 
werd het proefstuk voor het meeslerschap in gemeid ambacht 
gewijzigd als volgt : 

« Eene commode met vier cromme deuren, welcke, soo er de 
schuyven nyt genomeu syn, dient voor een lafel buffet. — Dat aile 
vier de deuren sullen moeten opendraeyen sonder ieden ofte.fitzen. 
— Dal de voorste ende middelste deuren sullen moeten gesloten syn 
met soodaenig slot, dat ooder ende boven, ende te midden werckl, 



— 64 — 

meermaels genaeml een pioen slot. — Dat de dry schuyven binnen de 
deuren sullen van voor hebben den canlour gelyck de deuren, ende 
in een gewerckt met verborgen swaelliem sleerten. — Dat de zey en 
achler stucken van de voorschreve schuyven sulleo dedickle hebben 
van vyf quaert duyms, ende de booms van dry quaerl duyms, ende aile 
liggende in hunne groeve sonder naegelen. — Dat allen de leysten 
moeten gesteecken ende gecornist zyn volgens grond ende profil. — 
Dat in den onderleyst ofte plint van bel werck moet gevonden worden 
eene verborge schuyve, ende de selve in een gewerckt, gelyck de 
andere. - Dat den achlerrugh, soo wel als de deuren van binneu ende 
buyten, moet in een versteeck ende met leysten bewerckl syn, dogh 
het selve can gedaen worden seer simpel — Dat aile het steeckwerck 
sal moeten gemaeckl worden van den proefmeesler selver, sonder 
daer iet door den beeldhouwer ofte ciraet suyder te mogen laeten by 
voegen, dau alieenelyck uylgenomen de roselten, die sy door een 
ander sullen mogeu laeten verwerckeu. » — Zie fol. 74 en en 75. 

II. Rekeningen der dekens van het schrijnwbr&ers ambacht. Van 
I6S3 tôt 1706 ; en van 1706 toi 1795. 

Twee remisiers in-folio. 

J. Vlasverkooper». 

I. âmbachtsrolle, zonder jaargetal, met eenige ordonnanliën en 
requesten, gaande van 1677 tôt 1791. — Aan deze rolle ontbreken 
verscheidene velleo. 

Register groot in-4°, op parkemeut, voorzien van twee walerverw- 
schilderingen, verbeeldende : de eene, den Zaligmaker aan het kruis ; 
de andere, den H. Blasius, patroon van het ambacht. 

Ziehier den eed der vlasverkoopers waarmede het register aanvangt : 

« Ick ghelove, sekere ende sweire, dat ick dese stadt van Mechelen 
ende hel ambacht vande vlaschvercoopers sal zyn goet ende ghetrauw, 
ende dat ick my reguleren sal naer d'ordonnanlie by myn Heeren de 



— 63 — 

welhouderen der selver sladt daerop gheraaeckt ende alnoch te 
maecken, op pêne van het voors. vlaschwercken ende hel vercoopen 
niel meer te raoghen exercereu, ende dat ick sal sien le belelten die 
monopolien ende heymelycke convenlien dier mochten gherysen, oft 
aodersints die selve aendienen aende dekens ende overdekens. Alsoo 
rooet my Godt helpen ende aile syn Heylighen. » 



K. Ondekleerkoopers. 



I. ROLLE DER GEZWOREN SCHRIJVERS VAN HET AMBACHT, gemaakt den 

13 e "october 1483. 

Register groot in-4° 9 op parkement. 

IL Rolle der leden van HET ambacht 9 vemieuwd den 16 e " december 
1577. — Item, afschrift derzelver. 

Twee regislers groot in-4°, op parkement, en in-folio, op papier. 

III. Nieuwb rolle, gemaakt den 9 e * raei 1689. Dezeive is voorzien 
van eene tafel, en verrijkt met eene aloude schoone waterverwschil- 
dering, welke laler daarbij gevoegd werd. — Item, afschrift derzelver. 

Twee registers groot in- 4°, op parkement, en klein in-folio, op 
papier. 

IV. « Ligger » of lijst der in het oudekleerkoopers ambacht aange- 
komene personen, van 1566 lot 1787. — « Desen Ligger (zoo luidt 
het opschrifl van denzelven) is eerst begost ende gemaeckt by Jasper 
Bessemeers, decken inl jaer ons Heeren dusent vyf honderl sessenl- 
sestich, als die kerken binnen Mechelen ontsluckeu gesmeten waeren, 
Ende is nu verandert int jaer ons Heeren sestien hondert endeeen by 
Tielman Sloets, dienende als doen 1er tyt het voorscreven ambacht. r> 

Regisler in-folio, sluilende met eenen inventaris van al de ambachts* 
meubelen, gemaakt den 29 eD junij 1629, waarin, onder menigerhande 
voorwerpen, de volgende aangeteekend staan : 



— 64 — 

« In den eersten onsen pateroen S. Quiryn, met 2 witte saeyen 
gordeynen ende omioop. — Een schilder van oliverf, eenen tollener. 

— Een moerken, gesneden van bout. — Voor schou, een schildery 
van oliverf, Caeyein ende Abei. — 8 spaensche manstoeleu, ende 
4 vrouweo sloeleo. — - 4 kiuder dryvoetkens, met een voet schabelleke. 

— 3 conterfeysels, daerondereen van Ysebrant vanden Riel. — Een 
kisle met yseren ban den, daer in is ail en doude rolien ende briven 
van dambach. — 3 siiveren bekers, daer op geschreven slaet den naera 
van Ysebrant vanden Riel. — Eenen houten Jésus. — Voer dander 
schou, een schildery van oliverf, het conterfeyisel van sommighe 
ouders,- met een grunen gordyn, met een yseren gerde. — Een schil- 
dery waterverf vanden ryken man. — Een laey met eenen voel, daer 
in is het pellen vanden ambach. — 2 roey saeyen mantels, met 
riemen, voer de kersdraghers. — Eenen peyl voer den cnaep. — 
Item lot rat van avonture, een fortuua, met 8 hoeyen, 4 voirschoeyen, 
8 loblen ende craghen. — Item een blasoen, daer op geschildert is 
Ste Quyryn. — Item noch twee blaesoenen, daer den keyser Carolus, 
met de keyserinne, op gheconterfeyt is. — Item twee coeperen brand- 
eysers, met twee witten lywaeten cousen. » 

V. « Rekeningen dbr dekbns \an het àmbacut. ■ Van 1703 tôt 1 766 ; 
en van 1766 toi 1787. 

Twee registers in-folio. — Ziehier eenige uitlreksels derzelver, 
fol. 83 v°, 90 v°eu 25 v° : 

1732-1733 : « Item aen N. Smyers, scilder, voor de scildery, met 
dan dock 68-16. » 

1735 : « Item bétail aen Sr. Smeyers, voor het schilderen van 
Augustinus Vanden Bergli, ende Jasper Verberckl, (dekens van het 
ambacht) • . . 21 guldens. » 

« Den 14 july 1775, bctaelt aen Louis de Visscher, voor het 
kleeden der figueren van het radt van avontueren voor het duysenl 
jaerighste jubel jaer van den H. Rumoldus, volgens quitanlie . . . 
35 guldens. » 



— 65 



L. Wondheelers en Barbiers. 



I. Rollen en ordonnantikn van den 30 en auguslus 1557 ; van den 
29 en mei 1623; en van den 29 en mei 1684 

Drie registers in-4° en in-folio» op parkemenl. — Het laatste 
dezer, verguld op snee, is versierd met hel wapen van hel ambacht, 
en voert voor titel : « Roi boeck van hel chyrurgyns ambacht anno 
1684. » (Geschonken in 1852, door den Heer Jan-Nicolaas Voet, 
pastoor van S. Jans.) 

Om als wondheeler aangenomen te worden, moest men, in gevolge 
artikels 8, 9, 10, 12, 14, 16 en 17 der rolle van den 29 en mei 1623, 
aan de volgende voorwaarden voldaan hebben : 

« Ende soo wie zynën meesler ende den tyt ende conditien voorge- 
ruerl voldaeu ende volbracht hebbende, in f voors. ambacht als 
meesler zal willen aenveert worden ende lot de proeve van dien 
geadmilteert, sal den selven eerst ende voor al moelen worden 
gheexamineerl by de twee heeren docloiren medecynen deser stadt 
ende by de twee dekens vanden zelven ambachle, 1er presenlie vande 
cappelmeesters ende ouders van dyen, oock ten overstaene van ecn der 
heeren communemeesleren, soo verre hem belieft daerby tecommen... 
Welcke examinalie altyl sal geschieden op Iwaelff dinstincle questicn, 
sulcx dat elok vande examinateurs sullen proponeren drye qtiestîen ; 
ende soo verre byde selve examinalie iemandl onbcquaern bevonden 
wort, sal men den selven verseynden, om noch te leeren een aoder jaer. 

Ende by aldien den geexamineerden bequaem gevonden wort by 
de meeste voisen, diemen op eedl zal schuldich syn seercet te houden, 
sal hy geadmilteert worden tôt het doen vande proeve, ende sullen de 
dekens hem prefigeren eenen sekeren dach ende ure, om de vliemysers 
oft laocetlen ten huyse vanden smidt te leeckenen met een ordinaris 
teeckeu vanden selven ambachle, lot twelff toe in getaele. 

De voors. twaelff vlimmen inder manieren voorscreven geteeckenl 

ende gemetekt zyude, zal den aencommenden meesler gehouden zyn 

o 



— 66 — 

vande selve Iwaelff vlimmen vier daeraff vuyl le kiesen, ende de selve 
préparerez ende bequaem maeckcn loi hel persceren vande proeff 
leire, sonder craecken, te weten ten huyse van elcken deken ende 
cappelmeestere een vliemc, binnen den lyt van vier weken naerde 
voors. teeckeninghe ..; endesal de reste vande voors. rauwe vlimmen 
gelcght worden in het ambachts ysere laeyken van oudts daer loe 
geordonneert.... 

Knde soo wanneer den proever zal goetiluncken dat hy de voors. 
vier lancetten wel ende lofielyck zal hcbben geprepareerl lot bet 
persceren van voors. proeflleire, sullen de dekens ende oudermaus 
gebouden wesen tsamenderbandl de selve vliemen le visileren. Ende 
soo verre sy lieden de selve bequaem ende souffisanl bevinden, sullen 
sy die alsdan by hun lieden opsluylen ende bewaeren toi den daghe 
vande proeve, dewelcke sal moeten geschieden binnen den lyt vande 
voors. vier weken... 

Den aencomrnenden meester oft proever by de voorgen. heeren 
docloiren, dekens, cappehneeslers ende ouders bequaem gevonden 
wesende, soo int regarl van zyne ervarenlheyl ende sciencie inde 
chirurgie, als in hel maecken ende prepareren vande voors. vliemen, 
sullen de selve dekens ende ouders schuldich ende gebouden wesen 
hem te consenleren zyne proeve le moeghen doen.... 

Ende dyen volghende sal den aencomrnenden meester, voor syne 
proeve, met de voors. vier vliemen by hem opgcmaeckt ende byde 
dekens bewaert loffelycken moeten doen vier latinghen ende diversche 
aderen incideren, le weten : de eerslc, de médiane inden recblen arm ; 
de tweede, de saphena opden voet, outrent den grooten theen; de 
derde, de salvatella oft leverader op de handl ; ende de vierde, de 
cephalica ofl hoofl aedere op den duyin, aile welcke voors. aderen 
loffelyck sullen moeten bloeden. » 

II. Lyst der meesters en lebrjongens van het ambacht. Van 1438 toi 
1725; en van 1545 toll649. 

Register klein in-folio, verguld op snee en verrijkl met twee 



— 67 — 

gekleurde teekeningen, verbeeldende : de eene, de palronen van bel 
ambacht, de HH. Cosmas eu Damianus; de andere, deszelfs wapen. 

III. Lyst der knapen en der vrymeesters van hetzelve, alsmede 
deszelfs rekeningen. Van 1477 lot 1656 ; van 1560 lot 1664 ; en van 
1601 loi 1672. 

Register langwerpig in-folio. 

IV. « Rekeningen vant chirurgyns ambacht. » Van 1706 lot 177L 
Register in-folio. 

M. Tapytwerkers. 

I. « Hambaght boeck. van de haerre taeppyet werckbrs. • Inhoudende 
deszelfs rekeningen van 1766 lot 1795. 

Register in-folio, eindigende met den ced van hel ambacht, welke 
luidt als volgl : 

« In den naem des Vaeders, ende des Soens, ende des H. Geests. 
Amen. Ter eeren van Godl al maghtigh, die aile dinghen verborghen 
kennelyck is on sinnelyck, swcer ick op, na en by myn mannelyck 
trauw ende waerheyt, de sladl van Mechelen te wesen innelyck een 
vaesten ende ghetrouwe vassael, ende den ambaght vande haerre 
taeppyet werckers minnelyck le exerse ren, ende de rolle in aile haer 
poenlle le bewaerren, de deckens onderdauigh syn in rede, voor- 
schreven boelen le verclaeren, ende in aile schaeltinghe m y ock niet 
le spaerren, noghte in Imiusten ofle meers'.e iet ter contrarie le doen. 
Soo helpe my Godl met aile de ingelsche schaerren ende aile syne 
Heylighen. » 

N. Handschoen-, tasschen-, witleer- en riemmakers. 

I Rollen derzelver. Van den 28 fB october 1 149 ; van den 18« n april 
1453 en den 26 eD november 1554, opgevolgd van ecnige requesten 
door hen aan den magislraat ingediend, van 1633 lot 1639. 

Register in-4°. 



— 68 - 

II. « ItOLLE VAN HBT HANDT-SCHOENMAEfcERS, TESMAEKERS, R1EMSLAGERS 

ende van den w itt en leermaeckers ambaght, wesende gecopieert naer 
de aude roi le in december 1750. » Inhoudende, beneven de voor- 
gaande rollen, eene van den 22 e " scptemher 1545, en eene andere van 
den 27 t0 seplember 1563, alsmede nog eenige requeslen vao 1653 lot 
1697. 

Régi s ter in-folio, 

Ziehier waarin, volgens artikcls 7, 8 en 9 der oudste dezer twee 
rollen, de proef bestond voor de handschoen-, tasschen- en witleer- 
makers : 

« Eerst soo verre hel aencleeft I e lel vanden hantschoenmaekers, 
1er presentien vanden deken, gezwoirens ende Iwee auders vander 
selver nalien, te snydene een dosyue hanlschoenen vuyt vier vellen, 
elck vel groot syude een elle itit viercant; deselve hautschoeneo gans 
ende gave wel ende loffelyck gesneden sonder eenige onbehoorlycke 
sluecken, waeraf elck paer lanck wesen sal een halff elle, naer de 
spaensche manière. Ten tweeden, oock loffelyck ende wel (e snyden 
een paer ry wantcn met vyff vingeren van een bons vel mellen 
haere ende bynnen gevoederl. Ten derden, een selvel hanlschoene oft 
vinger linck, gesloffeert ende gemaeckt alsoo dat behoorl met flauweelen 
ende cattebollen, passcnde aen de bandt vanden deken vanden 
ambaghle die by tyde wesen sal. 

Ende soe verre het roert dander let vanden voers. ambagble, le 
welen den teschmaekers, wel ende loffelyck te snydene ende op te 
maekene eenen trypen aessack met al daller toe behoorl, ter presencieii 
als vcere. Ten tweedeu, eenen middelen oft gemynen aessack van 
lecre, oock loffelyck le snydene eude op te maekene alsoo dal behoorl. 
Ten derden, eenen leeren aessack metten ringe ende maenken, met 
daller toebeheorl, le snyden ende op le maekene. 

Ende aengaende de wilten leermaeckers, wesende t' derde let der 
voors. nalien, te wercken wel ende loffelyck vuyt den caleke vyftigh 
witte leeren melteu erven, te welene maer een recht hebbende, ende 
vyftigh sonder erve, te welene twee rechien hebbende. Knde bovendieu 



— 69 — 

te maekene ende op te wercken vyffentwinligh schuerlinghen, die le 
berydene ende le volmaeken gelyck dat behoort, wel verstaende dat, 
soe wie vanden voers eD n a tien zyn voers e proeve nyel volbringen en 
can alsoe dat behoort,... nogh een halff jaer lanck te leeren, aleer hy 
onlfangen sal mogen worden, om de selve proeve te herdoene ofl iut 
ambaght tecomen. • 

Register in-folio, voerende voor tilel : « Rolle van U handschoen- 
makers en bleckslagers ambacht 1758. • 

III. Naamlijst der meesters en leerknapbn. Van 1530 tôt 1643, 
voorafgegaan van eenige uiltreksels hunner rolle, en sluitende met 
derzelver rekeningen en buitengewone uilgaven, gaaode van 1849 
lot 1792. 

Register groot in-4°, alzoo aanvangende : « Jhesus 1544 es dit 
boeck ghemaect. » 

Op fol. 166 v° en 167 van helzelve, leest men bel volgende 
aangaande eene aanbesleding van twee schildcrijen, gedaau door de 
handschoenrnakers den 30' n augustus 1550 : 

« Int jaer ons Heeren Jfesu Gristi doemen screef duysenl vyfhondert 
en vyftich, int jaer van Jubileen, soo syn de ghesworeue metlen 
Dekeu vanden a m bac h te vanden Hanscoeraakers verghcrl, om baer 
taiele te besteen,,.. ende syn als doen minnllycken (sic) met malcan- 
deren vergherl geweeU int Leeuken over de Grootebrugghe metlen 
scildere, le weten meesler Ghelatudi, (sic) en hebben als doen ons 
tafele besleel le scilderen, en daer inné le stellen de légende van onsen 
patroon sinle Gummaer, en dat met seker condicien hier naer 
volghende. Te welcne, inden ierslen, dut hy sal legghen goede, scoone, 
vaste werven, en soo binneu inde tafele sal maken de voorseyde légende 
van onsen patroon, en dat hy die lysten binnen sal vergulden met 
goede n, fynen goude; ende noch moet hy van buyten stellen op de 
dore twee groole personasyen, te weten : sinle Gommaer ende sinle 
Romboul, ende daer int middene eenen boom, en boven de hoofden 
vanden voorseyden persouaesyen moel hy noch maken yoeyen metlen 
wapenen vanden ambachle daer inné hanghende. Ende ditle al te 



— 70 — 

samen, te weten daller buyten op de doren staen raoel, en derf hy 
maer maken van wilien en van swerlen verwen, ende de lyslen, die 
buyten aen de doren staen, die moel hy macmoren oflswerl maken, 
met een cleyn boordeken van goude daer ront omme loopende, en 
noch soo moel hy het sambranl daller boven omme loopl, ende den 
voel daer die la fêle op staet, raede slofferen, alsoo dat het behoort. En 
noch soo moel hy ons maken een sluck doeck scilderye, nieller 
Verrysenisse daer inné; en ditle al te samen, hebben wy hem besteet 
te maken voor de somme van. XII. pont vlems, en dits noch 
voorwcerde, als dat hyse moet voldaen hebben tegheu sintc Gommaers 
dach anno. LI » 

O. Leertouwers. 

I « Rolle van de leir-tauwers. » Vernieuwd door den magistraat 
den 29« n november 1656, te zamen met eenige requesten en sentenliën 
rakende dit ambachten datder huidevellers. 

Regisler in- 4°, op parkement. (Geschonken in 1860, door den Heer 
Vlcmincx, bureeloversle van het secretariaal.) 

Ziehier waarin, volgens artikels S, 6, 7 en 8 dezer rolle, de proef 
bestond, om in gemeld ambacht als meester aangenomen le worden : 

« Item soo wie inder voors. neiringe sal wjllen comen om vry 
meesler le wesen, sal eersl ende voor al schuldich syn te maecken eeue 
loffelycke proeve len huyse van eenen rande dekens vander selver 
neiringe. Te weten voor den leirlouwer : te maecken een leershuyt, 
ende een fraey drooge huydl, welcke huyden hem sullen worden 
geleverl by den dekens.. . Ende voor den spaensleirmaecker : lersl te 
wercken op de spaensche manière een dosyn bocke-leir, de halff 
dosyne daer aff swert, ende d'ander haliïdosyne wit op de vleesch 
syde. — Item swert te mae *ken op de buyten syde een dosyne geton- 
beerde calfvellen, laelende d'een helfl daer aff grauw, ende d'ander 
helfi wit op de vleesch syde, souder daer loe le gebruyeken eenich 
cryt. — Item te wercken op den selven voet een dosyne getonbcerl 



— 71 — 

besaen. — Item een haliï dosyne gepasseert besaen, op de vleesch 
syde wit gegcrst; ende noch op den selven voct endc manière ecu 
halff dosyne gelonbeerl besaen. — Welcke proeve sal by de Iwec 
dekens vande neiringe, ende twee andere persoonen, daer toc le 
commilteren by de dekens vaudeu huydevelters ambachte vuyl den 
genen hen geneirende met passeren van spaensehe leiren, gevisiteert 
worden. 

Ende in gevalle de proeve niet wel ende loffelyck bevonden wierde 
gedaen te syn, sal alsulcken proever een halff jaer daer naer by eenen 
vryen meester moelen leeren, al-ecr hy toi vry meester inde voors. 
neiringe ontfangen sal worden. » 

P. Knopmakers. 

I. Rolle dbr knopmakers, vemieuwd door den magislraat den 
2' n oclober 1656. 

Hegister klein in-4°, op parkement, inhoudende twee walerverw- 
scliilderingen, verbecldende den Zaligmaker aan bel kruis, en den 
II. Li bet tus, patroon van het ambacbt. 

Om als meester in het knopmakersambacht aangenomen le worden, 
waren vereischt de volgcnde voorwaarden : 

« Item dat aile meesters henné knechlen oft leerjongers niet anders 
en sullen mogen le aenveerden, als dat de selve sullen wercken d'eersle 
jaer voor niet, ende het tweede jaer aende selve te belaelen de somme 
van Iwelff guldens, sonder meer, op de boele van sesse guldens.... 

Naer welcke twee jaeren, den genen willende inden ambaeble 
r.omeu ende meester worden, sal voor syne preuve gehouden syn le 
maecken : ierst eenen spiegelknop. eenen peerknop van achl cruyeen 
tôt tbien passagien, eenen overrechten spigael lot Iwelff cruyeen, eenen 
tonne knop met door gelrocken clinckanl vol neusen, ende eenen 
verhoochden spigael lot achl passagien, ende dat van eenen colcure, 
ailes by de legenwoordige meesters alsnu voor le maecken. 



— 7* — 

Welcke preuve gedaeu synde, by de voors. dekens sal gevisiteert 
worden, waer voren den nieuwen meester aen elck der selver dekens 
sal hebben te geven sesse s tu y vers, ende aenden knaep vanden 
am bac h le vier stuyvers. Ende in gevalle de selve preuve uiet goet 
bevonden en worde, sal alsulcken persoon, al voren de voorn preuve 
noch te mogen doen, moeten leeren den lydt van een halff jaer. » — 

Zie artikels dcr rolle : 3, 6, 7 en 8. 

II. Rekening en leeiuongens boek van het ambacht. Vau 1656 lot 
1744. 

Register klein in-4°. 

III. Leerjongens boek. Van 1683 toi 1794. 
- Register klein in-4°. 

E. 

GILDEN. 

I. Onde Voetboog. 

I. « Ordonnantien ende resolutien geraemt ende gestatueert by de 
coniuck, hooftinans, dekens eude auderlinghen van Sint Joris Guide, 
den Edelen Auden Cruysboghe genaemt. • Van 1626 tôt 1737. — 
Item « Staet eude inventaris van aile beschecden ende documeuten 
raeckende deze guide. » — Item een octrooi dcr xv c , en vier vonnis- 
sen vao de xv ê en xvi e eeuw. 

Register in-folio. 

II. « Sententie-boek der guldb van den oudbn kruys*boog tb 
bieghelen. » Van 1433 lot 1564. Het vangl aan met het règlement en 
den eed dezer gilde, vaslgesteld door den magistraat in inaarl 1432. 

Register in-4°, op parkemem. 

III. Lijst der gildebrobders die, onder den naam van dood&chuld, 
een legaat aan den ouden voelboog gcmaakt hebben. 



— 73 — 

Register klein in-4°, inhoudende de kanlleekeningen der volgendc 
vooroamc personen : 

Florys van Eghmont, heer lot Yselsteyn ende Creyndonck, grève 
van Bueren (1526). — Roprycht grève vauder Mnrck, grève van 
Arenberch, heer van Boechoul en van Humbeke (1516). — Yewaen 
van Corlenbach, riddere, heer van Keirhergh (1519). - J. vander 
Aa, riddere ende scoulyt van Mechelen (1508). — Anthonis van 
Oeyenbrugghe (1518). — Jan van Steynemoelen (1519) — Aertvan 
Diest, riddere, heer va a Oppuerse (1518). — Joos van Oeyenbrugghe 
(1518). — Clans Oudaert, heer vanden Steene, onder Eelwyl (1523). 

— Jan Van Corlenbach, riddere, heer van Vremde (1516). — Adolf 
vander Aa (1522). — Jan vanden Dalle (1516). — Anthonis IIools 
(1515). — Wouter Bertout Duffele (1517). — François Dongnyes, 
seigneur du Quesnoy (1518). — Jehan de Wassenare (1518). — 
François de Borsselle, seigneur de Corlkien (sic) 1518. — * Jehan de 
Hesdin, maistre d'hoslel de Madame de Savoye (1518). — Jan 
Keldermans, secrelaris des coninex (1518). — Jacop van Afscheye, 
drossaet lot Keerberghen (1519). — Romboul Keldermans (1516). 

— Aert van Merode (1529). — Hans Poppenruyler (1530). — Jehan 
de Gros, seigueur de Scoepeghem (sic) 1538. — Remy de Halut 
(1338). — Mathys Crouser (1549) — Jehan Busleyde (1550). — 
Jao Schoof (1551). — Gherardt Wellemaus (1558). 

IV. « GlILDE BROEDERS VAN SINT J0R1S GULDB, DBN BDBLBN AUDEN CRUYS- 

boghe genaeut,... soo die den. 5. Apr. 1622 vanden eedt waeren, als 
die l 1 zedert aengecoinen syn. • 
Register in- 12°, verguld op snee. 

V. « GCJLDE-BROEDBRS VAN DEN OUDEN EDELEN KRCJYSB0GE BINNBN DE 

stad mechelbn ■ . Van 1575 lot 1777 ; van 1700 lot 1724 ; van 1725 
loi 1749 ; en vau 1750 lot 1793. 

Vier registers in-8\ (HS. van den Heer Jan-Baplisl Rymenans.) 
Het eerste dezer verzendl naar de bewijzen eu, in de drie andere, 
vindt men verscheidene acten en aanteekeningen aangaande de volgende 
schuUersfamiliën ; 



— 74 — 

II e : Hasselmans (n 0i 15 en 31) ; van de Velde (n° 21) ; Verhagbeu 
(n° 28); van I)yck (n° 38); Belram (n° 40); Wouters (n° 53); 
Vermeulen (n° 89); de Regere (n° 88) ; Bleyckaerts (n° 109) ; Broers 
(n° 112); Colibranl (n° 117); Bosselaer (n° 118); de Brouwer 
(n° 120); \an der Slrepen (n° 121); Scheppcrs (n° 123); de Croes 
(n° 126); en Verberghl(u° 153). — III e : Ryckaerl(n° 142); van den 
Bergh (n° 153); Morissens (n° 163); van den Nieuwenhuysen (u° 165) ; 
Hagaeris (n° 169); Hosselet (n° 171); Bernaerls (n° 173) ; Broers 
(n° 176); Bogaerts(n° 184); en Rossignol (n° 190).— IV e : Verberckl 
(n oi 193, 238 2° en 257); Rousseau (n 05 195 en 233 2°); de Hondt 
(n° 197); Morissens (n° 198) ; Blyckaerls (n° 199) ; Allemans(n° 203) ; 
De Vos (n° 205); Marcelis (n° 208); van der Meeren (n° 210); van 
der Rivieren (n° 215); Adriani (n° 218); Morissens (n° 221 J; 
Rymenans (n° 222) ; Dancré (n° 225); Fayd'herbe (n° 226); Oriou 
(n os 227 en 280); van den Nieuwenhuysen (n oi 228 en 241); de 
Backer (n° 229); Meerbeeck (n° 231); Colibranl (n° 233); le Febure 
(n° 236); Geeus (n° 238); van Diepenbeeck (n og 240, 241 en 249); 
Neefs (n° 242); Waefelaer(n° 248); Caluwaerts (u° 250) ; Bernaerts 
(n os 251 en 269) ; Scheppers (n° 254); De Cocq (n° 255) ; de Ladder- 
sous (n° 260); Baens(n° 266); le Clercq (n° 267); Fransquin (n as 268 
en 276); van den Nesl (u° 271); Buydens (n° 272); De Noler 
(n° 273); Ryckmans (n° 274); Petit (n* 277); Verraylen (n° 283); 
en Mertens(n 284). 

VI. Rekeningen der gilde. Van 1512 loi 1514; van 1520 lot 1522 ; 
en van 1575 loi 1595. 

Regisler in-folio. 

II. Jonge Voetboog. 

1. « Lyst der ovlrhooffmans, dekens ende gesworen schutters van 
sint joris gulde, die men heel den Jonghen Boghe. » Van 1441 loi 
1554, en van 1535 toi 1668, voorafgegaau van den eed en het règle- 



- 75 — 

ment, gegeven aan deze gilde den 10 rn februarij 1495, eu gevolgd 
Tan de kaart voor bel landjuweel, uiigeschreven te Rolselaar deu 
9*° aprii 1564. 

Register klein in-folio, op parkemeot en op papier, opgeluislerd 
met eenige wapeus en de halskelen van den Jongen Voetboog. 

Ziehier helgeen men in helzelve vindl aangaande de aaubesleding 
eener schilderij, gcdaan door deze gilde den 2 en januarij 1602 : 

• Op hedeu desen Iweeden january anno XVl° ende tween, soe 
zyn vergacdert gewcest opde guide camere van Siul Joris binnen 
Mechelen Heer Jan van Wacblendonek, ridder, ende den Eerzaemen 
Rombout Huens den jonghe, rentmeester de voirs. stede, respective 
hooffman ende onderbooffman, ende dese naevolgendc dekens vande 
voirs. guide, te wetene : Thielman Sloots, Jan van Ufvele, Cornelis 
van Thuernault ende Jan de Man, ter eendere ; ende hebben al tzaemen 
besledl zekere stuck sebilderye van olievervve, wclck staen zal opde 
voirs. guldecameic voir de scbouwe aldaer, aendeu Eerzaemen Joris 
Disson, guldebroeder ende schilder van zynen ambachle. Ende dat op 
dese naevolgende conditien ende poinclen, le wetene : dat den voirs. 
Joris Disson, zal aenveerden te maecken >an olyeverwe eeu schoou 
ta fe réel, waer inné by sehilderen zal den Edelen Ridder Sint Joris in 
zyn voile harnas te peerde, bevecbtende den draeck, beneffens Ste 
Marguerite, met hel Lammekcu ende dat daeraen cleefl. Ende voirts 
es ondersprokeu, dat den voirs. Joris Disson inde voirs. tafel zal 
moeten contrefeyten de voirs. hooffliedens, dekens ende oick de 
voiru. guldebruers lot LX C . in getaele, sulex hy daer van zyn eere 
wil belreffen ; ende en zal daer voiren vande voirs. guldebruers nyet 
voir heyssebe, dan tghene vuyt goeder goenste hem zoude mogen 
gegeven woirden. Voirlz zal hy nemen ende gebruyeken die beste 
verwen, die hy zal connen becomen, ende zal gehouden zyn de selve 
schilderye... te beghinnen, soe snen de voirs. dekens vande guide 
hem sullen leveren bel panneel, ende dal aiïmaecken, sonder anderc 
grove wercken te aenveerden ; ende zal tselve tafereel moeten sehil- 
deren op de voirs. camer vande guide, alwaer hy zyn leerjonghers sal 



— 76 — 

moghen houden le wercke. Voir aile welcke condiiie ende voirwaerde, 
hebben hem de voira, hooffliedens, dekens belooft ende beloven mitt 
dese.... dalden voira. Joris vry zal wesen valide wachle vier jaereo 
lanck.... » 

II. LlJST DER HOOFDMANNBM EN LEDEN DfcR G1LDE. Van 1458 toi 179S. 

Verrijkt met een groot getal wapens en vier leekeningen, verbeeldende 
hunnen hofen hetgildehuis, alsmede eenen schutler en het schieten 
naar den koningsvogel. 
Register in-folio. (Afschrift dezer eeuw.) 

III. « Résolut» boeck. » Van 1729 toi 1794. 
Register in-folio. 

IV. Rbkeningbn. Van 1750 tôt 1796. 
Register in-folio. 

m. Handboog. 

I. « Privilbgibn, rollbn ende munimbnten van die vanden 

BDBLBN HANDBOOHB. » 

Register in-folio. (Geschonken in 1852, door den Heer Jan-Nicolaas 
Voel, pasloor van S. Jan.) 

II. Règlement voor de gii.de van dbn handboog der maand maarl 
1432. 

Register klein in-4°, op parkement. (HS. der xvi* ceuw.) 

III. « VONNISSBN, NOTITIEN BNDB STUCKEN DB SELVB GULDE ABN- 
GABNDB. » 

Register in-folio, waarin onder andere slukken bel volgende gevon- 
den wordt : 

a Op heden desen dryentwintichsten dach der maenL february 

inden jare sesthien hondert ende zessc, hebben de comparanten 

Cornelis vau Paeschen, onderhooffman, Jan Gortens. coninck, Goiris 
Goylens, Willem de Somere, Henrick van Irameseele, deeekens der 
guide van Si nie Sebastiaen, besteet le maken aen M r Laureys Lanck- 



— 77 — 

mans, schryowercker binnen die stadt Antwerpen, eenen tuyo oft 
afsluytinghe aen Sfnle Sebastiaens capelle in Sinte Rombouts kercke, 
ende die zelve te maecken conform gelyck den tuyn ende afsluylinge 
is vaûden Jonghen Hantboghe, slaende in onser Liever Vrauwen 
kercke binnen die voorschreven sladl Antwerpen, met conditie 
nochlans : dat zy comparanten lot deu voors. tuyn ende afsluytinghe 
leveren zullen die roetalen pileren, soo heele als halve ; maer hy com- 
parant zal maken ende leveren die reste, le wetene : ses gesneden 
iermen met gesloten ermen, de coockers ende peneelen, gesueden met 
alsulcken figueren ende werck, inder manieren ende gelyck die vanden 
voorschreven tuyn toi Antwerpen innegeleyi zyn. De vase moet 
gesneden zyn met cromme knodden ende ses leeuwen hoieu, om 
ringen te voeren, ende boven dyen op die vase te slellen ses pedistalen, 
ende op die zelve met iugeleyl haut maken alzulcken wapenen, als 
hem comparant vande comparanten geleverl zullen worden. Die dore 
vande voorschreven tuyn oft afsluytinghe moet iut midden geslelt 
worden, wel sluytende met een goet slot... Item binnen den voor- 
schreven tuyn oft afsluytinghe is den comparant oock gehauden te 
maken twee schabel bancken ter weder zyden vande duere binnen den 
tuyn oft afsluytinghe. Ende aile dit werck is hy comparant schuldich 
ende gehauden le maken loffelycken naer deu heysch vanden wercke, 
ende van goet, schoon, drooch wageschot, onder expresse conditien, 
dat den voorschreven thuyn oft afsluytinge hooch moet zyn ses voeten 
ende eenen halven, ende lanck twintich voelen ende ses duymen. 
Eudc dit werck is beslayl ende aengeuomen te maken , te leveren ende 
te slellen, voor die somme van iwee hondert ende vyftich guldens, 
milsgaders eenen doeck voor zyue huysvrauwe, daer van zy haer 
beloveu zal. . » 

IV. Rekeningbn gedaan door dbkbns dbr gilde. Van 1560-61, 
1570-72, 1575-76, 1583-84, 1586-88, en 1624-25. 

Begisler in-folio. 

V. Rekeningbn der kapblmbbstbrs. Van 1724 lot 1788. 
Register langwerpig in-folio. 



— 78 — 

VJ. « Memorie van de gulde van den edelen hantboghe. » Inhou 
ilende : 1° De namen en vooriiamen der overhoofdiîiannen, van 1439 
lot 1775. — Ilem der onderhoofdmannen, van 1419 loi 1767. — 
item der overdckens, Min 1585 loi 1784. — Ilcm der koningen, van 
1588 loi 1775 — Ilem der dekens, van 1585 toi 1785. — Item der 
vaandrigs, van 1585 lot 1775. - Item der serjanlcn, van 1585 tôt 
1784 — Ilem der kapelmeeslcrs, van 1585 loi 1766 — hem der 
knapen, van 1585 toi 1768. — Item der kanonikken, leden der gilde, 
van 1585 lot 1779. — Item der kapellancn, van 1671 loi 1782. — 
Ilem der gildebroeders, van 1585 toi 1784. - 2° De resoluliën der 
handbooggilde, van 1703 toi 1787. 

Register in-folio, verrijkt met eene menigle gekleurde wapens. 
Gemaakt naar het oorspronkelijke, ber us tende in de boekerij van 
den Heer de Vrière-Neeffs. 

VII. « Poincten en articulen op eenighe onsekere vervallen van 
onden lydc gheobserveert ende onderhouden toeromende der cappellen 
vanden edelen Ridder Sle Scbasliaeu, patroon der guide vanden 
edelen hanlboglie. » 

Register langwerpig in-(olio. 

IV. Kolvenlersgilde. 

I. « Réglemente» ende costuymen voor de caloveniers gulde 
binnen de stadt mechelen, over aile liaere offlcien, jurisdiclie ende 
adminislratie van justicie, mitsg;ieders aile haere privilegien ende 
conslitulien,... vernieuwt ende geamplieerl... len jaere 1729. » 

Regisler in-folio, opgeluisterd met eenige gekleurde wapens en 
eene waterverwschildering, verbeeldende den H. Chrisloffel, patroon 
dezer gilde. 

Op fol. 160 en 161 van belzelve, leesl men het volgendc rakcnde 
eene schilderij en het beeld van voomoernden Heilige, gemaakt voor 
de Kolveniers in 1629 en 1653 : 



— 79 — 

« 1699 : is gemaeckt het groot schauwstuk van meesler Jan de 
Boillon, (sic) daer voor gehadt van schilderen dry honderl dertig 
guldens, ende aen panneel ende aile andere coslen hondert dry eu 
dertigh guldens, tvvelf stuyvcrs en halven, t'saemen betaelt by de 
guldebroeders, die op t'selve stuck slaen uytgebeldt, de somme 
van vïer hondert Iwee ensestigh guldens, Iwclf stuyvers, volgens 
den ouden rekenboek, Toi. 28 » — Zie « Catalogue du Musée de 
Malines » p. 12, n° 15. 

« 1652 : is gemaeckt door meester Dirick van Eyck het silvere 
beldl van Ste«Chrisloffel, wegende in silver hondert oncen ende 
negen engelsche, met faitsoen, t'saemen vyf hondert twinligh 
guldens, seventhien stuyvers; ende den (sic) hebben hauten voet 
met silvere plaeten beslaegen, met het graveren der naemen van 
de guide broeders ende aile andere oncosten, fsaemen vyf hon- 
dert l'sevenligh guldens, vyfthien stuyvers, cen blanck, waer inné 
den Heere hoofinan Cosmaes van Pranl hcefï betaelt by syn legaet 
ende j on s te van syne vrouw baronnersse de somme van dry hon- 
dert dry en dertigh guldens, ecnen sluyver, volgens den auden 
rekenningh boeck, Toi. 228. » 

II. « Rbsolutie boeck der coloveniers guldb, begonst van den 
jaere 1723. ». 

Regisler in-folio. 

V. Schermersgilde. 

1. • Règlement ende costuymen voor de schermers-gildb bin* 
nen dese stadt mbchelen, over aile haere officien, juris-diclie ende 
administratie van justilie, mitsgaders aile haere privilegien ende 
constilutien .. vernieuwd endc geamplieert... len jaere 1753. > Lysl 
der overhoofdmanuei», (1018 1787); der oiiderhoofdiiianneii,(1618- 
1790); der koningen, (1618 1775); der alpherissen, (1618-1791); 
der overdekens, dekens, kapelmeesters, serjanten, schermmeesters 



— 80 — 

en andere regeerders dezer gilde, (1618-1795); der kapellanen,(l7S3- 
1778); enderkuapen(l753 17«9). 
Regisler groot in folio, verguld op suée. 

II. « RbSOLUTIBN .GBNOMBN BT DR 8CHBRMBRB-GILDB BINNtfN DBSB 

8Tadt mbchblbn, over aile saecken de selve gilde raeckende, mils- 
gaeders der voonissen by de selve gilde gegeven lot laste van haere 
confreers ende andere wachlmannen, begonst anno 1783. » 

Regisler groot in-folio. 

Bij resolutië van den 10" september 1752, werd voor den scherm- 
meester der gilde een règlement gemaakt, luidende als volgt : 

« In den eersten : Aile gilde-broeders die voorlaen sullen in de 
gilde comen, sullen in hel incomen betaelen aen den scherm-meester 
voor het leeren spelen met hel sweerdl, de somme van vier guldens 
eens, welcke vier guldeus sullen moeten worden betaell in hel 
incomen, ofte de selve confreers willen leeren spelen ofte niet. 

Ten tweed en : Voor die willen leeren spelen met hel floret alleen, 
ofle me! den rapier en poignaerl» sullen betaelen aen den scherm- 
meester voor het leeren van dese twee instrumente!) de somme van 
seven gnldensecns. 

Ten derdeu : Den scherm-meester sal aile weken moeten geven 
twee-mael lesse voor de confreers, le welen sondaghs en dotiderdaghs 
van een ure lot dry uren, ofte langer naer advenant den nomber van 
de confreers, ende sal voor dese lessen voor die hun ghelt, hier boven 
gespecificeert, hem hebben gegeven, niet mogeu vragen, ende dese 
lessen sullen moeten worden gegeven op eene plaetse, door de camer 
te designeren. 

Ton vierden : In hel spelen voor prys op deu Bergh, (I) sal 
iederen gtlde-broeder betaelen aen den scherm-meester voor rantsoen 
van syneu eersten prys, die hy sal guwonnen hebben met eenighe van 
de genoeinde gheweircn, de hellicht van de weirde van den gewonnen 
prys. Dies is den scherm-meester geobligeerl de confreers lerstoiit 

(1) fiene hoogte in den hof der Gilde, dienende toi oefenplaats voor de sebermera. 



— 81 — 

te leereo soo haest sy sullen op de schole komen achter een af, sonder 
uytstel om wie het soude mogen wesen. 

Ten vyfden : In vergaederinghe van de gilde, heeft sy feesten, 
by-een-komsten , ofle anderssints, procession, lycken, e»., sal den 
scherm-meester sigh laeten vinden, als het selfve deGamer sal goedt 
vioden ende anders niet. • — Zie Toi. 8 v° en volg. 



IV. vyf Gilden. 

I. « Priyilbgien, ordonnantibn ende statuten rakbnde de 

GULDBN DBSBR STEDB ENDE PROVINTIB VAN MEGHBLEN. » 

Regisler in-folio. 

II. Ordonnantibn rakbnde de vyf gilden. 
Register in-folio. 

III. « GlJLDE-BOECK DER STADT MEOHELEN. » 

Twee registers in-folio. Begonnen in 1605 en 1656. 

I V . « GeNERAELB VBROAEDERINGE PLAETSEN DESER STADT MEOHELEN. » 

Regisler in-folio. Gemaakt in 1669. 

Ziehier den eed der hoofdroannen, onderhoofdmannen en medegezel- 
len der vijf gilden, vaslgesleld bij de vernieuwing derzelver in 1575 : 

« Ick swere bij Godt almachtich den Vader, den Soon, den 
Heylighen Gheest, ende oplCruys dat ick raecke met mynnehant, dat 
ick bin vandeghemeynschap vande heylighe Catholycke, Appostolycke 
ende Roomsche kercke, gheen deel hebbende met eenighe secten oft 
ketteryen, de welcke ick sal wederstaen, alsoo vêle als in my is, ende 
en sal niet toelaelen, dat eenighe sullen volghen de voors. seckten ende 
ketteryen, ende sal metallen myn macht behelpelyck wesen de voors. 
kercke ende dienaers van dien, ende om te voldoen den dienst daer 
ick toe ghecosen ben, te weten te wesen een ghesworen arlsier oft 
guide broeder, ick sal my daer inné wel ghetrouwelycken goeverneren. 

Eerst ick swere goet ende ghelrou te weten den Goninck onsen 
heere, als heere van Mèche leo, aende voors. stadt, ende die le helpen 



— 82 — 

preserveren ende bewaeren ende bewaeren teghen aile vyanden van 
Syoe Ma teyt , de voors. Catholycke Religie ende ghemeyn welvaert, 
den schauthet, commungim 1 *" ende ander yeghelyc vande weih 
respecktivelyck, mitsgaders mynen hooftman, onder hooftman, dekens, 
gheswoorene ende ghesellen vanden auden boghe oft hant boghe, 
vande voors. sladl wesengoet, ghetrouwe ende onderdanicheenyghelyc 
van hen, ende verhoeden van se ha de. Ick sal altyt ghereet ende 
ghewillich wesen, aile bevelen die de commungim"", een van hen oft 
den voors. hooftman, in huennen naem ende van weghen Syne M teJt 
ende de voors. stadtsullen doen, sal de zelve ghetrauwelyck ende naer 
myn vermoghen ende macht sonder eenich contradit voldoen ende 
volbrenghen, ende en sal tselve niet laeten noch om maeschap,affectie, 
dissimulatie, preminentie oft eenich respeckt, ende noot ooek om 
vreese vander doot. Alsoo help my Godt, ende aile syn heylighen, 
ende S 1 Jooris. » — Zie artikel XIII rakende de herinrigting der 
vyf gilden door Filips IL 



REDERIJKKAMERS. 



L Oorsprong deraelver. 

I. « Statuten ende ordonn ancien der cambrer van rethorycke 
binnen dezb neder-landen, inneghesteit den 20 meert 1492 tôt 
Mechelen, door Philips den Schoonen, die de selve augmenteert ende 
confirmeert den lesten november 1805; welcke ook confirmeert 
Maximilian, Roomsoh Keyser, ende Carel, Arts-hertogh van Oosten- 
ryck, 20 january 1507, binnen Mechelen voors.; waer naer de selve 
ooek ander raael gheconfirmeert zyn door Vrauwe Margarite, moeye 
vanden voorn. Arts-hertogh Carel, tôt Mechelen 7 meert 1511 ; de 
welcke andermael vernieuwl ende gheconfirmeert zyn binnen Mechelen 



- 83 — 

by de voorn. Keyser Maximilian ende Arls-hertog Garel 24 meeri 
1512. » 

Register groot in- 4°, op parkement. 

De oudste Rederijkkamers alhier zijn de Geraepte Loetens of de 
Lischbloem, te Mechelen, en de Boonbloem, te Neckerspoel. Ziehier 
eeuige aaDteekeniogen rakeode dezelve, ontleend aan een HS. van den 
Heer Van Doren, DD-I, n° XXVII : 

« T is in de stadsrekening van 1482, (zegt gemelde schrijver) dat 
er voor de eerste mael van de Geraepte Loetens vermaend word. 
Men ziet aldaer, zoo als in de volgende jaren ook gemeld word, dat 
aen dit gezelschap zyn kamerhuer door de stad betaeld werd. Het had 
voor bescherm heiligen den H. Augustin us, welkers feestdag het 
jaerlyks vierde ; en de stad, zoo men uil de rekeningen van 1504 en 
volgende jaren kan speuren, bekostigde het maeityd twelk ter dier 
gelegentheid gewoonelyk gegeven werd. Keedsinl493 begonnen de 
Geraepte Loetens, naer het voorbeeid der Peoene, aen de spelen welke 
in de naburige steden plaets hadden, deel te nemen. Dit jaer immers 
vind men ze op het feest te Brussel, waer uit men kan opmaken dat 
zy destyds merkelyke vorderingen in de rederykkonst gemaekt 
hadden, alzoo zy het durfden wagen van met de byzonderste kamers 
van het land, die alsdan te Brussel vergaderd waren, naer de pryzen 
le dingen. 

Ten jare 1503 speelden zy hier ter stede het spel van 0. L. V. van 
Milanen. In 1510 had er te Herenthals een landjuweel plaets; de 
Geraepte Loetens woonden deze feest by. Noch dat zelfde jaer 
verzocht Mechelen op zyne beurt de rederykers der gemelde stad. De 
stadsrekening van gemeld jaer toont ons dat de Geraepte Loetens 
alsdan dezen naem, welke ons den geringen stand harer leden deed 
erinneren, aflegden om dien van Lischbloem aen te nemen, volgende 
daer in het voorbeeid der audere rcdeiykkamers die meest aile ook 
den naem eener bloem voerden. 

In 1513, te Paeschen, bevonden zich te Mechelen verscheyde 
kamers, die door de Lischbloem ter gelegentheid van den ommegang 



— 84 — 

uitgenoodigd waren geweest. De Lischbloem gaf aen deze kamers een 
feest tôt welkers onkosten de slad X schellingen grooten bydroeg. Zy 
voerde alsdao eenige spelen op, als ook in de maend augusty, en te 
Half Vasten gaf zy het spel van Maskarou. — Twee jaer later 
spcelde deze kamer voor den beyaerd het spel van Si nie Goedelive. 
In 1518 verschynt zy op het landjuweel te Loven. Het volgende jaer 
met vasten avond hielden de dry rederykkamers van Mechelen hunne 
koningsfeest .... 

De Lischbloem had toen ter tyd voor facteur zekeren Jan Verbeke, 
anders genaemd Platyn, wien in 1520, volgens de stadsrekening 
VI Philips guldens uitbetaeld werden voor zekere diversche spelen te 
componer en ende te stellen in Rhetoryke. — Ten jare 1521 had er le 
Diest eeu rederyker feest plaets, op welke de Peoene en ook de 
Lischbloem werden uitgenoodigt. Byde deze kamers beantwoorden 
deze uitnoodiging en ontzagen zich geene onkosten tôt hunne uit- 
reeding 

Den 6 cn mey 1561... kwamen hier boden aen door de rederyk- 
kamers van Antwerpen afgevaerdigd en die het kontrakt overbragten 
van het landjuweel dat in laetst gemelde slad moest plaets grypen. 
De Lischbloem even als de Peoene lot deze pleglicheid uitgenoodigd 
bleef niet achter uit, en ondanks de wynîge geldmiddelen waerover zy 
kon beschikken, trad zy beneffens de andere vermaerde rederykkamers 
in het strydperk. Zy verscheeu op het anlwerpsch feest zeer prachtich 
uitgedost en voorzieo van een splinter nieuw gedicht, welkers opstel 
zoo veel kunst en vinding verrade dat, ware de fortuyn haer eenigsinls 
gunstig geweest, zy er den hoogsten en oppcrslen prys zou me 
behaeld hebben. Thans werd haer maer den tweeden prys der iand- 
feest toe gewezen. Dit was de laetste mael dat de Lischbloem de 
feesten der naburige steden bywoonde. 

In 1584 toen de Geuzen te Mechelen den baes speelden, waren de 
rederykers by stadsbestuer in groot aenzien. De Lischbloem gaf dit 
jaer een refryn feest, 't welk de schouth, de burgemeesler en ver- 
scheyde wethouderen met hunne tegenwoordigheid vereerden. Later 



— 88 — 

echter is er van de Lischbloem geen de minsle spraek meer. Onge- 
twyfel zal zy als de andere gilden hier ter stede, by het terugkeeren 
van Mechelen onder het Spaensch gebied, te nict zyn gegaen. 

Neckerspoel, 't welk io vroegere lyden en zelfs lot voor de oorlogen 
der xvi e eeuw, nog eeo zeer volkryk dorp uitmaekte, bezat ook alsdan 
. eene gilde of rederykkamer, doch waerover wy, oodanks onze raenig- 
vuldige opzoekingen, wynige bescheeden ontdekt hebben. Alleenelyk 
hebben wy uit de sladsrekeningen kunnen beslatigen dat zy den naem 
van Boon-bloem droeg en te Neckerspoel een huys had aengekogt de 
Boonbloem kamer genaemd, en waer die gilde hare vergaderingen 
hieid. Dezen koop moet geschied zyn naer 1558, alzoo men bevind 
dat aen die gilde op gemeld jaer door de stad noch 16 gulden voor 
huyshuer gejond is geweesl. 

De Boonbloem komt voor de eerste mael te voorschyn in 1518, 
wanneer zy volgens sladsrekening verscheyde spelen speelde. In 
1519, zoo reeds gezeyd is, hield zy hare konings feest. Dry jaer la 1er 
gaf zy eene algemeene feest op welke zy de rederykers van verscheyde 
steden uitnoodigde, en welke onder andere door die van Brussel, 
Loven en Antwerpen werden bygewoont. — In 1863 leverde de 
Boonbloem hier een ander vertoog op. De leden van dit gezelschap, 
aile in 't uieuw gekleed, kwamen statelyk de slad binnen gelreden, 
voerende met zich eenen mey tôt slichtinghe van eenen yegelycken, 
met sonder eerbaer recreutie. Om de onkosten der vreugde bedryven 
welke met die gelegentheid plaets hadden te dekken, maekte de gilde 
aenspraek op de mildheid van het stadsbesluer ; doch hare aenvpaeg, 
welke zich in 't archief der slad bevind, draegt geen antwoord. — 
Deze gilde, evén als de Peoene en de Lischbloem, verdween naer het 
overgaen van Mechelen aen Parma in 1585, en werd sedert nimmer 
ersteld. » 

II. De Pioene. 
I. « Ordonnante voor de gilde van sint Jan, gheseyt de peoene, 



— 86 — 

binnbn mecbblbn. » Van den 22* september 1620, alsmede eenige 
resolutiën, gaande van 1687 tôt 1792. 

Register in-folio. 

H. « Camerbobck van de redenrycke gulde van sint Jan, gbhreten 

DE PBOBNB. » 

Register in-4°. 

Op fol. 67 van hetzelve, treft men een uiltreksel aan des testaments 
van M r Nicolaas Andriessen, gemaakt den 24 e11 september 1638, 
helwelk luidt alzoo : 

« Item laet, maeckt ende legateert aen die van de guide oft con- 
frérie vande Peoen, indien hy testateur als onderhooffman compt 
t'overlyden, ende dat de selve alsdau noch in esse ende vollen exercitie 
is, eenen silveren croes van twintich guldens weerdich, mits den 
Heere cappellaen op aile principaele vergaederingen der selver guide 
over taeffel, onder de oratie lesende eenen de profundis, ende by de 
gemeyne guide broeders ende andere aldair présent, eenen pater noster 
voor syne siele. Ende dat voorts opten zelven croes sal worden 
gesteken syns testateurs wapeu ende ordinaris divisie, ora l'zynder 
memorie opte camer bewaert te worden. » 

III. LYST DER LEDBN VAN DE S. JANS-GILDB, BYGENAEMD DE PIOENB, 

aanvangende met de woorden van den H. Joannes « In principio 
erat verbum » waarop deze acht verzen : « Hier syn se meest by naem 
en toenaem gheschreven — Die ons voorsaten in Sint-Jans Guide 
wareo, — Mitsgaders de ghene die noch syn int leven — En noch 
daghelyckx gheirne daer onder paren. — Daerom houden wy van 
doode memorie, — Op dat ons naercomelinghen int opeubaer — 
Voor hun bidden souden om d'opperste glorie, — En voor ons 
altegader aïs wy volghen naer. » 

Register in-folio, verguld op snee, waarin, beneven eene water- 
verwschildering van voornoemden Heilige en de wapens van Filips 
den Schoone, aartshertog van Oostenrijk, die der volgende edellieden 
verbeeld zijn : 

1° Willem van Berloo. 2° Adriaan Musch, alias vanden Broec, 



— 87 — 

overhoofdman iu 1516. 3° Karel de Clerc. 4° Hendrik van Mèche - 
len. 5° Jan vanden Dale, an 1534. 6° Jao van Cortenbach, Heer 
van Keerbergen, an 1834. 7° Jacob Schooff, an 1554. 8° Filips 
van Immerseel, an 1551. 9° Aard van Merode, an 1553. 10° Filips 
van Rommerswael. 11° Jan Van Busleyden, an 1555. 12° Filips 
Schooff, de oude. 13° Willem van Merode. 14° van Corlenbach. 
15 # van Veulen Berlo. 16° Nicolaas Schooff. 17° Willem de Clercq. 
18° Jacob Schooff. 19° Jan van Merode, an 1558. 20° Adolf vandcr 
Aa, an 1559. 21° Gielis van Gottignies, hoofdman in 1561. 
22° Pieter van Daele. 23° Lancelot van Gottignies, an 1568. 
24° Adriaan van Gottignies. 25° Pieter Wasteel. 26° van Mels- 
broeck. 27° de Ranlre. 28° Frederik vander Strepen. 29° Joos 
vander Hoeven, overhoofdman in 1617. 30° Frans vander Gracht, 
overdeken in 1620. 31° Maximiliaan vander Gracht, prins der gilde 
in 1620. 32° Jan vander Hoeven, prins der gilde in 1620. 
33° Hendrik van Huldenberch, overhoofdman in 1632. 34° Rom- 
bout vande Venne, overdeken in 1632. 35° Sebastiaan Huens. 
36° Antoon de Potter, overdeken in 1632. 37° Dionysius Brutsma, 
lid in 1649. 38° Jacob Buysset, overhoofdman in 1651. 39° Frans 
Douglas, gezegd Schott, overdeken in 1658. 40° Gérard Huens, 
overdeken in 1658. 41° Jan-Frans vander Laen, overhoofdman in 
1653. 42° Frans Douglas, gezegd Schott, overhoofdman in 1664. 
43° Pieter-Floris Baert, overdeken in 1670. 44° Marti dus- Ignati us 
de Hornes, prins der gilde in 1674. 45° Karel de ftomrée, over- 
hoofdman in 1681. 46° Everard-Theodoor vander Laen, prins der 
gilde in 1695. 47° Jacob d'Ittre de Caestre, overhoofdman in 1695. 
48° Daniel-Frans Guypers, overhoofdman in 1706. 49° Jan 
O'Donnoghue, overhoofdman in 1725. 50° Jozef-Adriaan vander 
Gracht, prins der gilde in 1721. 51° Jozef-Hendrik van Kerren- 
broeck, overhoofdman in 1743. 52° Karel- Rudolph-Michaël van 
Erp, overdeken in 1721. 53° Robrecht O'Donnoghue, overdeken in 
1738. 54° Theodoor de Jonghe, overdeken in 1725. 55° Karel- 
Frans de Partz, prins der gilde in 1743. 



— 88 — 

G. 

ERF- EN ONTERVINGEN. 

1. VOOR 8CHEPENEN. 

I. Schepbnbrieven. Van 1 345 lot 1353; en van 1372 lot 1796, 
met eene enkele leemte voor het jaar 1613. 

Vier honderd en twaalf registers in-folio. 

De oorzaak der verdwijning uit het stadsarchief der oudste dezer 
registers, waarvan wij slechts, van 1263 lot 1352, drie honderd 
drie en veertig afzonderlijke op parkement geschrevene acten 
bezitten, wordt door Hendrik van Huldenberghe, gezegd van der 
Borch, aan den brand toegeschreven, welke in 1342 het grootste 
gedeelte der stad Mechelen in asch legde. 

In zijn H S. in-folio, dragende voor titel : « Schoutheten, 
Comrauniemeesters en Schepenen der stad Mechelen, beginnende 
met het jaer 1248 » drukt zich gemelde schrijver desaangaande alzoo 
uit : « Anno 1342 was den grooten brand tôt Mechelen, ende ver* 
branden aile scabinale registere ende oude memorien mede de 
gcheele stadt aff, behalvens S te Calhelyne prochie, ende geschiede 
op den 29 mey, die begonste over die Dele. » (1). 

Van de tweede heltt der xv' tôt het einde der xvm* eeuw, 
werden deze boeken, welke men te voren in 't latijn plagt te 
schrijven, in het dietsch of vlaamsch opgesleld, achtervolgens een 
besluit genomen door den magistraat den 3 co februarij 1465, 
luidende als volgt : « dat men van nu vortane aile scepen brieven 
maken sal in dietsche, daer men die gemaect heeft in laliue, ende 
desgelike haire prothocolle. Ende omme dit inné te stellene, soe sullen 
de Heeren de scepen overnemen haor zeghelen terstont, omme egheen 
(1) Ghron. Aanwijier, 1342, fol. 3. 



— 89 — 

te passeren anders dan in dietsche, behoudelic dat men de brieve, die 
gepasseert zyn in latine intprothocol, die sal men oie in latine passe- 
ren. » (1) 

Van 1345 tôt 1603, bevat elk dezer registers den inhoud van 
twee of meerdere jaren in één boekdeel vereenigd ; raaar van 
1604 af, beperkt zich eik derzelver bij één jaar. — Bij gebrek aan 
een groot getal tafels en wegens hare onvolledigheid, zijn de 
opzoekingen in de schepenbrieven langdradig en lastig. Immers, 
van de vier en dertig eerste boeken, zijn er slechts vier, en van de 
vijftig volgende, negen en twintig weike eene tafel hebben ; en, wat 
niet minder spijtig is, deze tafels beieeren ons maar ten halve, wijl zij, 
in plaats van op te geven de namen der koopers en verkoopers, die 
dezer laatsten onaangeroerd laten. In 1632, voor de eerste reis, ver- 
hielp men aau dit gebrek en, van 1646 af, zijn een groot getal dezer 
registers van eene dubbele tafel voorzien. 

11. Wykboeken. Bevattende de namen van al de straten en huizen 
van Mechelen, die hunner koopers en verkoopers, alsmede degenen 
der beslaghebbers op dezelve, opgenomen door de stadssecretarissen, 
van het einde der eerste helft der XVII e toi het einde der XVIII e eeuw. 

Elf registers groot in-folio. 

Deze zoo nuttige aanleekeningen werden in 1646, door Huybrecht 
Sporckmans, klerk der secretarij, en zijnen zoon in gemelde boeken 
overgeschreven, zoo als blijkt uit de twee volgende uittreksels der 
stadsrekeuing 1646-47, fol. 168 v° en 169 : 

« Betaelt de twee Heeren sécréta rrissen deser stede, elk hondert 
guldens, voir het maecken vande wyckboeken deser stadt, d'welc te 
voiren noyt en is gepractiqueert geweest, per II ordonnantien ende 
quitan Ile I. » 

« Betaelt aen M' Huybrecht Sporckmans, clercq vande secretarye, 
dry hondert guldens over aile debvoiren, zoo by hem als synen sone 
gehadt ende gedaeu, in het maecken van elf wyckboecken ende eenige 

(1) Ordonnantien 1449-1522, fol. 101 y*. 



— 90 — 

andere daer van dependerende, etc., per ordon. ende quitancie. 
Hic |. » 

III. Alphabbtisghb lust der stratbn, opgenomen in de Wijkboeken. 

Register in-folio. 

II. VOOR DEN AMBTMAN. 

I. « ReGISTERS VAN DEN AMPTMAN DER STADT ENDB JUR1SDICT1B VAN 

mbghblen. » lnhoudende de beschrijving gemaakt door den ambtman 
der in beslag genomene erven, welke ter vierschaar verkochl geweest 
zijn, van 1545 tôt 1547 ; van 1534 tôt 1604; en van 1614 tôt 1623. 
Achttien registers, gedeeltelijk klein in-4° en in-folio. 

II. « Bbleyden en uytwinningen. » Gedaan door den amblmao 
Antoon Van der Hofstadt, van 1640 tôt 1644 ; en van 1658 toi 1668. 

Twee registers in-folio. 

III. « Manuael boegken van der AHPTMANYE. » Van 1594 tôt 1626; 
van 1629 tôt 1644; van 1651 tôt 1658 ; van 1660 tôt 1665 ; van 1676 
lot 1688; van 1692 tôt 1705; en van 1707 lot 1715. 

Achttien registers klein in-4°. 

IV. « Kercke gbboden » of afkondigingen van erven gedaan door 
den ambtman vôôr de deur van S. Rombouls kerk, van 1644 lot 
1648; en van 1656 toi 1670. 

Vier registers in-folio. 

III VOOR NOTARISSExN OF ZAAKWÀÀRNEMERS. 

I. VOORWAARDRNBOEK VOOR VERKOOP1NGEN VAN HIIIZEN EN LANDBN, 

voorgeschreven door den notaris Huybrecht Sporckmans. Van 1624 
toi 1626; en van 1641 lot 1652. 

Register in-folio. 

Ziehier eenige der voorwaarden voorgeschreven door gemelden 
notaris, den 19 eB februarij 1649, voor de verkooping van een huis, 
den Rooden Leeuw, op de Hoogstraat : 



- 91 — 

• Aile oocosten, als van den amman, belleman, goedenisse, erffe- 
Disse, pontpenningen, ende gênerai aile andere ter oorsaeken van 
desente betalene staende; item den godspenninck, aende huysarmen 
XII stuyvers, ende aenden notaris voor hel maecken van dese condi- 
tien, met een dobbel, ende voor het schryven vande billetlen ende 
andersints, thien guldenen, syn al tôt laste vanden cooper alleene, soo 
oock tôt synen laste is voorvuyt te betalen totte gelaegen vertheert 
ende noch te vertherene, twelff guldens ; t'gene de gelaegen meer 
beloopen, sal by vercoopere ende coopère betaelt worden halff ende 
halff. 

Den vercoopere reserveertover dese vercoopinge een keersbrandinge 
binnen achtdaegen naerden myn, oft palinslach. 

Die den palmslach crygt, sal trecken voor syne clouckheyt sesthien 
guldens, mitsdaer tegens steilende acht verdieren van twee guldens 
tstuck, vande vercoopere alleene. Aile voordere verdieren sullen oock 
wesen van twee guldens tstuck, d'een helft voorden vercooper, ende 
d'ander helft voorden hooger oft setter, te weten degene voor het 
branden vande keerse gestelt wordendè ; maer de hoogen oft verdieren, 
iot branden vande selve keerse, sullen wesen voorden vercooper 
alleen. Dan en sal nyemande verdieren vermogen te stellen, voor ende 
aleer daller een ander behoorl. affgescheyden sal wesen, om aile mis- 
verslanl int stellen vande verdieren te schouwen. 

Oftgebeurde dat iemande t'voors huys cochte als lest verdierdere, 
ende hy nyetbastant en waire om den coop te voldoene, soo reserveert 
de vercooper de raachl van hem te raoegen houden aenden naest lesten 
verhooger, den welcken in sulcken gevalle den coop sal moeten 
aenveerden, ende dien voldoen soo voors. staet. » 

II. « Procuràtorll » of volmaglen tôt het koopen en verkoopen 
van erven. Van 1307 lot 1523 ; 1537-1541 ; 1552-1558; 1558-1563 ; 
1564-1572; 1572-1577; 1577-1583; 1577-1588; 1587-1593; 
1593-1602; 1602-1610; 1611-1618; 1619-1630; 1652-1642; 
1647-1660; 1660-1680; 1680-1688; 1688-1693; 1698-1709; 



— 91 — 

1709-1716; 1716-1726; 17Î6-1735; 1735-1748; 1748-1763; 
1763-1778; 1779 1790; en 17941795 
Zeven en twiotig registers io-folio. 



H. 
STICHTINGEN EN BEGIFTINGEN. 

I. « Fond a tien. » Register io-folio, inhoudende : 1° De slichling 
van het godshuis der H. Drievuldigheid, in S. Gatharina slraat, door 
den magistraat en bij hulp van goede lieden, « des maendaeghs na des 
Heilihs sacra m en ts daghe 1348 (fol. 45). • 2° Die van SS. Pieter en 
Pauwel, door Adam de Gorlere, den 14 e0 november 1411. (fol. 33 v° 
en 38 v°). 3° Die van S. Barbara, in den Nieuwen Bruel, door Aard 
van den Bossche en zijne gemalin Gatharina, den 10 eo junij 1429. 
(fol. 1). 4° Die van Oliveteu, doorGodvard Vilain, heer van Huijsse, 
Borchl en Swijndrecht, den 13 en julij 1481. (fol. 36 en 48). 5° Die 
van S. Heijlwich of der Putterij, toi stand gebragt door Heylwich 
van den Nieuwenhuysen, den 28 en october 1562. (fol. 73). Deze 
laatste werd opvolgeJijk begiftigd : den 20" januari 1563, door haren 
tweeden echtgenoot Remy de Hallut, burggraaf van S. Wijnox-Berghe. 
(fol. 80). — Den 15 en october 1570, door Anloon Rogiers, schipper 
van Mechelen. (fol. 89 v°). — Den 6 e " november 1576, door Lieven 
Biese, advocaat fiscaal van den Grooten Raad. (fol. 101). — Den 
20 e11 october 1578, door Jeroon van den Stock, en zijne huisvrouw 
Maria Vennekens. (fol. 104 v°). — Den 28 e " augustus 1590, door 
Pieter Daniels, gewezen régent der Standonislen. (fol. 111 v°) — 
Den 7 en october 1594, door Rombout De Backer, notaris tôt 
Antwerpen. (fol 106 v°). — Den 10 en november 1635, door Jacob 
Roelants en zijne huisvrouw Lucia Cornelis. (fol. 144) — Den 
19 e * september 1661 , door Cornelis Struyff, schoolmeesler van gemeld 



— 93 - 

godshuis. (fol. IIS). ~ Den 19 en julij 1668, door Comelis Louché, 
oud schepen van Mechelen, en zijne gemalin Maria De Wille. (fol. 
117 v° en 121). — Den 4 en deceraber 1670, door de echtgenooten 
Gaspard van Buscom en Maria t' Servraucx. (fol. 122 v°). — Den 
28 e " octobcr 1689, door Johanna van Dyck, weduwe van Hendrik vau 
Nuvel. (fol. 135). 6° De slichling van liet godshuis der Marollen, door 
Carolina Prévost de La Val, den 9 fB julij 1678. (fol. 148 v° en 154). 
7° Die van studiebeurzen gemaakt door Maria de Helt, den 15 en novem- 
ber 1594. (fol. 41 v° en 155 v°). 8° Die van Frans vander Meulen, 
gemaakt den 28™ augustus 1607. (fol. 157). 9° Het testament van 
Hans Poppenruyter en Heylwich van den Nieuwenhuysen, gemaakt 
den 6 e " december 1533. (fol. 66). 10° Het huwelijkscontracl van deze 
laalsle en Remy de Hallut, gepasseerd voor den notaris van Boeynants, 
den 7 CB junij 1536. (fol. 72). 11° Het testament van Anna Bernaerts, 
weduwe Aards van den VViele, gemaakt den 13 CB januarij 1590. 
(fol. 145 v°). 12° Dat van Catharina-Cornelia van den Wiele, van den 
8- julij 1749. (fol. 147 v°). 

II. « Donatien ende erffgiften gemaeckt by acte inter vivos. » 
Van 1754 lot 1795. 

Regisler in folio. 

III. Testamenten gepasseerd voôr schepenen, of wel vôôr nolaris- 
sen en daarna goedgekeurd door twee schepenen, van 1503 tôt 1518 ; 
1519-1529; 1530-1532; 1533-1539; 1535-1536; 1537-1538; 1539 ; 
1540-1542; 1543-1544; 1545-1546; 1548-1553; 1554-1558; 
1558 1563 ; 1563-1569 ; 1565 1574 ; 1574-1578 ; 1577-1598 ; 
1598-1613; 1614-1629; 1630 1646; 1647-1671; 1671-1689; 
1689-1708; 1709-1737; 1737-1779; en 1779-1796. 

Zes en twinlig registers in-folio. 

In deze registers vindtmen, onderandere merkwaardige acten, de 
scheiding van goederen tusschen onzen beroemden geneesheer Joachim 
Rodants en zijne bloedverwanlen, gemaakt den 14 en januarij 1527. 
(reg. 1519-29, fol. 70). — Het testament van Anloon van Oyenbrugge, 
schepen dezer stad, en van zijne gemafio Gatharina van Overhof, 



— 94 — 

gemaakt den 31* mei 1530. (reg. 1530-32, fol. 18). — Dat van Jan 
van deu Dale, schout van Mechelen, van den 19 e " decemher 1539. 
(reg. 1533-39, fol. 37). — Item tan Hendrik van Merode, burge- 
meester dezer stad, en zijne gemalin Anna van den Werve, van deu 
14 e " augustus 1571. (reg. 1565-74, fol. 49). — In zijn testament, 
gemaakt den 1" junij 1525, drukt zich Jan van (1er Aa, oppervalke- 
nier der K. M. en schout van Mecheleu, alzoo uil : 

« Inden yersten offere ic myne ziele, als die vuyt mynen li chaîne 
scheyden sal iu desen dale der tranen, Gode van hemelrycke, Marien 
zynder gebenedyder moedere ende maeght, ende aile den hemelschen 
haire, ende mynen dooden lichame alsdan der gewydder eerden, 
willende ende begerende, dat begraven worde inder kercken van 
Muysene, dair ic myne sepultuere bereet pemaect hebbe, ende dat 
doende so beghere ic dat men negheene pompoesheyt in myne 
vuytvaert doen en sal, mair begheere gracelyc ende simpelyc ter 
eerden gedaen te wordene. » — Zie reg. 1519-29, fol. 96 v°. 

IV. UlTTRBKSELS VAN TESTAMENTBN EN VOLMAGTBN tOt hel ligtei) Vail 

lijf- en erfrenlen op de stad. Van 1712 tôt 1717 ; 1718-1724 ; 1724- 
1729; 1730-1738; 1738-1745; 1746-1761 ; en 1762-1794. 
Zeven registers in-folio (Geldig gemaakte afschriflen.) 



WEESKAMER. 

Twee honderd zes en veertig registers, welke men, naar hunnen 
verschillenden inhoud, in vier reeksen schikken kau. 

A. 8TATEN VAN GOEDEREN. 

Twee honderd en zeven registers in-folio, inhoudende, van 1510 
tôt 1805, de staten van goederen welke, bij het afslerven hunner 



— 98 — 

onders, aan derzelver minderjarige kinderen eens te beurt vallen 
moesten,en welke,middelerwijl door hunne voogden opgesteld en aan 
de weesmeesters overhandigd vverden. Aan dit groot gelai van remisiers 
ootbreken er slechts twee, die der jaren 1627 en 1697. — Op het 
eerste derzelver, het oudste dat men tôt heden heefl kunnen ontdekken, 
staat buitenwaarls geschreven : « Register vander YVeescamere 
beghinnende in uovembri XV e X, ende eyndende in junio XXV. » 



B. REKENINQEN DER VOOGDEN, EN ANDERE. 

I. Rekeningen der voogden ingediend aan de weesmeesters. Van 
1530 loi 1856; van 1550 tot1551;van 1560 tôt 1561, en van 1564 
lot 1569 ; van 1873 lot 1878, en van 1879 ; van 1740 tôt 1745 ; van 
1748 toi 1781; van 1751 lot 1763; van 1766 tôt 1791; en van 1791 
lot 1794. 

Negen registers in-folio en groot in-folio. 

H. « Rekeningen ende staeten gepasseert yoor commissarissen 
vande wbth. » Van 1712 toi 1738 ; en van 1738 toi 1750. 

Twee registers in-folio. 



C. DAGVAARD1NGEN VOOR DE WEE8KAMER. 

« Daghbment boecken vande weescamere. » Van 1649 tôt 1650 ; 
van 1652 lot 1655; van 1655 tôt 1658 ; van 1658 tôt 1659; van 1660 
toi 1663; van 1663 toi 1667; van 1667 lot 1671 ; van 1671 lot 1675; 
van 1675 toi 1681 ; van 1681 lot 1686 ; van 1686 tôt 1690 ; van 1690 
loi 1694; van 1699 lot 1705; van. 1705 lot 1711 ; van 1712 lot 1717; 
van 1717 lot 172*2; van 1722 lot 1727 ; van 1727 lot 1731 ; van 1731 
lot 1738; van 1739 totl753; van 1753 lot 1760 ; van 1760 tôt 1769 ; 
van 1770 tôt 1782 ; en van 1782 toi 1795. 

Vier en twintig registers in-folio. (Vôôr- en naschriflen.) 



— 96 — 

D. VARIA RAKENDE DE WEESKAMER. 

I. • Wisselbouck indb weescamere » waarin opgegeven worden de 
penningen onlvangen doorde weesmeesters. Van 1506 toi 1532. 

Register in-4°, 

II. « Manuale vanden momboirs die gestelt worden indb whes- 
cambre, ende audere aclen van te moghen vercoopen. » Van den 
3 en noveraber 1535 tôt deu 23 e11 december 1639. 

Register langwerpig in-folio. 

III. « ËEDTBOECK VANDB WEESCAMERE.' • Van 1628 lût 1655. 

Register in-folio. 

IV. « NlEUWBN REGISTER DER MOMBOIRS DER WEESCAMER..., begîn- 

uende den 3 juny 1776, en eyndigeude den 22 floréal vierde jaerder 
frausche republique. » 
Register in-folio. 

« Opten anderen dach van octob. int jaer ouss lleeren MHIK ende 
vyflich falzoo luidt de oudste ordonnance rakende de voogdij der 
onbejaarde kinderen, vôôr de instelling der VVeeskaraer alhier) 
worden byden gemeynen raide vander stad van Mechelcn gesloten, 
geordineert, gestalueerl ende ter puyen vutgeroepcn de pointen hier 
uaer volgende : 

t Itéra es vort overdrageu, gesloten ende geordineert, dat eenyeghe- 
lie momboer, ofl bewint hebbende van onverjnerden kinderen oft 
weesen bynnen der stad ende vryhcit van Mechelen, schuldich sa! zyn 
te cornene by eenen commoingmeester, rentmeester ende anderen, die 
daer loe geste! t sullen worden vander slad wegbeu, tusscheu dit ende 
aider Heylighen misse naesteomende, ende bringhen daer over de 
declaracie ende tverclairen van allen dien onverjaerden kinderen ende 
weesen goeden van haven, erven, ende lyftochlen, waer die ghelegen 
zyn, ora daer inné vort voisien te wordene byder stad, ten orboir 
vanden selven kinderen, alsoe der stad duncken sal daer loe dienen. 
Ende oft hier inné yemant gebreclic ware, die sal gecorrigeerl worden 



— 97 — 

bydcr slad alsoe der slad goctduncken sal. » — Zie ordonnanliën 
1449-1522, fol. 23 en 24. 

De inslelling onzcr Weeskamer dagleekeut van den 20 (lt oclober 
1S05. Den volgenden dag, werden Adriaan vanden Broekc, Gérard 
\ander Aa en Jaak Schoof, loi oppermeeslers, en Mccsler Jan vander 
Hneven, loi klerk derzelver beëedigd. — De ordonnanlië desaan- 
gaande is dezelfdc als die van den magislraat van Anlwcrpen, uilge* 
gevcn scdcrtden 2§ cn maarl 1496 (n. si.) 

« Alsoe in descr gocder slad van Mcchelen overlanck by expericn- 
cicn bevonden is geweesl ende dagclickx wordl, (alzoo luidl deze 
nicuwc ordonnanlië) dal de ombejaerde kyndercn huer ouders bcydfe 
ofi den eenen van dicn byden willc Goids verloren hcbbende, ende 
oick andeie personcn bucrer zînnen ofl leden niet wel mechlich, loi 
hier loe inl regeren ende adminislrcrcn van huercn personen ende 
goeden ;... ende by dien dal de momboirs gcsleli worden sonder ccdl, 
sonder invenlaris vander jonghers goeden le mnkene, ende sonder 
jaerlicx rckcningbc le doene van bueren goeden, .. in velc municren 
qualic bcsorcbl syn geweesl,... soo ecsl dal commoingmeesiers, 
schepene ende raid der voirs. slad... bebben gcordincerl : 

Inden icrslen, dal men van nu voirlanc vander voirs. slad weegen 
depulercn ende commillcrcn sal dric notable wyse mannen, om 
weesmceslers ende overmomboira le wesene van alleu weeskyndercn, 
ende andere personcn die nader ordinancien nabescreven in mom- 
boryen behooren sclcn geslell le wordene. De welke overmomboirs 
allyt selen bliven in bueren oiTicien, sonder verlalen le wordene. 
Knde selen de selve overmomboirs ibueren aencommen gehouden syn 
hacren behoirliken eedl le doene, alsoe lien dien geordineert sal 
worden. 

Knde de voirs. overmomboren sullcn hebben eene gezworene clerck, 
die cick allyt aen bliven sal sonder verlalen le wordene, ende sal 
de selve elerck Isinen aencommen oick sinen behoirliken ccdl doen, 
alsoe hem dien geordincerl sal worden. 

Item de voirs. weesmceslei s ende oppervoigbden voirs. inel 

8 



— 98 — 

hueren clerck sullen sitlen iwee daghen de weeke, le wetene des 
dysendacchs ende des donderdaegbs, om haer officie te bedieneue, 
ende sullen aile zaken der momboryen, voigheyen ende der ordi- 
nancien nabescre\cn aengaende sommierlic moegen beslichleu, oft 
sullen die brengen aen commoingmeesters ende schepetie aJs aen huer 
liool, om van hen daer af geleert le wordene ende om voirts parlyen 
te beslichlenc. » — Zie ordonnauliëu 14491523, fol. 144 r° en v°. 



GEREGTZAKEN. 

L VOOR DEN MAGISTRAAT. 

Vijf bonderd zeslig regislers en drie en twintig rollen, waarvan 
de eerste recks bel regtsgebied der schepenen, de Iwcede dal der 
burgemeesters, de derde bel regtsgebied der burgemeeslers en sche- 
penen, de vierde dal van don schout, de vijfde bel regtsgebied des 
overdekens der dekenij, en dczesde dal der pensionarissen uilmaakl. 

A. REGTSGEBIED DER SCHEPENEN. 

I. c VONNISSEN VAN KEUREN ENDE VAN SL1TINGEN, DIB VOHTAEN BY 
SCEPENEN GECEVEN ENDE GEDAEN SULLEN WORDEN. » Vutl 1421 lOl 1446. 

Register grool in-4°, op parkcmenl. Op fol. 70 van helzelve, vindt 
men de volgende eigenaardige keure : 

« Optcn XlIIl en dach van augusto inl iaer M. 1111 e . XLI, wart by 
commoingcmeeslers ende scepenen voir rcchl deelareert, dal men van 
sbcercn sculden aengaende sinon tolien bynnen der vryhcyl, ende van 
der slad assisen, de beloenen doen sal in de vierschare vor scepenen, 
na vluchtighe lieden oft na dooder band, in der manieren hier nair 



— 99 — 

volgende. Te wetene : dal de diener van den Heere die ontfanger 
vanden loilen is, ofl diener vander slad assiscn, sinen boec oft la (le 
inde vierschare bringhen zal, ende dair op sal hi zine vingheren 
leggheo ende sweren (en Heylighen dal hel alzoe is, alzoe dair inné 
gescreven slact, zonder arghelist. Hier by waren Rogbroeck, Mayegem, 
commoengemeesters, Ar. Bau, W° Bau, Hofstade, Beringhen, 
Fr. Heffene, Jo. V r oesdonc, Waelpoyt, Afscheyde, Wabbel, Langhe, 
Walera, Ghele. » 

H. « BANNEN, SDBMISSIEN, CORRECTIEN, ClUMINELE VONNISSEN, ACTEN VAN 

schoowingen, enz. » Van 1441 toi 1569; van 1570 lot 1611; van 
1615 lot 1629 ; van 1644 lot 1712 ; en van 1773 lot 1795. 

Vijf registers in-folio. 

De slraffen door de schcpenen 1er vierschaar opgelegd, waren door- 
gaans genomen als verbetermiddelen. Voor min of meer zware mis- 
daden alléén, gelijk wij zien gaan, werd de geeseling, hel brandmerken 
of de doodslraf toegepast. 

• Opte licht ende aensprake byden scoulet Peleren vanden Dycke 
gcdaen, alsdat hy boven recbl eenen van syne geswoirne gequetsl 
soude hebben, is by myneii llceicn scepencn gewesen, dal de voirs. 
Peler gehoudcn sal syn op macndagh naestcomende, alhier voirde 
gemcyne camere le comene in syn lynwael, bervoels ende blootshoots, 
met eender berrender wassender keerssen van eenen ponde, ende 
aldaer op syne knien Gode ende der Justicien genade te biddene van 
tgcne dus als boven misdaen inagh hebben, ende dan van dair die 
also te dragene ende le offeren voir theylich sacramenl in sintc 
Rommondls kercke. Aclum IX no b . a . XV e . XXVI. » — Zie reg. 
14411569, fol. 171. 

• Vuyt dyen dat ghy Jeronimus de la Reye, geboren van by 
Fie ru, u vcrvoirdet hebt aene te nemen het habyt vande ghcne die 
vande lasarnye besmel syn, ende onder Iprelext van dyen te gaen 
achler landen ende oock binnen deser stadt bedelen, gebruyckende 
daer toe de gewoonelyck clippe, ontreckcnde alsoe die goede ende 
uprechte armen der goeder lieden aelmoessen, soe eest dat myne 



444059 



— 100 — 

Ilceren schepenen deser sladt Mechclen... hcbben gecondempnecrt 
ende condempneren by des?n eerst ende voor ail publicquelyck 
gcstelt te worden op ecn schavolh voer het sladlhuys alhier, ende 
aldaer affgheuomcn den mantel ende clippe, ende tsclve gedacn 
aldaer gcgeessell te worden met roeden, ende voerts bannende vuyt 
descr sladts jurisdictie van Mechelen op pene arbitraire... Actum 
deu 24 rB meerte 1627. » — Zic rcg. 1615 1629, fol. 98 v° en 99. 

« Omme dat yhy Franchois de Teren alias Peedl, geboren van 
s'Herlogcnbosch, u soe verre vervoerdert hebt van nu vêle lyts le 
genercn in diverse dieveryen, gelyek gy tselve hebt bckendt, ende 
ten anderen oeck is gebleken den rechte om geneugen, ende tôt 
dyen geabandonneert hebbende v vendel ende meer andere onbe- 
hocrlycke acten gecommilteert, soe ist dat myne Hceren schepenen 
opde tichte ende conclusie luwen lastc genomen byden Lieutenant 
Schoutelh deser stadl, ter behoerlycken manissen, regard nemendc 
op uwe joncheyt, v hebben gecondemneert ende coudemneren by 
desen geslelt le worden op cen schavolh met de slroppe om den hais, 
ende aldair gegheesselt le worden mel scherpe roeden tolten loe- 
penden bloedc, ende gelceckent te worden met deser sladts hranl- 
merck, v voirls bannende ten eeuwigen dage vuyt desc sladt ende 
heur jurisdictie, op pene van de galgen... Actum XXIII decemb. 
1645. » — Zie rcg. 16441712, fol. 6 r° en v°. 

« Vuyt dyen dat ghy Jan van Neelhem hier jegenwoerdich met 
opsetten wille ende quade ende gedelibereerde voernemen v ver- 
vordcrl hebt v huysvrouwe le vermoerden, de selve ierst cenen 
slach ghevende melter lange inl slaep van harcn hoofde, ende ter 
stont daer naer de selve met eenen opsleker eenen steek omirent 
haerder ooren, daer af zy ter stont van levendc lyfve ter doot 
comen os, alst volcomelicken gebleken es zoe by informacie al* 
uwe eygen confessie, soe eest dat myn lleeren scepenen van 
Mechelen, ter manissen myns lleeren des Scoutetz der .selver slede, 
v condempneren gesleypt te wordden (als nyel weerdich wesende 
om sulck cen faict deerde te belredene) op een hoorde ofte sledde, 



— 101 — 

• tôt op Neckerspoele by oft vocrde plaetclie daer ghy de selve moert 
gedacn hebt, cnde aklaer afgehoudeu te wordden v rechlcr liant, 
ende tselve ghedaen zynde wederom op de selve hoorde oft sleddc 
gebrocht te wordden alhier voer stadt huys, ende aldaer gerccht te 
wordden mctteu zweerde, zoe daller de doot naer volghen zal, ende 
alsdan v doode lichaem gcset te worden op een rat, ende v hooft 
op ccnen staeck. Aclum den VIH en dach January a° XV e vicrent- 
zcvenlich. » — Zie reg. 1 870-1 6H, fol. 19 v° en 20 r\ 

III. « Sententien vande maendach camere. » Van 1567 toi 1S69; 
van 1571 lot 1572; en van 1573 lot 1385. 

Drie registcrs in-folio. 

Ziehier eene dier sententiën : 

• Myne Hecren vande welh in maeudach camere vergaedert 
wesende, hebben geordineert ende ordineren mils desen Mecster 
Machielen van Triesl, ontfanger deser slede, te belalen acn 
Hecrc Remy De Hallut Riddcr, burchgrave van S* Winnocx 
Berghe, de somme van verthien hondert sevenenlachenlich pon- 
den.., welcke somme men hem ten achter bliven es by slole van 
perliculiere rckcninghc mel hem gehouden, nopende acht stucken 
geschuls by hem voer dese stadt gegolen... Actum den XXVII aprilis 
1567. » —Zie reg. 1567-1569, fol. 14. 

IV. • VONNISSEN ENDE APPOINCTEMENTEN BY SCHEPENEN GEWESEN. » 

Van 1568 toi 1570; van 1570 toi 1572; van 1572 loi 1574; van 
1574 loi 1579; van 1580 lot 1585; van 1580 lot 1586; van 1587 
loi 1588; van 1592 lot 1594; van 1596 lot 1608; van 1598 lot 
1604; van 1604 loi 1610; van 1614 toi 1516; van 1616 toi 1619; 
van 1622 lot 1626; van 1626 lot 1628; van 1634 lot 1636 ; van 
1636 toi 1640 ; van 1642 loi 1646 ; van 1650 lot 1652; van 1661 toi 
1664; van 1664 loi 1668; van 1668 lot 1675; van 1684 lot 1691 ; 
van 1715 lot 1726; van 1726 lot 1744; van 1744 loi 1759; van 
1759 lot 1784; en van 1784 loi 1795. 

Acht en twinlig regislers in-folio, voorzien meestendeels van eene 
lafel. 



— 102 — 

V. Viersciiaar rollen. Van 1567 ; van 1568 ; vau 1574 toi 1575; 
van 1576 toi 1578; van 1579 tôt 1580; van 1580 lot 1582; van 
1582 tôt 1583; van 1583 lot 1584 ; van 1584 toi 1585 ; van 1586 toi 
1587 ; van 1588 tôt 1589 ; van 1589 tôt 1590 ; van 1591 lot 1593 ; 
vau 1595 lot 1597; van 1597 lot 1600; van 1601 lot 1603; van 1603 
tôt 1604; van 1604 tôt 1606; van 1606 toi 1607; van 1608 tôt 
1610; van 1610 toi 1611 ; van 1612 tôt 1613; van 1613 lot 1614 ; 
van 1614 lot 1617; van 1617 lot 1618; van 1619 lot 1620; van 
1622 lot 1624; van 1624 tôt 1626; van 1626 lot 1628; van 1630 
lot 1631; van 1631 lot 1633; van 1633 lot 1636; van 1636 loi 
1657 ; van 1637 lot 1638 ; van 1639 lot 1640 ; van 1641 toi 1643 ; 
van 1643 lot 1644; van 1644 lot 1646; van 1646 lot 1647; van 
1647 lot 1649 ; van 1649 tôt 1650; van 1651 ; van 1651 lot 1652 ; 
van 1652 lot 1653; van 1653 lot 1654; van 1654 tôt 1655; van 
1655 tôt 1657; van 1657 toi 1659; van 1659 lot 1661 ; van 1662 
lot 1664; van 1664 lot 1668; van 1668 lot 1671; van 1671 toi 
1674 ; van 1674 toi 1681 ; van 1681 lot 1692 ; van 1689 lot 1691 ; 
van 1692 tôt 1705; van 1708 lot 1711 ; van 1714 lot 1720; van 
1719 lot 1725; van 1725 tôt 1734; van 1754 tôt 1714; van 1744 
toi 1751 ; van 1751 lot 1773; en van 1769 tôt 1795. 

Vijf en zeslig registers in-folio en groot in-folio. 

VI. « Clapper vande vierschaere. » Van den 6 CB mei 1654 loi den 
18 en junij 1670. 

Regisler in-folio. 

VII. « Clapper vande vierschaer ende camer rolle. » Van 1688 toi 
1695; van 1696 toi 1709;. en van 1729 lot 1742. 

Drie registers in-folio. — Van het laalsle regisler bestaan cr slechls 
eenige bladzijden. 

VIII. « Besetten ende coktracten ter vierschaeren. » Van 1572 
lot 1574 ; van 1875 lot 1577 ; v«n 1581 lot 1585; van 1587 lot 1588; 
van 1592 lot 1595; *an 1594 loi 1597; van 1597, lot 1604; van 
1608 lot 161 3; van 1616 loi 1622; van 1622 lot 1625 ; van 1625 toi 
1628 ; \an 1629 lot 1632 ; van 1633 lot 1638 ; van 1648 lot 1651 ; 



— 103 — 

van 1662 loi 1670; van 1679 lot 1689; van 1738 loi 1764; van 
1764 loi 1783 ; en van 1783 loi den 14 fn prairial jaar X. (3 fn junij 
1802). 

Negentien regislers in-folio en grool in-folio. 

Zieliier twee aclen, wclke ons den aard dezer « bcsellen en con- 
trnclen » loonen : 

* Peetcr Yens, procureur, inden naem ende als gemechlicht van 
Pceler Schot, coopman loi Anlwcrpen, doel besel opde hacffelycke 
ende eiffelycke goeden Diericx Vcrmercn ende Mayken Mante, absent, 
om dacr aen le vcrhalen dry hondcrl X1II1 lb., XI si., 5 den. 
Vlams, procederende van vercochle Iakcnen. Actutn coram Jo r . 
Lanceloot van Gollingnys ende Hecr Romboul van Orssagen, 
1 augusli 92. » — Zie reg. 15921595. 

« Philips vanden Kerckhove is in coop aen gcbleven, met den 
derdcn stock slach, opden XVI cn febr. 1581, eenen bcmpt genoempl 
iKoehuyssel, grool dry bunders, min XXII roeden dan mocl voor 
dry bunders belaell worden. Is gelegen buylen Dedegeem poerlc, 
rechl leynden den sleenvvech, cerlyls loebehoirt hebbcnde die van 
Belanien, regenoolen die van Bethanien, aen drye zyden, ende 
Ad ri aen Eslricx ende derffgenamen van den saliger pensionaris 
Vercammen, 1er vierder zyde, etc. Ende dal elck bunder voir 
XV. gulden erffelyck gevvarandeert, mel nycl daerop vuylgaende, 
len ware des Heeren chys, is balff in contant te betalen, dandcr 
helfi op de loopende rente, den penninck XVI., compl de capilael 
somme VII e . XX gulden, LXVI verdieren tôt II gulden tstuck, compt 
lot laslc van cooper I e . XCVI1I gulden, voird dwyn gcll, len 
XL en penninck, XXII gulden, XIX sluvers, van meten I gulden, 
I sluver, somma compl op IX e . XLII gulden. » — Zie reg. 1581-1385, 
fol. 8. 

IX. « Procuraticn, borchtociiten ende compaiutien. » Van 1588 
loi 1616; van 1616 lot 1631 ; van 1651 lot 1642; van 16i2 tôt 
1648; van 1648 lot 1654; van 1662 lot 1669; van 1669 lot 1679; 
van 1694 lot 1699; van 1699 tôt 1704; van 1727 lot 1738; van 



— 104 — 

1739 loi 1761; van 1762 lot 1772; van 1773 loi 1786; en vau 
1786 loi 1795. 

Veerlien registers in-folio en grool in-folio. — De drie laalslc 
voeren voor lilcl : « Procuratien ende andere aclen. » 

Ziehier drie uillreksels derzelver : 

« Opden 4 decemb. 96, soe heefl Hecr Daniel le Glercq ad liles 
gesubslilueert vander Hofsladl, vuyl crachle van procuralie inhaudendc 
clausule van substilulic, gepasscerl voor Mr. Jun Waerbeke, nolaris, 
ende zckere geluygen den 28 9 bri8 . lesllcden by Herman Ardcnborch 
ende Anihuenis Janssens, cooplieden loi Antwerpen. » — Zie reg. 
15881616. 

« Comparerende Anlbuenis Vermculen, Anthueniss., ende slelt 
hem caulionaris over Romboul Vermculen, als aenleggere in malcric 
van cosle, 1er somme van twinlich gulden, XIX stuvers, een blaock, 
gclauxeert loi lasle van Guilliame ende Giclis Borremans, daer vore 
dat borghe gcbleven was Gielis Papegcys. Actum coram Mr. Aerl van 
lleyst ende Her Paesschier vanden Ilove, schepeueu, opden I8 cn dacli 
february 1602. • — Zie reg. 1588-1616. 

« Op den 28 novemb. 1609, comparerende den ad vocaelSbcrlogen, 
ende protestecrJe van zyne personele comparilie, verclaerende albicr 
gecomen le zyne van Anlvverpen mel zynen dienacr van opden 
17 e0 der zelvcr maent, ende gevaceert lot den 22 exclus, hy nacr 
Loeven es verlrocken, ende don XXV alhier weder gekeerl en Je 
gcbleven loi date descr, al om zyncn ihoon af le leyden legens Gudula 
vanden Broeke. Aclum vl supra (den 5 dcc. 1609) » —Zie reg. 
1388-1616. 

X. • Vonnissen van taxatie van costen, gemodercerl by mync 
Ileercu scepenen ende commissarissen. » Van 1596 loi 1610; van 
1611 loi 1637; van 1654 lot 1677; van 1661 loi 1680 ; van 1680 
loi 1699; v:;n 1700 loi 1723 ; en van 1723 loi 1795. 

Zcven regislers in-folio en grool in-folio. — De vonissen crin 
aaugehaald zijn gewezen als volgt : 

t Ghesieu de declaralie van cosleu... gehadt ende gedoocht by Jan 



— 105 — 

Noels, in zeker procès als suppliant ende aenleggere, gesuslinecrl op 
ende leghens Jouffr. Anua Robbyns, wcduwe wyleu Rombout Huens, 
ende naer haer afflyvicheyt haere erfgenaemen Mer Rombout Huens 
ende Mr. Goenraerdt van Halcn, opposauteu, .. in welcke costen... 
de voers. opposanlcn... zyn gecondempneert volgende een vonnissc 
vauden derden sept. XV e . achleiitnegenlich. Ghesien mede de se ri fie- 
lycke diminulie in desen ooek gedaen, ende voiris allen tgene behoirde 
gesien le wesen, syn de zelve coslen, mitsgaders de ghene gesehiet 
om toi tauxatie der zelver te geraecken, by myne Heeren scepenen 
getauxeert ende gemodercert by desen 1er somme van honderl tweeen- 
verlich gulden, thien stuvers, een oirt... Actum den X cn dach february 
1599, » — Ziereg. 1596-1610. 

XI. « InFOUMATIEN PREPARATOIRE ENDE EENIGE VONNISSEN. » Van 1621 

tôt 1644. 

Regisler in-folio, gebouden door den griffier van den bloedc 
N. Quinurt. Men ziel in helzelve dat de schepenen, voor en aleer 
bunne vonnissen te strijken, noch lijd, noch moeite spaarden om de 
waarheid te acblerhaleu. 

XII. « Bethoogh-bouck. • Inhoudende, van 1639 lot 1660, ver- 
sebeidenc door de sebepene aangeslagene goederen. 

Regisler in-folio. 

Ziehier de regtspleging, welke desaangaaude gevolgd werd : 
• Naer dat Guilliam van Kiel, brouwer ende borger deser stede, 
ten maenissen vanden Heere schouthet ende vonnisse van ccnigbe 
sebepenen,... beselb hadde doen doene op de baeffelycke ende 
erffclycke goeden van Jan Robert, absent ende fugitif, voorl gebreeck 
ende omme daer acné le verhaelen de somme van vicr honderl... 
gulden over gclevcrde bicren,... ende alsoo den selven van Kiel 
t* voors. beselb hadde doen regislreren inl viersebacr contrael boeck 
deser stede opden 1 8 in january 1647, ende de wele daer aff hadde doen 
doene door den schepenen kuaepe B. vanden Wouwere,... alsoo den 
Heere schouthet int overbrenghen vande selve v/ete gebleken is op den 
XXV eD oclob. 1647,soo syn in presentie vanden selven Heere schouthet 



— 106 — 

ende schepencn voorts geroepcn aile de gène, die eenich recht endc 
aclie souden willen prelendcren... op de voors. haeffelycke eude 
crffelycke goeden vnnden voors. Jan Robert. Ende wandt middeler 
tydt niemandt gecommen en is, die het voors. beselh gesloort heeft,... 
soo hceft den selven van Kiel, aile daeghen eude termynen van rechle 
ovcrslrcken synde, in gebannen vierschaer,... naer voorgaende admis* 
sic vanden XX cn . decemb. 1647,... hem vcrleendt op rcquesle by 
myne Heeren schepenen, syn belooeh gedaen mellen beboorlycken eedt 
dacr loc, slaende mcl sesse syne volgers... » — Zie fol. 22 v° en volg. 

XIII. « Arresten en interdictien. » Van 1658 lot 1680; van 1688 
loi 1702; van 1703 toi 1715; van 1712 tôt 1 722; van 1723 tôt 1733 ; 
en van 1734 lot 1787. 

Zcs remisiers iu-folio. 

XIV. « Arresten gedaen ter tiiresorye. i» In 1675, eu van 1680 
tôt 1707. 

Register in-folio. 

XV. « Schàuwingen. » Onder dezen lilel worden gegeven, van den 
14 rn april 1678 lot den ll cn Junij 1772, de verslagen der beëedigde 
gencesmeeslers en wondheelers dezer slad over de lijkschouwingen 
hun door de wel bcvolen. 

Register in-folio. 

Ziehier een dezer verslagen : 

« Deonderges. geswooren stadls doctor ende chirurgyn, wellelyck 
aenschaut hebbende het dood lichacm van Peeter Peeters, verclaeren 
in het sclve bevonden te hebben eenen sleeck ontrent de twee vingeren 
brcedl lusschen de rechle vorrschauder endc den oxel ingaende, 
afslekende de herl ofle slagh ader, ende oordeelen van dese quetsurc 
de doodt gevolghl le syn. Actum desen 15 april 1709. Ende was 
ondert. F. Verhayck. L. Arroyo. » — Zic fol. 31 v°. 

XV ; I. « Condemnatien volentairk » of vonnissen uilgesproken 
door schepenen tegen alwie vôôr lien erkende zijnc schnld, bij lijds, 
uiet vereffend te hebben. Van 1730 lot 1755; van 1755 lot 1787 ; en 
van 1787 toi 1795. 

Drie registers in-folio. 



— 107 — 

Ziehîer een derzelver van den 25 ,n april 4786 : 

« Joannes Carolus Ryckaert len naervolgende onwedcroepelyck 
gemaghlight van S r . Joannes Franciscus Clacs, coopman binnen 
dese sladl, by letleren van procuralie bcgrepen by den instrumente 
van sckere deughdelycke schuldt bekenlnisse, len proffeyte van 
S r . Joannes Polfvliet, negoliaent alhier, gepassecrl voor den notaris 
J. J. De Munck endc getuygen den 25 fn april 1786, waer aen dese 
onse lelleren gehecht ende gesegelt zyn, ende heeft den voors rn , 
comparant in de qualiteyl als boven, naer dien hem het voorschreven 
instrument i' synen versoeke in onse presenlic voorgelesen isgevveest, 
dut in aile syne poincten, clausulen ende artiekeleu voor ons herkent 
ende vernieuwl hebbende, diens volgens versocht in 't onderhoudl ende 
voldoen van 't selve weltelyck te willen duemen ende comdemncren 
den voornoemden constituant, den welcken wy (schepenen Jozef- 
lIoratius-iMaria Vanden Bossche en Jan-Jozef Vermeulen) soo daer 
inné gedueml ende gccondemneert hebben, duemen ende condemneren 
by dese. • — Zie reg. 4755-1787, fol. 210 v°. 

XVII. t Schepen vonnissen. » Van 4772 lot 1782; eu van 1782 
lot 1787. 

Twec regislers in-folio. 



B. REGTSGEBIED DER BURGEMEESTERS. 

I. « Camer-hollen » of rollen der burgemeesterkamer. Van 1574 
lot 1576 ; van 1577 lot 1578 ; van 1578 toi 1 579 ; van 1 580 lot 1 585 ; 
van 1585 lot 1587; van 1587 tôt 1591; van 1592 lot 1596; van 
1601 lot 1605; van 1608 loi 1610 ; van 161 1 lot 1612 ; van 1613 
tôt 1615; van 1617 toi 1618 ; van 1618 toi 1620 ; van I620lotl621 
van 1621 lot 1623; van 1623 lot 1625; van 1625 lot 1626; van 
1626 1011627; tan 1629 loi 1631 ; van 1631 lot 1633; van 1633 lot 
1635; van 1636 tôt 1638; van 1638 loi 1640; van 1641 lot 1642; 
van 1643 toi 1644 ; van 1644 tôt 1645; van 1648 tôt 1650 ; van 1650 



— 108 — 

tôt 1652; van 1632 tôt 16S3; lan 1654 tôt 1655; van 1655 toi 
1656; van 1656 tôt 1657 ; van 1657 lot 1658; van 1658 loll659; 
van 1659 tôt 1660; van 1660 toi 1661; van 1661 tôt 1662; van 
1662 tôt 1664; van 1666 toi 1668; van 1668 tôt 1669; van 1669 
toi 1670; van 1670 lot 1672; van 1685; van 1689 tôt 1691; van 
1691 tôt 1692; van 1692 tôt 1693; van 1693 toi 1695; van 1695 
lot 1696 ; van 1696 loi 1697 ; van 1697 lot 1698 ; van 1698 lot 1699 ; 
van 1699 lot 1700; van 1700 lot 1701 ; van 1702 tôt 1703; van 
1703 lot 1708; van 1714 lot 1717; van 1717 lot 1720; van 1726 
lot 1750; van 1730 tôt 1736; van 1737 lot 1744; van 1745 lot 
1754; van 1754 lot 1758; van 1765 lot 1771 ; van 1771 toi 1780 ; 
van 1779 lot 1786 ; van 1785 toi 1791 ; en van 1791 lot 1795. 
Zeven eu zestig registcrs in-folio en groot in-folio. 

II. « APOINCTEMEISTEN,CONSENTEN,VEaSl'EGKEN,AURESTEN,BOnCHTOCHTEN, 

vonnissen ende SENTEXTiEN, ghewesen, gedecreteert eude ghegheven ter 
commoingnie byde Ileeren commoingmeesleren.» Van 1585 lot 1586 ; 
van 1614 toi 1615 ; van 1614 lot 1617 ; van 1616 lot 1617 ; van 1617 
lot 1618; van 1620 lot 1621 ; van 1621 lot 1622; van 1622 lot 1623; 
van 1623 lot 1624; van 1625 toi 1626; van 1626 loi 1627; van 
1629 lot 1630; van 1630 lot 1631 ; van 1631 loi 1632 ; van 1632 
lot 1633; van 1633 lot 1634; van 1634 lot 1656; van 1636 lot 
1638; vau 1639 lot 1640; van 1640 toi 1641 ; van 1641 ; van 1641 
toi 1642; van 1643 loi 1644; van 1644 tôt 1645; van 1646 lot 
1647 ; van 1648 lot 1649 ; van 1653 lot 1654 ; van 1657 ; van 1658 ; 
van 1663; van 1664; van 1665 lot 1666; van 1667; van 1668 toi 
1669; van 1669; van 1669 lot 1670; van 1670; van 1670 loi 1671 ; 
van 1672 lot 1673; van 1673 loi 1674; van 1674 loi 1675; van 
1675; van 1675 tôt 1677; van 1677 lot 1678; van 1678 toi 1680; 
van 1686 lot 1688; van 1688 toi 1692; van 1692 lot 1697; van 
1695 toi 1696; van 1697 lot 1701; en van 1722 lot 1727. —Van den 
28" auguslus 1646 lot den 25 0n september 1675, zijn in deze régi s ter s 
bijgebragt de « rolle der communie » of burgemeeslerskamer. 
Een en vijflig registers in-folio. 



— 109 — 

Van 4585-86, en von 1614 tôt 1727, zetelden in die kamer : 
Jo r . Karel van Boevekercke, 1585-86. — Ridder Nicolaas vander 
Laen, heer van Lassus, Onesies, Ilagelsleyn, &c, in 1588-86, en 
1617-18. — Ridder Philip van Snoy, heer van Oppuers, Poederlé, 
Befferen, &c. in 1614-15, 1622-23, en van 1631 lot 1634. — Jo r . 
Cosmas van Pranl, heer van Blaesvelt, van 1614 lot 1616, in 1620-21, 
1623-24, 1626-27, van 1633 lot 1635, en in 1636-37. — Ridder 
Jan vander Laen, heer van Schrieck en Grootloo, van 1615 tôt 1617, 
en in 1621-22. — Jo r . Willem van Merode, heer van Royenborch, 
in 1616-17. — Ridder Joos vander Hoeven, in 1617-18, 1620-21 (1), 
en van 1629 lot 1631. — Ridder Dirk vander Laen, heer van 
Schrieck en Grootloo, in 1622-23, 1625-26, van 1631 lot 1633, in 
1636-37, 1640-41, en 1643 44. — Jo r . Adolf van Heetvelde, in 
1623 : 24. — Jo'. Philip Matlhens de Uaynin, heer van Lejûcs, in 
1625-26. — Jo T . Nicolaas vander Laen, heer van Onesies, Hagclsteyn, 
Necrysschc, &c, in 1626-27, van 1629 tôt 1631, in 1635-36, en 
1641-42. — Jo r . Jan van Wachtciulonck, heer van Rumsdorp, 
Overwindc, &e., in 1631-32, 1637-38, 1641-42, en 1644 45. — 
Jo r . Filips-Antoon van Sestich, heer van Ophem, van 1634 lot 1636, 
en in 1644-45. — Jo r . Jan vander Hoeven, in 1637-38, 1646-47, en 
1657-58. — Jo r . Jaak d'Hovyncs, heer van Mon lenhorgh, in 1639 40 
— Jo r . Christiaan van Lathcm, heer van Legics, in 1639-40, 1645-46, 
1648-49 (2), 1658-59, en van 1664 lot 1667. — Jo r . Jaafc de 
Buysset, heer van Lossignol, in 1640-41. — Jo\ Uendrik van 
Huldenbergh, gezegd vander Borcht, in 1643-44. en 1646-47. — 
Jo r . Picter Maximiliaan Banwens vanden Boye, heer van Odurcnge, 
in 1645-46, en 1648-49. — Jo r . Engelherlus van Wachlcndonck, 
heer van Duraiu, in 1653-54. — Jo r . Lodcwyk van Meerbeke, in 
1653-54. — Jo r . Filips de Briquegni, heer van Schoonenhergh, in 
1656-57, van 1664 lot 1667, van 1670 toi 1672, en in 1675-76. — 

(1) Slecht opgegeyen in het Supplément op Butkens, II, fol. 343, 
(8) Item, fol. 348. 



— no — 

Jo r . Jan-Antoon des Mares, in 1636-87(1), 1687-58, en 1669-70. — 
Jo r . Filips van Keyucgom, in 1638-89, en van 1662 lot 1664. — 
Jo r . Jan-Frans vander Lacn, hcer van Boorlmeerbeke, van 1662 tôt 
1664. — Jo r . Jaak-Auloon van Seslich, lieer van Ophem, in 1668-69, 
1674-78, en 1688-86. — Jo r . Frans Douglas, gczcgd Schol, in 
1668-69, en van 1672 lot 1674. — Jo r . Lodewyk de Clercq, in 
1669-70, en 1674-78. — Jo r . Nicolaas-Anloon vander Laen, heer van 
Neeryssche, Onesies, Hagelsleijn, <&c, van 1670 lot 1675, van 1676 
tôt 1679, in 1683-86, en 1689-90. — Jo r . Cornelis de Coxie, van 
1672 lot 1674. — Jo r . Engelbertus Bauwens vanden Boye, in 
1678-76. — Jo\ Jan-Karel de Romré, heer van Mazé, van 1676 lot 
1679. — Jo r . Frans-Cosmas van Wachtendonck, heer van Durain, 
van 1686 lot 1688. — Jo r . Beruard-Viclor Douglas, gezegd Schot, 
in 1689-90, en van 169*2 lot 1698. — Heer Rombout Huens, in 
1690-91. — Jo r . Sebasliaan-Ignalius de Gerlais, hurggraaf van 
Uppigny, in 1690-91, en 1693-96. — Jo r . Jaak-Dominicus Stalins, 
heer van Rollegem, in 1691-92, en 1696. — - Jo r . Lodewyk Pynssen 
vander Aa, heer van oud en nieuw Vosmer, in 1691-92, eu van 1698 
lot 1701. — Jo r . Chrisliaan-Willem de Ruysschen. van 1692 toi 
1693, van 1696 lot 1698 — Jo f . Picter-Frans-Vilalis de Romré, 
heer van Mazé, van 1698 lot 1697, en van 1723 lot 1727. — Heer 
Jan-Hcndrik Huens, van 1698 toi 1701, en van 1722 lot 1724. — 
Jo r . Jozef-Auguslinus Du Jardin, van 1722 lot 1728. — Jo\ Bernard- 
Alexander Huens, van 1723 lot 17:27. 

Bij arwezendhçid der burgemeesters, zelelde de overdeken der 
dekenij en, bij belel van dezcn, de policijmeesler, aïs blijkt uit de 
Iwee volgende opgaven van hel regisler 1667 : 

« Jo c . Maria Verhoeven... hecfl geoblinecrl consent van Jo*. Jan 
Anlhoni des Mares, heere vande selve plaelse, Walle, elc a ., overdeken 
deser sladt Mechelen, rails d'indisposilie ende absenlie respective 
vande Heeren commoingmeeslers deser vs. slede,... » (!4 cn julij 
1667). 
(1) Slecht opgegeven in het Supplément op Butkens, II, fol. 349. 



— 111 — 

« Àndries Verpoorlcn heeft geobtinecrt consent van Jo r . Olto de 
Haze, heere van Borcbgravenbroeckc, policyemeestere deser sladt 
Mccheleu, mils d'indisposilie ende nbsentie vande Heere coin- 
raoingraeeslers cndc overdekcn rcspcclive deser vs. slede,... » 
(IS<°julij 1667). 

III. « Gettycenisse oyerhoort ende geexamineert voor eenek 

COMMUNEMEESTER ENDE SECRETARIS DER STADT. » Va H 16 16 tût 1670 ; Van 

1671 lotl699; van 1701 lot 1736; van 1736 lot 1769; en van 1770 
loi 1792. 
Vijf registers in-folio. 

C. REGTSGEBIED DER BURGEMEESTERS EN SCHEPENEN. 

I. < COMPARITIEN VOIR MYNEN HEEREN COMMOINGMEESTERS ENDE SCEPENEN 
13 IIARER RA1DTCAMEREN, » Va» 1461 tôt 1565. 

Regisler groot in-4°. 

Ziebier een uiltreksel van helzelve : 

« By mynen Heeren Srepenen van Mecbelen is voir eenen kuer 
ende voir recbl vuytgesproken ende verelairt, lusscben de erfge- 
namen Yan wylen Janne de Reydere, le wetene die vandcn voir- 
bedde ende vanden uabedde gecomen syn, aengaende den brou- 
gerecke, dair queslie af es, dat den broukelele, broucuype, met 
synen loebehoorlen, de ghylcuype inellcn bancken, de woolen, de 
cuclbacken mcllcn houtwercke, ketels, bierhoom, trechlere, gaffele, 
rieken, sluyken ende den rosmoelen.., aile bave syn, ende sullcn 
volgen die vanden nabedde, ende den boven métier scouwcn, ende den 
begiel back, sullcn metten huyse, als ervc, die vanden voirbedde 
volgen. Acium XXIII, de b . annoXV c XXVIH. • — Zie fol. 32. 

II. « Collegiaele voNNissEN • of vonnissen gewezeo in de burge- 
meeslers- en schepenenkamer. Van 1874 lot 1586; van 1657 lot 
1664; van 1674 tôt 1691; van 1692 toi 1713; van 1713 lot 1726; 
van 1726 loi 1742; en van 1742 toi 1795. 

Zeven registers in-folio. 



— 112 — 

Ziehier een dier vonnissen : 

i Ghesien (procès tusschen Gillis van Sleenscle, appellent van 
zekcr vonnisse gegeven dcn XXV. may sesscntzestich hy Jonckcr 
Jan Scoofs, Heercn Philipss, alsdoen commoingmeeslore, ter cender 
zyden, ende Cornelis van Miscum, alias Palsters, ter andere, scepencii 
der slede van Mechelen, doende redit (er inanissen van mya Hecrc 
den commoingmeeslere, vcrclacren den voerscreven appcllanl geap- 
pelleerl ihcbbcnc sonder grief, zal daeromme tvorscreven vonnisse 
sorlcren \olcomcn effect, condempnerende den zelven appcllant indc 
coslen 1er laxaiien. Aclum XXIIII meerle 1374 voer Paesschen. » — 
Ziereg. 1574-1586, fol 12 v°. 

III « ACTEN, VONNISSEN ENDE SENTENT1EN GHEWESEN TER COMMOIK- 

cnye. • Van 1620 lot 1622 ; van 1625; van 1626; van 1627 tôt 1628; 
van 1629; van 1630 loi 1631 ; en van 1631 lot 1633. 
Zeven registers in-folio. 

IV. VeRBAEI.E COLLEGIALE APPOINCTEMENTEN EN VONNISSEN. » Van 1623 

toi 1626; van 1626 lot 1629 ; van 1632 lot 1635 ; van 1650 toi 1652; 
van 1654 lot 1657; en van 1657 lot 1660. 
Zes registers in-folio. (Vôôrschriflen). 

V. « DaEGEMENT, APPOINTERENT ENDE VONNIS BOECKEN DER COMMUNIE. » 

Van 1634 lot 1636; van 1637 lot 1638; van 1677; van 1677 lot 
1678; tan 1678 loi 1679 ; van 1680; van 1681; van 1681 lot 1682; 
van 1682 toi 1683; van 1683; van 1683 lot 1684; van 1634 loi 
1685; van 1685; van 1685 lot 1686; van 1686 lot 1687; van 1687 
lot 1688; van 1688 lot 1689; van 1689 lot 1690; van 1690 toi 
1691 ; van 1691 lot 1692; van 1692 lot 1693; van 1694 lot 1695 ; 
van 1695 loi 1696 ; van 1696 toi 1697 ; van 1697 lot 1698; van 1698 
loi 1699; van 1699 lot 1700; van 1703 lot 1705; van 1705 lot 
1707; van 1707 loll709; van 1710 loi 1712; en van 1712 loi 1716. 
Twee en derlig registers in-folio. 

VI. « COLLEGIAEL EN POLITICQL'E DAGIIEMENTEN. » Gehoudeil door (le 

schepeuknapen in 1636; van 1641 toi 1642; van 1650 lot 1651; 
van 1652 loi 1653; van 1653 lot 1654; van 1654 toi 1655; van 



— 113 — 

1655 lot 1656 ; van 1656 tôt 1657 ; van 1657 tôt 1658 ; van 1659 toi 
1660; in 1660; vau 1663 lot 1663; van 1663 lot 1664; van 1664 
toi 1665 ; van 1665 lot 1666; van 1666 tôt 1667 ; van 1667 toi 1668 ; 
in 1668; van 1670 toi 1671; van 1671 lot 1672; van 1673 toi 1674; 
en in 1675. — In de twee eerste dczer boeken, alléén, zijn er sleclils 
« collegiaele » dagvaardingen. 

Twee en twinlig regislers in-folio. 

VU. « Collegiael daghementen. » Van 1675 toi 1677; van 1680 
toi 1681 ; van 1681 lot 1682; van 1682 lot 1683; van 1683 lot 
1684; van 1684 lot 1685; van 1686 tôt 1687; van 1688 toi 1690; 
van 1690 tôt 1693; van 1693 lot 1693; van 1695 lot 1699; van 
1699 loi 1702 ; %an 1702 lot 1705; van 1705 toi 1708; van 1710 lot 
1712; van 1712 loi 1713; van 1713 toi 1714; van 1715 lot 1716; 
van 1716 lot 1717; van 1717 toi 1718; vau 1719 tôt 1720; vau 
1720 lot 1721 ; van 1721 toi 1722 ; van 1722 loi 1723 ; van 1723 ; 
van 1723 toi 1724 ; van 1724 lot 1725 ; van 1725; van 1726 ; van 
1726 loi 1727; van 1727; van 1727 toi 1728; van 1728 lot 1729; 
van 1729; van 1729 loi 1730; van 1730 lot 1731 ; van 1731 lot 
1732; van 1732 loi 1733; van 1733 loi 1734; van 1755 lot 1736 ; van 
1736 lot 1737; van 1737 loi 1738; van 1738 toi 1739; van-1739 
toi 1740; van 1740 loi 1741 ; van 1743 lot 1743; van 1745 lot 
1748; van 1748 lot 1749; van 1749 lot 175! ; van 1751 toi 1752 ; 
var. 1752 lot 1754; van 1754 lot 1755; van 1755 toi 1757 ; van 
1757 lot 1759; van 1759 lot 176! ; vau 1761 toi 1763; van 1763 lot 
1765; van 1765 lot 1767; van 1767 lot 1769; van 1769 loi 1771 ; 
van 1771 lot 1774; van 1774 lot 1777; van 1777 lot 1779; van 
1780 lot 1782; van 1782 lot 1784; van 1784 lot 1786; van 1786 
lot 1789; van 1789 loi 1791 ; van 1791 toi 1793; en van 1793 lot 
1795. 

Zevcnlig regislers in-folio. 

VIII. ■ Politicque daghkmenten. » Van 1675 lot 1678; van 
1678 lot 1680 ; van 1680 lot 1682; van 1682 lot 1683 ; van 1683 toi 

1686; van 1685 lot 1686; van 1688 lot 1690; van 1694 lot 1696; 

o 



— 114 — 

van 1696 lot 1699; van 1699 lot 1702 ; van 1702 lot 1707 ; van 1707 
toi 1709; van 1710 lot 1711; van 1712 iol 1713; van 1713 lot 
1717; van 1717 lot 1719; van 1719 lot 1722; van 1722 lot 1728; van 
1725 lot 1727; van 1727 lot 1729; van 1730 lot 1732; van 1737 lot 
1739; van 1739 toi 1743; van 1747 lot 1751; van 1753 lot 1786; van 
1786 toi 1759; van 1789 loi 1762; van 1762 lot 1766; van 1769 lot 
1772 ; van 1772 lot 1778 ; van 1778 lot 1788 ; en van 1788 lot 1798. 
Twee en derlig remisiers in-folio. 



D. REGTSGEBIED VAN DEN SCHOUT. 

I. « ReKENINGHB VAN ALLEN ONTFANGHB ENDE VUTGHEVENE VAN DEN 

schouthedomme. » Waario geboekl zijn de onlvangslen en uilgaven 
van « boelcn van quelsuren » gehouden door Willem Keermans, van 
den 8< D mei 1374 lot den 8 en januarij 1378; (n. st.) en van den 
12 en januarij 1376 lot den 8 en januarij 1386; (n. st.) en door Olivier 
\a» der Sleenbrugghe, van den 8 en januarij 1578 (n. si.) lot den 
12 ,n januarij 1376. — De laatste rekening van Willem Keermans, 
welke. in fransch geschreven is, voert voor litel : « Compte de 
GuilluroeKerman, escoutele de Maliues, de toutes receples depplois 
et de mises du dit escouleterye. » 
Drie en twintig rollen, op parkemenl. 

II. Dergelyke rekeningen, (in het fransch), vollediger dan de 
voorgaande, gehouden in 1397 en 1399, door Willem de Haelwijn ; 
in 1428 en 1450, door Lodewijk Salarl; in 1432, 1433 en 1438, 
door Anloon Vlemincx; van 1811 lot 1812, en van 1516 lot 1817, 
door Jan vander Au; van 1849 lot 1881, door Adolf vander Aa ; 
van 1876 lot 1578, door Willem de Clercq, hecr van Bovekercke ; 
van 1613 lot 1616, door Jan van Lalhem, heer van Liefkerode; 
van 1646 lot 1686, door Willem de le Margelle, heer van Kellen- 
liovc; van 1686 lot 1660, door Filips Daneels, heer van IJautem 

eu Ncer-Dormael ; en van 1666 toi 1667, van 1670 lot 1671 en 



— 115 — 

van 1682 (ol 1691, door Marlinus-Ignalius de Homes, heer van 
Geldrop, Niele en Marsselaer. 

Drie registers grool in 4° en in-folio, op parkement en op 
papier, gaande van 1397 toi 1616; van 1646 lot 1667; en van 
1682 lot 1691. 

III. « Compte de la recette pour amendes, fourfaitures et mises de 
justice, depuis le 21 raay 1732 jnsques au dernier décembre 1734, 
par Messire Philippe François Pierre Roose, baron de Leeuw 
S 1 . Pierre, ecoutelle de la ville el province de Malines. » 

Hegisler in-folio. 

IV. « Criminei.e rollen. » Van 1631 lot 1648; van 1667 loi 1693 ; 
van 1693 loi 1705; van 1705 loi 1716; van 1716 loi 1737; van 
1754 lot 1782 ; en van 1782 toi 1795. 

Zevcu remisiers in-folio. 

V. « Daghement boecken. » Van 1691 lot 1704; van 1704 (ol 
1711; van 1712 loi 1714; van 1714 lot 1728; vau 1728 lot 1736; 
van 1756 loi 1776; van 1776 loi 1786 ; en van 1786 lot 1795. 

Achl regislcrs in-folio. 

VI. « ADV1SEN VAN SCUOUTETIIEN ENDE ADVOCAETEN VAN II. M. GROOTEN 

raede. » Van 1776 loi 1794 
Regisler in-folio. 

E. REGTSGEB1ED VAN DEN OVERDEKEN DER DEKExNIJ. 

I. « Camer nous vander DEKENYE. » Van 1547 lot 1548; van 
1550 toi 1551 ; van 1552 loi 1555; van 1556 loi 1557; van 1558 lot 
1560; van 1564 lot 1366; van 1584 lot 1535; en van 1585 lot 
1610. (1) 

Achl registers in-folio. 

II. « VlERSCHVER ROLLE VANDER DEKENYE. » Vai) 1572 loi 1585; 

(1) De kamer der dekenij was zamengesteld ait den orerdeken, vier gezworenen, 
eenen griffier en twee dekenknapen. 



— 116 — 

van 1585 toi 1599; van 1600 lot 1605; van 1609 (ot 1614; van 
1623 lot 1625; van 1637 toi 1629; van 1631 loi 1633; van 1633 lot 
1639 ; van 1639 lot 1645 ; van 1655 lot 1657 ; van 1658 lot 1666 ; 
\an 1666 loi 1674'; en van 1674 lot 1699. 
Derlien regislers in-folio. 

III. « VONNISSEN TER DEKENYE GEWESEN. » Van 1631 tOt 1636; VOI) 

1636 lot 1642; van 1641 lot 1658; van 1657 loi 1674; en van 
1674 lot 1698. 

Vijf regislers in-folio. 

Ziehier een dier vonnissen : 

« Gesien de procedueren gercsen voor myn Heercn den over- 
deken ende gesworne vande dekenye tusschen Mr. Jan Bogaerts, 
als last ende procura lie hebbende vande mornboirs der kinderen 
wylen Jan de Grauwe, aenleggere ter eenre, ende de weduwe Mel- 
chior Van Avool, gedaechde ende geconlumaceerde by drye dis- 
tincte deffaulten, ter andere syden, myne Heeren gesworne, ter 
behoorlycker manissen doende recht voor tproffyt vande voor- 
noemde drye deffaulten, condemneren de voorschreven gedaechde 
aenden aenleggere op te leggen ende le belaelen de somme van 
achlcnsestich guldens, seven sluyver-s, een oort, reste van meerdere 
somme over afgecochl iaeken, concludereude geheyst, mils daer 
acné cortende aile deuchdelyck bewys van belaelinge, ende de selve 
schult veriGcerende by des overledene schult boeck, de selve 
gedaechde lot dyen coudemnerende inde costen 1er behoorelycker 
lauxalie. Actum XXIIII seplemb. XVI e tweenderlicb. ■ — Zie 
reg. 1631-1636, fol. 23 v\ 

h\ REGTSGEBIED DER PENSIONAR1SSEN. 

I. • Sententien opt rapport van pension arissen » door schepenen 
gewezen. Van 1606 lot 1613; van 1612 lot 1617; van 1622 lot 
1628; van 1628 lot 1634; van 1634 lot 1638; van 1634 toi 1638; 



— 117 — 

van 1638 lot 1641 ; van 1638 lot 1642; van 1642 lot 1645; van 1642 
loi 1647 ; van 1646 loi 1653; van 1647 lot 1653 ; van 1653 toi 1654 ; 
van 1653 tôt 1657 ; van 1654 lot 1655; van 1654 lot 1657; van 
1655 toi 1660 ; van 1657 toi 1660 ; van 1658 lot 1665 ; van 1659 lot 
1660 ; van 1660 loi 1665; van 1665 loi 1670; van 1665 lot 1682 ; 
van 1676 lot 1684; van 1676 (oll685; van 1682 lot 1688; van 
1686 lot 1692; van 1689 lot 1697; van 1692 tôt 1705; van 1698 
lot 1712; van 1705 tôt 1721 ; van 1712 lot 1726; van 1722 lot 
17.18; van 1726 tôt 1747; van 1738 toi 1763; en van 1747 lot 1763. 

Zes en deriîg regislers in-folio. (Vôôrschriften). 

Omler deze vonnissen bcmerken wij het volgende, aangaande cen 
allaar voor S le Catharina kerk alhier, aanbesteed aan Lucas Fayd'herbe, 
door Jonkvrouw Isabella Danesin : (1) 

« Gehoort het rapport van commissarissen vande dcbvooren by 
hun gedaen ingevolglie vanden vonnisse vanden vyffden decembcr 
lesileden tusschen Jo°. Isabeau Danesyn, aenlcggerssc 1er eendre, 
ende Mr. Lucas Fidcrbe, gedaechde 1er andcre sydeu, gelet oock op 
de dcbvooren van officie weghen gedaen inl verhooren van menighe 
persoonen inl Collegie, opl subiecl in queslie, M. H. S. (mijue 
Heercn schepencn) recht doende verclaeren, dat den gedacchden 
niet en is geobligcerl le maecken de engels op het voors. werck. 
Dan ordonneren dcn selven opl versoeck vande aenleggersse den 
autaer te geven de forme naert model, ende alvooren le disponeren 
op de malcrialen alreede gheemployecrt , ordonneren parlyen 
dies acngaende le accorderen, ende by faulle van accord verclae- 
ren dat de selve sullcn gevisiteert wordcn by mannen bun des 
verstaende, otnme te sien ofl sy conform syn aendc gcnc gcmen- 
lioneerl by deu contracte len processe berustende, ommc nacr het 
bevinden van dyen verbesicbl le worden, ofte uyet, len waere dal 
parlyen van weder syden liver badden het werck te laeten voorls- 
maecken fret de selve, ende andere vau goede ende deuchdelycke 
materie, omme len cyude van dyen geschal le worden by gelycke 

(1) Foppens, Mccblinia Christo nascens et crescens, an 1643. 



— 118 — 

manne n, d'welck d'aenleggersse aenden gedaechden soude betae- 
len inde plaetse vanden prys geslipuleert by de» voors. contracte, 
de coslen vanden différente om rcdenen compensereode. Aclum den 
8 febr. 1649. • — Zie reg. 1647-1653. 

Van de eerste helft der xvn e toi de tweede der xvm e ceuw, waren 
alhier als pcnsionarissen de volgende personen : 

Pauwel van Chrislynen, van 1606 tôt 1633. — Krasmus de Zocte, 
van 1606 tôt 1615. — Willem de Ruysschcn, vau 1613 toll617. 

— Arnold de Fumai, van 1617 lot 1645. — Sebastiaan van Chris- 
tyncn, van 1625 toi 1648. — Ferdinand de Quislhoul, van 1645 toi 
1644. - Jan-Baplisl Slalins, van 1644 loi 1654. — Michaël Vcr- 
reycken, van 1648 toi 1661. — Jati van Dyckc, van 1654 lot 1656. 

— Bernard-Àlexander van den Zype, van 1656 loi 1661. — Chris- 
tiaan Lodewycx, van 1661 loi 1698. — Jan Moreels, van 1661 loi 
1676. — Jan-Baplist van den Venne, van 1676 loi 1687. — Wil- 
lem Cuypers, van 1687 toM702. — Joos Henricy, van 1698 lot 
1717. — Horalius van Milanen, van 1698 toi 1709. — Frans 
vandcr Linden, van 1709 lot 1711. — Jan-Frans Courtois, van 
1709 loi 1721. — Jan-Ferdinand Kcyaerls, van 1711 loi 1716. — 
Huibrecht-Anloon Rossignon, van 1716 lot 1739. — • Karel-Filips 
Wapcnacrt, van 1721 lot 1724. — Norbert Hellemans, van 1724 tôt 
1739. — C. van Cauwenbergh, van 1729 lot 1733. — Claudius-Jozcf 
Sottcau, van 1733 (ot 1735. — Karel-IIetidrik Husmans de Merbois, 
van 1735 lot 1755. — C.-J. Bacsen, van 1735 loi 1758. — Frans- 
Jozcftan den Wiele, van 1739 lot 1746. — Egidius de Cock, van 
1746 lot 1750. — Jan Wouters, van 1750 lot 1765. — Jan Domi- 
nicus-Jozef Vriesen, van 1755 loi 1759. — en Claudius-Jozef Cail- 
loux, van 1759 loi 1782. 

II. « Vf.i\b.\elen geholden vcon commissarissen cohpeterbnde den 
pe.nsionaris van Ciustynen. • Van 1630 lot 1632 ; van 1632 toi 1654 ; 
van 1635 toi 1658 ; van 1638 loi 1641 ; van 1641 (ot 1642 ; en van 
1646 loi 1648. 

Zes regislers in-folio en grool in-folio. 



— H9 — 

IL VOOR HET PARLEMENT EN DEN GROOTEN RAAD. 

A. VOOR HET PARLEMENT. 

« ClRCA l'ROCESSUM BRUXELLENS1UM ET ANTWERPIENS1UM ACTORUM. » 

Slukken van ecn langdurig procès, verwekt door de Brusselunrs en 
die van Anlwerpen tegen de Mechelaars, ter oorzake van het spannen 
der kclen bij de brug le Heffen, door deze laalsle. 

Rcgister grool in-4° der xv e eeuw. 

Hel Parlement of de Groolc Raad le Mechelcn werd ingesleld door 
Karcl dcn Sloutc, by brievcn gedagteckend uil Diedenhove (Thion- 
villc) dcn 23 en deccraber 1473, luidendc alzoo : 

« Charles par la grâce de Dieu Duc de Bourgogne, de Lolhier &*... 
Scavoir faisons que pour considcracion des choses dessus d il les.... 
Avons ordonné, institué cl cslably, el par la teneur de ces présentes 
ordonnons, instituons et établissons notre Parlement el Cour 
Souveraine de tous nos duchez, comtés, pays et seigneuries de pardeça 
eslrc tenu a tous jours en notre ville de Malines. 

Lequel Parlemenl el Cour Souveraine (sera composé) après Nous 
et aussi des personnes cy après nommées, assavoir de noire Chancelier, 
du Chicf de notre Grand Conseil, en son absence des deux des 
Presidens, quatre Chevaliers ordonnez pour notre dit Grand Conseil, 
et six mailres des requêtes ordinaires de noslre hoslel, el de vingt 
conseillers tant gens d'Eglise que Layz, en nombre de huit gens 
d'Eglise et douze Lnyz, qui sont en tout pour le Corps de notre dille 
Cour trente cincq personnes. 

Et pour plus convenable expédition des négoces et affaires d'icelle 
Cour, Voulons et ordonnons au lieu cl place qui pour ce seront 
ordonnez, estre faites cl ordonnées quatre Chambres assavoir : une el 
grande Chambre pour les phiydoycries cl pronunciations des arrestz ; 
une Chambre de Conseil pour la Visitation des procès, deliberacion el 
conclusion desdils arrestz; une autre prochaine à la seconde pour 
garder tous lesdits procès qui seront vus et apportez devers la ditle 



— 120 — 

Cour; une autre qui sera la qualriesme prochaine des prisons pour 
examiner et interroguer prisonniers.... 

El eu oultre pour les affaires du greffe de ladille Cour, Nous avons 
ordonné et ordonnons que en icelle Cour aura trois greffiers, assavoir 
le greffier civil, qui aura charge d'être présent aux playdoyeries de 
toutes causes et questions civiles, de enregistrer les conclusions des 
parties, de faire et depescher les actes, appointemens et arrestz qui 
seront prononchiez par laditte Cour, et autres choses ordonnées eu 
icelle touchant l'instruction des causes et procès y pendans. 

Ung autre greffier criminel, qui aura charge de assister et être 
présent aux conclusions qui se prendront contre les criminelz tant 
en plaine Cour que pa relevant commissaires, de enregistrer les dittes 
conclusions et les interrogations et responces d'icculx criminelz, et 
depescher toutes choses synans à (instruction, décision et détermina- 
tion de ces procès criminelz qui seront pendans en laditte Cour. 

El ung autre greffier des présentations, qui aura charge d'enre- 
gistrer les présentations, de faire les roi les, les affixer et apposer es 
jours et lieux cy après declairez, et de lire les dittes roi les en leur 
ordre aux jours de ses plaidoyeries. 

El pour lordre qui se dcbvra tenir en la ditte grande Chambre, 
sera fait ung piquet contenant les deux isars de la ditte Chambre, 
lequel se devisera en trois parties. Lune sera pour les sièges des 
personnes et gens de notre dit Parlement, hault de quatre degrets, en 
laquelle aura contre le mur à l'apposite de (entrée de la ditte grande 
Chambre ung grand et large bancq, prennant de Jung des bouts du dit 
mur jusques à l'autre, et ung bancq à l'autre bout contre le mur du 
coste senestre. Et au dit bancq dextre, sur le bout prouchain du dit 
bancq senestre, sera faite une chaire en laquelle nul ne sera assis que 
Nous et nos Successeurs, quand Nous ou Eulx y serons en nos 
personnes. Et au plus près de la ditle chaire sera assis noire dit 
Chancelier, comme chief en irolre absence de notre justice, quand il 
se y trouvera en personne, cl après luy le chef de notre Grand Conseil 
en son absence sil sy trouve. 



— 121 — 

Et consegnament les premier et second Présidons, et les Chevaliers 
ordonnez qui sy trouveront, et ceulx des six mai 1res des requêtes de 
nostre hostel qui seront illecq gens layz, et après les Conseillers layz. 
Toutes fois sy aulcuns archevesques, evesques, notre premier Cham- 
belan, noire Mareschal de Bourgoigne, Chevaliers de notre ordre et 
dos Lieutenants en aucuns nos pays sy trouvent en leurs personnes, 
Ton les fera asseoir au dit bancq audessus des dits maîtres de requêtes 
et Conseillers layz selon leurs dignitez. 

Et quant nos Presidens de Bourgoigne, de Brabant et de Flandres 
se trouveront, Ton les fera asseoir, assavoir notre dit Président de 
Bourgoigne après les dits Conseillers d'Eglise, et nos dits Presidens 
de Brabant et de Flandres après les Conseillers layz. 

Et la seconde partie du dit parcquet à légal du dit dernier degré de 
la première partie, en laquelle aura au milieu ung dressoir quaré, 
ou seront les greffiers pour appeller les causes et escrire les appointe- 
rons. Et à la main dexlre du dit dressoir» aura ung bancq à dociel, 
au quel seront nos avocats, procureur gênerai et substitut, et après 
culx nos autres avocats et procureurs particuliers en aulcuns nos 
pays quant ils sy trouveront; lesquels pour playdoyer nos causes se 
lèveront et se viendront tenir au dehors des docielz du dit bancq du 
costé de ses Conseillers gens d'Eglise. Et à la seneslre contre un 
autre bancq auquel seront assiz les baillifs, seneschaux et autres 
nos provinchiaulx, officiers, gens d 'Estât, quant ils sy trouveront. 

El la dite tierce partie du dit parcquet sera par (erre, en laquelle 
aura bancq s et docielz à dextre et à senestre destans des dits murs, 
endedens lesquels seront assis les avocats de la dille Cour et autres 
notables avocats graduez qui viendront d'aillieurs, selon leur ancien- 
neté. Reserve quant ils playdoyeront leurs causes, quils se lèveront 
et tiendront playdoyer droiz audehors des docielz de ses baneqs, 
assez haulx, moindres d'ung pas que les dits baneqs de nos dits 
piocureurs et officiers, sur lesquels Ton fera seoir les gens d'Estat 
qui se trouveront en notre ditle Cour pour leurs affaires ou aultrement. 
El sur l'entrée du dit parcquet se tiendront les dits huissiers, et au 



— 122 — 

dehors d'icelle parequet de la ditle grande Chambre, les menues 
gens ayans affaires, lesquels, quant Ton parlera de leurs causes, 
Ton fera entrer dedans ledit parequet pour esire près de leurs 
avocats et procureurs, si longuement quon parlera de leurs causes et 
non plus, b — Zie « Kronyk van Cuypers. » (EE-I, n° X) I e deel, 
fol. 267 en volg. 

B. VOOR DEN GROOTEN RAAD. 

I. « Ordonnances du grand conseil, extrait du quattriesme volume 
aux ordonnances; du VI e volume aux ordonnances de la Court; du 
troiziesme volume aux lettres closes; du registre aux lettres closes , 
commenchant 1573 et Cnaul 1579; et du registre du Grand Conseil, 
1580 à 1597. » Van 1547 tôt 1623. 

Register in-folio. (Afschriften.) 

H. « ARRETS RENDUS AU GRAND CONSEIL DE UAL1NES, et TCCOeuillis par 

Monsieur Grispere. » (1) — Ilem : « Avis, consultations, mémoires 
et averlissemens, fait et donnez par Messire Jacq. Pollet, conseiller 
en parlement. » Van 1680 tôt 1702. 
Register in-folio. 

III. • Arrêts rendus au grand conseil de malines, reçu i Mis par 
Monsieur Cuvelier, conseiller audit Grand Conseil. » (2) 

Register in-folio, toebehoorende aan den Grooten Raad. 

IV. « Arrêts et résolutions du grand conseil, avec quelques 
dépêches et consultes du conseil suprême de Sa Majesté Imp le . pour 
les Pais Bas à Vienne. » — Bijeengebragt door graaf Jan-Alfons 
de Coloma, raadsheer van den Grooten Raad, bij brieveu van den 
13 en . november 1711. 

Register in-folio, toebehoorende aan den Grooten Raad. 

(1) Willem de Grysperre werd tôt raadsheer bij den Grooten Raad genoemd 
den 30« tt november 1576. 

(2) Pieter Cavelier werd als raadsheer aldaar genoemd den 21" january 1612. 



— 123 — 

V. « Décisions, avis et resolutions du grand conseil. » — Ver- 
gaderd door voornoemdcn raadsheer, van 1700 loi 1732. 

Register in-folio. 

VI. Saisissementen » gcdaan alhier doorden Groolen Raad en den 
magislraal. Van 1690 loi 1755 ; en van 4753 lot 1798. 

Twee regislers in-folio. 

VII. « Registres aux causes des années 1599-1600; 1601-1602; 
1605-1606; 1607-1608; 1609-1610; 1611-1612; 1613-1614; 
1615-1616; 4617-1618; el 1619-1620. » Gehouden doorden procu- 
reur bij den Groolen Raad Picter Lapostole, alhier overîeden den 
1 3 en mei 1 634. 

Tien regislers in-folio. 

VIII. Rolle der vôôn den grooten raad hangende zaken, gehouden 
van den 5 rn mei 1781 loi den 10 cn decembcr 1791, door Bcnekondorff, 
procureur bij denzelven, 

Regisler in-folio. (Opgemaakl in de fransche taal). 

IX. « Inventaire des sentences et arrêts, rendus au Grand Conseil 
de Sa Majesté conccrnanl de la ville el province de Malines, depuis 
le 27 janvier 1503 que ledil Grand Conseil fui ordonné de résider 
à Malines, pour pouvoir discerner les procès jugés el les non jugés de 
ladite ville el province. » — Item « des procès el différends jugés 
concernante district cl ressort de Malines, comme aussi les fermiers 
des accises de lad c . ville, reposans au greffe du Grand Conseil de 
Sa Majesté. » 

Twce regislers in-folio, (na- en afschrifi) inhoudende de inventa- 
rissen opgcmaakt le Mechelcn den 27 cn november en 6 cn december 
1766, door G. Picard, zaakbewaardcr van den Grooten Raad. 

In 1616, Ire kl de Groole Raad uil het Oud Paleis of hcdendaagsch 
Muséum, alwaar hij sedert 1473gezeteld had,om bezil te nemeu van 
hcl paleis ouzer reglbank van l cn aanleg. Den li rn mei 1746, 
verlaat hij onze stad en begceft zich naar Namen, alwaar hij vcrblijft 
toi den 14 cn februarij 1747. Van daar verlrekt hij naar Kchternach, 
drie uren van Trier, van waar hij naar Mechelen lerugkeert om er ? 



— 124 — 

• 

deo 5" maart 1749, zijne ziltingen te hcrnemen. Bij decreet van dcn 
ll cn oclober 1795, werd de Groole Raad alhier afgeschaft. — 
Zie CC, n° XXIII. 

K. 

GELDWEZEN. 

I. LU F- EN ERFRENTEN. 

I. « Dits db liiftocht die vercoght was den personen die hier na 
volghcn, bi scepene, ghesvorne ende ract van der slat van Machelne, 
ini iaer ons Hercn M. CCG ende twee iaer. » Van 1302 tôt 1509. 

Register grool in-4°, op builengewoon dik papier. 

II. « Dit es de liiftocht die men schuldech es van den iare M°CCC° 
ende twee,... ende dites paymentalsc te Hechelne in borsen ghect. » 
Van 1302 toi 1318. 

Regisler groot in-4°, op parlement. 

Men vindt in hetzelve de volgende geslachlaanteekeningen rakende 
de adellijke familie Mirabelli, gezegd van Halen : 

1308. « It. Symoene van Mirabeele, die men lieet van Halen, te 
sinen live tsaers te ghildene altoes te sente Remeis misse ouder 
g tor. sconincs van Vrânckerike, ochle de werde. De charte was 
ghegheven int iaer ous Hercn M. CCC. ende VIII. iaer sfridachs 
na grocl vastelavont . . . . '. VI lib. V. s. g°» » (fol. 5 v°). 

1309. « II. Lyzab., Jans dochl. van Mirabeele, lumbaerls, to 
haren live te ghildene deene helft altoes te s' Jans misse ouder g° tor. 
sconincs van Vrânckerike, ochle de werde. De charter was gheghe- 
ven int iaer ons Heren M. CGC. ende. IX. jaer snoens dachs na 
s' Remeis misse III lib. X s g°. » (fol. 6). 

1310. « II. Petren van Mirabeelen, Jans brueder, te siuen live 
tsaers le ghildene, deene helft touser Vrouwen lichtmisse, ende 



— 1JB — 

dander helft (e s* Pelers daghe inghaeoden hoxte ouder g tor. van 
sconincs muolen van Vranckerike, oc h te de werde. De charter 
uvas ghegheven inliaerons Heren M. CCC. endeX. iaer in s 1 Peters 
daghe inghaende hoxte VI lib. g°. » (roi. 6). 

1311. « It Symoene van Myrabeele, Jans sone van Mirabeelc, 
lombacrd, le sinen liven tsaers alloes te ghildene le s* Remeis daghe 
ouder g tor. sconincx van Vranckerike, ochte de werde. De charter 
was ghegheven inl iaer ons Heren M. CGC. ende XI. iaer tsalerdachs 
vore onser Vrouwen lichtmisse . • . .V lib. XV s g°. » (fol. 6). 

III. Naamlusten van al degenen die, vôôr den grooten brand 
alhicr (in 1342) toi 1367, lijfrenten op de stad Mechelen hadden. 
« Ghemaect int iaer ons Heren doen meu screef. M.CCC.XL1X. op 
den iersten dach van septembre. » 

Kcgister zeer groot in-4°, op parlement. 

Ziehier eenige andere dergelijke aanteekeningen, welke men er 
aantrefl aangaande reeds genoemde familie en die van Scooejans : 

Vôôr 1342. « II. Vranken Scoenc Jans en de Joncf. Lizab. sinen 

wive VIII s g . » (fol. 94 v°). 

~ € Il Lizab., Jan Scoene Jans wyf, van meye ende van hulf 
meye X. s g\ • (fol. 96 v°). 

1354. « II. Jan Scoent Jans, II. sone wilen . X. s g . » (fol S v°). 

1356 « II. Symocn, H. Scoene Jans souc, m éd. XVII in meye 
ende XVII in novemb VIII s g°. » 

— « It. Romrôond, H. Scoene Jans sone, .... VIII s g°. » 

— « Johanne, hore beider suslcr, levabit. ». . . . (fol. 33 v°). 

1356. « II. K., beiaghede dochler Jan Scoene Jans, die lu hefl 
van Hillen Smoeloeren V s g . » (fol. 47 v°). 

1357. « It, Symoen, H. Scoene Jans sone, ende Lizab. van 
Mîerabeele siins wiifs, XX s g . » (fol. 8.). 

1357. < II, Jan Scoene Jans, wilen H. sone eude wilen K. van 
Endoul siins wyfs, vltima die februarii ende vllima die augusti. 
XX s g . ■ 

— « lu Vranke Scoene Jans, horre beider sone, . « X s g . » 



— 126 — 

— « II. K., docliler Vranke Scoene Jans, die hi heft van Mgr. 
vau Antw., V s g . » (fol 85 v°). 

1358. « II. Jan Scone Jans, H. Scone Jans sonc eitdc Lizab. 
van Mirabelle siins wyfs, mcd. IIII. in sporkille ende 1 1 1 1 in 
hoext. Datum IIII in hoexl anno LVIII. ... III lilr g°- » 

— « Jt. Symocn, hore beider sonc, X s g\ » 

— « II. K., horc beider dochler, X s g°. » 

— « II. ioufv. Mgr, hore beider dochler. Jan Scoene Jans, fraler, 
levabil • . . . . X. s g . » fol. 86). 

1364. « II. Vrouwen Jannen, H. Scoene Jans dochler ende 
Lizab. siins wyfs, wilen wyf H. Raes van Erpe, X s g°. » (fol. 62). 

1363. « II. Maes (sic), wilen H. Sconeians beiaechde sonc, (lien 
hi hadde van K. van Brugdamme V in mey .... X s g°. 

— c< Vrouwe Johanne Sconeians, moeye, levabil.» — II. H. wilen 
II. Sconeians beiaechde sone, dien hi hadde van Lysbellcn van 
Zwinaerden X s g . » (fol. 36 v°). 

1366. « 11. Jan, Heinr. Scone Jans, zone ende Lysb. van Halen 
siins wiifs, med. XXVI. in novemb III. lib. g°. » 

— Il Symone haeric beider zone, X s g°. » 

— II. Heinr., haeric beider zone, . X s grote. » (fol. 20 v°). 

IV. « Dit es de liiftociit die de sial vw Mechlen gheefl hoeren 
poerlcren ende den goeden lieden van bulen. Welke boeke was ghe- 
maepl op den echlerslen dach \an Iulius anno. LX .. bi bevelen aile 
der commoengemeeslereu ende der goeder liede vander voerseider 
slal. » 

Remisier zeer grool in-4°. 

De jaargelallen, opgegevcn in bel voorgaande regisler, zijn alluer 
vervangen door de enkelc aanduiding : < van voie ende si ni den 
branl. > 

V. Lyfrenten. Van 1363 loi 1430. 
Regisler zeer grool in 4°, op parkcmenl 

Ziehicr nog eenige aanleekcningen aangaandc de familie Sconejans : 
1391. « It. Jan Scoenians, wylcn Jans sone el quondam llacl- 



— 127 — 

wyn cius vxoris. XII in decemb. XCI, . XXX s g . » (fol. 168). 
— « Il Henr. Scoenians, beiaghede Thomaes sone, quem gonuit 
ex Eliz. de Overbroeke, XII in decemb . . . X s g°* » (ibidem). 

1405. « II. Jan Scboonians, sone Henricx Schoonians et Kalh nî 
Heyenbeexeiusuxoris,. XX in iunio, . . . V s g , (fol 20 v°). 

1414. « 1t. Kaieline Schoouians : filia Johis Schoonians et quon- 
dam Eliz. de Wezcle, alias de Sompeke, eius uxoris, XIII in 
ïulio IIII-. XIIII, III s g . » (fol. 48). 

1440 « IL Berbele Scoenians, wilen Jans nalurleke dochter, quam 
genuil ex Eliz. de Doerne, XXI in octob. XL,... 1 s. » (fol. 125 v°). 

VI. Lyfrenten van 1463 toi 1846; van 1578 loi 1876 ; van 1589 
lot 1600; van 1600 loi 1609; van 1610 toi 1627 ; van 1639 loi 
1668; van 1690 tôt 1710; van 1704 loi 1703; van 1707 toi 1710; 
en van 1711 lot 1738. 

Elf remisiers grool in-folio en zeer groot in-4°. 

In bel eerslc derzelver, dal op parkement is, alsmede in die van 
1704-1708 en 1711-1738, staat de slerfdag der lijftoglenaars aan- 
geteekend. 

VII. Erfbenten van 1421 loi 1438; van 1870 lot 1876 ; van 1873 
loi 1601 ; van 1601 loi 1607 ; van 1607 lot 1618 ; van 1616 loi 1 630 ; 
van 1630 lot 1650 ; van 163 1 toi 1 630 ; van 1649 loi 1680 ; van 1652 
101168-2; van 1682 lot 1722; van 1723 lot 1760; en van 1761 
loi 1794. 

Zeslien rcgislers grool in-4°, grool en zeer grool in-folio. 

VIII. « Ontpanck vanden thienstbn penninck vanden vrempde 

LUYDEN DIE ALHIER RENTEN HEFFENDE ZYN, begllOnst piiflia mardi 

XV. XLV. » 

Regisler in-4°. 

IX. « Hekeninge ende bewys vanden penningen, by de commoing- 
meeslers, schepenen ende rail der slat van Mecbelen, ontfangen sederl 
V e " february XV e eenenvyfiicb, van 't vercoop van renten soe erffelyek 
als lyfrenlen, als oick vanden X cn ende XX rn penninck, inden jaere 
XV C LII opgestell ende gegeven. . omme le vervulleu ende becommen 



— 128 — 

eene bede van XII II" I. arlois, onscn genadigen Heere den keyser 
geaccordeert den V*° february inl voirs. jaer van LI. • Van 1551 toi 
1557; envan 1560 lot 1577. 
Twce en twinlig regislers grool in-folio. 

X. « VuYTGBVBN ABN GULDEN8 LYFTOGHTEN DEN PENNINCK ZBSSE, 

ende aen guldens erflclyck ter quytinghe den penninck twaelfve, lot 
laste vande Co. Ma 1 , vercocht opl corpus deser slede. ■ Vau 1556 toi 
1557; van 1569 toi 1570; van 1570 loi 1572; en van 1571 lot 
1577. 

Vier regislers groot in-folio. 



IL CIJNZEN EN PACHTEN. 

I. Cynzen en pachten, biunen en builen Mechelen, onder graaf 
Lodewyk vau Malc. 

Rcgister klein in-folio, op parkement. — Ziehier twee uittreksels 
van hetzelve : 

« Chiis le sente baefmisse op die beide, anno. LXXV ; Item, die 
beiligheesl van Ncckerspoele .. XXII. s VU. d ■ 

« Dit siin die pachlc binuen Mechlen : Item, iersl werf die 
brouwers van Mechlen, van eenre moutmolen, daer si aile toe 
moesten raalen. Van hcerlicheden vercreghen sii ecrsllec jaerliies 
te kersavonde oinme. XLV. s. X. d. oude grotc. » 

II. « Der stad chys. ■ 

Register klein io 4°, op parkement. (Twcede hclfl der xv e eeuw). 

III. « Chyns-boeck deser stadt mechelen, vernieu^t, door ordre 
van Joncker Carolus-Franciscus Van der Laen erde Her Judocus 
Betrams, trésoriers, a . 1761. » 

Register in-folio. (Afschrift). 

IV. ■ Dépouillement des cens de la ville de malines. » 
Register grool in-folio. (xviu e eeuw). 



— 129 — 



III. N1EUWE GELDM1DDELEN. 



I. « ReKENINGEN VANDEN ONTFANCK ENDE ADM1MSTRATIE VANDEN 1MPOSTEN 

der stede van mechelen ende vanden penningen daervan procederende, 
gedeslineerl ter belalinge vande renlen daerop slaende, ende welke 
loopeode len laste van Zyne Ma 1 ., 1er cause vande honderl duysent 
ponden arlhois, bydezelve stadtZyneMa 1 . gefurneerl, ondercondilie, 
dalZyne Ma 1 , dezelveslcde zoo vanden voors. capitale penningen.... 
cmle derenien daerop loopende te indempniseren. * Deze rekeningen 
zijn geliouden, vau 1574 lot 1578, door Jonker Bruninck van Wyn- 
gaerden ; van 1578 loi 1580, door Andries Kcynooge; van 1580 loi 
1584, door Jan van Bruhesen ; van 1584 loi 1585, door Jan Gom- 
maerls; van 1585 lot 1604, door Romboul Ilucns, den ouden ; van 
1604 toi 1632, door Rombout Ilucns, den jongen ; van 1652 tôt 1667, 
door Sebasliaan H tiens; van 1668 lot 1670, door Frans Ilucns; van 
1670 lot 1673, door Cornelis vanden Wiele en Pieler de Regere ; van 
1675 lot 1675, door Pieler de Regere; van 1676 lot 1681, door 
CornHis vanden Wiele; van 1681 loi 1685, door Jan de Vos; van 
1685 tôt 1688, door Pieler Schcppers ; van 1688 loi 1691, door 
Cornelis vanden Wiele ; van 1691 lot 1694, door Jacob Scbcppers; 
van 1694 toi 1697, door Jan van Loy; en van 1697 lot 1698, door 
Jacob Esscbericx. 
Honderd negentien regislers groot in-folio en in-folio. 

II. « Rekenningiipn vande middelen ende nieuwe impositien der stadt 
van mechelen by octroy van Zyne Ma 1 , geconsenteert, lot belaelinghc 
van diverssche onconslen byde selve gedoochl, zoo 1er saken vandc 
Icslc reconcilialie met Zyne Mu 1 , gcmaecl, als ooek om te vervullcu 
di\erssche andere sware lasten ende scbulde:), daer inné deselve sladt 
over eenighe jaeren gevallen es, overmils de licbtinghe van zekere 
merckelicke soinmen van penningben ten diensle van Zyne Ma 1 ., daer 
van dialresten alnoch onbelaellzyu. > Deze rekeningen zijn gebouden, 
van 1585 lot 1593, en van 1594 tôt 1604, door Romboul Hucns, den 

10 



— 130 — 

ouden; van 1604 lot 1632, door Romboul Huens, den jongeo ; van 
1633 lot 1C67, door Sebasliaan Ilucns; van 16G7 tôt 1670, door 
Frans Huens; van 1670 tôt 1673, door Cornelis vanden Wiele en 
Pîcler de Regere: van 1673 toi 1674, door Picler de Regere; van 
1674 lot 1675, door Jan de Regere ; van 1676 lot 1681, door Cornelis 
vanden Wiele; van 1681 lot 1683, door Jan de Vos; van 1685 tôt 
1688, dcor Pieler Scheppers; van 1G88 loi 1691, door Cornelis 
vanden Wiele ; van 1691 loi 1694, door Jacob Scheppers; van 1694 
tôt 1697, door Jan van Loy; en van 1697 tôt 1698, door Jacob 
Esse he ri ex. 

Honderd twaalf regislers in-folio en groot in-folio. 

IV. BELASTINGEN OP DE HUIZEN, DE SCHOOKSTIENEN 
EN DE INWONER8 DER STAD. 

A. BELASTINQEN OP DE HUIZEN. 
I. « DBOECK VANDEN 1MPOSTEN VANDEN THIENSTEN ENDE TW1NTICI1STE 

PENMNGiiEN van allen die huysen ende liueringhen van de sladt van 
Mechelen ende van voergebuchte van dieu, alzoe die byden wyck- 
rneesters overgcbrochl waeren. Welcke imposten opgehaven zyn byde 
renlmeeslcrs vande sladt mellcn greffiers van dien, ende begonslen 
opteu XXIIJ" dach july inl jaer XVc. XLIIH. . 

Regisler groot in-4°. Allerbelangrijkst voor de namen onzer stralen 
en huizen, alsroede voor die der eigenaars of huurlingen in dezelve 
wonende. 

Ziehier de lijst der voornaamste dezer laalsten : 

« II. Gielis van Gollingnys, p. (proprielaris) wonende in den 
Bruel. (fol. 81 v°). — Mevr. de Helt, p., ibidem. (foL 82). — Jan 
van Hanswycke, h. (huurling) ibid. (fol. 54 v°). — Aerdl van Mcrode, 
p., ibid. (fol. 86). — H. Gheerdt vander Aa, p., Langhe Sceps traie, 
(fol. 60). — M r Rerabert Dodoins, h., ibid. (fol. 61 v°). — Jan van 
Liere, zilversmct, h., Beghynestrate. (fol. 74 v°). — H. Jan Hoots, 



— 131 — 

p., ibid. (fol. 76). — Sleven, de hoeckbinder, h., Schoelstrate. (fol. 
82 v°). — Hecr Jacop Schoefs, p., Wollemerct, (fol. 83). — 
M r . Joachim Roelants, p., ibid. (fol. 84). — M r . Vincent Zelaer, 
schilder, h , Kerckhoff van S tc Rom. (fol. 88). — H. Lanceloot van 
Gollingnys, p., Melane. (fol. 88). — M r . Gheerdt de Prince, h., 
Molestraelken. (fol. 100). — Mynheere van Meeghen, h., achter de 
Halle, (fol. 103 v°). — M r . Jan Thiebaut, de zilversmet, h , opl 
Vlietken. (fol. 107), — M r . Mer tien, zilversmet, p., Coes traie, (fol. 
110). — M r . Peeter Marolel, h., ibid. (fol. 111). — M r . Phlips van 
Ophem, p., ibid. (fol. 113 v°). — M r . Charles Boisot, p., ibid. (fol. 
118). — Jan vander Àa, h., Stompaerthoeck. (fol. 117 v°). — 
M r Malheeus Roelants, h., Langhe Biest. (fol. 121). — M r . Remeeus, 
organisl, p., ibid. (fol. 121 v°). — Francen Hais, h., Langhe Heer- 
gracht. (fol. 128 \°). — Nicolas vander Laen, rentmeester, p., Corlle 
Heergracht. (fol. 160 v°). — M r . Dierick van Orssele, p., Kerckhof- 
slrate. (fol. 162 v°). — M r . Jan de Polis, p., ibid. (fol. 163). — 
M r . Jacop van Davenler, 11, ibid. (fol. 163). — Joncker Charte Quare, 
h., Peperslrale. (fol. 176). — Jan Ingels, schilder, h , Eenbeempt. 
(fol. 180). — Jan Boll, den ouden, p., Zeelstrate. (fol. 185). — 
M r . Philibert de Bruxelles, h., Kallyneslraie. (fol. 191 v°). —Jan 
Crabbe, gouLsIegerc, p., ibid. (fol 194). — Jan Reymers, verlichlere, 
h., ibid. (fol. 195). — Hendrick vanden Eynde, busmaker, p., ibid. 
(fol. 196). — Paesschier, de schilder, h., ibid. (fol. 196). — Jim 
Kynnout, schilder, p., ibid. (fol. 196). — Daneel van Yelcghem, 
kelelere, h., ibid. (fol. 196 v°). — M r . Jacop Wagevens, p., ibid. 
(fol. 197 v°). — M r . Medaert, h., ibid. (fol. 198). — Symon Bol, 
p., ibid. (fol. 198). — Gielis, de hoeckbinder, h., Nonneslrate. 
(fol. 203 v°). — H. Matheeus Keldermans, h., ibid. (fol 204 v°). — 
Myn Heere des Foules, p., ibid (fol 205). — Peeter Draecx, boeck- 
biodere, h., Tooverstraelken. (fol. 206). — H. Peeter vanden Dale, 
h , Bagartstrate. (fol. 207 v°). — Myn Heere Cranevelt, p., ibid. 
(fol. 208). — Gooris, de landmelere, h., Papcslraetken. (fol 216). 
— Hubrechl, de kelelere, p., Onse Vrouwe strate, (fol. 218). — 



— 132 — 

Ancelmus Coeck, sloetmaker, p,, ibid. (fol. 219 v°). — Jan Wouy- 
liers, lennepol, p., ibid. (fol. 220 v°). — Laureys, de slecnhouwcr, 
p., ibid. (fol. 220 \°). — Joncker van Rynevell, h., Rohrechlslrael- 
ken. (fol. 222). — Joos, de potghieler, p., Hanswyckslrale. (fol. 
224 v°). — M r . Jan Scheers, iod stadlhuys, ibid. (fol. 225 v°). — 
M r . Francen, descryner, p., ibid. (fol. 227). — Francen de Winl, 
de srael, h., ibid. (fol. 227 v°). — Merck Verbiesl, de schildcrc, h. v 
ibid. (fol. 229). — Jan de Winne, spellemaker, h., Raveberchslralc. 
(fol. 230). — Wouler Dcnys, de gheelgielcr, p., slraetkcn tegen den 
Ingel over. (fol. 232). — H. Jan Eelens, de wapemaker, p., ibid. 
(fol. 232 v°). — Remeeus, de busschieler, p., Bruesselslrale. (fol. 
235). — Jan, de potghielere, p., ibid. (fol, 235 v°). — Matheeus, de 
gheelgieler, h. f Lange Nyeuwstrale. (fol. 237). — Cascn, de booch- 
maker, gralis, aen T Scuttershof. (fol. 239 v°). — Thuys Joncker 
Jan van Oycnbrugge, p., Miltslrale. (fol. 243). — Bouwen, de pyl- 
makcr, li., Iloechslrale. (fol. 248). — M r . Jan Colyn, scoelmeesler, 
h., ibid. (fol. 248). — M r . Pccier vanden Gheyne, p., ibid. (fol. 
248 v°). — Anlhonys Palerme, de scilder, h. f ibid. (fol. 248 v°). — 
Joncker Joos van Oyenbrugge, p., Coremerct. (fol. 250 \°). — Peeler 
van Akon, sadelmaker, h , ibid. (fol. 250 v°). — Jau van Hanswyckc, 
h., ibid (fol. 251). — Peeler Hais, p., ibid. (fol. 252). — II. Philips 
Scoefs, p., ibid. (fol. 252). — Gielis Coulhals, p., ibid. (fol. 252). 

— Jacob Coulhals, p., ibid. (fol. 252 v°). — Aerdl Collin, de pyl- 
maker, p., ibid. (fol. 252 v°). — Jan Verbiest, h., Guldeslrale. (fol. 
253 v°). — Cornelis Coulhals, p., ibid. (fol. 254). — Pauwcls van 
Kerslyncn, p., ibid. (fol. 254 v°). — Claes Moens, sloelmaker, h., 
Adegheraslrale. (fol. 268). — Jan Woyliers, srael, h., ibid. (fol. 
268 v°). — Peeler Vermylen, scrynraaker, h. f ibid. (fol. 269 v ) — 
M r . Jacop van Ballele, 11., ibid. (fol. 270). — Jan Botens, alias 
Bools, lymmerman, p., ibid. (fol. 270). — De vrouwe van Blaesvelt, 
p., ibid. (fol. 270 v°). —Jau Claes, kelelare, p., ibid. (fol 270 v°). 

— Jan van Yeleghem, roelser, p., ibid. (fol. 271). — Jan van Pasle- 
naken, ibid. (fol. 271). • 



— 133 — 

II. Bblasting op de huizbn der parochie van S. Rombout, (fol. 1-65); 
van S te Catharina, (fol. 65 v°-83); van S. Jan, (fol. 83 vMOl); van 
S. Pieter, (fol. 101 v°-114); van 0. L. V. over de Dyle, en van 
0. L. V. van Hanswyck, (fol. 114 v°-156). 

Rcgister in-folio. (Zonder jaargetal). 

III. « Tboeck vanden x en ende xx en penninck, opgheliclu anno XV e 
ende lix, den iwectsten augusti, in Sinte Rorabouls prochie. » — 
Item, in die van 0. L. V. over de Dyle, (fol. 1-80); van 0. L. V. 
van Hanswyck, (fol. 88-94 v°); en van S. Pieter, (fol. 103-130). — 
« Faulten vanden X en ende XX en penninghen, opghelicht III U. 
augusti XV e . LIX » in de parochicu van S. Jan en S ,e Catharina, 
alsmede in de huizen der supposlen van den Grooten Raad. 

Drie registers in-folio. 

IV. « Quohier vanden \ en ende xx en penninck, (rakende de parochien 
van S. Romboul, 0. L. V. over de Dyle eu S t6 Catharina) gecollec- 
lecrt totler fortifficalic deser stadt van Mechelen byde gedepuleerde 
Franchoys Knaeps ende Pccler Noosen. Begonst den lesten april 
anno XV e ende LXXVIII. » 

Drie regislers in-folio. 

Deze belastiog op de huizen werd door Z. M. verleend, bij octrooi 
vao den 26* n april 1578, op een verzoekschrift van den 16" derzclfder 
maand, luidende als volgl : 

« Hyn heere deu Gouverneur, mette Heeren vanden Breeden rade 
deser slcde van Mechelen,.., hebben, by consente van die vanden 
Grooten Raede, (voer soe vêle alst hen aengael) toi minsten lasl ende 
mcesle verlichlinge vander arme gemeente, eenlsamelyck geraempt, 
geslolen ende gearresleerl, dal men, onder oclroy van Zyne Maicsteyt, 
lot behoeiï ende voorderiuge vande fortiflealie, belaelen, oplichten 
ende colleclereu zal eencn thiendeu ende twiniichslcn penninck, op 
aile huysen ende gronden van erffven, binnen dese stadt poorlcn ende 
mueren geleghcn. Te welen : den voirschreven thienden penninck, lot 
lasle vanden proprietaris ofl eygenaere, ende den twintichslen pen- 
ninck, lot lastc vanden huerlinck,... ailes op den voet ende weerde 



— 134 — 

als tselve gegeven es geweest int jaer van XV e . vierentseventich ende 
vyffvenlzevenlich. Des sullen in desen ihienslcu ende twintichslen 
penninck vry ende exempt gehouden werden, de huysen twee jaer 
lanex ledich gestaen hebbende ende alnoch slacnde, roilsgaders maer 
sesgulden ende daer onder jaerl. geldende. » (I) 

V. « Rekenikghb vanden twintichstkn PENNINCK, (rakende S. Rom- 
bouts en 0. L. V. parochien) ghecollcctecrt ende onlfanghen by 
Jonckher Lanceloot van Gollignies, overdeken, ende Heere Johan 
vander Laen, ridder, ende Heere ende Mceslcr Guilliam van Merbeke, 
trésoriers dezer sladl Mechelen, daer loe specialyck by myne Heeren 
vande welh ghecommitteert, endeghelichl by machte van octroy van 
Hare Hoocheyt, in dalhe IIII novemb. XV C XCVIII. Beghonst opden 
XXVII cn july XV e XC1X. » 

Twee regislers in-folio. 

VI. « COHIËR VANDBN XX tn PBNNINCK 0PDB HUERINGE VANDE HUYSEN, 

(in de Molle en Portugaelsche wyk) dat is le zeggen in de lage en 
hooge zijde van S. Rombouts parochie, alsmede in die van 0. L. V. 
over de Dyle, van S. Pieler, S. Jan en S te Catharina, op genomen 
byde gedeputeerde schepenen, den sessentwintichsten ende den 
50 novembris, ende iu decembri 1643. » 

Twee regislers in-folio. 

VII. « Cohier vandbn xi/\ pbnninck, op genomen inl jaer 1648 • 
in de Mollewyk, alsmede in 0. L. V., S. Pieters en S. Jans parochien. 

Register in-folio. 

VIII. "■ COLLBCTATIE VANDEN XX* n PENNINCK OPDB HUYSHUREN, 

vanden jaere 1651 » gedaan in S. Rombouls, 0. L. V., S. Jans en 
S le Catharina parochien. 
Drie regislers in-folio. 

IX. « Restant en vanden vtffbntwintichsten penninck, gestcll 
opdc huyshuercu in novembri 165 j » le liglen in de parochien van 
S. Rombout, L. V., S. Jan en S ,c Catharina. 

Register in-folio. 
(1) Zie C !•, tf Vlll, reg. 1572-1579, fol. 115 v en 116. 



— 135 — 

X. « Dkn twintichsten penninck, opgenomen op de huysen ende 
erffveo inl jaer 1658, getrocken vuyt de cohieren van bel jaer 1655. 
Ende alsoo daer middelerlyt, (zegt raen) vêle proprietarissen ende 
huerlingen waeren verandert, soo by Iransporten, vercoopingen, 
slerften, als anderssints, hceft Remigius Vrindts, als collecteur vanden 
selffven, dese voor een deel moeten veranderen naer zyn ondersoeck 
ende beste kennelyckbeyt. » 

Drie registers in-folio, rakende S. Rombouts, 0. L. V., S. Jans en 
S te Calharina parochien. 

XL « COLLECTATIB VANDEN XXV" PENNINCK OP DE HUYSHUEREN 

(van voorgenoemde parochien) geset in december 1671. » 
Register in-folio. 

XII. « COHIER VANDEN XXV tn PENNINCK OP DE HUYSHUEREN (van 

dezelfde parochien) gestelt anuo 1674. » 
Register in-folio. 

XIII. « Gohier vanden xx ra penninck, gestelt anno 1698 op de 
huyshueren » van S. Rombouts parochie, (lage zijde) van 0. L. V\, 

(hooge en lage zijde) en der drie andere reeds gemelde parochien. 

Drie registers in-folio. 

Ziehier, aangaande het ligten van dezen peuning, de ordonnance 
van den 13 fn april 1698 : 

< Àlsoo Zyne Keurvorstelyckc Hoogheyl, by acte vanden 3 decem- 
ber 1697, geaccordeert heefl aen myne Ileeren wethauderen deser 
stadt Mèche I en, tôt betaelinghc van een extra ordioarische subsidie 
ten dienste van Syne Ma 1 ., le doen eene omslellinghe vanden vyfcn- 
twintiehslen penninck vande hueren van aile huysen ende erven 
gclegen inde voors. stadt, d'een helf lot lasle vanden cygenaer, ende 
dander toi lasle vanden huerlinck, den welcken sal verobligeerl syn 
hetgeheel by provisie le avanceren, ende den eygenaer sal moeten 
belaclen het geheel vande huysen ende erven, de welcke niet en syn 
verhuert. Soo wort van weghens den Heere ende weth der voors. 
stadt Mechelen geadverteerl eenen iegelycken, soo eygenaers als 
huerlingen, de voors. impositie opden voet vande voors. acte, 



— 136 — 

behclsendc oclroy ende execulorialen lot het lichten (lier, promplelyck 
te comen betaelen acn Hendrick Coop, conchierge van het sladl huys 
deser voors. stede, in t'eomploir in het welck men hier vorens de 
voors. impositie heefl belaell, en waer men ten dien eynde daeghe- 
lyck sal silten smorghes van neghen lot elf uren, ende des achter 
noens van twee tôt vier uren. 

Aengaende de baracken gesepareert vande huysen, inde welcke 
soldaeteu gelogeerl syn, sal men moelen betaelen 6 stuyvers, ende van 
andere baracken, gelyck van andere huysen ende erven. 

De gène genietende de H. Geesten en sullen niet vry syn inde 
voors. impositie, ten zy dat sy woonen in huysen vande welcke de 
huer niet en is 18 guldens s'iaers. 

De voors. betaclinghe sal gedaen worden in confbrraiteyt vande 
huercedullen, de welcke de huerlinghen gehoudeu syn te thoonen 
acnden collecteur, ende ten reguarde vande eygenaers volgens de 
cohieren. » (1) 

XIV. Cohier van dbn xx tB penning, gcligt anno 1700, in de 
parochien van 0. L. V., (lage zijde) S. Pieler, S. Jan en S le Calharina. 

Regisler in-folio. 

XV. Cohier van den xx tn penning, ingezameld anno 1701, in de 
parochien van S. Rombout, (lage zijde) 0. L. V., (hooge en lage 
zijde) S. Pieter, S. Jan en S le Calharina. 

Registcr in-folio. 

XVI-XX. Cohier van den xx" n penning der beide zijden van 
S. Rombouls parochie, geligl in 1704, 1708, 1711, 1713,1722, 
1723, 1724, 1725 en 1726. — llem, der beide zijden van 0. L. V. 
parochie, geligt als le voren. Aan de rekening van bel jaar 1708, 
onlbreekt die der hooge zijde. — Item, van S. Pieters parochie. — 
llem, van S. Jans parochie. — llem, van S le Calharina parochie. 

Twce on zestig registers in-folio, waarvan 18 voor S. Rombouls 
parochie, 17 voor L. V., en 9 voor elke der drie laalsle parochien. 

XX1-XXV. « Cohier van het huysgelt » van S. Rombouls 

(1) Zie C 1\ n« VIII, rcg. 1691-1717, fol. 25 ?«>. 



— 137 — 

parochie, voor de lage en hooge zijde, in 1746, 1747, 1748 en 1749 ; 
en voor deze laatsle, in 1750. — Itéra, voor de bcidtî zijden dcr 
0. L. V. parochie, van 1746 loi 174!) — Item, \an S. Pielers, 
S. Jansen S le Cathariua parochien, van 1746 lot 1750. 
Zes remisiers in-folio. 



B. BELASTINGEN OP DR SCHOORSTEENEN. 

I. « Cohibr van xx stuyvbrs op clcke schouwe in S. Rorabouts 
prochie (Porlegaelschc wyck) opgenomeu in julio 1632. » — Item, 
« in onser L. Vrouwen prochie, beginnende aende grootbrugge, aent 
boeckhuis vande Soutwerff, loi aende Overslc poorle, Bruesselpoorte 
ende Hanswyckpoo île; ende op de zyde vanden Sleene. » — Item, 
in S ,e Galharina parochie. 

Register iu-folio. 

II. • Scuouwghelt toi twinlicli stuyvers elcke schouwe, op genomen 
iu onse L. Vrouwe prochic, in meye XVI e . XXXVIII, beginnende 
aende grool brugge aende Guldeslrael. » 

Register in-folio. 

III. « Cohier van ii et sciiAUGELT (Porlugaelsche wyck) opgenomcn 
opden 11 july 1645, legens 1 gulden de schauw. ■ 

Register in-folio. 

Ziehier aangaande deze ligling de ordonnance van den 10 cn julij 
1645 : 

■ Alsoo op morgen, dwclck wesen sal den XI. deser maendt july 
1645, comrnissarissen vuyter weth gedeputeert sullen vaceren lot bel 
opnemen vaude schouwen inde quarticren deser stadt, soo word van 
wegens ilen Heer ende weth der selver wel expresselycken geordon- 
neerl by desen allen ende eenen yegelycken, wie hy sy, aende voorn. 
gecommilteerde te geven liber accès in hernie huysen, ende pcrlinen- 
lelycken te verclaren hoe vêle schouwen sy lieden syn hebbende, op 
peoe arbitraire. 



— 138 — 

De voom. gecommitleerde sullen in hen quartier pertinenlelyckeo 
opleeckencn in een quoyr allcn de schouwen die sy lieden aldaer 
sullen vindcn, daer onder begrepen de schouwen van asten, hovens, 
fourneyscn, ende oock de schouwen vande barackcn dienendc lot 
logement vande soldalen. 

Sullen de voom. gecommitleerde oock pertinenlelycken inde voors. 
quoyren aenlceckenen de namen ende toenamen vande eygenaers 
vande voors. huysen, ende vande huerlingen der sel ver. 

De gène bewoont wordende by arme iuyden, sullen oock aenge- 
teeckent worden ende, om van henné armoede onderricht te syn, 
sullen de voors. gecommitleerde hen addresseren aende Ueereu 
pastoirs vande prochie daer onder sy Iuyden syn woonende. 

De schouwen synde inde huysen vande Hceren vauden Grooten 
Rade ende van henné supposten, en sullen niet aengeteeckenl worden, 
alsoo de schouwen van de huysen vande voors. supposten sullen 
aengeteeckenl worden by commissarissen by den llove daer loe le 
deputeren. » (1) 

IV. « Quoyr van s ,c pebters prochie raeckende de schouwen. » 
Opgenomen in 1671. (?) 

Regisler in-folio. 

C. BELAST1NGEN OP DE PERSONEN. 

I. t Gohier vant hooftgelt, opgestell in ja rio . 1654 in de Molle 
ende Portugaelsche wycke van S 1 Rombouls prochic, in conlbrmitcyt 
van hel octroy daer van synde in date den X e . augusli 168*2. » — 
Item, van 0. L. V. parochie (hooge en lage zijde). — Item, vau 
S. Pieters, S. Jans en S te . Calharina parochien. 

Register in-folio. 

II. « Quoyr van het hooftgelt vande notable persoonen. » Gcligt 
in 1654. — Item, der vyf gilden. 

Twee regislers in-folio. 
(1) Zie CI', tf XI, reg. 1642-1650, fol. 71 en volg. 



— 139 — 



V. GEDANE LEENINGEN DOOR DEN MAG1STRAAT. 

I. Leening of lufrenten van een kapitaal van 84,000 guldens 
aangegaan, in 1676, met drie fnaatschappijen dezcr s lad, op den voet 
van zeslig storlingen van 500, zeslig van 600 en vijf en zevenlig van 
400 guldens. Van 1676 toi 1769. 

Register in-folio. 

II. « Reekeninghb die doet ende overgeeft Michiel de Brouwer, 
ontfanger, van een opgenomen cappilael van tachenlich duysent 
guldens wissel gcll door Syne Ma 1 , aen dese stadt Mechelen geaccor- 
dcert te lichten op lyfrenten tôt achl ten honderde corant gelt, by 
octroy van den 6 october 1729, tôt belaelinghe van het schaedelyck 
slot van deser stadts rcekeninghe, gedaen by Her Jan Pauwels van 
Loy, van den jaeren geexpireert ultima oost 1728. » Rekening gaande 
van 1729 lot 1730. 

Register in-folio. 

III. « Cappitael van vyf duysent vyf honderl guldens wisselgelt, 
opgelicht tôt het herstelleu van de Olifantsche brugghe, ende het 
toewelven van het Vlielien, ingcvolghe het octroy van Syne Maj 1 . de 
date 29 july 1727. » Rekeningen van 1730 tôt 1764 ; van 1764 tôt 
1784; en van 1784 lot 1795. 

Drie regislers groot en zeer groot in-folio. 

IV. « Opneminghe van een capitael noodigh tôt de conslructie 
vanden nieuwen steenwegh van dese stadt naer die van Loven,.... 
geoclroyert by Syne keyserlycke ende conincklycke Maj 1 . de dato 
9 juny 1730. » 

Register in-folio. 

V. « Rekeninghe bewys tôt het oplichlen van eene somme van 
lachenligh duysent guldens wissel geldt ten behoeve van dese sladt ; 
mede tôt den ontfanck van de uieuwe impositien, gesleldl op het bier, 
wyn, perde ende wegh geldt, ende op de vercoopinghe der goederen 
ofte meubelcn door die van het oude cleercoopers ambacht, tôt 



_ 140 — 

remboursement van de voorsch. somme ende de intreslen daer van 
dependerende. Ailes inghevolghe hel oclroy daer van synde van den 
Heere de Sechelles, in date 2. Xbris 1747, geconfirmeert door Syne 
conincklycke Hooghydl Carolus, herlogh van Lorryncn ende Bar, 
etc., in date 17 juhy 1749. » 

Vijf en veerlig regislers in-folio, inhoudende de door den Breedeo 
Raad gevolmagligde rekeningen van Marten De Spinel (1747-1755); 
van deszelfs weduwe Catharina Cuypers (1756); van Jan-Baplisl 
Joffroy (1787-1760); van Michaël Suelcns (1761-1768); van deszelfs 
weduwe Ànna-Petronilla Buys (1769-1770); van Rombout-Jozef 
De Spinel (1771-1773); en van Rombout-Bartbolomeus Beelacrts 
(1774-1793). 

VI. « Liste der capittaelen geligt door die gedepuleerde van den 
breeden Raede alhier, ton lasle deser stads cazernen. » Van den 
13 december 1784 tôt den 22 februarij 1785. — Item « reuten 
waer mede dese stadscazernen belasl waeren ten jaere 1789. ■ 

Register in-folio. 



VI. BUITENGEWONE UITGAVEN VAN DEN MAGISTRAAT. 

I. « Rekeninghe ende bewys vanden penningben byden commoing- 
mceslers, schepenen ende raedt der s la cil van Mechelen ontfanghen, 
zoe vanden imposten tbiende, twinlichstc ende vecitichslepenninghen, 
als van diverssche andere imposition, by bemlieden met oclroy 
vanden Prince opgeslclt sedert tbegbinscl vande leste oirlogbe (egeus 
den coninck van Vranckerycke, (dwelck was inden jacre XV*. cencn- 
vyftich) toltcn lesten aprilîs XV e . achtenUestich. » Van 1551 lot 1562. 

Register groot in-4°. 

II. « Rekeninghen die doet Jan Paulus Van Loy, ontfanger vande 
nieuwe middelen door SyncMaj 1 . aen dese sladtMccbelen geaccordcerl, 
by octroy vanden 6". nosember 1721, loi betaelinghen vande coslen 
veroorsaeckt ter occasien vande populaire beroerte, troubeleu ende 



— 141 — 

andre omstandigheden daer op gevolghl ten jaere 1718! soo ter 
oorsaecke van hel logement vande trouppen, de costen ende misen van 
justilie gcresen door de criminele proceduren, geintcnleert (door 
de orders van Syne Maj'. in desselfs grooten raedcn, op het vervolgh 
vande seer Edele Heeren raeden ; flscaelen vanden selven raede,) 
tegens de autheurs ende andre, de welcke ingewickelt syn geweesl 
inde voors. beroeilc ende Iroubclcn, als van hel désintéressement 
vande geene die syn geplundert geweesl, ofle die geleden hebben ten 
lyde vande selve troubelen. » Van 1721 lot 1723; van 1723 lot 1724 ; 
van 1725 lot 1726; van 1726 lot 1727; van 1727 toi 1728; en van 
1728 lot 1729. 
Zes registers in-folio. 

III. « Rekeninghe ende bewys de welcke is doende Michiel de 
Brouwer, over de becostinghe vande logemenlen voor een deel van 
het regement dragonders van syne Ex c . den generael grave van Vlielen, 
alhier in garnisoen gecommen den 25 november 1731 , ende vertrockcn 
den vyf en twinlighslen mey 1732. » 

Register iir folio. 

IV. « ReKBNINGE BEWYS VANDE AnME GEVANGENEN DER STADT MECHELEN, 

van 17S9 toi 1766, » overgegeven door hunnen rentmeesler G. Bene- 
quendorff. — Item, rekeningen van het busgeld ten hunnen behoeve 
ingezameld, van 1767 lot 1777, in de verschillende wijken der slad, 
door de hier volgende busmeesters : J.-F. Collaes, Jan Morissens, 
Marlen de Dryver, Pieter-Willem Leemans, C. J. Louys, Jan 
Caulhals, D.-R. Blyckaerts, A.-J. Melaert, Pieler Morissens, 
R. Branls, P.-J. vande Velde, Adriaan van Nuvel, Jan-Karcl 
Fayd'herbe, J.-F. Verhoeven, Jan Joos van Kicl, J.-C. Dancré, 
J.B.-J. Rousseau, Pieler-Frans de Ridder, C. Gilis, A. de Raedt en 
Conslanlinus-Jozef vanden Nieuwenhuysen. 

Regisler in-folio. 

Ziehier aangaande hel onderhoud der arme gevangenen, eenige 
uiltreksels van eene provisionele ordonnanlië des magislraals, gedaan 
io politiekamer den I5 cn october 1781, en luidende als volgt : 



— 142 — 

« Alsoo door het verloop van tyde, eenige misbruycken len 
opsighte van de administralie der revenuen toi hel onderhoudt der 
arme gevangenen syn ingeslopen, naemenllyck door het onlfangen 
der capilaele penningen, dewelcke in plaelse van geheelyck gerempla- 
ceert le worden, allcnskens syn vermindert, en ten laeslen geheelyck 
syn te niet gegaen, waer door de middelen lot het onderhoudt der 
gevangenen gedeslineerl niet alleenelyck nolabel syn versleght, maer 
nogh daegelyckx slaen vermindert le worden,.... hebben Myne Heeren 
wethouderen in raede gevouden... te verleenen de volgende provi- 
sionne inslructie : 

Dal voorlaen aile capilaele penningen, soo van gequele renten ende 
chynsen, als van donalien ende Iegaelen, sullen ontfangen worden 
door den rentmeester, len by wese van den acluelen dienenden raeesler, 
dewelcke daer van gesaementlyck sullen verleenen behoorlycke 
quillanlie, ende des noodt synde procuratie loi cassalie. 

Den meesler sal aile mogelycke sorghe draegen, dat de capilaele 
penningen met de eerste occasie aengeleydl worden op vaste panden, 
ende niet langh verblyven sonder vrughten voorls te brCngcn. 

De penningen voorls comende uyl de bussen, sullen volgens 
gewoonte onlfangen worden door de meesters, ende voor al geem- 
ploiecrt loi de noodige alimenlatie ende onderhoudt der gevangenen. 

Dese daer loe niet genoeghsaem synde, sullen de meesters de 
noodige ordonuanlien geven lot voordere belaelinge, welcke noghlans 
niet en sullen mogen excederen de hellight der vaste jaerlycksche 
revenuen.... 

Indien de almoessen uyl de busschen ende de hellichl der vaste 
innecomen niet genoeghsaem waeren loi het onderhoudt der sladls 
gevangenen, het sy 1er oorsaeke van de menighle, sieckleos der selve, 
ofle andere particulière orastandigheden , sal den meester hel selve le 
kennen gçven in Policy-caemere, wanuecr de magistraet de noodige 
maelregels sal nemen om daer inné le voorsien, 'l sy met de courtresse 
le doen suppleren uyt de sladls casse, hel sy door andere middelen 
hun le hulpe le comen. 



— 143 — 

De meesters sullen volgens gewoonte besorgen de sondaeghsche 
soupe, bestaende in rundt ofte osseu vleescli, met ecnige legumen 
van bel saisoen, ofte reys, welckers oncosten voor idcrcn gevangenen 
oicl en sullen mogen excederen de ses stuyvers. » (1) 

V. « Extraordinaire hekeningb bewys die is dQende Ludovicus 
Guillielmus van der Vincken, als gecommilteerden van Joncker 
Auguslinus Josephus Husmans de Merbois, rentmeester der sladt 
ende provincie van Mechelen, soo over synen onlfanck als den uytgeef 
daer legens gedaen, ingevolge hel decreel van Haere Maj 1 . vandale 
o febr. 1771 , nopende de becoslinge veroorsaeckt door de contagieuse 
sieckle der grove bées le n, voorgevallen soo binnen de voors. stadt 
eude haer district, ten jaere 1770 ende 1771. » 

Register in-folio. 

lo zijne zilling van den 28 fn februarij 1771, werd door den 
magistraat dczer stad een bcsluit voorgelezen, genomen door den 
geheimeu raad den 26" derzelfder roaand, waarbij deze Heeren hem 
roelden : « hunne inlenlie te syn, dat meu niel alleenelyck souder 
faute soude doen dooden de Lees ten, dcwelckeop de eersle leeckenen 
van sieckle gesepareert synde, immediael daernaer ofte binnen den 
lermyn van vyfthien daegen, naer het veropenbaeren der sieckte, 
sullen geven sekere leeckenen vande infectie, maer oock degenc die 
sigh ten tyde van dese separalie in den selven stal sullen hebben 
bevonden .. Ende belangende de vergoedenisse der eygenaers, 
welckers vee is gedoodt geweest om geinfecleert te syn bevonden 
ofle daervan suspect , verclaerende dat dese vergoedenisse sal 
mogen gescbieden, mits dat de denoncialie der sieckle door 
dese eygenaers nieltemin sal wesen gedaen binnen den termyn 
geprescribeerl by Haere Majesleyts ediclen, ende dat de andere 
formalityten daer by gestalueert exaclelyck sullen syn geobserveerl 
geweesl. .. • (î) 

(1) Zie Doos 29, n° 7. 

(2) Zie C *, N a 1, rcg. 17681773, fol. 120. 



- 14* — 



OPENBARE WERKEN. 



I. BINNEN DE STAD. 



I. • Rekeninge, bewets endb reliqua, dewelcke mils desen syn 
doonde lier Joannes BaplisU Joffroy, S' 1 . Rcmisius Suelens, Petrus 
J. Van Diepcnbecck, Joannes Franciscus Verhocht, Petrus Vleminckx, 
beneiïens Jouff* Anna Galharina Cuypcrs, weduwe wylent d'Heer 
Martinus De Spine), corlelinghs overleden, inde qualityt van gedepu- 
teerde vanden Breeden Raedc descr stadl ende gecommilleerde door 
myne Heeren wethoudcrcn der sclvc stadl, ingevolge de spéciale 
aulhorisalie van den 9 february 1 7 : j 6 , gevolghl op hcl vorigli oclroy 
aende selve stadl by Haere Majcslydl geaccordeert den 22 january 

1756, lot hcl maecken van cen coips casernen binnen dese sladt 9 
dewelcke in conformileyt van liel plan daer van synde ende door 
Syne Conincklycke Hooghcyd den hcrloch Carel van Loryncn A», 
goapprobeerl ende onderleeckcnl, ter direclic van de rendanlcn syu 
gemaeckl ende gcbouwl geworden geduei ende den selven jaerc 175G 
in de Nokerstraet alhier hy de Cellcbroedcrs. » 

Registcr in-folio. 

II. « Rekeninghe, deweys ende reliqua, dewelcke rnils desen syn 
doende lier Joannes Baplisla Joffroy, S". Rcmisius Sueteus, Pelrus 
J Van Diepenbceck, Joannes Franciscus Verhocht, Pelrus Vleminckx 
ende lier Joannes Philippus De Vylder, inde qualiteyl van gedepu- 
(eerde vanden Breeden Raede deser stadl ende gecominilleei t by 
resolulie vanden selven Breeden Raede, in dale den 10 cn february 

1757, loi bel maecken van cen Iweedc corps casernen binnen de selve 
sladl dienende feenewegen voor het slallen der peerden van de 
cavaileric, dewelcke in conformileyl van hel plan daervan synde ende 



— 148 — 

door Syne Excellente den grave van Cobenz), minister plenipotentiair 
voor bel Gouvenement Generael deser Nederlanden <fe a . , geaggreecrl 
ende geapprobeerl, ter direclie vandc rendanlen syn gemaeckt ende 
gebauwt geworden gedurende den jaere 1757 in het Berlhauwers hoff 
by de Bleeckslrael alhier. » 

Regisler in-folio. 

III. « Reeeninghe, deweys ende rellqua, die syn doende ende over- 
gevende Guilliam Ryckmans, Ludovicus Guillielmus Vander Vincken, 
ende Anna Calbarina van Lichlenbergh, weduwe van wylent Ludo- 
vicus Guillielmus Vander Vincken, als gecommilteerdc lot den onlfanck 
ende inuecomen der middelen, geste h loi bel onderhoudl deser sladls 
cazernen, ende hel gène dacr van dependeert, gelyck over den uytgeeff 
by de rendanlen daer legens gedaen, soo over de jaerelyckscbe 
croisen ter cause van de opgelichte capilaelen toi conslructie der 
geseyde cazernen, als andersints. » Van 1757 toi 1763; van 1765 
lot 1772 ; en van 1772 toi 1794. 

Een en twinlig registers in-folio. 



II. BU1TEN DE STAD. 
A. VESTINGWERKEN. 

I. « Keeckemngiie ende bewys, die Àndrics Keynooghe, Jan van 
Kruhezen, Sebasliaen (luens ende Jan de Regere, syn doende den 
Heeren vander wedt ende Breenracdl der stadl Mecbelen, soo van 
bunnen onlfanck, als uytgeven der fortifficaiie camere aengaerrdc. » 
Van 1578 lot 1581 ; van 1581 loi 1585; van 1635 lot 1648; van 
1667 tôt 1668; en van 1674 toi 1675. 

Twinlig registers groot in-folio en in-folio. 

II. « Rekeninghe ende bewys, dewelcke syn doende Rombout 
H uens, (de oude) Rombout Huens, (de jonge) ende Sebasliaen Huens, 



— 146 — 

ovcr tien particulière!] ontfanck ende adininistracie vande imposition, 
gccmployccrl toi belalinghc vande soldalcn lîggcndc opdc forlcn 
onder de jurisdiclie deser sladt, ende lot rcparatie vande helve 
forllen. » Van 1595 lot 1609; en van 1621 loi 1648. 
Een en vecrtig registers grool in-folio en in-folio. 



B. STEENWEGEN. 



I. « Rekeninge bewys ovcr de becos linge, int maccken vande 
nieuwe cassye van Scmpst op Vilvoorden, alsoock int repareren van 
de ghene van Mechelen op Sempst, begonst den l en january 1699, 
ailes volgens de commissie verleent by myne (leeren vanl magislraet 
dcr stede van Mechelen, in dale den 26 raeerl 1698, ende vuyt crachte 
vande opene brieven van octroy van sync Co c . Ma 1 , len dicn eyude 
verworven by die der voorscbreven stadt Mechelen, in date 17 mccrt 
1698. » Gehouden van 1699 lot 1713, door Jacob Esschericx; van 
1714 toi 1721, door Pieter Scheppers; van 1721 lot 1729, door 
Jan-Pauwel van Loy; van 1729 loi 1741, door Michaël de Brouwer ; 
van 1741 toi 1743, door Marlen van Kiel; van 1743 lot 1744, door 
Auguslyn Vlemincx ; van 1744 loi 1749, door Jacob Schclliens; van 
1749 toi 1751, door Jacob Vcrmeulen; van 1751 toi 1738, door 
Lodcwyk van Goorlaecken; van 17o8 lot 1768, door Jan-Baplisl 
Parasiers; van 1768 lot 1774, door Auguslyn-Jozef Husinans de 
Merbois; en van 1774 lot 1792, door Goosen-Alcxauder de 
Richlcrich. 

Negen en tachtig registers in folio. 

II. « Rkkeninghe, bewys ende reliqua, ovcr den onlfanck ende 
uylgcve ovcr de becoslinghe in bel maecken vanden nicuwen slecn- 
wegh van dese sladt naer de gène van Lovcn, iugcvolghe bel oclroy 
van sync Keyscrlycke ende Conincklycke Maj 1 * de dalo 9 juny 1730, 
als ooek over den onlfanck van bel recht vande barieren, ordinaire 



— 147 — 

vraght coetsen ende faclorye, lot dien over de reparalie vanden 
selven. » Gehouden van 1730 lot 1741, door Michaël de Brouwer; 
van 1741 tôt 1743, door Marlen van Kiel; van 1743 lot 1744, door 
Auguslyn VIemincx; van 1744 toi 1749, door Jacob Scheltiens; van 
1749 toi 1751, door Jacob Vermculen ; van 1751 toi 1758, door 
Lodewyk van Goorlaecken ; van 1753 lot 1768, door Jan-Baplist 
Parasiers; van 1768 lot 1774, door Auguslyn-Jozef Husmans de 
Merbois; en van 1774 lot 4792, door Goosen-Alexander de Rich- 
lerich. 

Acht en vijftig rcgislcrs grool in-folio en in-folio. 



111. B1NNEN EN BU1TEN DE STAD. 



I. « Rekeninghe Rombout Huens, ontfangher van het generael 
innecomen deser stede Mechelen, die hy particulierlyck is doende 
vanden liandel ende adminislralie by bem gebadlvande watermuelens 
deser slede, als dacr toe specialycken gecommitleert by acte van myn 
Heeren vander wcth, met expressen lasl d'ionecomen vande voors. 
muelens niet te diverteren oft anderssins t' employeren, dan lot 
bethaliughe vande renlen daerop by mac h te van oclroy van Sync 
Ma 1 , vercocht. » Van 1585 toi 1601. 

Zeslien registers in-folio en groot in-folio. 

In de kronijk van Rombout Gootens, fol. 202, vindl men, aan- 
gaandc bel opriglen der walermQlens alhier, de volgende belangrijke 
aanleekeningen : 

« Den vierden dagh in den vaslen 1470, soo wordt lot Mechelen 
(zegt bij) dal gai van den watermolen geslolen ende volmaeckl, ende 
wert leenemael vernieuwl met ecncn nieuwen grondt van blauwe 
sercken, liggende ouïrent de 200 slappen lanck, soo buylcn als binnen 
de sladl; ende het bcdt van weder seyts is soo breedl als de selve 
rivier is, op de welcke dal aile de naemen van de principaclste 



— 148 — 

wethouderen wcl diep gegraveert ende gehouwen syn, Ende soo 
haesldat plaveyscl geleydt was, soo syn de Ileeren samen gecomen, 
te weteo : den schoulelh, twee comrounemceslers eode a ml ère 
hoofden van de weth, ende hebben op den sclven nieuwen grondl een 
eerlyck banquet gehouden, met sanck ende spel, toi vereeringe dat 
den voors. walcrmolcn in toecomende tyden soude vvesen cen juweel 
van groole incomen lot welvaerl ende profyt van de stadl. ... Ende 
als de sluyse ende aile d'ander wercken in staet waren, doen sagli 
men eerst het groot en loffelyck dinstigh te syn voor de aider 
slercksle forlificatie van gebecl de sladt; want men sagh dat men, 
met het sluyten van sluyse, de landen wel twee uren onder water 
conde stellcn, ter welcke oorsaecke de stadl, van die seyde, van 
geen vyanden en kan ingenomen worden. 

Dit werck is een van de schoonste ende vvonderbarigsle wercken 
van geheel Nederlandl, waer op draeyen seven moleus. In den 
eersten, die men noemt den waler molcn ofle graen molen, syn vier 
pacr molen sleenen, le weten : twee voort maelen van rogge, eenen 
voor lerwe, ende eene voor brouw goedt; ende ider paer sleenen 
beefl syn wicl en water gai. — Hel iweede balament is den schors- 
raolen, lot diusle van de huyde vetlers, die de selve altydl in pachl 
hebben. Hel derde battamenl is den volmolen, dacr aile lakenen en 
sargien worden gevolt. Het vierde is bel walerhuys genoemt, om dat 
men met eenen molen, ende daer inné slaende 14. ad 16. pompen, 
het waler wcl 16. voelen hoogh in aile de sladls grachten ofle 
veston brenghl. 

Aen den voors. volmolen is uoeh cen slerk gewclfl gai ende sluys, 
daer ooek het overvloedigh waler, comende van Loven, doorloopt 
lot aen de Winckel poort in de Dde, ende wort genoeml de Millàenc 
ofle Bollaene. Ick staen in Iwyfelinge, (/.egl Goolens) ofle de voors. 
twee sluysen op eenen en den selven tydl soude gebouwl syn. Hier 
over is l'waerscheynelyck dat de sluys van den volmolen eerst 
gemaeckt is, 1er oorsaecke dat men by antique tyden en tradilie 
bevinde dat, voordesen, de vrachl schepen comende naer ofle van 



— 149 — 

Lovcn door de selve sluyse ende Milane plegen te varen, ende dat 
lot dien cyndc aen de sluys brugge eene sluyse is gewecst om het 
water te slutten, en om dat de schepen uyt de Dele bêler soude 
connen opwaerts varen, waer van die brugge den naem lieeft 
behouden. Tôt dien bevind rnen dat se k ers, lot dien eynde, de andere 
vyf groote ende geweldige bruggen van de selve rivière met voordacht 
soo hooghe van boge gemaeckt syn, en dat de meesl met dry 
wclfsels.... » 

II. « Rekeningiie die doet ende overgeeft Her Jan Paulus Van Loy 
van een opgenomen cappitael van eenenlwinligh duysent guldens 
wisselgelt, door Sync Maj'. aen dese sladt Mechelen geaccordeert by 
octroy van den vyffden may 1725, loi belaelinghe van de materiaclcn 
ende coslen tôt het opbouwen van deser stadls affgebranden schors 
ende vol molen, len jaere XVII e viercnlwintigh op den veerthiensten 
oclober. » Van 1728 toi 1729. 

Zes regislers in-folio. 

III. « Rekeningiie der becostinghen van het ruymen der Spaey beke, 
van aen de Laerbrugghe (buylen de Neckerspoel poorte) toi aen het 
cioosler van de Jesuitcn ; mils gaeders vande Ilairgrachl, van aen de 
Block brugghe lot aen het Clincquet, anno 1722. — Hem, vande 
revierkens, beginnende aen bel clooster van Muysen loi aen de 
Clincquet poorte (langhs de Zelc strael), anno 1723. — Item, vande 
revierede Milane, beginnende aen het huys van Her Peeter de Meestcr, 
ende eyndighende nendc brugge van het Uratorie, anno 1725. — Ilem, 
van bel revierken beginnnende achler het cioosler vande Rycke 
Claeren, ende eyndigende in de groole revrere (achler de Lange Schip- 
slraele), anno 1728 ende 1772. — Ilem, van het Vlilien, beginnende 
aendc crfve van het clooster der Rycke Claeren, ende eyndighende in 
den Ham aen desesladts\cslen, anno 1729.— Ilem, van het revierken 
beginnende achler de herberghe de Geyle, (in de Geyte strael) ende 
eyndighende in de Corlc Schip strael, anno 1733. — Ilem, van het 
revierken onder de Bolcrmerckl, het Vleesch huys, met de Yserc 
Leene, eyndigende in de groote reviere, anno 1773. » Gehouden in 



— ISO — 

1722, 1723, 1725, 1728 en 1729, door Jan-Pauwel Van Loy; in 
1733, door Michaël de Brouwer ; en in 1772 en 1773, door Lodewyk- 
Willera vander Vincken. 
Acht registers in-folio. 



IV. AANTEEKENINGEN AANGAANDE EEN1GE ANDERE WERKEN. 



I. « NOTITIEN UYT DE STADS REKENINGEN VAN DIFRENTE WERKEN ENDE 

voonvALLEN. » Van 1600 toi 1622; en van 1701 toi den 29 en mei 1796. 
Register in-folio. 

II. « SPECIFICATIE VANDE WERCK BILLETTEN VAN H ET GENE TEN DIENSTE 

deser stadt gewergkt is. » Wekelijksche legenrekeningen der liai- 
meesters, gehouden door Cornelis De Wilde, van den 3 eQ september 
1703 lot den 23 cn november 1705; door A. Peelers, van den 
30 en november 1705 lot den 24 cn auguslus 1711 ; door Anloon Van 
Lier, van den 5 cn september 1718 toi den 28 en auguslus 1724 j door 
Jan Woulergeerst, van deu 4 eQ september 1724 lot den 25 en september 
vau hetzelfde jaar ; door Jan De Roy, vau den 23 cn octobcr 1724 lot 
den 29 e " julij 1741 ; en door Jan Verhuyck, van den 31 e » julij 1741 
lot den 27 en september van helzelfde jaar. — Item, van den 
l cn decembcr 1788 lot den 15 en december 1797. 
Zes registers in-folio en groot in-folio. 

III. « NOTITIE-BOECKEN VANDE HEEREN TURESOR1ERS. » Van 1719 

lot 1793. 

Zeven registers in-folio. 

IV. « ClEYNE NOTIT1E-BOECKEN VOOR DE HEEREN THRESORIERS VANDE 

maj |S . extraordinaire wercken. » Van 1746 tôt 1748, eu van 1748 lot 
1752. — Onder den litel \an : « Vicringen oost 1749 », vindl men 
aldaar eene omslandige rekcning van al helgeen alsdan van sladswege 
uitgegeven werd voor bel onlbaal des berlogs Karel van Lorrynen. 
Twee registers in-folio. 



— 181 — 

M. 

INRIGTINGEN VOOR IIET ONDERWIJS 
DER SCHOONE KUNSTEN. 

I. AKADEMIE VAN BEELDENDE KUNSTEN. 

I. « ReSOLUTIE-BOECK VAN DE ACADEMIE VAN TEECKEN, BOUW EN 

doorsight-kunde, opgerecht binncn de sladt en provincie van Meche- 
len. » Van den 22"mei 1771 totden 16 en januarij 1834. — « Uilslagcn 
der pryscampen », van den 25 cn april 1774 lot den 12 cn seplember 
1837. 
Register grool in-folio. 

II . « ReKENINGE BEWYS VAN KONINCLYCKE ACADEMIE VAN DE TEECKEN 

en architectuer schole. » Gehoudcn, van den l ,n maart 1774 lot den 
3 rn fcbruarij 1783, door Jonker Andries-Karel-Gislcyn Deudon; van den 
3 ro fcbruarij 1783 lot den 3 ca fcbruarij 1786, door Lieven Wouler- 
geerls; en \an den 5 en februarij 1786 tôt den 21 cn augustus 1818, 
door Karel VVoutergeerls. 
Register in-folio. 

III. « Etat des recettes et dépenses de l'académie. » Van den 
21 e " augustus 1818 lot den 31 cn december 1830. — Aan de stad 
gesebonken, den 18 rn junij 1862, door den gemeeuteraadsheer Ililaris 
du TiieudcTerdonck. 

Register iu-folio. 

IV. « Deliberatien van den raad van bestuur van het theater 
der akademie. » Van den l cn januarij 1826 toi den 26 cn seplember 
1829. 

Register in-folio. 

V. « Arrêtés de nominations du conseil d'administration, les 
règlements spéciaux d'ordre et de senice intérieur, les noms de 



— 152 — 

Messieurs les professeurs et adjoints, et ceux des élèves couronnés à 
chaque concours. » Van den 5 en januarij 1858 loi deo 19 en mci 1862. 
Rcgisler in-folio, verguld op snee. 

VI. « Extraits des registres aux procès verbaux de délibération 

DU COLLÈGE DES BOURGMESTRE ET ÉCHE7IN8 DE LA VILLE DE M A LINES. » 

Van den 13 en september 1838 loi den 14 cn november 1851. 
Register in-folio. 

VII. Briefwisseling aangaande de akademie. Van den 22 en sep- 
tember 1838 loi den 9 cn september 1862. 

Regisler in-folio. 

VIII. « BrIEVEN, PLANS EN BESCHEEDEN, RAEKENDE DE ACADEMIE EN 
DEN THEATER. » 

Portefeuille in-folio. 

Ziehier helgeen wij le lezen vinden in de « Revue de la Numisma- 
tique belge * I e reeks, decl IV, bladz. 236 en 237, aangaande de 
oprigling alhier der Akademie van beeldende kunslen : 

L'académie de Malines fut créée en 1771, au moyen de souscrip- 
tions volontaires, sous les auspices du magistrat qui appela, pour la 
diriger, Guillaume-Jacques Herreyns, peintre d'histoire très-remar- 
quable et professeur à l'académie d'Anvers. Les cours s'ouvrireut en 
1772, et, dès Tannée suivante, les échevins et le conseil de la ville de 
Malines font le plus grand éloge du directeur et de ses disciples. 
< Celle académie, écrivaient-ils au couseil privé le 2 août 1773, a 
déjà fait lant de progrès que le nombre des élèves qui s'appliquent 
à la peinture et sculpture se monte à quatre-vingts ou quatre-vingt dix, 
el de ceux qui s'adonnent à l'architecture, y compris les étrangers 
qui y viennent de deux à trois lieux à la ronde, à quatre-vingt-dix. 
Les peines et le temps que Ilerryns doit employer pour instruire 
celle jeunesse cl autres élèves, en négligeant même ses propres affaires, 
cl cela sans aucune récompense, nous font cependant prévoir que cet 
établissement si nécessaire pour faire revivre les arts dans Malines, 
et nous procurer des autres Coxies, Lues François, Faid'Hcrbes, Van 
der Veken, etc., ne sera pas d'une longue durée. Les soins dudit 



— 153 — 

Herryns, ajoutait le rapport du conseiller fiscal du grand conseil de 
Malincs, sont d'autant plus efficaces, qu'il est parvenu à un des hauts 
degrés de perfection par sa capacité et application continuelle, de 
manière que, s'il les continue, l'on pourrait espérer de voir renaître 
à la suite les grands hommes que Matines fournissait autrefois. » 

Par décret du 23 décembre 1774, Charles de Lorraine la prit sous 
sa protection, et lui accorda le litre d'Académie royale de peinture et 
de sculpture. Des fêtes brillantes et une cavalcade magnifique eurent 
lieu à cette occasion. Guillaume-Gommaire-François Verhoevcn, 
secrétaire de rétablissement, composa pour celte circonstance un, 
poëmc en vers flamands qui est son début dans la carrière des lettres. 
Cet ouvrage a été imprimé sans nom d'auteur sous se titre : « Proeve 
van dichl-kunde op de oudtheyd, eer, achtbaerheyd en voorlgang der 
vrye-konslen ; Loven, J.-F. Van Overbeke, 1774; in-4°, 45 pages.» 
En 1775, on établit l'académie dans une chapelle qui avait appartenu 
aux Jésuites : elle fut transférée en 1808 dans l'édifice bâti pour 
servir de maison échevinale en 1374, et converti en 1474 en palais 
du grand conseil, destination qu'il conserva jusqu'en 1616. Le 
8 novembre 1846 on fit l'inauguration du nouveau local construit sur 
l'emplacement de l'ancien bâtiment des halles. » — Le transfert de 
l'académie dans les locaux du pensionnat communal, rue Léopold, a 
été décidé par le Conseil communal en séance du 13 juillet 1893. 



II. INST1TUUT VAN SCHOONE KUNSTEN. 

I. « DÉLIBÉRATIONS DE LA COMMISSION DIRECTRICE DE L'iNSTITUT DES 

beaux-arts. » Van deu 5" n november 1840 toi den 26 rn october 1868. 
Register grool in-folio. 

II. « Procès-verbaux. » Van den 3 fn auguslus 1843 loi den 3 e " mei 
1869. — Van den 9 cn october 1870 tôt den 8 cn october 1876. — Van 
den 10 en october 1876 tôt den 5 ,n seplember 1880. 

Drie registers klein in-4° en in-folio. 



— 154 — 

Het Instiluut van schoonc kunslen opgerigt alhier den 20 en novem- 
ber 1838, door den Heer Karel-Augustyu Wauters (1) en eenige 
andere kunstminnaars, heeft opgehouden te bestaan in api il 1892. 

III. STADSZANGSCHOOL. 

I. « Extraits des procès verbaux des séances du conseil commu- 
nal de la ville de malines relativement à l'érection de l'Ecole de 
chant de celle ville. » Van den 19 cn februarij 1842 (jaar eu dag harer 
oprigting) toi den 14" april 1862. 

Register groot iu-folio. 

N. 
MUNTMEESTERSREKENINGEN. 

I. « Compte de louvrage fait a Malines pour Mons. le duc de 
Bourg 1115 , par Alderigo Inlerviuel (?) el Jehan Thomas, depuis le 
derrier jour de février lan MII1 C III1 XX et trois jusques au premier 
jour de septembre lan II1I" et quatre. • 

Roi, op parkemenl. 

II. « Compte des monnoies dor et dargent faites et ouvrées eu la 
monnoie de Mons. le duc de Bourg ne en sa ville de [Malines, par 
Reguault Goudry, maislre dicelle monnoie, commcnc. le juedi III e 
jour de novembre lan rail CCCI1H XX el dix jusques au lundi XXIIII e 
jour de juing mil CCCIllI** et douze, et ce jour inclux, par vertu de 
la commission de mon dit seigneur. » 

Roi, op parkemenl. 

Bij opeue brieven gedagteekend uit Arras den 6 en oclobcr 1390, 
werd Reinold de Goudry door Filips den Sloule aangcsleld, om in 

(1) Geboren te Boom den 23« n april 1808, overleed alhier den 4 en november 1869. 



— 188 — 

zijnen naam en voor zijne rekening geld binnen Mechelen le slaan. — 
Ziehier een uitlreksel van gemelde brieven, gegeven door den Heer 
Gyseleers-Thys : < Additions et corrections etc. » Deel I, bladz. 142 : 

« Pour considération de choses devant dit es, et que nre ville de 

Malines est prochaine et marchissant es dits pais, et que les... 

marchissans y pourront aisément et à petits fraix apporter leurd 

billon, nous... pour le bien de la chose publique. . et de l'avancement 

de la marchandise d'icelui, avons voulu et ordonne, voulons et 

ordonnons par ces présentes, que au telle et semblable monnoie d'or 

et d'argent d'un tel poid et alloy, comme Ton forge en notre dite 

monnoie de Gand, soit pour nous en notre nom et à notre profil 

forgée doresnavant en notre dite ville de Malines.... et pour notre 

dite monnoie d'or et d'argent Taire forger en nre dite ville de Malines, 

avons commis et député, commettons et députons par ces présentes 

nre bien aimé Keynoult de Godry » 

Yoor de muntmeeslersrekeningen onder Lodewijk van Mule, zie : 
« Revue de la Numismatique belge. » I e reeks, deel I, bladz. 86, 88, 
89 en 90. — Van de muntmeeslersrekeningen alhier onder Filips 
den Goedc, bezillen wij niels. Van der Ghys zegt, dat hij ze nergens 
heeftkunnen onldekken. 

Lit eenen brief van graaf Karel de Charolais, gedagteekend uit 
Middelburg den 12 ,n juny 1454, vernemen wij het volgende aan- 
gaaode het munten alsdan in Vlaandcren en le Mechelen : 

« Les garde, assayeur, tailleur, prevost, monnoyeurs et compai- 
gnons de la monnoie de Flandres » lui avaient exposé qu'en vertu de 
leurs privilèges et franchises, « ils avoient droit et conguoissance » 
avaut lous autres d'exercer « leurs offices et besongnier et ouvrer eu 
Flandres » et ses ap- et dépendances; qu'ainsi lorsque feu le Duc 
Philippe, son « bisayeul », avait érigé l'atelier de Malines, eu même 
temps qu'il réformait celui de Bruges, le garde de la monnaie de 
Flandre y avait un lieutenant, « et y avoit entrée yssue obéissance 
et congnoissance en lous cas, el y faisoit quand il y estoit tout 



— 1S6 — 

ainsi qu'il faisoil et povoil faire enladicle monnoie de Bruges » ; et 
de même les autres exposants, « chacun en son endroit », y exer- 
çaient librement leurs offices, «et estoflbienl et fournissoient lesdictes 
deux monnoies de ouvriers et compaignous »; comme du reste, on 
peut eu recueillir le témoignage. 

Les exposants ayant appris que le Duc avait le projet de « faire 
forgier et monnoyer » de rechef à Malines, et que déjà il avait 
donné ^ ferme ladicle monnaie à Humbrechl Musch et Pierre Ghisel- 
brechl, et placé pour garde Jacques du Pont de Namur; et craignant 
qu'on ne vienne à dénier leurs droits, s'ils ne sont de nouveau 
reconnus et proclamés par le prince; Font prié de le faire. 
Par suite le comte a rendu Tordonuance suivante : 
Les lettres de commission données à Jacques du Pont ne peuvent 
infirmer en rien les droits du garde de la monnaie de Flandres. Il 
pourra, « toutes et quanles fois que bon et expédient lui semblera » 
aller et demeurer en la monnaie de Malines et y aura sa chambre; et 
pendant le temps qu'il y sera, il aura « le gouvernement en icelle 
monnoie pardessus ledit Jacques du Pont avecques aucloritc de 
recevoir les marchans, porter les clefz des coffres servant h l'office 
de garde, baillier certifications des ouvrages et réfections de ladicte 
monnoie, faire les délivrances, avoir la congnoissance et adrescement 
des differens questions et débats qui pendant le temps de sa dicte 
présence et qu'il sera audict lieu de Malines pourraient sourdre et 
avenir entre les ouvriers monnoyers et compaignous dicelle monnoie ; 
et généralement de faire toutes et singulières les choses qu'il fait 
puct et doit faire en ladicte monnoie de Flandres à Bruges ou ailleurs 
ou il plaist la mettre et asseoir. » Sauf cependant qu'il ne prendra 
à Malines, à cause de son office, « aucuns g»igcs prouffiz ou emolu- 
mens » au préjudice du dit Jacques du Pont, qui les percevra seul 
suivant ses lettres de commission..... » — Zie L. Gilliodls-Van 
Severen : « Inventaire des archives de la ville de Bruges. » V e deel, 
bladz. 373 en volg. 



— 157 — 

0. 

AARTSBISDOM. 



I. « Compte des biens de la. maison d'afflegem, au carlier de 
Wavre, depuis le premier jour doclobre XVI e septante cincq, jusque 
au dernier jour de septembre XVI e septante six, présenté à Monseig- 
neur Alphonse de Berghes, archevesque de Malines, par Jan Baptiste 
de Ronnet, comme recepveur des dits biens. » 

Reglster in-folio. 

II. « Chynsen ende renten vande heeren vanden càpittele van 
sinte rombouts, vernieul anno 1701, by Jan Batist van Eyck, der 
voornoemden Heeren renlmeester. » 

Register klein in-4°. 

III. « Rekeningen raeckende het personaet van wambeke. » 
Van 1701 loi 1714, door Jan-Baptisi van Eyck; en van 1714 loi 1720, 
door Bernard-Rombout van den Wiele. 

Register in-folio. 

IV. « Rekeninghe bewys die, aende Heeren proosl, deken ende 
capittel der métropolitaine kercke van sinte Rombouts, doende is 
Anna-Calharina van Eyck, weduwe Bernardus Rumoldus van den 
Wiele, over den ontfanck, uylgeeff ende adminislratie by hem gehadl 
van d'excressenlie der ass»gnalie over de jaeren 1720, 1721 ende 
1722. » 

Register in folio. 

V. c Manuael boeck vanden ontfanck van chynsen, renten ende 
erffjjoederen, competerende de Heeren cauonicken der métropolitaine 
kercke van S le . Rombouts. » — Begonnen, in 1745, door Felix-Frans 
van Kiel. 

Register in-folio. 



— 158 — 

VI. « Vbrhueringhe der thibnde, compelerende het cappitlcl 
métropolitaine van sinte Rombaut. » Van 1746 tôt 1750. 

Register in-folio. 

VII. « NlEUWEN MANUEEL VAN DE LANDEN T* SEMINARIE COMPETE- 

rende. » Van 1782 tôt 1797. 
Register groot in-folio. 

VIII. • Manueel der goederen van het seminarie, gelegen onder 
Puers, Liescl en Ramsdonck. » Van 1783 toi 1797. 

Register in-folio. 

IX. « Manuale van het corpus der heeren zellaeren. » Van 
1793 totl798. 

Register in-folio. 



KERKEN EN KAPELLEN. 

I. KERKEN. 
A. S. Rombout. 

I. « HuysarMen taeffel van s*, rombouts prochie. » 
Register in-folio, inhoudende ten behoevedezer tafel twee aanzien- 
îijke legaten, gcmaaktden ll en auguslus 1499 door Gilis Vrancx eu 
zijnc gemalin Elisabeth van Duffelc, alsmededoor Jan deZagere. 
Ziehier, fol. 2 v°, een uitlreksel van het eersle derzelver : 
« Twaelff eerbaeren armen, liuysarmen vander prochien van 
S 1 . Rombouts, zullen aile wekèn, te welen des sondaechs, gespysl 
ende versien worden in deser manicren, te welenc : dal elck vaude 
selven twaelff armen, het zy man ofl svyiï, diemen allen weken 
veranderen sal, dan hebben sai een gebuyelt broot van eenen stuyver, 
ofl dry groolen brabanls, alsoo \eele vleesch, alsmendan coopen sal 



— 159 — 

om ses groolen brabants, entle dry groolen brabants, oft eenen stuyver, 
iode liant in gelde. Maer indcn vaslen, soo sal elck armen indc sladt 
vanden voirs. vlecsche hebben twaelff liaringen ende achl bocxhorin- 
gen, oft ses grooten brabants daervoor in gelde. » 

II. Statuten van het broederschap der h. drievuldigheid, ingc- 
steld iu S. Rombouts kerk, anno 1502. 

Regisler in 8°, op parkemcnt, aanvangende alzoo : 
« Wii gheloven der heyligher Drievuldicheil in desen dienst te 
doene rechlveerdicheyt, ende den overman ghehoorsamheil,den dienst 
Gods nemmermeer te verminderen in ghcenre manieren, maer te 
vcrmeerderen naer ons macht, Sint Joes dach te eerenne, ghcliic men 
tôt desen dagbe ghedaen heeft, ende de ordinanlie van desen boecke 
tonderlioudene ende te volghene, gheliic hier na ghescreven stael. Soe 
moet mii God helpen ende miin man waerheyt. » 

III. Rekeningen van s. rombouts kerk, alsmede des broederschaps 
van 0. L. V. van Kameryk, en der broodmis aldaar, gedaan door 
Jan Moons, rentmeeslcr van gemelde kerk. Van 1586 lot 1594 ; van 
1585 lot 1594; en van 1593 toi 1!)94. 

Regisler in-folio. 

Ziehier eenige uillreksels deszelfs rekeningen : 

« Item belaeh oplen IIII fn april 91, aen M r . Willem van Lare, 
présent lier Floris van Paffenrode, voor dierste paye vanden orgelen, 
dat verschynen zal te paesschen naeslcomende, volgens den contracte 
voor schepenen gepasscert, de somme van I e guide». » (fol. 166). 

« Item belaelt int comploir, voor cen dobbel conlracl dat men den 
orgelmacker gesonden heeft, met eenen brief vande welh acntle 
borgmeesters van Antwerpen, ten eynde zy den orgelmaeker een schip 
souden doen hebben XV s, » (ibid.). 

« Ilem betaelt M r . Willem van Lare, voorde tweede paye vaBdcn 
orgelen, vervallen le sinxenen 1591, volgens den contracte, per 
qoitancic I e guldcn. » (fol 167). 

« Item belaelt aen Meesler Willem van Lare, voorde derde paye 
ïaoden orgelen, by hem der kercken geleverl volgens den contracte 



— 460 — 

daer aff zyode, cnde dat (en drye reyssen VII julio 92, dleste, per 

quitantie I e gulden. » (fol. 198). 

« Ilcm belaelt aeu ecnen procureur, woonende ten huysse van 
myn Heere Buysset, voor een requeste le copieren int franchois, 
om over le geven inde finanlie van Zyne Ma 1 ., waer mede verzoclil 
werl by myne Heeren kerckmeeslers le liebben behelp, om le repnreren 
bel grool gelas, geslaen inl cruyswerck vander kercken ran S îe . Rom- 
bouls inde zuylzydc, gegeven by hooger memorien van keyser 
Carel Vis. » (foi. 195). 

IV. « ReKENINGHE VANDE CHOORALEN VAN SINTE ROMBOUTS KERCKE, 

gedaen by Guilliam Clcymans, den 18 en seplember 1 65i, over de 
jacren verschencn sint Jansinissc 1653 en 1654. » — Item, bij Jan 
Bouc...., van den 24™ november 1687, loi den 12 cB october 1695. 
Regisler in-folio. 

V. « Rekeninge bewys vanden onlfanck eude vuyigeeff gehadl by 
Jan Vlemincx, aïs renlmeesler vande goederen den H. Geesl van 
S te . Rombouts competerende. » — Ilem, van Ivo-Jozef Eslrix. 
Van 1675 loi 1714; en van 1789 lot 1792. 

Zes regislers in folio. 

VI. « Chynsen ende renten, competerende de broodt ofte clock- 
misse, gefondecrl inde kercke van S ,c Rombouts. » Van 1684 loi 1722. 

Regisler in-folio. 

VII. Rekeningen der rentmeesters van het broederschap con- 
cordia, gehouden, van 1709 lot 1721, door Bernard-Romboul van den 
Wiele; van 1720 loi 1732, door deszelfs weduwe Anna-Calharina 
van Eyck; en van 1752 lot 1734, door hunnen zoon FransJozef 
van den Wiele. 

Regisler in-folio. 

VIII. Rekeningen der kapel van den h. naam jesus, gehouden, 
van 1717 loi 1721, door voornoemden Bernard-Rombout van den 
Wiele, en van 1727 loi 1732, door deszelfs weduwe. 

Regisler in-folio. 



— 161 — 

IX. « Arm-boeck, overgegeven door Petrus Leemans aen Ivo Joseph 
Extrixden 31. W. 1761. » 
Regisler in-4°. 

B. Onze-Lie ve-Vrouw. 

I. ■ Statuta ecclesijb collegiat^e beat^e marine tràns diliam, 
prsevia visitalione renovata et lala per auctoritalem ordinariam 
D. Andreae Cruesen, archiepiscopi Mcchliniensis ac Belgii primalis. » 

Résister klein in-4°. 

II. Acten van verschillenden aard, zooals onder andere, het 
testament van kanonik Dismas de Briamont. 

Register in-folio. 
' III. Broederschap van den h. huibrecht, ingesleld in 1702, door 
Jan-Michaël Locquet, burggraaf van Hombeek. 

Regisler groot in-folio, verguld op snee, opgeluislerd mel het portret 
Tan voornoemden Heilige. (Geschonken aan de slad Mechelen den 
21 rB april 1848, door den pastoor van gemeide kerk, Jozef-Theodoor 
Janssens). 

Ziehier de namen der edellieden wier wapens in dit boek prijken : 
Jan-Michaël Locquet; Chrisioffel Hendrik de Kyau, commandeur van 
Pitzenburg; Jau-Karel Locquet; Alexander Jozef Rubens; Steven- 
Jacob-Frans van Wyels; Nicolaas-Jozef van Brouchoven, graafvan 
Bergeyck; Frans-Rommen van t'Seslich, heer van Ophem; Jan- 
Engelbertde Romrée, heer van Bonheyden; Jan-Karel de Gerlays, 
burggraaf van Upigni ; BcruardAlexander van den Zype; Karel- 
Jozef-Emanuel de Neve ; Jozef-Augustyn du Jardin ; Willem-Claudius- 
Jozef de Ruysschen ; en Ernest-Norbert-Jozef de Rulle. 

IV. BlUEFWISSEUNG AANGAANDE DE HBMNSTELLING VAN VOORNOEMD 

broederschap, begonnen den 25 cn junij 1731. 

Register groot in-folio, verrijkt met twee fraaie walerverwschilde- 
riugen van gemelden Heilige, als ook met de wapens der volgende 
adellijke personen : 

12 



— 162 — 

Jan-Frans Locquet, burggraaf van Hombeek ; Christoffel-Hendrik 
de Kyau, commandeur van Pitzenburg ; Nicolaas-Jozef van Brouchoven , 
graaf van Bergeyck; Frans Rommen van l'Seslich, heer van Ophem; 
Jan-Engelbert de Romrëe, heer van Bonlieyden; Jan-Karel de Gerlays, 
burggraaf van Upigni; Bemard-Aiexander Van den Zype; Jozcf- 
Âugustyn du Jardin ; Willem Claudius-Jozef de Ruysschen; Pieler- 
Engelberl Coloma, baron van Moriensart; Jozef-Alfons Coloma; 
Frans-Âlexandcr délia Faille; Lanceloot-Ignalius Jozef de Goltignies, 
heer van Gestel ; FerdinandFilips-lgnatius de Visscher, baron van 
Celles ; van Eynallen (deszclfs voornamen zijn uilgelaten) ; graaf 
And ries vau Licques; graaf Pieler-Alfons Coloma; Melchior-Jozef 
de Villegas; Karel van Huldenbergh; graaf Karel-Vilalis-AIexander 
Coloma; Karel-Floris Hiduhall, burggraaf van Nieuport; Jan-Baplisl 
van Brouchoven, graaf van Bergeyck ; graaf Ferdinand-Filips de 
Romiée; Filips-Engelbert-Jozef de Romiée; baron Karel-Ignatius de 
Spangen ; Jan-Lodewyk van Milanen ; Anloon van den Sleen ; en 
Jan-Frans Jozef Parys. 

V. « Livre manuel des résolutions conclues et arrestées dans les 
assemblées des Messieurs les confrères de l'illustre confrairie de 
Saint Hubert. » Van 1730 lot 1781. 

Register in-folio. (Geschonken aan hel stadsarchief, den i en mei 
1847» door deu pastoor van Hauswyck Hendrik Van Campenhoul). 

VI. « MANUEEL VAN O.VTFANGH DER PARTICULIERE FONDATIEN CAP1TUL1 

B œ iMarub. • Van 1769 toi 1793. 
Register in-folio. 

G. SS. Pieter en Pauwel. 

I. « Dit es den chys die toe beiioert den Heylighen Gheest van 
sente Peeters te Meciielen, î il t jacr ous Heeren doen men sercef 
dusenlich vier hondert ende sesse, le Kersavonde. » 

Rcgisler groot in-4% op parkement. 



— 163 — 



D. SS. Jan Baptist en Jan Evangelist. 

I. « CllYNSEN COMPETERENDE S tc NlCOLAES CAPELLE, IN S. JANS 

iercke. » Van 1635 lot 1667, en van 1671 lot 1699. 
Twee regislers klein in-4°, onder eenen en denzelfden band. 

E. S te Gatharina. 

I. « Rekeninghe vanden Heylighen Gheest van sinte Cathlynen. » 
Gehoadeo in 1612, 1616, 1618, 1619, 1621 en 1622, door Pieler 
Baydens; en van 1626 lot 1633, van 1641 lot 1644, en van 1663 
toi 1666, door Jan Buydens. 

Twee registers in-folio. 

Ziehier twee uillreksels van het eerste derzelver : 

1621. « Mallheeus Leunens, scrynwercker, heeft aengenomen 
gehadt, omme ende mils der somme van een hondert ende vyffiich 
guldenen, het maecken van een nieuw rapport in Sinte Calhlyne 
kercke, omme inné te sillen den heiligeestmeesters. » (fol. 85 v°). 

1622. « Gegeven Merlen Van Calster, voir het maken van het 
belt van Christus, verhauwen in pallemen haute, hangende aen 
tcruyce, melten berch, dienende om te setten op des heylich gheest 
aultaer, per quiclancien sessendertich guldenen. » (fol. 22 v°), 

F. O. L. V. van Hanswyck. 

I. Goederen verworven of verkocht door het klooster van Hans- 
wyck, in de XIII e , XIV e eu XV e eeuw. Honderd negen en zestig 
schepenbrieven desaangaande van wege den magistraat van Mechelen, 
Willebroeck, Duffel, Waelhem en Bertenbroeck. 

Regisler in-4% op parkemeuU 



— 164 — 

II. « Dits de tshns, dien men sculdich es den heyleghen Gheest 
van Hansuike. » 

Regisler groot in-4°, op parkement. (Twcede helft der XV e eeuw). 

III. « Dits den chys ende de rente, toebeuoerende den heyligen 
cheest van Hanswyc, waer af dit boeck gheraaect ende vernieut bî 
Jacob vanden Pulte ende Jacob de Vos, heylichgeestmeesters, ini 
iacr ons Heeren XV e en de XXII I. » 

Regisler klein in-4°, op parkement. 

IV. Rekeningen der rentmeesters van den H. Geest der parociiie van 
IIanswyck, gebouden van 4892 tôt 1593, door Michaël Ellewouls; 
van 1597 toi 1898, van 1600 lot 1601, en van 1605 tôt 1607, door 
Arnold van Hovc; van 1638 lot 1647, door Jan vanden Bempden, 
of du Pré; van 1647 toi 1651, door Frans du Puis; van 1666 lot 
1668, door Laureys Walscbacris ; van 1675 lot 1685, en van 1687 
lot 1693, door Frans du Puis; van 1716 toi 1733, door Anloon 
de Vos; van 1733 toi 1736, door Gaspard Buis; van 1736 lot 1742, 
door Andries Festraets; en van 1761 lot 1775, door Nicolaas-Frans 
Walravens. 

Vicr regislers in-folio. 

V. Rekeningen over den ontvang der landen, renten, cynzen en 
huizen des kloosters van Hanswyck. Gedaan van 1677 lot 1685, door 
Lodevtyk Clymans; eu van 1740 lot 1761, door Cornelis-Jozef 
De Wilde. 

Twee regislers in-folio, onder eenen en denzelfdeu band. 

VI. ■ Rekeninge der uytgheef van het gelt, competeerende aen 

DE CONFRERIE DER ONBBVLECKTE ONTFANCKENISSE MARIEE, în de 

parochiale kercke der Heeren canoniken regulieren van ouse Lieve 
Vrauwe van Hanswyck. » Gehoudcn door de besluurders van gemeld 
broedersebap : Jan-Karel van Lier, van 1733 lot 1744; Hendrik 
Charlier, van 1744 loi 1755 ; J.-L. Vermeulen, van 1755 lot 1759 ; 
en A.-L. Cavellier, van 1778 toi 1785. 
Regisler in-folio. 

VII. « EXPRESSIE VAN ALLE DE GROSSE VRUCHTBN, DEWELCKE HET 



— 165 — 

clooster van Hanswyck s'jaerlycx is genietende ter oorsaecke vande 
paslorye, genolen len tyde vanden lesten oorlogh, in de jaeren 1746, 
4747 ende 1748. » 

Register in-folio. 

VIII. Kaart en beschrijvino der goederen van het klooster, 

GELEGEN ONDER HET GEHUCHT VAN HANSWYCK. — IlCm, OUlvailg Van 

deszelfs cijnzen en lijfrenten, alsmede der verpachlingen en verkoo- 
pingen van deszelfs zaai- en hooilanden. Van 1767 tôt 1789. 
Register in-folio. 

II. KAPELLEN. 

I. « Chynsen ende gronde van erve, toebehoorende Sinte 
Liambrechts capelle. » Vernieuwd in 1622, door Willem Cleymans, 

Register klein in-4°. 

II. Reeeningen iukende s le anna kapel. Gehouden van 1645 lot 1650, 
door Willem Wouters; van 1703 lot 1718, door Pieler t'Servrancx; 
van 1718 tôt 1722, door Bernard-Romboul van den Wiele; van 1722 
tôt 1733, door deszelfs weduwe Anna-Cathariua van Eyck ; en van 
1735 lot 1734, door hunnen zoon Frans-Jozef van den Wiele. 

Register in-folio. 

Q. 
KLOOSTERS. 

I. MANNENKLOOSTERS. 

A. PP. Augustynen. 

I. « Liber professorum » of naamlijst der genen die, van 1691 lot 
1782, hunne ordesgelofte in gemeld klooster gedaan hebben. 

Register in-folio, inhoudende de namen der volgendc Mcchelaars : 
(I e oclober 1691) Jan Timmermans, zoon van Pieler en van Anna 



— 166 — 

Herregoudts. — (9 e september 4692) Nicolaas Van Lier, zoon van 
Antoon en van Elisabeth Vereycken. — (9 e september 1692) Jacob - 
Dominicus Desgrouseliers, zoon van Servaas en van Helena Faulrel. 

— (20 e januarij 1693) Jacob van Buscom, zoon van Willem en van 
Barbara Smets. — (22 e januarij 1693) Jan Laureys, zoon van Pauwels 
en van Susanna vander Strepe. — (4 e februarij 1698) Augustyn van 
Buscom, zoon van Gaspard en van Petronilla Matys. — (28 e julij 
1698) Fulgcns Kersavont, zoon van Jan en van Maria de Vos. — 
(18°november 1698) Àndries vander Veken, zoon van Lambrechl en 
van Margareta Matthys. — (3 e februari 1700) Jacob De Backer, zoon 
van Michaël en van Anna Symons. —(4 e januarij 1701) Jan De Munck, 
zoon van Antoon en van Elisabeth Pauwels. — (6 e januari 1701) 
Rombout Lissens, zoon van Lambrecht en van Gasparina van Buscum. 

— (5 e julij 1703) Emmanuel Mommaerls, zoon van Filips en van 
Catharina Slalaers. — (17 e julij 1703) Filips van Rymenans, zoon 
van Pauwels en van Catharina van Erdegeem. — 17 e october 1703) 
Jan-Baptist Hullet, zoon van Jacob en van Maria de Laen. — 
(13 e januarij 1705) Lucas Goeyers, zoon van Kombout en van 
Catharina deWidt. — (16 e januarij 1708) Filips Vleraincx, zoon van 
Jan-Baptist en van Anna-Philippina van den Bossche. — 16 e april 
1708) Bernard Jaspers, zoon van Marten en van Maria Gooris. — 
(12 e mei 1709) Prosper Verbeke, zoon van Jan en van Anna Buets. — 
(11° september 1709) Bernard Lissens, zoon van Lambrecht en van 
Gasparina Van Buscom. — (19 e april 1711) Jan-Frans van Robbroeck, 
zoon van Jacob en van Elisabeth Davidts. — (12 e november 1714) 
Bernard Peeters, zoon van Adriaan en van Joanna-Maria Hayo. — 
(29 e april 1721) Andries Keldermans, zoon van Wouter en van 
Antonetta-Theresia de Wilde. — (25 e november 1721) Pieter Matthys, 
zoon van Karel en van Elisabeth Vermeren. — (3 e februarij 1722) 
Cornelis Lambrechts, zoon van Nicolaas en van Catharina Matthys. — 
(3 e februarij 1722) Nicolaas Verschoor, zoon van Augustyn en van 
Catharina De Munck. — (28 e october 1728) Willem Verhulst, zoon 
van Cornelis en van Maria-Anna Vertruyen. — (6 e maarl 1729) 



— 167 — 

Antoon Verschoor, zoon van Auguslyn en van Catharina De Munck. 
— (17 e oclober 1729) Jozcf De Bay, zoon van Berlram-Mnrten en van 
Maria-Alexandrina Laguere. — (I e oclober 1731) Rombout Leemans, 
zoon van Lenard en van Catharina Florken. — (27 e dccember 1735) 
Karel Bianco, zoon van Frans en van Anna-Theresia van Heerle. — 
(27 e december 1735) Thomas Buylins, zoon van Jan en van Elisabeth 
Debie. — (3 e maori 1737) Cornelis Stappers, zoon van Jan-Baptisl 
en van Elisabeth Pois. — (2 e junij 1737) Jan de Coninck, zoon van 
Lenard en van Anna-Calharina Pens. — (9 e februarij 1739) Pieler 
van Buscom, zoon van Karel en van Anna-Maria Smeuldcrs. — 
(18 e oclober 1742) Antoon van Eelen, zoon van Andrics en van 
Joanna van Herp. — (2 e julij 1753) Nicolaas De Loose, zoon van 
Jozef en van Mechlilde van den Heybergh. — (19 e december 1763) 
Jan-Baptisl vau den Kerckhoven, zoon van Pieter-Jozcf en van Clara 
Hellemans. 

II. « Declaratie ende specificatie vau alsulke coslen, débourse- 
ment ende andersinls, als hebben moclen doen ende gedoogen die 
Eerw. Paters Auguslynen binnen de sladl Mechelen, ... tegens den 
Eerw. Heere Prior ende convenlualen van het goedlshuys der 
Celestinen lot Heverle, by Loven.... » Van den 9 en januarij 1731 lot 
den 24" maart 1740. 

Register in-folio. 

B. Geschoende Karmelieten of Lieve-Vrouwe-Broeders. 

I. « Liber depositi carmeli mechliniensis. » Van 1585 lot 1795. — 
liegonnen den 19 fD november 1758, door deu prior van het klooslcr 
Brocardus a S 10 Fulgenlio, die al de rekeningen van hetzelve, welke 
toi den jare 1654 op losse en bijua onleesbare vellen geschreven 
waren, op een nieuw bijeengebragt, herzien en merkelijk vermeer- 
derd heeft. 

Register in-folio. 



— 168 — 

Ter be ko m in g van nadere inlichtingen rakende deze en eenige 
andere mannenklooslers, zie : « de Kronyk van Gootens » (EE I, 
d° XII), alwaar, fol. 3!, gehandeld wordt over de Kommandery van 
Pitsenburg; fol. 40, over de Minderbroeders ; fol. 47, over de Palers 
Auguslynen; fol. 78, over de geschoende Karmelielen of Lieve- 
Vrouwe-Broeders; en fol. 80, over de Cellebroeders. 

IL VROUWENKLOOSTERS. 
A. Arme Claren. 

I. « Hier volghen de statuten endb ordinancien, waer na hem 

REGULEREN SULLEN DIE BUYTEN SUSTEREN VANDEN CLAR1SSEN BINNBR 

Mechelen. » — « Ghescreven int jaer ons Heereo : H : ses houdert 
XV : den 22 mey. Susler Elizabeth de Keersmaecker. » 
Regisler klcin in-4°. 

II. « Manieren om in het cloister der Arme Clarissen binnen 
Mechen (sic) die religievsse te cleeden, profession, berechteu ende 
olien, ende begraven sal; als oock de manier vande jubile. VVt ver- 
scheyden boecken by een vergaedert anno 1657. » 

Register klein in-4\ 

III. « PoiNTEN DER CONST1TUTIB DIB DE LESEE SUSTERS BIOETEN 
WETEN. » 

Regisler klein in-8°. 

IV. « Livre des comptes de la receptb et dépense du couvent des 
Carmelittes déchaussées de Malines. » Van 1754 lot 1783. 

Register in-folio. 

B. LeUëndal. 

I. Gynzen van iiet eloostbr, vernieuwd in 1317, 1349, 1360, 
1364, 1400, 1440, 1447 en 1460. 
Regisler groot in-4°. 



— 169 — 

H. « Dit syn die renten vander pibtantien des godshuus van 
Leliendale (voor de nooddruft en de kleedereo der nonnen) in erf 
tsise, in hueringen ende in coorne, int iaer ons Heren M.CCGC. 
ende achte » alsmede in 1458 en 1523. 

Drie zamengebondene registers klein in-4°, waarvan twee op 
parkement. 

III. « Dit syn die chysen der pytantien van Lelyendale. » .Opge- 
Domen in 1532, door den proosl des klooslers Lodewyk vanden 
Berghe. 

Register groot in-4°, op parkement. 

IV. Vernieuwing dezbr cvnzbn in 1561. 
Register klein in-4°. 

V. « Chynsen competerende de prosdyb ende clooster van Lelien- 
dael, » Opgenomen in het begin der XVII e eeuw. 

Twee registers klein in,4°. 

VI. « Le en en ende acuter leenen, in die prochye van Hombeke, 
dat het goidshuys van Leliendale le leene houdene es van den 
keyser, als hertoghe van Brabant. » Opgenomen, omirent het jaar 
1520, door Lodewyk vanden Berghe. 

Register groot iu-4°. 

VII. « Rekeningen der prosdyb ende clooster van Lbmendael. » 
Gehouden, van 1538 lot 1539, door gemelden proost Lodewyk 
vanden Berghe; van 1541 lot 1542, en van 1554 lot 1555, door den 
rentmeester van het kloosler Jan van Lyedekercke; van 1566 lot 
1568, 1573-1574, 1586 1594, en van 1596 lot 1597, door de 
procuratersse Anna vander Heyden ; van 1628 tôt 1632, en in 1654, 
door den rentmeester Jan van Voorspoel; van 1654 toi 1670, door 
deszelfs weduwe; en van 1671 lot 1704, door den rentmeester 
Bernard-Alexander van Erlborn. 

Vier registers in-folio en groot in-4°. 

VIII. « Leendoeceen vanden hberelycken leenuove Ter Most, 
competerende de prosdye des cloosters van Leliendale binneu 



— 170 — 

Mechelen. » Van 1534 lot 1549; van 1532 lot 1668; en van 1619 
lot 1716. 

Drie regislcrs in-folio. 

IX. « ROLLB DBS LEBN 1I0FFS VANDE HEERLYCKHEYT TER MoST, 

resorlerende principaelyck onder de ineyerye van Sempst ende 
ander sinls compelerende den Heerc proosl van Leliendael, die 
Iselve te lecne is houdende van Zyne Co. Ma 1 , aïs herlogc van 
Brabanl. » Van 1629 lot 1640; van 1629 lot 1664; en van 1668 
tôt 1704. 

Regisler in-folio. 

X. « Vomisse boeck onder d'leenhoff Ter Most, 1631-1637. » — 
« Regîster van erffenissen ende contraclen onder d'iaethoff Ter Most, 
1622-1664. » — « Regisler van beschryff brieven, requisilicu ende 
and ère onder d'iaethoff Ter Most, 1630-1663. » 

Regisler in-folio. 

XI. « Uytgeef boeck. » Van 1737 lot Î747. 
Regisler klein in-4°. 

G. Thabor. 

I. « Namen alder personen die, vanden beghin dees cloesters, 
hier gheslorven syn inder heiiigher oerdinen. » Aangeteekend door 
Josina Van Horrioen, van 1465 lot het jaar harer dood iu 1542; 
en door hare raedezuslers vervolgd, van gemeld jaar lot 1664. 

Regisler klein in-4°, op parlement. 

II. « Rekbningb gedaen den ooidshuyse van Thabor, by my 
Cornelis Huygens, priesler, als onlfangerc van allen den renlen, 
chysen, die Iselve goidshuys jaerlycx heffende is bynnen Anlwerpen 
ende daer omirent. » Van 1547 lot 1555, en van 1556 toi 1567. 

Regisler klein in-4°. 

III. « LlGGHER VAN ALLE DES CLOOSTERS VAN TABORS RENTEN, 

landen, bemden ende boschen, die sy nu tegewoordich syn hebbende 



— 171 — 

ende besittende, met allen de lasten dier op staen, ghemaeckt door 
S r . Clementia van Achelen, procuratersse, 1615. » 
Regisler in-4°. 

IV. « LlGGER OFTE HANTBOECK VAN DE GOEDEREN VAN HET CLOOSTER 

van Thabor, geschreven door Suster Maria Theresia Rosa, procu- 
ra lersse, anno 1710. » 
Regisler in-folio. 

V. ■ Voorwaerde ende conditien, waerop de priorinnen ende 
procuralerssen des clooslers van S ,e . Salvaloors, andcrs geseyt 
Taboors, hebben verhuert ende in pachte vuylgegeven des voors. 
cloosters saylanden, bempden, boomgaerten ende ihienden. » 
Gemaakt van 1629 lot 1634, in 1636, 1638, 1639, 1642, 1643, 
1648, 1653 en 1654, door Joanna Ghyselincx en Glemenlia Van 
Àchelen, door Anna vanden Ghersmeuler en Clementia Van Achelen, 

door Anna vanden Ghersmeuler en Joanna Cuvelier, en door de 
procuraterse Maria van Cauteren. 
Regisler in-4°. 

VI. « COPIE-BOECK VAN ALLEN DE BRIEVEN ENDE BESCHEEDEN, 

raeckende de erffelycke goederen, chynsen ende renten, toebehoo- 
rende het clooster van Si nie Salvator, den Berch Thabor, ecrlyts 
buylen, nu binnen der mueren deser stadl Mechelen, ghemaeckt ende 
aldus jn ordre gestell by S r . Joanna Cuvelier, procuratersse van het 
voorschreven clooster. Begonsl in octobri des jaers ons Heere 
M.DC.XLIIII. » 
Regisler in-folio. 

VII. « FONDATIEN ENDE ORDONANTIEN DES CLOOSTERS VAN S*\ SAL- 

vator,.... met grooter neerslicheyl ende getrouwelyck by een ver- 
gaederl ende gheschreven, vuyt verscheyden oude bocken ende 
sxhrieflen, door suster Joanna Cuvelier, inl jaer 1663. • 
Regisler klein in-4°. 

VIII. « ReKENINGHE BEWYS DER PROCURATERSSEN DE8 CLOOSTERS VAN 

Salyator, geseydl den berch Thabor, binnen Mechelen. » Gehouden 
^an 1708 lot 1711, door Maria-Theresia Rosa; van 1719 lot 1722, 



— 172 — 

door Bernardina Van Hovc; van 1733 tôt 1726, door Pelronilla- 
Susanua Van Diepenbceck ; en van 1777 lot 1780, door Anna 
De Vos. 
Register in-folio. 

IX. < Dit syn dib insbttinghen oft statutbn des godtshuys van 
Thabors. » 

Register in-8°. (Begin der XVII e eeuw). 

X. « Dit syn dib insbttinohb oft statutbn des godtshuys van 
Thabor,.... geschreven door Maria-Tresia Rosa. 1715. » 

Register in-8°. 

D. Bethaniên. 

I. Schepbnbrievbn der XIV e , XV e en XVI e eeuw, rakende de 
goederen en cynzen van Bethaniên, zoo te Mechelcn als elders. 

Twee registers in-folio en groot in-4°, waarvan hct eersle op 
parkemem. 

Op het einde van het Iweede derzelver, vindl men de volledige lijst 
der bestuurders, der priorinnen en der nonnen des kloosters, van 
142:2 tôt 1778. — Ziehier de namen en geboorteplaatsen der 
priorinnen van Bethaniên, alsmede het jaar harer professie, en dat 
harer dood : 

i e priorin. Elisabeth van Thyele, van Diepevcn, geprofest in 1423. 
— ii e . Clara Clercks, geprofest in 1424, slerft in 1471. — 111 e . Elisa- 
beth vanden Velde, vau Mechelen, 14251 478. — iv°. Barbara 
vander Elst, 1427 1482. — v\ Elisabeth van Muysene, van Mechelen, 
1464 1468. — vi e . Calharina vauder Aa, van Mechelen, 1486-1514. 
vu e . Margarela Oddyns, van Mechelen, 1490 1540. — vin . Maria de 
Lalere, van Rysel, 15081 573. — ix e . Maria Meesters, van Brussel, 
1551-1558. — x e . Catharina Smits, van Mechelen, 1553-1597. — 
xi e . Clara de Gavarelle, van Brussel, 1556-1621. — xu°. Magdalena 
Smets, van Antwerpen, 1593-1646. — xm e . Josina-Magdalena Hoex, 
v*n Zeeland, 1615-1677. — xiv e . Anua-Theresia Mons, van Brussel, 



— 173 — 

1649-1702. ~ xv e . Maria-Margareta Mommaerls, van Audenaarde, 
1666-1702. —xvi«. Maria-Anna Birago, van Brussel, 1667-1713. — 
xvii*. Clara de Dryver, van Mechelen, 1676-1719. — xviu e . Maria- 
Anna Verbelle, vau Mechelen, 1700-1720. — xix e . Calharina Peeters, 
van Mechelen, 1698-1724. — xx e . Joanna-Maria Peeters, van 
Mechelen, 1705-1763. — xxi\ Francisca Ayou, van Mechelen, 
1717-1774. — xxu e . Auguslina vanden Brande, van Thisseli, 1738. 

Ziehier nu de namen der nonnen die, alhier geboren, in gemeld 
kloosler geprofesl en gestorven zijn, van 1422 tôt 1778 : 

Calharina van Aerwilre, 1422-1448; Catharina Nots, 1433-1471 
Calharina Tsermerlens, 1433-1503 ; Catharina vanden Eynde 
1437-1487 ,• Barbara Haessaci ts, 1439-1473 ; Joanna vanden Hoede 
1439-1497; Elisabeth Croes, 1440-1484; Joanna van Vocsdonck 
1448-1492; Calharina Bastyns, 1488-1524; Elisabeth vanden Bruele 
1488-1492; Margarela van Vileyn, 1468-1805; Maria van Sleyne 
moelen, 1467-1488; Elisabeth Tsermerlens, 1472-1514 ; Margarela 
Tscraneti, 1481-1508 ; Maria van Asscheyden, 1488 1490 ; Margarela 
Boemans, 1487-1515; Catharina Speelberchs, 1804-1842; Barbara 
Speelberchs, 1806-1865; Anna van Diesl, 18111880; Barbara 
Hoens, 1818-1857; Maria Lalhyns, 1521-1578; Cornelia Cuypers, 
1523-1550; Magdalena vander An, 1523-1582; Maria Bogaerts, 
1531-1558; Clara vau Hauswyck, 1538-1572; Barbara Govaerts, 
1538 1598; Philippina Govaerts, 1538-1582; Elisabeth Estricks, 
1538 1552; Maria van Heyst, 1553-1577; Joanna van Nyvele, 
1556-1606; Paulina van Vossele, 1556-1580; Catharina van Cantcl- 
beke, 1558-1581 ; Margarela van Ylegem, 1559-1618 ; Maria Viiers, 
1590-1634; Joanna van Heyst, 1594-1647 ; Maria van Thiclen, 1630- 
1640; Maria Gybels, 1633-1650; Joanna Verstappen, 1641-1677; 
Calharina Coop, 1643-1663; Anna Elisabeth Smels, 1649-1654; 
Maria Coop, 1650-1675; Anna vanden Berge, 165*2-1662; Monica 
van Steynemeulen, 1657-1712; Calhariua van Ooslenryck, 1658- 
1701; Elisabeth vau Herdegetn, 1659-1686; Anna van Beneden, 
1666; Elisabeth vande Plact, 1702-1716; Maria-Theresia Peeters, 



— 174 — 

1705-1735; Àdriana van Lier, 1706-1716; Maria Blickx, 1707-1757; 
Isabella-Clara Peeters, 1715-1764; Dorothea Ayou, 1715-1772; 
Elisabeth Peeters, 1717; Cornelia Neefs, 1718-1752; Monica Ver- 
meulen, 1724-175/5; Isabella Eslriex, 1725-1731; Maria-Anna van 
Mompeyen, 1735; Goustanlia Loosen, 1738 ; Victoria Hoebanghs; 
1743; Francisca de Maeyer, 1765; Dorothea Bautemaus, 1766- 
1768; Cecilia Servranx, 1767 ; en Joanna Slalins, 1778. 

II. OUDE STATUTBN DES KLOOSTERS VAN BETHANIEN. 

Register klein in-4°. (XV e eeuw). 

III. « Register van al de goederen, soo huysen, hoeven, landen, 
bempden, bosschen, waleren, als renten, cheynsen en erfpachlen, 
loebehoorende onse L. Vrauwen cloistere, genaempl Bethanien. » 
Van de XV e lot de XVII e eeuw, 

Register in-folio. 

IV. « Rekeninghe bewys et reliqua, van al dat B. Willem Mid- 
delborch onlfanghen heeft, van den eersten november XV'LXXXVIII 
tolten eersten uovembris twee enlneghenlich. » 

Register klein in-4°. 

V. Verhuringsacten van goederen, loebehoorende aa'n bel kloos- 
ter. Van 1600 lot 1621. 

Register in-folio. 

VI. « Rekeningh bewys ende reliqua, welcke syn doende de 
procuraterssen, van al sulcke administralie als sy gehadt hebben vande 
goederen en andere incomen van hel clooster van Bethanien. » 
Magdalena Brans, van 1602 tôt 1605; Magdalena Smets, van 1605 
lot 1620; Elisabeth Hoeckx, van 1620 lot 1624; Magdalena Smets, 
van 1624 tôt 1628; Anna Antheunis, van 1628 lot 1646; Anna 
Anlheunis en Elisabeth vander Elst, van 1646 lot 1647; Elisabeth 
vander Elst, van "1647 lot 1674; Monica van Steynemculen, van 167S 
lot 1691, en 1693 tôt 1699 ; Cecilia Lowix, van 1702 lot 1705, (?) 
1708 tôt 1709, 1715 lot 1716, 1718 lot 1719, en 1729 toi 1749 ; 

Maria Blickx, van 1749 lot 1757; Francisca Ayou, van 1758 lot 



— 178 — 

1772; Maria-Anna Van Mompeyen, van 1772 tôt 1774; en Angelina 
Landuyt, van 1 774 tôt 1781. 
Veerlien regislers in-folio en groot in-folio. 

VII. « Rekbninge van al datter is ontfangen by de procura- 
terssen des cloosters van Bethanien, van chynsen ende renten, 
van vercochte goederen, afgelede renten ende aelmoessen, zinderl den 
1 eD november 1615, lot den leslen ocloberl685. » Gehouden van 1615 
tôt 1618, doer Magdaleua Smets; van 1620 lot 1624, door Elisabeth 
Hoeckx; van 1628 lot 1635, en 1642 tôt 1643, door Anna Anlheunis; 
van 1655 tôt 1670, door Elisabeth vander Elsl ; van 1677 toi 1679, 
en 1683 lot 1695, door Monica van Steynemeulen. 

Twee regislers klein in-4°. 

VIII. « Register der landen, bosschen, bemden ende vyvers, 
coropelerende hel cloosler van Bethanien, met hunne groole, regeno- 
len, opwerpen, planlagien, laslen van chynsen, etc., gelyck die syn 
len jaere 1780, ende gelyck de selve uylgetrocken syn in de caerlen 
figuratief daer van syndc. » Begonneu den 18 en february van gemeld 
jaer, door den besluurder des kloosters M, Mandervelt. 

Register in-folio. 

E. Muysen. 

I. « Dit siin gratien ende pitantien van spisen ende van 
rynschen wine, welke wy zusler Marie, priorinne, ende convent 
tsgoedshuys van Masene, eendrachtechler ende met ghemeynen 
consente van ons aller», gheordineert ende gheconsenleerl hebben le 
gheveneden convenle voirs, op sekere ghenoemde daghe ende feesten 
feeslen, hier na bescreven. Anno M.III C .XCVIII. » 

Register klein in-4°. 

II. « Dit syn erfelike tsise toebehorende den goodshuse van 
Musene, in den jare ons Heeren dusenl vicrhondert viercntwintich. » 

Twee regislers in-4° en klein iu-4°, op parkement. 



— 176 — 

III. Ctnsbokk van het klooster. — Ferste helft (1er XV e eeuw. 
Regisler zeer klein in-4°. 

IV. « Dit syn erfelike tsise, loebehorende deo goodshuse van 
Musehe, in den jare ons Heeren duseut vierhondert. LIIII. » 

Regisler langwerpig in-folio, op parkemenl. 

V. « Dit siin die erpchyse die men jaerlyx gheeft varr deo goeden 
te kers. le betaiene. » — Tweede helft der XV e eeuw. 

Regisler klein in-4°, op parkemenl. • 

VI. ■ Den ouden register • dergoederen des klooslers. - XV 9 
eeuw. 

Register langwerpig in-folio, op parkemeut. 

VII. « Dits my vrou Sofie Pauels chysboece. » A 1524 
Register langwerpig in-folio, op parkemenl. 

VIII. « Vorwerde » van verhuring der klooslergoederen, van 152 1 
lot 1601. Gemaakl door de priorinnen Sopbia Pauwels, Barbara 
Tscats, Joanna de Haze, Margareta Snellincx en Elisabeth vandeti 
Broecke. 

Register grool in-4°. 

IX. « Boeck, oheheeten registrum litterarum, van allen den 
brieven die ons goidshuys nu ter tyl hceft in diversche steden eude 
dorpen, » Begonnen den 3 rn Oclober 1538, door de priorin Barbara 
Tscats. 

Register langwerpig in-folio, op parkemenl. 

X. « TSYS BOECK VAN ALLE BEN ERFELYCKEN TSYSBN, die OI1S goids- 

huys van Musene jaerlycx wlghevendc syn. » Begonnen, als te voren, 
door voornoemde priorin. 

Register langwerpig in-folio, op parkemenl. 

XI. a Desen ontfanck boeck ons goidshuys van musene, begon- 
sten wy zusler Berbel Tscats, prioriuue, te scryven den derden dach 
van oclobri anno XV e . en XXXVIII, van allen den erfrenlen, lyfrenlen, 
erfsysen, heuringhe eude pachten, die ons goidshuys jaeriycx heeft 
incommende. » Van 1538 lot 1553. 

Register langwerpig grool in-folio. 



— 177 ~ 

XII. « Ligger des ooidshuys van muy8en, inhoudende de copien 
vanden brieven der goeden, die tselve goidshuys hceft bynnen der 
stadt van Antwerpen, Bergen oplen Zoom, Love ne, Thienen ende 
Vilvoirden. — Item noch de copien vanden brieven der goeden in 
alrehande vryheden erde dorpen gelegen, roilsgaders oick vanden 
goeden onder Bergen, Campenhoul ende daer omirent gelegen » als- 
raede nog « der goeden die tselve goidshuys heeft bynnen der stadt 
van Bruessele ende daer omirent. » Gemaakt in 1545, door meer 
gemelde priorin Barbara Tscats. 

Twee regislers groot in-4\ 

XIII. « Dit is my vrou Johanna de Hase chys boeck. » Bcgon- 
nen den 2Û cn Maait 1553. — Ilem, «myvrou Mergriele Snellinckx 
chys boeck. » Begonnen den 12 cB Mei 1570. 

Twee regislers langwerpig in-folio, op parkement. 

XIV. « Ontfanck (door laatst genoemde priorin) van alleu den 
erfrenten, lyfrenlen, erfsyscn, heuringhe en pachlen, die ons goids- 
huys jaerlyckx heeft incommende. » Van 1570 lot 1575. 

Register Jaugwerpig groot in-folio. 

XV. « Ontfanck boeck hy S r Dymphna Verslreken, priorinne des 
cloosters van Muysen, van aile erffreiiten, lyffrenlen, chysen, ende van 
lanthuringhe in graeuen ende gelt, ende oock bemthuringhe. » Van 
1663 1011641. 

Register groot in folio. 

XVI. Rekeningen der pmomnnen des kloosters. Gehouden vau 1558 
(ot 1552, door Barbara Tscats; van (570 lot 1574, door Margareta 
Snellinckx ; *an 1575 (ot 1609, door Elisabeth vanden Broccke ; van 
(609 lot 1615, en 1614 (ot 1620, door Anna van Roye; van 1621 
lot (625, en 1633 lot 1646, door Dymphna Verslreken; van 1647 
toi 1665, door Maria-Rohertina de Subia; van 1704 lot 1711, door 
Theresia Vermosl; tan 1713 toi 1714, door Calharina-Thercsia 
Sundes; van 1740 toi 1741, door Eilrnonda vau Erp; en van 1756 
lot 1782, door Constanlia Dcns. 

Tien registers klein in 4°, in-folio en groot in-folio. 

13 



— 178 — 

XVII. Rekeningen DEn rentiieesters des kloosters. Gehouden van 
1585 tôt 4590, door Jan Peeters; van 1590 tôt 1592, door Jan de 
Meulder; van 1595 lot 1612, 1615 tôt 1616, en 1619 lot 1635, door 
Jan van Raubcrghen; van 1655 toi 1656, 1662 lot 1665, en 1668 
toi 1669, door Willem Cleymans ; van 1670 toi 1671 . door deszelfs 
zoon Willem-Frans Cleymans; van 1680 toi 1687, door Anastasius 
de Coninck, monnik der abdij van S. Bernard-op-de-Schelde ; en van 
1687 lot 1690, door F. Pauwels, monnik derzelfder abdij. 

Drie remisiers in-folio. 

XVIII. « OflFANCK VAN MET COST GELD DEn PENSIONAIREN DIE HIER KOIIEN 

woonen syn. » Van 1691 lot 1736. 
Register in-folio. 

XIX. Verhuiungen van goedbren toebbhoorendb aan het klooster. 
Van 1705 lot 1754. 

Register in-folio. 

R. 
BEGIJNHOVEN. 

I. « Dit es de chens van der fermeribn binnen shoves le kersavonde 
ende le sente Jans messe, anno domini M . CGC . XXIII . » 

Register groot in 4°, op parkement. 

II. « Dit es d ablbioessen kisten vanden armen Béguin en binnen den 
Beghinehove yan M ecii el en iaerliix ende erfelekc chiis, die heu ghege- 
ven es ende dien si ghecocht hebben binnen der slal ende buten, als 
soe als hi gheleghen es, van slraten te s Ira te n gheordineerl, na de ordi- 
nancie vanden a. b. c. d. ende vanden gelale I. II. III, IIII., aldus 
vanden beghinsele vorlgacnde loten ende, dacr men lelleren ende 
brieve af hevet, ende daer men en ghene lelleren af en hevet anders 
niet dan boeke. Ghemaecl ende ghescreven dil boec int iaer ons 
Ileren. M.CCC.LIX. le kersavonde. » 

Register grool in-4°, op parkement. — Ziehier de namen der 



— 179 — 

slralen, plaalsen en gebouwen, zoo builen als binnen de muren der 
stad, welke in helzelve voorkomen : 

• Sente Katelinen strate. - Nokcr strale. - Rolselaer strate. - 
Zeelslrate. - Eembeemd. - Gruenendaei. - Nonnenstrate. - Boghaer- 
strate. - de Dekenye. - Peperslrate. - Blidenberghe strate. - Piano- 
strale. - Tiechelrie. - Molenslrate. * op de Milane achter der 
Minderbruederen. - in de Moslstrate achter der Minderbruederen. - 
Nauslrale. - Beghinen strate. - Sleenwech. - Vleeshuis. - Scepenhuis. 

- achter H Vleeshuis ane Flielken. - iersle Vleeshouwer strale. - 
ander Vleeshouwer strale. - derde Vleeshouwer strate. - Visch- 
brugghe neven de Groelbrugghe. - Scepslrale. - Corlscepslrale. - 
Leckerslreetken. - Nuwen Bruel. - Nuwen Bruel luschen beyde 
Bruele. - Mardi t. - Halle. - Ouden Bruel. - Ham. - Âustyn strate. - 
opt Sanl bi Tsr Berlhous hof. - bi Tsr Berthous hof buteu der 
Zanlpoerten. - bulen der Zantpoerlen in de Neckerslrale. - Mande- 
strate. - Neckerçpoel porte. - Veemarchl. - S. Pelers kerchof. - 
Vetterstrate. - Befferslrale. • Berclemstreetken. - achter den Sleen. - 
Sceerstrale. - Coeslrate. - bi onser Vruwen Bruederen. - Paerden 
marchl. - Biesl. -Milane achter onser Vruwen Bruederen. - Sceirmans 
bloc. - Jocdenstrale. - Cattestrate. - Tser Volcard strateken. - 
Heergracht. - Kerchofslrale. - Wolle marcht. - Herberghe van 
S. Bernaerds. - Vingebeke strate. - Bulen senle Katelinen poerten - 
Pennincpoel. - Hellincslrate. - Bulen der Kerchof porten. - Gorlter- 
slrale. - Scheiselbcrch bulen der Coeporten. - Wyngaerdslrate. - Wit- 
tebroedstrate. -Wiltevenne. - Vriesenstrale. - Scepvortstrale. - Hecr- 
grachlle Neckerspoele. -Milderslrate. - Beghinen slrale. - Breedslrate. 

- Ballemans strate. - Hanswiic slrale. - Brucsel strate. - Nuslrale. - 
onser Vrouwen strale. - Harinc werf. - Groelbrugghe. -Corcnmarcht. 

- Cuperstraelken. - sente Jacobs strate. - Bulen der Oversler porten. - 
Broecstrate. - Ghansdriisch. - Penninc strate. - Bulen der Aeden- 
glieem poerten. - Heystrate. - Aedengheem strate. - Sleenstrale. - 
Torfwerf. - Conincslrale. - en Keerberghe strate. » 

III. RENTEN VAN EEN NIEUW HUIS BUITEN S te CATHAMNA POORT, 



— 180 — 

S" Anna canvent geheeten, geslicht in 1506, door Aard Cloel en 
zijne echlgenoot Catharina Tsvriesen, 
Regisler kleio in-4°. 

IV. « Boeck ghcscrcvcn iut jaer ons Hccren doen men scref XV e 
ende verlich, inhouwende aile die renten vanden convenlen, wt 
oude boeken ghescreven ende vernycuct. » 

Regisler in -4°. 

V. « CllYSBOECK DES GOIDTSHUYS VANDER KISTEN OPT GROOT BEGYNHOFF 

tût Mechelen, vernieuwl by Guill. Schooffs inl jaer XV* achtent- 
negenticli. » 
Regisler klein in-4°. 

VI. « Dit syn de ghebode ende statuten van onsen hove. » — 
XV e eeuw. 

Regisler zeer klein in-4\ 

VII. « Statuten vanden Regynhoven onder het ertsbisdomme van 
Mechelen, gheordonneerl door Joannes (Hauchinus) bij zendbrief 
desaangaaude, gedagleekend uil Brussel den 20 cn maarl 4588. 

Regisler in-4°. 



GAST- EN GODSHUIZEN. 

I. Ziekelieden. 

I. Statuten gegeven door Godevard, bisschop van Kameryk, « inl 
iaer ons Heren aïs men screef. M.CG. ende XX. in de maenl van 
octobre, in den huse der sieckcrliede bulen Mechlene, dal geslicht es 
met den goede cens edels mans ber Wouter Beerlhouls, ende Sophie n 
sier vrouwen, ende der goeder liede aelmoesene. » 

Regisler klein in-4% op parkeinenl. 

II. < Dit es den tsys dib tob hoert den goeds huse vander 



— 181 — 

ziekliede by Mechelen, anno domini M°CGC°XXX. » — Ile m « int 
iaer ons Heren M°.CCC\LXXI. » 
Twee registers klein in -4°, op parkement. 

III. Cynsboeken der Ziekelieden. Begonnen in 1438 en 1448. 
Twee registers klein in-4°, op parkement. 

IV. Cynsboeren. Gehouden van 1518 lot 1548, door Jan vandcn 
Winckele ; en vao 1572 lot 1593, door Frans vanden Zande, 
renlmeesters des gasthuizes. 

Twee regislers klein in-4°. 

V. Cynsboek. Vernieuwd in 1632. 
Register klein in- 4°. 

VI. Rekejungen der Ziekelieden. Gehouden in 1481, door Barbara 
Vérone n, huisyouw van Jan Scoef, en Catharina vanden Bossche. 
— Ilem in 1541, door (N.) Spaysmakers. 

Twee registers groot en klein in-4°. 

VII. Rekeningen der gasthuisnonnen. Gehouden van 1561 lot 
1562, door Elisabeth van Wouterlinge; van 1571 lot 1572, en van 
1589 lot 1591, door Elisabeth van Hanswyck; van 1592 lot 1628, 
door Hendrika van Halle; van 1629 lot 1635, door Anna Gox; van 
1636 lot 1644, door Margarela Vercluysen; van 1645 lot 1653, 
door Cecîlia vanden Sande; van 1654 lot 1680, door Gonslantia van 
Hamrne ; van 1681 lot 1687, door Joanna Sloits; van 1687 lot 1690, 
door Elisabeth Bernarts; van 1691 lot 1693, door Joanna Sloits; 
vao 1693 lot 1702, door Maria Verhulsl; van 1702 lot 1710, door 
Theresia vanden Busdom; van 1710 lot 1713, door Barbara van 
Espen ; van 1713 lot 1717, door Gecilia vanden Zande; van 1717 toi 
1726, door Theresia vanden Busdom; van 1726 lot 1747, door 
Maria-Theresia van Robbroeck; van 1752 lot 1757, door Maria- 
Philippina de Schorc; van 1758 lot 1763, door Anna-Catharina 
Louché; en van 1764 toi 1780, door Gecilia van Sychen. 

Vijftieu registers groot in-4°, in-folio en groot in-folio. 

VIII. Rekbningen der rentmeesters des gasthuizes. Gehouden van 
1530 lot 1534, 1537 lot 1538, en 1543 lot 1544, door Jan vanden 



— 182 — 

Winckele; van 1549 tôt 1570, door Gosen van Gcslele; van 4592 
lot 1622, door Michaël Ellewouts; van 1639 lot 1635, eu van 1640 
lot 1642, door Jan Buydens. 
Twee remisiers groot in-4° en in-folio. 

IX. VoORWAARDENBOEK VOOR DE VERHURING DER GOEDEREN VAN HET 

gasthuis. Gemaakt van 1570 tôt 1697, door Elisabeth van Wouler- 
liuge, Elisabeth van Hanswyck, Hendrika van Halle, Margareta 
Vercluysen, Gonstantia van Hamme, Joanna Sloils, Elisabeth 
Bernarts en Maria Vcrhulsl. 
Register in-folio. 

X. VOORWAARDEN VOOR DE VERHURING DER GOEDEREN VAN HET GASTHUIS, 

vaslgesteld door deszelfs renlmeesters, van 1627 tôt 1663. — 
Verkoopingen van het boomgewas harer bosschen, ^edaan door de 
gasthuisnonnen, van 1626 lot 1696. 
Register in-folio. 

II. S. Jacobs godshuls. 

I. Cynzen van het godshuis. Opgcnomen in 1400, 1419, 1426 en 
14.., alsmede in 1471. 

Drie rcgislers klcin in-4°, op parkement. 

IL Gynzen van S. Jacods kapel en godshuis. Tweede helfl der 
XVI e eeuw. 

Register langwerpig in-folio. 

III. Cynzen betaald avn het godshuis. Van 1640 tôt 1650. 
Register klein in-4°. 

IV. Rekbningen van S. Jacobs godshuis. Gehouden van 1575 loi 
1591, door deszelfs rentmeesler Jan Moons. 

Rcgisier in-folio. 

III. S 1 * Barbara godshuis. 
I. Rekeningen van hetzelve. Gehouden van 1572 lot 1573, door 



— 183 — 

de weduwe van Willem Lepelaer; en van 1585 tôt 1594, door reeds 
gemelden Jan Moons. 
Regisler in-folio. 

II. « ONTFANCK-BOECK VAN ALLE DE CHYNSEN, RENTEN ENDE ERFFELYCKE 

goederen, compelerende den godlshuyse van S le Barbelen, gefoudeert 
by Heer Aerdt van den Bossche endesyne huysvrouwc. » Yau 1703 
tôt 1732. Vernieuwd in 1718, door deszelfs rentmeestcr Nicolaas 
van Sinay. 
Regisler in-4° 

IV. SS. Pleters en Pauwels godshuis. 

I. Rekeningen van hetzelve. Gehouden van 1717 lot 1723, door 
voornoemden rentmeesler Nicolaas van Sinay. 
Regisler in-folio. 

V. Godshuis van Oliveten. 

I. Rrkeningen van h et godshuis. Van 1783 toi 1797. Gedaan aan 
den prior van hetzelve, M. Mandervelt, door Jozef-Horatius-Maria 
van den Bossche, oud schepen en burgemeester dezer stad. 

Regisler klein in-4°. 

« In dit huys syn, met den vader, dertigh oude mannen; maer ofl 
daer oock vrouwen in geweest syn, ende ofler voor desen meerder 
gelai van mannen in gestell syn, en wete ick niel. Toi den voors. 
vader, synder noch dry opperste toesinders oft proviseurs, te welen : 
den actuelyck dieneude heere trésorier van de stal Mcchelen in lyden 
wesende; item den eerw, heer pastoor van het groot Beggyn hof, 
ende den heerc reclor van 't cloosler Bethanien. Tôt dien hehben sy 
oock eenen rentmeesler. Ider armen man ireckt voor prove wekelycks 
acht sluyvers in gelt ende negen pondt broodt, dagelycks polagieendc 
dry pinten bier, vier en licht, t'vtasschen van leynwaert, ende by 
lyden goet bier ende recreatie. Hebben eenen prister die sy pasloor 



- 184 — 

noemen iol huys, die dagelyeks den godtsdinst verricht...» lu dit 
huys worden oock onlfangen arme boeren die ooder de dorpen van 
de stadt corteren, hct geoe îq d'andere godtshuysen niet en geschiedt. 

— Zie : « de Kronyk van Gootens • (ÉE-I, n° XII), fol. 207. 

Ter bekoming van nadere inlichtingen aangaande de gast- en godshuî- 
zen dezer s lad, zie de aanteekeningen van Kanooik J. Schœffer verse he- 
nen in de Gazel van Mechelen, alwaar gemelde schrijvcr, in 1857, op 
n° 17 derzelver, over 0. L. V. gaslhuis handelt. — In 1859, op 
n° 7, over S. Heilwichs godshuis of de Putleiy. — Ilem, op n° 10, 
over S. Jacobs godshuis. — Ilem, op n° 17, over het Spaansch 
gaslhuis. — Itéra, op n°' 19, 20 en 21, over hct Vondelingshuis, 
het Blaauwhuis, S. Jozefshuis, de School van 0. L. V. ter Engelen. 

— Item, op n° 21, over hel Oudmannenhuis. — Ilem, op n os 22 en 
23, over het godshuis van Olivelen. — Ilem, op n" 23 en 25, over 
S. Pielers godshuis. — Item, op n 08 24 en 25, over S. Juliaans 
godshuis. — In 1860, op n° 29, over de godshuizen der HH. Barbara 
en Maria-Magdalena. 



EINDE DER EERSTE AFDEELING. 



u. 

HET 13ISTMOT. 

T. 
BELASTINGEN, ZET- EN SUBSIDIEBOEKEN. 

I. BELASTINGEN. 

I. Belastingen gesleld in 4SS0 (?) en 1852, op de huizen en erven 
gelegen onder de gehuchlen van Neckerspoel en Pennepoel. 
Twce regislers groot in-4°. 

IL « COHIER VANDEN XX CD PENNINCK VANDEN DORPE VAN IlEFPEN, 

ghecollecleert inden jaere XV C XCIX. » 
Regisler in-folio» 

III. « COHIER VAN B ATTELE, MET DE BUYTENYE VAN DADEGEM POORTE, 

gcmaektden 14 ,n july 1632, voorde Heeren gedeputeerl lotte visitatie 
vande lioff sleden, saeylanden, bosse hen, bempden, eussels ende 
weyden, liggende onder de jurisdiclîe deser stede. » 
Regisler in-folio. 

IV. « Cohier vande opgenomen bunders, soo landen» bempden, 
als bosschen, gelegen onder de prochie van Leest, mette proprie- 
larissen ende huerlingen vande selve goederen, om daer vuyt 
gecolleclcerl le worden Iiet bundergell,.... opgenomen van wegens 
de Heeren van het mag 1 . deser stadt Mèche le n, desen sessentwintich- 
slen augusti XVK sessenveerlich ende naer volghcmle daeghen. » 

Regisler in-folio. 

V. « Dit is iiet cohier vanden Neckerspoel, van het jaer 1646, 
van het opnemen van de heurelsche weirdde. » 

Regisler in-folio. 



— 186 — 

VI. « Cohier van 't bunder oelt vanden Neckbrspoel, van het 
jaer 1650, welck is raeckende alleelyck de gemynle. » 
Regisler iu-folio. 

VIF. « Cohier vande zaylanden, bempden ende bosschcu, ghele- 
gen onder Hevere cnde Heffen, jurisdictic van Mechelen, het welckc 
te kenncn geeft de huerlingen ende proprietarissen der selver, om 
dyen volgens onlfangen te wordcn het bundergelt, july 1669. » — 
Item, van die gelegen onder Hombeeck, Geerdeghem, Auwegem, 
Battel en Pennepoel. 

Zes regislers in-folio. 

VIII. « Cohier van Muysen, an . 1671. » — Item, van Battel. 
Twee registcrs in-folio. 

IX. « Cohier van Hevere, anno 1674. * — Item, van Muysen, 
Hombeeck, Leest, Heffen, Hanswyck, Geerdeghem, Auwegem, Battel, 
Pennepoel en IVeckerspoel. 

Register grool in-folio. 

X. « Generaele rekeninge van het district vande contributien, 
geaccordeerl aen Vranckeryck door de wethouderen deser stadt en 
provincie van Mechelen. » Van 1707 lot 1713, en van 1712 lot 1714. 

Regisler in-folio. 

XI . « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doendc syn de collec- 
teurs vande fransche contributien van Hanscwyck. » Van 1707 toi 
1712, Jan van Meulder ; van 1709 lot 1712, Christiaan van Boxera 
en Jan van Beneden ; van 1710 lot 1712, Andries Peelers; van 1711 
loll713, Jan van Beneden ; en van 1712 toi 1713, Marc van Boexhem. 

Register iu-folio. 

XII. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doendc syn de collec- 
teurs vande fransche contributien van Battel. » Van 1707 lot 1712, 
Matlheus De Keyscr; en van 1708 toi 1712, Hendrik Macs. 

Register in-folio. 

XIII. « Contributie boeck onder Heffen, geslelt den 25 en augusti 



— 187 — 

1710, lot betaelinge vande contribulie vanden 15 en may 1710 (ot 
15 en may 1711. » 

Register in-folio. 

XIV. « Rekeninge, bewys ende reliqua , die doendc syn de 
geswoorne van het dorp van Heffen » over door lien geliglle pennin- 
gen in 1717, 1719 en 1746. 

Regisler in-folio. 

II. ZETBOEKEN. 

I. Hever. « Rekcninghe, bewys ende reliqua, die doende syn de 
geswoornen van bel dorp van Hever, over de peuningen by hun 
onlfanghen vuyt de selboecken. » Van 1677 tôt 1696: Cornelis 
Magnus, Jan Horekmans, Jaii Baetens, Jun van Doorne, Romboul 
Horckmans, Jan Wayenbergh, Marten Speulders, Thomas Guilliams, 
Antoon de Greef, Michaël Peelers, Jan Servrancx, Jacob de Ronge 
en Auloon Rombauls. — Van 1698 lot 1709 : Antoon Rombauts, 
Huybrecht vanden Driesche, Dirk Wayenbergh en Cornelis Ver- 
haegen. — Van 1709 tôt 1713 : Cornelis Kerhaegen, Daniel 
Meutennans en Willem Venneulen. — Van 1715 tôt 1717: Gabriel 
Geerts eu Cornelis Suys. — Van 1717 lot 1719 : Cornelis Suys. — 
Fan 1719 lot 1720 : Cornelis Suys en Jacob Verhaegen. — Van 
17*20 lot 1725 : Pieter Verhaegen en Cornelis Suys. — Van 1721 
lot 1723 : Jacob Verhaegen, Gabriel Geerls en Cornelis Suys. — 
Van 1723 lot 1726 : Cornelis Suys. — Van 1727 lot 1729 : Hcndrik 
de Winter, Jan Horckmans en Jacob Verhaegen. — Van 1730 lot 
1733 : Jan Horckmans en Engel Wayenbergh. — Van 1733 lot 
1740 : Jan Huybrcchls, Jan Servrancx, Filips De Vos en Pieter 
vau Elsen. — Van 1740 lot 1750 : Pielcr van Elsen, Daniel deLaet, 
Jan Servrancx en Wouter Crois. — Van 1748 lot 1759 : Jan 
Servrancx, Wouter Crois, Pieter Servrancx en Simon Verdeyen. — 
Van 1757 toi 1767 : Wouter Crois, Willem Vcrheyden, Jacob 



— 188 .— 

Servrancx en Antoon Schaevaerls. — Van 1765 tôt 1779 : Antooo 
Schaevaerts, Jacob Horckmans, Pieter Verhoeven, Pieter van Elsen 
en Willem van Elsen. — Van 1778 lot 1792 : Pieler Verhoeven en 
Pieter Verheyen. — Van 1791 tôt 23 cn pluviôse jaar 7 : Pieter 
Verhoeven, Pieter Verheyen, Jacob Verheyen en Jan De Prins. 
Achtlieu registers in-folio. 

II. Muysen. « Rekeninghe, bewys ende reliqua, die doende syn de 
geswoornen van het dorp van Muysen, etc. » Van 1677 tôt 1696 : 
Adriaan Wellens, Aard de Prins, Jan Cnops, Hendrik Jacobs, Jan 
vanden Camp, Pieter van Diefvelt, Jacob Perreliers en Jacob Jansseos. 
— Van 1696 lot 1708 : Jacob Peireleirs, (sic)- Willem Sergeysels, 
Jan Janssens en de meyer Borckelmans. — Van 1706 lot 1723 : 
Gosen Bernaerts, Antoon Wellens en Pieter van Houlven. — Van 
1717 tôt 1724 : Gosen Bernaerts en Antoon Welleiih. — Van 1720 
lot 1726 : Antoon Wellens en Chrisloffel Verheyden. — Van 1724 
lot 1730 : Pieter De Puis, Jan de Keyser en Jacob Daems. ~ Van 
1728 lot 1733 : Pieter De Pues (sic) en Antoon Wellens. — Van 1730 
lot 1735 : Pieler De Pues en Jan-Baptist Bernaerts. — Van 1733 lot 
1739 : Jan vander Auwera, Antoon Wellens en Frans Janssens. — 
Van 1737 lot 1747 : Antoon Wellens, Theodoor Boschmans, Frans 
Janssens en Christiaan Bernaerls. — Van 1743 tôt 1763 : Frans 
Janssens, Ghrisliaan Bernaerls, Gosen Bernaerls, Jacob Brempls en 
Mallheus Verheyden. — Van 1760 lot 1771 : Matlheus Verheyden, 
Pieler Bernaerls, Jacob Brempls en Jan van Camp. — Van 1770 
lot 1777 : Ghysbrecht van Camp, Jan-Frans Bernaerts, Hendrik 
Reyers, Hendrik de Lael en Egidius De Boey. — Van 1776 lot 1784 : 
Jacob van Loock en Egidius De Boey. — Van 1784 loi 1792 : Jacob van 
Loock, Antoou Van Camp, Hendrik de Laet, Karel Coekclbergh en Frans 
Peelers. — Vau 1791 lot 18 cn messidor jaar 6 : Jan-Baplist Jacobs. 

Zeslien regislers in-folio. 

III. Hombeeck. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn 
de collecteurs van het dorp van Hombeeck. » Van 1730 lot 1749 : 



— 189 — 

Jacob Vcrlindeo, Willem Buelens, Hendrik De Roeck, Pieter van 
Cauwenbergh, Jan Buelens en Nicolaas Coeckelberghs. 
Register in-folio. 

IV. Leest. « Rekeninghe, bewys ende reliqua, die syn doende de 
geswoornen van hel dorp van Leest. » Van 1677 tôt 1695 : Matlheus 
Peelers, Anloon Stroy, Rombout Aerls, Rombout Bulens, Pieter 
Smets en Nicolaas Loycx. — Van 1693 lot 1722 : Gielis Peelers, 
Jacob Feremans, Pieter Fierens, Engel Somers, Gornelis Pultemans 
en Willem de Lael. — Van 1721 lot 1749 : Cornelis Pultemans, 
Pieter Fierens, Jan vanden Bempt, Jacob Fierens, Anloon Cockel- 
berghs en Jacob vanden IIeuvel. 

Drie registers in-folio. 

V. Heffen. « Rekeninghe, bewys ende reliqua, die syn doende de 
geswoornen van het dorp van Heffen. » Van 1676 tôt 1692 : Jan 
Gobbens, Adriaan Guens, Hendrik Verschueren, Jan Cauwenberch, 
Anloon Ceulemans, Antoon Steenmans, Jacob van Winge en Jan 
vanden Heuvel. — Van 1692 loi 1723 : Jacob Rombauts, Jan van 
Cauwenbergh, (sic) Hendrik Lambrechts, Jan de Mayer en Wouler 
Feyen. — Van 1723 loi 1748 : Jan Busschot, Jan de Mayer, Pieter 
van Wesemael, Jan Buelens, Jan-Baplisl Peulders en Frans 
Cauwenbergh. 

Drie registers in-folio. 

VI. Hanswyck. c Rekeninghe, bewys ende reliqua, die doende syn 
de geswoornen van het gehucht van Hanswyck. » Van 1678 lot 1717 : 
Antoon Servrancx, Pauwel van Bouxem, Jan Peelers, Nicolaas 
Verschoor, Hendrik de Laet, Rombout Goeyers, Jan Verschoor, 
Pieter Lauwers, Aard vanden Venne, Willem Merlens, Adriaan van 
Hooff, Jan van Meulder, Pieter Walschaers, Jan van Beneden, 
Cornelis Beelaerts en Malthys de Laet. — Van 1715 lot 1728 : 
Harlen de Wit. — Van 1720 lot 1725 : Pieter-Hendrik Grevens en 
Anloon van den Eynden. — Van 1723 lot 1735 : Antoon van den 
Eynden en Pieter-Hendrik Grevens. — Van 1727 lot 1735 : Pieter- 
Hendrik Grevens, Ignatius van der Sleen en Pieter vander Auwera. — 



— 190 — 

Van 1734 lot 1745 : Pieter vander Auwera, Jan Beelaerls, Jan-Raplist 
Boisacq en Jun-Anloon Goycrs. — Van 1739 lot 1745: Romboul 
Si i ers, Reynier Palmaerls, Jan-Baplisl Palmaerls en Joos De Wit. — 
Van 1743 lot 1751 : Joos De W il, Andries Verbeeck, Chrisliaan 
Bernaerls en Frans Bernaerls. — Van 1749 lot 1757 : Frans Ber- 
naerls, Joos Jacobs, Chrisliaan Bernaerls, Jan-Baplisl De Croes en 
Pieler Bernaerls. — Van 1757 loi 1774 : Jacob Bremps, Gyabrechl 
van Camp, Jan van Camp, Jan-Baplisl De Croes en Willem van den 
Eynden. — Van 1774 loi 178-2 : Jacob De Croes, Willem van den 
Eynden en Frans de Nollel. — Van 1781 loi 1789 : Pieler Vandeven, 
Frans de Nollel, Lambrecht-Fraus van Camp en Pieler Verheyen. — 
Van 1788 toi 16 ventôse jaar 8 : Pieler Verheyen en Gosen Bernaerls. 
— Van 1792 loi 19 e " ventôse jaar 8 : Lambrecht-Frans van Camp 
en Jan-Baplisl Jacobs. 
Veertien remisiers in-folio. 

VII. Geerdeghem. « Reeckeninge, bewys ende reliqua, diedoende 
syn de geswoornen van hel gehucht van Geerdegcm. » Van 1679 lot 
1699 : Augustyn Cockelbergh, Jan Beelaerls, Jan van Dyck, Melchior 
Kersseleer, Cornelis Verslreken, Matlhys Vermeulen, Pieler Woulers, 
Gaspard van den Dries, Jan De Wit, Cornelis Beelaerls, Michaël 
Lauwens, Gielis Beclacils, Jan van Loock en Jan Hofmans. — 
Van 1696 lot 1765 : Bernard Schelliens, Jan Hofmans, Jan De Wit, 
Adriaan Guns, Pauwcl Verbeeck, Andries Verbeeck, Jan-Baplisl 
Pallemaerts, Pauwel van den Eynde, Hendrik van Dyck, Jan TcurfFs 
en Frans Domin. 

Twee regislers in-folio. 

VIII. Auwegen. « Rekcninghe, bewys ende reliqua, die doende 
syn de geswoornen van bel gehucht van Auwegern. » Van 1676 lot 
1699 : Anloon van Benedcn, de meyer de Roubaix, Romboul 
Clotlens, Jan Absillis, Jan Buts, Matlheus Veràchaeren en Lodewyk 
Verreyckl. — Van 1696 lot 1722 : Jan Absillis, Adriaan van 
Turnhoudt en Anloon Absillis. — Van 1710 loi 1722 : de weduwe van 
Jau Gillis, Andries Absillis, Romboul Smeulders en Anloon Absillis. 



— 191 — 

— Van 1717 tôt 1763 : Anloon Absillis, Lodewyk Verreyck, 
Rorobout Dillens, Hendrik Bal, Giclis Cluylens, Cornelis Schelkens, 
Hcndrik Cluytens, Andries Verbceek, Jan-Baplist Peulders, Jan van 
Bcirsel en Willem Brems. 
Vier regislers in-folio. 

IX. Battel. « Rckeninghe, bewys cnde reliqua, die doende syn 
de geswoornen van het gehucht van Ballel. » Van 1678 loi 1693 : 
Willem de Nyn, Adriaan Schelkens, Jan Verschueren, Gielis de 
Keyser, Jan Somers, Picler Beruaerts, Pieler Aerts en Marlen de 
Maeyer. — Van 1693 lot 1726 : Anloon Merlens, Cornelis van Dyck 
en Willem de Roey. — Van 1728 lot 1765 : Cornelis Schelkens, 
Cornelis \an Dyck, Ingelberl Verschueren, Jan van Dyck, Jan van 
Beirsel, Pieler Roomans, Jan Buelens, Jacob Verschueren en Pieter 
Merlens. 

Drie regislers in-folio. 

X. Pbnnepoel. t Rekeninghe, bewys ende reliqua, die doende syn 
degeswoornen van het gehuchl van Pennepoel. » Van 1677 lot 1696 : 
Pieler Fraus, Michaël de Mont, Frans Frans, Cornelis van Saet, 
Adam Cuyckens en Jan Leemans. — Van 1696 toi 1710 : Pieler 
van Aelsl, Jan Verschoor en Jan Verspecken. — Van 1715 lot 1737 : 
Willem Coppers, Jan Goossens en Willem Bastiacns. — Van 1723 
lot 1742 : Gielis Peeters, Gaspard Rombauts, de erfgenamen van 
wijlen Jan-Baplist Auguslyns, Jan-Baplist Boisacq en Anloon 
Schelliens. — Van 1740 toi 1749 : Jan-Baplist Boisacq, Pieler 
Smetsen Frans Vermeeren. — Van 1746 lot 1754 : Fraus Vermeeren 
en Gérard Mispellers. — Van 1752 toi 1761 : Pieter Opde Becck. 
— Van 1738 lot 1777 : Jan De Swerdt, Gysbrecht van Camp, 
Pieter Opde Beeck en Willem vanden Eynde. — Van 1777 loi 1786 : 
Gielis Vermeulen, Willem vanden Eynde, Hendrik Reyers en Melchior 
Simons. — Van 1786 lot 19 cn ventôse jaar 8 : Jozef Verhaegeu, Gielis 
Vermeulen, Servaas Hermans eu Lambrechl-Frans van Camp. 

Tien regislers in-folio. 

XI. Nbc&eiispoel. « Rekeninghe, bewys ende reliqua, die doende 



— 192 — 

syu de geswoornen van hel gehucht van NeckerspoeL » Van 1677 
lot 1699 : Bertel Walschaerls, Gaspard Goyers, Gielis Verhoeven, 
Frans Vertonghen, Filips vanden Vclden, Jacob van Elsen, Jan 
Janssens, Marten Vernieiren, Jan vande Werf,* Àntoon Leemnns en 
Adam Cuyckens. — Van 1704 lot 1727 : Simon Suelwey, Anna 
Andries, weduwe van Jacob van Doorne, Willem van Olmen en 
Christiaan de BIouw. — Van 1715 tôt 4728; Pieler Verhoeven, 
Christiaan de BIouw en Gielis Verschucren. — Van 1720 tôt 1728 : 
Gielis Verschueren, Jan de Roye, Frans van Benedcn en Gommaar 
van Espen. — Van 1730 tôt 1745 : Ignatius vander Sleen, Jan-Baptisl 
Boisacq en Floris Vercammen. — Van 1743 tôt 1754 : Gérard 
Mispelters, Jan de Maeycr, Willem de Winter en Pieler Douies. 
— Van 1751 toi 1756 : de weduwe van Willem de Winter, Frans 
Beruaertsen Jan-Baptisl De Croes. — Van 1754 lot 1763 : Frans 
Beruaerts, Filips Verbeeck en Gosen Bernaerls. — Van 1763 toi 
1772 : Filips Verbeeck, Barlholomeus De Punder en Mallheus 
Verheydcn. — Van 1771 lot 1782 : Mallheus Verhcyden, Willem 
vanden Eynde, Cornelis-Jozef De Punder, Jan-Baptisl Verreth en 
Jozcf Meuldermans. — Van 1781 lot 1792 : Antoon van Camp, 
Frans de Nollet, Gielis Vermeulen, Picter Verheyden en Willem 
vanden Eynde. — Van 1791 toi 14 eD ventôse jaar 8 : Willem vanden 
Eynde en Lambrecht-Frans van Camp. 
Twaalf registers in-folio. 



111. SUBS1D1EBOEKEN. 

I. Hever. « Rekeningo, bewys ende reliqua, die doende syn de 
collecteurs van de extraordinaire subsidie boecken onder den dorpe 
van Hever. » Van 1708 tôt 1722 : Corndis Suys, llendrik l'Ser- 
geysels, Pieler Pectcrs, Adriaau Horckmans, Daniel Meuiermans en 
Gabriel Geerts. — Van 1721 toi 1732 : Pieler Vcrbaegen, Gabriel 
Geerts, Adriaan Horckmans en Pieler Verstrepen. — Van 1728 



- 493 — 

(ot 1738 : Cornelis Suys, «Tan Horckmans, Jun Keuppcns, Jacob 
Verhaghen, Jan Huybrechts en Willem van Elsen. — Van 1737 toi 
1776: Antoon Geerls, Adriaan Eggers, Pieler van Elsen, Wouler 
Crois, Daniel De Laet en Pieler Verhoevcn. — Van 1775 toi 23 -n 
pluviôse jaar 7 : Willem van Elsen, Pieler Vcrhoeven, Pieler Vcr- 
heyen, Jacob Verheyen en Jan De Prins. 
Vijl registcrs in-folio. 

II. Muysen. « Rckeninge, bcwys ende reliqua, die doendc syn de 
collecleurs vanden dorpe van Muysen. ■ Van 1714 loi 1732 : Gommaar 
van Bompaeyen, Chrisloffel Vcrhcyden, Jacob Jacobs en Anloon 
Wellcns. — Van 1724 loi 1732: Chrisloffel Verheyden en Frans 
Horckmans. — Van 1729 toi 1734: Romboul Cnops, Jan van Dyek 
en Jan vander Auwera. — Van 1733 lot 1749 : Jan De Keyser, 
Rombout Cnops, Tbcodoor Boschmans, Frans Janssens, Jan Baplist 
De Laet eu Frans Bernaerls. — Van 1756 lot 1765 ; Gosen Bernaerts, 
Jan van Camp, Jacob Bremps, Mallbcus Verheyden en Pieler Ber- 
naerls. — Van 1764' lot 18 fB messidor jaar 6 : Jacob Bremps, Jan 
van Camp, Jan Verbagen, Maliheus Verheyden en Jan-Baplisl Jacobs. 

Zes registers in-folio. 

III. Hombeeck. «Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn 
de collecleurs van het dorp van Hombeeck. » Van 1729 lot 1749 : 
Jacob Verlinden, Willem Buelens, Jan Scheurwyckx, Hendrik De 
Roeck, Pieler van Cauwcnbergh, Jan Buelens en Nicolaas Cocckel- 
berghs. 

Regisler in-folio. 

IV. Leest. « Rekeninge, bcwys ende reliqua, die doende syn de 
collecleurs van bel dorp van Leesl. » Van 1720 loi 1749 : Jan Ver- 
lioden, Pieler Fiercns, Jan vanden Bcmpl, Willem Fercmans en 
Jacob vanden Heuvel. 

Regisler in-folio. 

V. Heffkn. « Rekeningc, bcwys ende reliqua, die doende syn de 
collecleurs vanden dorpe van Heffen. » Van 1713 lot 1749 : Jan van 

14 



— 194 — 

Winghe, Jau de Maeyer, Jacob Verlinden, Jan-Bapfisl Peulders en 
Frans Cauwenbergh. 
Register in-folio. 

VI. Hanswyck. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn 
de collecteurs van het gehucht van Hanswyck. » Van 1712 toi 1722 : 
Christoffel van Boexhem, Jacob De Wit, Filips Cammans en Jan van 
Beneden. — Van 1721 toi 1780 : Jacob De Wit, Jan Teurfs en 
Ignatins-Dominicus vandcr Sleen. — Van 1733 lot 1750: Jan-Baplist 
Boisacq, Pielervander Auwera, Pieter Beelaerts, Jan-Antoon Goeyers, 
Rombout Sliers, Joos De Wit en Andries Verbeeck. — Van 1746 
toi 24" ventôse jaar 8 : Andries Verbeeck, Jacob Bremps, Jan-Baptist 
De Croes, Lambrecht-Frans van Camp, Pieter Verhagen, Gosen 
Bernaerts en Jan-Baptist Jacobs. 

Vier registers in-folio. 

VII. Geerdeghem. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn 
de collecteurs van het gehucht van Geerdeghem. » Van 1728 lot 
1748: AdriaanGuns, Jacob Goyers, Jan-Baptist Pallemaerls, Pauwel 
vandcn Eynde en Hendrik van Dyck. 

Register in-folio. 

VIII. Auwegem. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn 
de collecteurs van het gehucht van Auwegem. » Van 1714 lot 1748 : 
Lodewyk Verreyk, Jan Deurmaelen, Antoon Absillis, Ghrisliaan 
Kcllens, Jan Vermost, Hendrik Bal, Hendrik Gluytens, Andries 
Verbeeck, Jan-Baptist Peulders en Jan van Beirsel. 

Register in-folio. 

IX. B att el. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn de 
collecteurs van het gehucht van Batlel.» Van 1718 lot 1749 : Cornelîs 
van Dyck, Gornelis Claesens, Ingelbert Verschueren,- Jan van Dyck, 
Augustyn Lamberechts, Jan van Beirsel en Pieter Roomans. 

Register in-folio. 

X. Pennepoel. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende syn de 
collecteurs van hel gehucht van Pennepoel. » Van 1712 lot 1733 : 
Willem Bastiaens, Pieter Cuypers, Willem Coppers, Gieiis Peelers, 



— 195 — 

Jan van Cammeren, Pieter Hasselbergs en Gaspard Rombauts. — 
Van 1728 loi 1741 : Pieler Hermans en Jan-Baptisl Boisacq. — Van 
1738 loi 1749 : Pieler Voedt, Nicolaas Verhooght, Jan-Baplisl 
Boisacq en Frans Vcrmecren. — Van 1746 loi 1754 : Frans Ver- 
meeren, Gérard Mispellers en Pieler Opde Beeck. — Van 1754 toi 
4781 : Pieter Opde Beeck, Jan de Swert, Gysbrecht van Camp en 
Willem vanden Eynde. — Van 1779 toi 19 en ventôse jaar 8 : Gielis 
Vermeulen, Willem vanden Eynde, Hcndrik Reyers, Mclchior 
Simons, Jo/ef Vcrhaegen, Servaas Hermans en Lambrechl-Fruns 
van Camp. 

Zes registers in-folio. 

XI. Neckerspoel. « Rekeninge, bewys ende reliqua, die doende 
syn de collecteurs van hel gchucht van Neckerspoel. » Van 1712 tôt 
1722 : Martcn De Corl, Chrisliaan De Blauw en Adriaan Vertommen. 

— Van 1719 tôt 1722 : Chrisliaan De Blauw, Jan De Roy en Gielis 
Verschueren. — Van 1728 lot 1744 : Ignalius-Dominicus vander 
Sleen. — Van 1740 lot 1751 : Floris Vercammen, Gérard Mispellers, 
Jan de Maeycr, Chrisliaan Bernaerls en Willem de Winler. — Van 
1749 loi 1777 : Willem de Winler, Pieter Donies, de weduwe van 
Willem de Winler, Frans Bernaerls, Barlholomeus De Punder, 
Mallheus Verheyden, Cornelis-Jozef De Punder en Jan-Baplisl 
Verreih. — Van 1777 loi 1792 : Jozef Mculdermaus, Jan-Baplisl 
Verrelh, Auloon van Camp, Gielis Vermeulen en Pieler Verheyden. 

— Van 1789 loi 14 cn venlôse jaar 8 : Willem vanden Eynde en 
Lambrechl-Frans van Camp. 

Zes registers in-folio. 

IV. VARIA AANGAANDE HET DISTRICT. 

I. Brieven en andere oorkonden der meyers en gezworenen van 
hetzelve. Van 1699 lot 1724; >an 1737 lot 1748; van 1751 loi 
1759; en van 1760 loi 1783. 

Vier regislers in-folio. 



— 196 — 

H. « Districkt set EN afleg boekken. » Inhoudende, van 1742 tôt 
1794, de toelalingen gedann door den magistraal dezer slad aan de 
meyers en gczworenen van het district, toi vereffening der renten en 
lasten bezwarende de dorpen en gehuchten van hetzelve. 

Register groot in-folio. 

III. Verzoeeschriften der meyers en gezworenen aan den raagislraat 
gedaan, om de penntngen in hunne dorpen en gehuchten, naar de 
maal derzeiver behoefteo, le mogen liglen. Van 1748 loi 1795. 

Register in-folio. 

IV. Naamujst der gezworenen van het district die, krachlens het 
règlement van den 5 eD oclober 1705, jaarlijks door den magislraat 
gekozen worden. Van 1707 toi 1742. 

Register in-folio. 

V. « BORCH EN ONTLAST BRIEVEN VAN DE VREMDE PERSOONEN DIB SYN 
COMEN OP HET DISTRICT DESER STEDE. » Van 1713 lot 1726. 

Register in-folio. 



EINDE DER TWEEDE AFDEELING. 



u. 

HEYST-OP-DEN-BERG EN GESTEL. 

I. « BOECK VANDE NYEUWE IMPOSTEN VANDEN THIENSTEN ENDE TWINT1CH- 

steh penninchen, gehoudeii onder Heyst ende Ghestel, voer die van 
Mecheleo, byde commissarisen Heer Jacop Schoefs, ridder, Jan 
vanden Eynde ende Fraeys, opten iersten septembris XV e . XL1III. » 

Register iu-4°. 

IL « Declaratib vanden erfven ende onruerlycke goeden vanden 
dorpe ende seven hertganghen (gehuchteu) van Heyst, ende calculalie 
vanden X en . ende XX en . penninck, begonst XXVII e ". july XV e . tween 
vyflich, ontfanghen by den Heeren commissarisen byder wel daer (oe 
gecommilleert, als te wetene : Heeren Gielis van Gottengnyes, com- 
moingmeestere, Heer Franchois Cals, Heer Lancelootvan Gottengnyes, 
trésorier, ende Heer Willem de Clerck, Heer van Bouvekercke, 
ridders; ende dat, omme te helpen furnieren XIHP. L arlois, dcr 
Key. Il 1 , geconsenteerl byder stadl ende corpus van Mechelen tôt 
onderstande ende behulp vanden oirloghen etc. » 

Register in-4°. 

III. Règlement voor die van heyst van den 31 eD october 1718 

Register in-fojio. 

« Hbt ressort ofte onderhoirigheydt van Mechelen is het dorp 
ende heerlyckheydt van den lande ende vryheydt van Heyst, milsgae- 
ders het dorp ende heerlyckheydt van Geste), beyde voor het 
geestelyck onder het bisdom ven Antwerpen. Het dorp van Heyst 
werdt verdeylt in seven aerl-gangen ofte gehuchlen, te weten ; Berger- 



— 198 — 

Aerde, Hallaer, Laer ende Sondcrschot, Bosch ende Achlerheyde, 
Boisschot, Werft, Berohem ende Bruggen-Eyndc. 

De welh van Heyst bestaet in cenen schoutelh (hebbende syneo 
sladlhouder) seven schepenen, ende eeoen sccrelaris, ende wyst met 
ad vies van dry advocaelen van den Grooten Raede tôt Mechelcn, door 
hun benoemt, van welckers gewysde men appellcert naer schepenea 
der stadt Mechelen, ende van daer by reformalie naer den gemelden 
Grooten Raede. 

Daer zyn ooek twee keur-meesters ofte policey-meesters, eenen 
Amman, eenen Meyer, ende vier dienaers, ende iederen aerthangofle 
gehuchle heeft eenen Borgemeesler, zynde te bemercken dat het 
gehucht Bernhem, alhoewel werelyck Heyst, voor het geestelyck is 
onder de parochie van Iteghcm, een bygelegen dorp van Brabant 
s'Landts van Mecheleo. 

Heyst wordt te leene gehouden van de Heeren van Mechelen in 
hunnen leenhove der selve stadt ende provincie, synde het selve 
beselcn geweest door de heeren van Mechelen, tôt dat Philippus den II 
Koning van Spagnien by syne opene brieven, gegeven toi Gendl den 
9 augusti 1559, het selve heeft verkocht aen Gaspar Schetz, ridder, 
Ileere van Grobbeudonck. 

Het dorp en heerlyckheyt van Gestel is gelegen aen de rivière de 
groole Nelhe, een ure en half van Heyst. — De welh van Gestel 
beslaet in eenen schoutelh, vyf schepenen ende eenen secrelaris, synde 
aldaer ooek eenen Borgemeesler die de penningen der gemeynle 
onlfanght, ende eenen dienaer. 

Van bel gewysde van die van Gestel, appelleerde men eertyts naer 
die van Heyst ; maêr nu appelleert men van daer naer schepenen van 
Mechelen, ende ten laetslen wederom by reformalie naer den voor- 
schreven Grooten Raede. 

Gestel wordt gelyck Heyst le leene gehouden van de Heeren van 
Mechelen in hunnen leen-hove der selve sladt ende provincie, ende is 
door den boven genoemden koningh Philippus den II, by syne opene 



— 199 — 

hrieven van den 28 december 1558, verkocht aen Petrus van den Dale, 
Choordekeo der collégiale kercke van Aelst ende Ganonick van 
0. L. V. kercke tôt Antwerpen, den welcken daer in wierdt gegoedt 
ende geerfl den 18 mey 1559, volgens de opene brieven daer op in 
den voorscheven leen-hove gegeven. » — Zie J.-J. De Munek : 
« Gedcnck-Schriften, enz. » bladz. 41 en volg. 



EINDE DER DERDE AFDEELING. 



TV. 

r>E PROVINOIE. 



I. GELDWEZBN. 

I . « Dit was begonnen int jaer ons Hcercn doc men screef M CCC° 
IseMech ende zesse vp den dcrticnslen dach van hoymaent, dat de 
gocde liede van Mechelen thol ghegheven hebben, na de rekeninghe 
die ghcdaen was te Ghenl te redeuinghen, (in de rekenkamer) vp den 
twelcfsten dach van hoymaent int jaer vocr screven. » 

Roi, op parkcment. 

II. ■ Dits dontfabn vande rentmeesters myns gheduchts Heere 
van Vlaendren te Mechelen ende van al dat daer loe behoort. » Reke- 
ningen gehouden : van 1371 lot 1375, door Seger Vlamiux ; van 
1375 toi 1377, door Baudewyn van der Conderborch ; van 1381 lot 
1383, door Cornelis Smecslers, (De Meesler) deken van lie! kapitlel 
vnn S. PiOmbouls keik; en van 1383 lot 1384, door Lodewyk vander 
Hrydeii. 

Negen roi Ici), op parkcment. 

III « Compte de didier boisot, receveur de Matines et commis de 
recevoir les deniers du subside fait à lempereur par cculx du clergie 
du quartier dud. Malines, diocèse de Cambray, tant de recepte que de 
despeuce de toutes les partyes par lui reccues par vertu des lettres de 
commission à lui faites par trcsreverendissime Larchevesque de 
Pallaermc, en date du (en blanc) jour de novembre lan XV C XXXIII. » 

Registcr in-4\ 

IV. « Comptes des fiefs de l'empereur notre S r . en ses ville cl 
franchise de Malines, et .seigneurie de Heysl. » Rekeningen der leen- 
goederen van Z. M. gehouden, in 1545, door Jan Pccters; van 1631 



— 201 — 

toi (654, door ridder Jan des Mares ; van 1659 toi 1665, door jonker 
Jacob des Mares ; en van 1717 loi 1719, door Jacob-Marlcn van Dyck. 

— Van 1769 toi 1778, en van 1779 toi 1782, door Emauuel-Jozef 
de Perceval. 

Drie regislers in-folio. 

V. « Rekbninghb vanghberardt gramaye, byden Slalen van Bra- 
bandt, Valenchyn, Hollandl, Zeellandl, Namen, Utrecht ende van 
Mechelen, gecommitteerl als heuren trésorier opt faicl harer oirloighen 
ende der dislributien vanden penninghen, by elcken vanden voren. 
Stalen (naer vermogen der acten vanden consente, wesende vande 
daten des 17 februarii 1558, eude acceptatie daer op gevolghl den 
21 mey 1558) synder Ma 1 , geaccordeert lot onderhoul vanden volcke 
van oirloighen, toi beschermenisse vanden landen van herwaerls overe, 
voirdeu somrr des jaers XV e acht ende vyftich... » — De ter dier 
gelegenheid geligtle penningen beliepen : voor de Slalen van Valenchyn, 
toi 15,429 ponden; voor die van Holland, lot 184,227 ponden ; voor 
die van Namen, tôt 26,034 ponden, vyf s ; en voor de provincie van 
Mechelen, toi 23,142 ponden. 

Register grool in-4°, op parkement. 

VI. « Estât en brief de la receptb db malines pour vne année 
enlhiere, escheant le derrier jour de septembre XV e . soixante vng. ■ 

Register in-4°. 

VU. c Confiscations de la ville et jurisdiction de malines. » 
Rekeningen gehouden, van 1573 lot 1576, door Pieler de Mesmaker. 

— Item, van 1693 lot 1694, door Fraucisca Groolendael, weduwe 
van Jeroon Zeli. 

Register in-folio. 

VIII. « Comptes dbs conseilliers et recepveurs généraux des 
domaines de Sa Ma", des ville et jurisdiction de Malines pour vng an 
enthier. • Rekeningen gehouden, van 1574 tôt 1579, door Pieler de 
Mesmaker; en van 1580 lot 1583, door Si Iv es ter van Maie. — Item, 
van 1653 lot 1655, 1656 lot 1657, 1661 lot 1663, en van 1664 lot 
1668, door Gérard van U fiels; van 1668 toi 1669, door deszelft 



— 202 — 

weduwe Susanna-Calharina Boiarte. — Item, van 1693 lot 1694, door 
Jeroon Zeli. — Ilem, in 1748, van 1750 lot 1783, en in 1788, door 
Filips-Godfried-Emanucl Francquen ; van 1760 lot 1764, van 1772 
(ot 1781, en in 1784, door Emanuel-Jozef de Perceval. 

Veerlîg regislers in-folio en grool in-folio. 

IX. « Grondtchynsen die ousen genaedigeu Heere den keyser ende 
coninck, als Heere van Mechelen ende jurisdiclie derselver, heffende 
is op diversche huysen ende gronden van erfven, gelegen binnen 
de voors. stadt ende jurisdiclie der selver. » Vernieuwd in 1894, 
door Jan vanden Eynde ; in 1681, door ridder Gérard van Uffels ; 
in 1696 en 1720, door jonker Alexander-Jozef Rubeus, « raedt ende 
renlmeesters generael van Syne Ma 18 , domeynen der stede ende 
lande van Mechelen. » 

Vier regislers groot in-4° en in-folio, op parkemenlen op papier. 

Ziehier, voor het vernieuwen derzelver, de ordonnanlië door 
Z. M. gegeven den 27 en september 1894 : 

« Alsoot van noode is, lot bewaernisse van ouse domeynen int 
quartier van Mechelen, le vernyeuweo die boeken ende quohieren 
hier voormaels gemaeckt, dewelcke onse ontfangers plachten te 
gebruycken int lichlen endeontfangen vaude grontchynsen ende heer- 
lycke preslalien diemen ons schuldich is, overmils (die groote verande- 
ringen dier geschiet syn tsedert etlelycke jaeren, mitsgaders dese 
jegenwoordighe troublen ende beruertlen) sommighe hen beste doen 
om, onder decxsel van desen quadeu lytde, de voorn. chynsen te 
nyelen le doene,ende (hen daervan te onllaslen willende) hen behelpen, 
mils dal de paelen van henné erven nyet en accorderen mette gène 
wesende gespecificeerl in de voorgaende quohieren ; de andere, over- 
mils dal byde brieven daer deur sy sulcke erven vercregen hebben, 
de voorn. chynsen alleenlyck verclaert staen by apprecialie in gelde, 
ende by gelycke andere middelen lenderende om de saecke te 
verdonckeren : zoo eest, dat wy willende daerinne versien ende 
remedieren, hebben... geordonneerl ende ordonneren by desen... 
onsen ontfanger, van ailes le maecken een nyeuwe register in 



— 203 — 

behoorlycker vorme, op onseo cost ende last, ende daer van het 
dobbel te seynden in onse rekencamere te Ryssele, lot conserva lie van 
onse rechien, ende den selven te vernyeuwen van Iwinlich toi twinlich 
jaeren, om des le beter ende lichlelycker te versien tegens aile 
verduysleringen ende vervrempdingen van onse voorn. rechten. » 

X. « Tractaeten vande contribuée aen den vyandt, raeckende de 
sladl ende provincie van Mechelen, » Van 1706 lot 1713. 

Regisler in-folio. 

XI. « Recette pour un an, fin y le dernier juin 1734, des deniers 
provenus des biens de S. M. en la ville et jurisdiclion de Malines. » 

Regisler in-folio. 

XII. « Comptes des aides et subsides de la ville et province de 
Malines pour un an. » Rekeningen gehouden door Filips-Emanuel- 
Godfried Francquen, van 1749 lot 1750, 1752 lot 1783, en 1754 
toi 1755. — Item door Emanuel-Jozef de Perce val, van 1760 lot 
1762, 1765 lot 1766, en 1769 lot 1771. 

Acht regislers in-folio. 

XIII. « Voorwaerde ende conditien, waer op de raedl ende 
onlfangers generael van Syne Ma ts . domeynen int quartier van 
Mechelen,... in pach linge vuytgeven sullen aenden meestbiedende de 
rechien Syne Ma 1 , compelerende binnen de sladl van Mechelen, 
genaemt het pontgell ende sautmaete » met eenige brieven desaan- 
gaande. Van 1760 toi 1781. 

Regisler in-folio. 

XIV. ce Journal pour servir de bilan à la recette générale des 
aides et subsides de la province de Malines. » Van 1775 lot 1782. 

Regisler groot in-folio. 

XV. « Etat de caisse de la recette des subsides a Malines, depuis 
le 27 novembre 1789 jusqu'au 8 octobre 1791. » 

Regisler in-folio. 

XVI. Uitgaven voor het KRUGsvoLK, gedaan door de stad en de 
provincie van Mechelen, van 1789 tôt 1790. 

Regisler in-folio. 



— 204 — 

XVII. Storting van 60,000 gulden courant, toegeslaan door de 
drie leden dezer provincie voor derzelver aaodeel in de ligling van 
drie millioenen, vaslgesteld io de zitling der Stalen-Generaal van deo 
26 f0 februarij 1790. — Ile m van 120,000 en 90,000 gulden wissel- 
geld, voor haar aandeel in twee nieuwe ligtingen van twaalf en tien 
millioenen, gevraagd door dezelfde Heeren in hunne ziltingen van 
den 28" raei en 12 en augustus van geraeld jaar. — Item van 214,300 
gulden courant, gedaan den 19 e0 januarij 1794, ter uilbelaiing van 
den achlerstalligen i h 1er est der in 1790 opgenomeue kapilalen. 

Drie regislers in-folio. 

II. BRIEFWISSELING VAN DE OVERHEDEN DER PROVINCIE. 

I. « Brieven ende andwoorden van de Comité der provincie van 
Mechelen. » Van den 13 e0 december 1789 (ot den 28 e0 februarij 1790 ; 
van den 6 fn mei 1790 tôt den H en september 1790; en van den 
lO f0 september 1790 tôt den 25 f0 november van gemeld jaar. 

Drie registerç in-folio. (Afschriften). 

Om aan onze lezers le doen kennen de gevoelens weike onze 
volksvertegenwoordigers alsdan bezielden, laten wij hier volgen een 
besiuil des provincieraads van Henegouwen, genomen in deszelfs 
algemeene vergadering van den 28 en december 1789, luidende aïs 
volgt : 

« Ayant été pris de nouveau en considération, en assemblée 
générale de ce jour, que la bonne intelligence et union seule des 
habilans de la province entre eux, a donné lieu au développement 
de celle masse de force qui, en en imposant à la soldatesque, a rendu 
mis les efforts du pouvoir armé pour nous réduire sous le joug du 
despotisme ; que celte bonne harmonie et celle union seule peuvent, 
en consolidant successivement celle forcé, lui donner celle énergie 
et celle vigueur, que les circonstances rendent si nécessaires, pour 
empêcher efficacement le retour de ce pouvoir, et couronner nos 



— 205 — 

généreux efforts; que celte union précieuse et si importante n'a 
cependant d'autre base que rattachement invariable d'une nation 
juste et sage à la religion de ses pères, aux loix et aux usages 
anciens, qui de ce pays en ont fait constamment un des cantons les 
plus fortunés de l'Europe ; qu'attaquer ces principes, en une partie 
quelconque, seroil rompre eu conséquence un des chaînons de 
notre force publique et nous affaiblir inconsidérément ; qu'une 
entreprise de ce genre, (quelque légère qu'elle put être, dans les 
circonstances actuelles, auroil même des suites plus fâcheuses encore, 
en ce qu'elle inspireroit de justes défiances à une portion quelconque 
de nos concitoyens, et successivement à toutes, sur leur existence 
politique et civile parmi nous, la sûreté de leur état, de leurs 
propriétés, de leur liberté individuelle même ; que ces défiances 
alléreroient alors successivement tous les ressorts de notre organisa- 
tion, "porteroient aux désordres cl feroienl infailliblement perdre de 
vue le point important d'un ralliement indispensable de nos forces 
avec celles des autres provinces ci-devant autrichiennes, et déserler 
la cause commune ; que par une suite de noire désunion alors et de 
ces désordres, nos efforts jusqu'à présent protégés 'du ciel cesseroient 
de l'être, et que celle patrie, si chère à tous ses habilans, rendue à 
l'anarchie relomberoil indubitablement sous l'affreux pouvoir de ce 
même despotisme; que ces considérations ont dû et doivent en 
conséquence faire détester et abhorrer à tout honnête citoyen loute 
idée de nouveauté, dans ces circonstances, quelque face spécieuse 
qu'on lui donne, et quelque espèce de mieux être qu'on croie y 
voir ; que ces idées de nouveauté et de changement dans ces mêmes 
circonstances ne sont, ou ne peuvent être en effet, que des pièges 
qu'une cabale odieuse, mais expirante, et des individus cachés et 
payés pour nous perdre, tendent à la nation dans le dessein de 
retarder et de ralentir la continuité des efforts qu'elle doit faire pour 
assurer la liberté naissante ; qu'il se répand cependant dans le public 
des feuilles ou écrits anonymes dictés par celle cabale, qui, s'ils 
étoienl écoulés, opéreroient infailliblement notre ruine; qu'enfin 



— 206 — 

l'intérêt général de la nation et de tous bons citoyens de toutes les 
classes exige impérieusement qu'un changement quelconque, s'il en 
éloit à faire, fût renvoyé à des temps plus calmes, où la nation, 
assurée de son sort, pourroit peser tranquillement et sans danger 
dans sa sagesse, s'il est expédient ou pas à son bien-être et à sa 
nouvelle position. 

Arrêté unanimement : qu'inhérant à sa résolution prise le 19 de 
ce mois au même sujet, tout député de la province au comité général, 
et toutes personnes qui y auront été reçues depuis celte date et qui 
le seront dans la suite, outre le serment d'être fidèle et loyal à la 
nation, y prendront l'engagement solennel rappelle en sa dite 
résolution du 19, de ne proposer aucun changement à la constitution 
ni aux loix de ce pays, de rejeller tous ceux qui leur seroienl 
présentés et d'employer tous leurs efforts pour écarter et détruire 
toute idée de nouveauté. 

Qu'elle tiendra et regardera comme ennemi de la patrie et 
perturbateur du repos public, quiconque, dans les circonstances 
actuelles, répandra tels écrits incendiaires, inspirant le goût de la 
nouveauté ou d'un changement quelconque, ou qui à ce moyen 
et tout autrement, tenteroit à détourner l'attention des habitans de 
cette province du grand objet de la défense commune qui les occupe. 

Qu'au surplus le présent arrêté et celui du 19 décembre seront 
imprimés pour l'information de tous et un chacun, et afin qu'une 
nation généreuse et loyale, qui dès 1787 n'entrevit son salut qu'en 
son adhésion à la devise qu'elle séloit donnée dès lors, l'union fait 
la force, se prémunisse à temps contre les pièges des perturbateurs 
et des méchants qui cherchent à la perdre. » — Zie reg. I, fol. 29 
en volg. 

11. Smeekschriften ingediend « aen de Heeren van de Comité der 
provincie van Mechelen. » Van 1789 toi 1790. 

Registcr in-folio. 

Op heleinde van hetzelve, in eeu requestvan Coroelis Fransquin, 
gedagteekend uit Breda deu 12 cn december 1789, vindl men eeoige 



— 207 — 

belangrijke aanleekeningen aangaande het gieten en boren van het 
grof geschut, in het arlilleriehuis der Adcghem straat alhier. 

III. « Les états généraux belgiques unis et le congrès souverain. » 
Verzameling van brieven, gaande van den 15 en december 1789 lot 
den 31 e »; van den l en januarij 1790 to! den 31*"; van den l cn februarij 
toi den 28 e0 ; van den 1 eB maarl lot den 31 cn ; van den l en april lot 
den 30 e11 ; van den l en mei lot den 31 en ; van den 1 e * juoij tôt den 30 e * ; 
van den l cn julij toi den 31 en ; van den l cn augustus lot den 28 en ; van 
den i tn september lot den 30 en ; van den I e " october tôt den 30 en ; 
en van den 2 en november lot den 29 e0 van helzelfde jaar. — Onder 
deze brieven bevindt men eenen, gedagleekend uit Breda den 14 en 
december 1789, eigenhandig geschreven door Vander Noot. 

Twaalf regislers in-folio. (Vôôr-, na- en afschriften). 

111. ORDONNANTIEN EN HANDELINGEN VAN DEN MAG18TRAAT 
EN DE OVERHEDEN DER PROVINCIE. 

I. Ordonnantiên des magistraats. van 1632 loi 1694; van 1695 
lot 1702; van 1702 lot 1709; van 1709 lot 1715; van 1716 lot 
1722; van 1722 toi 1742; vau 1744 lot 1756; van 1758 lot 1769; 
van 1770 tôt 1778; van 1779 toi 1789; van 1789 lot 1790; en van 
1791 tôt 1795. Alhier gedrukt bij Hendrik Jaye, Robrechl Jaye, 
Jan Jaye, Gysbrechl Linls, Andries Jaye, Jan Frans Jaye, Laureys 
Vander Elst, Jan-Frans Vander Elst en Frans-Jozef Vander Elst. 

Twaalf regislers in-folio. 

II. Ordonnantiên van de ovbrheden der provingie. Van 1789 
lot 1790. 

Register in-foljo. (Vôôr-, na- en afschrifien). 

III. Handelingbn van de overheden der provincie. Van 1789 
toi 1797. 

Register in-folio. (Afdruksels). 

IV. « Informatien preparatoir, genomen ingevolghe de scriftclyke 
commissie der Staelen dezer prouncie, alsraede ten versoeke van 



— 208 — 

den Heere schoutelh en eenigc andcre overheden. » Van 1789 lot 
1790. — Onder deze slukkcn bevindl zich de invenlaris van 
verscheidene booken en papieren, loebehoord hebhendc aan den 
voorzilter van den Groolen Raad, Goswin-Anna-Maria-Felix de 
Fierlant, gemaakl den 7 e * deeember 1790, op bevel dcr wethouders 
dezer slad en prowncie. 
Register in-folio. 

V. « EXTIUCT UYT DEN REGISTER DER RESOLUT1EN VAN DEN Comti DER 

provintie van Mecuelen. t Van den 17 en deeember 1789 loi den 
25 en november 1790. 

Register in folio. (Vôôr- en afscbriflen). 

VI. « Extrait des résolutions des Etats db Bradant. » Van den 
27 eD deeember 1789 loi den 18 ,n november 1790. 

Register in-folio. (Afscbriflen). 

VII. VOLMAGTEN VERLEEND DOOR DE StATEN DER PROVINCIEN VAN 

Mechelen en Braband. Van 1789 lot 1790. 
Register in-folio. (Vôôr-, na- en afscbriflen). 

IV. HANDELINGEN EN ORDONNANTIEN VAN DEN SCUVEREiN 
EN DE STATEN GENERAAL DER VEREEN1GDE PROVINCIEN. 

I. « Peyse » of vredes-, handels- eu kiygslraktaten, gesloten door 
onze souvereinen in 1648, 1689.. 1660, 1668, 1697, 1725 en 1748, 
en aan den magislraat van Mechelen verzonden, om op dcszelfs 
bevel 1er pui van bel stadbuis afgelezcn le worden. 

Register in-folio. (Af- en drukscbriflen). 

Ter gelegenheid der aankondiging van bel Munsler's verdrag, gaven 
de rederijkers der Piocne aan onze welbouders, die ze van eene 
verhevenc plaals vôôr hel sladhuis zagen, eene vertooning waariu 
zij beurlelings, zonder le spreken, door bunne kleeding, bouding en 
gebaren, de kwalen des oorlogs en de weldaden van den vrede 
afmaaldcn. — Hel maken des schouwlooneels voor deze pantomime 
slaalin de stadsrekening van 1648-49, fol. 173, geboekl als volgl : 



— 209 — 

« llem, voir diversche onkoslen van hel roaken van het théâtre 
voirde kamer vande Peoen, tyde vande publicalie van dcn peys, 
met het werck daer boven op gemaect, dwelc is blyven slaen lot 
naer de kermisse. Item, voirl vercieren van eenige wagens inden 
ommcganc, koeckcn ende inhyl voirde medekens ende andere 
personagien geseth op de selve wag liens, etc., per spccificalie 
behelscnde aile de quitancien onderlceckent byde Hecren trésoriers. 
l'LXIIg.VIsIIId. » 

II. Plakkaatboeken. Van 1545 lot 1552 ; van 1553 lot 1566; van 
1566 tôt 1572 ; van 1574 lot 1591 ; van 1393 lot 1599; van 1599 
toi 1604; van 1604 toi 1611; van 1612 toi 1617; van 1618 lot 
1625; van 1626 lot 1633; van 1633 lot 1644; van 1642 lot 1652; 
van 1652 tôt 1662; van 1662 lot 1672; van 1673 lot 1686; van 
1687 lot 1699; van 1700 toi 1703; van 1703 lot 1708; van 1703 
lot 1714; van 1715 lot 1729; van 1730 lot 1742; van 1742 lot 
1734; van 1755 lot 1766 ; van 1766 lot 1782 ; van 1782 lot 1786 ; 
van 1786 loi 1791 ; en van 1791 lot 1794. 

Zeven en Iwinlig regislers in-folio. (Alschriften). 

Ziehier helgeen wij, aangaande de inhuldiging alhicr van 
Alberlus en Isabella, in het plakkaalboek van 1599-1604, fol. I, te 
lezen vinden : 

« Op den v c ° dach van december a°XV c XCIX, deden haer blyde 
innecompste binnen deser stadt van Mechclen de aerlshertoghen 
Alberlus ende Isabella Clara Eugenia, infante van Spaingnien, onsc 
ghenadighe Heeren ende Princen, wesende deselve innccompsle 
gheschiet in der manniercn nacrvolghende. Jeersl zynde haerlieder 
Hoocheden jeghens ghereden, lot ontrent de Bousbrugghe, Myneu 
heere den schaulelh Jonchcer Jan van Lathem, mitsgaders Joncheer 
Nicolaes vander Lacn ende Joncheer Jan van Wachleudonck, coin- 
munemeeslers, met de gheheele welh ende officieren der sclver alsdoen 
dienende, ghecleet wesende t die vande poorlerye, met swcrlc fluwce- 
len tabbarts, ende die vande ambachlen, met armozyne labbarls, 
ghevoyerl met een sorte van violet arraosyn. Met de voors. welhauderen 



— 210 — 

zyn oyck Haer voors. Hoocheden jcghens ghegacn de vyf gulden, (ot 
v c in glietael, clck hebbende op thoofl cenen willen lioct, met pluymen 
van dry derande colcuren, als le weelen : wil, root ende blauw; 
ghelyck oyck van dien coleuren waren de vyf bondelen. 

Acu Doversle poorte verwachten Haer voirs. Hoocheden mynen 
cerwecrdichslen Hcer den Ecrlsbischop deser sladt, Her Matthias 
Tandon Hove, mcl de gheheele clergie deser selver stede, die voor 
Haer voirs. Hoocheden zyn in de sladlghecomen processie wys. Ende 
in de selve poorte zyn Haer voors. Hoocheden te pcerdegheselh, ende 
hoven Hacriieder is ghedraghen een baldequin van ses der voirs. 
wethaudcren, ende zyn zoo ghereden toi in S. Rombouts kercke, ende. 
van daer voirls naer bel hoff van Hoochstralen. Op de passagien waren 
fchemacckl dry principale arcus triumfales : den cenen, voor het paleys 
vanden Grootcn Rade, den tweeden ende den grootslen, int innecomen 
vandc Bcfferslrate, ende den derden, voor tvoors. hoff van Hooch- 
slraten. — Ende tsanderdaechs» wesendc S 1 Nicolaes dach, deden 
Haer voors. Hoocheden op een grool tannée! voor het sladthuys 
den cet. » 

III. PuKkAATBOEKEN. Van 1624 loi 1630; van 1631 lot 1638; 
van 1636 tôt 1640; van 1641 toi 16o0 ; van 1680 lot 1687 ; van 
1688 lot 1660 ; vau 1661 lot 1666 ; van 1667 lot 1670 ; van 1671 
1011672; van 1673 loi 1678; van 1676 lot 1680; van 1681 lot 
1686 ; van 1687 lot 1690 ; van 1691 lot 1696 ; van 1697 toi 1699 ; 
van 1700 tôt 1701 ; van 1702 tôt 1703; van 1704 lot 1706; vau 
1707 1011710; van 171 1 lot 17:22 ; van 1728 toi 1730 ; van 1731 
lot 1738 ; van 1736 lot 1740 ; van 1741 loi 1747 ; van 1748 toi 
1730 ; van 1783 toi 1784 ; van 1785 toi 1761 ; van 1762 lot 1766 ; 
van 1767 lot 1772 ; van 1773 lot 1778 ; van 1779 lot 1786 ; van 
1787 lot 1788 ; en van 1789 lot 1791. 

Drie eu dcrlig rcgislcrs in-folio. (Voor , na- en afschriftcn), 
beneven een grool gelai drukschriflen. 

IV- Plakkaten. Van 1703 toi 1732 ; van 1732 loi 1740 ; van 1740 



— 211 — 

lot 1785; van 1753 toi 1779; van 1779 lot 1786 ; van 1786 toi 
1789; en van 1789 tôt 1794. 
Zeven registers in-folio. (Afdruksels). 

V. Decreten. Van 1740 toi 1742 ; van 1743 toi 1746 ; van 1746 
toi 1748 ; van 1749 ; van 1750 ; van 1751 ; van 1752 ; van 1753 tôt 
1755 ; van 1756 toi 1757 ; van 1758 toi 1760 ; van 1761 lot 1762 ; 
van 1763 lot 1765 ; van 1766 tôt 1768 ; van 1769 lot 1771 ; van 
1772 ; van 1773 lot 1774 ; van 1775 lot 1776; van 1777 lot 1778 ; 
van 1779 lot 1780 ; van 1781 lot 1782 ; van 1783 ; van 1784 ; van 
1785 ; van 1786 ; van 1787 ; en van 1788 tôt 1789. 

Zes en twintig regislers in-folio. (Voôr-, na- en afschriften), 
waarby eenige afdruksels. 

VI. Decreten. Van 1751 lot 1784. 
Register in-folio. (Afschriften). 



EINDE DER VIERDE EN LAATSTE AFDEELING. 



De oorkonden dezer vier nfdcelingen, ten gctalte van drie duizend 
zeven honderd zeven en zeslig regislers en negen en derlig rollen, 
beruslen aile in het beneden gewelfde gedeclle van het sladhuis, 
den Toren geheeleo, 1er uilzondering dergencn onder Lellers J en K 
vermeld, welke, bij gebrek aan plaata, in de Kapel of bovenzaal van 
lielzelve gerangschikt hebben moeten worden. 



INHOUDSTÀFEL. 



VOORWOORD IX-XVI 

A. Cartularium's 1-6. 

Previlegien.(l-5). — Oclrooyen. (5-6). 

B. Stadsrekeningen en Casseboeken 6-9. 

Sladsrekeningen. (6-8). — Casseboeken. (8-9). 

C Magistraat 10-22. 

Ordonnanliën. (10-1 4). — Resoluliën. (14-18). — 
Handelingen en acleo. (16-18). — Briefwisseling. 
(18-21). — Benoemingen. (21-22). 

D. Ambachten 23-72. 

Hoofdambachten : Vischverkoopers. (24-26). — 
VIeeschhouwers. (26-28). — Brouwcrs. (28-32). — 
Bakkers. (32-34). — Huidevctters. (34-35). 
Groole ambachten : Lakenmakers. (36-38). — 
Droogschecrders. (38-39). — Kramers. (39-42). — 
Smeden. (42-45). — Timmerlieden. (45-46). — 
Metselaars. (46-48).— Schippers. (48-49) — Schoen- 
makers. (49-50). — Veltewariers. (50). — Bontwer- 
kers. (51) 

Kleine ambachten : Hoedenmakers. (51-53). — Mole- 
naars. (53-54). — Lyntrekkers. (54-55). — Buyl-, 
Bak- of Zakkedragers. (55-56). — Kordewagenaars. 
(56-57) — Hoveniers. (57-59) — Kousenmakcrs. 
(59-60). — Kuipers. (60-61). — Schrijnwerkers. 
(61-62). — Vlasverkoopers. (62-63). — Oudekleer- 
koopers. (63-64). — Wondheelers en Barbiers. (65- 



— 214 — 

67). — Tapylwerkers. (67). — Handschoen-, Tas- 
schen-,Witleer- en Riemmakers. (67-70). — Leerlou- 
wers. (70-74). — Kuopmakers. (7 1 -72) . 

E. Gilden , . 72-82. 

Oude Voetboog. (72-74).— Jonge Voetboog. (74-76). 
Handboog. (76-78). — Kolveniersgilde. (78-79). — 
Schcrmersgilde. (79-8!). — Vyf Gilden. (81-82). 

F. Rederykkamers 82-87. 

Oorsprong derzelver. (82-85). — De Pioene. (85-87). 

G. Erf-enontervingen 88-92. 

Vôôr Schepenen. (88-90). — Vôôr den Amblman. (90) 

— Vôôr Nolarissen of Zaakwaaroemers. (90-92). 

II. StichtingenenBeglftingen 92-94. 

I. Weeskamer 94-98. 

Staten van goederen. (94-95). — Rekeningen der voog- 
den en andere. (95). — Dagvaardingen vôôr de Wees- 
kamer. (95). — Varia. (96-98). 

J. Geregtzaken. Vôôr den Magistraat 98-118. 

Vôôr Schepenen. (98-107). — Vôôr Burgemeesters. 
(107-111). — Vôôr Burgemeesters en Schepenen. 
(I1MI4).— Vôôr den Schout. (114-115). — Vôôr 
den Overdeken der Dekeny. (115-1 16). — Vôôr Pen- 
sionarissen. (116-118). 

Vôôr het Parlement. ( 1 1 9-122). — Vôôr den Grooten 
Raad. (122-124). 

K. Geldwezen 124-144. 

Lyf- en Erfrenten. (124-128). — Cynzen en Pachlen. 
(128). — Nieuwe geldmiddelen. (129-130). — Belas- 
tingen op de huizen. (130-137). —Item opdeschoor- 
steenen. (137-138). — Item op'de personen. (138). — 
Gedane leeningen door den Magistraat. (139-140). — 
Buitengewone uitgavcn van den Magistraat. (140-143). 



— 215 — 

L. Openbare werken 144 150. 

Binnen dé slad. (144-145). — Builen de stad. 

(145-147). — . Binnen en buiten de stad. (147-150). 

— Aanteekeningen aangaande eenige andere werken. 

(150). 
M. Inrlgtingen voor het onderwys der schoone 

kunsten 151-154. 

Akademie tan beeldende kunsten. (151-1 53). — Insti- 

tuul van schoone kunsten. (153-154). — Stadszang- 

school. (154). 

N. Muntmeestersrekeningen 154-156. 

0. Aartsbisdom 157-158. 

P. Kerken en Kapellen 158 165. 

Kerken : S. Rombout. (158-161). — Onze-Lieve- 

Vrouw. (161 162).— SS. Picler en Pauwel. (162).— 

SS. Jan Baptisl en Jan Ëvangelist. (163). — S 10 Ca- 

lharina.(163). — O.-L.-V. van Hanswyck. (163-165). 

Kapellen. (165). 
Q. Kloosters 165-178. 

Mannenkloosters : PP. Augustijuen. (105-167). — 

Geschoende Karmclieten of Lieve-Vrouwe Broeders. 

(167-168). 

Vrouwenkloosters: Arme Claren.(168). — Leliëndal. 

(168-170). — Thabor. (170-172). — Bethauiën. 

(172-175). — Huysen. (173-178). 

R. Begijnhoven 178-180. 

S. Gast- en Godshulzen 180-184. 

T. Het District 185-196. 

Belastingen. (185-187). — Zelboeken. (187-192). - 

Subsidieboeken. (192-195). — Varia aangaande het 

District. (195 196). 
U. Het Ressort 197-199. 



~ 216 — 

V. De Provincie 200-211. 

Geldwezen. (200-204). — Briefwisseling van de Over- 
hcden der provincie. (204-207). — Ordonnanliën en 
handelingen van den Magislraal eo de Overheden der 
provincie. (207-208) — Handelingen en ordonnanliën 
van den Souverain en de Staten Generaal der veree- 
nigde provincien. (208-211). 



o o o { j oo< 



AANHANGSEL 



AA. 
DUPLICATEN VAN HET STADSARCHIEF. 

I. Stadsrekeningen. Van 4386-87 ; 1392-93 ; 1410-13 ? 1417-18 ; 
1420-21 ; 1433-34; 1436-37; 1438-39; 1485-86; 1597-1607; 
1608-26 ; en 1627-38. 

Vijftig registers groot in-folio. (Zie B 1°). 

II. Niedwe geldmiddblbn. Rekeningen van 1580 lot 1581 ; van 1590 
Col 1649 ; van 1651 lot 1667 ; van 1670 tôt 1679 ; van 1681 en 
1683 ; van 1686 tôt 1688 ; en van 1691. 

Honderd een en vijftig registers groot in-folio en in-folio. (Zie 
K 3°, n° 1). 

III. Item. Rekeningen van 1590 tôt 1668; van 1670 tôt 1676 ; 
van 1679 tôt 1681 ; van 1683 ; van 1685 lot 1691 ; en van 1694. 

Honderd zeven en dertig registers in-folio en groot in-folio. 
(K 3% u° II). 

IV. Leening door den magistraat gedaan, den 6 en october 1729. 
Register in-folio. (K 5° n° II). 

V. Uitgaven voor den oproer binnen Mechelen, in 1718. Rekeningen 
van 1721 lot 1729. 

Zes registers in-folio. (K 6°, n° II). 

VI. Vestingwerken. ^Rekeningen van 1596 lot 1609 ; en van 1622 
tôt 1648. 

Negen en zeslig registers groot in-folio en in-folio. (ZieM 2°a, n° II). 

VII. Steenweg van Sempst op Vilvoorden. Rekeningen van 1701, 
1704 en 1707; van 1721-29; 1730 31 ; 1732 33; 1734-39; 1740-45; 
174963 ; 1764-88 ; en 1789-91. 

Drie en zestig registers in-folio. (M 2°b, n° I). 

VIII. Steenweg van Mechelen naar Leuven. Rekeningen van 
1739-45 ; 1749-63 ; 1764-88 ; en 1789-91. 

Zes en veerlig registers groot in-folio en in-folio. (M 2°b, n° II). 






— 220 — 

IX. Watermolens. Rekeningen van 1590 toi 1601. 
Veertien registers in-folio en groot in-folio. (M 3% n° I), 

X. Nieuwe sciiors- en volmolen. Rekeningen van 1726 lot 1729. 
Vier registers in-folio. (M 3°, n° II). 

XI. Geruimde rivieren en beken. Rekening van het jaar 1722. 
Regisler in-folio. (M 3°, n° III). 

XII. Naamlijsten der doopsels, dooden en huweluken, welke gediend 
hebben tôt het opmaken der alphabetische (afels van onzen ouden 
burgersland, begonnen in 1874, en geeindigd in 1882. 

Vier honderd vijf en tachtig bundeltjes losse vellen papier. 

De oudste onzer doopboeken zijn die van SS. Pielers en Pauwels, 
van SS. Jan Baptisl en Evangelist, alsmede van S ,e Calharina paro- 
chien, beginnende elk dezer in 1585. — Die van S. Rombout en van 
0. L. V. van Hanswyck beginnen iwee jaren later, terwijl die van 
0. L. V. over de Dijle slecbls aanvangen in 1602. — Onze oudste 
doodboeken zijn : 1° die van S. Rombout (1806) ; 2° die van SS. Jan 
Baplist en Evangelist (1519); 3° die van SS. Pieter en Pauwel (1585); 
4° die van S tc Calharina (1606) ; 5° die van 0. L. V. over de Dijle en 
0. L. V. van Hanswyck (1615). — De oudste onzer irouwboeken 
zijn: 1° die van SS. Jan Baptist en Evangelist (1519); 2° die van 
S. Rombout (1572); 3° die van SS. Pieter en Pauwel (1585); 4° die 
van 0. L. V. van Hanswyck (1587) ; 5° die van S" Calharina (1596) ; 
6° die van 0. L. V. over de Dijle (1602). — Het houden dezer regis- 
ters was dus alhier in voege reeds lang vôôr de ordonnanlië desaan- 
gaande der Jterkvergadering van T renier), te Mechelen afgekondigd 
den ll en november 1565. 

XIII. Duplicaten der doop-, dood- en trou wboe ken, jaarlijks 
door de pasloren dezer stadt aan onze wethouders overhandigd, in- 
gevolge het twinligsle artikel van het eeuwig edict des 12 e0 july 1611. 

Honderd zes en vijftig registers langwerpig in-folio en klein iu-4°, 
gerangschikt als volgt : 

A. Doopboeken van S. Rombouls parochie: Van 1613 23; 1624-30; 
1631-39; 1639-44; 1644-52 ; 1652-58; 1658-65 ; 1665-71; 1671-77; 



1677-84; 1684-93; 1694-1703; 1704-10; 1711-23; 1724-36 
1736-48; 1748-33 ; en 1754-76. — llcm van 0. L. V. over de Dijle 
Van 1638-38; 1638-42; 1642-46; 1646-51; 1631-57; 1657-63 
1663-70; 1670-77; 1677-82; 1682-87 ; 1687-90; 1687-92; 1692-98 
1699-1703; 1706-09; 170914; 1715-26; 1727-41; 1742-49 
1750-53; 1754-78; en 1794. — Hem van SS. Pieters en Pauwcls 
Van 1611-31; 1632-49; 1649-67 ; 1667-87 ; 1688-1705; 1706-27 



1728-47; 1748-53; en 1754-78. 
Jans Evangelist : Van 1611-25 



— Ile m van SS. Jans Baplist en 
1625-36; 1636-46; 1646-69; 



1669-86; 1687-1703; 1704-23 ; 1724-53 ; en 1754-78. — Item van 
S'«Calharina : Van 1611-24; 1625-35 ; 1636-45 ; 1645-55; 1655-72; 
1672-86; 1687-99; 1700-15; 1715-46; 1747-53; 1754-70; 1771-78; 
en 1794. — Ilem van 0. L V. van llanswyck : Van 1611-48 ; 1648- 
1727 ; en 1728-78. 

B. Doodboeken van S. Rombouts parochie : Van 16 1 1-26 ; 1627-51 
1651-68; 1669-78; 1678-91; 1692-1705; 1706-10; 1711-29 
1730-37 ; 1737-40 ; 1741-53 ; eu 1754-76. — Item van O. L. V 
over de Dijle : Van 1611-24; 1625-33; 1634-45 ; 1645-76 ; 1676-87 
1687-95; 1695-1710; 1711-32; 1733-47; 1747-53; 1754-78 
en 1794. — Item van SS. Pieters en Pauwels* Van 1611-39 
1639-1713; 1714-53; 1754-78; en 1794.— Item van SS. Jans 
Baplist en Jans Evangelist : Van 1611-31 ; 1632-49 ; 1649-87 ; 1688- 
1731 ; 1732-53 ; 1754-78; en 1794. — Item van S ,e Cathariua : 
Van 1611-39; 1639-74; 1675-1713; 1714-53; en 1754-78. — 
Item va» O. L. V. van Hanswyck : Van 1615-1746 ; 1747-78 ; en 
1794. — Item van O. L. V. gaslhuis : Van 1629-90; 1691-96; 
1700-40 ; en 1741-78. 

C. Trouwboeken van S. Rombouts parochie: Van 1611-26; 
1625-44; 1644-68; 1668-86; 1687-1710; 1711-53; en 1754-78. — 
Item van O. L. V. over de Dijle: Van 1611-28 ; 1628-39 ; 1640-53; 
1653-75; 1676-94; 1695-1722 ; 1723-42 ; 1742-53 ; 1754-78 ; en 
1794. — Item van SS. Pieters en Pauwels: Van 1611-69; 1669- 
1719 ; 1720-23 ; 1723-53 ; en 1754-78. — Item van SS. Jans Baplist 



— 222 — 

en Jans Evangelisl : Van 1611-48; 1648-80 ; 1680-1713; 1714-17; 
1717-83; en 1784-78. — liera van S te Calharina ; Van Ï611-48; 
1648-92; 1693-1783; en 1754-78. — Ilcm van 0. L. V. van 
Hanswyck: Van 1611-99; en 1700-78. 

XIV. Naamlijsten dbr alhier overledene PP. Predikheeren. 
Van 1652 toi 1715 ; en van 1714 loi 1795. 

Twee op berdcn geplakte rolleo. — Op de eersle derzelver leest 
men hel volgende : « Anno Dni 1651, ab expulsione e civilale et 
convenlu Sylvœ-ducensi ac aliis pcr Balavos, tandem post varia ac 
toi pericula rerum, ut videre licet in tabula originali defunctorum 
dicli conventus, inccpimus inhabitare ci vi la te m Mechliniensem et 
paulatim eonstruere hune con\entum. » 

XV. Naamlijsten der afgestorvbne PP. Gapucienen in hunne 
twee voormalige klooslers alhier. Van 1605 tôt 1675 ; van 1678 lot 
1750; en van 1755 loi 1795. 

Drie op berden geplakte rollen. — De eersle derzelver draagt voor 
opschrift : « Nomina FF. Min. S. Francisci Gapucinorum defuncto- 
rum tam in hoc conventu, qui anno 1634 perficiebatur, quam io 
primo : ubi auno 1599 à S. P. Q. MechI : fuere recepti sub Illusl mo 
D. Archipis. Math. Hovio, favente Sero mo Principe Alberto 
Auslriaco » . 

XVI. Naamlijst der overledene Cellebroeders te Mechelen. Van 
1700 toi 1795. — Item. Der Zwartzuslers. Vau 1622 toi 1777. 

Twee op berden geplakte rollen. 

BB. 

INVENTARISSEN ONZER PAPIEREN 

EN REGISTERS, 

ALSMEDE VAN HETGEEN ER AANKLEEFT. 

I. Oude inventaris dbr oorkonden beruslende in de kom der 
beneden gewelfde plaats van het sladduis. 
Register in-folio. 



— 223 — 

II. « Klap boeck der ordonnanlien deser stadl en provinlie van 
Mechelen. » 

Register klcin in-8°. 

III. • Brieven-index » . — « Index van de decreten ende brieven 
van hel Gouvernement. » — « Pilasse van decreten. • — « Index van 
de Cryghsorders. » - « Ponlpenningen ende octroyen. » — « Index 
der resolutien, beginnende 20 julii 1585. » — « Filassen der pétition, 
consenten ende accepta lien der aiden, ter secrelarye berustende. » 
— « Advisen met decreten over vrydommen. » — « Adviesen-index. • 

Register in-folio. 

IV. « Index van de decreten ende brieven van het Gouver- 
nement, order chronologique en alphabétique. » 

Register in-folio. (Afschrift). 

V. « Rapport over het stadsarchief van den jare 1817 lot den 
jaere 1830 inclues; gedaen den 31 cn january 1831, door den Heer 
Gyseleers-Thys, archivist. » 

Register in-folio. 

VI. « Inventaire des papiers provenant des anciens corps de 
métiers et serments. » — Opgemaakt door onzen achlbaren en 
geleerdcn voorganger, den Heer Pieler-Jozef Van Doren. (1) — Deze 
slukken berusten in de boven gewelfde plaals van hel stadhuis, 
de Kapel geheeten, alwaar zij in de doozen n° 9 61-90 gerangschikt zijn. 

Register in-folio, met bundel klein in 8°. 

VII. « Table alphabétique des quatre volumes Missives, de 
1750 à 1794 inclusivement.» — Item. 

Register in-folio. 

VIII. Tydrekenkundige inventaris der stedelijke oorkonden. 
Van 1293 1011795. —Item. 

Register in-folio. 

IX. « Tables alphabétique et chronologique des sceaux qui se 
trouvent dans le cartulaire de la ville, et de ceux qui sont attachés 

(1) Qeboren te Leuven, den 15" maart 1808, overleed alhier den 6 e » mei 1870. 



— 224 — 

aux pièces qui font partie du Supplément à l'inventaire général des 
archives. Les premiers sont désignées par les lettres R. B. • (Rood 
Boeken). — Item. 
Register in-folio. 

X. t Archives de la ville de MaAnes. Inventaire général des 
registres et des papiers. » — Item. 

Register in-folio. 

XI. « Inventaire général des papiers. » — Item. 
Register in-folio. 

XII. « Table alphabétique et analytique de lettres de personnages 
distingués.» — Item. 

Register in-folio. 

XIII. « Inventaire analytique, par ordre de matières, de tous les 
documents non compris dans l'inventaire général des papiers, ni dans 
la table analytique de lettres de personnages distingués. » — Item. 

Register in-folio. (Drie verschillige exemplaren). 

XIV. « Table analytique et chronologique de tous les documents 
non compris dans l'inventaire des papiers et dans la table aualylique 
de letlrçs de personnages distingués. » — Item. 

Register in-folio. 

XV. « Inventaire des registres de l'Administration. » — Item. 
Register in-folio. 

Deze laatste en de zeven voorgaande registers des Heeren Van Doren 
zijn thans overbodig en in onbruik geraakl sedert de door hem en ons, 
van 1859 tôt heden, ter pers gelegde inventarissen. 

XVI. Inventaris der stads gebouwen, zegels en penningen, door ons 
beschreveu. 

Register in-folio. 

XVII. Inventaris eener zeer groote en belangrijke verzameling van 
allerlei munlen en gedenkpenningen, bijeengebragt door Cornelis-Jan- 
Jozef Tuerlinckx, (1) en in 1884, door zijne dochter Maria-Joanna, (2) 

(1) Geboren alhier den 31 cu mei 1783, overleed den 29 e * december 1855. 

(2) Geboren te Antwerpen den 18" january 1806, stierf alhier den 16 e » mei 1885. 



aan de stad Mechelen geschonken. — Door ons opgemaakt en gcrang- 
schikt in cen en iwinlig toonkassen, alsmede in een gcslolen schrijn 
voorzien van achllien laden. 
Regisler in-folio. 

" ce. 

UITTREKSELS VAN HET STADSARCHIEF 
EN ANDERE BRONNEN. 

I. ■ Chronologiscue algemeynen aenwyser van 1) et gène in verschey- 
dene boecken, chronycken, manuscripten, stads archiven eude 
papieren van ambachten, cloosteren, broederschappen, etc., gevonden 
wordt nopens de Meehelsehe geschiedenissen, haere heeren, ver- 
maerde mannen, en op al dat (ol dese betrekkelyk heeft, dienende 
loi vermeerderinge ende verbeleringen der Meehelsehe Chronyke 
door G. D. A. C. Y. B. (Gerard-Dominicus Azevedo-Continho-Y- 
Bernal). » — Gevormd door den Heer Barlholomeus-Jozef-Frans- 
Cornelis Gyselecrs-Tbys, lot archivaris dezer stad benoemd den 
13*"januarij 1802.(1) 

Negen en negentig regislers in-folio. 

Deze regislers bcvatlen, van liet begin der XIII e lot bel einde der 
XVIII e eeuw, een ontelbaar gelai geschrevene en gedrukle oorkonden 
rakende Mechelen, getrokken door hem en meer andere sclirijvers, 
zoo uil bel stadsarchief, als uil verscheidenc andere bronnen. — 
Ziehier, volgens gemelden archivaris, de beteekenis der lellcrs en 
woorden gezet onder de door hem en zijne medewerkers bijeen- 
gebragle stukken : 

De lellcrs E. A. C, beleekenen ex archivis civitatis mechliniensis. 
— E. A. M. C, ex archivis Magni Consilii. — R. V. B. S. e C, 
of B. S. e C, uillreksels van een regisler gelileld : Bannnn, Submis- 

(1) Geboren alhier den 28 cn juin 1761, overleed den 17 tn maart 1843. 

10 



— 226 — 

«en en Covreclien. — e. a. e. b œ . M œ ., ex archivis eccle&iœ beatœ 
Mariœ. — E. A. E. D. P., ex archivis ecclesiœ divi Petrî. — 
E. A. E. S. J., ex archivis ecclesiœ sancti Joannis. — E. A. M. d. T., 
ex archivis monasterii de Thabor. — De woorden ex originali, met 
het jaar daar achler, beleekenen dal die slukkeo alsdan door 
Gyseleers-Thys, gedeellelijk of in het geheel, uit de oorkonden der 
doozen overgeschreven geworden zijn. — Door de woorden ex orig. 
1799, 1800, 1801, 1802, en in archivis civilatis, moet men verslaan 
de door denzelfden op de sladsgriflfie gevondene archieven, welke 
later bij de andere gevoegd wcrden, — De slukken geleekend 
J. J. De Munck, alleen, en G. F. J. De Maeyer, allcen, zijn door 
deze sch rij vers gegeven zonder de minsle aanduiding derzelver 
bronnen. — Door de woorden : uyt de aenteekeningen van 
J.'B. By menons, en ila J.-B. Bymenans ex libro Doodts boek, 
moet men verslaan de door dezeu in 1800 gedane uitlreksels van 
het sladsarchief, alsmede der doodboeken van S. Kombouts parochie, 
beginuende ten jare 4 806. 

Ten einde de zoo lalrijke en verschillende zaken, welke in den 
Tijdrekenkundigen Aanwijzer voorkomen, naar hare waarde te 
schalten, vinden wij het geraadzaam onder de oogen onzer lezers te 
stellen de volgende door den Ileer Gyseleers-Thys gemaakte lijst, 
waarin deze de namen van al de schrijvers, aan wier werken elke 
dezer zaken ontleend geworden is, naauwkeuriglijk te kennen geeft. 

A. Azevedo (Gérard de). Korle Chronycke van vêle gedenck- 
weerdige geschiedenissen etc. -—Al. Dezelfde. Oudheden der stadt 
ende provintie van Mechelen. — A 2. Van Geslel (Corn.). Hisloria 
sacra et profana archiep. mechl. — A 3. De Munck (J. J.). Gedenck- 
schriflen dienende lot ophelderinge van het leven,... van den 
heyligen Rumoldus. — A 4. Azevedo (Gérard de). Ilislorische 
saemen-spraeke over de stad van Mechelen. — AS. Joflroy (J. B.). 
Vcrhaling ofte historié der provinlie van Mechelen. — A 6. Van 
den Eynde (R.). Provincie, slad ende district van Mechelen, opge- 
heldei t in haere kercken, etc, — A 7. De Munck (J. J.) De stadt 



/ 



— 227 — 

Lier door de rebellen verrasl, etc. — A 8. Valerius (Remmerus). 
Chronyke van Mechelen. 

B 1. De Munck (J. J.) Ilel leven van de salige maegel Maria, 
bygen. de Ellendige. — B 2. De Vivario (H. M. F. J.) Sanclus 
Theodulphus presb. et confessor etc. Trier, 1790. — B 3 Dezelfde. 
Réponse à un ami sur une académie h Malines au XII e siècle. — 
B 4. Dezelfde. Die waerachtige gheschiedenisse welke Damiano a 
Goes toegecomen is tcn lyde aïs de vianden met Merlen van 
Rosshem voor Loven waeren. Loven, 1760. — B 5. Sollcrius 
(J. B.) Acla S. Rumoldi. — B 6. Le Roy (Jacques). Le grand 
théâtre sacré du duché de Brabanl. — B 7 en C 2. Tollenarius 
(Joan.) Imago primi sœculi soc. Jesu. — B 8. Colins (Pierre). 
Histoire des choses les plus remarquables advenues en l'Europe. 
Tournay, 1643 — B 9. Wichmans (Aug.) Brabantia Mariana. 

C. Ryckel (J. G. à). Vila S. Beggœ etc. Lovanii, 1631. — C 3. 
De Munck (J. J.) IJet springen van de Sanl-poorle. (II S.) — C 4. 
Beschryf ende jacrboeck van H maeghden tlooster Thabor, van 1459 
tôt 1732. (II S.) — C 5. De Munck (J. J.) De kercke van S. Peeler 
en Pauwel binnen Mechelen, mede de lyk-bus van de arlshertoginne 
Margareta overgevoert naer de Nieuvve kerck. (H S.) — C 6. Dezelfde. 
De weerdigheden der mechelsche hoofdkercke. (H S.) — C 7. Dezelfde. 
De capelle van S. Jacob, gelegen by de Overste poorte. (H S.) — 
C 8. Dezelfde. Opgang, vo origan g ende ondergang van S. iNicoIaes 
capelle, buyten de Koy-poorle. (II S.) — C 9. Mirœus (Aub.) Rerum 
belgicarum chronicon. 

D. Dezelfde. Rerum loto orbe geslarum ebronica. — D 1. Aenlee* 
keningen uit de rekeninghen van het visch vercoopers ambagl. (II S.) 
— D 2 en G 9. Item, uit die van S. Jans kercke. (II S.) — D 3. 
Oudegherst (P. d'). Kronyke of jaer-boeken van Vlaenderen. Cent, 
1785. — D 4, B, 6, 7, 8, 9; en E, E 1, 2, 3, 4, 8, 6, 7, 8 en 9. 
Wekclijks beriebt voor de slad onde provincie van Mechelen. — 
F. Azcvcdo (Jozcf de). Table généalogique de la famille de Corlen. — 
F 1. De Munck (J. J.) Cultus S. Libcrli. (II S.) — F 2. Solle- 



— 228 — 

ri us (J. B.) Àcta S. Liberti. Ex actis sanctorum. — F 3. Boeck der 
fondatien der kerke van S. Jans. (H S.) — F 4. De Huock (J. J.) 
List der geleerde en vermaerde Hechelareo. (H S.) — F B. Ortclius 
(Abraham). Théâtre de l'univers. — F 6. Siré (P.) Hanswyck 
ende het wonderdadigh beeldt van Maria. — F 7. Foppens (J. Fr.) 
Mechlinia Ghristo nascens et crescens. (H S.) — F 8. De Lozana 
(J. B.) Chronyke van den oorsprong etc. des cloosters der H. 
Maghet Maria des Berghs Carmeli. Antwerpen, 1666. — F 9. 
Pise (Joseph de la). Tableau de l'hist. des princes et principauté 
d'Oraoje. La Haye, 1640. 
G. Azevedo (Gérard de). Elogium vilœ Pétri Divœi, etc. (H S.) 

— G 1. Croon (P.) Historié van 0. L. V. van Hanswyck. — 
G 2. Jonghe (Bernard de). Gendtsche geschiedenissen. Geodt, 1752. 

— G 3. Diercxsens (J. B.) Antverpia Christo nascens et crescens. 

— G 4. Mann (l'abbé). Abrégé de l'hist. de Bruxelles. Bruxelles, 
1785. — G 8. Freherus (D. Paul.) Thealrum virorum eruditione 
clarorum. Nortbergœ, 1688. — G 6. Foppens (J. Fr.) Bibliotheca 
belgica. — G 7. Valerius (Andréas). Bibliotheca belgica. — G 8. 
Register bekent onder den naam van Chaos. — H. Lettre sur 
l'excommunication du procureur général du roi à Malines. — H 1. 
Jus asyli Isesum etc. — H 2. Molivum juris pro deffensione juris 
asyli impressura mandato D. Humb, Guil. archiep. mechl. — H 3. 
Bernartius (Joh.) De utililate legendse hist. Antverpiœ, 1593. — 
H 4. Lovens (J. E). Inleyding tôt de blyde inkomsten van de sou- 
verynen van Brabant. Loven, 1791. — H 5. Ordonnances, statuts 
et manière de procéder pour le grand conseil. Bruxelles, 1721. — 
H 6. Le Paige de la Laghe (l'abbé). Origine et progrès de la 
province de Malines. (H S.) — H 7. Cuypers (Dan. Fr.) Rood- 
boeken. (H S.) — H 8. Huldenberghe (H. van). Gheboorte-linie 
der vooghden van Mechelen. Mechelen, 1768. — H 9. Dezelfde. 
Toonen der gheslachls-afkomsle van het huys Berlhoul. (H S.) 

I. Gramaye (J B.) Hist. et antiquit. urbis el prov. mechl. libri 
III. Lovanii, 1708. — K. Mirœus (Aub.) Notilia ecclesiarum 



— 229 — 

Belgii. Antverpiœ, 1630. —Kl. Van Lora (Ch.) Beschrijving 
der stad Lier, 's Gravenhage, 1740. — K 2. Castillion (J. B. L. de). 
Sacra Belgii chronologia. Gandavi, 1719. — K 3. Gyseleers-Thys 
(B. J. F. C.) Jaerboeken van het cloosler van Hanswyk. (H S.) 
— K 4. Suffridus (Petrus). Historia veterum episcop. Ultrajeclinœ 
sedis. Franequerœ, 1692. — K 5. Domyns (Joan.) Divi archi- 
prœsulis Ruraoldi vîta. Bruxelte 1569. — K 6. Wachtendonck 
(J. van). Vila, passio et miracula S. Rumoldi. Mechl., 1638. — 
K 7. Kort begrijp van 'l leven, lijden en mirakelen van den H. 
Rumoldus. Loven, 1763. — K 8. Verstock (Gasp.) Vite ac res 
geslae principum Brabantiae. Antverpiae, 1672. 

L. Saint-Génois (Le comte Jos. de). Monumèns anciens utiles 
à la France, etc. Paris et Bruxelles, 1782-1806. — L 1. Ver- 
hoeven (G. F.) Mémoire hist., polit, et cri t. sur les constitutions 
de la nation belgique. Liège, 1790. — L 2 en L 6. Verschyde 
kronyken van Mechelen, als van Steylaert, Romb. van den Riele, 
Hendrik van Coelput, Corn, van Gestel en Corn. Vermeulen. 
(H S.>L 3. Verhoeven (G. F.) Grond-wet ofle conslitutie van 
Mechelen. 1790. — L 4. Molanus (Joan.) Mililia sacra ducum 
Brabantiae. Anlv. 1592. — L 5 De Munck (J. J.) Verhael van 
de heylige hostien. Brussel, 1770. — L 7. Van der Linden, 
stadssecretaris, (J. A.) Aenteekeningen uyt verschydene zoo stads 
regislers, aïs andcre stukken. (H S.) — L 8. Gurnez (J. £. à). 
Vila et mart. S. Liberli. Mechl., 1639. — L 9. Chronyke van 
Tongeren. (US) 

M. Chronica recapitulatio archivorum conventus PP. Augusli- 
oorum. (H S.) — M 1. Manuael van Jan De Potes, griffier der 
stad Mechelen in 1545. (H S.) — M 2. Mechelsche chronyke van 
759 tôt 1572. (H S.) — M 3. Mechelsche chronyke eindigende 
in 1579. (H S.) — M 4. Catalogus virorum illust. mechl. (H S.)- 
M 5. Prselium Woeringanum Joannis I, Lolharingiœ ducis. Brux- 
ellae, 1641. — M 6. Cuypers (Dan. Fr.) Octroyen verleent aen 
de stadt Mechelen. (H S.) — M 7. Viri illustres (H S.) — M 8. 



— 230 — 

Jaer-boecken der stad Brugge. Gendl, 4738 — M 9. Sweerlius 
(Franc.) Seleclse chrisliani orbis deliciœ ex urbibus, (emplis et 
aliunde. Colonise Agr., 1608. — N. Dezelfde. Epilaphia joco- séria, 
latina, gallica, etc. Coloniœ, 1643. —NI. Dezelfde. Monumenla 
scpulchralia... ducalus Brabanlirc. Anlv., 1613. — N 2. Foppens 
(J. Fr ) Ilisloria episcop. antverp. Bruxellis, 1717. — N 3. Zie 
Ictler L. — N 4. Dictiounaire historique ou hist. abrégée de tous 
les hommes nés dans les XVII prov. belg. Paris, 1786. — N 5. 
Extraclen uyt het register politique van 1700 en 1701, en de 
resolutien van den magislraet in policey camer vergadert. — N 6. 
Van Spaan (Gerrit.) Gedenkwaardige geschiedenissen behelsende 
duure lijden, hongersnooden elc. Rotterdam, 1701. — N 7. De 
Vaddere (J. B.) Origine des ducs et du duché de Brabant. Brux- 
elles, 1784. — N 8. Neny (de graaf de). Hislorische eu staet- 
kundige gedcukstukken der Oostenr. Nederl. Amsterdam, bij C. 
M. Spanoghe. — N 9. Guicciardini (Lud.) Tolius Belgii descriplio. 
Amslelodami, 1652. 

0. Goedeuisrboeken der stad Mechelen. — 1. De Munck (J. J.) 
Aenleekeningen uil de slads-archiven en andere. — 2. Zie 
lelter II. — 3. De Munck (J. J.) Jaerboeken van Mechelen, 
beginnende met den jaere 1740 (H S.) — 4. Antwerpsch chro- 
nykje, van 1500 lot 1574, door F. G. V. Leyden, 1743. — O 8. 
De )Iunck (J. J ) Extraclen uit de stadsrekeningen. — 6. 
Heuterus (Pontus). Opéra historica omnia. Lovauii, 1649. —0 7. 
Aenleekeningeu uit de rekeningen van het \isch vercoopers ambaghi, 
van 1486 tôt 1542. — 8. Gramaye (J. B.) Zie lelter I. — 
9. Zie dezelfde lelter. 

P. De Munck (J. J.) Aeuleekeniugen uit de archiven der kerk 
van 0. L. V. over de Dyle. (HS.)-P 1. Dezelfde. Kort begryp 
van het leven van de aerlshertoginne Margarela van Ooslenryk. 
(FI S.)— P 2. Aenteekeningen uil een lang eu smal boekxkeu van 
de vis vercoopers biunen Mechelen : « DU is den boek van den 
voorslage dat de stad gheordineert heefl loi behoef, deen helft (ot 



— 23! — 

sinte Rommers torre, en dander helfl tôt reparatie van onser lieve 
Vrouwe visschers, ende was geordineert ini jaer ons Heere ditsent 
CCCC ende LXXIX. • — P 3. Aenteekeningen uil een boek der 
vis vercoopers binnen Mechelen : « Dit es d'boek van ondancke, 
1492. » — P 4. Naemlist der presidenlen, raedsliedeo en andere 
van den grooten Rade. (H S.) —PS. Inventaire des pièces et 
différends jugés et autres pièces concernant le magistrat de Malines, 
au greffe du grand Conseil. (H S.) — P 6. Inventaire des procès, 
différends et autres pièces, qu'on ne trouve pas être jugés con- 
cernant le magistrat de Malines, et qui doivent rester au greffe 
du grand Conseil. (H S.) — P 7. Inventaire des sentences et 
arrêts rendus au grand Conseil concernant la même ville, depuis 
le 27 janvier 1503. (II S.) P 8. Jaer boeken van het maeghden 
cloosler Muysen. (H S ) — P 9. Beschryf en jaer boek van bel 
maeghden clooster Bethanie, van 1421 toi 1637. (H S.) 

Q. Merckwcerige zoo geeslelyke als lydelyke gedenckslukken, 
dienende tôt vcrlichting ende vaslellinge der mechelsche gebeurte- 
nissen, met eene oude liand geschrevcn, berustende onder de 
gebroeders Gyseleers-Thys. — Q 1. Aenteekeningen uit den originelen 
generalen register van het clooster van 0. L. V. van Hanswyk, 
begonnen door Gaspar Van Veltom, prior van het cloosler iul 
jaer 1743. — Q 2. Aenteekeningen uit de rekeningen van bel 
visch vercoopers ambagbl binnen Mechelen, van 1542 tôt 1578. — 
Q 3. Aenteekeningen uit eenige rekeningen van S. Jacobs gasthuis, 
onder de archiven van de visch vercoopers van Mechelen. — 
Q 4. Exlracten uit sekere particulire rekeninge : « om te wetene 
den staet ende de rekeninghen aengaende den beden die de stadt 
van Mechelen geconsenteert heeft der K. M., staende noch ongere- 
kent... » — Q 5. Notitien gelrokken uit de générale rekeningen der 
stad Mechelen en andere regislers der (resorye. — Q 6. Extract uit 
een register, op parkement, getitelt : « He sunt copie heredilatum 
conventuf de Hanswica,... tam litterarum scabinalium, quam 
instrumentorvm notarior. ac aliorvm autenticorum , anno Domini 



23Z 
— 332 — 

millesimo CCC'LXXIX tricesimo die mensis januarii. » — Q 7. 
Nolitien getrokkeu uit de rekeningcn van het broederschap van bet 
II. Sacra ment in 0. L. V. kerke over de Dyle, van 4548 toi 1549. — 
Q 8. Aenteekeningen uit de archiven der aelmoeseniers der stad 
Mechelen. — Q 9. Extraclen uit een boekje, op parkcment, toebe- 
hoorende bet schoenmakers ambaglit binnen Mechelen, beginnende 
a 1502. 

R. Coustumcn ende styl van procederen der stad, vryheyd en 
jurisdiclie van Mechelen. Mèche 1., 1735. — RI. Item. Antw., 
1561. — R 2. Item. Mechel., 1633. — R 3. Institution et privilèges 
du Grand Conseil. (H. S). — R 4. Invenlaris van de privilegien, 
munimenlen... der stad ende prov. van Mechelen, veruieuwt in 
1628. (H S). — R 5. Politique ordonnantien voor de stad ende 
prov. van Mechelen, geemaneert sedert het jaer 1449. — R 6. Zie 
letter L. 

Aan deze voor het stadsarchief en hare boekerij zoo belangrijke 
oorkondeu, ontbreken thans de volgende handschriften en boeken : 

B 2, B 4 en B 8. — C, C 3 (Il S.), C 4 (H S.), C 5 (H S.), 
C 6 (H S.), C 7 (H S.) en C 8 (H S.). - D 2 (H S.) en D. 3. — 
F 1 (H S.), F 2, F 3 (H S.), F 4 (II S.), F 8 en F 9. — G (H S.). 
G 2, G 4 en G 5. — H, H 1, H 2, H 3, II 4 en II 6 (Il S.). — K, 
K 2, K 3 (H S.), K 4. en K 8. — L 4, L 5 en L 9 (II S.). — 
M (H S.), M 1 (II S.), M 2 (II S.), M 3 (II S.), M 4 (H S.), M 5, M 7 
(H S.), M 8 en M 9. - N, N 1, N 2, N 4, N 5 (H S.), N 6, N 7 en N 8. 
- 1 (II S.) en 4. — P (H S.), P 1 (H S.), P 2 (II S.), P 8 (H S.) 
en P 9 (H S.). - Q (H S.), Q 1 (H S.), Q 2 (H S.), Q 4 (II S.), Q 5 
(II S.), Q 6 (H S.), Q 7 (H S.), Q 8 (H S.) en Q 9 (H S.). 

Volgens eenen van den Heer Gyseleers-Thys onuitgegevenen brief , 
gedagteekend uit Mechelen, den 5 cD september 1837, (1) zouden deze 
handschriften en boeken hem ten deele gevallen of ter hand gesleld 

(1) Door on8 ingelascht in het derde deel zyner « Additions et correction à la 
notice de M. Gachard. • 



— 233 — 

ziJD geweesl door zijnen oom en grootvader, alsmcde door zijncn 
broeder den pastoor van Hever. 

II. ÀLPHABETISCHB INHOUDS-TÀFEL VAN DBN TYDREKENKUNDIGBN 

aanwyzer, gcvormd door den Heer Van Doren. 
Zeven registers in-folio. 

III. TtDREKENKUNDIGE INHOUDS-TAFEL VAN DENZELVEN, gaandc 

van 1200 toi 1500; van 1300 toi 1400; van 1400 lot 1450; van 
1450 lot 4500; van 1500 loi 1550; van 1550 loi 1600; van 1600 lot 
1700 ; en van 1700 toi 1791. Door denzelfden. 
Acht kokcrs klein in-8\ 

IV. « ElTRACTEN UYT DE REKENINGEN DER STAD MECHELEN, l' Zedert 

1320 lot 1583, door den Heer secretaris Vanderiinden. » 

Register in-folio. 

Door de s(ad ingekochl len verkoopdage zijner bocken, bij resolulie 
van den 6 fn juny 1785. 

Zie Resolutien 1783-1785, fol. 221. 

V. Uittreksels derzelver. Vau 1450 loi 1519; en van 1564 tôt 
1582. 

Register in-folio. 

VI. Extracten der stadsrekeningen. Van 1311 lot 1791, door den 
Heer Jan-Baptist Rymenans, griffier bij het vredegeregt van het 
noordknnlon alhier, van 1799 lot 1840. (1) — Dank aan derzelver 
naauwkeurigheid, worden de opzoekingen in de oorspronkelijkc 
rekeningen merkclijk verkort en vergemakkelijkt. 

Vijf registers groot in-4°. 

VII. « Geslachts afkomste van het Huys Berthout, door ridder 
Hendrick van Huldenberghe, geseydt vander Borch van Moesick, 
wethouder der stadl Mechelen. » (2) — Opgehehlerd met verschei- 
dene gekleurde en ongekleurde familie-wapeneo, alsmede met eene 
menigte oorkonden en derzelver afgemaalde zegels, 

Register in-folio. (Afschrift der XVIII - eeuw). 

(1) Geboren te Diest den 19" november 17*8, stierf alhier den 25" october 1840. 

(2) Geboren alhier omirent 1585, overleed den 28 en january 1651, 



— 234 — 

VIII. « Analecta mechlinieksia, beslaende in verscheyde gedenck- 
scriften versaeraelt uyt de archiver! van de stadl, cloosters code oude 
scriften,.... met bladl-weyser, in den welcken de respective malerien 
te vinden syn. » 

Register in-4°. 

Verscheidene dezer analekten zijn ontleend aan de volgende weggc- 
raakte of weinig gekeude bronnen : 

« Extract uyt den ouden regislerboeck van het Klecrmaekers 
ambaghttol Mechelen, ab anno 1572 usque 1888. » — « Ex quodam 
manuscriplo quod habuit quidam Boels scabinus Mechl*., 1301- 
4638. » — a Exlractum ex aliquibus foliis cujusdam manuscripli 
cronici seculo decimo sexto* exarati, 1260-1581. » — « Chronica 
narratio eorum que, ab anno 1318 usque ad annum 1447, passim in 
Brabantia et in circumjacenlibus locis contigerunt, ubi aliqua eliam 
de Mcchlinia, scripla a religiosa quodam monasterii de Groenendael, 
in pergameno voluto. » — « Overblyfsel van sekere saemenspraeke 
tusschen eenen Heer ende eenen calholieken vrindt, alwaer de schelm- 
stucken ende divereyn verhaelt worden, dewelcke geschiet syn ten 
lyde dal Mechelen, van den jaere 1880 tôt 1588, onder het jock vaii 
de calvinislsche rebeller) versught heeft. » 

Op bladz. 172 van gemeld register, vindt men de volgende aantec- 
kening over twee onzer aloude beroemde stadsgenoolen : 

« Anno 1387, woonde te Mechelen Heer Rombout (andere seggen 
Jan) Ysewyns, geboren poorter van Mechelen, een goel, voorsighligh 
endegeleert man, die was parochiaen van S' Peelers kercke binnen 
Mechelen. Hy (rock naer Roomen en wirt daer van Urbanus den V 
bisschop geconsacreerl,annol387. Hem wertloegeseyt het eerste bisch- 
dora dal in Nederlandt soude vacereo.... Hyhadde eenen broeder, Jan 
Ysewyns genaemt, die veel gescreven heeft in de historié van Mechelen, 
wiens minute desen scryver becomen heeft. » 

Zie verder nog aangaande den eersten dezer : « Tydrekenkundige 
aanwyzer» an 1387, (fol. 88 v° en 86) ; 1398, (fol 73); 1401, (fol. 



— 235 — 

27 en 28); 1402, (fol. 24 en 23); en 1408, (fol. 34); alsmede «Kro- 
nyk van Goolens » fol. 159 v\ 

IX. « Séries scabinorum mechliniensium qui inveniri potuerunt. » Van 
1260 lot 1333 ; van 1357 lot 1402 ; van 1427 lot 1470; van 1540 tôt 
1610; en van 1657 lot 1656. 

Register in-folio. 

X. Naamrollgn der leden des magistraats. Van 1260 lot 1847. 
Opgeluislerd met de gekleurde wapenen van een grool aantal derzelver. 

Register in-folio. 

Hel oorspronkelyke lhans weggcraakte IIS., waarvan het tcgen- 
woordige waarschynlyk een afschrift en vervolg is, werd by résolu lie 
van den 3 en april 1780 door de stad gekocht, ter verkooping der boe- 
ken van Kanonik Willera-Jozef Van Meldert, alwaar helzelve, onder 
n° 1527 van den katuloog, beschreven staal als volgt : « Oudtheden 
vanMechelen, ende naem-leyst van aile de gène aldaer in het magis- 
tract geweest zyn, sedert den jaere 1260 toi den jaere 1634, met 
hunne wapens. Manuscriptin-fol.» 

XI. Nabootsing onzer scuepenzegels. Van 1249 tôt 1793, Gemaakt 
en opgehelderd met eenige geslachlaanteekeningen, door den Heer 
Auguslyn-Jozef-Anloon Van den Eynde. (1) 

Vijf regislersiii-folio. 

XII. Listes annuelles du magistrat et des membres du large conseil, 
présents à l'audition des comptes. De 1320 à 1638. — Ces dernières, 
négligées jusqu'ici, serviront à établir la statistique de nos gens de 
métier, à une époque où tout autre élément d'appréciation à ce sujet 
nous fait défaut. 

Register in-folio. (Opgemaakl door ons). 

XIII. Extracten rakende het vischverkoopers ambaciit. Door Gérard- 
Dominicus de Azevedo-Contiuho-Y-Bernal. (2) 

Register in-4°. 

(1) Geboren alhier den 8 en October 1822, overleed den 22™ April 1861. 

(2) Geboren alhier den 4 (U Augustus 1712, stierf den 22 e * Februarij 1782. 



— 236 — 

XIV. UlTTREXSÉLS VAN HET STADSARCHIEF AANGAANDB DE KLOfc- EN BUSGIB- 

ters. Byeengebragt door den schryver. 
Register in-folio. 

XV. OûRKONDEN BETREKKELIJK DE OOUDEN- LEERBERBIDBRS. DoOr 

ons aan derzelver ambachtspapieren ontleend. 
Regisler in-folio. 

XVI. Uittrexsels aangaandb de ommegangen. Genomen door ons 
uit de stadsrekeningen. 

Regisler in-folio. 

XVII. « Description topographique et chorograpuiqub de la ville 
et province de Malines, par Gérard-Dominique d'Azevedo. » 

Register in-folio. 

XVIII. ëxtracten van gemeld handschrift. Gegeven in 1844, door 
den Heer Hilaris du Trieu de Terdonck. 

Register klein in-4\ 

XIX. Uittreksels der gordems-bobxbn en schepenbrieven. Gedaan 
door den Heer Van Doren voor de benamingen der straten en plaalsen, 
zoo bintien als buiten Mechelen. 

Vijf kohiers klein in-8°. 

XX. Ëxtracten aangaandb de stadspoorten en v est en. Door ons 
aan de stedelijke rekeningen ontleend. 

Regisler in-folio. 

XXI-XXII. Gedane uittreksels door onzen voorganger, voor het 
Schepenhuis of Oud Paleis. Van 1305 toi 1774. — Item, voor 
den Beiaard of het Stadhuis. Van 1345 toi 1788. 

Twee regislers in-folio, met twee bundels klein in-8°. 

XXIII. Nos extraits de s comptes communaux et des registres 
aux adhéritances concernant le palais du Grand Conseil, actuelle- 
ment le tribunal de l re luslance. De 1467 à 1616. 

Regisler in-folio. 

XXIV. « Preuves gknéalogiquês<des différentes familles a Malines, 
tirées des regilres > origrjieaux des renies viagères reposantes à la 
trésorerie de la dilte ville. — . Ce que nous attestons, Le comte 

v . ' "'' • * 



1 ■-■*•'- "ï-ïW* ,v;,:; 



— 237 — 

de Cuypers de Rymenam. » (Graaf Jozef-Ferdinaod-Gisleyo de 
Cuypers d'Alsingen, Heer van Rymenam). (1) 

Register klein in-8°. 

XXV. « Bewysen oftb prbuvbn van verschyde familien binnen 
Mechelen, getrocken uyl de originele goedenisse boecken berustende 
in de secretarye der selve stadt. — Het gène wy a (les 1ère d, Den 
grave van Cuypers de Rymenam. » Van 1478 tôt 1608. 

Register klein in-8°. 

XXVI-XXVII. Opzoekingbn door ons gedaan aangaande de familie 
Kelderraans. Van 1373 tôt 1602. — Item aangaande de familie 
van Halen. Van 1312 tôt 1628. 

Twee registers klein in-4° en in-folio. 

XXVIII. Uittreksbls der doopbobkbn van S. Rombouts en 
O. L. V. parochien, rakende de familie Snyers en eenige andere 
mechelsche familien. Van 1593 tôt 1707. 

Register langwerpig in-folio. 

XXIX. « Verzaemelinq van bchtb bn bewys stukken, getrokkcn 
soo uit de stads archiven, rekeningen, goedenis boekken, als van 
het kapittel, kloosters, godshuyscn en andere slichten, soo tôt 
vermeerdering als verbelering der Historié van Mechelen opgeheldert 
io haere kercken, kloosters, kapellen, godshuysen, etc. » Door 
Rombout Bartholomeus Beelaerts. (2) 

Vier registers in-4°. 

XXX. «Séries pastorum B. Marle V. Mbchlinl*. • Van 1273 
toi 1756. — « Séries pastofum Maioris Begginasii. » Van 1287 
tôt 1756. — «Séries pastorum Sanctorum Joannis Baptislœ et 
Evangelistœ. » Van 1332 tôt 1772. — « Pastores SS. Pétri et 
Pauli.» Van 1454 tôt 1767.— « Séries pastorum St* Catharinœ. » 
Van 1317 tôt 1758. 

Register in-4°. 

(1) Geboren alhier den 28< n November 1736, overleed te Brusdel den 10 e11 
November 1775. 
(S) Geboren alhier den 13* January 1753, stierf den 87" Jultf 1845. 



— 238 — 

XXXI. « Necrologium Carmhli mechliniensis. » Van 1303 loi 
1746. — Naamlijst van al de Arme Claren die le Mèche le n, van 
1509 loi 1719, hare ordesgeloflc gedaan hebben en aldaar geslorveu 
zijn. — Slerfdagen (1er Priorinnen van Muysen en van nog eenige 
an dere personen die, van 1594 loi 1779, in gemeld kioosler 
overledeo zijn. — Lisle des religieuses Ursulincs qui, de 1690 
à 4756, prirent l'habit à Matines et y moururent. — Naamlijst 
der Zwarlzuslers die alhicr geprofest en geslorven zijn, van 1558 
lot 1823. 

Register in-folio. 

XXXII. « Chartrier de l'abbaye de Roozendael. » Uillreksels 
van hel Rijksarchief, door Kanonik Karel-Barlholomeus De Ridder. (1) 

Register in-folio. 

XXXIII. ExTRACTEN UIT DE REKENINGEN VAN 0. L. V. GASTHUIS. 

Van 1391 lot 1580. — Item uit deszelfs slaat van goedercn, sta- 
tu te n en stichlingen, te zamen met de namen der besluurders, 
alsmcde met die der genees- en heelmeesters van heUelve. Van 
1220 lot 1793. Hel al, door den Ileer Van Doren. 
Register in-folio, met bundel klein in-8\ 

DD. 
GESCHIED- EN OUDHEIDKUNDIGE BIJBRÀGEN. 

1. WERELDLIJKE. 

I. « De beschryvingdb der gheboorte unie oft geslachts afcomst 
vande Edele Heeren Berthouders, met liunlieden stnm-huys voogh- 
den. Oock de naemen vande Heeren bisscboppen van Luyck, 
l'saemen regeerders met de Heeren Berthouders der sladt, juris- 
dictie ende sMants van Mechelen, met veele waerachtighe geschie- 

(1) Qeboren te Dearne den 24 ,n augustus 1824, overleed alhier den 2S cn april 1870. 



— 239 — 

denissen binnen de voorn. stadt als clders, vergaerderdl door 
Henricus vanden Coelput. » (1) — Allerfraaist HS. y opgeluisterd 
met een groot aanlal gekleurde wapenen, alsmede met eeoe 
naauwkeurige afbeelding der Zandpoort. 
Régi s ter in-folio. 

II. « Généalogie historique de la maison des Berthout, éclaircie 
et écrit par Joseph Robert de Malines comte de Pruino (de Bruin). » 
— Door den W. E. Heer F. de Berlouch aan den schrijver 
geschonken den l en maart 1878. 

Register in-folio. 

III. « Notes pour servir a l'histoire de la ville de Malines. » 
Aanteekeningen gaande van de vroegste lijden tôt het jaar 1587. 

Register in-folio. 

IV. Inleiding tôt de geschiedenis dezbr stad. Door onzen voor- 
ganger. 

Register in-folio. 

V. Aanteekeningen rakende dezelve. Door Jan-Bartholomeus 
Joffroy. (2) 

Register in-4°. (Afschrifl van den H. Schellens). 

VI. « Matériaux recueillis par de Azevedo, van den Nieuwen- 
htiysen (Henri-Dominique), (3) de Vivario (Henri-Marie-François- 
Jacques), (4) Rymenans et autres antiquaires de Malines, pour 
former une histoire nationale. » 

Register in-4°. 

VII. Mechelen onder Lodewuk van Mâle, 1358-1384. Door den 
II. Van Doren. 

Register in-folio. 

VIII. Naamrollen der voorzitters en raadsheeren van den Grooten 

(1) Geboren albier den 18 e » december 1606, stierf den 6'» junjj 1669. 

(2) Geboren alhier den 27« n juny 1669, overleed den 13™ maart 1740. 

(3) Geboren alhier den 6" augustus 1742, stierf den 20" november 1780. 

(4) Geboren alhier den 24™ julij 1736, overleed den 9« februarij 1810. 



— 240 — 

Raad, met hunne lofreden, wapencn en grafschriflcn. Van 1503 
lot 1789. Door Jan-Frans Foppens. (1) 
Register groot in-folio. (Afschrift). 

IX. < Bescryvinge van de destructie van de Zant-poorte, geschicl 
7 augusli 1846. » Door Jan De Pauw, burger van Mechelen en 
buildrager van ambachl, die er ooggeluige van was. — « De 
fundatien van de capellanien ende beneficien met hunne vruchlen, 
binnen Mechelen, ende andere aenteekeninge uyt diversche hand- 
leekeninge. » 

Register in-4°. 

X. « Waerachtigb historié en getrouwe beschryvinge van de 
alteralie en veranderinge geschiet in de sladt Mechelen, en ooek 
van de groote tyrannie en ongehoorde wreedlheyt van de 
Spaignaerden daer naer gevolght, in den jaere 1872.» 

Regisler groot in-4°. 

XI. «Excerptà ex epistolis Viglii, presidîs, ad Joach. Hopperura, 
de expilalione urbis Mechliniensis. » — Bewysstukken nopens de 
plundering alhier gedaan, den 2" october 1872. 

Regisler in-folio. 

XII. « Lettre renfermant le récit des troubles arrives à Malines, 
en 1718, adressée à M. Devenilz, colonel d'un régiment d'infan- 
terie irlandaise, au service de S. M. J. A., par le maréchal comte 
de Vehlen. » — Zie Kalaloog der Bibl. van Burgondië, III e deel, 
bladz. 212, n° 13748. 

Register in-folio. (Afschrift). 

XIII. « SOLEMNELE ENDE BLYDE INCOMSTE VOI1 HunilC SereiUSSiniC 

Iloogheden Maria -Anna van Ooslemyck,.... ende van Charles 
Alexandre, prince van Lorreynen ende Bar, stalhouder lieutenant- 
gouverneur der Nederlanden, geschiedl binnen Mechelen, den 25 
maerll744 » — « Solemnele inauguralie van II. M. Maria-Theresia, 

(1) Geboren te Brasse! den 17 ett november 1689, stieif alhier den 16 e * julij 1761. 



— 24! — 

in qualileydl als Vrouwe van Mechelen, gecelebreerl den 4 mey 
1744.. — Zie ibid., n M 17228 en 17229. 
Regisler in-folio. (Afschriftcn). 

XIV. « JounNAL de ce qui s'est passé à Malines, tandis que 
Louis XV en était le maître, depuis le 12 mai 1746 jusqu'au 
25 janvier 1749 ; de la main de Carolus Major, chanoine de 
Malines. » — Ibid., u° 17225. 

Regisler in-folio. )Afschrifl). 

Carolus Major, van jongs aan te Mechelen gehuisvest, en aldaar 
overleden den 14 el> december 1765, was van duitsche afkomst. 

XV. « Viri illustres Mechlinienses, scHptis vel famà clari : 
collectore Corn. Van Gestel, (1) canooico eccl. colleg. B. Mariée, 
Mechliniœ, 1740. » — Ibid., bladz. 213, n° 17637. — « Beschrij- 
vingen der Mechelsche konstschilders, door Gaspard-Jozef De 
Servais. » (2) — Ibid., u° 17660. 

Register in-folio. 

XVI. « KoRTE LEVENS-BESCRYF VAN GROOTE MANNEN GEBORTIGT 

van Mechelen, by cen vergaedert ende opgemaeckl uyl divcrsche 
scryvers, door Egidius-Josephus Smeyers, (3) kouslschilder, en 
door H. D. van den Nieuwcnhuysen. » 

Register groot in-4°. 

XVIL Aanteekeningen rakende onze schilders en beeldhouwers. 

Register in-folio. 

XVIII. Aanteeeeningen belrekkelijk hel leven en de werken van 
Rembert Dodoens. Door den H. Gyseleers-Thys. 

Register in-folio. 

XIX. Afbbblding der adeldoms kwartieren, welke in het werk 
van Rombout Van den Eynde slechls aangeduid worden ; door 
Lucas-Jozef-Antoon de Roovere. 

Register in-folio. 

XX. « La Maison de de Plaine, ses alliances, pierres sépul- 

(1) Geboren alhier den 8 ,n december 1658, overleed den 19 t0 januarij 1748. 

(2) Geboren te firaine-l'Alleud den 13 CQ julij 1735, stierf alhier den 21«» maart 1807. 

(3) Geboren alhier den 6" augustua 1694, overleed den 11™ april 1771. 



— 242 — 

chrales et autres mémoires la regardant, colligés par Messire Jean 
François Joseph de Plaine, seig r . de Terrelst,.... » — Gcschonkeo 
aan deze stad, door den Heer Willem Frans, oud schepen der- 
zelver. (1) 
Register groot in-folio. 

XXI. Crayons généalogiques des familles malinoises de Grauw, 
Robyns et van den Driessche, dit du Trieu. Dressés par nous. 

Regisler in-folio. 

XXII. «Pièces concernant l'histoire de la ville de Malines. » 
— Ziehier de voornaamste dezer slukken : 1° Naamlyst onzer 
schouten, van 1248 lot 1767. — 2° Afschrift der quitantie «van- 
den werciieden vander cassen myns Heren Sente Rommonls, die 
si der stad ghegheven hebben, den 6 january 1368. » — 3° Af- 
schrift eens bewijsstuks, dat Jan Standonck uit een wettelijk 
huwelijk gesproten is, geleverd door den magistraat dezer stad, 
den 29 en seplember 1498- — 4° Naamlijst der geheimschrijvers 
van den Grooten Raad, van 1503 toi 1770. —5° Twee smeek- 
schriflco, in het lalijn, van den jare 1614, iugediend door den 
magistraat der stad Mechelen aan Z. M. den keizcr van Ooslenrijk, 
ten einde in bezit hersleld le worden eener schilderij met hare 
zijvleugels, aan S. Rombonts kerk ontnomen, den 9 cl> april 1580. 

Register in-folio. 

XXIII. Bembrkingbn over het houdcn der registers des bur- 
gerstands alhier , overeenlomstig de bevelen van den 11" 
november 1565, 12 en julij 1611, 6 cn maart 1754, en 6 ,n 
augustus 1778. 

Register in-folio. 

XXIV. « Verscheyde cronica carmina ende blazoenen, gcmaekt 
door J. B. Joffroy ; meest uyt gehangen voor zyne deure oft 
huys, genaeral de Groote Trektang, ook voor eenige andere huyzeu. » 
Van 1717 lot 1759. 

Register klein in-8°. 
(1) Geboren alhier den 19«» april 1812, stierf den 3 e * mei 1880. 



— 243 — 

XXV. « Mbmorib van het Verwers ambacht, binnen Mechelen. » 
Door J. B. Joflfroy. 

Register klein in-8°. 

XXVI. « De geraepte loetens, laler de Lischbloem, en de 
Boonbloem. » Door den H. Van Doren. 

Register in-folio. ê 

XXVII. Verhàndelingen, door denzelven, over bel Schepenhuis, 
of Oud Paleis. — Over den Beiaard, of het Sladhuis. — Over 
Nieuwland en Iloeberghen. — Over 0. L. V.en S. Jozefs gasthuizeu. 

Register in-folio. 

XXVIII. « Notice sur la Cour de Beffer. » Door denzelven. 
Register in-folio. 

XXIX. Navorschingen nopens de namen der straten en plaatsen 
dezer stad. Door denzelven. 

Register in-folio. 

XXX. « Onderzoek naer den oorspronk van het wapen van 
Mechelen. » Door den Heer August-Àntoon-Eduard De Bruyne. (1) 

Bundel in-folio. 

XXXI. « Méreaux et autrbs plombs db la ville db Ma lines. » 
Door denzelven. 

Regisler in-folio. 

XXXII. Besghrijving der kunstqewrochten, binnen en buiten 
Mechelen. 

Register in-folio. 

XXXIII. « Konst-minnende wANDELiNOEN, wesende een kort 
beschryf van aile helgenedat binnen Mechelen in de publieke plaelsen 
te sien is, met eene korte aenteekening van de principaelste wercken : 
getrocken uyt diversche schryvers ende handschriften, met een kort 
levens-relaes van diversche beeld-houwers ende konst-schilders, de 
welcke binnen Mechelen geboren zyn, ofte het grootsle deel h un 
leven versleten hebben, ofte overvloedighe wercken alhier gemaeekt 

(1) Geboren alhier den 5 cn auguatus 1813, stierf den 3Q« a ]uni 1889. 



— 244 — 

hebbcn. » Zie Kataloog der Bibl. van Burgondië, III e deel,bladz. 213, 
n° 17232. 
Register in-folio. (Afschrifl). 

XXXIV. Vbrzameling tan eknige verslaoen bn ontwerpen aan 
H. M. gedaan en voorgesleld door de overheden der provincieo en 
steden van Mechelen en Namen. — Ziehier het voorwerp van een 
dezer laatsle, gedaan den 18 fn september 1736, door den Baron 
de Leeuw, schout dezer stad : « Projet pour établir à Malices deux 
pauvres écoles, avec une maison forte, afin de prévenir et de banir à 
perpétuité de cette ville tous les désordres qu'y commettent journel- 
lement les fénéans et autres persounes de mauvaise vie. • 

Register in-folio. 

XXXV. a Observations pour ceux du magistrat de la ville et 
province de Malincs, au sujet de l'oclroy demandé par ceux de la 
ville de Louvain, pour la construction d'un canal, depuis laditte ville 
de Louvain jusques à la rivière la Dyle, près de l'hameau de Battel, 
territoire de Matines.» 

Register in-folio. 

XXXVI. « Mémoire déductif des moiens dont est appuiée la 
représentation des communemaitres, échevins, conseil, bourgeois et 
communs habitants de la ville de Malines, au sujet des articles 19, 14 
et 28 de l'octroi, accordé à ceux de Louvain pour la construction de 
leur canal, le 27 de janvier 1750, et du décret de Son Altesse Roiale, 
ensuivi le 28 janvier 1754. » 

Register in-folio. 

XXXVII. « Bemerkingen over de onderneminge van eenen waterbak 
en gemeenschap van de Lovenschc vacrt met de rivière de Dyle,tegen 
de s ta cl l van Mechelen, 181 1 . » 

Register klein in-8°. 

XXXVIII. « Mémoire sur le projet de joindre, par un canal, la 
Meuse au Demer, et par celui-ci à l'Escaut; par Jean-Baptiste Joffroi, 
Lie. en méd. » (1) 

Register in-8°. 
(1) Geboren albier den 26" julj 1735» atierf den U" april 1815. 



— 245 — 

XXXIX. Vbrzameling van al helgeen, in boeken of nieuwsbladen 
gedurende deze en de voorgaande eeuw, over de geschiedenis en de 
oudheden der stad Mechelen uitgegeven werd. Bijeengebragl en 
opgehelderd door onzen achtbaren en vernufligen vriend, den Heer 
Frans-Mattheus Sieurs. (1) 

Vijf en twintig registers in-folio. — Door hem aan zijoe moederstad 
geschonken. 

Ziehier de lijst zijner bijdragen, welke, van 1871 tôt 1874, in 
« De Mechelsche Courant • verschenen : De Militaire Broodbakkerij, 
of het huis de Groote Lepelaar, op de Zoutwerf, in 1871. — De 
Oude Bruggen van Mechelen, in 1871 en 1872. — Het Ambachtshuis 
der Vischverkoopers, in 1872. — S. Andréas Autaar in 0. L. V. 
kerk over de Dijle, in 1872. — Eenigc terechtwijzingen aangaande 
den oorsprong van Mechelen en het eerste sticht van den H. Rumol- 
dus bij deze stad, in 1872 en 1873. — Het Ambachtshuis der 
Metzers, hun altaartafereel, en ook de marmeren tuin hunner kapel in 
S. Rombouts kerk, in 1873. — De Bohemers te Mechelen, in 1873. 
— De Glasraam der Lakenmakers in S. Rombouts kerk, in 1874. — 
De Glasraam verbeeldende de geslachten der door luch lige Huizen 
van Burgondiëen Oostenrijk in S. Rombouts kerk» in 1874. — De 
Burcht op Neckerspoel, in 1874. 

II. KERKELIJKE. 

I. « Hier beghint dat leven des heyleghe bisscops ende marte lare 
Sinte Rombout, hooghe ende werdighe palroen vander slat van 
Mechelen. » — Zie Kataloog der boeken van Burggraaf A.-P.-C. van 
Vaernewyck, bladz. lî$B, n° 3677. 

Register klein in-4°. (XIV e eeuw). 

II. « Oratio apologetica pro firroanda tradilione vulgari, prœsertim 
de prosapia regia et episcopatu Dublinensi, quae in vita S. Rumoldi 

(1) Geboren alhier den 9" junij 1831, overleed den 4 e * maart 18S5. 



per Theodoricum, abbatem S. Trudonis, minime reperiuntur, contra 
erudilissimos hagiographos Socielatis Jesu in actis sanclorum, 
prœcipue J. B. du Sollier; proclamata in loco capitulari ecclesiœ 
melropol. Divi Rumoldi, per Rev. D. Hieronymum Slevart, Can. 
grad. el ejusd. ecclesiœ Decanum, anno 1740. » (1) 
Regisler klein in-4°. 

III. « De martelif. van den H. Jacobus, nu Damianus, aertsbisschop 
van Antiochien, vant' geselschap der elf duysent maeghden, die lot 
Mechelen in het cloosler van Blyenbergh rust. — Gecopieert uyt een 
boecksken met de handtgeschreven, berustende înt clooster, door my 
G. D. de Azevedo y Bernai, proost der collégiale van Onse Lieve 
Vrouwe, ten jaere MDCCLXXIII. » 

Regisler in-8\ 

IV. « Van de artsbiscopen, cloosters en kapellen van Mechelen ; 
door J.-B. Joffroy. » 

Register in-folio. 

V. « BeSCIIRYVING DER PAROCH1E KERKEN, KLOOSTERS, KAPELLEN, 

GODSiiuYSEN, enz., van Mechelen. » Opgesteld door den Heer 
Gregorius-Barlholomeus-Jozef-Antoon Thys, pastoor van Hever. (2) 
— De beschrijving der mannen- en vrouwenklooslers is grootclijks 
getrokken, gelijk hij zegl, uit de aanteekeningen van Foppens op de : 
« Hisloria arcliiepiscopatus etc. » van Cornelis Van Geslel. 

Twee registers klein in-4°, opgeluisterd met een aantal teekeningeu. 
(Afschrift van F. Schellens). 

VI. Hetzelfde wbrk; aangeteekend door den H. Aug. De Bruyoe. 
Drie registers groot in-4°. (Afschrift van A.-J.-A. Van den Eynde). 
VU. « Beschryvinge der iietropolitane kerke van S te Rombout, EN 

van S le Rombouts thoren. » Door Frans Schellens. 
Register klein in-4°. 
VIII. Varia rakende de Cellebroeders. 
Register in-folio. 

(1) Geboren te Brussel in 1675, overleed alhier den 2 eQ norember 1750. 

(2) Geboren alhier den 20 eQ juoij 1759, stierf te Hever in 1835. 



- 247 - 



III. DESIDERATA. 



1. Daniel-Frans Cuypers. Beschryvinge van de oudheyt en geschie- 
denisse van Mechelen, van 661 toi het jaer 1574. In-fol. (Zie Kataloog 
der Bibl. van Burgondië, III e deel. bl. 209, n° 6715). 

2. Van Gbstel. Stem ma Berlholdorum, excerpta pro historié ta m 
sacra quam profana Mechliniensi. (Eindigende in 1477). In-4°. (Item, 
bl. 210, n° 15956). 

3. Pièces diverses concernant la Seigneurie de Malines. (Item, 
!• deel, bl. 249, n° 12405). 

4. Van den oorspronck ende naeme van Mechelen. (Itéra, 
bl. 345, n« 17209). 

5. Histoire du Conseil de Malines. Armoiries et portraits. (Item, 
bl. 196, n°9938). 

6. Propositions faites par les Etats-Généraux assemblés à 
Malines en 1533. (Item, bl. 297, n° 14836). 

7. Jan De Pauw. Beschryvinghe van die wonderlycke destructie 
lot Mechelen, geschiet in 't afbranden van de Santpoorte, den 
7 augustns 1546; met twee teekeningen derzelvcr. In fol. (Item, 
III- deel, bl. 211, u° 17216). 

8. Nie. Stalaerts. Beschryvinge van het springen der Sandtpoorle, 
7 augusti 1546. In-12°. (Item, bl. 211, n° 17217). 

9. Collectib van verscheydbne stucken aengaende de stad ende 
proviucie van Mechelen, ten tyde van de revolulien dezer landcn, 
't sedert het jaer 1566 totden jaere 1574 inclues. In-8°.(Item, bl. 211, 
n* 6203). 

10. Stukken aengaende de troubelen van Mechelen* 1366- 
1374. (Item, I e deel, bl. 345, n° 17218). 

11. Discours du pillage de Malines, fait le 2 octobre 1572. In-fol. 
(Item, III e deel, bl. 211, u° 14949). 

12. Brief discours et déclaration de la forme et manière que les 



— 248 — 

prêches des huguenots ou calvinistes furent introduits en la ville de 
Matines, Tan 1578. In-fol. (Kern, bl. 212, n° 13602). 

13. Dk la surprise de Malines, en 1580. In-fol. (Item, bl. 212, 
n° 14956). 

14. Hbt ontzbt van Lier van dibn van Antwbrpen bn van 
Mechelbn, 14 october 1595. (Item, I e deel, bl. 125, n" 6224 en 
6225). 

15. Pièce concernant l'administration de Malines, XVII e siècle. 
(Item, bl. 350, n° 17496). 

16. De incbndio turris mechliniensis ; item Brugensis. In-4°. 
Cet ouvrage concerne presquéntièrement l'incendie imaginaire de 
la tour de Malines prélenducment arrivé en 1687 ; il y a deux satyres 
et mascarades. (Item, III e deel, bl. 211, n° 15680). 

17. Hibrontmus Stevart EPINIKION D. D. C. ab Hieronymo 
Stevarl, Bruxellensi, Ludovico XV Francise et Navariae régi, cum 
capta urbe Mechliniensi, anno 1746, idibus maii, sub occasum solis 
ascendisset turrim ecclesiae metropolitanse S. Rumoldi. In-4°. (Item, 
bl. 212, n° 17226). 

18. Fête célébrée a Malines, en 1766. In-fol. (Item, bl. 212, 
n° 13740). 

19. E. J. Smvbrs. Analecta Mechliniensia. (Item, I 4 deel, bl. 545, 
n° 17208). 

20. Documents pour les confréries ou gildes de Malines, XVII e 
et XVIII- siècles. In-fol. (Item, III e deel, bl. 214, n° 17677). 

21. Documents sur la chambre de rhétorique dite le Pion, 
(de Pioen), à Malines, du XVI e , du XVII e et du XVIII e siècles. In-fol. 
(Item, bl.213, n° 17676). 

22. Swaertsen, Siré. Pièces en vers flamands sur la société de 
rhétorique dite le Pion, en 1713. In-fol. (Item, bl. 213, n° 16210). 

23. Othoris Esquens, Mechliniensis; Blollingen; De Vriek et 
aliorum Belgarum. Mechlinia illustrata. Eloge de la ville de Malines, 



— 249 — 

en vers latins. In-4°. Avec des miniatures au simple trait. (Item, 
bl. 210, n° 14617). 

24. Armoiries de plusieurs familles de Malinbs. In-4° (Item, 
bl. 211, n° 13752). 

25. Josquin Des Prés et autres. Musique pour Marguerite d'Autri- 
che. Miniatures. (Item, I e deel, bl. 5, n°228). 

26. VanderCruyce. Analecta et excerpta D. Sebastiani Van der 
CruycS. T. L. can. grad. et poenitentiarii eccl. metropolitanœ S. Ru- 
moldi, pro historié ta m sacra quam profana Mechliniensi. In-4° (Item, 
III e deel, bl. 210, n° 13957). 

27. Pièces concernant l'évêché, ensuite archevêché de Cambrai. 
(Item, f deel, bl. 250, n° 12477). 

28. Pièces concernant l'archevêché de Malines. (Item, bl. 250, 
n° 12478). 

29. Pièces concernant l'église de S. Rombaut. (Item, bl. 275, 
d* 13730). 

50. nopens het monastbrium der vlctorinnen binnen mechelen. 
(Item, bl. 125, n" 6240). 

31. Wilhbmi de mechlinia. Vila Beatricis Priorissae Nazareth, 
XIV e eeuw. (Item, bl. 90, n° 4461). 

32. Histoire du Grand Conseil de Sa Majesté aux Pats-Bas et de 
son hôtel en 1775, par M. Brenaert, conseiller ecclésiastique dans ce 
tribunal. Rehaussée de plusieurs vues de Malines, des portraits de 
Philippe-lc-Hardi, Jean-sans-Peur, Philippe-le-Bon, Charles-le-Témé- 
raire, Marie de Bourgogne, Maximilien, Philippe-Ie-Beau et de plu- 
sieurs conseillers et de leurs armoiries, le tout à l'aquarelle, mais supé- 
rieurement bien colorié. In-fol. cartonné. (Ecriture de M. Schellens). 
— Zie « Catalogue des livres et manuscrits de Monsieur De Crâne 
d'Heysselaer, n° 13.» — Dit kostbaar HS. werd gekocht in 1878, door 
den Hcer A.-L.-J. Diercxsens, voorzilter der reglbauk van I e " aanleg 
teTurnhout, voordesom van 330 franken. 



— î»0 — 

EE. 
KRONYKEN EN JAARBOEKEN. 

I. ALHIER BERUSTENDE. 

I. «Chronicon vel uistoria Mechlinirnsis, ex bibliothecà Tungrensi , 
et de novo descripta ex originali per Petrum de Hautpré. » Van de 
vroegste tijden af toi hel jaar 1530. J 

Register in-folio. (Afschrifl in het vlaamsch der XVIII e eeuw). — 
Zie Kataloog der Bibliot. van Burgondië, III e deel, bladz. 209, n°17202 . 

IL « Aude cronycke van de memorabelste geschiedenissen des Neder- 
landts, en de principalyck vande provincie van Mechelen, by de cano- 
nicken regulieren van S 1 . Augustinus tôt Tongereri% Dezelfde kronyk, 
vervolgd lot 1785, door Jan-Jacob van Goorlaecken, van Mechelen. 

Register klein in-4°. 

III. « CRONYCK OFT HISTORIE DER STADT, VRVHEYT EN DE JUR1SDICTIE VAN 

Mechelen. » Van 712 tôt 1498. — Gemaakt in 1634. 

Register klein in-4°. (Afschrift der kronyk van Romboul van den 
Riele.) 

IV. « Chronycke van Mechelen, en de hoe het selve tôt het Christea 
geloove is gebrachl ende door wien, mils gaeders noch veele mémo- 
rabele geschiedenissen. » Van den tyde van Noë af lot hel jaar 1540. 
Getrokkeu uit de kronyk van Luik. (fol. 1-27). — Daarby zyn gevoegd : 
1° De verwoesting veroorzaakt in de stad, den 7™ augustus 1546, door 
het springen der Zandpoort, beschreven door Nicolaas Steylaerl die er 
ooggetuige van was. (fol. 27-84). — 2° Een waerachlige corte cro- 
nycke der sladt Mechelen, ende wattergeschietis l' sederl het jaer 1447 
tôt 1503, ende is gecopieert geweest by Rombaut van den Riele, den 
ouden, die het selve al gesien ende geschreven heeft. » (fol. 54-90). 
— 3° Kronyk van Mechelen, van 1532 lot 1595, door Comelis Ver- 
meulen, liefhebber der Pioene, binnen deze stad, < den welcken het 



- Î8t — 

naervolgen allsaemen geschreven en selver geleeft heeft. » (fol. 90-98). 
Register klein in-4°. 

V. « Kronyck van Mechelen, beschreeven door Nicolaas Staelarts, 
van \ jaer 775 tôt het jaer 1846. » 

Register in-folio. (Afschrift). — Zie Kalaloog der Bibliot. van Bur- 
gondië. III e deel, bladz. 208, n° 7134. 

VI. « Die cronike van dat scoone ende hebrlyke land ende stadt van 
Mechelen. » Van 641 tôt 1572. 

Register klein in-4°. (Vôôrschrifl). 

Ziehier volgens den nameloozen schryver dezer kronyk, de opper- 
vlakte onzer slad ce ghemeten (zegl hy) met myn slappen, an 1542, na 
dat M. van Rossem ghepasseert was : » 

« Van de Neckerspoel porte toi le Santpoorle... 307 stappen. — Van 
de Santpoorte toi aen den scorsmolen.... 729 stappen. — Van den 
scorsmolen lot over die Hanswycstrate... 229 stappen. — Van daer 
tôt de Brueselpoorte.... 472 stappen. — Van daer lot de Hooch- 
poorte.... 742 stappen. — Van daer toi aen Dadegheem poorte... 995 
stappen. — Van daer tôt aen dWinkel.... 326 slappen. — De Dele is 
wyt.... 39 stappen. — Vanden Vleeshouwers lorre tôt de Nonne 
poorte.... 419 stappen. — Van de Nonne poorte lot de Katrynen 
poorte.... 424 stappen. — Van daer toi de Kerkhof poorte.... 288 
stappen. — Van daer toi de Goepoorte.... 562 stappen. — Van daer 
lot de Blockpoorte.... 640 stappen. — Van daer lot Neckerspoel 
poorte.... 204 slappen. Al te samen.... 6376 van mynder stappen. — 
Den diameter van de ronde vander stadt.... 2026 # 9/H stappen. — 
Area.... 3,225,435 5/22 stappen. • 

VII. Kronyk van Mechelen en der Nederlanden. Van 694 toi 1646. 
Register in-folio. 

VIII. « Historié van Mechelen. Door Dominicus Vriendt. ■ Van 
712 toi 1665. 

Register klein in-4°. 

IX. Overblyfsel eener kronyk van Mechelen en der Nederlanden, 



— 282 — 

aanvangende met hel jaar 1752 en gaande lot 1763, waaraan de 
333 eerste bladzijden ontbreken. 
Register in-folio. 

X. « ChRONYCR ENDE BESCHRYV1NGB VAN DE GESCH1EDENISSEN VOOrge- 

vallen in ende ontrent de sladt Mechelen ; wanneer ende op wat 
conditien het District daer aenghecomen is, sondage naer S te Pauwels 
bekeeringhe, 1307; ende hoe Mechelen verheven is by Frederich 
Roomsch Keyser tôt een graefschap, den 10 januarii 1490. By een 
vergaedert ende op syn ordre ghestelt door Joncker Daniël-Frans 
Cuypers, Garde des Chartres der stadt en de provincie van 
Mechelen. » (1) Van de vroegste tijden lot 1699. 
Twee regislers groot in-folio. 

XI. « Chronyck van Mechelen, van 1800 tôt 1743 inclus, door 
Cornelis Van Geslel. » — Daarbij zijn gevoegd gcworden : 1° Een 
vervolg op dezelve, van 1744 tôt 1821. — 2° « Annales des Pays-Bas, 
de 1200 à 1757. » — Zie Kataloog der boeken van Burggraaf 
A.-P.-C. van Vaernewyck, bladz. 164, n° 3797. 

Register in-folio. 

XII. « Ghronyk van Mechelen. » Door Rombout Goolens. (2) Van 
de vroegste tijden af tôt 1703. Deze kronijk wordt als bron meermalcn 
aangehaald, door Kanonik David, inzijne geschiedenis van Mechelen. 

Register groot in-folio. (I e deel). — Het II e berusl in de boekerij 
van den Heer de Vrière-Neeffs. 

XIII. ce Mechlinia Christo nascens et crescens, seu acta urbem, 
ccclesiam Mechliniensem e jusque viros pietate et dignitale conspicuos 
concernentia, a primis fidei christianse hic promulgatae exordiis, 
ad usque archiepiscopalis sedis erectionem. Collecta et ordme 
disposita per Rev. ac Ampl. Dom. D. Joannem Franciscain Foppens, 
Bruxellensem, S. T. L., ccclesiœ S. Rumoldi canonicum gradualum 
et archidiaconum. » Van 670 tôt 1760. 

Register in-folio. (Vôôrschrifl). 

(1) Gcboren al hier den 22" november 1653, overleed don 4« n maart 1725. 

(2) Geboren alhier den 6<* februarij 1684, stierf den 8 en maart 1748. 



— 233 — 

XIV. Hetzelfdb handschrift. 

Drie registers in-folio. (Hedendaagsch afschrift). 

XV. « Tydt-wyser van sohmigb gedenckweirdige dingen, die 
geschiet syn binnen ende buyten de stadt ende provincie van 
Mechelen. » Van 1730 toi 1790. Door den uotaris Jan-Jozef 
Wyndrickx. (1) 

Register klein in-8°. (Naschrift). 

XVI. < Vervolg der gronvee van Mechelen, ten tyde vau het 
Gouvernement van den Prince Aiexander van Parma, sedert den 
19 november MDLXXXII tôt syne doodt den 3 decemb. MDXGII. » 
Door G.-D. de Azevedo; en vermeerderl met verscheyde aentee- 
keningen, door J.-B. Rymenans. » 

Register in-4°. (Vôôrschrift). 

XVII. • Kort begryp der chronycke van Mechblen, in de seven- 
ihiende (en achlliende) eeuwe. » Door gemelde schrijvers geschreven 
en aangeteekend : voor de eersle, in het voorgaande en, voor de 
volgende, in het tegenwoordige register. 

Register klein in-4°. (Vôôrschrifl). 

XVIII. Uittrbesels dbzer kronije. Van 1598 tôt 1669. 
Register in-folio. (Hedendaagsch afschrift). 

XIX. « Vbrvolob van de chronyck van Mbchelbn, sedert het 
jaer 1743 tôt het jaer 17... (1776) inclus, in het eersle by een ver- 
gadert door H. D. V. D. N. » (Hendrik-Domiaan vàn den Nieuwen- 
huyseo). Zie Kalaloog der Bibliot. van Burgondië, III e deel. bl. 210» 
nM7204. 

Register in-folio. (Hedendaagsch afschrift). 

XX. • Jaerboeckbn van Mechblen. » Van 1740 lot 1786. Door 
Jozef-Jacob De Munck. (2). 

Register in-folio. (Naschrifl). 

XXI. Jaarboeken van Mechblen. Door den II. Van Doren. Van 
1549 lot 1672. 

Twee registers in-folio. 

(1) Geboren alhier den 8» februarlj 1711. overleed den 29 en maart 1798 . 
9) Geboren alhier den 15 maart 1740, overleed den 9 mei 1792. 



— 284 — 

XXII. « Mkchelsche chronycke. » Door den Heer Frans Schellens. 
(1) Van 1260 tôt 1613 ; van 1600 lot 1637 ; van 1638 tôt 1699 ; van 
1700 lot 1780 ; van 1781 lot 1776; van 1777 tôt 1797 ; van 1789 lot 
1798 ; van 1798 lot 1814 ; van 1814 tôt 1829 ; van 1830 lot 1838 ; 
van 1839 lot 1849 ; en van 1880 toi 1888. — Deze kronyk is aller- 
bel a ngrijkst voor de laatste jaren der XVIII e eeuw. 

Twaalf registers klein in-4°. 

XXIII. a Chronycke van memorien, resolutien, ordonnantikn 
endb geschiedenissen, voorgevallen van de voor gaende ende leghen- 
woordige lyden, van de Caloveuiers gilde. » 

Register klein in-8°. 

XXIV. « Jaer boeken der parocuib kerk van den H. H. Joannes 
Baptist en Joannes Evangelist, binnen Hechelen ; getrokken en by een 
vergaedert, etc., door den Heer Gaspar Joseph de Servais. » Van 1308 
lot 1790. 

Register groot in-4°. (Afschrift). Twee exemplaren. 

XXV. « Jaerboeckbn van de Paters Augustynen, binnen 
Mechelen. • Van 1242 lot 1648. 

Register in-folio. 

XXVI. « Cronyke van Bethanien. » Van 1580 tôt 1687. 
Register klein in-4°. 

XXVII. « Op ende voortganck van het wydt vermaerdt cloosler 
ende abdye van Roosendael der orde van Cisteaux, buyten Mechelen; 
gemaeckt door broeder Bernaert De Grande, religieux der selver orde 
ende Pater confessor \an Roosendael, a 1663. » Van 1220 lot 1663. 

Register klein in -4°. 

IL DESIDERATA. 

1. De Vylder, (Jan-Filips.) (2) Chronyck van Mechelen, van het 
jaer 712 lot het jaer 1447. In-fol. — Zie Kataloog der Bihl. van 
Burgondië, III e deel, hladz. 209, n° 15733. 

(1) Geboren alhier den 25 e * februari 1809, stierf den 10*» april 1855. 

(2) Oud schepen van Mechelen; geboren alhier den 15" december 1711, overleed 
den 16 e »january 1771. 



— 255 — 

2. Dezelfde. Chronyck van Mechelen, te \seeten uyl de Luyksen 
chronyck, lot bel jaer 1483. In-fol. — Item, bladz. 208, n° 13734. 

3. Dezelfde. Chronyck van Mechelen, lot het jaer 1599. In-4°. — 
Item, bladz. 208, n° 13729. 

4. Dezelfde. Mechelsche chronyck, van het jaer 1740 tôt 1766. 
In-4°. — Item, bladz. 208, n c 13728. 

5. Hercules Dupont. Extract uyl sekeren oud hand-boek, gernaekt 
by Hercules Dupont. In-fol. — Item, bladz. 209, n° 13727. 

6. Frans Van den Bossche (1) en Jan Van Wachtendonck. (2) 
Extraits de chroniques el d'autres pièces concernant Malines. Iu-4°. 
— Item, bladz. 209, u° 6206. 

7. <* Mechelsche cronycke. » Van Rombout Vischhaven, geboren 
Mechelaar, vicaris des bisschops van Kameryk. — De se h ry ver van 
zekere kronyk, geschreveu omirent het jaar 1600, welke le Gent by de 
erfgenamen van deu H. Berlaer berusl, zegt dat hy in de zyne van 
gemelde kronyk gebruik gemaakt heeft. (Aanleekening van den H. 
Gyseleers-Thys). 

FF. 

OORKONDEN RAKENDE HET LAND VAN 
MECHELEN. 

I. OP- EN VOORTGANG VAN HETZELVE. 

I. • KORTE HISTORIE VAN DE STAD ENDE LANDT VAN MECHELEN, met 

desseffs verdeylinge ende andere loevallen. » 
Twee regislers in-folio. (In het vlaamsch en in het fransch). 

II. « Particulier belbyd van al het gepasseerde ende gebesoi- 

goeerde iode solemnelle generaele vergaderinge opt feyt vande divisen 
rechten, gehouden id 1646. » — t Particulier verhael van allen 'tgene 

(1) Geboren alhier dea 30 en mei 1591, stierf den 5 en ootober 1655. 

(2) Geboren alhier den (?) februarj 1592, overleed te firossel den 25" jany 1668. 



— 256 — 

gepasseert is iode vergaderinge van ï hooft ende leden vanden divisen 
rechte, gehoudeo binnen Mechelenden XXI e0 octobris 1664. » — 
Opene brieven desaangaande van koning Maximiliaan en aarlshertog 
Filips, gegeven te Bruggc den 1S eD maart en 9 eD april i486, alsmede 
den 7 e ° mei 1487. — « Liste des lieutenants, des drossards et des 
greffiers de la cour féodale du pays de Matines, depuis Tan 1S00 
jusques vers Tan 1680. » 

Register in-folio. 

III. « Rekeninghb Willbms db Clercq, (1) ridders, Heers van 
Boevekercke, stadlhoudere van den leenen ons genadichs Heeren des 
keysers in zynen lande van Mechelen, van allet ghene hy vanden voers. 
officieu weghen ontfaen ende vuytgegeven heeft, by versterften, coope 
oft verlydinghe. » 

Zeslien rekeningen gaande van 1551 toi 1552 ; van 1552 lot 1553 ; 
van 1553 lot 1554 ; van 1554 lot 1555 ; van 1555 lot 1556 ; van 1556 
lot 1558; van 1558 lot 1560; van 1560 tôt 1562; van 1562 tôt 1565 ; 
van 1865 tôt 1567 ; van 1567 lot 1569 ; van 1569 lot 1572 ; van 1572 
tôt 1574 ; van 1574 lot 1578 ; van 1585 toi 1 587 ; en van 1 587 tôt 1589. 

Register in-folio. 

II. ERF- EN ONTERVINGEN IN DE DORPEN EN HEERLYKHEDEN 
VAN HETZELVE. 

I. Berlaer. Scbepenbrieven van 1 674 lot 1675 ; van 1675 lot 1678; 
van 1678 lot 1679; van 1680 lot 1681 ; van 1682 lot 1684; van 1685 
tôt 1687; van 1688 loi 1689, en van 1691 lot 1693; van 1693 toi 1695; 
van 1698 lot 1701 ; van 1702 toi 1703, en van 1706 ; van 1706 loi 
1707 ; van 1709 lot 1712 ; van 1712 (ot 1717 ; en van 1717 lot 1721. 

Veertien regislers in-folio. 

II. Put. Scbepenbrieven Van 1673 lot 1675 ; van 1676 toi 1683 ; 
van 1684 lot 1689 ; van 1690 tôt 1710, en van 1692 lot 1721 ; van 
1699 tôt 1710 ; en van 1710 lot 1720. 

Zes regislers in-folio. 
(1) Gewesen burgemeester en sohout tan Mechelen, overleed den 10 e11 sept. 1597. 



— 257 — 

III. O.-L.-V. Waver. Schepenbrieven van 1689 lot 1698; en van 
1699toll721. 

Twee regislers in-folio. 

IV. Schrick en Grootloo. Schepenbrieven van 1673, 1677, 1694, 
1698, 1696, 1697, 1709, 1712, 1713 en 1715. 

Register in-folio. 

V. O.-L.-V. Waver, Bonheyden en Rymenàm. Schepenbrieven van 
1604 toi 1618. 

Register in-folio. 

VI. « Declaratie tan de goedenissen geschiedt voorden domaniale 
flove van Beffercn, onder de dorpen van Berlaer, Put, Schrick en 
Groolloo, 0. L. V. Waver en Beersel, wacr over Syne Majesteyts pont- 
penningen syn betaelt ten comptoirc van den ontfanger generael van 
Haere Majesteyts domynen s'Landts van Mechelen. » Van den 
l eB jauuary 1779 toi den 31 en december 1781. 

Register in-folio. 

H!. HOF VAN BEFFEREN. 
A. Regtsgebruiken en Vlerschaarrollen. 

I. « C08TUMEN VANDEN HOVB VAN BEFFER. » 

Register klein in-4°. 

II. « Ghbnecht boecken vanden Hove van Beffre. * Va H 1582 en 
van 1585 toi 1539; van 1889 lot 1603; van 1604 tôt 1611 ; van 1631 
tôt 1656; van 1660 lot 1662; vau 1665 lot 1669; van 1677 lot 1682; 
van 1696 toi 1701 ; van 1711 lot 1712 ; van 1712 toi 1714 ; van 1714 
lot 1715 ; van 1716 ; van 1716 lot 1718 ;. vau 1719 toi 1720 ; van 
1721 lot 1723 ; en van 1755 lot 1779. 

Zestien regislers in-folio. 

B. Vonnlssen en Handelingen. 
I. t Vonnissen gewesen by myne Hccreu schepencn vandcu Ilovc 



— 258 — 

cnde hoofftbancke van Beffere, iu saccken vnn appellalien, Isedert het 
rcstaurcren vande voirs. banckc binnen de heerlycheyl van Pultc, 
geschiedt opden thiensten february XYT vyfthienc. • Van 1615 (ot 
1620; van 1621 toi 1625 ; en van 1644 toi 1646. 
Drie registers in-folio. 

II . « AcTEN VOOR SCHEPENEN Va'nDEN HOVB VAN BEFFERE . » Van 1 62 3 

en 1645 ; en van 1648 lot 1649. 
Twee regislers in-folio. 

GG. 

.OORKONDEN VAN WEINIG OF GEEN BELANG 
VOOR DEZE STAD. 

I. WERELDLYKE. 

I. Oorkondbn rakende Brussel en Uccle. « De lantcore in dam- 
manscap vnn Bruessel. » (1292). — < Dit siin die rechlen van Uckcle, 
met vcle vonnissen na volgende. » (Zonder jaargelal) — « De prevîle- 
gicn vanden scepenen van Uccle. » (II e juny 1431) — Opene brief 
van Z. M. Maximiliaan en zijnen zoon Filips aangaande de schepen- 
benoemingen der bank van Uccle. (11 e maart 1489). — « Cosluoicn 
endc rechten der hoolbanck van Uccle. » (5 e januarij 1513). 

Regislcr grool in-4°, op parkement en op papier. (Afschriflen). 

II. Oorkonden rakende de stad Lkuven. « Deu lautcharter van 
Lovene. » (mei 1312). — Cbarler der blyde inkomsl van Maria van 
Burgondië. (29 e mei 1477). — Bekrachliging derzelver door baren 
gemaal Maximiliaan van Ooslenrijk. (4° december 1477). 

Rcgistcr groot in-4°. (Afschriflen). 

III. Oorkonden rakende der a adk amer van Brab and. Ordonnanlic 
aangaande derzelver reglspleging. (20 e junij 1472). « Ordinanlic aen- 
gaende die brieven ende beneficien van cessien. » (20 e maart 1530) — 
Stalulen en ordonuanliëu aangaande de leengoederen van Braband. 



— 259 — 

(13« november 1446, 22* auguslus 1523 en 10 e januarij 1528). — 
t Vonnisse inden raide van Brabandt aengaendc leveringe van zekerc 
meysseniers lieden. • (II 9 mei 1500). — « Leenrechtcn van Brabandt, 
vanden Hove van Zanlhoven ende van Gencpien. » (Zonder jaargetal). 
— « Ordinanlie aengaende den duerwerdercn, exécuteurs, boden le 
peerde oft te voele, ende styl van procederen in onsen voirs raide. » 
(Zonder jaargetal). 
Register groot in-4°. (Afschriflen). 

IV. Oorkonden iMKENDE de stad Brugge. i Dit zyn copie van chaer- 
ters toe behorende Goppin Bradericke, f. Heinric Bradericx. » (1342- 
1399). — « Dit zyn de chaerters van leengoede toe behorende Jonc- 
vrouwe Lisebctken Bradericx, dwelke de voors. Joncvrouwe hefft over 
haer daerde van Jacop Braderie baeren broeder, ende warcn Heinric 
Bradericx kindercu, die hy hadde bi Joncvrouwe Lisebet len Ser Jan 
Hoste dochter. » (1333 1362) — t Dit es de verdelinghe ende veref- 
finghe tusschen myn Heerc vanden Gruulhuuse ende Heinric Bradericx 
kinderen.» (1368 1417). 

Register grool in-4°. (Afschrifl der XV e eeu\v). 

V. c Extrait des previleges, oclroix, mandemens, sentences, 
acte?, ordonnances, appoinlemens, commissions, en brief, des regis- 
tres de la Chambre du conseil en Flandres, cueillie hors de laudicnce 
par vng notaire delad* Chambre, nommé maislre Jehan Neyt. » (1251- 
1534). 

Register groot in-4°. (Afschrift der XVI e eeuw). 

VI. « Dit es een register, omme gherecdelic te wctene vvclken 
tiden dat cost iast oft subvenlien commen up tghemeenc lant van Vlaen- 
dren, hoc men die laxcrcn ende omme zette sal up elke poort ende elke 
casseirie, ende hoe vêle ele ghclden sal in elke c pont par., welke tax 
ghegrosseert ende ghetiocken es vten bezeghelden brieven, die ghe- 
maecht waren by zekcrcn comniissarisen van ons gheduchs Ileeren 
weghe van Burgoengen, grave van Vlaendren, ende van den vierlcden 
weghe, inliaerM. CCCC. ende VIII • 

Register klein in-4°, op parkement. 



— 260 — 

VII « Mémoires politiques sur lb gouvernement des Pats-Bas autri- 
chiens. » 
Rcgisler in-folio. (Afschriften der tweede helft der XVIII e eeuw). 

VIII. « Remarques sur la Joyeuse Entrée des ducs de Brabant, 
par Mcssirc Léon Jean de Pape, chevalier, seigneur de Glabbecq, du 
conseil d'Etat de Sa Maj té . et chef président en son conseil privé. » — 
Remarques sur différents mémoires concernant le Brabant, le Lira- 
bourg, la province de Liège et la Zélaude, par le conseiller de com- 
merce Nicolas Bacon. 

Rcgisler groot in-folio. 

IX. « Mémoires du conseil de commerce, recueillis par N. Bacon, 
député du commerce. » Van den 3 en uovember 1780 tôt den 19 e " 
december 1759; van den 2 en january 1760 lot den 18 Cn december 
1762; en van den 14 en january 1763 tôt den 18 en december 1763. 

Drie registers groot in-folio. 

X. « Avis rendus par le conseiller de commerce Nicolas Bacon. » 
Van den 20 en december 1761 toi den 4 en april 1764. 

Rcgisler groot in-folio. 

XI. « Etat général des revenus de Sa Maj*. Imp 16 . et Cath*. aux 
Pais Bas, et des charges y affectées, parN. Bacon. »V*n 1730 lot 1733. 

Twec registers groot in-folio. 



II. KERKELIJKE. 
À. S. Michielsabdy, te Antwerpen. 

I. • Dit syn die chysen ende renten toebehorende mynen Heere 
van sente Macbiels, die hy iaerlics hefl binnen der s ta Ivan Machlen.» 
Opgesteld in 1474, door Jen rentmeester Jacob Robbyns. 

Regislcr zcer klein in-4°, op parkemenl. 



— 261 — 
B. Arme Claren, te Hoogstraten. 

I. « Manuael yan gronden, van erven ende renie n, soo binnen 
Mechelen als daer ontrent, competerende t' clooster van S te Clara lot 
Hoochslraeten, gemaeckl anuo 1648 » 

Regisler klein in-4°. 

II. Rbkbningen van ontvangst en uitgaaf voor dezblve, gedaan 
van 1675 tôt 1678, door deo notaris Hendrik vander Meulen ; en van 
1696 tôt 1 699, door Anna-IsabeIla,dochler van wijlen Jau de Paslorana. 

Regisler in-folio. 

C. Ryke Claren, te 's Hertogenbosch. 

I. « Copie vanden scepenen brieven ende instrumenten van alsulc- 
ken chynsen ofte jairrenlen, als dat convent ende goidshuys van Synter 
Claren, in Sherlogenbossche, inde Hynlhammerstraelgelegen, jairlics 
geldende heeft bynnen der voira, stadt ende huere meyeryen. Ende 
wairt dit boeck gemaect int jairXIV c XCIX. » — • Copie vau scepe- 
nen brieven ende instrumenten van alsulckcn pachten, als dat convent 
oft goidshuys vander Claren, inde Hintamerstrael, jairlics heeft gel- 
dende bynnen ende buyten der stadt vanden Bosch. » 

Twee regislers groot in-4°. (Geldig gemaakte afschriflen der XIV e , 
XV% XVI e en XVII e eeuw). 

II . « Cshyns des convents yan sinte Claeren, in Sherlogenbossche, 
dicmen den sclven convenle jaerlix gili des sondaigs na sinte Andries 
dach inder prochien van Berlikem, ende op onser Lieven Vrouwcn 
dach iialivilas inder prochien van Roesmalen. Ende dit registre ver- 
maket int iaer ons Heren duysent vier hondert vyfeude isevenlich. » 
— Item. « Vermaict in t jaer ons Heren dusenl vyfhondert ende ihieue. • 

Twee by elkander gebondene registers groot in-4°, op parkement eu 
op papier. 

III. « Dit syn alsulkene renthen, chynsen ende pacten, als dut 
convenle van sinter Claren in Sherlogenbosch jairlix geldende heeft. 



_ 362 — 

Beginnende inden hoeclilydc van paesschen inl jair XI IIK LXXXV. • 
Toi 1487. 
Regisler klein in-4°. 

IV. « Register vanden rènten, chynsen cnde pachten, die men dcn 
goidshuse van sancle Claren in Schertogcn bosch jacrlix geldende is 
bynnen ende buyten der stadt van Schertogcn bossche. » Van 1817 lot 
1518, — Ilem, van 1521 tôt 1527. 

Twce registers klein in-4°. 

V. c Register vanden rente n, chynssen ende pachlen, die men den 
goidshuys van S 1 ' Cleren cloesler in Scherloghen bossche jaerlix gel- 
dende is bynnen ende buyten dese stadt. » Van 1545 tôt 1554. 

Regisler groot in-4°. 

VI. « Dit boeck is gemaect by Henricken de Wolfp, des convcnts 
re filmées ter inl jacr XV e zess ende vyflieh, innehoudende van wren 
dat eensdeeis des convents goeden gecomen syn, ende wat die naebe- 
screven sustercn inl conventgebrocht hebben, ende hoe veel elck susler 
aen sckere renlen gchadt hebben, ende de welcke gcreet gclt int convent 
gebrocht hebben; zyn nochlans lot renten soe vcle die penninghen 
bedroegcn, op des convents erffgocden geslelt, omme een euwige me- 
morie daer aiï te hebben, ende die susteren syn gcstclt elck op synen 
naem, ouderdom ende lelter per a. b. c., etc. » . 

Register grool in-4°. 

VII. « Register voir de Jouffvrouwe procuratersse des convents 
ende GoiDTstiuYs van S' Cura, aen de Geerlaxe brugge, in de Hynt- 
hamer straet binnen Sherlogenbossche gelegen, der fundalie van 
zaliger Ilcercns Willcmen vanden Bossche, ridder, beginnende op len 
dach van S'* Clara voirs., anno seslhien hondert cnde vier. » Ontvaug 
der oynzen, lyf- en erfrenten, van 1604 lot 1699; en van 1620 lot 
1629. 

Twee regislers in-folio. 

VIII. « Rekeninge Victors vander Moelen, rcntmeesler des goids- 
huys van S te Claeren in Sherlogenbossche. » Van 1507 tôt 1509. 

Regisler klein in-4°. 



— 263 — 

IX. « Rekeninge Heniucxs Kuysten, Gcritss, renlmesler des 
goedfhuys van S te Claeren in Sherlogen bossebe. » Van 1517 tbt 
1S19; van 1521 ; van 1523 lot 1528; van 1530 lot 1535; van 1536 
lot 1539; van 1540 tôt 1543; van 1545 lot 1548; van 1550 lot 
1551; en van 1553 lot 1554. 

Negen regislers klcin in-4\ (Kleine rekeningen). 

X. ■ GnoETE rekeninge Henricxs Kuysten, Gcritss, renlmesler etc.» 
Van 1517 lot 1519; van 1523 lot 1326; van 1526 loi 1527; van 
1329 lot 1332; van 1532 lot 1536; van 1537 lot 1543; van 1544 lot 
1546} van 1548 lot 1551 ; en van 1552 lot 1554. 

Negen regislers groot in-4°. 

XI. « Rekeninge Heniucx die Wolff, als rentmeeslcr des goidshuys 
ende convents van S lcr Claren clooster bynnen der sladl van Sherlo- 
genbossche. » Van 1555 lot 1557. 

Régis ter groot in-4°. 

XII. « Rekeninge Jans vandek Steghen, als renlmeesler etc. » Van 
15*8 lot 1560. 

Regisler groot in- 4°. 

XIII. « Rekeninghe Stevens vanden Dyck, aïs renlmeesler etc. » 
(ioGO-1563). — Item, Jans van der Meer. (1563-1564). — Item, 
Coenraerls van Covelens. (1564-1566). 

Regisler groot in-4°. 

XIV. « Rekeninge ende bewys Catherine Coelboerus, abdissc 
des convents ende godshuys van si n ter Clara binnen der sladl \au 
Sherloigeubosscbe. » (1566-1567). — Hem, Heer Woulers van 
Linlher, priester, als renlmeesler clc. (1567 1571). 

Regisler groot in-4°. 

XV. « Rekeninge Willems vander Schant, renlmeesler des con- 
vertis vander Claren bynnen der sladl Tsharloigenbossche » Van 
1571 toi 1579. 

Regisler grool in-4°. 



— 264 — 

XVI. « Rekeninghe Gotarts van Engelant, rentmcester clc. » 
Van 1579 loll583. 

Register groot in-4°. 

XVII. « Reeckeninge Henricx Franssen van Ghestkl, renlmeesler 
etc. ■ Van 1583 toi 1584; van 1589 toi 1594 ; en van 1603 loi 1609. 

Drie registers in-folio. 

XVIH. « Reeckeninge Peters van Gestrl, renlmeesler etc. » 
Van 1611 toi 1615; van 1615 toi 1617; van 1619 loi 1623; en van 
1623 loi 1630. 

Vicr registers in-folio. 

XIX. « Rereninge Lazarus van Ronst, renlmeesler etc. » Van 
1630 lot 1634 ; van 1637 lot 1646 ; en van 1646 loi 1650. 

Drie regisiers in-folio. 

XX. « Dit zyn acht hoeven dcn convenl vandcn Claercn inden 
Bosch (oe behoercnde, ende die verpachtinge vauder sclvcn. » Van 
1516totl546. 

Register grool in-4°. 

XXI. « Missen die ter weecken ende daegelicx (van slichtingswcge) 
indcr kcrckc vanden Clarcn cloosler binnen Shertogenbossche gedacn 
worden. » 

Regisler in-folio. 

XXII. « Ontfanck ende wtgeven vande missen in onse kerckc 
van S. Clara ghefundeert. Beginl S. Jansmisse anno 1627. • 

Regisler klein in-4°. 

D. Zustero van den Derden Regel, te Heusden. 

I. « Rekeninge Jacops vanden Eynde, renlmeesler ende onlfanger 
vanden renlhen die die zustercn vanden derden regtilen van S 1 ' Fran- 
ciscus, wonende lot Hoesden, jairlix bynnen der slad vanden Bosch 
ende hoere meyeryen geldende hebben. » (1474-1507). — Ilem, Jans 
van Balen, renlmeesler, elc. (1507-1517). 

Twec registers klcin in-4°. 



— 265 — 

IL « Rekbning der reynten die wy iaerlicx gcldcnde syn vuyl 
onsengoeden, beghionende anno XV e seven en tsestich. » 
Rcgistcr klein in-4\ 

HH. 

MENGELINGEN. 

I. Wisselgezangboek voor zeven missen des loondichlers Piclcr de 
la Rue, verhcerlijkt door acht wonderschoone miniatuurschilderingen , 
werk van cenen toi nog (oe onbekenden mcester, en opgeluisterd met 
driezeer fraaie gekleurde lellergewroehlen eener andere hand, waar- 
schijnlijk die van Jaques Scoon, wiens naam op Iiet laatste dezer te 
lezeu staat. Dit zoo kostelijk juwcel, geschenk van keizer Maximiliaan 
aan zijne dochler Margareta van Oostenrijk, wordl opgegeven als volgt 
in den inventaris der boekcrij dezer prinses, gemaakt alhier den 
9 eB julij 1523: 

« Kern, ung grant (Livre), couvers de cuyr, qui se dit Livre de 
champt, que l'empereur doona à Madame, commenceant con Kirie- 
loyson. La première messe dudit livre est de Madame Saincle Anne, 
fetes par Pircchon de La Rue. » (Bulletins de la commission royale 
d'histoire, 3 e série, tome XII, p. 30) — Ziehier hoc zich de Heer 
Pinchart aangaande gcmeld II S. uitdrukl : 

■ La Bibliothèque publique de Malines possède un superbe volume, 
grand in folio, avec la notation musicale, orné de miniatures de la plus 
belle exécution, et dont nous ne désespérons point de découvrir un jour 
le peintre. Ce manuscrit fut la propriété de Marguerite d'Autriche, et 
d'après quelques observations que nous avons faites en l'examinant 
attentivement, il semble être le livre que son père Maximilien lui 
doona en 151 1. Cette supposition ne fut-elle pas vraie, nous n'hésite- 
rions pas encore à l'attribuer à Pierre Alamire. 

L'œuvre qui y est transcrite est de Pierre de la Rue, dont le nom se 



— 266 — 

lit sur on des derniers feuillets.» (Archives des arts, sciences et lettres, 
tome I, p. 936). 
Op parkement, verguld op snee. H. 66 cent., B. 43 cent. 

II. Getyboek, in 'tlalijn, inhoudende vier puik geschilderde mini- 
aluren,met lijsten van allerfijnslloofwerk omgeven,alsmedeeencn zeer 
schoonen feesldagwijzer, in gouden en gckleurde letteren geschreven. 
Verder nog bemerkt men in hetzelve een gouden wapenschild, waarop 
een in blaauw en zilver gcschaakl kruis, vergezeld van vier zwarle 
leeuwen, verbeeldende waarscliijnlijk dat der familie voor wie gemcld 
boek bestemd was. 

Klein in-4°, op parkement. (XV e eeuw). Geschonken aan de stad 
den 22" junij 1844, door den Hecr Huibrechl-Jozef-Antoon-Armnnd 
de Perce val, grooten begifligcr der bocken onzer bibliolheek. 

III. « Description des Pais-Bas, ou l'art de bien gouverner les 
Pais-Bas. » 

Register'in-folio. (Geschenk van denzelfden). 

IV. « Algemeyne inleydino TOT DE al-oude en midden-tydsche 
Belgische historié. > Door den Heer Willem-Gommer-Frans Ver- 
hoeven. (1) 

Register in-folio. (Vôôrschrifl). 

V. « VoOR-REDEN TOT DE HISTORISCHE TYD- EN OORDEEL-KUNDIGE VER- 

handelingen toi anlwoord op de vraeg : Welk isden oorsprong geweest 
van decompagnien, bekent in de steden van Brabanl onder den naeni 
van eed ofte van gilden ? VVelke waeren de pliglcn en de voor-rcgten 
van de gildebroeders? Welke zyn de krygs-verriglingen die decze com- 
pagnien by-gewoont hebben ? » Door den zclfden schryver. 
Register in-folio. (Vôôrschrifl). 

VI. « VeRHANDELING OVER HET R00MSCH RECHT IN DE OOSTENRYCKSCHE 

Nederlanden. Door G. G. F. Verhoeven, koopman toi Mechelen, 
XVIIc. LXXXII.» 

Regisler in-folio. (Naschrifl). 

(1). Geboren te Lier, den 24*« julij 1738, overleed alhier den 16 e * mei 1809. 



— 267 — 

VII- « NlEUWB CHRONYCKE VAN VELE GESCHIEDENISSEN. » VûD 1591 

lot 1762. 

Registcr klein in- 8°. (Geschonken door den Hecr Adolf Reydams 
io 1892). 

VIII. « Reflexions propres a avantager la ville d'Ostende cl a 
rendre son port un de plus florissants de l'Europe, en faisant tombée 
la route tardive et incertaine de Rotterdam sur Nimegue et Cologne, 
par une nouvelle toute courte, très favorable cl plus expéditive, moien- 
nanl une modique somme de cent vingt quatre mille florins de Bra- 
banl. » Door J. J. de Munck. 

Register in-folio. (Naschrifl). 

IX. « Abnmerckinge op het jus terrendi et laudandi, oft het ver- 
schil tusschen de territoriale jurisdiclie der stadl Mechelen, ende de 
gront jurisdiclie va iule beerlychtyl ende baronnie van Blaesvelt, voor 
Vrouwe Agnes Bernaerdine de Montmorency, gravinne douagiere de 
Couppignies, baronnesse van Blaesvelt etc. , resumente ende rescri- 
bente, jegens d'eriïgenaemen van Jan Verhoevcn, originele supplianlen, 
met hun gevoeght die van bel magislraet der stadl Mechelen. » 

Register in-folio. 

X. « Dispvtatio apologetica de translu lion ib vs et apparitionibvs 
magicis circa qvamdam pvellam rvsïcam prope Lvxembvrgvm pêne 
conlinvo faclis, et de file ci adbibeuda vel non, scripta per Matlhiam 
Levchen, jvris consvllvm, advocatvm scnalvs proviucialis dvcatvs 
Ivxembvrgici, nec non syndievm et scabinvm monaslcrii et evriœ mvn- 
sleriensis ibidem. » 

Register in-folio. 

XI. « Régime de mestre Jehan de Ntmes, docteur en medicine en 
Tournay. ■ Leefregel, door hemaanzijncn vriend Willem Moreel alzoo 
aanbevolen en voorgedragen : 

« A tant mon treschier segnieur et mou treshonoure compère. Je 
mais fin et repos a mon œvre, priant treshumblement a notre sauveur 
et créateur Jhcsus, que son plaisir soit que aussi parfaitement mon con- 
seil puisse a voslrc guarisou proufiler, comme jeu ay en luy 1 espoir et 



— J68 — 

la pleniere confience. Escript en Tournay, le XXI* jour du moys de 
novembre lande grâce M, 1111 e . Nil. XX X., de la main de le (oui entiè- 
rement vostre ami et serviteur Jehan de Nymes, le moindre des medi - 
cinsdeson tamps. » 

Repister groot in-4°. 

XII. « Medecinen-bouc Hier nar wolgende seker proper medesineo, 
om sieckten ende wonden mede leghenesen, ende vclerhande saden, 
criidcn ende wortelen van groler macht, om ghesondicheyt van de 
mensche, die dickwil gheproeft gheweesl syn. » — Dit boek behoorde 
cerlijds aan Willem Moreel, den jongen, toe. 

Register groot in- 4°. 

XIII.Verzameling vanvlaamschb libderbn, door J.-B. Rymcoans 
en zijne vrienden gedicht. 

Register, met bundel in-folio. 

XIV. « Fondambntbn van den Bas-continu, door C. L. J. André, 
vermeerdert door C. J. J. Tuerlinckx. » 

Register in-folio. 

XV. « Laeste muziekwerk van M r Karel-Lodewyk-Jozef André, 
organiste van S. Rombout. » (1) 

Register in-folio. 

XVI. « Grond-bas, oft lafels van Bas-continue. » Door Michaël- 
Hendrik De Rydt. (2) 

Register groot in-4°. 

XVII. « Oeuvres-musicales de feu Corueille-Jean-Joseph Tuer- 
linckx. (3) Données à la ville par son frère Joseph Tuerlinckx, sculp- 
teur, en témoignage de son patriotisme et pour en honorer la mémoire 
de l'artiste. ■ 

Vijf zeer lijvige bundels in-folio. 

XVIII. « Bibliotheca G. Van Gestel, cun. eccl. colleg. B. M. V. 
Mcchlinise, 1742, cum piaetiis. b 

Register in-* . 

(1) Geboren te Ath den 23 « februarij 1765, stierf alhier den 8" april 1839. 

(2) Geboren alhier den 29" september 1767. 

(3) Geboren alhier den 31" mei 1783, overleed den 29 e » december 1855. 



— 269 — 

XIX. • Catalogus bibliothecjs G. Major, can. zell. » 
Regisler in-folio. 

XX. « Catalogue manuscrit des livres de feu Monsieur Jean Henri 
llaenen, en son vivant doyen et chanoine gradué de l'église métropo- 
litaine de Saint Rombaut à Malines. » (1) 

Register in-folio. 

XXI. « Inventaire des titres et documens de la famille de Le 
Boucq et de ses alliés. « Den Heere Van Doren, door de familie tôe- 
verlrouwd. 

Bundel in-folio. 

XXII. Menigerhande stukken rakende Mechelen. 
Bundel in-folio. 



De oorkonden en andere handschriften dezer nieuwe rceks, ten 
getalle van elfhonderd achltien remisiers, vier honderd drie en lachlig 
hundels, acht rollcn en dertien kokers, berusten aile in de Kapel van 
het sladhuis, ter uitzondering nogtans des Tijdrekenkundigen Aanwij- 
zers en der registers van den Burgersland. De eersle, uit hoofde van 
deszelfs dagelijksch gebruik, berusl in de eersle boekenkamer; de 
laatste wordcn, vciligheidswege, in de kas der benedenplaats van het 
sladhuis bewaard. 



(1) Qeboren te Maastricht in 1719, stierf te Breda, den 4 (D februartf 1803. 



— 270 — 

IL 

STADSPLANNEN, KAARTEN, GEBOUWEN EN 
BIJZONDERHEDEN. 

I. ON DER GLAS. 
A. Plannen. 

I e Reeks- 1. Plan der stad Mechelbn en yan haren omyang ; gc- 
maakt in 1578, door den landmeter Jan van Hanswyck, als blijkt uil de 
volgeode opgaaf der stadsrekeoing 1577-1578, fol. 175 v° : 

« Betaell Jan van Hanswyck lanlmcler XII gulden eens, van dal hy 
tbeginsel vander forlificalie deser stede een bewerp van het circuyt 
deser stadt met de buytemucren daerom liggeude, op den cleynen voet, 
deur bevel vandcn myn Heeren vander weth alsdoen wesende, by 
ordonn. vanden XXV cB mcyc LXXVI1I, de voers XII p. » 

II. 112 cent., B. 144 cent. 

II. Nabootsing yan hetzelve in 1850, door Jan-Baplisl-Andries 
De Noter. (1). 

H. 112 cent., B. 150 cent. 

Ziehier hetgeen wij desaangaande lezen in bel verslag der zilling van 
den gemeenteraad des 8 C ° december 1 849 : 

« La ville possède un objet d'art très-curieux et tel que peut-être 
aucune autre ville n'en possède un semblable, un plan de la ville et de 
tous ses environs, à l'époque de 1594 (sic) ; que ce tableau est extrê- 
mement délabré, que pour ne pas le perdre sans retour, il conviendrait 
de le faire recopier par un artiste habile dans ces sortes d'ouvrages. » 

Den 13 eo junij 1594 (welk jaar in gemeld verslag voor dat vao bet 
opmakcn des plans genomen is geworden) dichtte Jan van Hanswyck 
eeueu lofgalm welke, ter gelegenheid der blijde inlrcde van den nieu wen 

(1) Geboren te Watlhem den 30™ november 1786, overleed aJhier den 8 eo mei 1855. 



— 271 — 

landvoogd Àarlshertog Ernst van Oostenrijk, op de beidc uileinden van 
hctzelvegeplakl werd. 

III. NàbGotsing van hetzelve op de helft zijner schaal ; gemaakt 
door hem in 1812, voor Jan-Ernst-Gisleyn-Xavcrius Coloma, baron 
van S.-Pieters-Leeuw. 

H. 59 cent., B. 7Gccnt. 

IV. « Caerte ende platten grond der stad ende provincie van 
Mechelen, gelyck den selven voor de troubelcn deser Nederlandcn in 
wcsen was. » (Nateckening der XVIII e eeuw.) — Zie Invenlaris van 
bel Rijksarchief, n°124. 

II. 53 cent., B. 50 cent. 

V. Plan van Mechelen lijdens Karel V van Jacob de Deventer. 
Hcdendaagsche nabootsing van hclzelve, door « l'Institut national de 
géographie » van Brussel. 

H. 54ccut. 1/2, B. 61 cent. 

VI. Gekleurd plan en aloverzigt der stad, opgeluisterd met de 
wapenen van Filips II en die van Mechelen, vocreude voor opschrift : 
« Nitidissimae civitatis Mechliniensis, in meditvllio Brabantiœ sitœ, 
exaclis. delinealio. » Door Frans Hogcnberg (1); getrokken uit bel 
werk van Braun: « Civitales orbis lerrarum.» 

II. 33 cent., B 45 cent. 1/2. — H. 11 cent., B. 47 cent. (Beide 
onder hetzelfde glas ) 

VII. Plan zeer weinig verschillend van het voorgaande ; getrok- 
ken uit het werk van Lodewyk Guicciardyn, gedrukl te Amsterdam 
in 1648. 

II. 22 cent. 1/2, B. 31 cent. 

VIII. « Machlinia. » Slodsplan met de wapens van Filips II. 
H. 37 cent., B. 49 cent. 

IX. « Mechlinia vulgo Malines. » Getrokken uit het werk van 
J. Le Roy : « De kastelen en borgten van de Edclen van Brabant 
etc. »; gedrukt le Amsterdam in 1696. 

H. 45 cent , B. 56 cent. 
(1) Geboren alhier in 1555 (?), stierf te Keulon in 1590. 



— 272 — 

X. « Meciilin or Malines, ihe capital of one of the ten provinces 
of the Nelherlands in Brabaut an archbishoprick, situaled upan 
y c Dyle. For M r . Tindafs conlinualion of M*. Rapine liistory of 
England. » Naboolsing vau bel voorgaande plan, door Arnold-Frans 
Van den Eynde. (I) 

H. 36 cent., B. 47 cent. 

XI. « Malines. » H. 14 cenl., B. 18 cent. — « Mecuelen. » Plan 
der stad, met aanwijzer harer voornaamste gebouwen. H. 10 cent. 1/2, 
B. 13 cent. — « Machelen. » Item, met loflitel in 't latijn. 
H. 10 cent., B. 12 cent. — Aloverzigt der stad. H. 9 cent. 1/2, 
B. 19 cenl. 1/2. 

Aile vier onder hetzclfde glas. 

XII. « Meciieln. » Plan der stad in 1700, met derzelver 
beschrijving. 

H. 15 cent., B. 19 cent. 

XIII. « Kaerte van Mechelen, met de aeuwysinge ende korle 
beschryvinge van de gelegenlheydt der besondere plaetsen soo biunen 
aïs rondom de selve sladt. » Gegraveerd iu 1778, door Berlin, naar 
eene teekening vaq Jan-Frans Vandcr Elsl. (2) 

H. 46 cent., B. 40 cent. 

XIV. Dezelfde kaart; in f t fransch. 
H. 45 cent., B. 39 cent. 

XV. Nog dezelfde, op eene grootere schaal ; gcleekend door 
J.-B.-A. De Ncler. 

H. 57 cent , B. 82 cenl. 

XVI. « Plan topocrapiiiqije de Malines. > Gegraveerd in 1799, 
door Mallbeus-Jozef-Karel Huuiu. (3) 

H. 60 cent., B. 61 cent. 

(1) Geboren alhier, den Il en maart 1793, overleed den 12 tn january 1885." 

(2) Geboren alhier den 3 en februarij 1728, stierf te Brussel den 26 tn deeemb. 1811. 

(3) Geboren alhier den 18 en september 1770, overleed den 7 co november 1851. 



— 273 — 

XVII. « Plan de Malin es. Eau-forte par A. -A. Malieu, juillet 
1820. . 

H. 11 cco t., B. 15 cent. 

XVIII. « Plan de la ville de Malines; avec légende. » Getrokken 
uil het werk van Kanonik Willem Van Casier : « Malines. Guide 
historique et description des monuments. » 

II. 20 cent., B. 25 cent. 

XIX. Plan der stad Mecdelen ; uilgegeven in 1891, door den 
Katholieken Werkmanskring. 

H. 17 cent., B. 22 cent. 

II e Reeks. I. Plan van een groot gedeelte der stad Mechelen', 
met aile hare kerken, kapellen, kloosters en godshuizen ; opgenomen 
eu geleekend den 2 cB december 1624, door den* stadslandmeler 
J. Wyaerts. — Zie Invenlaris van het Rijksarchief, n° 129. 

H. 34 cent., B. 51 cent. 

II. Inrigtingsplan ecner nieuwe verdeeling der parochien dezcr 
stad ; gemaakt in 1786. — Zie ibid., n° 126. 

H. 70 cent., B. 33 cent. 1/2. 

III e Reeks. I. Gekleurd plan der stadsvesten, met afbeelding 
derzelver poorlen en torens ; naar eene teekening der XVI e eeuw. 
— Zie Invenlaris van het Rijksarchief, n 448. 

H. 48 cent., B. 61 cent. 

II. Grondplan derzelver; graveersel der XVIII e eeuw. 

H. 30 cent., B. 40 cent. 

IV e Reeks. I. Gekleurd aloverzigt van Mechelen; getrokken uit 
de eerste ilaliaansche uitgaaf van Lodewyks Guicciardyn's werk, 
gedrukl te Anlwerpen in 1567. 

H. 25 cent., B. 33 cent. 1/2. 

II. Gekleurd aloverzigt van Neckerspoel; grondteekening der 
XVI e eeuw. 

H. 71 cent., B. 40 tent. 

19 



— 274 — 

III. « Malignes. » Aloverzigl der slad in 1570. H. 8 cent., B. 12 
cenl. 1/2. — « Malignes. — Forti furor arma ministrat. » liera in 
1638. H. 6 cenl., B. 14 cenl. — « Mecheln inBrabandt. — Post 
nubila Phoebus. » Item. II. 7 cenl., B. 14 cent. 

Aile drieonder helzelfde glas. 

IV. « Malines. » Houlsnede. II. 4 cent.,B. 7 cent. 1/2. — t Mèche- 
len. » Graveersel. H. 5 cent. 1/2, B. 8 cent. 1/2. — « Mechlinia- 
Mechelen. b Aloverzigl der stad aan den kant der Anlwerpsche poort. 
II. 14 cent., B. 20 cent. — «La ville de Malines en Brabant.» Ilem ; 
opgeluislcrd met iwee groepen te paard en te voet. II. 21 cent., B. 26 
cent. 1/2. — «Mechelen. » Ilem; opgeluisterd met een groot gelai 
licden le voet en te paard. H. 20 cent., B. 27 cent. 1/2. — « Meche- 
len. » Aloverzigl der slad ; gegraveerd in 1659, door Gaspar Merian. 
II. 19 cent. 1/2, B. 52 cent. — « Mechlinia-Mecheln. » Ilem, met 
cenc beknopte beschrijving derzelver in 'l latijn en *t duilsch; gegra- 
veerd le Augsburg, door Johann-Christian Leopold. H. 19 cent. 
B. 28 cent. 

Aile zeven onder helzelfde glus. 

V. « Malines. — Ville considérable des Païs-bas catholiques, capi- 
tale de sa seigneurie qui forme une des 17 provinces, etc. » Gekleurd 
aloverzigl der slad ; zonder jaargelal. 

H. 17 cent., B. 24 cent. 

VI. « Mecheln. » Gekleurd aloverzigl der stad in 1790. 
H. 13 cent., B. 27 cenl. 1/2. 

VII. « La ville de malines, vue du coté du nord ; dessinée el gra- 
vée par J. Hunin, Tan 10 de la République Françoise. » Gekleurd 
aloverzigl in 1802. 

II. 24 cent. 1/2, B. 52 cent. 

VIII. « Panorama van Mechelen. — Panorama de Malines. » Ge- 
graveerd door Ruff in de eersle helfl dezer eeuw, naar eene leekeuing 
van A. Dilzler. 

II. 8 cenl. 1/2, B. 83 cenl. 1/2. 



— 278 — 

B. Kaarten. 

I e Reeks. I. « La seigneurie de M a unes. • Gegraveerd in 1607. 
H. 18 cent., B. 25 cent. 

II. « Mechlinià dominium. » Zonder jaargetal. 
H. 15 cent., B. 22 cent. 1/2. 

III. « Mechlinià. » Gegraveerd in 1617, door Pelrus Kœrius. — 
Zie deszelfs atlas : « Germania inferior, id est XVII provinciarum 
ejusque novae et exact» tabulée géographie», elc. » 

H. 57 cent., B. 49 cent. 1/2. 

IV. « Brabantia ducatus. — Machlinle urbis dominium. » Gelrok- 
ken oit gemelden atlas. 

H. 34 cent., B. 80 ceut. 

V. « Tabula nova geographica exhibens ducatum Brabantia ; 
e cura et sumlibus Joannis Walehii Auguslœ Vindeli . • 

H. 84 cent. 1/2, B. 46 cent. 1/2. 

VI. « Mechlinià dominivm et Aerschot dvcatvs ; auctore Michaele 
Flor. a Langren régis catholici mathemalico. » Gegraveerd le Amster- 
dam, door Jan Janssonius. 

H. 40 cent. 1/2, B. 80 cent. 1/2. 

VII. « Marchionatus sacri imperii et dominii Mechelini tabula ; 
auctore F. DeWit. » Zonder jaargetal. 

H. 48 cent., B. 56 cent. 

VIII. « Mechlinià dominium et Aerschot ducatus ; auctore Nicolao 
Visscher. i Zonder jaargetal. 

H. 46 ceut.,B. 87 cent. 

IX. « Niecwe caertb ende platten grondt der sladt ende provincie 
vauMechelcn, waer in de selve figurativelyck wordt aen-gewesen met 
allen haere dorpen, gehuchten, rivieren, straclen, casteclen, huysen 
ende andre plaelsen die daer gelegen oft te vinden zyn ; gemeten ende 
gemaeckt in Iiet iaer 1730, door Pielervan Antwerpen, landtmeter. » 
(1) Gegraveerd te Antwerpen, door P.-B. Bouttats. 

II. 35 cent., B. 46 cent. 1/2. 

(1) Geboren alhier den 5 ett februarij 1704, overleedden 24« n februarij 1737. 



— 276 — 

X. Dezblfde kaart, met de grondteekening der Leuvensche vaarl. 
H. 33 cent., B. 46 cent. 1/2. 

XL « Plan van db Lovbnsche vaert, met het renvoyen van de nae- 
raen der dorpen. » Gemaakt in 1780. 
H. 10 cent., B. 28 cent. 

XII. « Plan du canal de Louvain tracé sous le village de Ballel, au 
confluent de la rivière de la Senne dans la Dyle, endroit dit vulgaire- 
meut het Sinnegal. » Gegraveerd door Antoon Opdebeeck. (1). 

H. 25 cent. 1/2, B. 138 cent. 1/2. 

XIII. « Carte particulière des environs de Lier et de Malines. » 
Zonder jaargetal. 

H. 21 cent. 1/2, B. 30 cent. 

II e Reeks. I. Kerkelijke afdkelingskaart der Nederlanden, vô6r het 
oprigten aldaar der nieuwe bisdommen ; met de pen geteekend door 
Kanouik Jan Schaeffer. (2). 

II. 64 cent. 1/2, B. 50 cent. 1/2. 

II. ce Descriptio dioeceseos (sic) archiepiscopatvs Mechlinieksis, ex 
adversariis geographicis Jacobi-Florentii van Langrcn, » Gegraveerd 
door Richard Colin. — Boven deze kaart ziet men de gekleurde por- 
trelten der drie eersle aarlsbisschoppen en dat van Jacob Boonen, aan 
wien zij opgedragen is. Onder dezeive zijn verbeeld de kleederdraglen 
van al de geestelijke orden des aartsbisdoms. 

H. 48 cent., B. 90 cent. 

Gemelde kaart is vermeld als volgl in de sladsrekenihg 1644-1645, 
fol. 143: 

« Bet. M r Michiel Florentius van Langren Matematecien de somme 
van vierentwinlich guldens, in recompense van eenige exemplarien 
van de quaerle van het Arisbisdom van Mechelen, by hem gemaect 
ende aende Heeren vande Magistrat geschoncken, per ordon. op 
requeste endequilancie.... XXIIIIg. » 

III. « Descriptio geographica archiepiscopatvs Mechliniensis, prima- 
tvs Belgii, et episcopatuum Antverpiensis, Gandcnsis, Buscoduceusis, 

(1) Geboren alhier den 16 e * augustus 1709, stierfden 31™ october 1759. 

(2) Geboren te Antwerpen den I4 cn àeptember 1804, o verleed alhier den 4* n juny 1877. 



- 277 — 

Brugensis, Ypreosis et Ruremundensis Melropolis. • — Dcze kaart 
uilgegeven te Brusscl door de gcbroeders l' Serslevens, by oclrooi 
van den 14 en oclober 1673, is opgeluisterd met de portrelten der acht 
eerste aarlsbisschoppeu. 

H. 68 cent., B. 89 cent. 1/2. 

IV. < Descriptio geographica arciiiepiscopatus Mechliniensis, etc. 
Accuralior et correctior. » Gegravecrd in 1725, door Jacob Harrewyn. 

H. 39 cent. 1/2, B. 87 cent. 

G. Gebouwen. 

1° Reeks. I. Twef. gezigten der Zandpoort, in 1500 en 1540 ; gra- 
veersels # ' 

H. 10 cent., B. 14 cent. 1/2. 

Onder hetzelfde glas. 

II. < Oude stads poorten van Mechelen, op verschyde tydslippcn. » 
Twaalf groole en twintig kleine waterverwschilderingen ; gemaakt in 
4840, door J.-B.-A. De Noter. 

II. 44 cent., B. 65 cent. 

III. Schepemiuis of Oud Paleis. Walerverwschildering, door A.-J.- 
A. Van den Eynde. 

H. 33 cent. 1/8, B. 47 cent. 1/2. 

Het portaal van helzelve werd afgebroken in 1715, als blijkt uit de 
volgende resolutië des Magistraals, genomen dèn 26 en auguslus van 
gemeld jaar : 

« Eodem is geresolveert af te breken het portael voor het audt paleys 
tôt de eerste borst weiringe, dreygende te vallen, ende publiquelyck de 
hcrstellinghe aen te besleden, ende aen den aennemer de matcriaelen 
over le laeten. » (I) 

IV. Herstellingsontwerp der stadshal. Voorgesteld in 1869, door 
onzen ervaren oudheidkundige, den Heer Guslaaf-Lodewijk Bernaerls. 
(2) — Zie aangaande helzelve: Bulletin communal, 1886, bladz. 69. 

H. 50 cent., B. 47 cent. 1/2. 

(1) Resolutiën 1703-1716, fol. 290 v° en 291 r°. 

(2) Gcboren alhicr den ll« n augustus 1841, overleed den U en november 1879. 



— 278 — 

V. « Halles et Palais do Grand Conseil. — Matines, — Essai de 
restauration. » Lichtteekening van het plan gemaakt in 1889, door 
den stadsbouwmeester Filips Van Boxmeer. 

II. 13 cent., B. 9 cent. 1/2. 

VI. Hervormingsplan der stadsiial in paleis van den Grooten Raad, 
door Rombout Keldermans (1) ; op parkement. 

H. 40 cent., B. 99 cent. 1/2. 

In de stadsrekening 1530-1831, fol. 221, slaat de uitgaaf voor het- 
zelve geboekt als volgt : 

« Item gegeven M r Rommont Keldermans, voer zyn moyle van d'be- 
worpen vander hallen, IIp.Xs. Ende Laureysen Keldermans, voer 
zynen arbeyt, XXXs., samen..... III Ip. » 

VII. Nateekening van gemeld plan, door (?) ; voortkomende uit de 
boekery van wylen Kanonik J. Schœffer. 

II. 44 cent., B. 106 cent. 

VIII. « Paleys van den Grooten Raedt te Mkchelen. ■ Lichtteeke- 
ning van een groot gewasschen plan, gemaakt naar het voorgaande, 
door Kanonik Willem Van Caster. 

II. 13 cent. 1/2, B. 22 cent. 

IX. Blokhuis op de Vrouwvliet ; gezigt van JÇ70. Gegraveerd door 
de la Rue, naar eene schilderij van graaf de Cuypers. 

H. 11 cent., B. 14 cent. 

II e Reeks.I. « Afdeeldsel van S* Romdauts thoren te meciielen, gelyk 
hy volgens voorgenomen model moet voltrokken zyn ter hoogde van 
600 voeten. » Gegraveerd in 1 644, door Wenceslas Hollar. 

H. 71 cent., B. 35 cent. 1/2. 

II. EcCLESliE METROPOLITAN^ S ti RUMOLDI MECIILINI£ EKTUPON TURRIS 

ELEGANTissiUi£.... • Gegraveerd in 1725. 
H. 34 cent., B. 45 cent. 1/2, 

(1) Geboren alhier omtrent 1460, overleed te Antwerpeu den 15 cn december 1531. 



— 279 — 

III. Gezigt van S. Romboots kerk, naar de zijde van het sladhuis ; 
gegraveerd in 1823, door M.-J.-K. Hunin. - 

II. 49 cent., B. 40 cent. 

IV. Binnengezigt derzelver; gegraveerd door hem in 1821. 
H. SI cenl. 1/2, B. 44 cent. 

V. Gezigt van S. Rombouts kerk, naar de zijde van den hoofdingang 
derzelver; gegraveerd door hem in 1835, naar eene teekcning van De 
Noter, vaderen zoon. 

H. 95 cent., B, 28 cent. 

D. Bijzonderheden. 

!• Reeks. I. Vergaderingen van iiet Parlement onder Filips den Goede 
en Karel den Stoute. — Twce walerverwschilderingen, gemaaktdoor 
A. -F. Van den Eynde. 
. H. 50 cent., B. 36 cent. 1/2. — H. 52 cent., B. 42 cenl. 

II" Vergaderingen van den Grooten Raad, gehouden in 1473, door 
Karel den Stoute. (H. 40 cent., B. §6 cent.) — lu 1483, door Aarls- 
hertog Maximiliaan. (II. 34 cent. 1/2, B. 57 cent.) — In 1503, door 
Filips den Schoone. (H. 34 cent. 1/2, B. 58 cent. 1/2.) — In 1515, 
door Aartsherlog Karel. (H. 29 cent., B. 45 cenl.) — In 1559, door 
Filips II. (H. 27 cent., B. 44 cent. 1/2.) — In 1616, door Alberlus 
en Isabella. (H. 26 cent., B. 47 cent.) 

Zes waterverwschilderingen, door dcnzelfden. — Voor de beschrij- 
ving dezer acht schilderijen, zie Rombout Van den Eynde: « Provincie, 
stad ende district van Mechelen opgeheïdert, etc. » II e deel, bladz. 
300 en volg. 

III. « De oude kapelle van den Grooten Raede. » Waterverw- 
schildering. 

H. 32 cent., B. 24 cent. 

II e Reeks. I. «De Officiers der stad Mechelen. » Hunnekleeding 
in de XVIII e eeuw. 

II. 18 cent., B. 14 cent. 1/2. 



— 280 — 

IL Stadswapbn onder het oostenrijksch, bel fransch eo het heden- 
daagsch bewind. 
Drie gekleurde teekeningen, elke onder een afzonderlijk glas. 

III« Reeks. I. Verwoesting door het springen der Zandpoort, ver- 
oorzaakt alhierden 7 en augustus 1546. 

Walerverwschildering gcmaakt in 1813, door J.-B.-A. De Noter, 
Daareeoc oude schilderij berustende in he( sladsmuseum. 

H. 31 cent. 1/2, B. 70 cent. 1/2. 

II. De verwaande Mechelsche torenbrand, in de nacht van den 
27 en en 28 en januarij 1687. H. 9 cent., B. 6 cent. 1/2. — H. 8 cent., 
B. 12 cent. 1/2. — H. 13 cent., B. 9 cent. — H. 19 cent., B. 25 
cent. 1/2. 

Vier gelijktijdige graveersels rakende denzelven; onder hetzelfde glas. 

III. Dezelfde, verbeeld in eene waterverwschildering, gemaakt in 
1812, door J.-B.-A. De Noter, voor M.-J.-K. Hunin. — Geschenk 
van Baron Leopold-Donatus-Aiexander Duvivier, gewezen voorzitter 
onzer regtbank. 

H. 37 cent., B. 51 cent. 

IV e Reeks. I. « Groot-vader. • Koperen plaat met derzelver afdruk; 
gegraveerd in 1825, door M.-J.-K. Hunin, naar de teekening van 
J.-B.-A. De Noter. 

H. 23 cent., B. 18 cent. 

II. < Den Reus. — De Reusin. — Klaèskbn, oudste zoontje van den 
Reus. — Mieke, dogterken van den Reus. — Jannekbn, jongste zoontje 
van den Reus.» — Vijf koperen platen met hare afdrukken; ook van lien. 

H. 17 cent., B. 10 1/2 en 9 cent. 

III. « Signoorken oudsten borger der stad Mechelen In sYn aLLer- 
sChoonste kLceDIng Voor 't JUbeLfeest Van S 1 roMbaUt. » — « Hay- 
oppa Signoorken. » — Twee item ; nog van hen. 

H. 13 cent., B. 9 cent. - H. 17 ceut., B. 11 cent. 

v» Reeks. I. Drieluikig tafereel, waarvan het hoofdpaneel, in 
1515, door Jan Gossaert, gezegd Mabuse, en de zijvlcugels, versebei- 



— 281 — 

denc jaren later, door Michaël Goxcie voor hel altaarstuk der schilders- 
gilde in S. Rombouts kerk gemaald werden. Oit kleinood ontsnapt 
den 9*° april 1580 aan de woede der beeldstormers, geraakle in handen 
van Aartshertog Matthias, die het in 1 583, bij zijn verlrek uit de Neder- 
landen, naar Praag deed vervoeren, alwaar hel thans in de domkerk 
van gcmelde stad te prijken staat. — Lichtteekening van helzelve. 

(Verboden nadruk). 

H. 27 cent. 1/2, B. 24 cent. 1/2. 

II. Hoofdpaneel, op de helft zijner grootte. — Lichtteekening. (Ver- 
boden nadruk). 

H. 27 cent.,B. 17 cent. 1/2. 

III. « Philippo Quarto régi svo opt. max. sed erepto caslrvm hoc 
doloris inexpvgnabile posvit S. P. Q. M. » Gegraveerd in 1666, door 
Pieter de Jode, naar de teekcniug van Lucas Fayd'herbe. 

II. 53 cent., B. 31 cent. 1/2. 
" Ziehier hetgeen wy desaangaande vinden in de stadsrekening 1667- 
1668, fol. 146 v°: 

« Aen M e Lucas Fayd'herbe de somme van twee hondert guldens op 
rekening van meerdere somme, voirt becostigen vant snyden vande 
platen soo vande Chapelle A rdante aïs vanden Hoogen Aultaer, gestaen 
hebbende voor het choor in S 1 Rombouts kercke, ten tyde vande 
solemnele vuyivaert gehouden over de doot van Syne Co : Ma 1 Philip- 
pus den 4 den Hoog : memorie. 24. novembris. 1665., per quitan.... 

II e g» 

IV. « Plan des décorations de l'église métropolitaine de S* Rom- 
bout, pour Tannée du Jubilé 1775 ; dessiné par Pierre Valckx, sculp- 
teur à Malines. » (I) 

H. b2cent., B. 110 cent. 

V. De vischvangst van den H. Petrus. Gegraveerd door Schelte à 
Bolswerl, naar de schilderij van Pieter-Pauwcl Rubens, berustende in 
de O.-L.-V. kerk over de Dijle. 

H. 54 cent. 1/2, B. 84 cent. 
(1) Geboren den 1™ maart 1734, stierf den 3™ mei 1785. 



— 282 — 

VI. Praalgrap van Margareta van Oostenrijk. « Geplaets in de 
hof kerke van S 1 Peeter en Pauwel binnen Mechelen, en is vernietigt 
door de Guesen in den jaere 1581. » Oude teekening van lielzelve. 

H. 38 cent., B. 26 cent. 

YI° Reeks. I* Groep van vier en twintig vermaarde Mechelaars ; 
geteekend en op steen gebragt in 1853, door den Heer Egidius-Augus- 
tyn-Frans Ketelaars, gewezen schepen dezer slad. (1) 

Ziehier de namen, den sland of hct bedrijf derzelver, alsmede bel 
jaar hunner geboorle en dood : 

1. Nicasius Van Woerden, godsgeleerde, (1440-1492). (2) — 
2. Chrisloffel de Longueil, letterkundige, (1488-1522). — 3. Michaël 
Coxcie, scbilder, (1499-1592). — 4. Cypriaan Rore, tooudichter, 
(1516-1565). — 5. Rembert Dodoens, plantbeschrijver en geneeshcer» 
(1517-1585). — 6. Filibertde Bruxelles, reglsgeleerde en slaulsraan, 
(1518-1570). —7. Augustyn Hunnœus, kerkgeschiedschrijver,(!52l- 
1578). — 8. Alexander Colin, beeldhouwer, (1527-1612). — 9. Jan 
Bol, scbilder en plaalsnijder, (1534-1593). — 10. Mathias Hovius, 
aartsbisschop van Mechelen, (1542-1620). — 11. Jan Snellinckx, 
schilder, (1544-1638). — 12. Cornelis Lancelot, levensbescbrijver en 
godsgeleerde, (1574-1622). — 13. Lucas Francboys, scbilder, (1374- 
1643). — 14.Frans vanden Zype,rcgts-engodsgeleerde,(1578-1650). 

— 15. David Vinckenboons, schilder, (1578 1629). — 16. Frans 
Hais, schilder, (1584-1666). — 17. Ernst van Mansfeld, veldoversle, 
(1585-1626). — 18. Jan van Wachlendonck, aartsbisschop van 
Mechelen, (1592-1668). — 19. Pieler Franchoys, schilder, (1606- 
1654). — 20. Lucas Fayd'herbe, beeldhouwer en bouwmeester, 
(1617-1697). — 21. Jan-Filips van Thielen, schilder, (1618-1667). 

— 22. Laurcys van der Meulen, beeldhouwer, (1645-1719). — 23. 
Theodoor Verhagen, beeldhouwer, (1701-1759.) — 24. Coruelis- 
Frans de Nelis, geleerde prelaal, (1736-1 798), gewijd lot bisschop van 

(1) Geboren den20 en december 1802, overleedden 25< n april 1874. 

(2) «Item gegeven meester Nicasio den blinden, licenciaet inder godheit, by over- 
dragene vander gemeynder cameren, tôt hulpe zynder promocien in zynder doctori- 
sacien, XXlIjunyXClI VIp. V s. . - Zie stadsrekening 1491-H92, fo!.173v. 



- 283 — 

Àntwerpen den 5 en junij 1785. — De 1er dier gelegenheid ingerigtte 
feesten zijn omstandig beschreven in de Kronijk van Schellens, VI e 
dcel, fol. 459euvoIg. 

H. 83 cent., B. 66 cent. 

II. Afzonderlijke portretten van Mechelaars en andcre personen, 
die met hen den naam dezer stad opgcluisterd hebben : 

1. Margarcta van Ooslcnrijk, landvoogdes der Nederlanden, (1480- 
1532). — 2. Joachim Roelanls, gcnecsheer, (XV f eeuw-1560). — 
3. Christoffel de Longueil. (Zie n° 2). — 4. Michaël Coxcie. (It. n° 3). 

— 5. Cypriaan Rore. (II. n° 4). — 6. Rembert Dodoens. (It. n° 5). — 
7. Alexander Colin. (It. n° 8). — 8. Frans De Coster, kerkgeschied- 
schrijver, (153M619). — 9. Jan Bol. (Zie u° 9). — 10. Jan Snel- 
linckx. (II. n° H). — 11. Georgius Pétri (Peeters), Carmelict, (1551- 
1633). — 12. Thomas de Rye, geneeshcer, (1560-1606). — 13. Cor- 
nelis Lancelot. (Zie n° 12). — 14. Lucas Franchoys. (It. n° 13). — 

15. Dismas de Briamont, proost van 0. L. V. kerk, (1574-1652). — 

16. Fraus van den Zype.(Zie n° 1 4).— 17. Picter Franchoys (It. n° 19). 

— 18. Valerius Woulers, kronijkschrijver en wiskundige, geboren te 
Berchem, Noord-Braband, (1607-1687) — 19. Lucas Fayd'herbe. 
(Zie n 9 20). — 20. Jan-Pilips van Thiclen. (It. n° 21). — 21. Pieler 
Cuypers, regisgeleerde, raadshecr bij den Groolen Raad, geboren te 
Roosendaal, (1620-1669). — 22. Frans Vande Venue, geestelijke 
raadsheer bij den Grooten Raad, (1627-1689) — 23. Willem Cuypers, 
regisgeleerde, geboren te Roosendaal, (1632-1702). — 24. Rombout 
Backx, predikant en schrijver, (1648-1703). — 25. Daniël-Frans 
Cuypers, stadsarchivaris en kronijkschrijver, (1653-1725). — 26. 
Cornëlis Van Gestel, kerkgeschied- en kronijkschrijver, (1658-1748). 

— 27. Frans Lodewyk de Sanguessa, Franciscanermonnik, bisschop 

van Roermond, (1663-1741) (I) — 28. Pieter Dens, godsgeleerde, 

(1) *Gepresenteert aen den voors. Eerw: pâte r G uardiaeneeneael mousse van hon- 
dert twintigh goldens, ter oorsake vande meiteringe vanden hoogw : pater Fran- 
ciscas Sanguessa, gebortig van dese stad, benoemden Bisscbop van Utica, coadjutor 
ende successeur van syne hoogw: den Bisscbop van Ruremonde, als blyckt by 
appostille op bun request de dato 5« n meert 1721 : per ord : ende quitt e I e . XXg. « 

— Zie stadsrekening 1720-1721, fol. 112. 



— 284 ~ 

geboren te Boom, (1690-1775). — 29. Theodoor Verhagen.(Zie n°23). 
— 30. Gerard-Dominicus de Àzevedo-Continho-Y-Bernal, kronijk- 
schrijvcr, (1712-1782). — 31. Frans-Cornelis-Gisleyn Cuypers van 
R y mena m, kunstminnaar,*(l731-?). — 32, Jozef-Jacob De Munck, 
geschiedschrijver, (1740-1792). — 33. Willem-Jacob Herreyns, schil- 
der, eersle bestuurder onzer akademie van beeldende kunsten, geboren 
le Antwerpen, (1743-1827). — 34. Jan-Frans-Gisleyn Huleu, gods- 
geleerde, geboreo te Geeraardsbergen, (1 746-1 81S). — 33. Jan-Ernst- 
Gisleyn-Xa venus Coloma, baron van S.-Pielers-Leeuw, lid van den 
adelstaat in Braband, (1747-?). — 36. Jan-Bnptist Rymenans, oudheid- 
kenneren dichter, geboren le Diest, (1748-1840). — 37. Jan-Frans 
Van Gcel, beeldhouwer, (1756-1830). — 38. Jacob-Jan De Raedl, 
schilder, (1757-1838). — 39. Barlholomeus-Jozef-Frans-Cornelis 
Gyseleers-Thys, stadsarchivaris, (1761-1843). — 40. Matlheus-Jozcf- 
Karel Hunin, plaalsnijder, (1770-1851). — 41. Pieler-Frans De 
Noter, scbilder en plaalsnijder, geboren le Waalhem, (1 779-1 8i2). — 
42. Baron Goes-Jozef-Auguslyn de Stassart, fabelschrijver, lelterkun- 
dige en staatsman, (1780-1854). - 43. Jan-Baplist-Andries De Noter, 
oudheidkenner en schilder, geboren te Waalhem, (17861855). — 
44. Lodewyk Royer, beeldhouwer, (1793-1868). — 45. Pieter-Jozef 
Van Doren, sladsarchivaris, geboren te Leuvcn, (1808-1870). — 
46. Pieter-Pauwel-Aloïsius Hunin, schilder, (1808-1 855). — 47. Joztf- 
Jan-Antoon Tuerlinckx, beeldhouwer, (1809-1873) —48. Pieler- 
Jozef Van Beneden, hoogleeraar en schrijvcr, (1809-1894). — 49 
Augustyn-Josef-Antoon Van den Eynde, oudheidkenner en schilder, 
(1822-1861). 

IL IN ALBUM'S EN KOKERS. 

A. Gebouwen. 

I. Honderd negenlien met ooslindischen inkl gewasschen leeke- 
ningen, door Jan-Frans Mardulyn. ^1) — ■ Met is aan hem (zegt 

(1) Geboren alhier den 13 eû october 1751, overleed den 2 en february 1843. 



— 285 — 

Schellens, XI e deel, fol. 155 zijner kronijk) dat mcn aile verpligting 
moel ; want zonder hem zoude roen beroofl zyn van vêle schoone oude 
monumenlen van onze slad, die hy altyd gemaekt heeft van zyne jong- 
ste daegen vqpr een stuk brood. » 
Album langwerpig zeer groot in-folio. 

II. Vijf honderd zeven walerverwschilderingep, door J.-B.-A. De 
Noter, A.-J.-A. Van den Eynde en J. Schœffer, verbeeldende : Van 
n° 1 tôt 63, de stadspoorten gezien op verscheidene tijdslippen. — 
Van n° 64 lot 150, de kerken en kapellen binnen en buiten Mechelen. 
— Van n° 151 tôt 269, de mannen- en vrouwenklooslers. — Van 
n° 270 tôt 281 , de loevlugtsoorden van eenige abdijen en kloosters, — 
Van n° 282 tôt 325, de gods- en gasthuizen. — Van n° 326 lot 401, 
de sladsgebouwen, piinsenhoven eu heerenwoningen. — Van n° 402 
toi 416, de rederijk- en gildekamers. — Van n° 417 tôt 439, eenige 
ambachts- en andere voorname huizen. — Van a 440 lot 474, onze 
opene plaatsen, slratcn en bruggen. — Van n° 475 toi 507, de kaslee- 
len en bolwerken in den omlrek >an Mechelen. 

Tien album's langwerpig groot in-folio. 

Deze voor de stad zoo belangrijke verzameling werd in 1878, bij het 
verkoop der boeken van Kanonik Schaeffer, door het gemeentebesluur 
gekocht. 

III. Negen en veerlig waterverwschilderingen, gemaakt door J.-B.- 
A. De Noter, in gevolge ecner resolutië der schepenkamer van den 
16 eB deeembcr 1850. 

Album langwerpig zeer grool in-folio. 

IV. Honderd iwee en veerlig gewasschen leekeningen, door A.-J.-A. 
Van den Eynde, verbeeldende: Van n° 1 loi 31, de burgerlijke- en 
krijgsgebouwcn. — Van n° 32 toi 51, de kerken en kapellen dezer 
slad. — Van n° 52 lot H0, de mannen- en vrouwenklooslers. — Van 
n° 111 lot 123, de gods- en gasthuizen. — Van n° 124 loi 142, de 
kerken en kapellen van het dislricl en het ressort van Mechelen. 

Dric album's langwerpig zeer groot in-folio. 

V. Zeven en lachtig bouwkundige lijn- en gewasschen leekeningen! 



— 286 — 

door G.-L. Bernaerts, verbecldende : Van n° 4 lot 36, de stadspoorten 
en andere gebouwen. — Van n° 37 loi 44, de kapel van den H. Geest 
en eenige godshuizen.— Van n° 45 tôt 69, de muni, hceren- en andere 
woningen. — Van n° 70 toi 87, gedeelten van verscheidone geslichlen 
en eenige andere leekeningen. — Door hem aan zijne geboortestad 
geschonkeu - 

Album langwerpig groot in-folio. 

VI. Zcven en twiutig gcsteendrukle plalen der voornaamsle gebou- 
wen binnen en buiten Mechelen ; geteekend door J.-B.-A. eu David 
De Noter. 

Album groot in-4°. 

VII. Drie en \eerlig lichlleekeningen der voornaamsle gebouwen en 
beeldcn dezer stad. 

Koker in«4°. 

VIII Een en tachtig gewasschen teekeningen der kerken, kloostcrs, 
gemeenlehuizen en lusthoven des lands van Arkel ; gemaakt door 
A.-J.-A. Van den Eynde voor den Heer de Crâne d'Aertselaer. 

Album langwerpig in-folio. 

IX. Twaalf plalen rakende Mechelen ; gegiaveerd door Frans 

Hogenberg voor bel werk van Mich. Ailsiuger : « De Leone belgico. » 

Daarby is gevoegd geworden eeue plaat van eenen anderen meester, 

verbeeldende P. Pieter De Wolf, vermoord alhier door de Geuzen 

inlB80. (1) 

Album langwerpig in-folio. 

B, B^zonderheden. 

1« Reeks. Geëlste porlrellen van twaalf nieuwe vermaarde Mèche- 
laars: Lambrecht vander Burcli, geschiedschrijver, (1542-16 17). — 

(1) ■ Betaelt heeren Peeteren Lupus, prioor vande Carmelyten, bem gfgunt voor 
eeu gratuiteyt ende in récompense van sekcre mojle ende dienst, nv badt dan twee 
jaeren, gedaen inden turbuienten tyt soe in preken als anderssins, blyckende byde 

ordonn. mette qnitan. bedragende CXXg. » — Zie stadsrekening 1567-1568, 

fol. 307. 



— 287 — 

Filips Couplet, Missionaris, schrijver, (1623-1692). — Pieter Croon, 
schrijveren dichter, (1633-1683). — Egidius Estrix, P. Jesuit, rede- 
twister, (1624-1 694).— GregoriusvanGoorIaecken,Auguslyner,(l645- 
1677). —Willem van Goorlaecken, Minderbroeder, schrijver, (4648- 
1706). — Nicolaas vander La en, hoofdman der Kolveniersgilde, 
(?-1629). — Rombout vanden Maie, Minderbroeder, (?-?). — Jan 
Neeffs, Augustyner, schrijver, (1656-1736). — Claudius Verrydt, 
pasloor van Audenaarde, slichler van studiebeurzen, (?-?). — Jan van 
Wachtendonck,Aartsbisschop van Mechelen,schrijver,(lS92-1668).— 
CornelisWischavens, P. Jesuit, (?-lS59). — Item van vijf andere door 
ons reeds opgegeven : RemberlDodoens.— Lucas Fayd'herbe. — Chris- 
toffel de Longueil. — Jozef-Jacob De Munck. — Frans van den Zype. 
Album in-4°. 

II e Reeks. I. Zestig gekleurde teekeningen, verbeeldendedekleeder- 
dragten der manncn- en vrouwenkloosters alhier op het einde der 
voorgaande eeuw, en eenige andere. 

Album in-4°. 

II. Zes en veerlig gekleurde lafereeltjes, verbeeldende de dage- 
lijksche oefeningen der Begijnen, gepaard met godvruchtige naden- 
kingen op elke derzelver. Gemaakt naar eene schilderijder XVI e eeuw, 
toebehoord hebbende aan het Grool Begijnhof buiten deze stad. — 
Ziehier hetgeen wij aangaande deze schilderij te lezen vinden bij G.-D. 
de Azevedo, in zijne « Hislorische saemeu-spraeke over de atadt van 
Mechelen, tusschen Pipinus ende Ludolphus » bladz. 168 : 

« Pip. ick hebbe besonder plaisier gehadt van aldaer (in het gasthuis) 
le sien eene oude schilderye,van ontrenl vyf voelcn in 't vierkant,verdeell 
in sesen-veertich kleyne quartellen, waer in verbeldt worl bel hantwerck 
endc levens manière van de Begyntiens, waer van de figucrkens constig 
uytgewerckt zyn. In 't midden van dit stuck schynt te zyn verbeldt 
den grondt van het oudt Begyn Hof buylen de Antwerpsche poorte. ■ 

Album in-folio. 

m* Reeks. Stalen van Mëchelschen r\nt, lentoongesteld door 



— 288 — 

VInsliM des Beaux-Arts in 1872 en 1873. Dertig lichtteekeningeo 
derzelver. 

Koker iu-4°. 

Ziehier hetgeen wij over den Mechel&chen kant te lezen vinden in een 
werk uilgegevcn in 1890, door M me Bury Pâlliser : « Histoire de la 
Dentelle » bladz. 102 en volg. : 

« La malines est une des plus jolies dentelles : elle esl légère, trans- 
parente et produit beaucoup d'effet... Ce qui la caractérise, c'est un 
gros fil plat formant l'entourage des fleurs et lui donnant un peu l'appa- 
rence d'une broderie... On la faisaU à Anvers, à Lierre, à Turnhout, 
aussi bien qu'à Malines. 

Il serait difficile de préciser le moment où la malines proprement 
dite devint en vogue. Avant 1665, presque toutes les dentelles de 
Flandre étaient connues dans le commerce, sous le nom de Malines.... 
Les édils de Charles II ayant prohibé les dentelles de Flandre en Angle- 
terre, la malines n'est pas mentionnée dans les documents de l'époque. 
En France il en est question dès Anne d'Autriche, que Marion de 
Lorme dit avoir vue portant un voile « en frizelle de Malines » . 

III. IN TASCH OF PORTEFEUILLE. 
A. Stadsplannen en kaarten. 

I. « Malines-projet du bassin maritime. » Plan gegraveerd le 
Brussel in 1871. 

II. ■ Biens occupés par des corporations religieuses a Malines. » 
Item in 1886. 

• III. Kaart en aloverzigt van Mechelen; gegraveerd in 1624, door 
C. Visscher. 

IV. Kaarten rakende de vaart van Leuven op Mechelen. (Twee 
teekeningen). 

V. « Département des Deux Nèthes. » Kaart zonder jaargetal. 

VI. Grondscheiding tusschen de gemeenle S le -Catharina-VVaver en 
Mechelen. Kaart afgeleverd door liet kadaster in 1818. 



— 289 — 

VII. « Canal de Malinbs a Rumpst avec raccordement au chemiu de 
fer de l'Etat. » Kaart gegraveerd te Brussel. 

B. Gebouwen. 

1. Gbondteekenlngen. — i« Reeks. I. Der binnen- en buitenvesleu 
tusschen de Koe- ea de Neckerspoel poort, met gezigt der eersle ; 
verlaagd op drie melers en half in 1808, eu beplant in 1809. — 
2. Item tusschen deze laalste en de iïanswyek- of Leuvensche poort ; 
geslechl in 1808, en beplant in 1810. — 3. Item tusschen de Kerkhpf- 
en deKoepoort. (1) 

II e Reeks. 1. Der Oversle- of Brusselsche poort; gemeten in 1805 
eo 1812 (Drie teekeningen). — 2. Der Adeghem- of Genlsche poort. 

— 3. Der Walerpoort. — 4. DerKoepoort; gemeten in 1808. (Twee 
teekeningen). — 5. Der Cathelyne- of Anlwerpsche poort ; afgebroken 
in 1811. (Drie teekeningen). — 6. Der Hanswyck- of Leuvensche 
poort ; gemeten in 1818. — 7. Der watermolens ; gemeten in 1809. 

ni» Reeks. 1. Derstadshal. (Twee teekeningen). — 2. Der Groote 
Harkt; gemeten in 1815. — 3. Van het stadhuis; gemeten in 1809. 

— 4. Van S. Rombouts loren. — 5. Der rcglbank van l cn aanleg. — 
6. Der K. Àkademie van leekenkunst. — 7. Der kanongielcrij bij de 
Oude Brussclsche poort; gemeten in 1806, door den stadsbouwmcester 
Pieler-Frans De Noter. (2)(Twee teekeningen).— 8. Van het K.Wapeu- 
huis in de Adeghem straat. — 9. Der Fonleinbrug. (Twee teekenin- 
gen). — 10. Der Kraanbrug. (Drie teekeningen). — 11. « Generael 
plan der gedeellelyke overwelviug van de revicr de Keting, Ifeydende 
langsl de Zeele s tract, binnen de slad Hechelen. » Opgemaakt door den 
sladsbouwmeesler Frans-Jan Bouwcns. (3). 

IV* Reeks. 1. Van den hof des Jongen Voelboogs in de Oude Brusscl- 
sche straat, op parkement; gemeten door den gezworen landmeler J.-D. 

(L) De stadsvesten werden geslecht bij K. besluit van 25 Prairial an treize 
(H«juuy 1805). 

(2) Geboren te Rumpst den 8 e » maart 1748, overleed alhier den 6" october 1830. 

(3) Geboren te Sas-van-Gent den 4 en november 1800, stierf albier den 3« n july 1865 . 



— 290 — 

Bogaerls. — 2. Van denzclven, op papier; gemeten in 1770, door 
J. Chenot. — 3. — Van hct gildehuis des Ouden Voelboogs op de 
Korenmarkt; gemeten in 1867, door G. Vanderauwera. 

v Reeks. 1. Der Spuibeek. — 2. Des slcenwcgs van Leuven naar 
Mechelen ; gemeten in 1754, door J.-D. Bogaerts, en iu 1779, door 
J.-B. Joris. (Twee teekeningen). — 3. Der Leuvensche vaart; gemelen 
in 1794, door J.-J. Van Haecht. — 4. Ecns uitwegs van hct hof van 
Berentrode naar de heerbaan van Put op Mechelen ; gemeten in 1754, 
door P. Van Anlwerpen. — 8. Van Neckerspocl en van Auwegem ; 
gemeten in 1787, door J.-J. Van Haecht. (Twee teekeningen). — 
6. Eener heide onder Hcver; gemeten door hem in 1794. — 7. Van 
zekere erven onder Mechelen. — 8. Der gemeeuten Heyst-op-den-Berg 
en Hallaar. (Twee teekeningen van 1675 en 1708). — 9. Greuspaien 
der provincien van Mechelen en Brabaud. (Teekening geschonken aau 
ons door den Heer Adolf Reydams. 

vi« Reeks. 1. Van het Aartsbisschoppelijk Paleis iu 1819 en heden- 
daags. (Twee teekeningen). — 2. Der Komrnandeiij van Pilzenburg; 
gemelen in 1812. — 5. Van het kloosler der O.-L.-V. Broeders ; 
gesloten in 1796 eu eenige jaren daarna afgebroken. — 4. Van datder 
PP. Capucienen ; gemeten iu 1 797, door P.-F. De Noter, en vernieligd 
in 1798. — 5. Van datder PP. Jesuilen ; gemelen door hem in 1803. 
— 6. Van derzelver kerk en aanpaleude erven. — 7. Van het kloosler 
der Hanswyck heereu ; grondschets der XVI e eeuw. — 8. Van dat der 
Cellebroeders ; gemelen in 1747, door J.-D. Bogaerts. — 9. Der erven 
van het Aartsbisschoppelijk Semiuarium ; gemeten in 1853. 

vii« Reeks. 1 . Van het kloosler der Arme Claren aau de Melafon. — 
Van dat der Theresianen. — 3. Van het oud en nieuw kloosler der 
Zwarlzusters. (Twee teekeningen). — 4. Des klooslers van Leliëndal ; 
gemeten in 1799. — 5. Ilem van Thabor ; gemelen in 1802. —6. Item 
van Blydenberg; vernieligd in 1796. — 7. Van het Groot Begijnhof 
alhier ; grondschets der XVII eeuw, op parkement. 

VHi° Reeks. 1. Van SS. Pieters en Pauwels godshuis ; gemelen in 



— 291 — 

1808. — 2. Item van Olivclen en S (e Barbara ; gemeten helzelfde jaar. 

— 3. Item van S. Juliaan. — 4. Item van Nassau ; gemclcn in 1808. 

— 5. Van het Spaansch gaslhuis; gemeten in 1808. — 6. Item van 
O.-L.-V.; gemeten in 1857. 

II. Plànnen.— l«Reeks.l. Der Ovcrsle-ofBrusselsche poort; geme- 
ten in 1812. (Twee leckeningen). — 2. Der Adeghem- of Gentsche 
poort; afgebroken in 1810. — 3. Der Walerpoort; gemeten in 1812. 

— 4. Der Calhelync-of Autwerpsche poort; gemeten in 1811 . (Twee 
leekeningen). 

Il«Reeks. 1. Der sladshal. (Twee tcekeningen).— 2. Binnengezigl 
derzelver in 1827, door P. -F. De Noter; steendruk. — 3, Gezigtder 
Groote Harkt (noord- en zuidzijde) in 1580 en 1810. (Vier leekenin- 
gen) — 4. Van S. Rombouts toren; gegraveerd door M.-J.-K. Hunin, 
naar eene teekening van J.-B.-A. De Noter. — 5. Van het Hof van 
Hargarela van Oostenrijk ; steendruk naar eene teekening van den Heer 
L. Blomme, Prov. Bouwm tcr . — 6. Van dat van Hoogstraten ; begon- 
nen in 1512. (Twee waterverwschilderingen). — 7. Der brug van 
Hanswyck ; oude teekeniug. 

nieReeks. 1. Van den laatslen houten gevel op de Groote Markt, 
gcheeten « In de Swaen » ; afgebroken in 1818. (1) — 2. Van een 
huis aan de overzijdc derzelver, hersteld in 1892 ; lichlteekening. — 
3. Der huizen in de Reuzen slraat; gcteekend in 1844. — 4. Der 
ambachtskamer van de oudekleerkoopers op de Botermarkl ; geteekend 
in 1760. — 5. Des houten gevels aan de Kraanbrug, gezegd het Oui- 
tels huis. — 6. Van den gang eu de huizingen der Aanslagers Heer- 
gracht ; geteekend in 1657. — 7. Van de huizen aan de Stalenbrugin 
S t€ Catharina slraat, genaamd de Olifant, de Yzeren Korf, de Donder- 
bus en de Engel. 

iv« Reeks. 1. Des kasleels van Eechoven bij de Waalhemsche brug ; 



(1) In 1774, waren nog ie Mechelen 373 houten gevels. — Zie stadsrekening 
3773-1774, fol. 149 1\ 



— 292 — 

geleekend in 1806. — 2. Der Artilleriekazerne buiten de Koepoort, 
opgemaaklin 1891, door den bouwm 1 ". O. Geerling ; lichlleekening. 
V e Reeks. 1. Van S. Rombouts kerk. Twee graveersels derzelver, 
door P. Devel eo Spol. — 2. Van O.-L.-V, kerk, builengezigt ; gegra- 
veerd in 1753, door Ant. Opdebeeck. — 3. Item binnengezigt ; water- 
verwschildering. — 4. Van S" Calharina kerk ; waterverwschildering. 

— 8. Van O.-L.-V. kerk van Hanswyck; gesteendrukt te Mechelen. 

— 6. Van het Aarlsbisschoppelijk Scminarium in 1700 ; steendruk 
naar eene teekening van David De Noter. 

VI e Reeks. 1. Van het kloosler der Predikheeren, binnengezigt ; 
gegraveerd in 1716, door J. Harrewyn.— 2. VandatderPP. Jesuiten, 
buiten- en binnengezigt ; gegraveerd door R. Blokhuyse. — 3. Van de 
hedendaagsche kerk der PP. Minderbroeders ; gesteendrukt in 1869, 
naar eene teekening van den bouwm ter P. Stoop. 

vu* Reeks. 1 . Van het kloosler der Arme Claren in de Kerkhof- or 
Slassart slraat ; geteekend in 1844, door F. J, Bouwens.— 2. Van dat 
der Zwarlzusters in 1747 ; gegraveerd in 1855, naar eene teekening 
van A.-J.-A. Van den Eynde. — 3. Van helzelve, naar de zijde der 
sladsvesten en naar die van den hof. (Twee teekeningen). — 4. Der 
kerk van Leliëndal, binnengezigt; gekleurde teekening. — 5. Der 
woning van den Proost des klooslers in 1780 ; gekleurde teekening. — 
6. Der cetzaal van SS. Pietersen Pauwels godshuis in 1767 ; gekleur- 
de teekening. 

VIII e Reeks. 1 . Der abdij van Rozendal, bij Waalhem, binnengezigt ; 
waterverwschildering. — 2. Van het onderwijsgestichl Coloma. (Vijf 
stcendrukken rakende helzelve bijeeugebragl op een enkel blad). — 
3. Der paslorij van S. Nicolaas kerk, buiten de Koepoort ; geleekend 
in 1846, door A.-J.-A. Van den Eynde. 

G. Bouwkundige- en andere teekeningen. 

le Reeks. 1 . De sluisder melaan ; geleekend in 1798, door P. -F. De 
Noter. (Twee teekeningen). — 2, Buiten- en binnengezigt der kraan 



— 293 — 

aan de Dyle, en doorsnede derzelver ; geteekend door A.-F. Van den 
Eynde. (Drie teekeningen). 

II e Reeks. 1. Ingangsdeur van het sladhuis; geteekend in 1832, 
door J.-B. Poplemon. — 2. Nis bestemd voor het O.-L.-V. beeld in 
den Bruel, prijkende aan den voorgevel der voormalige kerk van 
Leliëndal. — 3. Uzercn kruisderHoogbrug; weggerukt in 1798. — 
4. Lantaarn der Groote Markt, vervangen in 1849, door het standbeeld 
van Margareta van Oostenrijk. — 5. De klokken en de trommel van 
den beiaard. (Zes teekeningen). 

m< Reeks. 1 . Praalschouw met laag verheven beelden, waarin drie 
wapenschilden der famiiie Cortenbach-Eechoven, (l)alsrnede hetjaar- 
gelal 1883. — 2. Praalpomp op de Veernarkl ; gemaakl in 1718, door 
Frans Langhmans (2) en Willem Van Buscom. (Drie teekeningen). 

D. Byzonderheden. 

I* Reeks. — o). Prenten ter eerb van den H. Rombout, den patroon 
dezerstad: 1. Dertien portrelten van hem, waarvan cène houtsnede 
der XVI e eeuw; vier graveersels, geteekend : Mich. Cabbaey, Joan 
Galle, H. -F. Diamaer en Michaël Hayée; zeven andere, zonder naam 
noch jaargetal ; en eene teekening. — 2. Bekkeneel van gemelden H. ; 
drie graveersels. — 3. Reliquiarium's van denzelven ; vier item. (3) — 
4. Troonhemel voor het laatste derzelver; twee gekleurde teekenin- 
gen, gemaakt in 1825. — ■ 5. Eerste houten kas dienende toi hetzelve ; 
gemeten in 1822. — 6. Vijf teekeningen van praalwagens voor het X e 
eeuwfeest van S. Rombout gevierd in 1775 ; gemaakt in 1770 en 1772, 
door W.-J. Herreyns. 

6). 1. Zeven en twintig beelden van O.-L.-V. van HANSWYCK,waaron- 
der een van 1663 ; gegraveerd door Jac. Née fis, naar de teekening van 

(1) Zie • Graf- en gedenkschriften der provincie Antwerpen, stad Mechelen. * 
Blads.300en391. 
(S) Qeboren alhier den 18™ maart 1661, overleed «i 1720. 
(3) ZieJ.-J. De Mnnck : • Qedenk-schriften etc. » blads. 213 en volg. 



— 294 — 

Ph. Fruitiers. Ter uitzondering van een enkel van 1710, en eenige 
andere zonder jaargelal,dagtcekenen de overige van 1815, 1838, 1 844, 
1863, 1876, en 1888, --2. Bedevaartvaantje van Hanswyck ; afdruk 
eener houtsnede gemaakl naar die van Christoffel Jegher. 

c). Gbkleurdb prent, op parkemenl, der O.-L.-V. vereerd te 
Mechelen bij de PP. Auguslijnen ; gegravecrd T Àotwerpen, door 
Frans Huberti . 

d). O.-L.-V. van den Rozerrans der abdij van Rozendal, te Waal- 
hem ; gegraveerd door Martinus vanden Euden. 

é). Wimpelvormigb vaantjes der kapel gezegd « Brut/nen-Cruyce » ; 
graveersei van 1758! eo eene teekening zonder jaargetal . 

/"). Prenten ter gedachtenis van den H. Damianus, Aartsbisschop 
van Antiochie, wiens ligchaam in het kloosler van Blydenberg berus- 
tende was; gegraveerd door Jacob de Man, J. de Backer en Michaël 
Hayée. — Voor nadere inlichtingen rakende de overblijfsels van gemel- 
den Heilige, zie Schaeffer : « Gazet van Mechelen » 1861 , n 08 46 en 47. 

ll«Reeks. I. Naboolsing der schilderijen prijkende in de vôorzaal 
van het paleis des Grooten Raads. — Zeven waterverwschilderingeo, 
door A. -F. Vanden Eynde, verbeeldende : Filipsden Stoule, Jan Onver- 
saagd, Filips den Goede, Karel den Sloute, Maria van Burgondië, 
keizer Maximiliaan en Filips den Schoone. 

II. Porlretten onzer landvoogdessen : 1. Van Margareta van Ooslen- 
rijk ; drie graveersels en een sleendruk, verbeeldende haar standbeeld 
alhier opgerigl. — 2. Van Maria van Hongarye; graveersei. 

III. Porlretten van eenige leden des Grooten Raads: 1. Nicolaas 
Everardi, voorzitter van denzelven, geboren in 1462, die alhier over- 
leedden 9 ea augustus 1532. — 2. Pieter Peckius, raadsheer, geboren 
in 1529 en gestorven te Mechelen den 27 cn juiij 1589. — 3. Ballhasar 
van Ayala, raadsheer, geboren in 1548 en overledcn in 1584. — 
4. Jacob Roelans, oudervoorzitter van den Grooten Raad, geboren in 
1568, die alhier stierf den 25 en augustus 1651. 

III e Reeks. I. Portretten der volgende Aartsbisschoppen van Mèche- 



— 295 — 

len : 1. Antoon Perrenot de Granvelle. — 2. Jacob Boonen. — 3. Jan 
van Wachlendonck. — 4. Thomas-Philippus. (Twee van hem). — 
5. Jan-Hendrik van Franckcnberg. — 6. Jan-Armand de Roquelaure. 
— 7. Frans- Antoon de Méan. 

II. Porlretten van : 1. Amalus de Coriachc, Vicaris-Generaal van 
het aarlsbisdom. (1)(Teekening).— 2. Antoon vanden Put,Sccretaris 
van den Kardinaal-Aartsbisschop van Franckenberg. (Teekening). — 
3. Pieler-Emmanuel Collier, Vicaris-Generaal. — 4. Filips Corten, 
item. — 5. Frans-Willem V r an Aerschot, Eerkanonik der melropo- 
litane kerk. (Twee van hem). 

iv* Reeks. I. Porlretten van beroemde Mechelaars en van eenige 
andere mànnen die zich alhicr vermaard gcmaakl hebbcn : 1 . Remberl 
Dodoens, 1817-1583. (Zes van hem). —2. Jan Snellinckx, 1544- 
1658. (Twee van hem). — 3. Willem Klincx, griffier der Iloofdbank 
van Befferen, 1590-1660. — 4. W.-J. Herreyns, 1743-1827 ; uilge- 
geven door « De Eikel ». — 5. J.-B. Rymenans, 1748-1840. — 6. Jan- 
Baptist Olivier, gewezcn Burgcmeester van Mechelen. (2) — 7. B.-J.- 
F.-C. Gyseleers-Thys, 1761-1843. (Twee van hem). — 8. P.-F. De 
Noter, 1779 1842. — 9. Frans-Jozef-Gisleyn de Cannart d'Hamale, 
gewezcn Senator en Gemeenieraadsheer vanMcchelen.(3)— 10. J.-J.-A. 
Tuerlinckx, 1809-1873 ; uitgegeven door « De Eikel ». — 11. Antoon- 
Jozef-Frans-Alexander-Eugeen de Kerckhove, gewezen Volksvertcgen- 
woordiger en Burgcmeester dezer stad. (4) — 12. Willem Geels, 
kunslschilder ; uitgegeven door « De Eikel » . 

II. Kunstgcwrochlcn van hen : 1. Twee tafereelen, gegraveerd door 
Hans Bol, verbecldende : het eene, Eliezer en Rebecca; het andere, de 
verzoening van Esau met Jacob. — 2. Zes andere, getrokken uit de 
geschiedenis van den goeden Samaritaan ; gegraveerd naar hem, door 

(1) Geboren alhier in 1601, overlecd den 6 €U october 1682. 

(2) Geboren alhier den9 cu october 1757, stierf den 27 €n julij 1840. 

(3) Geboren te Leuvenden l en juny 1803, overleed alhier den 2« n october 1888. 

(4) Geboren te Antwcrpen den 6« n december 1817, stierf alhier den 19 en septem- 
ber 1889. 



— 296 — 

Crispyn vande Passe. — 3. Drie der halfverheven werken van Alex- 
ander Colin, prijkende op het praalgraf van Keizer Maximiliaan, (e 
Inspruck; geëlsldoor Ch. Onghena. (1) — 4. Lijstomringd van eenen 
allerfraaislen loof- eu bloemenkrans, opgeluisterd met eenen minne- 
god en twee vrouwenhoofden ; vcrvaardigd door den beeldhouwer 
Laureys van der Meulen. (2) — 5. Twec prenten rakende Klein Lorel- 
ten in Noord-Amerika ; gegraveerd (c Mec h el en, door Courtois. — 
6. Bedevaartvaanlje van den H. Remigius, te Béer sel ; uaar eene hout- 
snede van C. Opbebeeck. (sic). — 7. Achl kooltcekeningen naar liet 
leven verbceldende eenige onzer ambachtslieden ; gemaakt door David 
De Noter, in 1842 en 1855. — 8. Vier ilem, van eene andere hand. 

v«Reeks. I. Graveersels der schilderijen van Rubens, verdwenen 
uil onze kerken, in 1794, en niet meer terug gekeerd: 1. De Voetaf- 
wassching der Apostelen ; gegraveerd door P. Spruyt. — 2. Het Avond- 
maal ; gegraveerd door Boetius à Bolswert. — 3. Cbrislus' Geboorle; 
gegraveerd in 1620, door Lucas Vorslerman. — De twee eerste waren 
in S. Rombouts-; de laatste was in S. Jans kerk. (3). 

II. Graveersels van eenige schilderijen nog aanwezig in onze kerken : 
1. De 11. Lucas afmalende de gelaalstrekken van O.-L.-V., van 
Abraham Janssens, in S. Rombouts kerk ; gegraveerd door F. Peeters. 
— - 2. De Vischvangst van den H. Petrus, van Rubens, in O.-L.-V. 
kerk; gegraveerd door Cornelis de Boudt. — 3. Christus' Doop, van 
Rubens, in S. Jans kerk ; gegraveerd door F. V. \V. en J.-L. Krafll. 
— 4. De Marteldood van don II. Joannes den Dooper, van Rubens, 
ibidem; gegraveerd door P. Spruyt. — 5. De Onlhoofding van den 

(1) In de schepenbrieven, reg. 1598-1599, fol. 121 r° en v°, vinden wjj eenen 
belangrijken act rakeude de familie van Alexander Colin, opgenomen door den Heer 
Emm. Neeffs in zijn werk: Histoire de la peinture et de la sculpture à Matines, 
II« deel, bladz. 82.— Zie verder nog, fol. 134 v° en 135 r° van gemeld register, eenen 
act van den 13 tn maart 1599, voleindigende dien van den 16 cn february door hem 
aangehaald. 

(2) Geboren alhier denl7 en juny 1645, overlced in 1719 (?). 

(3) Zie Ch. Piot : • Rapport à M* le Ministre de V Intérieur sur les tableaux enlevés 
à la Belgique en 1794 et restitués en 1815 • bladz. 52. 



— 297 — 

II. Joannes den Evangelist, van Rubens, ibidem ; gegraveerd door 
denzelfden. — 6. De Onthoofding van denzelfden Heilige, van Lucas 
Franchoys, ibidem; gegraveerd door Adriaan Lommelin. — 7. De 
JMarteldood der H. Barbara, van Lucas Franchoys, ibidem ; gegraveerd 
door Richard Gollin. 

vi« Reeks. Acht porlretlen van ons Signorken, regt staande,zittende 
of geslingerd. Hel eersle derzelver zag hel licht in 1778, ter gelegen- 
heid van S. Rombouts eeuwfeesl. — Voor deszelfsjubelfeest van vijftig 
jaren, verschenen in 1828 zes porlretten van gemeld manneije, waar- 
van drie, uitgegeven door Hunin; een, door Courtois en Uunin; een 
ander, door Jan-Jozef-Auguslyn Vervloet, gewezen bestuurder der 
Akademie van beeldende kunslen ; (1) en het laatste, door eeueu aan 
ons onbekenden persoon. 

Tergelegenheid van hetbezock gedaan in 1854 aan de stad Meche- 
leo, door Z. M. den Koning en de K. Familie, maakle de H. Victor 
Vervloet, leeraar onzer Akademie, een nieuw portret van Signorken. 
De laalsle zijner afbeeldingen bestaal in eene Hchtteekening, getrokken 
in 1875 voor een vlugschrift van ons : « La vérité sur Op, Signorken! » 

Den 30 CD december 1797, verscheen Signorken voor de laatste reis 
in den reuzensloet die de slraten der stad doorkruisle, 1er gelegenheid 
van het vredeslraktaat gesloten tusschen den Keizer van Oostenrijk en 
de Fransche Republiek. — Zie : « Kronijk van Schellens » VII e deel, 
fol. 885. 

VII e Reeks. Spotprbnten. I. « Relaes van de procédure ghevenlileert 
hebbende voor den parliculieren Raedt van Gheel tusschen de Maen- 
Blusschers van Mechelen....» ; gegraveerd in 1687. (2) 

II. « Gopye van de requeste ghepresenteert door de Maensuchtighe 
Mechelaeren....»; gegraveerd in 1693. (3) 

III. Hel kasteei van Zellaar, te Bonheyden, bestormd door eene 
krijgsbende voorzien van allerlei oorlogstuig, gekomen uit Mechelen 

(1) Gcboren alhier den 28 en augustua 1790, overleed den 21 e » october 1869. 

(2) Zie Mertens : Iets over de spotnamen onzer belgische steden, bladz. 15 en volg. 

(3) Zie ibid., bladz. 75. — Onze plaat verschilt grootelijks met die des H. Mertens. 



— 298 — 

om zich van hetzelve meester te maken. Buiten het venster van deo 
toren hangt eene viag aan ecnen hezem, uitgestoken door eenen boer 
die de aanvallers allerbeleefdst groel. — Geklcurde teekening. (Tweede 
helfl der XVIII e ceuw). 

Deze spotprent was welligt gemaakl, om de krijgsoefeningen van 
den artillcrietreio alhier, welke jaarlijks sederll7G9, le Bonheyden, 
uitgevoerd werden, over den hekel te halen. Ziehier waarin deze 
bestonden ; 

« Den 15 dezer maend augusli 1780, zyn om half vyf ueren s'raor- 
gens, naer de misse gehoort te hebben in de kerke der Eerw. Paters 
Predikhceren, verlrokken naer Bonheyden de twee compagnien cano- 
niers alhier in garnisoen liggende, om aldaer ingevolge de orders van 
Haere Majesteit op te regten ecn Camp van Plaisantie geduerende ecn 
maend. — Siet hier ter dier gelegentheyd den dag register van het 
geene aldaer op heden geoeffend is en in het vervolg moet gedacn 
worden. 

15 augusli, gemarcheerd. 

16 ... . rustdag. 

17, 18 en 19, fascienen en schans korven gemaekt. 

20 ... . kerk parade gemaekt, 

21 ... . gelyk 17, 18 en 19. 

22 en 23, batteryen gebouwd. 

24, 25 en 26, eene batterye van fascine getimmerd. 

27 ... . kerk parade. 

28 en 29, cene sinkende batterye van schans korven te bouwcn. 
30 en 31, hand klcef exercitien. 

1 en 2 september, gelyk 30 en 51 augusli. 

3 . . . . kerk parade. 

4, 5 en 6, met het canon naer de schyv schieten. 

7 . . . . cartarchen (karlouwen, eene soort van grof geschut) 
naer de schyv schieten. 

8 . . . . kerk parade. 

9 en 10 . gelyk 7. 



— 299 — 

11 september, dag der groote exercitic, des smorgens vroeg zal raen 
beginnen met aile de beweegingen, waer naer men met de aubitzen zal 
slingeren naer de schyv; des middags zullen de bomben geworpen 
worden, ende des avonds zal men ragclten (ecn soort van vuur slekende 
fuséen) werpen, als ook pek kransen en pek fascincn ; dan zal men 
storm stangen slellen waer door den alarm zal gemaekt worden : waer 
naer licht kogels, vuur ballen en brand kogels zullen geworpen 
worden. 

12, 13 en 14 dilo, balteryen vernietigen ende 15 september, mar- 
cheeren naer hunne garnisoen plaetse. • — Zie kronyk van Schellens, 
Vl*deel,fol. 211 envolg. 

VIII e Reeks. Mgngelingen. h ce Loterie van Sint-Joris guide binnen 
(Mechelen). » Kaart waarop verbeeld en beschreven is allerlei lafel- 
zilver, te verloten albier den 13™ april 1520; uitgegeven door de 
schulters van den Jongen Voetboog dezer stad. (1) 

II. t Caert van de princepaelste Thoorens van de steeden en dorpen 
die konnen gesien worden van den Groolcn thooren der stadt Meche- 
len.... »; teekeningzonder jaargetal. 

III. « Bénédiction de la grosse cloche nommée Saivator * ; gesteen- 
drukt in 1844.. 

IV. IN ROLLEN. 
A. Stadsplannen en kaart en. 

I e Reeks. I. Plan der stad Mechelen met hare voornaamste gebouwen 
zoo wereldlijke als gecstelijke ; met de pen geteekend en gekleurd, door 
Kanonik J. Schœffer. 

II.cc Carte figurative des places publiques, portes et boulevards de la 
ville de Malines... Dressée en 1851, par E.-A.-F.Kelelaars, Kchevin.» 

(1) » Item ghegeven der gulden van St. Jooris, want zy oerzaecke was vanden 
profite ghecomen vander Lotheryen tôt behulp van haren silveren Sint Jooris die 
zy ghemaect hebben XVsbr. • — Zie stadsrekening 1520-1521, fol. 227 v°. 



— 300 — 

III. « Plan itinéraire de la ville de Malines et de ses faubourgs ; 
publié par l'Administration communale en 1868. » 

il» Reeks. I. Kaart figuralief der vaarl van Brussel lot de verbrande 
brug, gemelen in 1680, door Adriaan Vander Hagen ; op parkemenl. 

II. Ontwerp om gemelde vaarl te leiden langs Vilvoorden, of wel 
langs Peuthy ; voorgesteld in 1664, door den Ingénieur Antoon Van 
Marcke. 

III. Kaart figuratief des sleeuwegs van Pasbrug op Boisschot. 

IV. Kaart der Leuvensche vaarl op het grondgebied van Mechelen. 
III e Reeks. I. Kaart figuralief van Pennepocl; gemelen in 1722, 

door Jau Van Acoleyen. 

II. « Extract uyt de iwee carten figuratief der generaele melinghe 
van den Pennepoel...» genomen in 1741, door G. Everaerl, uil de 
twee gemelde kaart en, gemaakt door hem in 1739. 

III. « Gaerle figuratief van dat deel van de parochie van S** Gatharine 
Waever s'iands van Duffel, alwacrden Heer Paster van S te Calharine 
ende den Heer Pasler van S te Jans parochien binnen Mechelen, het 
recht syn hebbende van doopen ende begraeven. • Gemaakt in 1748, 
door J.-D. Bogaerts. 

IV. Kaart figuratief der heide gelegen ondcr Muysen en Hever ; 
gemelen in 1741, door A.-D. Bruyn. 

V. Erve gelegen onder de heerlijkheid van Keerbergen ; gemelen io 
1785, door J.-D. Bogaerts. 

tv Reeks. I. Kaart der binnen- en buitenvest tusschen de Brussel- 
sche- en de Waterpoort ; gemelen in 1810. 

II. Kaart der binnen- en buitenvest tusschen de Adeghem- en de 
Walerpoort ; gemelen in 1820, door P.-F. De Noler. 

B, Gebouwen. 

v Reeks. I. Grondplan, hoogle en doorsneden der caserne in de 
Slassart straat ; opgerigt krachtens het octrooi van den 22 e " januarij 
1786. 



— 301 — 

II. Grondplan, hoogle en doorsneden der caserne op het Berthouten 
plein ; opgemaakt den 29* junij 1800, door den Genieoverste Filips 
Briquelel. 

n« Reeks. Grondplan der klooslers van Muysen binnen de stad ; 
gemaakt in 1790. 

G. Bijzonderheden. 

I. Stamtafel der Hertogen van Burgondié, gesprolen uîl het Huis 
van Frankrijk ; opgeluislerd met hunue gekleurde wapenen. 

II. Stautafel der Berthouten, opgeluislerd met hunne gekleurde 
wapenen ; op parkement. Geschenk vau den Heer F.-J.-G. de Cannait 
d'Hamale, gedaan aan de stad in 1852. — Tentoongesteld in de eersle 
boekenkamer. 

In de sladsrekening 1639-1640, fol. 142 v°, vinden wij de volgende 
aanteekening rakendeeene dergelijke kaart, opgedragen aan den magis- 
traat door Jonker Hendrik vander Borch : 

t Bel. Jonckh'. Henrick vander Borch vooreenegratuitey tende ver- 
eeringhe over de quaerte vande Heeren van Mechelen aen myne Heeren 
vande Magistrat gedediceert, per ordonnan. endequitan.... II'XLg. » 

De laalste Berthout van Mechelen, geboren alhier, zag het daglichl 
den 2l en seplember 1710, alzoo ons te kennen geefl de volgende acl, 
gelrokken uit de doopregisters van S. Rombouis parochie : 

P. Nobilis Domiuus Eduardus van Mechelen De Berthout. 
M. Domina Maria Ludovica De Buyle. 
Infans Nicolaus Josephus. 
Se. Dominus Eduardus Garolus van Mechelen. 
Se. D"* Joanna Clara Joseph van Mechelen. 

Tôt staving van ons gezegde, zie de Herckenrode : Nobiliaire des 
Pays-Bas et du comté de Bourgogne, bladz. 1318, en : Armoriai van 
denzelven, fig. 1430. 

III. Zijden banier ter vereering van haar vijftigjarig klooslerlevcn, 



— 302 — 

opgedragen den 29" september 1778 aao Jongvrouw Clara-Henrica 
van Kiel, Overste van hel Grool Begijuhof alhier ; allerfraaisl opgeluîs- 
terd door W.-J. Herreyns metvijf lafereeltjes uitdcn Bijbel, en Iwee 
engelscharen bekroonende haar wapenschild. — Tentoongesteld in de 
laatste boekenkamer. 

V. Desiderata. 

1. Plan de l'enceinte de Malines, des routes qui conduisent aux 
différentes portes, et du cours de la Dyle et de ses affluents, tant dans 
la ville que dans ses environs ; levé au XVII e siècle. — • Zie plannen en 
kaarten van bel Rijksarcbief, n° 127. 

2. Plan d'une partie de l'enceinte de la ville de Malines, avec les 
dessins de quelques-unes de ses portes ; dressé vers la même époque 
que le précédent. — Ibidem, n? 128. 

3. Plan dear fortifications de la ville de Malines ; levé en 1782, à 
l'occasion de leur démolition. — Ibid., n° 1652. 

4. Autre plan des mêmes fortifications ; levé la même année et à la 
même occasion que le précédent. — Ibid., n° 1653. 

5. Plans figurant les terrains des portes et des bastions des mêmes 
fortifications ; levés la même année et à la même occasion que les deux 
plans précédents. En seize feuilles. — Ibid , n° 1654. 

6. Carte figurative d'une partie des remparts de la ville de Malines, 
depuis le moulin à scier jusqu'à la tour dite Tour à la poudre ; faite 
en 1764, par le géomètre J.-D. Bogaerts. — Ibid., n° 1655. 

7. Carte figurative du blocaus et des terrains en dépendants, situés 
hors de la porte d'Anvers, à Malines, près du château dit Blouwen- 
Steen ; dressée en 1783, à l'occasion de la démolition dudit blocaus 
pour le redressement projeté de la chaussée de Malines à Anvers. — 
Ibid., n° 1656. 

8. Plan général de l'hôpital militaire, à Malines ; levé en 1755, par 
Ferdinand Hancko, lieutenant d'artillerie. — Ibid., n° 1920. 

9. Vue a vol d'oissAu, du même hôpital ; dessinée en 1755, par le 
même. —Ibid., n° 1921. 



— 303 — 

40. Plan et élévation d'une partie des bâtiments du couvent des 
Carmélites, à Maiines ; faits par F. Verhuyck, en 1788, à l'occasion 
de l'aliénation de ces bâtiments, qui furent acquis par Emmanuel- 
Joseph de Perce val, conseiller et receveur général des domaines de la 
province de Maiines. — Ibid.,n° 1918. 

14. Plans des souterrains et du rez-de-chaussée du couvent d'ilans- 
wyck, à Maiines ; levés à l'occasion de la vente de ce couvent, faite en 
1786. En deux feuilles. — Ibid., u° 4919. 

42. Carte du district de Malines ; dressée dans la seconde moitié 
du XVIII e siècle. — Ibid., n° 425. 

13. Ancienne carte figurative de la chaussée de Malines à Sempsl, 
et de la roule de Sempst à Eppegem ; sans date. — Ibid., n° 286. 

14. Vieille carte intitulée au dos : « Bosschen van Mechelen. «Sans 
date. — Ibid., n°822. 

43. «Cartboek van aile de gehugten liggende onder Mechelen, de 
gemeyatens Heffen en Leest; opgesteld door Ch. Everaert in 4736, 
en gecopieert door G. J. De Servais. Mss. in-fol. » — Zie kataloog der 
boekerij van den Ileer Pierels de Croonenburgh, verkocht alhier in 
1838, n û 1912. 

46. « Cabrtboek der gemeenle He\er ; opgesteld en gecopieerd door 
denzelfde. Mss. in-fol. » Ibid., n° 1943. 

VI. Weggeraakte plannen en teekeningen. 

4. « Item betaeltMess* Donnalo ende den lieutenant vander artille- 
ryen, voer zekere vacantien by henliedeu inde fortificalien vander sladt 
gedaen XXVIIg.Xsbr. » 

Stadsrekeuing IS42-1543, fol. 218 v°. 

« Item diveersschc gelagen oft bancquelen gepresenteert Mess . 
Donato (sic), als hy alhier was om die sladt te metene, ende andere 
van buyten, costen tsamen lIIg.IIIIs.IId. » 

Item 4544-4843, fol. 495. 

2. « Item M r Joos le Pescheur, lanlmelere, gesonden in diveersche 



— 304 — 

stonden toi Hombeke, om een charte le maken vande separalie vanden 
lande van Mechelen ende van Brabant, cosl XVs. » 

hem 1843-1544, fol. 198 v°. 

« Item belaell M r Joos le Pescheur, lantmeler, voer een charle 
gemaecl van beleydinge van Hombeke ende Smaelbrabant XVIIIs.» 

Ilem 1544-1545, fol. 221 v°. 

3. « Belaelt meester Gristiaenen Sgroots 1er causen van diverssche 
vacatien by hem gedaen lusschen Mechelen ende Maeslricht inl visi- 
(eren vanden Demeren, nopende der geconcipieerde schepvaert vander 
Masen, als oick voer Ibeworp ende charle by hem gemaecl vande 
nyeuwe vaert, der welh deser slede keunelyck...CLg. » 

Item 1562-1563, fol. 302. 

4. « Belaell Peeler vander Borchl van zekere cbaerle vander vaert 
van Mechelen lot Diest, by hem lot behoef vander sladt gemaecl, per 
ordinau XVIIIg. » 

Item 1566-1567, fol. 227. 

5. « Betaelt Barbara Smels, wed c . M r . Jacobs van Deventer, chaerl- 
snyder, zes guldens ener verdienden loon die zy gedaen heeft van te 
haelen ende besorgen van twee caerlcn die zy gedaen heeft aeu die 
vander stadt, die wylen haeren man gemaecl heeft vander voors. sladl 
van Mechelen, die gelevert syn aile beyde in handeu van M r . Jacob van 
Oyen, Lingeniaire woonende le Bruysele, by ordonn. vanden XXI e * 
february LXXVHI VIg. . 

« De zelve betaelt de somme van dertich guldens voor zeeckere twee 
caerlen vander stadt ende lande van Mechelen gemaecl seer conslich 
ende op Icompas, haer gecyst om op de selve die forlifficalie deser 
stede le bewcrpen in tjaer XV e LXXVHI, by ordon. vanden XI cn juny 
XV° LXXVHI ende haer quyetan. de voors XXXg.« 

Item 1577-1578, fol. 176 r° en v°. 

6. « Belaelt sekereu scilder, Prinsken genaempt, (Jan Ghuens) voir 
dafsellen van een caerle houdendede figuere deser sladt .... Xs.» 

Item 1591-1592, fol. 123. 



— 305 — 

7. « Betaelt sekercu scilder, by toenname Prince genaeml, van 
een caerte by hem gemaeckt, inhoudende die situalie van de foirten 
gemaeckt hier rontomme Mechelen XXXIIIIs. » 

Item 1593-1596, fol. 200 v°. 

8. « Bet. Michiel Florentins van Langren,Malhematicus, tôt veeree- 
ringhe van eenighe caerten by hem gemaeckt van Fossa S c Marien, aen 
Myne Heerengepresenteert, per apostille op requesle ende syne quilân- 
cie de somme van LXXIIg. » 

Item 1626-1627, fol. 189. 

9. « Bet. Michiel Florentio van Langren, Mathematicus, voir sekere 
kaerlen by hem aan dese stadt gepresenleert van Therlochdom van 
Brabant, per ordon. op req" endequitan VIg. • 

Item 1630-1631, fol. 138. 

10. « Item aen Peeter Vrancx, voor hel maecken vander chaerle 
figuratif vande Leempulten, gelegen buylen de oude gesloten Brussel- 

sche poerle, by Vorssenborch aldaer, per ordon. de somme van 

lXg.XIIs. » 

Item 1640-1641, fol. 175. 

11. t Betaelt Peeter Vrancx, lanlmeter, sessen derlich guldens, voir 
de quaerle gemaect vanden plant deser geheele stadt met de buytenycn 
der selver. » 

Item 1642-1643, fol. 169. 

12. « Betaelt Gornelis Sleenback, voirl maken van eene quaerle 
figura tiff van dese stadt van Mechelen, door ordre van Myne Heeren 
vande Magistrat, per ordonnai! lie. VIg, » 

Item 1648-1649, fol. fol. 185 v°. 

13. « Betaelt aen den Heer Ingénieur van Marcke de somme van 
hondert vyftich guldens, voor syne debvoiren gedaen inl nivcllercn 
vande nieuwe vaerl, met het maecken van twee caerten figuratilT, aen 
dese stadt overgelevert, per billet, ordonnan. in dateX seplember 1664 
ende qui tan I e L .» 

Item 1664-1665, fol. 143. 

14. « Betaelt aen M r Jacques de Horne, schilder, voor dat hy ten 

21 



— 306 — 

versoecke vaode Heeren trésoriers ende pensionaris Moreels, geschil- 
dert heeft den omvanck van Mechelen met syne bollewercken ende 
vesten, ioapril 1667 Vg. » 

Item 1666-1667, fol. 137. 

15. ce Item betaelt Hendrick Daems de somme van hondert ende 
twintigh guldens,voor ten dienste deser stadl gemaeckt te hebben eene 
caerle figuraliff aenwysende de gemortificeerde plaelsen der cloosters, 
by accoordl, ordonnance ende syne quitl e l e XXg. » 

Ilem 1692-1693, fol. 160 V." 

16. «Betaelt François Langhmans,voor diversche teeckeningen ende 
modellen gemaeckt te hebben, met copien vande gevels van het sladt- 
huys, Suyckerhuys ende de huysen daer nevens tôt aende Schale, het 
huys op den hoeck vande Koye slraete, tsedert 24 meert 1714 tôt 17 
augusti 1715, twee hondert achtenlwintigh guldens, by specificatie, 
ord e ende quitt e IKXXVIIIg. » 

Item 1714-1715, fol. 159. 

17. « Eodem (27 cn maart 1730) syn gesien eenige teekeninghen 
gemaekt door N (Joos) Versluys, onder andere, van den Thoren vande 
kerke van S e Romb. ende vande Craen brugghc; is geresolveerl hem 
van dese slads wege te worden gegeven tien patlakons. » 

Resoluliën 1727-1731, fol. 210. 

18. • Betaelt aen Jan Bapt : Joffroy viertigh guldens, over op den 1G 
meert 1741, ten dienste deser stadt geleeckenl ende gelevert te hebben 
eene afbeldinge van de catafalque, geslaen hebbendc inde choor van 
St Rombouts kercke ten daege van de voors. uylvaert,(van Z. M. Karcl 
Vf) per ord°. ende quitl* XLg. ■ 

Stadsrekening 1740-1741, fol. 150 v°. 

19. « Belaell aen PetrusDe Doncker thieu guldens, veerlhien sluy- 
vers, over in oost 1749 geleeckenl ende geleverl le hebben het plan 
van de nieuwe vaert van Loven, per ord e . ende quitl Xg.XIIIIst. » 

Ilem 1748-1749, fol. 215 v° en volg. 

20. « Betaelt aen J: D: Bogaerts hondert achlen derligh guldens, 
acht sluyvers, over vacalien by hem gedaen in t' melen ende maecken 
van eene caerle figuralieff van de situalie tusschen de Pasbrugge ende 



- 307 — 

het dorp van Put, ten eyRde van te leggen eenen steenwegh, t* sederl 2 

maii lot H dillo 1753, per ord e cnde quitt* KXXXVIIIg.VNIs. » 

Item 1752-1753, fol. 170 v\ 

21. « BelaeU aen J: D : Bogaerts negen en dertigh guldens, seven 
stuyvcrs, over syne devoiren in het examineren vanden nieuwen steen- 
wegh van Loven naer Arschot, ende van allen 't geexamineerde 
gemaeckt le hebben eene caerle figuralief, volgens speciflcatie, ord e . 
cndequit XXXIXg.VIIs. » 

Item 1769-1770, fol. 150 v°. 

22. « Betaell aen Van der Elsl hondert derlig guldens, thien st., om 
by accord overgelevert C hebben ten diensle dezer sladt twee cxem- 
plaireo van de nieuwe landkaerlen dezer Nederlanden, waer van beson- 
derlyck eene is geillumineerl, by ord\ ende quitt 130-10. » 

Item 1778, fol. 164 v\ 

23. «Betaell aen d'heerBrauwberg, bombardier, veerthicn guldens, 
over het maeken van het plan van sckcre forlificalie, genaeml het 
Blokhuys, by ord. ende quill e 14-0-0. » 

Ilcml783, fol. 162. 

24. • Betaell aen den zelven vyf en twinlig guldens, over gemaekt te 
hebben verschcyde plans toi bel maeken van den nieuwen sleenweg 
buyten d'Antwerpsche poort, als van de forlificalie ronlom dese stadt, 
byord. endequilt 25-0-0. » 

Item el ibidem. 

25. « Betaell aen F. Verhuyk hondert vyf guldens, over bel maeken 
vande plangs ende kaerte figuralief van hel cloosler van O. L. Y. Gasl- 
huys. — liera van het cloosler van Muysen, by spec, ord. ende quitt. ... 
105-0-0.» 

Item 1784, fol. 149. 

26. « Betaell aen den Contrôleur Verhuyck ses enseventigh guldens, 
thien st., over gemaekt le hebben het plan vanden nieuwen gcprojec- 
teerden steenwegh van aende Pasbrugge lot door Boisschol,en voorderc 
devoiren, by spec, ord. quilt 76-10. 

Item 1785-1786, fol. 135 v°. 



— 308 — 

27. « Eodem (31 eQ maart 1788) is op het rapport van de Heeren 
Trésoriers geresolveert van aen sekeren Raemberge, onder officier der 
artillerie, te laeten op lynwant plakken de groole carte, over eenige 
jaeren herwaerts by bevelen van de Majeslyl door het corps der artil- 
lerie geformeert ende alhier gegraveert, hebbeude deu voors e . Raem- 
berge hierloe eene besondere handelioge. » 

Resoluliën 1785-1788, fol. 203 v°en 204 r°. 

JJ. 
ZEGELS. 

I. DER HEEREN VAN MECHELEN EN HUNNER GEREQTSHOVEN. 

!• Reeks. 1242. Zegel van Wouter Berlhout II, (nahootsing van 
denzelven, door A.-J.-A. Vanden Eynde). — 1252. Van Wouter III, 
in was. — 1264. Van Maria d'Auvergne, gemalin van Wouter III, 
ilem. — 1283. Van Wouter IV, item. — 1291. Van Sophia, dochter 
van Wouter III, item. — 1295. Van Floris, broeder van Wouler IV, 
(uaboolsiug). — 1298. Van Jan, zoon van Wouter IV, in was. — 
1304 en 1306. Van Egidius, broeder van Jan, (nabootsingen). — 1304. 
Van Theobald de Bar, bisschop van Luik, (naboolsing). — 1311. Van 
Floris Berthout, oom van Egidius, in was. 

II e Reeks. I. Zegel van het Hof van Befferen, van 1431, in was. — 
Item, zonder jaargetal. —Item, van 1721. 

II. Zegel van het Leenhof van Mechelen, van 1726, in koper. 

III e Reeks. Zegel van den Grooten Raad onderKarel VI, in koper ; 
ongeldiggemaaklin 1740, bij de troonopklimming van Maria-Theresia. 

— Itéra, zonder jaargetal, in was. 

II. 8TADSZEGELS. 

I« Reeks. Van 1268, in was. —Van 1337, item. — Van 1420, item. 

— Van 1420 bis, (nabootsing). — Van 1440, in was. — Van 1490, 



— 309 — 

(zegel en tegenzegel); Iwee in zilver. (1) — Van 1499, in was. — Van 
1502, in zilver. (2) — Een zonder jaar%elal, in koper. — Twee item, 
in zilver. — Van 1572, in was. (3) — Van 1574, in zilver. (4) — Van 
de eerste helfl (1er XVII* eeuw tôt de fransche omwcnleling : drie in 
koper, en vier in was of op papier. 

II e Reeks. Van 1792 tôt heden : vijf en derlig zegels in koper, en 
vier en dertig in wasofop papier. 

III e Reeks. Zeven zegels zonder randschrift noch jaargetal, in koper. 



m. SCHEPENZEGELS. 

I e Reeks. Verzameling van zeven honderd zeven en zeslig oorspron- 
kelijke zegels zoo in was als op papier, en van twee honderd vier en 
tachtig naboolsingen derzelver, door ons bijeeogebragt en vereenigd in 
zes toonkassen, gaande van 1246 tôt 1559; van 1360 toi 1443; van 
1443 lot 1541 ; van 1542 lot 1627 ; van 1627 tôt 1736; en van 1737 
tôt 1795. 

(1) • item betaelt Segeren van Steynemolen, voer twee groote silveren zegelen 
die hy der stad gemaect ende gelevert heeft x den eenen dienende totcr stad erffe- 
licheit, ende den anderen toter stad lyftochten, tsamen wegende boven de onde 
zegelen die hy vander stad in stucken ontfinck, comt op XV onzen, XV ingelsche, 
elc onze te Illls. ende VI d. ; ende van dat zyn silver beter was dan der stad 
zilver, elc onze Illg°., ende vanden faetsoene van beide den vors. zegelen te 
stekcne 111 p. Vis * — Stadsrekening 1490-1491, fol. 174. 

(2) «Item betaelt Segheren van Steynemolen, gouwsmed.... van eenen silveren 
zegel gemaect voerde paelders, coste XVs.* — Item 1501-1502, fol. 190 v°. 

(3) * Betaelt Janne Carprean, voor dmaken sekere twee segels tôt behoeve 
vander stadt zoe in de secretarye, met eenige leveringe van silvere, blyckenle 

by twee distincte ordonn. mette quitan Xllg. XVllIs. • — Item 1572-1673, 

fol. 146. 

(4) • Jan Carpereau, vanden grooten stadts zegele van silvere gemaeckt te 
hebben, blyckende byde specificacie ende certifficacie, mitsgaders ord c hier over- 
geleverUlXg.Vs.VId. . — Item 1574-1575, fol. 217 v°. 



— 310 — 

Den 24 en october 1794 « is geresolveert, dat schepenen sig konnen 
passeren van segel, mils ond<yleekenende de acte die voor hun sullen 
gepasseert worden. » — Resoluliën 1793-1794, fol. 203. 

il'Reeks. Schepenzegels in koper: 1645. Van Rombout Neeffs. — 
1706. Van Pieter Scheppers. — 1719. Van Bcrnard-Alexander Huens. 

— 1719.VanMichaëJ de Bardry.— 1736. Van Gaspard-Jan Charles. — 
1744. Van Nicolaas Colibrant. — 1747. Van Christoffel Gommaers. 

— 1749. Van Hendrik-Frederik van Meldert. —1749. Van Rombout 
Matlhys. — 1749. Van Pieler Geniels, — 1751, Van Mattheus-Jan 
Morissens. — 1759. Van Simon-Robrecht Douglas, gezegd Schott. — 
1771. Van Andries-Karel-Gisleyn Deudon. — 1783. Van Willem- 
Jozef van Steenwegen.— 1783. Van Jan-Lucas le Febure. — 1789. Van 
Jan-Jozef Lenaerts. — 1790, Van Egidius-Rombout Casseur. — 1790. 
Van Jan-Frans vander Meeren. — 1790. Van Nicolaas-Jozcf Jonge- 
lincx. — 1790. Van Picler-Jozef de Broyer. 

De uitgaven gedaan voor de schepenzegels komen zeer zelden voor 
in de sladsrekeningen. Van 1449-1450 lot 1583-1584, treffen wij 
s ledits eenen dertigaanteekeningen aan rakendc. dezelve. 

1 449-1 450, fol. 164. Schepenzegel van Chrisloffel Tryapayn; gegra- 
veerd door Daniel van Yelegheem. — 1459-1460. Item van Bartholo- 
meus vander Voerl en Jacob de Becker, (fol. 161), eu van Antoon 
vauder Aa (fol. 162); gegraveerd door denzelfden. — 1460-1461, fol. 
165. Item van Pieler vanden Dale en Willem vanden Wynckele ; nog 
gegraveerd door hem. — 1544-1545, fol. 223. Item van Jonker 
(Matthias) Croeser. — 1546-1547, fol. 235 v°. liera van Cornelis 
Hoedermans, alias Lancelools. — 1547-1548, fol. 230 v°. Item van 
Gérard vanden Eynde en Pieter van Flourssem ; gegraveerd door Jan 
deGruytere. — 1549-1550, fol. 244r°en v°. Ilem van Frans de Grève 
en Jonker Jan van Goltingnys ; gegraveerd door Jan van Lyere. — 
1 559-1 560 . Item van Jonker Filips vander Aa en Jan Boels,(fol. 305 r°) 9 
en van Coruelis (1) Lancelools (fol. 305 v°) ; gegraveerd door Jan de 
Gruytere. — 1580-1581, fol. 94 v°. Item van Baptist vanden Dries- 



— 311 — 

sche, Jonker Filips Doublet, Eustache Marolelle, Jau van Thielen, 
Gérard Kerssavonts, Pieler van V 7 ossele, Jonker Lodewyk van Oyen- 
brugge, Jonker Willem de Hertoghe, Jan van Dieven, Gielis de Meyere 
en Heiulrik vander Heyden ; gegraveerd door Nicolaas en Frans vandeu 
Bossche. — 1881-1882, fol. 73 v°. liera van (Hendrik) vander Vekene 
en Jan Quacribbe; gegraveerd door Nicolaas vanden Bossche. — 
1883-1884, fol. 83 r° en v°. Item van Pauwel Kerssavonts, Anloon 
Faiderbe, Matlheus de Beuff en meer andere (sic), ongeuoemd. 

IV. AMBÀCHTS- EN GILDEZEGELS. 
A. Ambachtszegels. 

I e Reeks. Zegel der Vischverkoopers, XVIII e eeuw, in koper. — 
Der Brouwers, van 1824, item. — Der Bakkers, XVIII e eeuw, item. 

— Der Kramers, XV e eeuw, item. — Der Kleermakers, XVIII e eeuw, 
item. — Der Vellewariers, XV e eeuw, item. 

Il» Reeks. Zegelafdruk der Vischverkoopers, XV e eeuw, in was. — 
Der Vleeschhouwers, XVII e eeuw, item. — Der Schippers, XVIII e 
eeuw, in koper, tin, was en op papier. — Der Gouden Leerbereiders, 
van 1683, op papier. — Der Oudekleerkoopers, van 1764, naboolsing. 

— Der Wondheelers en Barbiers, van 1649, item. 

III e Reeks. I. Zegel der Smeden. « Het wapen (van hen) was bijna 
overal cen gekroonde hamer, waarbij in eenige sleden eene nijptang 
gevoegd was. » Zie J. Schaeffer: Gazai van 3Iechelen, 1862, n° 18. 

II. Zegel der Timmerlieden. Zie : Vcrzameling der graf- en gedenk- 
schriften van de provincie Antwerpen. — Stad Mechelen. Bladz. 296. 

III. Zegel der IV Gekroonden.Vier gouden kroonen, de eene boven 
de andere, opeen rood geschilderd veld.Zinspelingopden H.CIaudius, 

(1) Lees: Pieter. 



— 312 - 

patroon der Metselaars; den H. Nicostratus, patroon der Steenhouwers ; 
den H. Simphorianus, patroon der Kleinstekers; en den H. Castorius, 
patroon der Glazenmakers. — Zie : Verzameling der graf- en gedenk- 
schriften elc, bladz. 198. — Emm. Neeffs : Inventaire des tableaux et 
des sculptures de Matines, bladz. 15. — Aanleekening onder de losse 
papieren van den II. Gyseleers-Thys, door ons ingelascht in hct HS. 
van A.-J.-A. Van den Ëynde: Sceaux des échevins de Malines f I e deel, 
bladz. 1. 

Inde rekening van bel Metselaarsambacht 1600-1601, reg. I. Toi. 
141 v°, vindtmende volgende aanleekening rakende de IV Gekroonden : 

c Item betaelt tôt Henderick Voudts, doen \vy den vier gecrondeo 
stelden van Adriaen Verbrughen, de somme van....XXVIIIs.» 

IV. Der Molenaars. De H. Victor, patroon van het ambacht, eenen 
windmolen in de hand. 

V. Der Vier Neringen of der Stoeldraaiers, Horenbrekers, Lans-en 
Rademakers, verbeeld door eenen stocl, eenen boren, eene lans en 
een rad. 

B. Gildezegels, 

Zegel van den Ouden Voetboog. Een rood geschilderd kruis op zilve- 
ren veld. — Van den Handboog. Twec pijlen dwars over elkander, 
met de punten naar beneden. — Ontleend aan het werkje van den Heer 
Willem-Jan-Joos Van Melckebeke (1) : De S 1 Sebastiaan ofHandboog- 
gilde te Mechelen, bladz. 10. — Der Kolveniers. * Twee vuurroeren 
in S'-Andries kruis geplaatst, de kolven naar beneden; op bel gansch 
en het middenpunt de Burgondische vuurkade, vlammen uitwerpende. 
In het hoofd een distellak met bloemen. » Zie zijne Aanteekeningen 
rakende de Sint-Christoffel of Kolveniers-gilde, bladz. 12. — Der 
Schermers. « Van Keel met de hellebaard vanzilver praalwijs geplaatst, 
geëvend van twee zwaardeu van zilver met het gevest van goud, in S 1 - 

(1) Geboren alhier den 3 on october 1811, overleed den 30 en januarlj 1886* 



— âi3 — 

Aodries-kruis geplaalst, het gevest naar beneden ; op het gansche en 
hetmiddeupunt, de Burgondische vuurkade van goud. In het hoofd, 
boven den hellebaard, eene kroon van goud.» Ontleeud aan zijn 
werkje: De S. Lambrechts- of Schermersgilde, bladz. 6. 

V. GENOOTSCHAPZEGEL8. 

v Reeks. S. Lucasgilde. Twee zegels, in koper. — Akademie van 
beeldende kunslen. Twee, item, « Institut des beaux-arts-Malines. » 
In was. 

H« Reeks. « Sceau de la Société des sciences médicales et naturelles 
de Malines. » In was. — « Cercle Polymnie, à Matines. » In koper. 

VI. KERKZEGELS. 

i« Reeks. Bisdom van Kameryk. Negen zegels in lood, waarvan twee 
groote, drie van middelbare grootte en vier kleine. 

II e Reeks. Aartsbisdom van Mèche le n. 1583. Zegel en tegenzegel 
van Jan Hauchinus, in was. — 1889 1596. Sigillum vie. gen. archiep. 
Mechl. sede vacan., in tin. — 1605. Van Matthias Hovius, in was. — 
Nog van den zelven, zonder jaargetal, in was. — 1621. Contra sig. 
cap. eccl. metrop. Mechl. sede vac, nabootsing. — Zegels in was, 
zonder jaargetal : Van Jacob Boonen. — Van Thomas-Filips d'Alsace. 
— Van Jan-Hendrik van Franckenberg. —Van Frans-Antoonde Méan. 

De zegel van Kardjnaal de Granvelle, zooals wij het aangeteekend 
vinden in zijnen brief van den 13 en februarij 1576, inhoudende de 
toelating lot het verkoopen van verscheidene goederen toebehoorende 
aau het kerkbestuur van O.-L.-V. over de Dijle, voerde voor rand- 
schrift : Anthonius miseratione divina tituli S* 1 Pétri ad vincula 
sancte Romane Ecclie pbr Cardinalis Granvellanus Mechlinien. (1) 

m* Reeks. 1296. Zegel van Nicolaas Baten.deken van S. Rombouts 

(1) Zie Schepenbrieven, reg. 1576-1576, fol. 82 v # . 



— 314 — 

kerk, in pleister. — 1315. Van hetkapittel derzelver, in was. — > 1521. 
Van den deken derzelver, item. — 1372. Van het kapittel derzelver, 
item. — XIV e eeuw. Der kanoniken vanZellaar, item.-— XIV e eeuw. 
Twee zegels der II. Geestlafel van S. Rombouts kerk, item. — Zegcl 
der oude S. Pieters kerk, item. 

VII.KLOOSTERS- EN ANDERE ZEGELS. 

i* Reeks. 1282. Zegel der PP. Auguslynen, in was. — 1282. Van 
htinnen Prior, item. — 1297. Der Minderbroeders, item. — 1657. 
Derzelver, in koper. 

1668. Zegel der Zwartzusters, op papier. — 1491. Der Nonnen 
van Muyseu, in was. — Der Ursulinen, in koper. 

il* Reeks. 1283. Zegel van het Groot Begynhof, in was. — 1287. 
Van Thomas de Filfordia, eersten pastoor van hetzelve, item. — 1651. 
Nabootsing. 

XV e eeuw. Zegel van het Klein Begynhof, in was. 

III e Reeks. 1289. Zegel der Ziekelieden, in was. 

VIII. ZEGELS VAN HET DISTRICT. 

i Reeks. Zegel van het District. « Een guide veldt met dry slaeken 
van keel, ende het hoofd van azur met twee tegen- een klimmende 
leeuwen van goudt, getonghl ende geclauwt van keel. » Zie J.-J. De 
Munck : Gedenck- schriften dienende toi opheldering van het leven van 
den H. Rumoldus, bladz. 59. 

iPReeks. LSchepenzegels van Nieuwland. 1263. Van Egidius Scim- 
melpenninck, in was. — 1282. Van Hendrik de Deelt en Matthias 
Cocobolle, item. — 1303. Van Arnold vanden Putte en Jan van 
Rimenam, item. 

II. Schepenzegels van Neckerspoel. 1283. Van Nicolaas Percamena- 
rius, scabinus de vado Neptuni, in was. — 1303. Nog van denzelven, 
Hever, vander eyden buten Neckerspoele, item. — 1 288. Van Gielis van 
scepen item. — 1290. Van Lambrecht Hasaerl, item. 

m* Reeks. 1305. Zegel der kerk van Leesl, in was. 



— 315 — 

• IX. ZEGELS VAN HET RESSORT. 

v Reeks. I. Zegel van Heyst. « Een schildt met eene swaene staeude 
op een bergsken ofte heuvelken, met dit omschrift : Sigillvm commv- 
nilalis Heystensis 1 588. » Zie De Munck, ibid., bladz. 42. 

II. Zegel van Gestel. « Wapen-schildt van Mechelen, met dit 
omschrift: Gestel 1610. » Ibid., bladz. 44. 

ii° Reeks. Schepenzegels van Heyst. 1405. Van Hcndrik vanden 
Bossche, in was. — 1411. Van Jan Danys, item. — 1435. Van Gielis 
vauder Voert, ilem. 

X. ZEGELS DER PROVINCIE. 

I. Groote zegel, op papier, zonder jaargetal, met het randschrift : 
Sigillum : statuum ; Mechliniœ : 

H.Kleine zegel, in was, item, met het randschrift : Parvum : sigil- 
lum: statuum: Mechliniœ: 

Voor verderen uitleg dezer in oogenschouw geuomene zegels, zie 
bladz. 21 en volg. van onzen Kataloog : Exposition malinoise d'art 
ancien août-septembre 1888 . 

KK. 

PENNINGEN. 

I. WELDADIQHE1DSPENNINGEN. 

i< Reeks. 1. Koperen medailje met het jaargetal 1600, overhandigd 
aan de armen bedeeld door de opperintendenten dezer s lad. — Zie 
Minard-Van Hoorebeke : « Description des méreaux et jetons de pré- 
sence, etc. des gildes et corps de métiers, églises , etc. » II e deel, bladz. 
217, n° 404. 

II. Loodjes der opperintendenten voor de armentafel alhier ; twee 
verschillige, met het jaargetal 1C70. — Ibid., bladz. 210, n° 377. 



— 316 — 

III. Loodjes van hen voor schamele- of huisarmeiï ; drie verschillige, 
mel hel jaargelal 1749. — Ibid., bladz. 210 en volg., n of 378 en 379. 
— De vorm gediend hebbende tôt het gieten crvan bevindt zich in het 
stedelijk Muzeum. 

IV. Loodje voor de arbeiders zonder werk, voerende voor rand- en 
middenschrift : Attelier public-de Malines; voorgeschreven bij ordon- 
nantië van het fransch bewind, gegeven den 19° a julij 1791. 

V. Toelalingsmedailjes tôt bedelen vôôr huis- en kerkdeuren, ver- 
leeod door den magislraat aan allen die în de onmogelijkheid waren 
le werken om hun brood te verdienen. Vier, waarvan eene met het 
jaargetal 1710, en drie verschillige met dat van 1727. — Ibid., bladz. 
208, n° 369 en bladz. 217, n° 403. 

De uitgaaf voor deze laatsten wordt in de stadsrekening 1727-1728, 
fol. 152 v°, opgegeven als volgt: 

c BetaeltNiclaes Bertrams hondert achtentwintigh guldens, vyflhien 
stuyvers, voor gheleveert te hebben ten diensle deser stadt twee hon- 
dert vyffenlwintigh pont poeder, ende 275 madallien voor de arme tcn 
jaere 1727, per2 ord cn ende quitr P.XXVIIIg.XVsl. » 

VI. Achlkanlige tinnen medailje voor de bedelaars, geslagen teo 
jare VIII der fransche republiek. — Ibid., bladz. 208, n c 370. 

il'Reeks. I. Kerkloodjes van S. Romboul: I. Armenpenning. — 
Ibid. bladz. 208, n° 371. — 2. Bijzoudere bisschopsarmenpenning. — 
Ibid., bladz. 209, n* 374. — 3. Geldpenning. — Ibid., bladz. 210, 
n°375. — 4. Broodpenning. —Ibid., bladz. 211, n°380. — 8 en 6. 
Penningen der H. Geestkapel. — Ibid., bladz. 213, n 08 388 en 389. 

II. Armenpenning der Mariakapel, in O.-L.-V. kerk. — Ibid., bladz. 
218, n° 408. 

J1I. Armenpenning der H. Maagdkapel, in SS. Pieters en Pauwels 
kerk, met het jaargetal 1599. — Ibid., bladz. 218, n° 409. — Ilem 
des broederschaps van den H. Naam Jésus. — Ibid., bladz. 219,n° 410. 
— Item dezer kerk, mel hel jaargelal 1656; onbekend aan meermaals 
gemelden schrijver. 



— 317 — 

IV. Broodloodjes van S. Jans kerk, van 1547 en 1606, en een zonder 
jaargefcl. — Ibid., bladz. 215, n° 397, bladz. 214, n° 595, en bladz. 
218, n° 406. — De vorra tôt het gieten van hel tweede dezer berust op 
het sladsarchief. — Onderstandspenning voor hout, van 1544. — Ibid., 
bladz. 215, n° 396. — Geldpenningen van 4 groolen en van 3 stuivers. 
— Ibid., bladz. 216 en volg., n" 401 en 405. 

in* Reeks. L Penningen voor de kerkzangers van S. Rombout, met 
de getallen 54, 72 en 90. — Ibid., bladz. 212, n" 384 en 383, en 
bladz. 211, n°382. — Penning met het getall80; onbekend aan onzen 
schrijver. — Bijzondere kardinaalspenning met het laatsle getal. Ibid., 
bladz, 209, n° 373. 

II. Geldpenningen der Oratoreo van 1, 2 en 3 stuivers. 

III. Catechismuspenoing der Ursulinen. 

IV« Reeks. Dric penningen ons onbekend. 

Den 5 en mei 1545, werd der pui van het sladhuis afgelezen een 
nllersclioonst règlement rakende het armwezen, goedgekeurd door 
keizer Karel V den 14 rn april van gemeld jaar. Werden alsdan door 
den magistraat als opperintendenten der armen aangesteld : « Heer 
eode meester Joachim Roelanis, doctoor in medecijnen, Heer Aerdt 
Slaes,Nicolaes Lapostole ende Jan de Grève.»— Zie Ordonnanliën van 
den magistraat, n° VIII, reg. 1, fol. 171 en volg., alsmede Doos XVI, 
n° 5. — In de Kronijk van Gootens, fol. 289 en volg., vindt men de 
volledige lijst onzer opperintendenten der armen, van 1554 tôt 1742. 

II. AMBACHTS- EN GILDEPENNINGEN. 
A. Ambachtspenningen. 

h Reeks. I. Zestig loodjes der XIII-, XIV% XV e , XVI e en XVII e 

eeuw, gediend hebbende tôt het teekenen der mechelsche lakens. Aan 
zeveo derzelver kleeft nog een stukje laken. — Deze zoo kostbare ver- 
zameling zijn wij te danken aan den Heer A.-A.-E. De Bruyne. 



— 318 — 

II. Drie groote aloude loodjes der Lakenmakers van eeoen geheel 
anderen aard als de voorgaande. 

Il« Reeks. Twee loodjes der Vischverkoopers, waarvao het jongstc 
verbeeld en beschreven is door Minard-Van Hoorebeke, bladz. 205, 
ii° 353. — Loodje der Bakkers,verschillend met dat gegeven door hem. 
— Ilem der Kramers. — Twee loodjes der Hoefsmeden, verschillig 
van grootle. — Loodje der Geelgielers. — Vier loodjes der Tinnegie- 
tcrs, waarvan een rond en drie achlkantig zijn. — Loodje der Schoen-' 
makers, helzelfde als dat van bladz. 204, n° 358. — Item der Boni- 
werkers. 

ni» Reeks. Negentien loodjes, tôt nu (oe onbekend. 

B. Gildepenningen. 

Twee der Handboogschutters. 

Ul. GEDENKPENNINGEN. 

I e Reeks. Gedenkpenning van het negende eeuwfeesl van S. Rom- 
bouts marleldood, gevierd in 1680; in zilver en koper. — Heriunering 
van helzelve in 1778; twee penningen in zilver. — Ilem in 1823; 
twee, waarvan de eene in zilver, de andere in bronst en tin. — Item 
in 1875 ; zeven, waarvan een groote in bronst, en zes kleine in koper 
verguld of lin. — Gedenkpenning van O.-L.-V. van Hanswyck jubel- 
feest, gevierd in 1838; in bronst, koper en tin. — Ilem in 1863; 
penning van gewone en dubbele dikte in zilver, bronst, geel koper. 
rood koper en (in. 

ll« Reeks. Gedenkpenning der Maatschappij van den Kruidluin, 
verheven in 1849 toi K. Maatschappij; in zilver en bronst, gegraveerd 
door Laureys-Jozef Hart. — Item van den mechelscben Hoveniers- en 
den antwerpschen Landbouwcrsbond, gehouden helzelfde jaar; in 
bronst, gegraveerd door Leopold Wiener. — Item der Wereldlenloon- 
slelling van Londen, toegekend aan ons in 1874 ; in bronst. 



— 319 — 

—Kern van den mechelschen Gymnastklub in 1878 ; in bronst, gegra- 
veerd door Jacob Wiener. — Item der TentQonslelling alhier der 
catholijke scholen in 1883 ; in tin. — Item der Wereldtentoonstelling 
van Brussel, toegekend aan het stadsarchief in 1888 ; in koper verguld, 
gegraveerd door A. Fisch. — Item der Wereldtentoonstelling van 
Parijs, toegekend aan het gemeentebestuur in 1889; in nickel, gegra- 
veerd door Daniel Dupuis. — Item van het Groot Festival, gehouden 
\t Mechelen in 1892 ; io koper verguld. 

ni'Reeks. Prijspenningen : 1° Der Akademie van beeldende kun- 
sten, onder Karel van Lorrynen ; twee, in zilver verguld en zilver. — 
<(em in 1819, 1829 en 1833; drie, in zilver verguld, zilver en 
bronst. — Item in 1833 ; penning in zilver, bronst en lin. — 2° Vau 
het sladsgymnasium in 1838; penning in zilver. — 3° Der stadszang- 
school in 1844 en 1846; twee penningen, in zilver verguld en zilver. 
— 4° Der Ursulinen van chrislelijke leering in 1855 ; penning in 
zilver.— §° Van den Kruidluin in 1841 ; penning in zilver en bronst, 
gegraveerd door Adolf-Christiaan JouveneL — 6° Model van prijs- 
penning, aangenomen door den Gemeenteraad bij resolulië van den 
7 eB april 1849; penning in bronst, gegraveerd door L.-J. Hart. — 
7° Prijspenningen der Voetboogschuttcrs, in zilver en zilver verguld ; 
geschonken aan hen in 1836 en 1843, door de HH. Willem-Karel 
Van Casier en De Lapoitry. — 8° Prijspenning in zilver, behaald in 
1846 door den Heer G.-E. Luckx, in den wedstrijd des Handboogs 
naar het doel. 

iV'ReekB. Prijspenning van menschlievendheid in bronst, toege- 
kend in 1840 aan den Heer Jacob Schefferraeyer. — Item van zelfop- 
offering in zilver, toegekend in 1843 aan den Heer J.-B. Jacqmans. 

IV. VEREERINGSPENxNINGEN. 

1. Drie penningen in zilver en zilver verguld, aangeboden in 
1824 en 1842 aan den kunstschilder Karel Brias (1); door de 

(1) Gtboren alhier den 22» aprii 1798. 



— 320 — 

familievan hem aan zijne geboortestad geschonken. — 2. Penning 
in zilver verguld, aangeboden aan den Heer F. Jonghmans, bij 
resolulië van deu Gemeenleraad des 7 cn augustus 1847. — 3. Penning 
in bronst, aangeboden in 1877 door den Magistraat dezer stad aan 
den wereldberoemden Hoogleeraar en Schrijver Pieler-Jozef Vau 
Beneden (1). — 4. Penning in bronst, aangeboden in 1885 aan den Heer 
Filibert-Alfons Verhaghen,(2) gewezen Burgemeesler alhier, lergele- 
genheid van bel 25 e jaar zijner aankomstinden Gemeenteraad. 

V. LEGPENNINGEN. 

i« Reeks. Der rekenkamer alhier, in 1478 en 1494. (Van Mieris, 
I e deel, bladz. 144 en 261). — Der ridders van het Gouden Vlies, 
ter gelegenheid hunner vergadering te Mechelen in 1491. (Ibid., 
bladz. 236). — Der verheffing dezer provincie tôt een graafschap ; 
penning met het jaargetal 1492. (Dugniolle, I e deel, n° 495). - — 
Vier penningen van Margarela vau Oostenrijk, geslagen in 1520, 
1521, 1826 en 1829. (Van Mieris, II e deel, bladz. 98, 120, 243 
en 300). 

II e Reeks. Van Jan Van Hemelryck. (3) Tien verschillige pen- 
ningen dragende de jaargetallen 1400, 1490 en 1569, waarvan 
acht in zilver, en twee in bronst. Deze penningen werden aan de 
stad geleverd, van 1753 af, door Jacob de Keyser; van 1773, door 
P. A le wa (ers; van 1780, door G. Gillis; en van 1785 (ot 1792, 
door J. Boschmans. Ziehier aangaande dezelve eenige uittreksels 
der stadsrekeningen : 

1551-1552, fol. 287 v°. « Betaell voor die Heyligeestpenninghen 
die raen dislribueert den wethouders alie jaere in augusto, als meu 
die wet verset, naervolgende die fundatie van M r Jan Hemelrycx. 

(1) Geboren alhier den 19 en december 1 809, overleed te Leuven den 8 cn janaarij 1894. 

(2) Geboren alhier den 2 e » februarij 1824, stierf den 2 e * mei 1892. 

(3) « Item betaelt vander doot van meester Jan Hemelryc van 11 ib. out in ja°. in 
Julio.... XX gr. . (Stadsrekening 1190-1491, fol. 147 ?•). 



— 321 — 

Dies compt der stadt te baten die rente van M r Jan voers. daer toe 
gelaleu. Ende dit voer twee jaeren, te wetene van augusto eenvyftich 
ende augusto tweenvyftich, costen tsamen metlen oncoslen duer op 
gedaeo XXg. » 

1568-1569, fol, 216 v°. « Belaelt aen Jeronimus van Antwerpen» 
voor steken ende graveren van de ysers van de Heyligeestpenningen 
die men jaerlycx den wethouders dislribueert, per ordon nantie.... 
XVg. — Betaelt den munlraeeslre van Antwerpen, voor slegen van 
de Heyligeestpenningen van de wethouders gedistribueert in augusto 
LXIX, per ordonnance XXg.» 

1599-1600, fol. 205. « Betaelt Niclaes vanden Bossche, silver- 
sraidt, vyfenderlich guldens, XVst. cens, voor tween/esticb Mey Geest 
penninghen by hem der stadt gelevert ende gedistribueert aende wel- 
houdereo met andere oflicieren, inde misse van halff oogst XV 6 .XCIX, 
volgcnde dordon. ende quitan.... XXXVg.XVsl. » 

1644-1645, fol. 165 v°. « Bet. m r . Dierick van Eyck, silversmidt, 
de somme van derlichguldens,XVIIIst., voirde leveringhe van seven- 
enviertich Heylighe Gheest penninghen, om gedistribueert te worden 
onder de Heeren vande Magistrat onder de misse vanden II. Gheest, 
tenordinaris daghe vande veranderinghe vande weth in augusto XVI e 
viercuvierlich, synde de resterende totlen vollen nomber allenskens 
vergadert van overschot van voirgaende iaren, per bill. ende quitun. 
onderleeckent by de Heeren Trésoriers XXXg XVIIIs.VId. » 

1743-1744, fol. 153 v°. « Bciaelt aen Jan Versehueren negen en 
vierligh guldens, twee stuyvers, een oort, over gelevert te hebben de 
H. Geeslpcnningen aen de Eerw. Heeren wethouderen ende andere 
officialen deser stadt onder de misse van den H. Geest, (en jaere 1744, 
per ord. ende quilt XLIXg.IIst. I oort. » 

1791-1792, fol. 124. « Betaelt aen J. Boschmans negen en vecrlig 
guldens, twee st., dry den., over leveringe van de H. Geest penningen 
voor de Heeren wethouderen ende andere officiaelen, voor den jaere 
1792, by ord. et quilt 49-2-3. » 



— 322 — 

In de Kronijk van Rombout Gootens, fol. 162, zijo deze penningen 
beschreven en uilgelegd als volgl : 

« 1400 heeft Jan Van Hemeleo tôt Mechelen gefondeert de silvere 
pennioge die de magistraet aile jaeren treckt, als sy hunnen kerck 
ganck doen tôt het verhanderen van de weth; waer op d'eene zyde 
staet eenen heyligen Geest met in 'l ronde dese woorden : santé (sic) 
Spiritus adsil nobis gratta tua, dat is : H. Geest syt by ons met uwe 
gratie. En op d'ander zyde staet als een hemels huys met twee deureo, 
daer eenen hengel aen staet ende salige sielen inlaet met dese woorden : 
Pax huic domui et omnibus habitantibus in ea, dat is : den vrede aen 
dit huys ende aen aile dier in woouen. — Dese syn soo gegeven lot 
't jaer 1705; ende mits het selve merck by nae verslelen was, toi het 
jaer 1743, gelrocken ider twee schellingen, wanneer de voors. merck 
is vernieuwt geworden ende selve penninge weder gegeven syn ; maer 
sy wegen achtien asen in gewicht minde als de voors. houde penninge. 

— T'waer te wenschen dat volgens de iutentie van den fondateur dit 
geseyt huys altydl in vrede was. » 

Voor nadere inlichtingen aangaande gemelde peuningen, zie: 
« Wekelycks bericht voor de provincie van Mechelen» 1778, bladz. 
414 en volg. . 

VI. BISTOBIEPENNINGEN. 

I e Reeks. Zeer groole penning geslagen in 1501 , ter gelegenheid des 
huwelijks van Margareta van Oostenrijk met Hertog Filiberl II van 
Savoye; nagieting van denzelven in bronsl. — Twee penningen van 
haar,in bronst eu koper verguld ; gegraveerd door Àdolf-Christiaan 
Jouvenel. 

Il« Reeks. Penning, in bronst, van Christoffel De Longueil ; gegra- 
veerd door Simon. — Item vanMichaël van Coxcie ; door denzelfden. 

— Item van Remberl Dodoens, in lood ; proefneming der XVI e 
eeuw. — Dric hedendaagsche penningen van hem, waarvan een, 
in bronst, gegraveerd door Fonson ; en twee, in bronst en koper 



- 323 — 

verguld, door A.-C. Jouvenei. — Elf penningen van Baron Goes- 
Jozef-Augustyn de Stassart, (1) waarvan lien, in bronst, en een, in 
zilver, gegraveerd in 1811, door Bertram Andrieu; in 1830, door 
Barbier; in 1835, door A.-C. Jouvenei ; in 1839 en 1842, door L.-J. 
Hart; en in 1834, door L. Wiener. 

m* Reeks. Van Kardinaal Àntoon Perrenot de Granvelle, eerslen 
Aartsbisschop van Mechelen : (2) Vijf penningen geslagen in 1560, 
1562, 1563 en 1571, waarvan een in zilver, twee in lood, een in 
geel koper, en een allermerkwaardigste, gebrandschilderd op tin. (Zie 
Van Loon, I e deel, bladz. 48, n 08 2 en 6; ilem 57; item 59, n° 1, en 
141, n° 1). — Van Kardinaal-Aarlsbisschop Engelbert Slerckx : (3). 
Drie penningen, in bronst, waarvan een gegraveerd in 1838, door 
Juliaan Leclercq; en twee in 1867, door Karel Wiener en F. Baetes. 
— Van Kardinaal-Aarlsbisschop Victor-August-Isidoor Decharaps : 
(4) Penning in bronst, gegraveerd in 1868, door K. Wiener. 

rv« Reeks. XVII e Nederlandsch taal- en letterkundig Congres, 
gehouden alhier van den 24 cD tôt den 27 en augustus 1879; penning in 
bronst, gegraveerd door Em. Grielens. 

V« Reeks. Hcrinrigting der Katholyke Iloogeschool van Leuven, 
gedaen in de algemeene vergadering der bisschoppen van ons land, 
gehouden alhier den 4 ea november 1834 ; penning in bronst, gegra- 
veerd door A.-C. Jouvenei. — Algemeene vergadering der Kalholykcn 
te Mechelen in 1863, van den 18 CD tôt den 22" augustus. Twee 
penningen in bronst, gegraveerd de eene, door L. Wiener; de anderc, 
door J. Stordeur en J.-P. De Haen. 

VI' Reeks. Inhuldigingspenning der vaart van Leuven naar Mechelen 
in 1753; in zilver, gegraveerd door Jacob Roetliers. — Slandbeelds- 
penuing van Margareta van Oostenrijk, door Jozef-Jan-Anloon Tuer- 

(1) Geboren alhier den 2 e * september 1780, stierf te Brussel den 10 €Q october 1854. 

(2) Geboren te Ornans den 20 e0 aug. 1517, overleed te Madrid den 21 en sept. 1586. 

(3) Geboren teOpbemden 22"» novem. 1792, stierf alhier den 4 en decemb. 1867. 

(4) Geboren te Melle den 6" december 1810, overleed alhier den 29 <n sept. 1883. 



— 324 — 

liuckx, (1) onthuld alhier den 2 cn julij 1849; in zilver verguld en 
bronst, gegraveerd door L.-J. Harl. — Buitengezigtspenning van hel 
stadhuis van Cent, opgerigl in 1518 uaar de plannen van Dominicus 
De Waghemaekere en Rombout Keldermans; in bronst, gegraveerd 
in 1851 , door Jacob Wiener. — Buiten- en biunenplanspenning van 
het celgevangenbuis alhier in 1874; in bronst, gegraveerd door Con- 
stanlinus Jéholle. 

Vil* Reeks. Praalbeeldpenning 1er nagedachlenis van Aarlsbis- 
schop Frans-Anloon de Méan, (2) ingehuldigd in S. Rombouts 
kerk den 19 tP augustus 1837, in bronst, gegraveerd door Léonard 
Jéholle. — Buiten- en biuuengezigtspenning van S. Rombouts kerk, 
in bronst ; gegraveerd in 1848, door J. en L. Wiener. 

VU. STICHTINGS- EN OVERL1JDENSPENN1NGEN. 

I« Reeks. Penning eener stichting in S. Rombouts kerk, gedaan in 
1590, door Anna Bernaerts, weduwe van Aard van den Wiele ; in 
geel koper. 

Il* Reeks. Overlijdenspenniug van den vermaarden predikant eu 
schrijver Rombout Backx (3); in geel koper. — Ilem van Aarlsbis- 
schop Allons de Berghes (4); in geel koper. — Item van Kardinaal- 
Aartsbisschop Engelbert Sterckx ; in bronst. 

Vin. GODSVRUCHTPENNINGEN. 

Drie zilveren penningen van 0. L. V. van Hauswijck, waarvan 
twee oude zonder jaargelal. 

IX. MENIGERHAND8 PENNINGEN. 

Looden penning, verbeeldende het masker eens looneelzots, met hel 
wapen van Mechelen aan de keerzijde; gevonden te Ncckerspoel. 

(1) Geboren albier den 2« november 1809, stierf den 6 eo februarg 1873. 

(2) Geboren te Saive den 6* n julij 1759, overleed alhier den 15 en januaty 1831. 

(3) Geboren alhier den 24 ea aug. 1648, stierf te Antwerpen den 3 e » juny 1703. 

(4) Geboren te Brussel den 9 cn sept. 1624, overleed aldaar den 7< n juny .1689. 



— 328 — 

Sedert 1518, zooals bel op bladz. 85 gezegd wordl, was aldaar eene 
rederijkkaraer, de Boon-bloem geheeten, welke met hare schouw- 
spelen de aanwezenden verlusligde. 

LL. 

MUNTEN DER HEEREN VAN MECHELEN 
GESLAGEN ALHIER. 

i« Reeks. Van Lodewyk van Maie. INieuwe gouden penning. Gesla- 
gen zoo te Mechelen als te Gent, van 1373 tôt 1379; en hier ter 
stede alleeo, van 1579 tôt 1383. — Zie V.-L.-M. Gaillard : Recher- 
ches sur les monnaies des comtes de Flandre. Bladz. 163; plaat 
XXVI, n* 218. 

n* Reeks. Van Johanua en Filips den Stoute. Enkele groot. 
Gemeenschapmunt geslagen zoo te Mechelen als te Leuven, van 1384 
tôt 1389. —Zie P.-O. Van der Chys: De munlen der voormalige 
hertogdommen van Braband en Limburg, Bladz. III ; plaat XI, n° 6. 

m* Reeks. Van Filips den Goede. De gouden leeuw. Eersl in 
Vlaanderen en, later, te Mechelen geslagen. — Zie J.-H. Ghesquière: 
Mémoire sur trois points intéressants de l'histoire monétaire des 
Pays-Bas. Bladz. 145 en volg. — Zilveren munlje. — Zie Van der 
Chys, bladz. 159; plaat XVI, n° 10 — Koperen munt. — Ibidem, 
bladz. 161 ; plaat XVI, n° 14. 

iv« Reeks. Van Keizer Maximiliaan en Filips den Schoone. Pen- 
niog van zes grooleu, geslagen te Mechelen in 1485. — Zie Frederik 
Verachler: Documents pour servir à l'histoire monétaire des Pays- 
Bas. » n° 6 — De dubbele Mechelaar, of penning van drie groolen, 
geslagen alhier hetzelfde jaar. — Ibid., n° 10. — Penning van een en 
een halven groot. — Ibid., n° 11. — De dubbele griflfoen, of dubbele 
stuiver van Mechelen, geslagen in 1487. — Ibid., n° 4. — De enkele 



— 32e — 

griffoen, of stuiver, geslagen in 1488. — Ibitl., n° 5.— Penning met 
de vier leeuwen, geslagen helzelfde jaar. — Ibid., n° 9. 

Het munten Ce Mechelen begon den 8" augustus 1337, in een huis 
aan de munlmeeslers verkocht door Jan Sconejan, schout dezer s lad, 
als blijkl uit de Uvee volgende bewijsslukken, ontleend aan een arlikel 
van den Hcer G. Piot, verschenen in 1845 in de « Revue de la numis- 
matique belge » bladz. 83 en volg. : 

« Item baillet à Jehan Sconejan, escoulhet de Mallines, pour Tachai 
fait à lui de le maison où ens on Tait les monnoyes monsigneur, ainsi 
que par lettres dou dit Jehan Sconejan appert, CLX liv. de gros ; 
valent l œ IX'XX liv. » 

« Ch'est li comptes des monnoyes d'or et d'argent c'on fait à 
Mallines de par monsignour de Flandres par les mains Henry de le 
Streye et Aldry Intermivelis, maislres des dites monnoyes, par le 
virtut des lettres de commission mon dit singnour; et commenchirent 
à ouvreir le VIII e jour d'aousl, Tan mil GCCLVII jusques au XVII 
jour de juing Tan LVIII après sieuwant. » 

Of bladz. 85 van gemeld artikel, zegl de Heer Piot: « Nous avons 
trouvé une suite de comptes des monnaies fabriquées à Malines de 
1357 à 1392, d'où il résulte que Ton y fabriqua des moutons, des 
écus et des réaux en or, et des gros d'argent. » 

Ter oorzake eener leemle in onze schepenbrieven, gaande van 1 354 
tôt 1371, is het ons onmogelijk de ligging op te geven van het eerste 
munlhuis alhier. — In eenen schepenacl van den 4 e0 februarij 1407, 
beruslende in de doos n° 103, is er spraak van een huis gelegen aan 
den Sleenweg, zijde der Beggijnen slraat, alsdan de Munte en, sedert 
den 3" january 1701, denPellicaen geheeten, zooals men het te lezen 
vindl in de Wijkboeken, reg. 10, fol. 201 en 211. Zou dit welligl, 
vragen wij ons af, het bedoeldc munlhuis niet zijn geweest ? 

Bij opene brieven gedagteekend uit Alrecht den 6" oclober 1390, 
slell Hertog Filips de Sloute Reinold de Gondry aan, om in zijnen 
naam en voor zijne rekening binnen Mechelen gcld le slaan. Deze 
brieven luiden als volgt : 



— 327 — 

« pour considération de choses devant dit es, et que nre ville 

de Malines est prochaine et marchissaot es dits pais et que les dits 
marchissans y pourront aisément et à petits frais apporter leurd billon, 
nous... pour le bien de la chose publique de tout notre dit pais et de 
l'avancement de la marchandise d'icelui, avons voulu et ordonné, 
voulons et ordonnons par ces présentes, que au telle et semblable 
monnoie d'or et d'argent d'un tel poid et alloy comme Ton forge en 
notre dite monnoie de Gand, soit pour nous en notre nom et à notre 
profit forgée doresnavant en notre dite ville de Malines,... et pour 
notre dite monnoie d'or et d'argent faire forger en nre dite ville de 
Malines, avons commis et député, commettons et députons par ces 
présentes nre bien aimé Reynoult de Gondry.... » — Zie Gyseleers- 
Thys: « Additions et corrections etc. » Tome I, p. 142. 

Bij brief van den 5™ auguslus 1423, verkoopt Filips de Goede aan 
Adriaan Adelyen het tweede munlhuis alhier, gelegen in den Ouden 
Bruel.Ziehiereenigeuiltreksels van denzelven onlleend aan het tweede 
deel van gemeld werk, bladz. 59 en volg. : 

«.... par ces pntes vendons, cédons, transportons et délaissons au 
dessus nomé Ândrien Adeleyn, une aut Maison appellée la Monnoye, 
séant en nre avant dite ville de Malines en la rue appellée le oude 
Brueil, tenant dun costé à lostel te heriloige de Mess'. Henry de 
Collem, dune part et daut costé à une petite ruelle appellée Tstoof- 
straelken, et sestent jusques à la rivière appellée leMelane, semblemt 
avec tout ce qui y apptienl devant et derrie.... » 

« De muntmeeslersrekeningen van Mechelen, gedurendede regering 
van Filips den Goede, schijnen verloren te zijn geraakt, en berusten 
altbans niet in de Rijks-Archieven te Brussel. » — Zie vander Chys, 
bladz. 152. 

Van den 12 e * april 1485 lot den 24 e » december 1489, werd hier 
ter stede een ontzaggelijk getal geldspecien geslagen, waarvan heden 
nog ter naauwer nood, beweert Verachter, vijftig exemplaren gevou- 
den worden. — Deze penningen waren gemunl, zeggen wij, in een 
huis van Jan Schoof, gelegen in de Adeghem straat tusschen den 



— 328 — 

Kemps en den Lepeleir, als blijkt uit den volgenden schepenbrief vao 
den 15 en april 1491, reg. 1488-1492, fol. 69 v°: 

« Claes Schoof, wylen Jan Schoofs sone, hcefl terve gegheven Janne 
Schoof sinen brueder, syne huysinghen ende erven metlcn hoven, 
plaetsen, slallen, gronde ende allen anderen haercn loebehoerlen, dair 
men geplogen heeft de munte te houden, gelcghen inde Àcdegeemslrale, 
lusschcn ecn ervc geheeten den Kempe, toehoerende Gommaren de 
Poirier, aen deen zyde, ende een erve geheelen den Lepeleir, toehoe- 
rende Merlcn de Keghere, aen dander zyde, lien strcckende achter- 
weerts met Iwee poertkens toi in een strate aldair, ende oie lot aen 
des voers. Jans Schoofs zyns brueders erve, met allen den anderen 
zyden, gelyc ende in aile der maniren den voergh. Clacsen, by eender 
scheydinghen ende deylinghen tusschen heiilicden by vrienden ende 
maghen gemaect, aile de voergh. huysinghen ende erven aengeschey- 
den ende aengedeylt zyn geweest A. D. M. » 

Gemeld huis, zegt Verachler, werd in 1485 door Jan Schoof aan 
de Àarlsheilogen verhuurd, tegen negentig Ryns gulden 's jaars. 



EINDE VAN HETAANHANGSEL. 



INHOUDSTAFEL. 



AA. Duplicaten van het stadsarchier 219-242. 

BB. Inventarissen onzer papieren en registers, als- 

mede van hetgeen er aankleeft 222-225. 

CC. Uittreksels van het stadsarchier en andere 

bronnen 223-238. 

OD. Geschied- en oudheidkundige bljdragen . . . 238-249. 

Wercldlijke. (258-245). — KerkHqkc. (245-246). 

— Desiderata. (247-249). 
EE. KronJJken en Jaarboeken 250-255. 

Alhier beruslende. (250-254). — Desiderata. 

(254 255). 
FF. Oorkonden rakende het Land van Mechelen. • 255-258 . 

Op- en vooi ïgang van helzelvc. (235-256). — Erf- en 

ontervingen in de dorpen en hcerlijkhcden van het- 

zelve. (256-257). — Hof van Befferen. (257-258). 
GG. Oorkonden van weinig of geen belang voor 

dezestad 238-265. 

Wereldlijke. (258-260). - Kcrkelijke (260-265). 

HII. Mengelingen 265-269. 

II. Stadsplannen, kaarten, gebouwen en bijzon- 

derheden *70-308. 

Onder glas. (270-284). — In album's en kokers. 

(284-288). — In lasch of porlefcuillc. (288-299). — 

In rollcn. (299-302). — Desiderata (302-303). — 

Weggeraakle plannen en leekeningcn. (303-308). 



— 330 — 

JJ. Zegels 308-315. 

Der Heeren van Mechclen en huoner Gereglshoven. 
(308). — Sladszegels. (308-309). — Schepenzegels. 
(309-311). — Ambachts-en gildezegels. (311-313). 
— Genoolschapzegels. (313). — Kerkzegels. (313- 
314) — Kloosters en andcre zegels. (314). — Zegels 
van het District. (314). — Zegels van het Ressort. 
(315). — ZegelsderProvincie (315). 

KK Penningen 315-325 

Weldadigheîdspenuingen. (315-317). — Ambachts- 
en Gildepenningen. (317-318). — Gedenkpenningen. 
(318-319). — Vereeringspenningen. (319-520). — 
Legpcnningen. (320-322). — Historiepenningen. 
(322-324). — Stichtings- en overlijdenspenningen. 
(524). — Godsvruchtpenningen. (324). — Meuiger- 
hande penningen. (324-525). 

LL. Munten der Heeren van Mechelen geslagen 

alhler 325-328. 



ERRATA EN ADDENDA. 



Bladz. XII, 16 e regel, slaal : 1857. Lees: 1757. 

— 6, laalste, staat ; 13-4445. Lees: 1344-45. 

— 15, 28 e regel, slaat: 19 en april 1691. Lees en vul aan: 29 en 
april 1691, van den 21 en april 1698 lot den 12 en sepl. 1702. 

— 23, 20 e regel, staat : zeeldrayers. Lees: zeeldraayers. 

— 23, 24 e regel, slaat : sloeldrayers. Lees: stoeldraayers. 

— 31, 20 e regel, staat: VU. Lees: VIII. 

— 36, 15° regel, slaat : Vier registers in 4°, etc. Lees : in 4°, klein 
en groot in 4°, op parkcmenl en op papier. 

— 68, 7 e regel, te vervangen door regels 7 en 8 van bladz. 69. 

— 83, 8 e regel, staat : 1482. Lees : 1478. 

— 93, 25 e regel. Voegbij: 1577-1598.: In gemeld register besta- 

digt men eene leemte tusscheu deu 7 en april 1580 en den 29 CB 

july 1585; de oorzaak ervan wordt, op fol. 44 van hetzelve, 

aangegeven als volgt : 

* Nota dat alzoo deae stadt Mecbelen by den rebellen ende vyauden van 
Zyner Ma 1 inné ghenomen ende overvallen werdt, op den IX* Aprilis 1580, 
ende ick secretaris der sel ver stede alsdoen mynen staet ende oyck de selve 
stadt verlaten hebbe, dat daeromme tsedert voor roy in de voors. qaaliteyt 
egheen testamenten oft approbatien meer ghep&sseert en syn ter teyt toe, 
dat int jaer XV«LXXXV, op den XIX Jaly , de selfve wederom met Zyner 
voors. Ma' ghereconcilieert *ynde, ick wederom in den selven staet ende 
officie ghestelt ende ghecontinueert ben gheweest, synde dies volghen voor 
my daer naer ghepasseert de testamenten ende approbatien hier naer 
volghende. « 

~ 102, 19 e regel, slaal: 1754 totl714. Lees: 1734 lotl744. 

— 106, 29 e regel, staal: F. Verhayck. Lees: F. Verhuyck. 

— 177, 22° regel, staal: 1063 tôt 1641. Lees: 1633. 

— 180, I e regel, staat : canvent. Lees : couvent. 

— 256, 17« regel,staat: 1865 tôt 1567. Lees: 1563. 



— 358 — 

Bladz. 270, 13< regel, staat: Xllp. Lees.XUg. 

— 301, 4 e regel, staat: der kloo&ters. Lees: des kloosters. 

— 512, 8 e regel. Voeg bij bladz. 1. ; 

Zie nog P. H. Merleos en K. L. Torfs : Geschiedenis van Ant- 
werpen. IV e deel, bladz. 200. 



TABLES, 



TABLE ANALYTIQUE. 



A. 



Abbayes. D'Averbode. Refuge, rue 
du Bruel. Albums, 285. — De Grim- 
berge. It., rue de Notre-Dame. — De 
l'abbaye de Rozendal,prèsdeWaelhem. 
Archives. 238. — Chroniques. 254. — 
Albums. 285. — Plans. 292. — Images 
religieuses. 294; — It. du refuge, rue 
de la Blanchisserie. Albums. 285. — De 
S . Bernard .Refuge, rue des Nonnes. — De 
S. Hubert. It., Montagne des chats. — 
De l'abbaye de S. Michel, à Anvers. 
Archives. 260. —De S. Trond. Refuge, 
rue de l'Ecoutète. Albums. 285. — De 
Tongerloo. It., rue de l'Ecoutète. 

Académie des beaux-arts. Ar- 
chives. 151 à 152. — Annotations: 152 
à 153. —Dessins. 289. — Sceaux. 313. 

— Médailles. 319. 

Adeghem (Porte d'). Extraits des 
archives. 236. — Vues sous glace. 277. 

— Albums. 284. — Dessins. 289 et 291. 

Albums. Vues des bâtiments civils, 
militaires et religieux de la ville et du 
district, 284 à 286. — Notes diverses 
pour leur histoire. Voy. Inventaire 
XVI. 

Amman. Archives. Ventes de biens 
par décret, de 1545 à 1715, 90. 

Analeotes. Extraits des archives. 
234. — Notices. Introduction à l'histoire 
de Malines, 239 ; — Documents y rela- 
tifs ; — Histoire de Malines sous Louis 



de Maie; — Brigandages et cruautés 
commis en cette ville, en 1572, 240. — 
Albums. Mise en scène de ceux-ci, 286. 

— Notices. Journal de ce qui s'est passé 
ici, de 1746 à 1749, 241 ; — Pièces diver- 
ses concernant Malines, 242. 

Apostolines (Couvent des), rue de 
Notre-Dame, puis rue de S. Jean. Al- 
bums. 284. 

Arbalète (Maisons de la Jeune),Bail- 
les-de-fer, puis Marché - aux - grains. 
Archives. Liste des chefs, doyens et 
membres, de 1441 à 1668, 74 ; — It. de 
1453 à 1792, 76 ; — Résolutions, de 1722 
à 1794; — Comptes, de 1750 à 1796; — 
Annotation : Tableau commandé par 
elle, en 1602, 75. —Albums. 284 et 285.— 
Dessins. 289 et 290. — Mélanges. 299. 

Arbalète (Maisons de la Vieille), rue 
des Pierres, puis Marché-aux-grains. 
Archives. Ordonnances et résolutions, de 
1626 à 1737, 72 ; — Sentences, de 1433 
à 1564; — Legs faits par les membres 
du serment, de 1526 à 1590 ; — Actes de 
l'état civil, 73 ; — Comptes, de 1512 à 
1595, 74 ; — Albums. 285. — Dessins. 
290.— Sceaux, 312. 

Archers (Maison des), Bailles-de- 
fer. Archives. Privilèges, règlements et 
documents divers, 76 ; — Règlement de 
1432 ; — Sentences et documents divers ; 

— Comptes des doyens du serment, de 



— 336 — 



1560 a 1625, 77 ; — It. des chapelains, de 
1724 à 1788 ; — Liste des membres du 
serment, de 1439 à 1785, 78; — Réso- 
lutions, de 1703 à 1787 ; — Documents 
concernant la chapelle ; — Annotation : 
Clôture pour leur autel -en l'église de S. 
Rombaut, commandée par les archers, 
en 1606, 76. — Albums. 284 et 2^5. 

— Sceaux. 312. — Méreaux. 318. 

Archevêché. Archives. Comptes des 
biens, cens et rentes, de 1675 à 1676, 
157 ; — It., de 1701 à 1722 ; — It., de 
1745 à 1750, 157 et 158 ; — It., de 1782 
à 1797 ; — It., de 1793 à 1798. — Cartes 
du diocèse avant et depuis l'érection des 
nouveaux évêchés, en 1644, 1673 et 1725, 
276 à 277. — Annotation : 276. 

Archevêques. Notices. 246. —Al- 
bums. 285. — Dessins. 290. — Por- 
traits. 282, 287 et 295. — Sceaux. 313. 

— Méreaux. 317. — Médailles. 323. — 
Jetons. 324. 

Archives. Mesures prises par le ma- 
gistrat pour la conservation des chartes 
et octrois, XI à XII ; — Requête adres- 
sée par lui au Grand Conseil, au sujet 
de la disparition de plusieurs documents 
déposés au local des archives, XII ; — 
Classification des parchemins et papiers 
renfermés dans les cent vingt-sept car- 
tons de la chapelle, XIII à XVI ; — 
Rapport de M. Gachard sur nos lettres 
missives, XIV ; — Annotation concer- 



nant les documents des cartons 120 et 
121, XV et XVI. 

Armoiries de la ville. Notices. 243. 

— Dessins. 280. 

Armuriers. Voy. Forgerons. 

Arquebusiers (Maison des), rue de 
S. Jacques. Archives. Réglemente re- 
nouvelés et amplifiés, en 1729, 78 ; 

— Résolutions, 79. — Annotations : 
Tableau commandé par eux, en 1629. 
79; — Statuette en argent de leur patron 
commandée, en 1652. — Chroniques. 
254. — Albums. 285. 

Arsenal d'artillerie, rue d'Ade- 
ghem. Albums. 285. — Dessins. 289. 

Ateliers monétaires. Annotations : 
326 à 328. — Albums. 285. 

Augustins (Couvent des), rue des 
Augustins. Archives. Liste des reli- 
gieux, de 1691 à 1782, 165 à 167; — 
Différend entre eux et le Prieur des 
Célestins, à Héverlé, de 1731 à 1740, 
167. — Chroniques. 254. — Albums. 
285. — Images religieuses. 294. — 
Sceaux. 314. 

Auwegem (Hameau d'). Archives. 
Livre de souche pour la levée des con- 
tributions foncières, en 1674, 186; — 
Comptes des charges du hameau, (Zet- 
boeken) de 1676 à 1763, 190; — U. de 
ses aides et subsides, (Subsidieboehen) 
de 1714 a 1748, 194. — Dessins. 290. 



B. 



Barbiers. Voy. Chirurgiens. 

Bateliers (Maison des), rue des Tui- 
leries. Archives. Règlements et requê- 
tes, de 1486 à 1793, 48 ; — Résolutions, 
de 1691 à 1795 ; — Actes concernant 



le métier, de 1693 à 1782 ; — Senten- 
ces, de 1707 à 1781, 49; — Comptes 
des doyens du métier, de 1574 à 1793 ; 
— Liste des bateliers engagés pour 
un terme limité, de 1751 à 1793 ; — It. 



— 537 — 



des compagnons et maîtres du métier, 
de 1751 à 1795; — Tarif du transport 
des marchandises d'Anvers à Mali nés, 
de 15S9 à 1768. — Annotation: Ordon- 
nance relative aux bateliers, de 167G, 
48. — Albums. 284. — Sceaux. 311. 

Battel (Hameau de). Archives. Livre 
de souche pour la levée des contribu- 
tions foncières, en 1632, 1669 et 1671, 
185 et 186; — Comptes des contribu- 
tions levées par les Français, «le 1707 à 
1712; — It. des charges du hameau, 
{Zetbochen) de 1678 à 1765, 191 ; — It. 
de ses aides et subsides, (Subsidie- 
bochen) de 1718 à 1749, 194. — (Cha- 
pelle de). Albums. 284. 

Bautersem (Château de), hors la 
porte d'Hanswyck. Albums. 284. 

Beersel (Village de). Archives Let- 
tres scabinales, de 1779 à 1781, 257. — 
Images religieuses. 296. 

Beffer (Cour de). Archives. Coutu- 
mier, 257 ; — Registres d'audience, 
(Ghenecht bocchem de 1582 à 1779 ; — 
Jugements, de 1615 à 1646 ; — Actes, 
de 1623 à 1649, 258. — Notices. 243. — 
Sceaux. 308. 

Bégards (Couvent des), rue Neuve 
des Bégards. Albums. 284. 

Béguinages. Archives. Registres 
censiers, de 1323 et 1359, 178; — Fon- 
dation d'une maison pour les Béguines, 
en 1506; — Rentes pour leurs habita- 
tions, en 1540, 180; — Registre confier 
de l'infirmerie du Grand Béguinage, 
en 1598; — Règlements des Béguina- 
ges, au XV e siècle et en 1588. — Anno- 
tation: Noms des rues, places et des 
principaux bâtiments de la ville et de fa 
banlieue, cités dans le registre de 1359, 
179. — Extraits des archives ecclésias- 
tiques. Liste des curés du Grand Bégui- 
nage, de 1287 à 1756, 237. — Notices. 
240. — Albums. 284. — Tableau. 287. 



— Annotation: 287. — Dessins. 290. — 
Sceaux. 314. 

Berlaer (Village de). Archives. Let- 
tres scabinales, de 1674 à 1721, et de 
1779 à 1781, 256 et 257. 

Berthout(Les), àMalines. IX etX. — 
Extraits de différentes archives. 233. 

— Notices. 238 et 239. — Tableau géné- 
alogique des Berthout, 301. — Annota- 
tion : 301. — Sceaux. 308. 

Béthanie (Couvent de), hors la porte 
d'Adeghem, puis rue del'Ecoutête. .4r- 
chives. Lettresscabinalesconcernantles 
biens et rentes du cou vent,tant àMalines 
qu'ailleurs, du XIV e au XVI e siècle, 
172; — Statuts des religieuses, au XV e 
siècle, 174 ; — Relevé des biens et rentes 
du couvent, du XV e au XVII e siècle ; — 
Montant de sa recette, de 1588 à 1592 ; 

— Actes de location de ses biens, de 
1600 à 1621; — Comptes des Sous- 
prieures du couvent, de 1602 à 1781 ; — 
Comptes des biens et rentes aliénés par 
elles, de 1615 à 1695, 175; — Conte- 
nance et estimation des biens fonds du 
couvent, en 1780. — Annotations: Liste 
des Prieures entrées et décédées au 
couvent, de 1423 à 1774, 172 ; — It. des 
religieuses, nées à Malines, y entrées et 
décédées, de 1422 à 1778, 173. — Noti- 
cs. 246. — Chroniques. De 1580 à 1657, 
254. — Albums 284. 

Beyaard. Extraits des archives. De 
1345 à 1788, 236. — Notices. 243. — 
Albums. 284. — Dessins. 289 et $93. 

Biographies malinoises. Notices. 
241. 

Blaesvelt (Baronnie de). Annota- 
tions concernant la juridiction territo- 
riale de Malines et celle de la seigneurie 
de Blaesvelt, 267. 

Blauwen Steen (Château dit), hors 
la porte de S to Catherine. Albums. 284. 



— 358 — 



Blockhaus. Voy. Fortins. 

Blydenberg (Couvent de), hors la 
porte des Nonnes. Albums. 284. — 
Dessins. 290. 

Bonheyden (Village de). Archives. 
Lettres scabinales, de 1604 à 1615, 257. 

Borcht (Château dit de), à Neckers- 
poel. Albums. 2S4. 

Borgerstein (Chapelle et château 
de), sous Wavrc-S te -Catherine. Albums. 
284. 

Bouchers. (Maison des), rue de la 
Chaussée. Archives. Règlements, de 
1554 à 1787, 26; — Documents con- 
cernant le métier, du XVII e au XVIII* 
siècle, 27; — Bouchers cités devant 
leurs doyens, de 1603 à 1793; — Comp- 
tes du métier, de 1504 à 1795 : — 
Aumônes distribuées à ses membres, de 
1532 à 1782 ; — Rôle des apprentis, de 
1703 à 1795 ; — Comptes de la chapelle, 
de 1720 à 1737 ; — Location des bancs 
de la boucherie et des biens du métier, 
de 1545 à 1735; — Revenus de, la caisse 
d'épargne et de prévoyance, du XVI e 
au XVII e siècle; — Tirage au sort des 
bancs de la boucherie, {havel boeck) de 
1608 à 1764, 28 ; — Liste de ceux n'ayant 
pas payé les droits du fisc,de 1700 à 1791 ; 
— Comptes de l'ancien impôt sur le 
bétail, de 1738 à 1751 ; — Documents 
divers, du XVI e au XVII e siècle. — 
Albums. 284 ; — Intérieur de la bou- 
cherie. — Sceaux. 311. 

Boulangers (Maison des), rue de la 
Chaussée, puis Bailles-de-fer, Archives. 
Règlements, ordonnances et requêtes, 
de 1446 à 1641, 32: — Résolutions, de 
1730 à 1795 ; — Comptes du métier, de 
1764 à 1795. 33; — Liste des maîtres et 
apprentis, de 1695 à 1795 ; — Baux 
{huercedullen) et autres actes, de 1766 à 
1793. — Annotations: Ustensiles d'une 



boulangerie, en 1477, 33 ; — Contrat 
pour la confection d'un tableau, en 1747. 

— Albums. 284. — Sceaux. 311. — 
Méreaux. 318. 

Bourgeoisie(Actesde). Voy .Magis- 
trat. 

Bourgmestres (Actes judiciaires 
des) Archives. Affaires au rôle de leur 
chambre, de 1574 à 1795, 107; — 
Appointements, jugements et sentences 
en matière civile et commerciale, en 
Ï5S6, et de 1614 à 1727, 108 ; — Témoi- 
gnages entendus à l'audience des bourg* 
mestres, examinés par l'un deux et un 
secrétaire de la ville, de 1616 à 1792, 
111. — Annotations: Table chronolo- 
gique des bourgmestres, de 1585 a 1727, 
109 à 110; — En l'absence des bourg- 
mestres, siégeait le chef-doyen de la 
draperie et, en cas d'empêchement de 
celui-ci, le maître de police, 110 à 111. 

Bourgmestres et Echevins (Actes 
judiciaires des). Archives. Comparu- 
tions devant eux en leur chambre de 
conseil, de 1461 à 1563, 111 ; -— Juge- 
ments y rendus, de 1574 à 1795; — 
Actes, jugements et sentences, passés 
ou rendus en leur chambre, de 1620 à 
1633, 112 ; — Appointements et juge- 
ments donnés par eux, séance tenante, 
en leur chambre de conseil, ( Verbaele 
collégiale appoinctementen en vonnis- 
sen) de 1623 à 1660; — Citations, appoin- 
tements et jugements relatifs à la dite 
chambre, de 1634 à 1716; — Citations 
devant leur chambre de conseil et de 
police, de 1636 à 1675; — It. devant leur 
chambre de conseil, de 1675 à 1795, 113 . 

— It. devant leur chambre de police, de 
1675 à 1795. — Annotations : Teneur d'un 
acte, de 1528, 111; — It, de 1574, 112. 

Bourses d'étude. Voy. Fondations. 

Boursiers. Voy. Gantiers. 



— 539 — 



Boutonnière. Archives. Règlements 
de 1656 à 1739, 71 ; — Comptes du mé- 
tier, de 1656 à 1744, 72; — Liste des 
apprentis, de 1656 à 1794. — Annota- 
tion: Epreuve de maîtrise, 71. 

Brasseurs. Archives. Inventaire de 
leurs privilèges, règlements et ordon- 
nances, 28; — Comptes du métier, de 
1467 à 1795; — Aumônes distribuées à 
ses membres, de 1472 à 1587, 30; — 
Ordonnances, requêtes et sentences, de 
1471 a 1680; — Résolutions, de 1696 à 
1792, 31 ; — Noms des apprentis asser- 
mentés, de 1603 à 1791 ; — Liste des 
mesureurs de grains et de leurs valets, 
suivie du règlement des experts chargés 
de la vente des porcs engraissés avec 
les résidus de la brasserie, (règlement 
ran den verhens stock) de 1621 à 1794 ; 
— Comptes du moulin à eau loué au 
métier par la ville, de 1681 à 1684 ; — 
It. des droits à payer par brassin, de 
1762 à 1788; — It. des deniers recueillis 
par les brasseurs et les tanneurs, pour 
amortissement de leurs emprunts, de 
1750 à 1762, 32; — Liste des cabarets 



en et hors ville, de 1685 à 1687; — Nom- 
bre des brassins livrés au commerce, de 
1690 à 1698; — Droits perçus à ce sujet, 
de 1759 à 1769. — Sceaux. 311. —Anno- 
tation : Matériel d'une brasserie, en 
1425, 29. 

Brouettiers (Maison des), quai au 
Sel. Archives. Règlements, ordonnan- 
ces et requêtes, de 1548 à 1727, 56; 
— Liste des membres assermentés, 
de 1727 à 1770, 57. — Annotation: 
Ordonnance du magistrat, 18 juillet 
1701, 56. — Albums. 284. 

Bruxelles (Porte supérieure de). 
Extraits des archives. 236. — Vues sous 
glace. 277. — Albums. 284. — Dessins. 
289 et 291. 

Bruxelles (Vieille porte de). Extraits 
des archives. 236. — Vues sous glace. 
277. — Albums. 284. 

Bruyne Cruyce (Chapelle de), 
chaussée de Malines à Lierre. Albums. 
284. — Images religieuses. 294. 

Busleyden (Hôtel de), rue de S. 
Jean. Albums. 284. 



c. 



Cambrai (Evêché de). Sceaux. 313. 

Canal (de Bruxelles au Pont Brûlé). 
Dessins. 300; — Projet de le diriger 
delà vers Vilvorde ou Pcutby. — It. 
(deLouvain à Malines). Notices. Mémoi- 
res et observations au sujet de l'octroi 
pour sa construction, 244. — Cartes. 
276. — Dessins. 288, 290 et 300. — It. 
(de Malines à Rumpst). Cartes. 289. * 

Canons (Fonderie de), vieille rue de 
Bruxelles. Albums. 284. — Dessins. 
289. 



Capucins (Couvent et église des), rue 
d'Adeghem, puis Pré-aux-Oies. Dupli- 
cata. Nécrologe, de 1605 à 1795, 222. — 
Albums. 284. — Dessins. 290. 

Caput Steen (Château dit), hors la 
porte des Vaches. Albums. 284. 

Carillon. Dessins. Cloches et tam- 
bour du carillon, 293. 

Carmélites (Couvent et chapelle des), 
rue de S. Jean, puis rue d'Adeghem. 
Albums. 284. — Dessins. 290. 



- 340 



Carmes chaussés (Couvent et église 
des), vis-à-vis du cimetière de S. Jean. 
Archives. Comptes du couvent, de 1585 
à 1795, 167. — Extraits d'archives. 
Nécrologe, de 1303 à 1746, 238. — Al- 
bums. 284. — Sceaux. 314. 

Carmes déchaussés (Couvent et 
église des), rue d'Adeghem. Albums. 
284. — Plans. 292. 

Cartes et plans. Sous glace. 270 à 
277 ; — En portefeuille. 288 à 289 ; — 
Desiderata. 302 à 303; — hdrouvés. 
303 à 308. 

Cartulalres. De la première moitié 
. du XIII e siècle à la première du XV e , 
1 ; — It , de la seconde moitié du XV e 
à la fin du XVII e , 2; — It. f de la pre- 
mière moitié du XIII e au commence- 
ment du XVIII r , 4. — Inventaires des 
cartulaires. De la seconde moitié du 
XV e siècle, 2 ; — It., on 1628, 3; — It., 
en 1702, 4. — Annotation: Particula- 
rités concernant quelques cartulaires et 
leurs inventaires, 2 à 5. 

Casernes. Archives. Comptes rela- 
tifs à la construction de la caserne d'in- 
fanterie, rue de Stassart, en 1756, 144 ; 
— It. de celle d'artillerie, Plaine îles 
Berthout, en 1757; — Comptes pour 
l'entretien des casernes et l'amortisse- 
ment des capitaux engagés pour leur 
construction, de 1757 à 1794, 145. — 
Albums. 284. — Dessins. 300 et 301. — 
Façade de la nouvelle caserne d'artille- 
rie, hors la porte des Vaches, 292. 

Casseboeken. Archives. Comptes, 
de 1572 à 1703, 8. — Annotation : Leurs 
renseignements ne concordent pas tou- 
iours avec ceux fournis par les comptes 
communaux, 9. 

Catalogues. Voy. Miscellanées. 

Catherine (Eglise de S u ). Archives. 
Comptes de la table du Saint-Esprit, de 



1612 à 1622, de 1626 à 1633, de 1641 à 
1644, et de 1663 à 1666, 163. — Annota- 
tions : Objets d'art commandés par 
l'église, en 1621 et 1622. — Extraits des 
archives. Liste des curés de S te Cathe- 
rine, de 1317 à 175S, 237. — Dessins. 
(D'albums). 284 ; — (En portefeuille). 
292. 

Catherine (Porte de S to ). Extraits 
des archives. 236. — Dessi?is. (Sous 
glace). 277 ; — D'albums. 284 ; — (En 
portefeuille). 2î>'9 et 291. 

Ceinturiers. Voy. Gantiers. 

Cellites (Couvent des frères), au 
Grand Béguinage, puis rue Noker. 
Duplicata. Nécrologe, de 1700 à 1795, 
222. — Notices. Documents divers, 246. 
— Albums. 284. — Dessins. 290. 

Chambres de rhétorique. Voy. 
Rhétorique. 

Chambre pupillaire. Archives. 
Etats de biens, de 1510 à 1805, 94; — 
Comptes des tuteurs et autres, de 1530 
à 1794 ; de 1712 à 1750, 95; — Citations 
devant la chambre pupillaire, de 1649 
à 1795; — Documents divers concer- 
nant celle-ci, de 1506 à 1532; de 1535 à 
1639; de 1628 à 1655; et de 1776 à 1796, 
96. — Annotations : Première ordon- 
nance relative aux tuteurs et à leurs 
pupilles, de 1450, 96; — Nouvelle, de 
1505, 97. 

Chansons Voy. Miscellanées. 

Chapeliers. Archives. Résolutions, 
de 1760 à 1791, 51 ; — Liste des maîtres 
et des apprentis, de 1605 à 1768, 52 ; — 
Comptes du métier, de 1605 à 1768, et 
de 1767 à 1795, 52 et 53; — Sentences 
des doyens, de 1606 à 1619,52; — Noms 
dos affiliés au métier, de 1669 à 1760. — 
Annotation : Résolution importante 
prise par les chapeliers, en 1764, 51. 

Chapelle de S u Anne, quai-aux- 



— 3*1 — 



Avoines. Archives. Comptes, de 1645 à 
1650, et de 1705 à 1734, 165. — It. de 
S. Lambert. Archives. Relevé des cens 
et biens, en 1622, 165. 

Charpentiers (Maison des), Bailles- 
de-fer. Archives. Règlements et requê- 
tes, de 1575 à 1794, 45. — Annotation : 
Epreuves de maîtrise. — Albums. 284. 

Chaussée (de Louvain à Malines). 
Dessins. 290. — It. (de Malines à Lou- 
vain). Archives. Comptes, de 1730 à 
1792, 146 et 147. — Duplicata. 219. — 
It. (de Pasbrug à Boisschot). Dessins. 
300. — It. (de Sempst à Vilvorde). Ar- 
chives. Comptes, de 1699 à 1792, 146.— 
Duplicata. 219. 

Chaussetiers (Maison des), Bailles- 
de-fer. Archives. Règlements, ordon- 
nances, requêtes et sentences, de 1575 à 
1785, 59; — Comptes du métier, de 1520 
à 1704, 60; — Liste des apprentis, de 
1634 à 1705. — Annotation: Eprouve 
de maîtrise, 59 et 60. 

Chièvres (Hôtel de), rue du Poivre. 
Albums. 284. 

Chirurgiens et Barbiers. Archi- 
ves. Règlements et ordonnances, de 
1557, 1623 et 1684, 65 ; — Liste des 
maîtres et des apprentis, de 143S à 1725, 
66 et 67; — Comptes dos doyens, de 
1706 à 1771, 67. — Annotation : Epreu- 
ves de maîtrise, 65. — Extraits d'ar- 
chives. Noms des médecins et chirur- 
giens attachés à l'hôpital de Notre- 
Dame, de 1220 à 1793, 238. — Sceaux. 
311. 

Chroniques. Reposant aux archives, 
250 à 254. — Annotation : Circuit de la 
viil« mesuré par un chroniqueur anony- 
me, en 1542, 251. — Desiderata. 254 
à 255. 

Cimetière d'Hanswyck. Albums. 



284; — It. de Notre-Dame; — It. de 
S. Rombaut. 

Cimetière (Porte du). Extraits des 
archives. 236. — Vues sous glace. 277. 

Claires (Cou vent et chapelle des pau- 
vres), à la Mélane, puis rue de Stassart. 
Archives. Rubriques pour leurvêture, 
profession, administration des sacre- 
ments et sépulture, en 1657, 168 ; — 
Règlements et ordonnances des Sœurs 
converses, en 1615; — Comptes du 
couvent, de 1754 à 1783. — Extraits des 
archives. Noms des religieuses entrées 
et décédées au couvent, de 1509 à 1719, 
238. — Albums. 284. — Dessins. 290 
et 292. 

Claires (Couvent des pauvres), à 
Hoogstraten. Archives. Relevé des biens 
et rentes du couvent, en 1648, 261 ; — 
Comptes y relatifs, de 1675 à 167S, et de 
1696 à 1699. 

Claires (Couvent des riches), à Mali- 
nes, Marché-aux-Cuirs. Albums. 284. 

Claires (Couvent des riches), à Bois- 
le-Duc. Archives. Cens et rentes du 
couvent en la dite ville et ses environs, 
du XIV e au XVII siècle, 261 à 262 ; — 
Comptes de ses receveurs, de 1507 à 
1650, 262 à 264. — Yoy. p. XV. Anno- 
tation. 

Cloches (Fondeurs de). Extraits des 
archives. 236. 

Clos (Porte du). Extraits des archi- 
ves. 236. — Vues sous glace. 277. — 
Albums. 2S4. 

Coloma (Hôtel de), rue de la Blan- 
chisserie. Albums. 284. 

Coloma (Pensionnat de), près de la 
chaussôe de Tervueren. Dessins. 292. 

Comptes communaux. Archives. 
De 1311 à 1792, 6. — Annotations : 7 à 



— 542 — 



3. — - Duplicata. 219. — Extraits des 
archives. Extraits des comptes, de 1320 
à 1383, 233; — It., de 1450 à 1519, et de 
1564 & 1582; — It., de 1311 à 1791. 

Confréries. Voy. Eglises. 

Cordonniers (Maison des), Marché- 
aux-Cuirs. Archives. Règlements et 
requêtes, de 1574 à 1724, 49 ; — Liste 
des maîtres et apprentis, de 15S2 à 1708. 
50. — Annotation: Epreuve de maî- 
trise, 49. — Albums. 284. — Méreaux. 
318. 

Corroyeurs. Archives. Règlements, 
requêtes et sentences, de 1656 à 1776, 
70. — Annotation : Epreuve de maîtrise. 

Costumes. Des officiers de la ville, 



au XVIII* siècle, 279; — Des couvents 
d'hommes et de femmes, vers la fin du 
dit siècle, 287 ; — De nos gens de mé- 
tier et autres, 296. 

Cour féodale. Archives. Liste des 
lieutenants, drossards et greffiers de la 
Cour féodale, de 1500 à 1680, 256; — 
Comptes de 1551 à 1578, et de 15S5 à 
1589. — Sceaux. 308. 

Cour impériale, rue de l'Empereur. 
Albums. 284. 

Couvents (Les), en général. Extraits 
d'archives. 237. — Notices. 246. 

Cuirs dorés (Fabricants de). Ex- 
traits des archives. 236. — Sceaux. 31 1 . 



D. 



Damien (Vie de S.). Notices. 246. — 
Images religieuses. 294. 

Décrets. Voy. Province. 

Dentelles. Fac-similé de celles expo- 
sées par l'Institut des beaux-arts, en 
1872 et 1873, 287. — Annotation : Leur 
renommée dès le commencement du 
XVI I e siècle, 288. 

Desiderata. Analectes. 247 à 249. 
— Chroniques. 254 à 255. — Cartes et 
plans. 302 à 303. 

Dessins. (Sous glace). 270 à 283 ; — 
(D'albums). 284 à 288; — (En porte- 
feuille). 288 à 299 ; — (En rouleaux). 
299 à 301. 

District. Archives. Comptes des con- 
tributions y levées par les Français, de 
1707 à 1714, 186 ; — Documents divers, 
195 à 196. — Sceaux. 314. — Voy. les 
noms dos villages et hameaux du district. 



Documents concernant les archives 
de différents dépôts. Pièces relatives à la 
ville de Bruxelles et à Uccle, du XIII e 
au XVI e siècle, 258; — It. à celle de 
Louvain, du XIV e au XV e siècle ; — It. 
à la Chambre de Conseil de Brabant, du 
XV e au XVI e siècle ; — It. à la ville de 
Bruges, du XIV e au XV e siècle, 259; — 
It. à la Chambre de Conseil de Flandre, 
de 1251 à 1534 ; — It. aux commissaires 
du comte de Flandre, en 1408 ; — It. à 
la Joyeuse Entrée des ducs de Brabant, 
260 ; — It. o l'état politique, commercial 
et financier du pays, sous le gouverne- 
ment autrichien. 

Dominicains (Couvent et église des), 
rue de Stassart. Duplicata. Nécrologe, 
de 1652 à 1795, 222. — Albums. 284. 

Donations entre vifs. Archives. De 
1754 à 1795, 93. 

Dotations. Archives. Dotations de 



— 343 — 



l'hospice de S to Hedwige, en 1563, 1570, 
1576, 1578, 1590,1594,1635, 1661,1668, 
1670 et 1689, 92 et 93. 

Douglas dit Schott (Hôtel de la 
famille de), rue de Stassart. Albums. 
284. 

Draperie (Actes judiciaires du chef- 
doyen de la). Archives. Affaires au rôle 
de la chambre du doyenné, de 1547 à 
1610, 115; — It. à celui de la vierschaere, 
de 1572 à 1699 ; — Jugements rendus 
par le chef-doyen, de 1631 a 1698, 116. 
Annotation : Teneur d'un acte, de 1632, 
116. 

Drapiers. Archives. Ordonnances, 
de 1331 à 1604, 36 ; — Comptes du mé- 
tier, de 1552 à 1789, 37 ; — Liste des 
apprentis, de 1544 à 1713 ; — Marquas 
des drapiers, de 1666 à 1682, 38; — Draps 
exposés par eux à la halle, de 1724 à 
1726. — Annotations: Contrat pour la 
confection de la verrière du transept 
sud de l'église de S. Rombaut, en 1473, 



36; — Importance de la draperie, à 
Mali nés, 38. — Plombs des drapiers. 
317 et 318. 

Duplicata des archives. Des 

comptes de la ville, de 1386 à 1638, 219; 

— De ceux des nouveaux impôts levés, 
de 1580 à 1691 ; — It., de 1590 à 1694 ; 

— De l'emprunt fait par le magistrat, 
en 1729 ; — Des dépenses occasionnées 
par le tumulte populaire, en 1718 ; — 
Des fortifications, de 1596 à 1648 ; — De 
la chaussée de Sempst à Vilvorde, de 
1701 à 1791 ; — It. de Malines à Louvain, 
de 1739 à 1791 ; — Des moulins à eau, 
de 1590 à 1601, 220; — ït. de ceux à tan 
et à foulon, de 1726 à 1729; — Du curage 
des rivières et ruisseaux, de 1722; — 
Des bulletins de l'état civil ayant servi 
ù la formation de ses tables alphabéti- 
ques; — Duplicata de ses registres, de 
1611 à 1794; —Tables originales des 
Dominicains, des Capucins, des Frères 
Cellites et des Sœurs Noires, décédés à 
Malines,du XVII® au XVII I e siècle, 222. 



E. 



Eau( Porte d*). Extraits des archives. 
236. — Dessins. 277 et 289. — Albums. 
284. 

Echevins (Actes d'ad- et de déshéri- 
tante passés par-devant). Archives. De 
1345 à 1353, et de 1372 à 1796, 88. — 
Annotations: Les lettres scabinales do 
nos cartons remontent à 1263; la dispa- 
rition des registres concernant celles-ci 
est attribuée au grand incendie qui 
éclata à Malines, en 1342. — A partir 
de 1465, les dits actes, passés aupara- 
vant en latin, doivent être rédigés en 
flamand. 

Echevins (Actes judiciaires des). 



Archives. Us et coutumes à observer 
dans leur procédure, de 1421 à 1446, 98; 
— Bannissements, injonctions, correc- 
tions et peines appliqués par eux en 
matière de crime ou délit, de 1441 à 
1795, 99; — Jugements prononcés en 
leur chambre du lundi de chaque 
semaine, (sententien van de maendach 
camcre) de 1567 à 1585, 101; — Appoin- 
tements rendus par eux à l'audience, de 
1568 à 1795 ; — Causes au rôle de la 
vierschaere, de 1567 à 1795. 102 ; — 
Saisies et contrats conclus devant celle- 
ci, de 1572 à 1802; — Comparutions 
devant les echevins par procuration et 
caution, de 1588 à 1795, 103; — Juge- 



— 544 — 



ments réglant les frais de justice, de 
1596 à 1795, 104 ; — Informations prises 
par les échevins avant de prononcer 
leurs sentences, de 1621 à 1644, 105 ; — 
Preuves exigées des créanciers en ma- 
tière de saisie, (bethoogh-bouck) de 1639 
à 16C0; — Saisies et interdictions, de 
1658 à 1787, 106 ; — Saisies ordonnées 
au profit du fisc, de 1675 à 1707 ; — 
Rapports des médecins et chirurgiens 
chargés de constater les cas de mort 
\'ia\ente.,($chautcinf/en) de 1678 à 17~2; 
— Condamnations volontaires, de 1730 
à 1795 ; — Sentences prononcées par les 
échevins, de 1772 à 1787, 107. — Anno- 
tations: Condamnation pour coups et 
blessures, en 1526, 99; — It. pour escro- 
querie, en 1627; — It. pour vol, en 
1645, 100; — It. pour homicide, en 
1574 ; — Arrêt sur immeubles pour 
cause de dette, en 1592, 103; — Procé- 
dure en cette matière, en 1647, 105. 

Ecole de chant. Archives. Procès- 
verbaux des séances du conseil com- 
munal, de 1842 à 1862, 154. — Médail- 
les. 319. 

Ecole de N.-D. des Anges, rue du 
Moulin. Albums. 284. 

Econtète (Actes judiciaires de Y). 
Archives. Comptes des amendes infli- 
gées par lui, de 1374 à 1336, 114; — It., 
de 1397 à 1691; — It., de 1732 à 1734, 
115; — Causes au rôle de son tribunal, 
de 1631 à 1795; — Citations pour com- 
parution devant lui, de 1691 à 1195; 
— Avis donnés par l'écoutète et des 
avocats du Grand Conseil, de 1776 à 
1794. — Notices. Liste des écou tètes, 
de 1248 à 1767, 242. 

Eechoven (Château de), près du pont 
deWaalhem. Dessins. 291. 

Eglises. Voy. leurs noms. 
Egmont (Hôtel d'), rue du même 
nom. Albums. 284. 



Emprunts. Archives. Comptes rela- 
tifs aux capitaux pour travaux publics, 
levés par le magistrat, en 1676, 139; — 
It., en 1727, 1729 et 1730; — It., en 1747. 
140; — It., de 1784 à 1785, eten 1789. 

Epizootle. Voy. Impôts. 

Escrimeurs (Maison des), rue du 
Serment. Archives. Règlements renou- 
velés et amplifiés, en 1753, 79; — Liste 
des divers dignitaires et autres mem- 
bres du serment, de 161S à 1795; — 
Registre aux résolutions, commencé en 
1753, 80 — Annotation: Extraits d'un 
règlement concernant le maître d'escri- 
me, fait en 1752. — Albums. 284. — 
Sceaux. 312. 

Etat .civil. Duplicata. 220 à 222. — 
Notices. Observations concernant la 
tenue de ces registres, à Malines, 242. 

Extraits des archives. Indicateur 
chronologique, (Chronologischc alge- 
mcyne aenxcyser) ou recueil des docu- 
ments les plus importants concernant 
l'histoire do Malines, depuis le commen- 
cement du XIII e jusqu'à la fin du X VIII* 
siècle, 225 à 232; — Tables alphabéti- 
que et chronologique de l'Indicateur, 
233 ; — Extraits des comptes de la ville, 
de 1320 à 1583; — It., de 1450 à 1519, 
et de 1564 à 1582; — It., de 1311 à 1791 ; 

— Extraits concernant les Berthout ; — 
Analectes malinois, 234 ; — Liste de* 
membres du magistrat, d«». 1260 à 1650. 
235; — It., de 1260 à 1847; — Fac- 
similé de leurs sceaux, de 1249 à 1793 ; 

— Listes annuelles du magistrat et des 
membres du large conseil, de 1320 à 
1638 ; — Extraits concernant le métier 
des poissonniers; — It. concernant les 
fondeurs de cloches et de canons, 236 ; 

— It. concernant les fabricants de cuirs 
dorés; — It. concernant les ommegan- 
gen ; — Description topographique de 
la ville et province de Malines; — 



- 545 — 



Extraits des registres et actes scabinaux 
concernant les noms de nos rues et 
places; — Extraits relatifs aux portes 
et fortifications de la ville; — It. con- 
cernant le Vieux Palais, ou le Musée 
actuel, le Beiaard, ou l'hôtel de ville, et 
le Palais du Grand Conseil, ou le tri- 
bunal de l re instance; — Preuves généa- 
logiques tirées des archives de la ville, 
237 ; — Extraits des archives relatifs à 
nos monuments et édifices religieux ; — 



Listes des curés des différentes parois- 
ses de la ville et du Grand Béguinage, 
depuis la fin du XIII e à la secondo 
moitié du XVIII e siècle; — Nécrologes 
de couvents d'hommes et de femmes, 
238 ; — Extraits du chartrier de l'ab- 
baye de Rozendal ; — Extraits des 
comptes de l'hôpital de Notre-Dame, de 
1391 à 1580. — Annotation : Notes con- 
cernant deux célèbres Malinois, vivant 
en 1387, 234. 



F. 



Finances. Archives. Relevé des cens 
et affermages de la ville et sa banlieue, 
sous le comte de Louis de Maie, 128 ; — 
It., de la seconde moitié du XV e siècle; 
— It., en 1761; — Dépouillement des 
cens de la ville, au XVIII e siècle. 

Fontes (Hôtel de), rue des Nonnes. 
Albums. 284. 

Forgerons. Archives. Règlements 
donnés à eux par le magistrat, en 1424, 
modifiés ou augmentés, en 1449, 1452, 
1453, 1471, 1472, 1481, 1485, 1508, 1514, 
1537, 1541, 1543, 1545, 1562, 1563, 1564, 
1592, 1593, 1598, 1653 et 1706, 42; — 
Requêtes, de 1599 à 1786, et autres actes, 
de 1514 à 15S0, 43; — Indicateur des 
règlements, fait en 1757, 44 ; — Liste 
des maîtres du métier, de 1381 à 1469, 
suivie de trois ordonnances concernant 
celui-ci, deU399, 1424 et 1481 ; — Noms 
de ceux en règle avec la caisse d'épar- 
gne, de 1620 à 1633 ; — It. des apprentis, 
de 1662 à 1672, et de 1719 à 1794 ; — 
Comptes des proviseurs de la caisse 
d'épargne et de prévoyance, de 1692 à 
1766; — It. pour l'entretien et le lumi- 
naire de la chapelle, (busghclt en hers- 
ffhelt) de 1727 à 1795; - Statuts de la 
confrérie de S. Eloi, du XIII e et XIV e 



siècle. — Annotations: Epreuve de 
maîtrise des forgerons, (grofwerkers) 
43 ; — It. des serruriers ; — It. des armu- 
riers, (busmaekers) ; — It. des ferron- 
niers, (wiiwerkers); — It. des fabricants 
de mors ou d'éperons, (thoom ofspnor- 
makers); — Formule du serment des 
confrères de S. Eloi, 45. — Sceaux. 311. 
— Mércaux. 318. 

Fortifications. Archives. Comptes 
relatifs à leur construction, de 1578 à 
1585, de 1635 à 1648, de 1667 à 1668, et 
de 1674 à 1675, 145; — It. à leur répa- 
ration et à l'entretien des soldats qui les 
occupaient, de 1595 à 1609, et de 1621 
à 1648, 145 et 146. — Extraits des archi- 
ves. 236. — Dessins. Au XVI e et XVI 11° 
siècle, 273; — Fortifications entre la 
porte des Vaches et celle de Neckers- 
poel, en 1808, 289; — It. entre cette 
dernière et celle d'Hanswyck; — It. 
entre la porte du Cimetière et celle des 
Vaches ; — It. entre celle de Bruxelles 
et la porte d'Eau, en 1810, 300; — It. 
entre celle d'Adeghem et la porte d'Eau, 
en 1820. 

Fortins. A Bruyne Cruyce. Albums. 
284. — Het Doncxken, au confluent de 
la Dyle et de la Nèthe. — A Nieuwen- 



— 346 — 



dyk. — A Pasbrug. — Sur le Vrouw- 
vliet. Dessins. 278. — Albums. 284. 
Frères de N.-D. de Miséricorde 

(Couventdes), à la Mélane. Albums. 284. 
Fripiers (Maison des), au Grand- 
Pont, puis Marché-au-Beurre. Archives. 
Règlements, de 1483, 63; — It.,de 1577; 
— It., de 1689 ; — Liste des fripiers, de 



1566 à 1787 ; — Comptes de leurs 
doyens, de 1703 à 1787, 64. — Annota- 
tions: Inventaire de leur mobilier, 
dressé en 1629, 64; —Objets d'art et 
autres renseignés dans les comptes de la 
corporation, de 1732 à 1733, de 1735 et 
de 1775. — Albums. 284. — Dessins. 
291. —Sceaux. 311. 



G. 



Gantiers. Archives. Règlements de 
1449, 1453 et 1554, avec quelques requê- 
tes, de 1633 à 1639, 67 ; — It. de 1545 et 
1563, avec quelques requêtes, de 1653 à 
1697, 68 ; — Noms des maîtres et des 
apprentis, de 1550 à 1642, 69 ; — Comptes 
du métier, de 1549 à 1792. — Annota- 
tions : Epreuve de maîtrise des gantiers, 
68 ; — It. des boursiers, (teschmaekers); 
— It. des mégissiers, (voitten leermaec- 
kers); — Commande de deux tableaux 
faite par les gantiers, en 1550, 69. 

Geerdeghem (Chapelle de). Albums. 
284. 

Geerdeghem (Hameau de). Archives. 
Livre de souche pour la levée des con- 
tributions foncières, en 1669 et 1674, 
186; — Comptes des charges du hameau, 
(Zetboehen) de 1679 à 1765, 190; — It. 
de ses aides et subsides, (Subsidieboe- 
ken) de 1728 à 1748, 194. 

Gestel (Village de). Voy. Ressort. 

Graissiers. Archives. Règlements 
et requêtes, de 1612 à 1791, 50 ; — Pièces 
concernant les graissiers et quelques 
autres métiers, de 1529 à 1738. — Anno- 
tation : Autorisation de faire dire leur 
messe de corporation à l'autel de S. 
Sauveur, accordée aux graissiers par le 
chapitre de S. Rombaut, en 1495. — 
Sceaux. 311. 

Grand conseil. Archives. Ordon- 
nances, de 1547 à 1623, 122; — Arrêts, 



de 1680 à 1702; — Arrêts, résolutions, 
décisions et avis, recueillis par deux 
conseillers, de 1700 à 1732, 122 et 123 ; 

— Saisies ordonnées par lui et le magis- 
trat, de 1690 à 1795, 123; — Causes an 
rôle du Grand Conseil, de 1599 à 1620 ; 

— It., de 1781 à 1791; — Inventaire 
des sentences et arrêts rendus par lui, 
de 1504 à 1766 ; — It. des procès et diffé- 
rends concernant la ville, non jugés 
par lui ; — It. de ceux concernant le 
district et le ressort, jugés par lui. — 
Annotation : Date de son arrivée à 
Malines, ainsi que celle de son départ 
et retour en cette ville. — Extraits des 
archives. Documents concernant le 
palais du Grand Conseil, de 1305 à 1774, 
236; — It., de 1467 à 1616. — Notices. 
Eloges et armoiries des présidents et 
conseillers du Grand Conseil, de 1503 à 
1759, 239; — Liste des greffiers, de 
1503 à 1770, 242 ; — Notice concernant 
le palais du Grand Conseil, 243. — 
Desiderata. Histoire du Grand Conseil, 
249. — Dessins. 277 à 279, 289 et 291. 

— Albums. 284. — Portraits. 294. — 
Sceaux. 308. 

Greffiers. Archives. Table chrono- 
logique des greffiers, de 1523 à 1795, 12. 

Grootloo (Village de). Archives. 
Lettres scabinales, de 1673, 1677, 1694 
à 1697, 1709, 1712 à 1715, et 1779 à 
1781, 257. 



— 347 — 



H. 



Haleurs. Archives. Règlements, de 
1562 et 1597, avec quelques ordonnances 
et requêtes, de 1540 à 1711, 54 ; — Nou- 
veaux règlements, de 1721 et 1722, 55 ; 

— Les mêmes, avec deux nouvelles 
ordonnances, de 1755 et 1771. — Anno- 
tation : Conditions pour être admis dans 
la corporation, 54. 

Hallaar (Village de). Dessins. 290. 

Halle (La). Dessins. 277 et 278 ; — 
289 et 291. — Albums. 284. 

Hanswyck (Couvent et église d'). 
Archives. Lettres scabinales concernant 
les biens acquis ou aliénés par le cou- 
vent, au XIII«, XIV e et XV« siècle, 163 ; 

— Relevé des cens et rentes de la table 
du Saint-Esprit, seconde moitié du XV e 
siècle, 164; — It., en 1523; — Comptes 
des receveurs de la dite table, de 1592 à 
1593, 1597 à 1598, 1600 à 1601, 1605 à 
1607, 1638 à 1651, 1666 à 1668, 1675 à 
1693, 1716 à 1742, et 1761 à 1775 ; — 
Comptes des biens et rentes du couvent, 
de 1677 à 1685 et de 1740 à 1761 ; — It. 
de la confrérie de l'Immaculée Concep- 
tion de la Vierge, de 1733 à 1759, et de 
1778 à 1735. — Rentes annuelles allouées 
au couvent du chef de la cure, de 1746 
à 1748 ; — Biens et revenus du couvent, 
de 1767 à 1789, 165. — Extraits des 
archives. 237. — Notices. 246. — Al- 
bums. 284. — Dessins. 290 et 292. — 
Images religieuses. 293 à 294. — Jetons. 
Du Jubilé, de 1838, 318 ; — It., de 1863. 

— Médailles ascétiques. 324. 

Hanswyck (Hameau d'). Archives. 
Livre de souche pour la levée des con- 
tributions foncières, en 1674, 186 ; — 
Comptes des contributions levées par 
les Français, de 1707 à 1713 ; — It. des 



.charges du hameau, (Zetboehen) de 1678 
à 1800, 189 ; — It. de ses aides et subsi- 
des, (Sitbsidieboche?i) de 1712 à 1800, 194 . 

Hanswyck (Porte d'). Extraits des 
archives. 236. — Dessins. 277 et 289. — 
Albums. 284. 

Heffen (Village do). Archives. Livre 
de souche pour la levée des contribu- 
tions foncières, en 1599, 185; — It„ en 
1669, 186 ; — It , en 1674 ; — Comptes 
relatifs aux contributions levées par les 
Français, de 1710 à 1711 ; — It. des 
emprunts faits par ses jurés, en 1717, 
1719 et 1746, 187; — It. des charges du 
village, (Zetboehen) de 1676 à 1748, 189; 

— It. de ses aides et subsides, (Subsidie- 
boehen) de 1713 à 1749, 193. 

Hever (Village de). Archives. Livre 
de souche pour la levée des contribu- 
tions foncières, en 1669, 186; — It.. en 
1674 ; — Comptes des charges du village, 
(Zetboehen) de 1677 à 1799, 187 ; — It. 
de ses aides et subsides, (Subsidieboe- 
hen) de 1708 à 1799, 192. 

Heyst (Village de). Voy. Ressort. 

Hombeeck (Village de). Archives. 
Livre de souche pour la levée des con- 
tributions foncières, en 1669, 186 ; — It., 
en 1674; — Comptes des charges du 
village, (Zetboehen) de 1730 à 1749, 188; 

— It. de ses aides et subsides, (Subsidie- 
boehen) de 1729 à 1749, 193. 

Hoogstraten (Hôtel d 1 ), plaine des 
Berthout. Albums. 284.— Dessins. 291. 

Hôpital espagnol,ruesous-la-Tour. 
Extraits des archives. 237. — Notices. 
246. — Albums. 284. — Dessins. 291. 

Hospice de S te Barbe, rue du Bruel. 



— 3i8 - 



Archives, Comptes de 1572 à 1573, et de 
1585 à 1594, 182 ; — Etat de ses reve- 
nus, de 1703 à 1732, 183. —Extraits des 
archives. 237. — Notices. 246. — Al- 
bums. 284. — Dessins. 291. — Voy. 
Fondations. 

Hospice de S te Hedwige, rue de la 
Poterie. Extraits des archives. 237. — 
Notices. 246. — Albums. 284. — Voy. 
Fondations. 

Hospice de S. Jacques, rue Haute. 
Archives. Relevé des cens, en 1400, 1419, 
1426 et 1471, 182 ; — It., seconde moitié 
du XVI« siècle ; — lt., de 1640 à 1650 ; 
— Comptes de l'hospice, de 1575 à 1591. 
— Extraits des archives. 237. — Notices. 
246; — Albums. 284. 

Hospice de S. Julien, rue de l'Em- 
pereur. Extraits des archives. 237. — 
Notices. 246. — Albums. 284. — Des- 
sins. 291. 

Hospice de S te Madeleine, rue de la 



Chapelle. Extraits des archives. 237. — 
Notices. 246. — Albums. 284. 

Hospice d'Oliveten, rue du même 
nom. Archives. Comptes, de 17S3 à 1797, 
183. — Annotation : Administration et 
régime de l'hospice. — Extraits des 
archives. 237. — Notices. 246. — Al- 
bums. 284. — Dessins. 291. — Voy. 
Fondations. 

Hospice des SS. Pierre et Paul, Mar- 
ché-aux- Vaches. Archives. Comptes, de 
1717 à 1723, 183. — Extraits des archi- 
ves. 237. — Notices. 246. — Albums. 
284. Dessins. 290 et 292. — Voy. Fon- 
dations. 

Hospice de la Sainte Trinité, rue de 
S te Catherine. Extraits des archives. 
237. — Notices. 246. — Voy. Fonda- 
tions. 

Hospices (Les). Extraits des archi- 
ves. 237. — Notices. 246. 



Images. Genre grotesque, 280; — 
It., 297. — Religieuses, 293 à 294. 

Impôts ordinaires. Archives. Im- 
pôts sur toutes les maisons de la ville et 
de sa banlieue, en 1544, 130. — Anno- 
tation : Noms et qualités de leurs prin- 
cipaux habitants, 130 à 132. — Impôts 
sur les maisons, par paroisse, sans date, 
133; — It. f en 1559; — It., en 1578; — 
It., en 1598, 134;— It., en 1643; — It., 
en 1648; — It., en 1651; — It., en 1655; 
It., en 1658, 135; — It., en 1671; ~ It., 
en 1674 ; — It., en 1698 ; — It., en 1700, 
136; — It., en 1701; — It.. en 1704, 
1708, 1711, 1713, 1722, 1723, 1724, 1725 
et 1726; — It., en 1746, 1747. 1748, 1749 
et 1750, 137. — Annotations: Octroi 
concernant l'impôt, de 1578, 133; — 



Ordonnance relative à celui, de 1698, 
135. — Impôts sûr les cheminées, par 
paroisse, en 1632, 137; — It., en 1638 ; 
It., en 1645; — It., en 1671 (?), 138. — 
Annotation : Ordonnance relative à 
l'impôt, de 1645, 137. — Impositions par 
tête, (Hooftgelt) en 1654, 13S; — Impo- 
sitions sur les personnes notables, même 
année. 

Impôts extraordinaires . A rch ires. 
Comptes des impôts levés par le magis- 
trat pour remboursement de rentes 
dues par lui, de 1574 à 1698, 129 ; — It. 
de ceux levés pour l'amortissement de 
la dette imposée à la ville à cause de son 
insurrection contre l'autorité royale, de 
1585 à 1698; — Comptes des impôts 
levés pour frais de guerre dus à la 



— 349 — 



France, de 1551 à 1562, 140 ; - It. pour 
ceux du tumulte populaire, en 1718, de 
1721 à 1729; — It. pour frais de loge- 
ments militaires, de 1731 à 1732, 141; 
— It. pour ceux causés par une épizoo- 
tie dans la race bovine, de 1770 à 1771, 
143. — Annotation : Mesures préconi- 
sées pour arrêter l'épidémie et indem- 
niser les victimes du fléau. 

Indicateur chronologique. 225 à 
233. 



Institut des beaux-arts. Archives. 
Délibérations de la commission direc- 
trice, de 1840 à 1868, 153; Procès-ver- 
baux, de 1843 à 1880. — Sceaux. 313. 
— Yoy. Dentelles. 

Inventaires. Des papiers et regis- 
tres des archives, 222 à 224; — It. des 
monuments, sceaux et jetons de la ville, 
224; — It. des monnaies, médailles et 
jetons, offerts au magistrat, en 1884. 



Jardin de la Jeune Arbalète, rue aux 
Herbes, puis vieille rue de Bruxelles. 
Albums. 284. — Dessins. 289 et 290. — 
It. do la Vieille Arbalète, rue aux Her- 
bes. Albums. 284. — It. des Archers, 
au Rees, puis rue aux Herbes. — It. des 
Arquebusiers, vieille rue de Bruxelles. 
— It. des Escrimeurs, rue de S. Jacques. 

Jardiniers (Maison des), au Grand- 
Pont. Archives. Règlements, de 1574 et 
1576, avec diverses ordonnances, requê- 
tes et sentences, de 1391 à 1793, 57 ; — 
Résolutions, de 1771 à 1783; — Noms 
des apprentis, de 1700 à 1705, 58 ; — 
Comptes de leurs jurés, de 1478 à 1503, 
et de 1521 à 1549; — It. des doyens, do 
1683 à 1795; — Etat des légumes et 
fruits vendus par les jardiniers en leur 
local, de 1745 à 1785, 59. — Annota- 
tions : Autorisation d'étaler, les jours 
de marché, leurs fruits et graines aux 
Bailles de-fer, accordée à eux, en 1654, 
57 ; — Objets d'art renseignés dans leu rs 
comptes de 1702-1703. 1733-1734, 1739- 
1740 et 1767-1768, 58; — Coût du 
renouvellement de la façade de leur 
maison, terminé en 1777, 59. — Al- 
bvms. 284. 

Jean-Baptiste et Jean FEvange- 
liste (Eglise des Saints). Archives. Cens 



de la chapelle de S. Nicolas, en la dite 
église, de 1635 à 1667, et de 1671 à 1699, 
163. — Extraits des archives. Liste des 
curés de l'église, de 1332 à 1772, 237. — 
Notices 246. — Chroniques. De 1308 à 
1790, 254. — Albums. 284. — Dessins. 
Gravure d'un tableau enlevé à l'église, 
en 1794, 296 ; — Gravures de cinq 
tableaux s'y trouvant encore, 296 et 
297. — Méreaux. 317. 

Jésuites (Couvent et église des), rue 
de l'Empereur. Extraits des archives. 
237. — Notices. 246. — Albums. 284. 

— Dessins. 290 et 292. 

Jetons. Historiques. De la Chambre 
des comptes tenue à Malines, en 1478 et 
1494, 320 ; — De l'assemblée des cheva- 
liers de la Toison d'Or, en 1491 ; — De 
l'érection de la province en comté, au 
millésime de 1492; — De Marguerite 
d'Autriche, en 1520, 1521, 1526 et 1529. 

— Du Saint-Esprit. Ils portent le millé- 
sime do 1400, 1490 et 1569. — Annota- 
tions: Extraits des comptes communaux 
concernant la frappe de ces jetons, de 
1551-1552 à 1791-1792. 320 à 321; — 
Objet de leur fondation, 322. — De fon- 
dation pieuse et d'obit. 324. — Jeton 
indéterminé. 324 à 325. 



— 580 — 



Large conseil. Archives. Résolu- 
tions, de 1653 à 1691, et de 1714 à 1794, 
15 ; — ït. de ses délégués, de 1768 à 1794; 
— Procès-verbaux des séances du Large 
Conseil, de 1662 à 1784, 16 ; — Mémoires 
relatifs à l'extirpation de divers abus, 
présentés par ceux du dit Conseil dans 
la première moitié du XVIII e siècle. — 
Extraits des archives. Listes annuelles 
de ses membres présents à l'audition des 
comptes, de 1320 à 1638, 235. 

Lazaret, hors la porte des Vaches. 
Albums. 284. 

Leest (Village de). Archives. Livre 
de souche pour la levée des contribu- 
tions foncières, en 1646, 185; — It., en 
1C74, 186. — Comptes des charges du 
village, (Zetboehen) de 1677 à 1749, 189; 
It. de ses aides et subsides, (Subsidie- 
boehen) de 1720 à 1749, 193. —Sceaux. 
De l'église, en 1305, 314. 

Leliëndal (Couvent de). Voy. Val- 
des-Lis. 

Lépreux (Hôpital des), hors de la 
porte Supérieure, puis rue du même 



nom. Archives. Statuts y relatifs donnés 
par l'évêque de Cambrai, en 1220, 180; 

— Registres censiers, de 1330 et 1371 ; 

— It., de 1438 et 1448, 181 ; — It., de 
1518 à 1548, et de 1572 à 1593; — It., en 
1632; — Comptes de l'hôpital, en 1481 ; 

— It., en 1541; — Comptes des reli- 
gieuses hospitalières, de 1561 à 1562, de 
1571 à 1572, de 1589 à 1747, et de 1752 à 
1780 ; — It. des receveurs de l'hôpital, 
de 1530 à 1534, de 1537 à 1538, de 1543 
à 1544, de 1549 à 1570, de 1592 à 1622, 
de 1629 à 1635, et de 1640 à 1642; — 
Location des biens de l'hôpital par les 
religieuses, de 1570 à 1697, 182 ; — It. 
par les receveurs, de 1627 à 1663; — 
Conditions de vente faites par les reli- 
gieuses pour la coupe de leurs bois, de 
1626 à 1696. — Extraits des archives. 
237. — Notices. 246. — Albums. 284. 

— Sceaux. De 1289, 314. 

Licorne (Hôtel de la), rue du Vieux- 
Bruel. — Voy. Monnaies. 

Loterie (Carte d'une), émise par la 
Jeune Arbalète, en 1520, 299. 



M. 



Maçons (Maison des), Grand' Place. 
Archives. Règlements, de 1539 et 1597, 
avec quelques requêtes, de 1636 à 1791, 
46; — It., de 1774; — Inventaire de 
tous les documents relatifs au métier, 
de 1386 à 1599, 47; — Liste des maîtres 
et des apprentis, de 1506 à 1509, et de 
1539 à 1654 ; — It. des maçons et des 
vitriers, de 1664 à 1795 ; — Comptes des 



doyens, de 1555 à 1608, et de 1640 à 
1796 ; — It. des proviseurs, de 1558 à 
1796 ; — Revenus annuels de la caisse 
d'épargne et de prévoyance, de 1504 à 
1542 ; — Documents divers concernant 
le métier, de 1731 à 1755, 48. — Anno- 
tation : Epreuves de maîtrise, 46. — A/- 
burns. 284. — Sceaux. 311. — Annota- 
tions : Documents des archives et autres. 



— 351 — 



Magistrat(Ordonnances du). Archi- 
«««.Concernant les règlements de police, 
(corebrief) de 1304 à 1350, 10; — It. 
concernant la draperie, (de wollewerhe) 
de 1331 à 1360 ; — It. concernant les ma- 
tières alimentaires de première néces- 
sité (het coren, de rog, de tarvoe) ; — 
Concernant les marchandises exposées 
à la halle, de 1342 à 1444 ; — Concer- 
nant le partage des biens de mainmorte, 
(coren en de deylinghen van goede 
vander doderhant) sans date, 11 ; — 
Concernant les bourgeois en général et 
les métiers en particulier, de 1387 à 
1408; — Ordonnances relatives à la 
ferme des accises, renouvelées en 1449, 
1476, 1532, 1580, 1590 et 1623;— Ordon- 
nances concernant la bourgeoisie, de 
1438 à 1522, entremêlées d'actes de toute 
nature et date (Novum chaos); — Ordon- 
nances recueillies et codifiées par ordre 
de Cbarles-Quint, en 1527, 12. — Anno- 
tation; Extrait du compte communal 
de 1527-1528; — Ordonnances procla- 
mées au perron de l'hôtel de ville, de 
1523 à 1579, et de 1589 à 1795; — It. 
concernant la chambre de police, de 
1616 à 1652, et de 1704 à 1742, 13 ; — 
It. f de 1612 à 1788, avec index, et de 
1794 à 1795, 13 et 14. — Annotation : 
Ordonnance concernant l'enseignement 
adonner aux enfants du peuple n'allant 
pas à l'école, de 1623, 13. 

Magistrat (Résolutions du). Archi- 
ves. Résolutions de la chambre de police, 
de 1585 à 1795, avec la table des matiè- 
res, 14 et 15 ; — It. de la chambre de 
conseil, de 1680 à 1699, 15. — Annota- 
tion : Récit de la réception faite au duc 
de Bavière, en 1692; — Résolutions 
concernant l'entretien des aliénés, de 
1702 à 1795; — Procès-verbaux de la 
chambre de conseil, de 1738 à 1739. — 
Voy. Large conseil. 

Magistrat (Actes du). Archives. 



Affaires restées en suspens, de 1605 à 
1634, 16 ; — Actes concernant la tréso- 
rerie, (oud en verminkt Roodboeh) du 
XV» et XVI- siècle; — It., de 1585 à 
1797, (nieuweRoodboeh.cn). — Annota- 
tion : Recouvrement de l'ancien Rood- 
boeh, en 1S02 ; — Contrats de diverse 
nature passés entre le magistrat et diffé- 
rentes autorités ou des particuliers, de 
1698 à 1786, 17; —Actes concernant le 
droit de bourgeoisie, (ghecochte poor- 
ters) de 1445 à 1795; — Certificats de 
filiation et autres, (getuigschriften) 
délivrés par le magistrat, de 1610 à 
1619, de 1627 à 1629, et de 1647 à 1794. 

— Annotation : Attestation d'actions 
d'éclat délivrée par le magistrat, en 
1647, 18. — Voy. Large conseil. 

Magistrat (Correspondance du). 
Archives. Avec les délégués de S. M., 
au sujet d'affaires litigieuses et autres, 
de 1599 à 1794, 18 ; — Avec la Cour et le 
Conseil souverain, en guise de consul- 
tation, de 1621 à 1739; — Avec la Cour, 
au sujet de certains emplois subalternes 
à conférer en ville, de 1765 à 1789, 19 ; 

— It., au sujet de requêtes renvoyées à 
lui pour avis, de 1639 à 1788; — Avec 
ses souverains, pour obtention de sub- 
sides, de 1606 à 1788 ; — Avec la Cour, 
pour remises de payement, (Brieven 
van induclie) de 1618 à 1780; — Avec 
son délégué, à Bruxelles, (Brieven van 
dcn Agent) de 1760 à 1794 ; — Avec les 
habitants de la ville, pour obtention de 
franchises, do J572 à 1576; — Avec la 
Cour, au sujet de semblables requêtes 
renvoyées à lui pour avis, de 1772 à 
J785; — Correspondance concernant 
les affaires de la ville et celles de quel- 
ques habitants, de 1602 à 1612, 20; — 
It. concernant le droit d'issue, (Concor- 
daeten issu) de 1683 à 1786 ; — It. con- 
cernant la séquestration d'aliénés et de 
dissipateurs de leur fortune, de 1753 à 



— 582 



1795; — It. concernant l'entretien des 
aliénés, de 1683 à 1711, et de 1761 à 
1795; — Avec les autorités militaires, 
(Cryght-ordres) de 1591 à 1748, et de 
1754 à 1794 ; — Concernant l'entretien 
des invalides, de 1701 A. 1741. 

Magistrat (Nominations du, et de 
ses fonctionnaires). Archives. Du ma- 
gistrat, do 1627 à J793, 21 ; — It... de 
1696 à 1795 ; — De ses membres, choisis 
par le Large Conseil, en 1790; — For- 
mules du serment à prêter par les mem- 
bres du magistrat et ses fonctionnaires 
avant d'entrer en fonction ; — Noms de 
ceux ayant prêté serment, de 1746 à 
1752, et de 1764 à 1794, 22 ; — Liste des 
personnes nommées et assermentées par 
le magistrat, de 1703 à 1755 ; — Instruc- 
tions concernant les places conférées à 
elles, de 1761 à 1794. 

Malines (Ville de). Archives. 1 à 184. 

— (District de). Archives. 185 à 196. — 
(Ressort de). Archives. 197 à 199. — 
(Province de). Archives. 200 à 211. — 
(Pays de). Aichives. 255 à 258. 

Marchands de lin. Archives. Rùgle- 
• ments, sans date, avec quelques ordon- 
nances et requêtes, de 3677 à 1791, 62. 

— Annotation: Formule de leur ser- 
ment. 

Médailles. Commémoratives, 318 à 
319 ; — Honorifiques, 319 à 320 ; — His- 
toriques, 322 à 324. 

Mégissiers. Voy. Gantiers. 

Menuisiers. Archives. Règlements 
renouvelés, en 1601, et amplifiés, en 
1613, avec plusieurs ordonnances et 
requêtes, de 1544 à 1791, 61 ; — Comptes 
des doyens du métier, de 1653 à 1795, 
62. — Annotation: Epreuve de maî- 
trise, 61. 

Merciers (Maison des), Bailles-de- 
fer. Archives. Règlements, de 1 519,39; 



— It., de 1519, 1551 et 1561, renou- 
velés, en 1632; — Comptes des doyens 
de la corporation, de 1400 a 1510, de 
1554 à 1591, et de 1618 à 17%, 40; — 
It. des chapelains de l'autel S. Nicolas, 
à S. Rombaut, de 1510a 1537, et de 1540 
à 1795, 4 1 ; — It. de la caisse d'épargne 
et de prévoyance, de 1571 à 1796; — 
Noms des assermentés du métier, hom- 
mes et femmes, de 1601 à 1641, et de 
1712 à 1734, 42; — Résolutions des 
merciers, de 1713 à 1782. — Annota- 
tions : Articles d'un commerce de mer- 
ceries, en 1632, 40; — Sculptures et 
tableau offerts par les merciers pour 
leur autel, à S. Rombaut, en 1479, 4l : 

— Tableaux commandés par eux pour 
leur chambre de réunion, en 1754 et 
1758. — Albums. 284. — Sceaux. 311. 

— Méreaux. 318. 

Méreaux. De bienfaisance, 315Ù317; 

— Des gildes et métiers, 318. 

Métiers. Classification des métiers, 
23 à 24. 

Meuniers. Archives. Règlements de 
J5S0, avec quelques ordonnances, sen- 
tences et requêtes, de 1599 à 1743,53; — 
Comptes du métier, de 1766 à 1795, 54; 

— It. du moulin à eau, de 1665 à 1682. 

— Annotations : Epreuve de maîtrise, 
53; — Autorisation de moudre tous les 
jours de l'année, sauf aux grandes frtos 
et à quelques antres, accordée aux meu- 
niers par l'archevêque de Malines, <»n 
1616. —Sceaux. 312. 

Miscellanées. Livres d'histoire, 2«V> 
à 267; — It. de droit, 267; — It. de 
médecine, 267 et 268; — Recueil de 
chansons flamandes, 268; — Œuvres 
musicales: — Catalogues, 268 et 269; 

— Varia, 269. 

Monnaies. Frappées, à Malines, sous 
Louis de Maie, 325; — It., sous Jeanne 



- 553 - 



et Philippe le Hardi; — It., sous Phi- 
lippe le Bon; — It., sous l'empereur 
Maximilien et Philippe le Beau, 323 et 
326. — Annotations: Concernant nos 
ateliers monétaires, 32G à 328. 

Monnayeurs. Archives. Compte des 
monnaies d'or et d'argent fournies par 
eux, de 1383 a 1384. 154 ; — It., de 1390 
à 1392. — Annotations: Concernant les 
monnayeurs, 154 à 156*. 

Moulins. Archives. Comptes des 
moulins à eau, de 1585 à 1001, 147; — 
Comptes relatifs à la reconstruction des 
moulins à tan et à foulon, de 1725 à 
1729, 149. — Annotation : Grandes amé- 
liorations apportées aux moulins à eau, 
en 1470, 147 à 149. — Albums. 281. — 

Dessins. 289. 

i 

Muysen (Couvent de), au village de 
ce nom. puis rue dite Kortc Heerr/racht. 
Archives. Legs faits au couvent pour 
distribution de pitances, de 1398 à 1500, 
175; — Registre censier, de 1424; — 
It., première moitié du XV» siècle, 176; 
— It.. de 1454: — It., seconde moitié i 
du XV e siècle; — It., de 1521 ; — Regis- 
tre des biens du couvent, XV e siècle ; — l 
Actes de location de ses biens, de 1521 | 



à 1601; — Titres de ses propriétés et 
rentes en diverses localités, de 1538 à 
1553; — It. à Anvers, Berg-op-Zoom, 
Louvaih, Tirlemont, Vilvorde, ainsi 
qu'à Bruxelles, en 1545, 177; — It., en 
1553, et 1570; — It., de 1570 à 1575 ; — 
It.. de 1G33 à 1641; — Comptes des 
supérieures du couvent, de 1538 à 1552, 
de 1570 à 1625, de 1633 à 1665. de 1704 
à 1714. de 1740 à 1741. et de 1756 à 1782; 

— It. des receveurs, de 1585 a 1592, de 
1595 à 1625, de 16o5 à 1656, de 1662 à 
1671, et de 1680 à. 1690, 178; — Recette 
provenant des pensionnaires du cou- 
vent, de 1691 à 1736; — Actes de loca- 
tion des biens de celui-ci, de 1705 a 1754. 

— Extraits des archives. 237 ; — Nécro- 
loge des supérieures du couvent et de 
quelques autres personnes y décédées, 
de 1394 à 1779, 23S. — Notices. 246. — 
Albums. 284. 

Muysen (Village de) Archives. Livre 
de souche pour la levée des contribu- 
tions foncières, en 1671, 186; — It., en 
1674; — Comptes des charges du village, 
(Zetboeketi) de 1677 à 1798. 188; - It. 
de ses aides et subsides, (Subsidiebne~ 
hen) de 1714 à 1798, 193. — (Château 
de). Albums. 284. 



N. 



Nassau (Hôtel dp), plaine des Bert- 
liout. Albums. 284. — Dessins. 1\)\. 

Neckerspoel (Porte de). Extraits 
des archives. 236. — Dessins. 273 et 
277. — Albums. 2S4. 

Neckerspoel ( Hameau de). A rch ives 
Impositions sur les maisons et les pro- 
priétés foncières, levées, en 1550 (?; et 
J552, 185; — Livre de souche pour la l 
levée des contributions foncières, en 
1G46 et 1650, 185 et 186; — It., en 1674 ; 



— Comptes, i]en charges du hameau, 
(Zetboeken) de 1677 a 1800, 191 et 192; 

— It. de ses aides et subsides, (Subsidie- 
bochen) de 1712 à 1S0O, 195. —Dessins. 
290. — Sceaux. Deséchevinsdu hameau, 
en 1283, 1288, 1290 et 1303, 314. 

Nicolas (Eglise de saint), hors la 
porte des Vaches. Extraits des archives. 
237. — Notices. 246. — Albums 284. 

Nleuwland (Hameau de). Notices. 



— 554 — 



243. — Sceaux. Des échevinsdu hameau, 
en 1263, 1282 et 1303, 314. 

Nonnes (Porte des). Extraits des 
archives. 236. — Dessins. 273 et 277. — 
Albums. 284. 

Notaires (Actes de). Archives. De 
1624 à 1626, et de 1641 à 1652, 90. — 
Annotation: Conditions stipulées pour 
la vente d'une maison, en 1649, 91. 

Notices. Récit des troubles arrivés à 
Malines, en 1718, 240; — Inauguration 
de Marie-Thérèse, en 1744, précédée de 
la Joyeuse Entrée de Marie- Anne d'Au- 
triche et du prince Charles de Lorraine, 
même année, 240 et 241; — Investiga- 
tions au sujet des noms de nos rues et 
places, 243; — Description de nos mé- 
reaux et plombs; — It. des objets d'art 
en et hors ville; — It. de ses églises, 
couvents, chapelles et hospices, 246. 

Notre-Dame (Eglise de). Archives. 



Renouvellement de ses statuts, par l'ar- 
chevêque de Malines André Cruesen, 
161 ; — Actes divers ; — Livre d'or de la 
confrérie de Saint Hubert, établie par le 
vicomte Jean-Michel Locquet, en 1702 ; 

— Correspondance au sujet de sa réno- 
vation, en 1731 ; — It. résolutions, de 
1730 à 1781, 162; — Recette des fonda- 
tions relevant du chapitre de la dite 
église, de 1769 à 1793. — Annotation : 
Liste des nobles cités dans les deux livres 
de la confrérie, 161 et 162. — Extraits 
des archives. Liste des curés de Notre- 
Dame, de 1273 à 1756, 237. — Notices. 
246. — Dessi?is. Gravures du tableau 
de Rubens, 281 et 292. — Albums. 284. 

— Mêreaux. 316. 

Notre-Dame (Hôpital de), rue du 
même nom. Extraits des archives. 
Comptes, de 1391 à 1580, 238 ; — Etats 
de biens, de 1220 à 1793. — Notices. 246. 

— Albums. 284. — Dessins. 291. 



o. 



Octrois. Archives. De 1343 à 1576, 
et de 1585 à 1648, 5; — It., de 1252 à 
1705. 6; — It., de 1709 à 1778. — Anno- 
tation : Extrait d'une résolution, de 1704. 

Œuvres d'art. Livre de chant d'é- 
glise de Marguerite d'Autriche, 265. — 
Annotation : Opinion concernant l'au- 
teur des splendides miniatures qui le 
rehaussent. — Livre d'heures, du XV e 
siècle, enrichi de plusieurs belles minia- 
tures, 266. — Bannière en soie, illustrée 
de magnifiques dessins, offerte à la supé- 
rieure du Grand Béguinage, en 1778, 
301 et 302. 



Ommegangen. Extraits des archi- 
ves. 236. — Dessins. Des personnages y 
figurant, 280 et 297 ; — It. des chars de 
triomphe, en 1775, 293. 

Oratoriens (Couvent des), rue de 
l'Ecole. Extraits des archives. 237. — 
Notices. 246. — Albums. 284. — Mê- 
reaux. 317. 

Ostende (Ville dj. Archives. Ré- 
flexions propres à imprimer à sa puis- 
sance maritime un essor prodigieux, 
267. 



Païenne (Hôtel de), rue dite Zah- 
straat. AlOums. 284. 



Parlement. Archives. Pièces d'un 
procès concernant le barrage de la 



— S85 — 



rivière, au pont, à Heffen, XV e siècle, 
119. — Annotation : Lettres de Charles 
le Téméraire relatives a son institution, 
en 1473, 119 à 122. — Tableaux. 279. — 
Portraits. 294. 

Pays de Malin es. Archives. Exposé 
succinct concernant la ville et le pays 
de Malines, 255; — Documents divers 
y relatifs, 235 et 256; — Comptes de 
Guillaume de Clereq, de 1551 à 1578, et 
de 1583 à 1589; — Lettres scabinales 
de la commune de Berlaar, de 1674 à 
1695. de 1698 à 1703, et de 1706 à 1721 ; 

— It. de Put, de 1673 à 1721; — It. de 
Wavre-Notre-Dame, de 1689 à 1721, 
257 ; — It. de Schriek et Grootioo, de 
1673, 1677, de 1694 à 1697, de 1709, 1712, 
1713 et 1715; — It. de Wavre-Notre- 
Dame, Bonheydcn et Rymenam,de 1604 
à 1615. — It. de Berlaar, Put, Schriek 
et Grootloo.Wavre-Notre-Dame et Beer- 
scl, de 1779 à 1781. 

Pelletiers. Archives. Comptes du 
métier, de 1690 à 1790, 51. — Annota- 
tion : Formule de leur serment. — 
Méreaux. 318. 

Pennepoel (Hameau de). Archives. 
Impositions sur les maisons et propriétés 
foncières, y levées, en 1550 (?) et 1552, 
185; — Livre de souche pour la levée 
des contributions foncières, en 1669 et 
1674, 186; — Comptes des charges du 
hameau, (Zetbocken) de 1677 à 1800, 
191 ; — It. de ses aides et subsides, (Sub- 
sidieboehen) de 1712 à 1800, 194 et 195. 

— Cartes. 300. 

Pensionnaires (Actes judiciaires 
des). Archives. Sentences prononcées 
par les échevins sur leur rapport, de 
1606 à 1763, 116 et 117; — Sentences 
prononcées par les pensionnaires sur le 
rapport des commissaires chargés de 
l'instruction des causes, de 1630 à 1642, 
et de 1646 à 1048,118. — Annotations: 



Teneur d'un acte, de 1649, 117 ; — Table 
chronologique des pensionnaires, de 
1606 à 1782, 118. 

Pierre et Paul (Eglise des saints). 
Archives. Livre censier de la table du 
Saint-Esprit, de 1406, 162. — Extraits 
des archives. 237. — Notices. 246. — 
Albums. 284. — Sceaux. 314. — Mé- 
reaux. 316. 

Pitsenbourg(Commanderie de), rue 
du Bruel. Extraits des archives. 237. 

— Notices. 246. — Albums. 284. — Des- 
sins. 290. 

Placards. Vin/. Province. 

Poissonniers (Maison des), rue saint 
Jacques, puis quai au Sel. Archives. 
Privilèges et règlements, ainsi que plu- 
sieurs sentences et ordonnances, de 1455 
à 1759, 24; — Inventaire des privilèges, 
règlements, ordonnances, sentences et 
requêtes du métier, fait, en 1756, et 
renouvelé, en 1793; — Règlements et 
actes, de 1448 à 1794 ; — It., en 1571, 25; 

— Index des règlements, précédé du 
tarif des livres, (evaluatie der ponden) 
en 1769; — Corrections infligées aux 
membres du métier par leurs doyens, 
de 1457 à 1458, et de 1482 à 1483; — It., 
de 1492 à 1547; — It., de 1549 à 1731 ; 

— It., de 1732 à 1795; — Comptes du 
métier, de 1454 à 1458, de 1466 à 1636, 
de 1641 à 1652, et de 1695 à 1794 ; — 
Taxe prélevée sur le hareng sec et frais, 
ainsi que sur celui du littoral de la 
Flandre, (Assysc ende verdinghen) de 
1514 à 1531 ; — Amendes encourues par 
ceux n'ayant pas acquitté les droits sur 
l'importation et la vente en détail du 
hareng et du poisson sec, (Botch van de 
bucf/hel assyse) de 1553 à 1590, 25 et 26; 

— Liste de ceux ayant satisfait aux dits 
droits après le terme de leur échéance, 
de 1540 à 1559; — Comptes des droits 
de tonlieu, (inhuys) de 1760 à 1773; — 



- 38G - 



Ordonnances concernant les compteurs 
de poisson, en 1537, 1550, 1559 et 1563; 

— It. concernant les porteurs, en 1048 ; 

— Rentes et biens du métier, de 1527 à 
1669; — Statuts de la confrérie de saint 
Jacques, patron des poissonniers, en 
1313.— Annotation: Extrait du compte, 
de 1606 à 1607, concernant un Christ, en 
croix, point par Jean de Namur, 24. — 
Extraits des archives. 235. — Albums. 
284. — Sceaux. 311 — Mércaux. 318. 

Portefaix. Archives. Liste des maî- 
tres et des apprentis appartenant a l'an- 
cienne corporation, de 1686 à 1789, 55 ; 
■— It. de ceux de la nouvelle corpora- 
tion, (der nicuwe natie) de 1721 à 1795. 

— Annotation : Ordonnance concernant 
les portefaix, du 22 juillet 1452,55 et 56. 

Portraits. Groupe de %-ingt-quatre 
célébrités malinoi.se?, 282 ; — Portraits 
de quarante autres personnages, nés ou 
s'étant illustrés, a Malines, 283 à 284, et 
295; — It. de quelques membres du 
Grand Conseil. 294 ; — It. des arche- 
vêques, 295. — It. de quelques chanoines 
de la métropole. 

Preures généalogiques. Extraits 
des archives. Preuves concernant diffé- 
rentes familles de Malines, 236 et 237 ; 
— It.. de celles de Keldermans et de van 
Halen, 237; — It. de la famille de 
Snyers. — Notices. Tables généalogi- 
ques de la famille de de Plaine, 241; — 
Crayons généalogiques des familles de 
Grauw, Robyns et van den Driessche, 
dit du Trieu, 242. — Dessins. Tableau 
généalogique des ducs de Bourgogne. 
301. 

Prisonniers indigents. Archives. 
Comptes relatifs à leur entretien, de 
1759 à 1777, 141. — Annotation : Ordon- 
nance du magistrat à ce sujet, en 1781, 
141 à 143. 

Processions. Voy. Ommegangen. 



Procoratoria. Archives. Procura* 
tions conférant au magistrat le pouvoir 
de régler des affaires d'un intérêt par- 
ticulier, de 1507 à 1523, de 1537 à 1541, 
de 1552 à 1642. de 1647 à 1693. de 1698 
à 1790, et de 1794 à 1795, 91 et 92. 

ProTinoe (Comptabilité de la). Ar- 
chives. Compte en rouleau du tonlieu 
de Malines, de 1366. 200; — It. de la 
recette des domaines de la ville, de 1311 
à 1377, et de 1381 à 1384; — It. des 
deniers prélevés par l'empereur sur les 
biens du clergé de Malines, en 1533; — 
Comptes aux reliefs des fiefs de la ville 
et du territoire de Malines, en 1545, de 
1631 à 1654, de 1659 à 1665, de 1717 à 
1719, et de 1769 à 1782, 200 et 201 ; — 
Comptes des deniers levés par S M., en 
1558, pour la défense du pays, sur K*s 
Etats de Brabant, de Valenciennes, de 
Hollande, de Zélande, de Namur, d'U- 
trecht et de Malines, 201; — Etat som- 
maire de la recette domaniale de Mali- 
nes, en 1561 ; — Comptes it., de 1574 à 
1583, de 1653 à 1657, de 1661 à 1669. de 
1693 à 1694, en 1748, de 1750 à 1753, en 
1755, de 1760 à 1764, de 1772 à 1781, et 
en 1784 ; — Comptes des biens en la ville 
et la juridiction de Malines dévolus à 
S. M. par droit de confiscation, de 1573 
à 1576, et de 1693 à 1694 ; — Cens pré- 
levés, à Malines, sur les domaines de la 
couronne, en 1594, 1651, 1696 et 1720, 
202 ; — Accords entre la ville et la pro- 
vince de Malines concernant le paye- 
ment des frais de guerre, de 1706 à 1713, 
203; — Recette des biens de S. M. en la 
ville et juridiction de Malines, en 1734; 
— Comptes des aides et subsides de la 
ville et de la province de Malines, de 
1749 à 1771 ; — Conditions d'adjudica- 
tion des droits perçus par le souverain 
sur la valeur pécuniaire des marchan- 
dises, (pontf/rlt) et la vente du sel, (satit- 
mttete) de 1700 à 1781 ; — Recette gêné- 



— 357 - 



raie des aides et subsides de la province 
de Malines, de 1775 à 1782; — It.,de 
17S9 à 1791 ; — Argent pour les mili- 
taires dépensé par la ville et la province, 
de 1789 à 1790; — Emprunts consentis 
par les trois membres de la province, 
en 1790 et 1794. 204. — Annotation: 
Ordonnance de S. M. relative au renou- 
vellement des titres de ses domaines en 
la ville et juridiction de Malines, du 27 
septembre 1594, 202 à 203. 

Province (Correspondance des auto- 
rités de la). Archives. Lettres et répon- 
ses du Comité de la province, du 13 
décembre 1789 au 25 novembre 1790, 
204 ; — Requêtes adressées au Comité, 
de 1789 à 1790, 206; — Lettres des Etats 
généraux et du Congrès souverain, du 
13 décembre 1789 au 29 novembre 1790, 
207. — Annotation : Résolution impor- 
tante prise par le conseil provincial du 
Hainaut, en 1789, 204 à 206. 

Province (Ordonnances et actes du 
magistrat et des autorités de la) Archi- 
ves. Ordonnances du magistrat, de 1632 
à 1742, de 1744 à 1756, et de 175S a 1795, 
207: — It. des autorités de la province, 
de 1789 à 1790; — Actes des autorités 
de la province, de 17ï>9 à 1797; — Infor- 
mations prises à la demande des Etats 
de la province, de lecoiitète et de quel- 
ques autres autorités, de 1789 à 1790, 



207 à 208 ; — Extraits des résolutions 
du Comité de la province de Malines, 
du 17 décembre 1789 au 25 novembre 
1790, 208 ; — It. des Etats de Brabant, 
du 27 décembre 1789 au 1S novembre 
1790; — Procurations délivrées par les 
Etats des provinces de Malines et de 
Brabant, de 1789 à 1790. 

Province (Actes et ordonnances du 
souverain et des Etats généraux des 
provinces unies). Archives. Traités con- 
cernant la paix, le commerce et la 
guerre conclus par nos souverains, en 
1648, 1659, 1660, 1668, 1697, 1725 et 
1748, publiés au perron de l'hôtel de 
ville, 208 ; — Placards, IPlakkaalboe- 
ken) de 1545 à 1572. de 1574 à 1591, et 
de 1593 a 1794, 209; — It., de 1624 à 
1722, de 1725 à 1750, et de 1753 à 1791, 
210; — It., de 1703 à 1794, 210 à 211 ; 

— Décrets, de 1740 à 1789, 211; — It., 
de 1751 à 1784. —Annotations: Repré- 
sentation dramatique donnée par les 
membres de la Pivoine à l'occasion de 
la publication du traité de Munster, en 
1648, 208 a 209; — Inauguration, à 
Malines, d'Albert et d'Isabelle, en 1599, 
209 à 210. — Dessins. Délimitation des 
provinces de Malines et de Brabant, 290. 

— Sceaux. 315. 

Put (Commune de). Voy. Pays de 
Malines. 



R. 



Rentes. Archives. Viagères. (Lyf~ 
renten). De 1302 à 1309, 124; — It., de 
1302 à 1318 ; — It , de 1342 a 1367, 125 ; 
— It.., de 1360 à 1367, 126; — It., de 
1363 a 1450; — It.. de 1463 à 1546, de 
1575 à 1576, de 1589 à 1627, de 1639 à 
1668, et de 1690 à 1735, 127. — Hérédi- 
taires. (Erfrenten). De 1421 à 1438, et 
de 1570 à 1794, 127 ; — It., en 1545. — 



Viagères et héréditaires. (Lyf~ en erf- 
renten). De 1551 à 1557, et de 1560 à 
1577, 127 à 12S; — It., de 1556 à 1557, 
et de 1569 à 157~, 128. Annotations : 
Preuves généalogiques concernant deux 
anciennes familles patriciennes de cette 
ville, 124 à 127. 

Ressort. Archives. Levée du X* et 
XX e denier levés dans les villages et 



— 558 — 



seigneuries de Heyst-op-den-Bergh et 
de Gestel, en 1544, 197 ; — It., de Heyst, 
en 1552; — Règlement concernant 
Heyst, de 1715. — Annotation : Juridic- 
tion du Ressort, 197 à 199. — Dessins. 
290. — Sceaux. 315. 

Rhétorique (Chambres de). Archi- 
ves. Statuts et ordonnances y relatifs 
donnés, en 1492, amplifies et confirmés, 
en 1505, 1507, 1511 et 1512, 82; — 
Ordonnances de la Pivoine, en 1620, 
avec quelques résolutions, de 1687 à 
1792, S5 à 80 ; — Liste de ses dignitaires 
et de ses assermentés, de 1620 à 1793 ; — 
Livre d'or de la société, de 1516 à 1743. 
— Annotations : Notice concernant nos 
chambres de rhétorique, 83 à 85: — 
Legs d'une coupe en argent fait à la 
Pivoine, en 1638, 80; — Noms des nobles 
cités dans le livre d'or, 86 à 87. — No- 
tices. 243. 

Rivières et ruisseaux (Curage 
des). Archives. Compte du curage de la 
Spuybeck et de la Heeryracht, en 1722, 
149; — It. des ruisseaux depuis le cou- 
vent de Muysen jusqu'à la porte d'Eau, 
en 1723 ; — It. de la Mélane, en 1725; — 
lt. du ruisseau derrière le couvent des 
Riches Claires, en 1728 et 1772; — It. 
de celui 't Vlietje, en 1729; — It. du 
ruisseau sous la rue de la Chèvre, en 
1733; — lt. de celui sous le Marché-au- 
Beurre, la Boucherie et les Bailles-de- 
fer, en 1773. 

Rombaut (Vie de saint). Notices. 
245 à 246. — Images. 293. 

Rombaut (Eglise de saint). Archi- 
ves. Legs faits à la table des pauvres 
honteux de la paroisse, en 1499, 158 ; — 



Statuts de la confrérie de la Sainte-Tri- 
nité, en 1502, 159; — Comptes de l'église, 
de 1586 à 1594 ; — It. de la confrérie de 
N.-D. de Cambrai, de 1585 à 1594: — 
It. des distributions de pain à la messe 
dite broodmis, de 1593 à 1594 ; — 
Comptes des enfants de chœur, de 1GÔ3 
à 1654, et de 1687 à 1695, 160; — It. «les 
biens de la table du Saint-Esprit, de 
1675 à 1714, et de 1789 à 1792; — Cens 
et rentes pour la messe avec distribution 
de pain, annoncée au son de la cloche, 
(de broodt ofle clochnisse) de 1684 a 
1722 ; — Comptes de la confrérie dite 
Concordia, de 1709 à 1734; — It. delà 
chapelle du Saint Nom de Jésus, de 1717 
à 1721, et de 1727 à 1732; — It. des pau- 
vres de la paroisse, en 1761, 161. — 
Annotations: Extraits du legs, de 1499. 

158 à 159; — Formule du serment des 
confrères de la Sainte-Trinité, 159; — 
Extraits des comptes de l'église concer- 
nant un nouvel orgue, de 1091 à 1592, 

159 à 160; — Requête adressée à S. M. 
pour la restauration de la grande ver- 
rière du transept méridional, 160. — 
Extraits des archives. 237. — Notices. 
242 et 246. — Plans. 279, 281 et 292. - 
Objets d'art. 280, 281 et 296. — Albums. 
284. — Sceaux 313 à 314. — Mèrcavx. 
316 et 317. — Médailles. 324. 

Rombaut (Tour de saint). Notices. 
246. — Plans. 278, 279 et 291. — Des- 
sins. 289 et 299. 

Rombaut (Tour de saint). Dcssîm. 
Le soi-disant incendie de la Tour par la 
Lune. 280 et 297. 

Rymenam (Commune de). V«y. 
Pays de Malines. 



s. 



Sablon (Porte du). Extraits des 
archives. 236. — Notices. 239 et 240. 



— Vues sous glace. 277. — Albums. 
284. 



— 559 — 



Sceaux. Des Seigneurs de Malines, 
308; — It. de la Cour de Beffer; — It. 
de la Cour féodale; — It. du Grand 
Conseil; — De la Ville, 30S à 309. — 
Annotations : Extraite dos comptes com- 
munaux, de 1490-1491, 1501-1502, 1572- 
1573, et 1574-1575. — Sceaux du Magis- 
trat, de 1246 à 1795, 309 à 310. — Anno- 
tations : Résolution et extraite des 
comptes communaux relatifs à ceux-ci, 
310 à 311. — Sceaux des Métiers. 311 à 
312; — It. des Serments, 312 à 313 ; -- 
It. de l'Académie et de l'Institut des 
beaux-arts; — It. de différentes socié- 
tés; — Sceaux de l'Evéché de Cambrai ; 
— It. de l'Archevêché de Malines ; — 
Sceaux d'églises, de couvents, des Bé- 
guinages et des Lépreux, 313 à 314 ; — 
Sceaux du District; ■— It. du Ressort, 
315; — It. de la Province. 

Schriek (Commune de) Vuy. Pays 
de Malines. 

Secrétaires. Archives. Table chro- 
nologique <\*s secrétaires, de 1612 à 
1795, 14. 

Séminaire (Grand), rue des Vaches. 
Notices. 240. — Albums. 284. — Des- 
sins. 290 et 292. 



Serment (Formules de) des membres 
du magistrat et de ceux nommés par 
lui, avant d'entrer en fonction. Archi- 
ves. 21 à 22. 

Serments (Cinq). Archives. Privi- 
lèges, ordonnances et statuts, du XV e 
au XVII e siècle, 81 ; — Ordonnances 
du magistrat, de 1606 à 1774; — Noms 
des membres, de 1605 à 1655; — It., do 
1656 à 1794 ; — Quartiers et rues de la 
ville desservis par chacun d'eux, en 
1669. — Annotation : Formule de leur 
serment, en 1575, 81 a 82. 

Signorken. Portraits. 280 et 297. — 
Annotation: On l'exhiba pour la der- 
nière fois, en 1797. — Voy. Vaisselle. 

Snoy (Hôtel de), Marché-au-Bétail. 
Albums. 284. 

Sœurs-Noires (Couvent des 1 , à la 
Heeryracht, puis rue Vooght. Dupli- 
cata. Noms des Sœurs décédées, à Mali- 
nes, de 1622 a 1777. 222. — Extraits 
des archives. 237; — - Noms de celles 
entrées au couvent et y décédées, de 
1558 à 1823, 238. — Notices. 246. — 
Albums. 284. — Dessins. 290 et 292. — 
Sceaux. 314. 



R. 



Table des matières. De la première 
partie, 213 à 2 16 ; — It. de la seconde, 
329 à 330. 

Tanneurs (Maison des), Marché-aux- 
Cuit-s. Archives. Règlements, ordon- 
nances, requêtes et sentences, de 1575, 
1573, 1582, 1592, 1601, 1604, 1611, 1617 
à 1618, 1621,1624. 1630 à 1631, 1636 à 
1«3R, 1644, 164S, 1657, 1659, 1664, 1673, 
1081,1683, 1704, 1707, 17 10 à 17 11, 1719, 
1736, 1741, 1752, 1764, et de 1774 à 1777, 



34; — Copie des règlements faite, en 
1782; — Comptes du métier, de 16 19 à 
1734, et de 1743 à 1753; — It. de ses 
chapelains, de 1631 à 1789, 35; — Liste 
des apprentis assermentés, de 1555 à 
1667; — Droits perçus sur les peaux 
tannées et divers autres documents con- 
cernant le métier, de 1551 à 1570, 1575 
à 1577, 1599 à 1600, 1602 à 1603, 1609 à 
1612, et de 1615 à 1619; — Comptes des 
moulins à tan, (schorsmolens) et droits 



- 360 — 



perçus sur les peaux pour cordonniers, 
(smack accysc) de 1608 à 1743 ; — 
Comptes du nouveau moulin à tan, hors 
la porte d'Anvers, de 1752 à 1776; — - 
Biens et rentes de la chapelle, de 1559 
à 1738. — Annotation : Lettres patentes 
concernant le métier données par les 
archiducs Albert et Isabelle, en 1616, 
34 à 35. — Albums. 284. 

Teinturiers. Notices. 243. 

Testaments. Archives. Passés par- 
devant échevins, ou bien par-devant 
notaires et approuvés par deux éche- 
vins, de 1503 à 1796, 93; — Extraits de 
testaments, de 1712 à 1794, 94. — Anno- 
tation : Index des principaux actes de la 
première série de ce» registres, 93 à 94. 
La lacune qu'on y remarque, de 1580 à 
1585. est éclaircie par une note ajoutée 
à la fin du volume, 331. 

Thabor (Couvent, de), hors la porte 
des Nonnes, puisa la Mélaue. Archives. 
Liste des religieuses y décédées, de 1 465 
à 1664. 170; — Comptes des rentes et 
cens annuels levés par le couvent, à 
Anvers et ses environs, de 1547 à 1567 ; 

— Inventaire de tous ses biens et rentes, 
en 1615; — [t., en 1710. 171; — Loca- 
tion de ses biens, de 1629 à 1634, en 
1636, de 1638 à 1639, de 1642 à 1643, en 
1648, et de 1653 à 1654 ; — Recueil des 
titres de tous les biens, cens et rentes du 
couvent, fait en 1 644 ; — It. de ses fon- 
dations et ordonnances, en 1663; — 
Comptes des sous-prieures du couvent, 
de 1708 à 1711, 1719 à 1726, et de 1777 à 
1780, 171 à 172; — Statuts des religieu- 
ses, au commencement du XVII e siècle; 

— It. , eu 1 7 1 5. — Extraits des arch ives. 



237. — Notices. 246. — Albums. 284. 

— Dessins. 290. 

Tiercelines (Couvent das), à Heu* 
den. Archives Comptes de leurs rentes, 
de I474à 1517,264; — ' It.,en 1567, 205. 

Tisserands de tapis. Atchitcs. 
Comptes du métier, de 1766 à 179o, 67. 

— Annotation : Formule de leur ser- 
ment. 

Tondeurs de draps. Archives. Rè- 
glements, en 1601, avec quelques requê- 
tes et autres documents, de 1603 à 17M, 
38. — Annotation: Kpreuve de maî- 
trise. 39. 

Tonneliers. Archives. Règlements 
renouvelés, en 1574, avec quelques 
ordonnances, de 1551 à 1568, 60; — 
Comptes annuels des tonneliers, etpm- 
cès-verbaux de leurs séances, de 1725 à 
1795, 61. — Annotation; Epreuve de 
maîtrise, 60 à 61. 

Topographie. Voy. Wykboeken. 

Travaux de la ville. Archiva. 
Extraits des comptes communaux rela- 
tifs à divers travaux, de 1600 à 1622, et 
de 1701 à 1796, 150; — Comptes hebdo- 
madaires des ouvrages de la ville con- 
trôlés par les maîtres de la halle, (hal- 
meestars) de I703àl711,de 1718 àl74l, 
et de 1788 à 1797; — Carnets des som- 
mes versées par les trésoriers pour les 
travaux de la ville, (Natitit-bcechen 
van de Heercn thresoriers) de 1719 A 
1793 ; — It. pour quelques travaux 
extraordinaires, de 1 746 à 1 752. — Anno- 
tation : Compte détaillé des dépenses 
faites par la ville pour la réception du 
duc Charles de Lorraine, eu 1749. 



u. 



Urbanistes. Vuy. Claires (Couvent 
des riches), à Mali nés. 



Ursulines (Couvent des), Longue 
rue des Bateaux, puis rue du Bruel. 



— 56! — 



Extraits des archives. 237; — Liste 
des religieuses entrées et décédées au 
couvent, de 1690à 1756, 238. —Notices. 



246. — Albums. 284. — Sceaux. 314. 
Médailles. Prix de catéchisme, en 1835, 
319. 



V. 



Vaches (Porte des). Extraits des 
archives. 236. — Vues sous glace. 277. 

— Albums. 284. —Dessins. 289. 

Vaisselle de l'hôtel de ville. Ven- 
due, à Anvers, en 1572, XIII. — Anno- 
tation : Extraits du compte communal 
de 1571 à 1572. — Dans le coffre, qui a 
servi à son transport, est conservé le 
célèbre mannequin malinois, connu 
sous le nom de Signorhen. 

Val-des-Lis (Couvent du), à Hom- 
beeck, puis rue du Bruel. Archives. 
Cens du couvent renouvelés, en 1317, 
1349. 1360, 1364, 1400. 1440, 1447 et 
1460, 168 ; — Rentes destinées à l'entre- 
tien et aux vêtements des religieuses, 
(Dit syn die renten vander pietantien) 
en 1408, 1458 et 1523, 169 ; It., en 1532 ; 

— It., en 1561; — Cens concernant le 
prieuré et le couvent levés, au commen- 



cement du XVII e siècle ; — Fiefs et 
arrière-fiefa du couvent, à Hombeeck, 
relevant de l'empereur comme duc de 
Brabant, vers 1520; — Comptes du 
prieuré et du couvent, de 1538 à 1539, 
de 1541 à 1542, 1554 à 1555, 1566 à 1568, 
1573 à 1574, 1586 à 1594, 1596 à 1597, 
1628 à 1632, et de 1654 à 1704 ; — Fiefs 
du prieuré relevant de la Cour féodale 
de TerMost, de 1532 à 171 6 ; — Rôle de 
la Cour féodale de Ter-Most ressortis- 
sant à la juridiction du prieur, de 1629 
à 1664, et de 1668 à 1704, 170; —Juge- 
ments prononcés par la dite Cour, de 
1631 à 1637 ; — Contrats et divers autres 
actes passés par-devant celle-ci, de 1622 
à 1664, et de 1630 à 1663; — Menues 
dépenses du couvent, de 1737 à 1747. — 
Extraits des archives. 237. — Notices. 
246. — Albums. 284. — Dessins. 290 
et 292. 



w. 



Wavre-S^-Catherine (Commun? 
de). Votj. Pays de Malines. 

Wavre-Notre-Dame (Commune 
de). Voy. Pays de Malines. 

Wykboeken. Archives. De 1646 à 
La fin du XVIII e siècle, S9. — Ces livres 
relatifs à la topographie de la ville nous 
font connaître les noms de ses rues et 
places, ceux des maisons et de leurs 



propriétaires dans chacune d'elles, ainsi 
que les charges dont les immeubles de 
ces derniers sont ou ont été grevés ou 
dégrevés. — Annotation : Extraits du 
registre communal de 1646 à 1647, 89 à 
90. — Pour renseignements antérieurs 
à ceux-ci. Voy. Impôts ordinaires. — 
Béguinages. — Extraits des archi- 
ves. — Notices. 



— 362 — 



Z. 



Zellaar (Chanoines de). Archives. 
Location de leurs biens, de 1793 à 1798, 
158. —Sceaux. 3U. 

Zellaar (Château de), à Bonheyden. 
Albums. 284. — Dessins. 297 à 298. — 
Annotation : Programme des exercices, 



à Bonheyden, des deux compagnies d'ar- 
tillerie de cette ville, en 1780. — Le 
dessin en question est une railleri» de 
ces manœuvres. 

Ziekelieden (Couvent des). Voy. 
Lépreux. 



TABLE ONOMASTIQUE. 



A. 



Aa (Adolphe vander), confrère de la 
vieille arbalète, en 1522, 73; membre 
de la Pivoine, en 1559, 87 ; écoutète de 
la ville, 1549-1551, 114. — Sa signature, 
73. — Ses armoiries, 87. 

Aa (Antoine vander). Sceau scabi- 
nal, de 1459, 310. 

Aa (Catherine vander), de Malines, 
prieure du couvent de Béthanie, 1486- 
1514, 172. 

Aa (Gérard vander), chef-doyen de la 
chambre pupillaire, en 1505, 97. 

Aa (Gérard vander). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 130. 

Aa (Jean vander), confrère de la 
vieille arbalète, en 1508, 73; écoutète 
de la ville, 1508-1517, 114. — Son testa- 
ment, en 1525, 94. — Sa signature, 73. 

Aa (Jean vander). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Aa (Madeleine vander), nonne de 
Béthanie, 1523-1582, 173. 

Aa (Philippe vander). Sceau scabi- 
nal, de 1559, 310. 

Absillis (André), juré du hameau 
d'Auwegem, 1710-1722, 190. — (Antoi- 
ne), 1696-1763, 190, 191 et 194. —(Jean), 
1676-1722, 190. 

Achelen (Clémence van), sous-pri- 
eure du couvent de Thabor, en 1615, 
171. 



Achterheyde (hameau d'), sous 
Heyst, 198. 

Acoleyen (Jean van), géomètre, en 
1722, 300. 

Adaems (Jean), doyen des forgerons, 
en 1381, 44. 

Adelyen (Adrien). Il acquiert, en 
1423, la maison au Vieux Bruel, dite la 
Monnaie, 327. 

Adriaens (Thierry), secrétaire de la 
ville. Inventaire des privilèges dressé 
par lui, en 1468, 3. 

Adriani. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Aelbrechs (Jean), doyen des dra- 
piers, en 1445, 36. 

Aelst (Pierre van), juré du hameau 
de Pennepoel, 1696-1710, 191. 

Aerschot (duché d'). Cartes, 275, 307. 

Aerschot (François-Guillaume van), 
chanoine de la métropole. Son por- 
trait, 295. 

Aerst (Pierre), juré du hameau de 
Battel, 1678-1693,191. 

Aerst (Rombaut), juré du village de 
Leest, 1677-1693, 189. 

Aerwilre (Catherine van), nonne de 
Béthanie, 1422-1448, 173. 

Aischeyde, échevin de Malines, en 
1441, 99. 



— 364 — 



Afscheye (Jacques van), drossart de 
Keerberghen, confrère de la vieille 
arbalète, en 1519. — Sa signature, 73. 

Aitainger (Michel), historien, 286. 

Aken (Pierre van), sellier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Alamire (Pierre), peintre, 265. 

Albert, archiduc d'Autriche. Charte 
de 1301 confirmée par lui, en 1598, X ; 
— Particularité, 18. 

Alewaters (P), orfèvre, en 1773, 320. 

Allemans. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Alsace (Thomas-Philippe d'), cardi- 
nal-archevêque de Malines. Son sceau, 
313. 

André (Charles-Louis-Joseph), orga- 
niste de l'église S. Rombant, en 1839, 
268. 

Andries (Anne), jurée du hameau de 
Neekerspoel, 1704-1727, 192. 

Andrieasen (Nicolas). Legs fait par 
lui à la Pivoine, en 1638, 86. 

Andrieu (Bertrand), graveur de 
médailles, en 1811. 323. 

Angleterre (1';. 38, 2^8. 

Antheunia (Anne), nonne de Bétha- 
nie, 1628-1646, 174 et 175. 

Antwerpen (Jérôme van), graveur, 
en 1568, 321. 

Antwerpen (Pierre van), géomètre, 
à Malines, 275 et 290. 

Anvers (ville d). XIII. XIV, XV, 
49, 77, 85, 97, 119, 159, 170, 177, 197, 
199, 248, 260, 276, 283, 2S8, 302, 321. 

Archiducs (les) Albert et Isabelle. 
Leur Kntrée Joyeuse, à Malines, en 
1599, 209 ; — Assemblée du Grand Con- 
seil présidée par eux, en 1616, 279 ; — 



Lettres patentes concernant les tan- 
neurs de cette ville, données par eux, 
en 1616, 34. 

Ardenborch (Herman), marchand, 
à Anvers, en 1596, 104. 

Arkel (pays d'). Album, 286. 

Arnonld, fils de Guillaume, échevin 
de Malines, en 1263, 11. 

Arras (ville d'). 154, 326. 

Arroyo (Louis), chirurgien légiste, 
à Malines, en 1709, 106. 

Asscheyden (Marie van), nonne de 
Béthanie, 1485-1490, 173. 

Ath (ville d*). 268. 
Augustyns (Jean-Baptiste), jure du 
hameau de Pennepoel, 1723- 1742, 191. 

Auvergne (Marie d'), épouse de 
Gauthier Berthout III. Sceau de 1264, 
308. 

Auwegem (hameau d'). 186, 190, 
194, 290. 

Auwera (Jean vander), juré du 
village de Muysen, 1729-1739, 188 et 193. 

Auwera (Pierre vander), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1727-1750, 1S9 
et 194. 

Avont (Melchior van). Sa veuve, en 
1632, 116. 

Ayala (Balthasar van), membre du 
Grand Conseil. Son portrait, 294. 

Ayou (Dorothée), nonne de Béthanie, 
1715-1772, 174. 

Ayou (Françoise), prieure de Bétha- 
nie, 1717-1774, 173 et 174. 

Azevedo (Gérard -Dominique de), 
historien, chroniqueur, né à Malines, 
225, 226, 228, 235. 236, 239, 246, 253, 
287 ; — Son portrait, 284. 

Azevedo (Joseph-Félix), généalo- 
giste, né à Malines, 227. 



— 365 - 



B. 



Backer (de). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Backer (Jacques de), religieux 
Augustin, profèsen 1700, 160. 

Backer (Rombaut de), notaire, à 
Anvers, protecteur de l'hospice de S to 
Hedwige, en 1594, 92. 

Backere (Jacques de), en 1572, XIII. 

Backx (Rombaut), prédicateur et 
écrivain malinois. Son portrait, 283. — 
Jeton d'obit, 324. 

Bacon (Nicolas), greffier de la cham- 
bre de commerce, 260. 

Baens. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Baert (Pierre-Florent), chef-doyen 
de la Pivoine, en 1670. Ses armoiries, 87. 

Baesen (Corneille-Joseph), pension- 
naire de Malines, 1735-1738, 118. 

Baesroode (Rombaut van). Vot/. 
Brasseurs. 29. 

Baetens (Jean), juré du village de 
Hever, 1677-1696, 187. 

Baetes (F.), graveur de médailles, 
en 1867, 323. 

Bal (Henri), juré du hameau d'Auwe- 
ge:n. 1717-1763, 191 et 194. 

Balen (Jean van), receveur des Tier- 
celines, à Heusden, 1507-1517, 264. 

Bar (Théobald de), évoque de Liège. 
Sceau de 1304, 308. 

Barbier, graveur de médailles, en 
1830, 323. 

Bardry (Michel de), échevin de 
Malines. Sceau de 1719, 310. 



Bastiaens (Guillaume), juré du 
hameau de Pennepoel, 1715-1737, 191 
et 194. 

Bastyns (Catherine), nonne de 
Béthanie, 1455-1524, 173. 

Baten (Nicolas), doyen de l'église de 
S. Rombaut. Sceau de 1296, 313 et 314. 

Battel(hameau de), 185, 186, 191,194. 

Battele (Gauthier van), peintre ver- 
rier, à Malines, en 1473, 36. 

Battele (Jacques van). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 132. 

Bau (Arnould), bourgmestre de Mali- 
nes, avant 1452, 56 et 99. 

Bau (Gauthier), échevin de Malines, 
en 1441, 99. 

Bautemans (Dorothée), nonne de 
Béthanie, 1766-1768, 174. 

Bauwens vanden Boye (Engel- 
bert), bourgmestre de Malines, en 1675, 
110. 

Bauwens vanden Boye (Pierre- 
Maximilien), bourgmestre de Malines, 
1645-1646, et 1648-1649, 109. 

Bavière (le duc de). Sa réception à 
Malines, en 1692, 15. 

Bay (Joseph de), religieux Augustin, 
profès en 1729, 167. 

Becker (Jacques de), échevin de 
Malines, en 1459, 310. 

Beelaerts (Corneille), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1678-1717, 189 ; — 
It. de celui de Geerdeghem, 1679-1699, 
190. 

Beelaerts (Gilles), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 



— 366 — 



Beelaerts (Jean), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1734-1745, 190. 

Beelaerts ( Jean) Juré du hameau de 
Goerdeghem, 1679-1699, 190. 

Beelaerts (Pierre), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1733-1750, 194. 

Baelaerte (Rombaut-Barthélemy), 
receveur des brasseurs, 1775-1788, 32 ; 
— It. du magistrat, 1774-1793, 140 ; — 
Ses documents concernant les églises et 
couvents de Malines, 237. 

Beersel (village de). Voy. Table 
analytique. 

Beerthout (Gauthier). Fondation de 
la maison des Lépreux, hors ville, faite 
par lui et son épouse Sophie, en 1220, 
180. 

Beirsel (Jean van), juré du hameau 
d'Auwegom, 1717-1763, 191 et 194; — 
It. de celui de Battel, 1728-1765, 191 
et 194. 

Beke (Jean vander), boulanger, en 
1477, 33. 

Bempden (Jean vanden), alias du 
Pré, receveur de Notre-Dame d'Hans- 
wyck, 1638-1647, 164. 

Bempt (Jean vanden), juré du vil- 
lage de Leest, 1721-1749, 189 et 193. 

Beneden (Anne van), nonne de Bétha- 
nie, en 1666, 173. 

Beneden (Antoine van), juré du 
hameau d'Auwegem, 1676-1699, 190. 

Beneden (François van), juré du 
hameau de Neckerspoel. 1720-1728, 
192. 

Beneden (Jean van), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189 et 194. 

Beneden (Pierre-Joseph van) profes- 
seur à l'Université de Louvain, né a 
Malines. Son portrait, 2S4 ; — Médaille 



offerte à lui par le magistrat de cette 
ville, en 1877, 320. 

Benékendorff, procureur au Grand 
Conseil, 1781-1791, 123. 

Beneqnendorff (G.), receveur de la 
ville, 1759-1766, 141. 

Berge (Anna vanden), nonne de 
Béthanie, 1652-1662, 173. 

Berger-Aerde (hameau de), sous 
Heyst, 197 et 198. 

Bergh (vanden). Actes d'état civil 
concernant ceux de ce nom, 74. 

Bergh (Augustin vanden), doyen des 
fripiers, en 1735, 64. 

Berghe (Jean vanden), juré des dra- 
piers, en 1445, 36. 

Berghe (Louis vanden), prévôt du 
Val-des-Lis, en 1532, 169. 

Berghes (Alphonse de), archevêque 
de Malines. Archevêché, 157 ; — Jeton 
d'obit, 324. 

Berg-op-Zoom (ville de), 177. 

Beringhen, échevin de Malines, en 
1441, 99. 

Berlaer (village de). Voy. Table 
analytique. 

Berlaer (famille de), à Gand, 255. 

Berlin, graveur au burin, en 1778, 
272. 

Berloo (Guillaume van), membre de 
la Pivoine. Ses armoiries, 86. 

Bernaerts. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Bernaerts (Anne), veuve d'Arnould 
vanden Wiele. Son testament, en 1590, 
93; — Méreau de fondation faite par 
elle, même année, 324. 

Bernaerts (Chrétien), juré du vil- 



— 367 — 



lage de Muysen, 1737-1763, 188; — It. 
du hameau d'Hanswyck, 1743-1757, 190; 

— It. de celui de Neckerspoel, 1740- 
1751. 195. 

Bernaerts (François), juré du vil- ! 
lage de Muysen, 17331749, 193; — It. 
du hameau d'Hanswyck, 1743-1751, 190; 

— It. de celui de Neckerspoel, 1751- 
1756, 192 et 195. 

Bernaerts (Gossuin), juré du village 
de Muysen, 1706-1723, 188. — (Gossuin), 
juré du dit village, 1743-1763, 188 et 
193 ; -r It. du hameau de Neckerspoel, 
1754-1765, 192 ; — It. de celui d'Hans- 
wyck, 1788-1800, 190 et 194. 

Bernaerts (Gustave-Louis), arché- 
ologue, écrivain, né à Malines, 277 et 
286. 

Bernaerts (Jean-Baptiste), juré du 
village de Muysen, 1730-1735, 188. 

Bernaerts (Jean-François), juré du 
village de Muysen, 1770-1777, 188. 

Bernaerts (Pierre), juré du hameau 
de Battel, 1678-1693, 191. — (Pierre), 
juré du hameau d'Hanswyck, 1749-1757, 
190; — It. du village de Muysen, 1760- 
1771 188 et 193. 

Bernarts (Elisabeth), hospitalière à 
l'hôpital des Lépreux, 1687-1690, 181 
et 182. 

Bernhem (hameau de), sous Heyst, 
198. 

Bertenbroeck (polder de), à Wael- 
hem, 163. 

Berthout (les). Voy. Table analy- 
tique. 

Berthout (Gauthier III). Lettres 
patentes en faveur des habitants de la 
ville et de son district données par lui, 
en 1252, 1264, 1276 et 1279, IX et X ; — 
Statuts de la confrérie de S. Eloi con- 
firmés par lui, en 1254, 44 et 45. 



Berthout (Jean), seigneur de Ber- 
laer, et son fils (Jean), seigneur de Nec- 
kerspoel. Par leurs lettres patentes, de 
I 1295, ils mettent fin à l'usure exercée 
par les Toscans, les Lombards et les 
Juifs au détriment des drapiers, à Nec- 
kerspoel, X. 

Berthout (Jean), fils de Gauthier IV. 
Par ses lettres patentes, de 1301, il s'en- 
gage de sauvegarder les privilèges 
accordés aux Malinois de temps immé- 
morial, X. 

Berthout (Gauthier), seigneur de 
Duffel, membre de la vieille arbalète, 
en 1517. Sa signature, 73. 

Berthout (Nicolas-Joseph de), fils 
d'Edouard de Malines de Berthout et de 
Marie-Louise de Buyle, baptisé à S. 
Rombaut, le 21 septembre 1710, 301. 

Bertouch (F. de). Don fait par lui, 
en 1875. 239. 

Bertrams (Nicolas), plombier, en 
1727, 316. 

Bessemeers (Gaspard), doyen des 
fripiers, en 1566, 63. 

Betram. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Betrazns (Josse), trésorier de la ville, 
en 1761, 128. 

Beuff (Matthieu de), échevin de Mali- 
nes, en 1583,311. 

Bianco (Charles), religieux Augustin 
profès, en 1735, 167. 

Biese (Liévin), avocat fiscal au Grand 
Conseil, protecteur de l'hospice de S 10 
Hedwige, en 1576, 92. 

Birago (Marie-Anne), prieure de 
Béthanie, 1667-1713, 173. 

Blaesvelt (la dame de). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 132. Voy. Table 
analytique. 



— 368 — 



Blancar, Blanckare, peintre, en 
1733, 33 et 58. 

Blauw, Blouw (Chrétien de), Juré 
du hameau de Neckerspoel, 1704-1727, 
192 et 195. 

Bleyckaerts, Blyckaerts. Actes 
d'état civil concernant ceux de ce nom, 
74. 

Blickz (Marie), nonne de Béthanie, 
1707-1757,174. 

Blokhuyse (R.), graveur au burin, 
292. 

Biomine (Louis), architecte provin- 
cial, 291. 

Blottingen, poète, 248. 

Blyckaerts (D.-IO, receveur, 1767- 
1777, 141. 

Boels (Jean), échevin de Malines, en 
1559, 310. 

Boels, échevin de Malines, chroni- 
queur, 1301-1038, 234. 

Boemans (Marguerite), nonne de 
Béthanie, 1487-1515, 173. 

Boevekercke (Charles van), bourg- 
mestre de Malines, 1585-1586, 109. 

Boexhem, Bouxem, Bozem (Chré- 
tien van), collecteur des contributions 
du hameau d'Hanswyek, 1709-1712, 186. 
— (Christophe van), juré du dit hameau, 
1712-1722, 194.— (Marc vanï, collec- 
teur de ses contributions, 1712-1713, 
186. — (Paul van), juré du même 
hameau, 16781717, 189. 

Boey (Egide de), juré du village de 
Muysen, 1770-1777, ISS. 

Boeynants (van), notaire, en 1536, 
93. 

Bogaerts. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 



Bogaerts (Jean), procureur, en 1632, 
116. 

Bogaerts (J.-D.), géomètre. 1748- 
1 785, 289, 290, 300, 302, 306 et 307. 

Bogaerts (Marie), nonne de Bétha- 
nie, 1531-1558, 173. 

Boillon (Jean de), peintre, en 1629,79. 

Bolsacq (Jean-Baptiste), juré du 
hameau d'Hanswyek, 1734-1745, 190 et 
194; — It. de Pennepoel, 1723-1742,191 
et 195; — It. de Neckerspoel, 1730- 
1745,192. 

Bois-le-Duc (ville de), XV, 261, 262. 
263, 264, 276. 

Boisot (Charles). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Boisot (Didier), receveur de Malines, 
en 1533, 200. 

Boisschot (Hameau de\ sous Hevst, 
198, 300, 307. 

Bol (Jean), peintre, graveur, né à 
Malines, 282, 283, 295. 

Bol, Boll (Jean), le vieux. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 131. — (Simon). 
Sa maison, it. 

Bolarte (Susanne-Catherine), veuve 
de Gérard van Uffels, receveur général 
des domaines de S. M., à Malines, 1668- 
1669, 201 et 202. 

Bollaene (rivier de), 148. Voy. 
Mélane. 

Bollaert «Pierre), doyen des pois- 
sonniers, en 1759, 24. 

Bolswert (Booce de), graveur à 
l'eau-forte et au burin, 296. 

Bolswert (Schelte de^, graveur à 
l'eau-forte et au burin, 281. 

Bompaeyen (Gommaire van), juré 
du village de Muysen, 1714-1732, 193. 



— 569 — 



Bonheyden (village de), 297 et 298. 
Voij. Table analytique. 

Boonen (Jacques), archevêque de 
Malines. Son portrait, 295; — Sceau, 
313. 

Borch (Henri vander), en 1639, 301. 
Voy. Huldenberghe. 

Borcht (Pierre vander), géomètre, 
en 1566, 304. 

Borckelmans, maïeur du village de 
Muysen, 1696-1708, 188. 

Borremans (Gilles), en 1602, 104. 
— (Guillaume), it. 

Borsselle (François de), seigneur de 
Cortkien, (sic) confrère de la vieille arba- 
lète, en 1518. Sa signature, 73. 

Bosch (hameau de), sous Heyst, 
198. 

Boschmans (J.), orfèvre, en 1785, 
320 et 321. 

Boschmans (Théodore), juré du vil- 
lage de Muysen, 1737-1747, 188 et 193. 

Bossche (Arnould vanden), fonda- 
teur de l'hospice de S te Barbe, en 1422, 
92 et 183. 

Bossche (Catherine vanden) hospita- 
lière aux Lépreux, en 1481, 181. 

Bossche (François vanden), chroni- 
queur, né à Malines, 1591-1655, 255. 

Bossche (François vanden), graveur 
de sceaux, en 1580, 311. 

Bossche (Guillaume vanden), cheva- 
lier. Sa fondation au couvent des riches 
Claires, à Bois-le-Duc, 262. 

Bossche (Henri vanden), échevin de 
Heyst, en 1403. 315. 

Bossche (Joseph-Horace-Marie van- 
den), échevin de Malines, en 1786, 107 
et 183. 



Bossche (Nicolas vanden), graveur 
de sceaux, en 1580, 311 et 321. 

Bosselaer. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Botens, alias Boots (Jean), charpen- 
tier. Sa maison, à Malines, en 1544, 132. 

Bouc (Jean), receveur de l'église de 
S. Rombaut, 1687-1695, 160. 

Boucq (Le). Documents relatifs à 
cette famille, 269. 

Boudt (Corneille de), graveur au 
burin, 296. 

Bourgogne (ducs de). Voy, leurs 
prénoms. 

Bouttats (Pierre-Balthasar), gra- 
veur au burin, à Anvers, en 1730, 275. 

Bouwen, fabricant de flèches. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Bouwens (François-Jean), archi- 
tecte de la ville, 289 et 292. 

Boxmeer (Philippe van), architecte 
de la ville, 278. 

Brabant (ducs de). Voy. leurs pré- 
noms. 

Brabant (province de). 201, 208 et 
290. 

Braderie, Bradericke, Brade- 
riez, famille de Bruges. Documents, 
1333- 1417, 259. 

Brande (Augustine vanden), prieure 
de Béthanie, en 1735, 173. 

Brans (Madeleine), sous-prieure de 
Béthanie, 1602-1605, 174. 

Brants(R.), receveur, 1767-1777, 141. 

Brauwberg, officier d'artillerie, 
307. 

Breda (ville de), 206. 

Brems, Bremps, Brempst (Guil- 
laume^, juré du hameau d'Auwegem, 

25 



— 370 — 



1717-1763, 191. — (Jacques*., juré du 
village de Muysen. 1743-1798, 188 et 193; 
— It. du hameau d'Hanswyck, 1746- 
1800, 190 et 194. 

Brenart (Félix-Guillaume- Antoine), 
conseiller ecclésiastique au Grand Con- 
seil, 249. 

Briamont (Dismas de), chanoine de 
Notre-Dame, né à Malines. Son testa- 
ment, 161 ; — Son portrait, 283. 

Brias (Charles), peintre, né à Mali- 
nes. Médailles offertes à lui, en 1824 et 
1842, 319. 

Briquegni (Philippe de), bourgmes- 
tre de Malines, 1656-1657, 1664-1667, 
1670-1672, et 1675-1676, 109. 

Briquelet (Philippe), officier du 
génie, en 1800, 301. 

Brocardas à S to Fulgentio, prieur 
des Carmes chaussés, en 1758, 107. 

Broecke (Elisabeth vanden), prieure 
du couvent de Muysen, 1575-1609, 176 
et 177. 

Broeke (Adrien vanden), chef-doyen 
de la chambre pupillaire, en 1505, 97. 

Broeke (Gudule vanden), en 1609, 
104. 

Broers. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Broers (Jean-Henri), receveur des 
brasseurs, 1762-1772, 31 et 32. 

Brouckhoven (Jean de), comte de 
Bergeyck, surintendant de la Cham- 
bre des comptes, à Bruxelles, 1701- 
1741, 21. 

Brouckhoven (Jean-Baptiste de), 
comte de Bergeyck, membre de la con- 
frérie de S. Hubert, en 1731. Ses armoi- 
ries, 162, 

Brouckhoven (Nicolas-Joseph de), 



comte de Bergeyck, membre de la con- 
frérie de S. Hubert, en 1702. Ses armoi- 
ries, 161 et 162. 

Brouwer (de) . Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Brouwer (Anne-Marie de), veuve de 
Jean-Henri Broers. Comptes des bras- 
seurs, 1772-1776, 31 et 32. 

Brouwer (Michel de), receveur de 
la ville, 1729-1741, 139, 141, 146, 147 
et 150. 

Broyer (Pierre-Joseph de), échevin 
de Malines, en 1790, 310. 

Bruele (Elisabeth vanden), nonne de 
Béthanie, 1458, 1492, 173. 

Brugdamme (K. van). Voy. Schoo- 
nians, 126. 

Bruges (ville de), XIV, 155, 156, 256, 
259 et 277. 

Bruggen-Eynde (hameau de), sou* 
Heyst, 198. 

Bruhesen, Bruhezen (Jean van), 
trésorier de la ville, 1580-1584,129 et 145. 

Brutsma (Denis), membre de la 
Pivoine, en 1649. Ses armoiries, 87. 

Bruxelles (ville de), XV, 17, 19, 21, 
34, 83, 85. 119, 172, 173, 177, 180, 258, 
277. 28S, 289, 300, 327. 

Bruxelles (Philibert à<s\ t juriscon- 
sulte, conseiller de Charles-Quint et de 
Philippe II, né à Malines. Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131; — Son portrait, 
282. 

Bruyn (A.-D.), géomètre, en 1741, 
300. 

Bruyne (Auguste-Antoine-Edouard 
de), libraire, antiquaire, né à Malines, 
243, 246, 317. 

Buelens, Bulens (Guillaume), juré 
du village de Hombeeck, 1730-1749, 189 



— 371 — 



et 193. — (Jean), juré du village de 
Hombeeck, 1730-1749, 139 et 193 ; — It. 
de celui de Heffen, 1723-1748. 139; — 
It. du hameau de Battel, 1728-1765, 191. 
— (Rombaut), juré du village de Leest, 
1677-1693, 189. 

Burch (Lambert vander), historien, 
né àMalines, en 1542. Son portrait, 286. 

Bury Palliser (M mc ), écrivain, 288. 

Buscom (Augustin van), religieux 
Augustin, profôs en 1698, 166. 

Buscom (Gaspard van), protecteur 
de Thospice de S tc Hedwige, en 1670, 
93. 

Buscom (Guillaume van), sculpteur, 
à Malines, en 1789, 293. 

Buscom (Jacques van), religieux 
Augustin, profês en 1693, 166. 

Buscom (Pierre van), religieux 
Augustin, profôs en 1739, 167. 

Busdom (Thérèse vanden). hospita- 
lière aux Lépreux, 1702-1726, 181. 

Busleyde, Busleyden (Jean van), 
confrère de la vieille arbalète, en 1550 ; 
membre de la Pivoine, en 1555. Sa 
signature, 73 ; — Ses armoiries, 87. 



Busschot (Jean), juré du village de 
Heffen. 1723-1748, 189. 

Butkens (Christophe), historien, 109 
et 110. 

Buts (Gaspard), receveur de l'église 
d'Hanswyck, 1733-1736, 164. 

Buts (Jean), juré du hameau d'Au- 
wegein, 1676-1699, 190. 

Buydens. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Buydens (Jean), receveur à l'hôpital 
des Lépreux. 1640-1642, 182. 

Buydens (Jean), receveur de l'église 
S u Catherine,1626-1666, 163.— (Pierre), 
it., 1612-1622. 

Buyle (Marie-Louise de), 301. 

Buys (Anne-Pétronille), veuve de 
Michel Suetens, receveur de la ville, 
1761-17G8, 140. 

Buysset(Jacques), seigneur de Lossi- 
gnol, trésorier de la ville, en 1651, 2 ; — 
bourgmestre de Malines, en 1640, 109 ; 
— chef-doyen de la Pivoine, en 1651. 
Ses armoiries, 87. 

Buytins (Thomas), religieux Augus- 
tin, profès en 1735, 167. 



c. 



Cabbaey (Michel), graveur au burin, 
293. 

Cailloux (Claude- Joseph), pension- 
naire de la ville, 1759-1782, 118. 

Galster (Martin van), sculpteur, né 
à Malines, 163. 

Caluwaerts. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Cammans( Philippe) Juré du hameau 
d'Hanswyck, 1712-1722, 194. 



Gammeren (Jean van), juré du 
hameau de Pennepoel, 1712-1733, 194. 

Camp (Antoine van), juré du village 
de Muysen, 1784-1792, 188; — It. du 
hameau de Neckerspoel, 1781-1792, 192 
et 195. 

Camp (Gisbert van), juré du village 
de Muysen, 1170-1777, 188; — It. du 
hameau d'Hanswyck, 1757-1774, 190 ; — 
It. de celui de Pennepoel, 1754-1781, 195. 



— 378 — 



Camp (Jean van), juré du village de 
Muysen, 1756-1798, 188 et 193; — It. 
du hameau d'Hanswyck, 1757-1774, 
190. 

Camp (Lambert-François), juré du 
hameau d'Hanswyck. 1792-1800, 190 et 
194 ; — It. de celui de Pennepoel, 1786- 
1800, 191 ; — It. de celui de Neckers- 
poel, 1791-1800, 192 et 195. 

Camp (Philippe van), peintre, en 
1767, 58. 

Campenhout (commune de), 177. 

Campenhout (Henri van), curé de 
Notre-Dame d'Hanswyck. Don fait par 
lui, en 1847, 162. 

Gannart d'Hamale (François- 
Joseph-Ghislain de), botaniste, ancien 
sénateur et conseiller de Malines, 295, 
301. 

Gantelbeke (Catherine van), nonne 
de Béthanie, 1558-1581, 173. 

Carolns Major, chanoine de Zel- 
laar, 241, 269. 

Carpreau(Jean). graveur de sceaux, 
en 1572, 309. 

Casen, fabricant d'arcs. Sa maison, 
à Malines, en 1544, 132. 

Casseur (Egide-Rombaut), échevin 
de Malines, en 1790, 310. 

Caster (Guillaume van), chanoine, 
historien, archéologue, 273, 278. 

Caster (Guillaume-Charles), 319. 

Gats (François), chevalier, receveur 
du X e et XX e denier levés, à Heyst, en 
1552, 197. 

Gauteren (Marie van), sous-prieure 
du couvent de Thabor, 1629-1654, 171. 

Gauthals (Jean), doyen des poisson- 
niers au XVIII e siècle, 24. 



Gauthals (Jean), collecteur des pri- 
sonniers indigents de la ville, 1767- 
1774,141. 

Cauwenberch, Cauwenbergh 

(François), juré du village de Heffen, 
1723-1748, 189 et 194. — (Jean), it.,1676- 
1692, 1S9. 

Cauwenbergh (Corneille van), pen- 
sionnaire de la ville, 1729-1733, 118. 

Cauwenbergh (Pierre van), juré du 
village de Hombeeck. 1730-1749, 189 
et 193. 

Ca veiller (A.-L.), marguillier de 
confrérie, à Notre-Dame d'Hanswyck, 
1778-1785, 164. 

Geulemans(Antoinej, juré du village 
de Heffen, 1676-1692, 189. 

Ceulemans (Pierre), peintre, en 
1596, 31, 

Charles-Quint. Charte de 1301 con- 
firmée par lui, en 1515, X, 12, 16, 64, 82, 
160, 279, 317. 

Charles VI, empereur d'Allemagne. 
Quelques-unes de ses lettres patentes, 
14, 306, 308. 

Charles le Téméraire, duc de 

Bourgogne. Charte de 1301 confirmée 
par lui, en 1467, X, XIV, 119 à 122, 
155, 156, 249, 279, 294. 

Charles-Alexandre, duc de Lor- 
raine, 140, 144, 150, 153, 240, 319. 

Charles (Balthasar), trésorier de la 
ville. Inventaire des privilèges fait par 
lui, en 1629, 3 et 4. 

Charles (Gaspard-Jean), échevin de 
Malines, en 1736, 310. 

Charlier (Henri), marguillier de con- 
frérie, à Notre-Dame d'Hanswyck, 1744- 
1755, 164. 

Chenot (J.), géomètre, en 1770,290. 



— 373 — 



Christynen (Paul van), juriscon- 
sulte, né à Malines, pensionnaire de la 
ville, 1606-1623, 23, 118. 

Christynen (Sébastien van), pension- 
naire de la ville, 1623-1648, 118. 

Chys (P.-O. vander), historien, 
numismate, 155, 325, 327. 

Glaes (Jean), chaudronnier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Glaes (Jean-François), marchand, à 
Malines, en 1786, 107. 

Claesens (Corneille), juré du hameau 
de Battel, 1718-1749, 194. 

Clerc, Glerck, Clercq (de), (Char- 
les), membre de la Pivoine. Ses armoi- 
ries, 87. —(Guillaume), it., 87.— (Guil- 
laume), seigneur de Boevekercke, écou- 
tùte de la ville, 1576-1578, 114 ; — Col- 
lecteur du X e et XX e denier levés, à 
Heyst, en 1552, 197; — Ses comptes 
concernant le pays de Malines, 1551 à 
1589, 256. — (Louis), bourgmestre de la 
ville, en 1669 et 1674, 110. 

Clercks (Claire), prieure de Bétha- 
nie, 1424-1471, 172. 

Clercq (Pierre de), fondeur de clo- 
ches, en 1604, 9. 

Clercq (le). Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Clercq (Daniel le), échevin de Mali- 
nes, en 1596, 104. 

Cleymans, Clymans (Guillaume), 
receveur de l'église S. Rombaut, 1653- 
1654, 160; — It. de la chapelle de S. 
Lambert, en 1622, 165 ; — It. du couvent 
de Muysen, 1655-1669, 178. — (Guil- 
laume-François), son fils, receveur du 
couvent de Muysen, 1670-1671-178. — 
(Louis), receveur du couvent d'Hans- 
wyck, 1677-1685, 164. 

Cloet (Arnould), fondateur du cou- 



vent de S 10 Anne, hors la porte d'An- 
vers, en 1506, 180. 

Clottens (Rombaut), juré du hameau 
d'Auwegem, 1676-1699, 190. 

Cluytens (Gilles), juré du hameau 
d'Auwegem.. 1717-1763, 191. — (Henri), 
it., 1717-1763, 191 et 194. 

Cnops (Jean), juré du village de 
Muysen, 16771696, 188. — (Rombaut), 
it., 1729-1749, 193. 

Cobenzl ( Charles - Philippe - Jean , 
comte de), homme d'état, en 1757, 145. 

Cock (Egide de), pensionnaire de la 
ville, 1746-1750, 118. 

Cock (Jean-François de), secrétaire 
de la ville, 1758-1795, 14. 

Cockelbergh, Cockelberghs, Coe- 
kelbergh, Coeckelberghs, (Antoine), 
juré du village de Leest, 1721-1749, 189. 
— (Augustin), juré du hameau de Geer- 
deghem, 1679-1699, 190. — (Charles), 
juré du village de Muysen, 1784-1792, 
188. — (Nicolas), juré du village de 
Hombeeck, 1730-1749, 189 et 193. 

Cocobolle (Mathias), échevin de 
Nieuwland, en 1282, 314. 

Cocq (de). Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Coeck (Anselme), serrurier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Coelboerus (Catherine), abbesse des 
riches Claires, à Bois-le-Duc, 1566- 
1567, 263. 

Coelput (Henri vanden), chroni- 
queur, né à Malines, 229, 238 et 239. 

Colibrant. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Colibrant (Nicolas), échevin de 
Malines, en 1744, 310. 



— 374 — 



Colin (Alexandre), sculpteur, né à 
Malines, 282, 283, 296. 

Gollaes (J.-F.), collecteur des pri- 
sonniers indigents de la ville, 1767- 
1777, 141. 

Collier (Pierre-Emmanuel), vicaire- 
général de l'archevêque de Malines, 295. 

Collin (Richard), graveur au burin, 
276, 297. 

Coloma (Charles -Vital -Alexandre, 
comte de), membre de la confrérie de 
S. Hubert. Ses armoiries, 162. 

Coloma (Jean-Alphonse, comte de), 
membre du Grand Conseil, en 1711, 122. 

Coloma (Jean -Ernest -Ghislain -Xa- 
vier), baron de Leeuw- S* -Pierre, 271, 
284. 

Coloma (Joseph- Alphonse), membre 
de la confrérie de S. Hubert. Ses armoi- 
ries, 162. 

Coloma (Pierre- A lphonse, comte de), 
membre de la dite confrérie. Ses armoi- 
ries, 162. 

Coloma (Pierre-Engelbert), baron de 
Moriensart, it. 162. 

Colyn (Jean), maître d'école. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Gonderborch (Baudouin vander), 
receveur des domaines de Louis de Maie, 
à Malines, 1375-1377, 200. 

Coninck (Anastase de), receveur du 
couvent de Muysen, 16S0-1687, 178. 

Coninck (Jean de), religieux Augus- 
tin, profès en 1737, 167. 

Coop (Catherine), nonne de Bétha- 
nie, 1643-1663, 173. 

Coop (Henri), concierge à l'hôtel de 
ville, en 1697, 136. 

Coop (Marie), nonne de Béthanie, 
1650-1675, 173. 



Goppens (Jean), libraire, à Malines, 
en 1802, 16. 

Coppers (Guillaume), juré du hameau 
de Pennepoel, 1715-1737, 191 et 194. 

Goriache (Aimé de), né à Malines, 
vicaire-général de l'archevêque, 295. 

Cornelis (Lucie), protectrice de l'hos- 
pice de S u Hedwige, en 1635, 92. 

Cort (Martin de), juré du hameau de 
Neckerspoel, 1712-1722, 195. 

Corten (Philippe), vicaire -général 
de l'archevêque de Malines, 295. 

Cortenbach (Jean van), seigneur de 
Vremde, confrère de la vieille arbalète, 
en 1516. Sa signature, 73. 

Cortenbach (Jean van), seigneur de 
Keerbergen, membre de la Pivoine, en 
1534. Ses armoiries, 87. 

Cortenbach ( Yves),seigneur de Keer- 
bergen, confrère de la vieille arbalète, 
en 1519. Sa signature, 73. 

Cortenbach-Eechoven. Armoiries 
de la famille, 293. 

Coster (de), doyen des boulangers, 
en 1747, 33. 

Coster (François de), écrivain ecclé- 
siastique, né à Malines, 283. 

Cottin (Arnould), fabricant de flè- 
ches. Sa maison, à Malines, en 1544, 
132. 

Couplet (Philippe), missionnaire et 
écrivain, né à Malines, 287, 

Courtois, graveur au burin, 296 et 
297. 

Courtois (Jean François), pension- 
naire de la ville, 1709-1721, 118. 

Couthals (Corneille). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 132. — (Gilles). It. — 
(Jacques). It. 



— 378 — 



Covelens (Conrard van), receveur 
du couvent des riches Claires, à Bois- 
le-Duc, 1564-1566, 263. 

Cox(Anne),hospitalièreaux Lépreux, 
1629-1635, 181. 

Coxie (Corneille de), bourgmestre de 
Malines, 1672-1674, 110. 

Coxie (Michel van), peintre, né à 
Malines, 152, 281, 282, 283, 322. 

Crabbe (Jean), batteur d'or. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 131. 

Crâne (de), d'Aertselaer, 249, 286. 

Cranevelt (Messire). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Crikesten (Gauthier), échevin de 
Malines, en 1263, 11. 

Croes (Elisabeth), nonne de Bétha- 
nie, 1440-1484, 173. 

Croes (de). Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Croes (Jacques de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1774-1782, 190. 

Croes (Jean-Baptiste de), juré du dit 
hameau, 1749-1774, 190 et 194 ; — It. de 
celui de Neckerspoel, 1751-1756, 192. 

Croeser (Mathias), échevin de Mali- 
nes, en 1544, 310. 

Crois (Gauthier), juré du village de 
Hever, 1740-1759, 187 et 193. 

Croon (Pierre), écrivain et poète, né 
à Malines, 287. 

Grouser (Mathias), confrère de la 
vieille arbalète,en 1549. Sasignature,73. 

Cruesen (André), archevêque de 



Malines. Renouvellement des statuts de 
l'église collégiale de Notre-Dame, 161. 

Cruyce (Sébastien vander), chanoine 
de l'église S. Rombant, 249. 

Cuel (Jean de), sculpteur, en 1702, 
58. 

Cuvelier ''Jeanne), nonne de Thabor, 
1629-1654, 171. 

Cuvelier (Pierre), membre du Grand 
Conseil, en 1612, 122. 

Cuyckens (Adam), juré du hameau 
de Pennepoel, 16771696, 191; — It. de 
Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Cuypers (Anne-Catherine), veuve de 
Martin de Spinel, receveur de la ville, 
en 1756, 140 et 144. 

Cuypers (Cornélie), nonne de Bétha- 
nie, 1523-1550, 173. 

Cuypers (Daniel-François), chroni- 
queur, né à Malines, greffier communal, 
échevin et garde des chartes, président 
de la Pivoine, en 1706, 4, 5, 6, 13, 15, 
122, 228, 229, 247, 252, 283. — Ses 
armoiries, 87. 

Cuypers (François -Cornei lie -Ghis- 
lain), de Rymenam, 284. 

Cuypers (Guillaume), jurisconsulte, 
pensionnaire de la ville, 1687-1702, 118 ; 
— Son portrait, 283. 

Cuypers (Pierre), jurisconsulte, con- 
seiller au Grand Conseil, en 1669 ; — 
Son portrait, 283. 

Cuypers d'Alsinghen (Joseph-Fer* 
dinand-Ghislain, comte de), généalo- 
giste, né à Malines, 236 et 237. 



D. 



Daele (Pierre van), membre de 
Pivoine. Ses armoiries, 87. 



Daems (Henri), géomètre, en 1692, 
306. 



— 376 — 



Daems (Jacques), juré du village de 
Muysen, 1724-1730, 188. 

Dale (Henri de), échevin de Malines, 
en 1263, 12. 

Dale (Pierre vanden), échevin de 
Malines, en 1460, 310. 

Dale (Pierre vanden). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Dale (Pierre vanden), chanoine de 
Notre-Dame, à Anvers, en 1559, 199. 

Dale, Dalle (Jean vanden), écoutète 
de la ville, confrère de la vieille arba- 
lète, en 1516 ; membre de la Pivoine, en 
1534 ; — Son testament, en 1539, 94 ; — 
Sa signature, 73 ; — Ses armoiries, 87. 

Dancré. Actes de l'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Dancré (J.-C), collecteur des prison- 
niers indigents de la ville, 1767-1777,141. 

Daneels (Philippe), seigneur de Hau- 
tem et Neer-Dormael, écoutète de la 
ville, 1656-1600, 114. 

Danesin (Isabeau). Son procès avec 
Luc Fayd'herbe, en 1649, 117 et 118. 

Daniels (Pierre), ancien régent du 
collège de Standonck, protecteur de 
l'hospice de S tc Hedwige, en 1590, 92. 

Danys (Jean), échevin de Hevst, en 
1411, 315. 

Daventer, Deventer (Jacques van), 
géographe. Sa maison, à Malines, en 
1544, 131, 271, 304. 

David (Jean -Baptiste), chanoine 
honoraire de S. Rombaut, littérateur et 
historien, 252. 

Dechamps(Victor-Auguste-ïsidore), 
cardinal-archevêque de Malines, 323. 

Deelt (Henri de), échevin de Nieuw- 
land, en 12S2, 314. 

De Maeyer (G.-F.-J.), 226. 



Demer (rivière le), 244, 304. 

De Munck (Joseph -Jacques), histo- 
rien, né à Malines, 107, 199, 226, 227, 
228, 229, 230, 253, 267, 284, 287, 293, 
314, 315. 

De Noter (David), dessinateur, 2S6, 
292, 296. 

De Noter (Jean -Baptiste -André), 
archéologue, aquarelliste, 270, 271, 272, 
279, 280, 284, 285, 286, 291. 

De Noter (Pierre-François), archi- 
tecte de la ville, 289, 290, 291, 292, 295, 
300. 

De Noter (Pierre-François), peintre 
et graveur au burin, 284. 

Dens (Constance), prieure du cou- 
vent de Muysen, 1756-1782, 177. 

Dens (Pierre), théologien, président 
du grand séminaire, à Malines, 283. 

Denys (Gauthier\ fondeur en cui- 
vre. Sa maison, à Malines, en 1544, 132. 

De Pauw (Jean\ chroniqueur, né à 
Malines, 240, 247. 

De Raedt (A.), collecteur des prison- 
niers indigents de la ville, 1 767-1 777, 1 4 1. 

De Raedt (Jacques-Jean), peintre, 
né à Malines, 284. 

De Ridder (Charles -Barthélémy), 
chanoine de la métropole, historien, 
238. 

De Roovere (Luc-Joseph-Antoine), 
241. 

DeRydt iMichel-Henri), musicien, 
né à Malines, 268. 

Desgrouseliers (Jacques -Domini- 
que), religieux Augustin, profès en 
1692, 166. 

Deshayes (J.-F.), tanneur, en 1782, 
34. 



— 577 — 



Des Prés (Josquinj, musicien de 
Marguerite d'Autriche, 249. 

Deudon ( André - Charles - Ghislai a ), 
échevin de Malines, en 1771, 151, 310. 

Deurmaelen (Jean), juré du hameau 
d'Auwegem, 1714-1748, 194. 

Devel (Pierre), graveur à l'eau-forte 
et au burin, 292. 

Devenilz, colonel d'un régiment d'in- 
fanterie irlandaise, en 1718, 240. 

Diamaer (Henri-François), graveur 
en taille-douce, 293. 

Diefvelt ( Pierre van), juré du \illage 
de Muysen, 1677-1696, 188. 

Diepenbeeck (van). Actes d'état 
civil concernant ceux de ce nom, 74. 

Diepenbeeck (Pétronille-Susanne 
van), nonne de Thabor, 1723-1726, 172. 

Diepenbeeck (Pierre-J. van\ rece- 
veur de la ville, en 1756, 144. 

Dierczsens (A.-L.-J.\ président du 
tribunal de l re instance, à Turnhout, 
249. 

Diest (ville de), 1, 84, 304. 

Diest (Anne van), nonne de Bétha- 
nie, 1511-1550, 173. 

Diest (Arnould van), seigneur d'Op- 
puerse, confrère de la vieille arbalète, 
en 1518. Sa signature, 73. 

Dieven (Jean van\ échevin de Mali- 
nes, en 1580,311. 

Dilia (Mathias de), échevin de Mali- 
nes, en 1263, 12. 

Dillens (Rombaut), Juré du hameau 
d'Auwegem, 1717-1763, 191. 

Disson (George), peintre, en 1602, 
75 et 76. 

Ditzler (A.), dessinateur, 274. 



Dodoens,Dodoins(Rembert), méde- 
cin et botaniste, né à Malines. Sa mai- 
son, en 1544, 130, 241, 282, 283, 287. 
295, 322. 

Doerne( Elisabeth de). Voy. Schoon- 
nians, 127. 

Domin (François), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1696-1765, 190. 

Donato, Donnato(Messire), 303. 

Doncker (Pierre de\ géomètre, en 
1749, 306. 

Dongnyes (François), seigneur du 
Quesnoy. confrère de la vieille arbalète, 
en 1518. Sa signature, 73. 

Donies (Pierre), juré du hameau de 
Neckerspoel, 1743-1777, 192 et 195. 

Doorne (Jacques van), juré du 
hameau de Neckerspoel. Sa veuve, 1704- 
1727, 192. 

Doorne (Jean van), juré du village 
de Hever, 1676-1696, 187. 

Doublet (Philippe), échevin de Mali- 
nes, en 1580,311. 

Douglas, alias Schott (Bernard- 
Victor), bourgmestre de Malines. 1689- 
1690, et 1692-1695, 15, 110. — (Fran- 
çois), chef-homme de la Pivoine,en 1658; 
bourgmestre de Malines, 1668-1669, et 
1672-1674, 110. Ses armoiries, 87. — 
(Jacques-François), membre du Grand 
Conseil. 15. — iSimon-Robert), échevin 
de Malines, en 1759, 16, 310. 

Draecx, Draez (Pierre), relieur, 2. 
Sa maison, à Malines, en 1544, 131. 

Dries (Gaspard vanden\ juré du 
hameau de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

D ri esche «Hubert vanden), juré du 
village de Hever, 1698-1709, 187. 

Driessche (Jean -Baptiste vanden), 
échevin de Malines, en 1580, 310 et 311. 



378 — 



Driessche (vanden) , alias du Trieu, 
242. 

Dryver (Claire de), prieure de 
Béthanie, 1676-1719, 173. 

Dryver (Martin de), collecteur des 
prisonniers indigents, 1767-1777, 141. 

Duflele (Elisabeth van). Son legs aux 
pauvres honteux de la paroisse de S. 
Rombaut, en 1499, 158. 

Dugniolle (J.-F.), numismate, 320. 

Dupais (Daniel), graveur de médail- 
les, 319. 

Dupont (Hercule), chroniqueur, 255. 

Duvivier (Léopold-Donat- Alexan- 
dre), ancien président du tribunal de 
l re instance, à Malines, 280. 

Dyck (van). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Dyck (Corneille van), jurédu hameau 
de Battel, 1693-1726, 191 et 194. 

Dyck (Henri van), juré du hameau 



de Geerdeghem, 1696-1765, 190 et 
194. 

Dyck (Jacques-Martin van), rece- 
veur des fiefs de S. M., à Malines et 
Heyst, 1717-1719, 201. 

Dyck (Jean van), juré du village de 
Muysen, 1729-1734, 193; — It. du hameau 
de Battel, 1728-1765, 191 et 194. 

Dyck (Jean van), juré du hameau de 
Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Dyck (Jeanne van), veuve de Henri 
van Nuvel, protectrice de l'hospice de 
S te Hedwige, en 1689, 93. 

Dyck f Etienne vanden), receveur des 
riches Claires, à Bois-le-Duc, 1560- 
1563, 263. 

Dycke (Jean van), pensionnaire de 
la ville, 1654-1656, 118. 

Dycke (Pierre vanden), écoutète de 
la ville, en 1526, 99. 

Dyle (rivière la), 148, 149, 244, 276, 
293, 302. 



E. 



Echternach (ville d'), 123. 

Eelen (Antoine van), religieux 
Augustin, profès en 1742, 167. 

Eelens (Jean), armurier. Sa maison, 
a Malines, en 1544, 132. 

Eggers (Adrien), juré du village de 
Hever, 17371776, 193. 

Eghmont (Florent van), comte de 
Bueren, confrère de la vieille arbalète, 
en 1526. Sa signature, 73. 

Elincx (Guillaume), greffier de la 
cour de Beffer, 1590-1660, 295. 



Ellewouts (Michel), receveur de 
Notre-Dame d'Hanswyck, 1592-1593, 
164 ; — It. aux Lépreux, 1592-1622, 1S2. 

Elsen (Guillaume van), juré du 
village de Hever, 1765-1779, 188 et 193. 

Elsen (Jacques van), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Elsen (Pierre van), juré du village 
de Hever, 1733-1779, 187 et 193. 

Elst (Barbe vander), prieure de 
Béthanie, 1427-1482, 172. 

Elst (Elisabeth vander), sous-prieure 
de Béthanie, 1646-1679, 174 et 175. 



— 579 — 



Elst (François-Joseph vander), impri- 
meur, né à Malines, 207. 

Elst (Jean-François vander), impri- 
meur, né à Malines, 55, 207. 272, 307. 

Elst (Laurent vander), imprimeur, 
à Malines, 207. 

Enden (Martin vanden), graveur au 
burin, 294. 

Endout (K. van). Voy. Schoonians, 
125. 

Engelant (Godefroid van), receveur 
des riches Claires, à Bois-le-Duc, 1579- 
1583, 264. 

Ernest, archiduc d'Autriche. Son 
Entrée Joyeuse, à Malines, en 1594, 270 
et 271. 

Erp (Charles-Rodolphe-Michel van), 
chef-homme de la Pivoine, en 1721. Ses 
armoiries, 87. 

Erp (Edmondie van), prieure du 
couvent de Muysen, 1740-1741, 177. 

Erpe (Raes van). Voy. Schoonians, 
126. 

Ertborn (Bernard-Alexandre van), 
receveur du couvent du Val-des-Lis, 
1671-1704, 169. 

Escaut (rivière T), 17, 244. 

Espen (Barbe van), hospitalière aux 
Lépreux, 1710-1713, 181. 



(Gommaire van), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1720-1728, 192. 

Esquens (Othoris), auteur malinois, 
248. 

Esschericx, Estricks, Estricz, 
Estrix, Extrix (Adrien), 1581, 103. 

— (Egide), polémiste, né à Malines 287. 

— (Elisabeth), nonne de Béthanie, 1538- 
1552, 173. — (Gaspard), ancien doyen 
des poissonniers, en 1732, 25. — (Isa- 
belle), nonne de Béthanie, 1725-1731, 



174. — (Ives-Joseph), receveur de l'église 
S. Rombaut, 1675-1714, 160. — (Jac- 
ques), receveur des impôts levés pour 
S. M., 1697-1698, 129 et 130; — item 
des deniers affectés à la construction et 
à la réparation des chaussées, 1699-1713, 
146. 

Everaert (C), géomètre, en 1736, 
300, 303. 

Everardi (Nicolas), président du 
Grand Conseil, 294. 

Eyck (Anne-Catherine van), veuve 
de Bernard-Rom baut vanden Wiele, 
receveur de l'archevêché. Ses comptes, 
1720-1722, 157; — It. de l'église S. 
Rombaut, 1720-1732, 160; — It. de la 
chapelle de S* Anne, 1722-1733, 165. 

Eyck (Jean-Baptiste van), receveur 
de l'archevêché, 1701-1714, 157. 

Eyck (Thierri van), orfèvre, en 1652, 
79, 321. 

Eynatten (? van), membre de la con- 
frérie de S. Hubert. Ses armoiries, 162. 

Eynde (Antoine vanden), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1720-1725, 189. 

Eynde (Arnould-François vanden), 
aquarelliste, né à Malines, 272, 279, 
293, 294. 

Eynde (Augustin-Joseph- Antoine 
vanden), fils du précédent, archéologue, 
aquarelliste, 235, 246, 277, 284, 285, 
286, 292, 312. 

Eynde (Catherine vanden), nonne de 
Béthanie, 1437-1487, 173. 

Eynde (Gérard vanden), échevin de 
Malines, en 1547, 310. 

Eynde (Guillaume vanden), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1757-1774, 190; 
— It. de Pennepoel, 1758-1777, 191 et 
195 ; — It. de Neckerspoel, 1771-1782, 
192 et 195. 



— 580 — 



Eynde (Henri vanden), armurier. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 131. 

Eynde (Jacques vanden), receveur 
du couvent des Tiercelines, à Heusden, 
1474-1507, 264. 

Eynde (Jean vanden), receveur du 
X e et XX e denier levés à Heyst et à 
Gestel, en 1544, 197. 

Eynde (Jean vanden), receveur des 



domaines de S. M. en cette ville et sa 
juridiction, en 1594, 202. 

Eynde (Jean-Baptiste vanden), pein- 
tre, en 1739, 58. 

Eynde(Paul vanden), juré du hameau 
deGeerdeghcm, 1679-1699, 190. 

Eynde (Rom bai ît- Nicolas vanden), 
chanoine, historien, né à Malines, 226, 
241, 279. 



F. 



Faiderbe (Antoine), échevin de 
Malines, en 1583, 311. 

Faille (François- Alexandre délia), 
membre de la confrérie de S. Hubert. 
Ses armoiries, 162. 

Faydlierbe. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Fayd'herbe (Jean-Charles), collec- 
teur des prisonniers indigents de la ville, 
1767-1777, 141. 

Faydlierbe (Luc), sculpteur et 
architecte, né à Malines, 117, 152, 281, 
2S2, 283, 287. 

Febure (le). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Febure (Jean-Luc 1?\ échevin de 
Malines, en 1783, 310. 

Feremans (Guillaume', juré du 
village de Leest, 1720-1749, 193. — 
(Jacques), it., 1693-1722, 189. 

Festraets (André), receveur de 
Notre-Dame d'Hanswyck, 173G-1742, 
164. 

Feyen (Gauthier), juré du village de 
Heffen, 1692-1723, 189. 

Fierons (Jacques), juré du village de 



Leest, 1721-1749, 189. — (Pierre), it., 
1693-1722. 189 et 193. 

Fierlant (G oswi n- A n ne-Marie-Félix 
de), avant-dernier président du Grand 
Conseil, 208. 

Filfordia (Thomas de), premier curé 
du Grand Béguinage, en 1287, 314. 

Fisch (A.), graveur de médailles, en 
1888, 319. 

Fleru (commune de), 99. 

Flourssem (Pierre van\ échevin de 
Malines, en 1547, 310. 

Fonson. graveur de médailles, 322. 

Fontes (Messire desV Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. Voy. Table 
analytique. 

Foppens (Jean-François), chanoine 
gradué de l'église de S. Rombaut, his- 
torien, biographe et bibliographe, 11" 
228, 230, 240, 246, 252, 253. 

Fraeys, receveur du X e et XX° 
denier levés à Hcyst et à Gestel, en 
1544, 197. 

Francen, maitre menuisier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 



-381 



Franchoys (Luc), peintre, né à Mali- 
nes, 152, 282, 283, 297. 

Franchoys (Pierre^, peintre, né à 
Malines, 282, 283. 

Franckenberg (Jean -Henri van), 
cardinal-archevêque de Malines, 295, 
313. 

Francquen ( Philippe -Godefroid- 
Emmanuel), conseiller et receveur 
général des domaines de S. M., à Mali- 
nes, 1748-1755, 202, 203. 

Frans (François), juré du hameau 
de Pennepoel, 1677-1696, 191. 

Frans (Guillaume), ancien échevin, 
né à Malines, 242. 



Frans (Pierre), juré du hameau de 
Pennepoel, 1677, 1696, 191. 

Fransquln. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Fransquln (Corneille). Annotations 
concernant la fonte et le forage des 
canons, à Malines, en 1789, 206. 

Frédéric III, empereur d'Allema- 
gne. Krection en comté de la ville et du 
pays de Malines, en 1490, XI, 252. 

Fruitiers (Philippe), peintre, en 
1663, 293 et 294. 

Fumai (Arnould de), pensionnaire 
de la ville, 1617-1643, 118. 



G. 



Gachard (Louis-Prosper), archi- 
viste général du royaume, XIV, XVI. 

Gaillard (Victor-Lou is-Marie) , histo- 
rien et numismate, 325. 

Galle (Jean), graveur au burin. 293. 

Gand (ville de), 58, 155, 198, 200, 
255, 324, 325, 327. 

Gaverelle (Claire do\ prieure de 
Béthanie, 1556-1621,172. 

Geel (Jean-François van), sculpteur, 
né à Malines, 284. 

Geens. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Geerdeghem (hameau de), X. Voy. 
Table analytique. 

Geerling (O.), architecte, 292. 

Geerts (Antoine), juré du village de 
Hever, 1737-1776, 193. 

Geerts (Gabriel), juré du dit village, 
1715-1723, 187 et 192. 



Geets (Guillaume), peintre et gra- 
veur à l'eau-forte, 295. 

Genepien (cour féodale de), 259. 

Geniets (Pierre), échevin de Mali- 
nes, en 1749, 310. 

Gerlais, Gerlays (Jean-Charles de), 
vicomte d'Upigni, membre de la con- 
frérie de S. Hubert, en 1702. Ses armoi- 
ries, 161 et 162. — (Sébastien- Ignace 
de), vicomte d'Uppigny, bourgmestre 
de Malines, 1690-1691, et 1695-1696, 110. 

Gestel (Corneille van), chanoine de 
Notre-Dame, historien, né à Malines, 
226, 229, 241, 246, 247, 252, 268, 283. 

Gestel, Ghestel ( Henri -François 
van), receveur des riches Claires, à 
Bois-le-Duc, 1583-1609, 264. — (Pierre), 
it., 1611-1630, 264. 

Gestele (Goswin van), receveur aux 
Lépreux, 1549-1570, 182. 

Gheele (Thierri van), greffier de la 
ville, 1635-1660, 12. 



— 582 — 



Ghelatudi, peintre, en 1550, 69. 

Ghele, échevin de Malines, en 1441, 
99. 

Gheneken (Arnould de), échevin de 
Malines, en 1203, 12. 

Ghersmeuter (Anne vanden), nonne 
de Thabor, 1629-1654, 171. 

Ghesquière (Joseph-Hippolyte), his- 
torien et numismate, 325. 

Gheyn, Gheyne (André-Joseph van- 
den), fondeur de cloches, à Malines, en 
1757 et 1766, 17. — (Pierre vanden), it., 
en 1604, 9. 

GhiselbrechtsfJean), doyen des for- 
gerons, en 1381, 44. 

Ghuens (Jean), peintre, en 1591, né 
à Malines, 304. 

Ghyselincx (Jeanne), nonne de Tha- 
bor, 1629-1654, 171. 

Gielis, le relieur. Sa maison, a Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Gilis (C ), collecteur des prisonniers 
indigents delà ville, 1767-1777, 141. 

Gilliodts-Van Severen(L.), archi- 
viste de la ville de Bruges, 156. 

Gillis (Jean), juré du hameau d'Au- 
wegem. Comptes de sa veuve, 1710- 
1722, 190. 

Gobbens (Jean), juré du village de 
Heffen, 1676-1692, 189. 

Godefroid, évêque de Cambrai. Sta- 
tuts concernant les Lépreux donnés par 
lui, en 1220. 180. 

Goeyers (Luc), religieux Augustin, 
profôs en 1705, 166. 

Goeyers, Goyers (Gaspard), juré 
du hameau de Neckerspoel, 1677-1699, 
192. — (Jacques), it. de Geerdeghem, 
J728-1748, 194. — (Jean-Antoine), it. 



d'Hanswyck, 1734-1745, 190 et 194. - 
(Rombaut), it. 1678-1717,189. 

Gommaers (Christophore), échevia 
de Malines, en 1747, 310. 

Gommaerts (Jean), receveur de la 
ville, 1584-1585, 129. 

Gondry (Renaud), monnayeur du 
duc de Bourgogne Philippe le Hardi, 
154,155,326,327. 

Gooris, géomètre. Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Goorlaecken (Grégoire van), reli- 
gieux Augustin, né à Malines, 2S7. — 
(Guillaume van), P. récollet, écrivain, 
it., 287. 

Goorlaecken (Jean -Jacques van), 
chroniqueur, né à Malines, 250. 

Goorlaecken (Louis van), receveur 
de la ville, 1751-1758, 146 et 147. 

Goossens (Jean), juré du hameau de 
Pennepoel, 1715-1737, 191. 

Gootens (Rombaut), chroniqueur, 
né à Malines, 147, 148, 168. 184, 235, 
252, 317, 322. 

Gortens (Jean), roi des archers, en 
1606, 76. 

Gorter (Corneille de), ancien doyen 
des poissonniers, en 1759, 24. 

Gortere (Adam de), fondateur de 
l'hospice des saints Pierre et Paul, en 
1411, 92. 

Gortter (Corneille de), doyen des 
brasseurs, en 1727, 31. 

Gossaert, alias Mabuse (Jean), 
peintre, en 1515, 242, 280. 

Gottengnyes, Gottignies, Gottin- 
gnys (Adrien van), membre de la 
Pivoine. Ses armoiries, 87. — (Gilles 
van), chef de la Pivoine, en 1561. Ses 



— 383 — 



armoiries, 87; — Sa maison, à Malines, 
en 1544, 130; — Bourgmestre de la 
ville, en 1552, 197. — (Jean van), éche- 
vin de Malines, en 1549, 310. — (Lan- 
celot van), membre de la Pivoine, en 
1508. Ses armoiries, 87 ; — Sa maison, 
à Malines, en 1544, 131 ; — Trésorier 
de la ville, en 1552, 197. — (Lancelot 
van), échevin de Malines, en 1592, 103; 
— ït. trésorier, en 1598, 134. — (Lan- 
celot -Ignace -Joseph), seigneur de 
Gestel, membre de la confrérie de S. 
Hubert, en 1731, 162. 

Govaerts (Barbe), nonne de Bétha- 
nie, 1533-1508, 173. — (Philippine), it., 
153S-1582, 173. 

Goytens (George), doyen des archers, 
en 1606. 76. 

Gracht (François vander), chef- 
liommedela Pivoine, en 1620. Ses armoi- 
ries, 87. — (Joseph- Adrien vander), 
prince de la Pivoine, en 1721. Ses armoi- 
ries, 87. — - (Maximilien vander), it., en 
1620. Ses armoiries, 87. 

Gramaye (Gérard), trésorier des 
états de Brabant, Valenciennes, Hol- 
lande, etc., en 1558, 201. 

Gramaye (Jean-Baptiste), historien, 
228, 230. 

Grande (Bernard de), chroniqueur, 
254. 

Granvelle (Antoine-Perrenot de), 
cardinal-archevêque de Malines, 295, 
313, 323. 

Grauw(de). Crayon généalogique, 
242. 

Grauwe (Jean de), en 1632, 116. 

Greef (Antoine de), juré du village 
de Hever, 1677-1696, 187. 

Grève (François de;, échevin de 
Malines, en 1549, 310. 



Grève (Jean de), surintendant des 
pauvres, en 1545, 317. 

Grevens (Pierre -Henri), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1720-1735, 189. 

Grielens ( Em.) graveur de médailles, 
en 1879, 323. 

Grootendael (Françoise), veuve de 
Jérôme Zeti, conseiller et receveur 
général des domaines de S. M., à Mali- 
nes. Ses comptes 1693-1694, 201. 

Gros (Jehan de), seigneur de Scoepe- 
ghem, confrère de la vieille arbalète, 
en 1538. Sa signature, 73. 

Gruuthuuse (vanden). Voy. Bra- 
derie. 

Gruytere (Jean de), graveur de 
sceaux, en 1547, 310. 

Grysperre (Guillaume de), conseil- 
ler au Grand Conseil, en 1576, 122. 

Guens (Adrien), juré du village de 
Heffen, 1676-1692, 189. 

Guicciardini (Louis), historien, 230, 
271, 273. 

Guilliams (Thomas), juré du village 
de Hever. 1677-1696, 187. 

Guns (Adrien), juré du hameau de 
Geerdeghem, 1696-1765, 190; 1728- 
1748, 194. 

Gurnez (Jean-Antoine à), historien 
et littérateur, 229. 

Gybels (Marie), nonne de Béthanie, 
1633-1650, 173. 

Gyseleers-Thys (Barthélémy -Jo- 
seph- François- Corneille ), archiviste 
de la ville, XVI, 16 155. 223, 225, 226, 
229, 231, 232, 241, 255, 284, 295, 312, 
327. 



— 384 - 



H. 



Haarlem (ville de), 29, 30. 

Haecht (J.-J. van), géomètre, en 
1787, 290. 

Haelwyn. Voy. Schoonians, 126 

et 127. 

Haelwyn (Guillaume de), écoutète 
de la ville, 1397-1399, 114. 

Haen (J.-P. de), graveur de médail- 
les en 1863, 323. 

Haenen (Jean-Henri), chanoine gra- 
dué de S. Roinbaut, 269. 

Haessaerts (Barbe), nonne de 
Béthanie, 1439-1473, 173. 

Hagaerts. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Hagen (Adrien vander;, géomètre, 
en 1650, 300. 

Hainaut (province de), 204. 

Halen (van). Documents concernant 
cette famille, 1312-1628, 237. 

Halen (Conrard van), échevin de 
Mali nés, en 1599, 105. 

Halen (Elisabeth van). Voy. Schoo- 
nians, 126. 

Halle (Henriette van), hospitalière 
aux Lépreux, 1592-1628, 181, 182. 

Hallut, Halut (Remy de), confrère 
de la vieille arbalète, en 1538. Sa signa- 
ture, 73; — Protecteur de l'hospice de 
S to Hedwige, en 1563, 92 ; — Son con- 
trat de mariage, en 1536, U3; — Sa 
fonderie de canons, en 1567, 101. 

Hais (François). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Hais (François), peintre, né à Mali- 
nés, 282. 



Hais (Pierre). Sa maison, à Malines, 
en 1544, 132. 

Hamers (Jean), ancien doyen des 
poissonniers, en 1759, 24. 

Hamm e (Constance van), hospita- 
lière aux Lépreux, 1654-1680, 181, 182. 

Hamme (Jean van), échevin de Maîi- 
nes, en 1468, 3. 

Hancko (Ferdinand), lieutenant 
d'artillerie, en 1755, 302. 

Hanswyck (Claire van*, nonne de 
Bôthanie, 1538-1572, 173. 

Hanswyck (Elisabeth van), hospita- 
lière aux Lépreux, 1571-1591, 1S1 et 
182. 

Hanswyck (Jean van), géomètre, 
en 1578, 270. 

Hanswycke (Jean van). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 130. — (Jean van). 
Sa maison, it., 132. 

Harrewyn (Jacques), graveur au 
burin, en 1716, 277, 292. 

Hart (Laurent- Joseph), graveur de 
médailles, en 1839, 318, 319, 323, 324. 

Hasaert (Lambert), . échevin de 
Neckerspoel, en 1290, 314. 

Hase, Haze (Jeanne de), prieure de 
Muysen, 1521-1553, 176 et 177. 

Hasselbergs ( Pierre \ juré du 
hameau de Pennepoel, 1712-1733, 194 
et 195. 

Hasselmans Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Hauchin (Jean), archevêque de 
Malines, 180, 313. 



— 388 — 



Hautpré (Pierre de), chroniqueur, 
250. 

Hayée (Michel), graveur au burin, 
293, 294. 

Haynin (Philippe- Matthieu de), 
seigneur de Legies, bourgmestre de 
Malines, 1625-1626, 109. 

Heetvelde (Adolphe van), bourg- 
mestre de Malines, 1623-1624, 109. 

Heffene (François), échevin de Mali- 
nes, en 1441, 99. 

Hellemans (Norbert), pensionnaire 
de la ville, 1724-1739, 118. 

Helt (Dame de). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 130. 

Helt(Marie de), fondatrice de bourses 
d'étude, en 1594, 93. 

Hemelryck (Jean van), fondateur 
des jetons du Saint-Esprit, mort en 1490, 
320, 322. 

Henricy (Josse), pensionnaire de la 
ville, 1693-1717, 118. 

Herckenrode(J.-S.-F.-J.-L., baron 
de), 301. 

Herdeghem (Elisabeth van), nonne 
de Béthanie, 1659-1686, 173. 

Hérenthals (ville de), 83. 

Hermans (Pierre), juré du hameau 
«le Pennepoel, 1728-1741, 195. — (Ser- 
vais), it., 1786-1800, 191 et 195. 

Hermans ( Victor - Hippolyte - Char- 
les), archiviste de la ville, XVI, 224, 
225, 235, 236, 237, 297, 315, 318. 

Herreyns (Guillaume -Jacques), 
peintre, premier directeur de l'académie 
des beaux-arts, à Malines, 152, 153, 284, 
293, 295, 302. 

Hertoghe (Messire Guillaume de), 
échevin de Malines, en 1580, 311. 



Hesdin (Jehan de), maître d'hôtel de 
Madame de Savoie, confrère de la vieille 
arbalète, en 1518. Sa signature, 73. 

Heusden (ville de), XV, 264. 

Heuvel (Jacques vanden), juré du 
village de Leest. 1721-1749, 189 et 193. 

Heuvel (Jean vanden), juré du 
village de Heffen, 1676-1692, 189. 

Hever (village de), 290, 300, 303. 
Voy. Table analytique. 

Hever (Gilles van), échevin de 
Neckerspoel, en 1288, 314. 

Heverlé (village de), 167. 

Heyden(Anne vander), sous-prieure 
de Leliendal, 1566-1597, 196. 

Heyden (Henri vander), échevin de 
Malines, en 1580, 311. 

Heyden(Louis vander), receveur des 
domaines du comte Louis de Maie, à 
Malines, 13831384, 200. 

Heyenbeex (Catherine). Voy. 
Schoonians, 127. 

Heyst (Arnould van), échevin de 
Malines, en 1602, 104. 

Heyst (Jeanne van), nonne de Bétha- 
nie, 1594-1647, 173. - (Marie van), it., 
1553-1577, 173. 

Hidubalt (Charles-Floris), vicomte 
de Nieuport, membre de la confrérie de 
S. Hubert, en 1731. Ses armoiries, 162. 

Hoebanghs (Victoire), nonne de 
Béthanie, en 1743, 174. 

Hoeckx, Hoex (Elisabeth), sous- 
prieure de Béthanie, 1620-1624, 174, 
175. — (Josine-Madeleine), prieure de 
Béthanie, 1615-1677, 172. 

Hoede (Jeanne vanden), nonne de 
Béthanie, 1439-1497, 173. 

Hoedermans, alias Lanceloots 

ai 



— 386 — 



(Corneille), échevin de Malines, en 
1546, 310. 

Hoens (Barbe)* nonne de Béthanie. 
1518-1557, 173. Voy. Huens. 

Hoeven (Jean vander), prince de la 
Pivoine, en 1020. Ses armoiries, 87; — 
Bourgmestre de Malines, 1637-1638, 
1646-1647. 1657-165S, 109. 

Hoeven (Jean vander), clerc de la 
chambre pupillaire, en 1505, 97. 

Hoeven (Josse vander), chef-doyen 
de la Pivoine, en 1617. Ses armoiries, 
87; — Bourgmestre de Malines, 1617- 
1018, 1020-1621, 1629-1631, 109. 

Hof, Hove (Pierre van), peintre, en 
1702, 5. 

Hofmans (Jean), juré du hameau de 
Geerdeghem, 1679-1699, 190. — (Jean), 
it., 1696, 1765, 190. 

Hofstade, échevin de Malines, en 
1441,99. 

Hofstadt (vander), procureur, en 
1596, 104. 

Hofstadt (Antoine vander), amman 
de la ville, 1640-166S, 90. 

Hogenberg (François) dessinateur 
et graveur, né à Malines, 271, 286. 

Hollande (province de). 201. 

Hollar (Weneeslas), graveur au 
burin, en 1644, 278. 

Hombeeck (village de). 304. Voy. 
Table analytique. 

Hondt (de). Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Hont (Michel de), juré du hameau de 
Pennepoel, 1677-1696, 191. 

Hooff (Adrien van), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Hoogstraten (commune de), 261. 



Hoots (Antoine), confrère de la 
vieille arbalète, en 1515. Sa signature, 
73. 

Hoots (Jean), échevin de Malines. Sa 
maison, en 1544, 130 et 131. 

Hopperus (Joachim), homme d état 
et jurisconsulte, 240. 

Horckmans(Adrien),jurédu village 
de Hever, 1708-1732, 192. 

Horckmans (François), juré du vil- 
lage de Muysen, 1724-1732, 193. 

Horckmans (Jacques), juré du vil- 
lage de Hever, 1765-1779, 188. 

Horckmans (Jean), juré du dit vil- 
lage. 1677-1733, 187 et 193. 

Horckmans (Rombaut), juré du 
même village, 1677-1696, 187. 

Horne (Jacques de), peintre, en 1057, 
né à Malines, 305 et 306. 

Hornes (Martin- Ignace de), seigneur 
de Geldrop, Niele et Marsselaer, prin«*e 
de la Pivoine, en 1674; — Ecoutète <1« 
la ville, 1666-1691, 114 et 115; — Ses 
armoiries, 87. 

Horrioen (Josi ne van), nonne au cou- 
vent de Thabor, y décédée, en 1542, 170. 

Hosselet. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Hoste (Elisabeth). Voy. Braderie. 

Houtven (Pierre van), juré du vil- 
lage de Muysen, 1706-1723. 188. 

Hove (Arnould van), receveur de 
l'église de Notre-Dame d'Hanswyck. 
1597-1607, 164. 

Hove (Bernardine van), sous-prieure 
de Thabor, 1719-1722, 171 et 172. 

Hove (Mathias vanden), arche vèqu** 
de Malines, né en cette ville, 53 et 54, 
210,222,282,313. • 



— 387 — 



Hove (Passchier vanden), échevin 
de Malines, en 1602, 104. 

Hove (Pierre vanden), secrétaire de 
la ville, 1612-1617, 14. 

Hovynes (Jacques d'), seigneur de 
Montenbergh, bourgmestre de Malines, 
1639-1640, 109. 

Hubert! (François), graveur au 
burin, à Anvers, 294. 

Hubrecht, chaudronnier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 131. 

Huens (Bernard-Alexandre), bourg- 
mestre de Malines, 1725-1727, 110; — 
Echevin, en 1719, 310. — (Charles- 
Joseph), greffier de la ville, 1725-1742, 
12. — (François), trésorier de la ville, 
1668-1670, 129 et 130. — (Gérard), gref- 
fier de la ville, 1660-1691, 12 ; — Chef- 
doyen de la Pivoine, en 1658; — Ses 
armoiries, S7. — (Jean-Henri), bourg- 
mestre de Malines, 1698-1701, et 1722- 
1724, 110. — (Louis-Joseph), greffier de 
la ville, 1691-1709, 13. — (Rombaut), le 
vieux, trésorier de la ville, 1585-1604, 
105, 129, 130, 145, 147. — (Rombaut), 
le jeune, doyen de la jeune arbalète, en 
1602, 75 ; — Trésorier de la ville, 1604- 
1632, 105, 129, 145. —(Rombaut), bourg- 
mestre de Malines, 1690-1691, 110.— 
i Sébastien), membre de la Pivoine. Ses 
armoiries, 87; — Trésorier de la ville, 
1632-1667, 129, 130, 145. 



Huldenberch, Huldenbergh, Hul- 
denberghe, alias vander Borcht 

(Charles van), membre de la confrérie 
de S. Hubert, en 1731. Ses armoiries, 
162. — (Henri van), historien, né à 
Malines, 88,228, 233 ; — bourgmestre 
de Malines, 1643-1644, et 1646-1647, 
109 ; — chef-homme de la Pivoine, en 
1632. — Ses armoiries, 87. 

Huleu (Jean-François-Ghislain), écri- 
vain ecclésiastique, président du sémi- 
naire archiépiscopal, 284. 

Hullet (Jean -Baptiste), religieux 
Augustin, profès en 1703, 166. 

Hunœus (Augustin), écrivain ecclé- 
siastique, né à Malines, 282. Voy. 
Huens. 

Hunin ( Matthieu - Joseph - Charles ), 
graveur au burin, né à Malines, 272, 
274, 279, 280, 2S4, 291, 297. 

Hunin (Pierre-Paul-Aloïse), peintre, 
né à Malines, 284. 

Husmans de Merbois (Augustin- 
Joseph), trésorier de la ville, 1768-1774, 
143, 146. — (Charles-Henri), pension- 
naire de la ville, 1735-1755, 118. 

Huybrechts (Jean), juré du village 
de Hever, 1733-1740, 187 et 193. 

Huygens (Corneille), receveur du 
couvent de Thabor, 1547-1567, 170. 



Immeseele (Henri van), doyen des 
archers, en 1606, 76. 

Immerseel (Philippe van), membre 
delà Pivoine, en 1551. Ses armoiries, 87. 

Ingels (Jean), peintre. Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 



Intermivelis(Aldry), monnayeur du 
comte de Flandre, 1357-1358, 326. 

Intervinel (Alderigo), monnayeur 
du duc de Bourgogne Philippe le Hardi, 
1383-1384, 154. 



— 388 - 



Isabelle-Claire-Eugénie, archidu- 
chesse d'Autriche, X, 34. Voy. Albert. 

Isabelle de Portugal, épouse de 
Philippe le Bon, XIV, II. 



Iteghem (commune d'), 198. 

Ittre de Caestre (Jacques d*), chef- 
doyen de la Pivoine, en 1695. Ses armoi- 
ries, 87. 



J. 



Jacobs (Henri), juré du village de 
Muysen, 1677-1696, 188. 

Jacobs (Jacques), juré du dit village, 
1714-1732, 193. 

Jacobs (Jean -Baptiste), juré du 
même village, 1791-1798, 188 et 193 ; — 
It. du hameau d'Hanswvck, 1792-1800 
190 et 194. 

Jacobs (Josse). juré du hameau 
d'Hanswvck, 1749-1757, 190. 

Jacqmans (J.-B.), en 1843, 319. 

Jacques (Waghevens ?), fondeur de 
cloches, à Malines, en 1466, 44. 

Janssens (Abraham), peintre, né à 
Anvers, 296. 

Janssens (Antoine), marchand, à 
Anvers, en 1596, 104. 

Janssens (François), juré du village 
de Muysen, 1733-1763, 188 et 193. 

Janssens (Jacques), juré du dit vil- 
lage, 1677-1696, 188. 

Janssens (Jean), juré du même vil- 
lage, 1696-170S, 188 ; — It. du hameau 
de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Janssens (Joseph -Théodore), curé 
de l'église de Notre-Dame, 161. 

Janssonlus (Jean), imprimeur de 
cartes géographiques, 1657, 275. 

Jardin (Joseph-Augustin du), bourg- 
mestre de Malines, 1722-1725, 110 ; — | 



Membre de la confrérie de S. Hubert, 
en 1702. Ses armoiries, 161 et 162. 

Jaspers (Bernard), religieux Augus- 
tin, profés en 1708, 166. 

Jaye (André), imprimeur, à Malines, 
1691-1715, 207. — (Henri), it., 1010- 
1643, it. — (Jean), it., 1648-1690, it. - 
(Jean-François), it., 1700-1726, 58, 207. 
— (Robert), it., 1647-1672, 207. 

Jean, fondeur en fonte de fer /pot/pe- 
ter). Sa maison, à Malines, en 1544,132. 

Jean II, duc de Brabant. Voy. Ber- 
thout (Jean), fils de Gauthier IV. 

Jean sans Peur, duc de Bourgo- 
gne, XIV, 249, 294. 

Jean de Bourgogne, évêque de 
Cambrai, 11. 

Jegher (Christophe), graveur sur 
bois, 294. 

Jéhotte (Constantin), graveur de 
médailles, en 1874, 324. — (Léonard./, 
it., en 1837, 324. 

Jode (Pierre de), le jeune, dessina- 
teur, graveur au burin et à l'eau-forte, 
et 1666, 281. 

Joffroy (Jean -Baptiste) dessinateur, 
en 1741, 306. — (Jean-Baptiste), licen- 
cié en médecine, né à Malines, receveur 
de la ville, 1756-1760, 140, 144, 244. — 
(Jean-Barthélemy), industriel, peintre, 
historien, philologue, né à Malines, 23!*, 
242, 243. 



— 389 — 



Joann-Chrîstian-Léopold, graveur 
au burin, 274. 

Joirdaen, serrurier, en 1475, XII. 

Jongelincx (Nicolas-Joseph), riche- 
vin de Malines, en 1790, 310. 

Jonghe (Théodore de), chef-doyen 
de la Pivoine, en 1725. Ses armoiries, 
87. 

Jonghmans (F.), en 1847, 320. 



Joris (J.-B.) géomètre, en 1779, 290. 

Josse, fondeur en fonte de fer, (pot- 
gicter). Sa maison, à Malines, en 1544, 
132. 

Jouvenel (Adolphe-Chrétien), gra- 
veur de médailles, en 1S35, 319, 322, 
323. 

Juifs. Formule de leur grand et petit 
serment, 22. Voy. Berthout (Jean), 
seigneur de Berlaer. 



K. 



Keerbergen (seigneurie de), 300. 

Keermans, Kerman. Kerreman, 
Kerremans (Baptiste), échevin de 
Malines, en 1572, XIII. — (Guillaume), 
écoutète de la ville, 1374-1380, 114. 

Keersmaecker (Elisabeth de), sœur 
aux pauvres Claires, en 1615, 168. 

Keldennans. Annotations concer- 
nant la famille, 1375-1602. 237. 

Keldennans (André), religieux 
Augustin, profés en 1721, 166. —(Jean), 
secrétaire de S. M., confrère de la 
vieille arbalète, en 1518. Sa signature, 
73. — (Laurent), architecte, en 1530, 
27S. — (Matthieu). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. — (Rombaut), archi- 
tecte, né à Malines, 278, 324 ; — con- 
frère de la vieille arbalète, en 1516, Sa 
signature, 73. 

Eellens (Chrétien), juré du hameau 
d'Auwegem, 1714-1748, 194. 

Kerckhove (Antoine-Joseph-Fran- 
çois- Alexandre-Eugène, vicomte do), 
ancien représentant et bourgmestre de 
Malines, 295. 

Kerckhove (Philippe vanden), en 
1581, 103. 



Kerckhoven (Jean-Baptiste vanden), 
religieux Augustin, profès en 1763, 167. 

Kerrenbroeck (Joseph-Henri van), 
chef-homme de la Pivoine, en 1743. Ses 
armoiries, 87. 

Kersavont (Fulgens), religieux 
Augustin, profès en 1698, 166. 

Kerssavonts (Gérard), échevin de 
Malines, en 1580, 311. — (Paul), it., en 
1581, 311. 

Kersseleer (Melchior), juré du 
hameau de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Kerstynen (Paul van). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 132. 

Ketelaars ( Egide -Augustin - Fran - 
çois), dessinateur, né a Malines, ancien 
échevin de la ville, 282, 299. 

Keuppens (Jean), juré du village de 
Hever, 1728-1738, 192 et 193. 

Keyaerts(JeanFerdinand),pension- 
naire de la ville, 1711-1716, 118. — 
(Jean-Ferdinand), greffier de la ville, 
1742-1790, 13. 

Keynooge (André), trésorier de la 
ville, 1578-1581, 129, 145. — (André), 
greffier de la ville, 1625-1637, 12. — 



— 390 — 



(André), secrétaire de la ville, 1676- 
1681, 14. 

Keyser (Gilles de), juré du hameau 
de Battel, 1678-1693, 191. 

Keyser (Jacques dp), orfèvre, gra- 
veur des jetons du Saint-Esprit, en 1753, 
320. 

Keyser (Jean de^, juré du village de 
Muysen, 17241749. 188 et 193. —(Mat- 
thieu de), collecteur des impôts levés 
par les Français au hameau de Battel, 
1707-1712, 186. 

Kiel (Claire -Henriette van), supé- 
rieure au Grand Béguinage, en 1778, 
301 et 302. — (Félix-François van), rece- 
veur de l'archevêché, en 1743, 157. — 
(Guillaume van), brasseur, en 1647, 105 
et 106. — (Jean-Josse van), collecteur 
des prisonniers indigents de la ville, 



1767-1777, 141. — (Martin van), tréso- 
rier de la ville, 1741-1743, 146. 

Klliaan (Corneille), philologue, 1. 

Knaeps (François), collecteur du 
X e et XX e denier levés pour les fortifi- 
cations, en 1578, 133. 

Koerius (Pierre', graveur de cartes 
géographiques, en 1617, 275. 

Kraflt (Jean-Laurent), graveur en 
taille-douce et à l'eau -forte, 296. 

Kuysten (Henri), receveur du cou- 
vent des riches Claires, à Bois-le-Duc, 
1517-1554, 263. 

Kyau (Christophe-Henri de), com- 
mandeur de Pitsenbourg, membre «le 
la confrérie de S. Hubert, en 1702. Ses 
armoiries, 161 et 162. 

Kynnout( Jean), peintre. Sa maison, 
à Malines. en 1544, 131. 



L. 



Laddersoes (Egide), 1768, 20. — 
(Michel), it. 

Laddersous. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Laen (Charles -François vander), 
écuyer, trésorier de la ville, en 1761, 
123. — (Everard-Thierri vander), prince 
de la Pivoine, en 1695. Ses armoiries, 
87. — (Jean vander), chevalier, rece- 
veur du XX e denier prélevé dans les 
paroisses de S. Rombaut et de Notre- 
Dame, en 1598, 134. — (Jean vander), 
chevalier, seigneur de Schriek et 
Grootloo, bourgmestre de Malines, 1615- 
1617, 1621-1622, 109. — (Jean-François 
vander), écuyer, seigneur de Boort- 
meerbeek, chef-homme de la Pivoine, 
en 1653; — bourgmestre de Malines, 



1662-1664, 110. Ses armoiries, 87. — 
(Nicolas vander), trésorier de la ville. 
Sa maison, à Malines, en 1544, 131. — 
(Nicolas vander), chevalier, seigneur 
de Lassus, Onesies, Hagelsteyn, etc., 
bourgmestre de Malines, 1585-1586, 
1617-1618, 109. — (Nicolas vander), 
écuyer, bourgmestre de Malines, en 
1599, 209. — (Nicolas vander), écuyer, 
seigneur d'Onesies, Hagelsteyn, Neerys- 
sche, etc., bourgmestre de Maline*. 
,1626-1627, 1629-1631, 1635-1636, 1641- 
1642, 109, 287. — (Nicolas-Antoine 
vander), écuyer, seigneur de Neerys- 
sche, Onesies, Hagelsteyn, etc., bourg- 
mestre de Malines, 1670-1672, 167H- 
1679, 1685-1686, 1689-1690, 110. - 
(Thierri vander), chevalier, seigneur de 
Schriek et Grootloo, bourgmestre de 



— 591 — 



Malines, 1622-1623, 1625-1626, 1631- 
1033, 1636-1637, 1640-1641, 1643-1644, 
109 : — Inventaire des privilèges de la 
ville fait par lui, en 1628, 3 et 4. 

Laet (Daniel de), juré du village de 
Hever, 1737-1776, 187 et 193. 

Laet Guillaume de), juré du village 
de Leest. 1693-1722. 189. 

Laet (Henri de), juré du village de 
Muysen, 1770-1792, 188. 

Laet (Henri de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Laet (Jean-Baptiste de), juré du vil- 
lage de Muysen, 1733-1749, 193. 

Laet (Mathias de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Lamberechts (Augustin), juré du 
hameau de Battel, 1718-1749, 194. 

Lambrechts (Corneille), religieux 
Augustin, profèsen 1722, 166. 

Lambrechts (Henri), juré du village 
de Hcffen, 1692-1723, 189. 

Lanceloots (Pierre), échevin de 
Malines, en 1539, 310. 

Lancelot (Corneille), biographe et 
théologien, né à Malines, 282, 283. 

Lanckmans (Laurent), menuisier, 
à Anvers, en 1606, 76 et 77. 

Landuyt (Angeline), nonne de 
Bêthanie. 1774-1781, 175. 

Langhe, échevin de Malines, en 
1441, 99. 

Langhmans (François), sculpteur, 
architecte, né à Malines, 1718,306. 

Langren (Michel-Florent van), cos- 
mographe et mathématicien du roi 
d'Espagne, 275, 276, 305. 

Lapoitry (de), 1843, 319. 



Lapostole (Nicolas), surintendant 
des pauvres, en 1545, 317. 

Lapostole (Pierre), procureur au 
Grand Conseil, 1599- 1620, 123. 

Lare (Guillaume van), facteur d'or- 
gues, à Anvers, en 1591, 159. 

La Rue (Pirechon de), musicien- 
compositeur, 265. 

Latere (Marie de), prieure de Bêtha- 
nie, 1508-1573, 172. 

Lathem (Chrétien van), seigneur de 
Legies, bourgmestre de Malines, 1639- 
1640, 1645-1646, 1648-1649, 1658-1659, 
1664-1667, 109. —(Jean van), écuyer, 
écoutùte de la ville, en 1599, 209. — 
(Jean van), seigneur de Liefkerode, 
écoutète de la ville, 1613-1616, 114. 

Latthyns (Marie), nonne de Bêtha- 
nie, 1521-1578, 1"Î3. 

Laureys, tailleur de pierres. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Laureys (Jean), religieux Augustin, 
profôs en 1693, 166. 

Lauwens (Michel), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Lauwers (Pierre), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Leclercq (Julien), graveur de 
médailles, en 1838, 323. 

Leemans (Antoine), juré du hameau 
de Neckcrspoel, 1677-1699, 192. 

Leemans (Jean), juré du hameau de 
Pennepoel, 1677-1696, 191. 

Leemans (Pierre), receveur de 
l'église S. Rombaut, en 1761, 161. 

Leemans (Pierre-Guillaume), collec- 
teur des prisonniers indigents de la 
ville, 1767-1777, 141. 



- 392 — 



Leemans (Rombaut), religieux 
Augustin, profès en 1731, 167. 

Lenaerts (Jean -Joseph), éehevin de 
Malines, en 1789, 310. 

Lepelaer (Guillaume), receveur de 
l'hospice S* Barbe. Comptes de sa 
veuve, 1572-1573, 182 et 183. 

Le Roy (baron Jacques), historien 
et géographe, 271. 

Lettin (Jean), chargé du collationne- 
ment des privilèges de la ville, en 
1550, 2. 

Leuchen (Mathias), jurisconsulte, 
267. 

Leunens (Matthieu), menuisier, en 
1621, 163. 

Lichtenbergh (Anne- Catherine 
van), veuve de Louis-Guillaume vander 
Vincken, receveur de la ville. Comptes 
de celle-ci, 1772-1794, 145. 

Licques (comte André van), mem- 
bre de la confrérie de S. Hubert, en 
1731. Ses armoiries, 162. 

Liège (ville de), 23S, 260. — (évoque 
de). Statuts de la confrérie de S. Eioi 
donnés par lui, en 1254, 44 et 45. 

Lier (Adrienne van), nonne de Bétha- 
nie, 1706-1716, 174. 

Lier (Antoine van), préposé aux 
ouvriers de la halle, 1718-1724, 150. 

Lier (Jean-Charles van), margnillier 
de confrérie à Notre-Dame d'Hans- 
wyck, 1733-1744, 164. 

Lier (Nicolas van), religieux Augus- 
tin, profès en 1692, 166. 

Liere, Lyere (Jean van), orfèvre et 
graveur de sceaux, en 1549, 310. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 130. 

Lierre (ville de), XV, 248, 2S8. 

Lille (ville de), 2, 203. 



Linden (François vander), pension- 
naire de la ville, 1709-1711, 118. 

Linden (Jean -Alexandre vander), 
secrétaire de la ville, 1741-1784, 14. Ses 
extraits des comptes communaux, 233. 

Linther (Gauthier van), receveur du 
couvent des riches Claires, à Bois-le- 
Duc, 1567-1571, 263. 

Lints (Gisbert), imprimeur, à Mali- 
nes, 1666-1708, 207. 

Lintz (ville de), XI. 

Lissens (Bernard), religieux Augus- 
tin, profès en 1709, 166. — (Rombaut), 
it., proies en 1701, 166. 

Locquet (Jean- Charles), vicomte de 
Hombeeck, membre de la confrérie de 
S. Hubert, en 1702. Ses armoiries, 161. 
— (Jean-François), it., membre de la 
dite Confrérie, en 1731. Ses armoiries, 
162. —(Jean-Michel), it., fondateur de 
la confrérie, en 1702. Ses armoiries, 161, 

Lodewycx (Chrétien), pensionnaire 
de la ville, 1661-1698, 118. — (Jean), 
secrétaire de la ville, en 1669, 14. 

Lombards. Yoy. Berthout (Jean), 
seigneur de Berlaer. 

Lommelin (Adrien), graveur au 
burin, 297. 

Londres (ville de), 318. 

Longueil (Christophe de), huma- 
niste, né à Malines, 282, 283, 287, 322. 

Loock (Jacques van), juré du village 
de Muysen, 1776-1792, 188. 

Loock (Jean van), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Loon (Gérard van), numismate et 
historien, 323. 

Loose (Nicolas de), religieux Augus- 
tin, profès en 1753, 167. 



— 393 — 



Loosen (Constance), nonne de Bétha- 
nie, en 1738, 174. 

Louché (Anne-Catherine), hospita- 
lière aux Lépreux, 1758-1763, 181. 

Louché (Corneille), ancien écbevin 
de Malines, protecteur de l'hospice de 
S te Hedwige, en 1668, 93. 

Louis XV,- roi de France, 241, 248. 

Louis de Flandre, seigneur de 
Praet, chambellan de Charles-Quint, 
en 1552, 16. 

Louis de Maie, comte de Flandre, 
128, 239, 325, 326. 

Louvain (ville de), XV, 18, 19, 84, 
85, 139, 146, 148, 149, 167, 177, 244, 258, 
276, 290, 306, 307, 323, 325. 

Louys (C.-J.), collecteur des prison- 
niers indigents de la ville, 1767-1777, 
141. 

Loven (Jean van), doyen des poisson- 
niers, en 1732, 25. 



Lowix (Cécile), nonne de Béthanie, 
1702-1749, 174. 

Loy, Loye (Jean van), ancien doyen 
des poissonniers, 24 ; — trésorier de la 
ville, 1694-1697, 129 et 130. — (Jean- 
Paul van), ancien doyen des poisson- 
niers, en 1732, 25; — trésorier de la 
ville, 1729-1730, 139, 140, 146, 149, 150. 

Loycx (Nicolas), juré du village de 
Leest, 1677-1693, 189. 

Luckx (G.-E.), 1846, 319. 

Lunen (Jean-Jacques van), receveur 
des poissonniers, 1760-1773,26. 

Lupus (Petrus), ou (Pierre Wolf), 
prédicateur carmélite, mort à Malines, 
en 1580, 286. 

Luxembourg (ville de), 267. 

Lyedekercke (Jean van), receveur 
au couvent du Val-des-Lis, 1541-1555, 
169. 



M. 



Maes (Henri), collecteur des contri- 
butions levées par les Français au 
hameau de Battel, 1708-1712, 186. 

Maestricht (ville de}, 56, 269, 304. 

Maeyer (Françoise de), nonne de 
Béthanie, en 1765, 174. 

Maeyer (Jean de), juré du village 
de Heffen, 1692-1748. 189 et 194 ; — It. 
du hameau de Neckerspoel, 1743-1754, 
192 et 195. 

Maeyer (Martin de), juré du hameau 
du Battel, 1678-1693, 191. 

Maezelander (Jean de). Voy. Bras- 
seurs, 29 et 30. 



Magnus (Corneille), juré du village 
de Hever, 1677-1696, 187. 

Maheu (A .-A . ), gra veu r à l'eau-fort e, 
en 1820, 273. 

Maie (Rombaut vanden), religieux 
récollet, 287. 

Maie (Silvestre van), receveur géné- 
ral des domaines de S. M., à Malines, 
15S0-1583, 201. 

Malines (ville de), Machelen, 
Machelne, Machlen, Machlinia, 
Malignes, Mechelen, Mecheln, 
Mechelne, Mechlen, Mechlene, 
Mechlin, Mechlinia, IX, X, XI, XIV, 



— 394 — 



XV, 2, 3, 4, 5, 8, 10, 11, 12, 16, 17, 21, 
24, 28, 38, 40, 44, 45, 47, 48. 51, 57, 79, 
81 à 85, 88, 89, 94, 96,97, 119, 122, 123, 
124, 127 à 130, 133, 135. 140, 145, 146, 
147, 151, 152, 154, 155, 156, 178, 180, 
186, 197, 198, 200 à 204, 208, 209, 225, 
234, 236 à 256, 260, 265, 270 à 276, 285, 
286, 288, 297, 299 à 302, 324 à 327. 

Malines (Joseph-Robert de), comte 
de Brnino, historien, 239. 

Man (Jacques de), graveur au burin, 
294. 

Man (Jean de), doyen de la jeune 
arbalète, en 1602, 75. 

Mandervelt (M.) administrateur du 
couvent de Béthanie, en 1780, 175 ; — It. 
de l'hospice d'Oliveten, 1783-1797, 183. 

Mannaerts (Pierre), 1604, 9. 

Mansfelt (Ernest de), homme de 
guerre, 282. 

Mants (xMarie), 1592, 103. 

Marcelis. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Marck (Robert vander), comte 
d'Arenberg, seigneur de Bouchout et 
de Humbeeck, confrère de la vieille 
arbalète, en 1516. Sa signature, 73. 

Marcke (Antoine van), ingénieur, 
en 1664, 300. 

Mardulyn (Jean-François), dessina- 
teur, né à Malines, 284. 

Mares (Jacques des), écuyer, rece- 
veur des fiefs de S. M., à Malines et 
Heyst, 1659-1665, 201. — (Jean des), 
chevalier, receveur it., 1631-1654, 200 
et 201. — (Jean-Antoine des), écuyer, 
bourgmestre de Malines, 1656-1658, et 
1669-167G, 110 ; — chef-doyen de la dra- 
perie, en 1667, 110. 

Margelle (Guillaume de le), seigneur 



de Kettenhove, écoutète de la ville, 
1646-1656, 114. 

Marguerite d'Autriche, XIV, 16, 
82, 249, 265, 282, 283, 291, 293, 294,320, 
322, 323. 

Marguerite d'York, épouse de 
Charles le Téméraire, XIV. 

Marie, duchesse de Bourgogne, X, 
XI, XIV, 249, 258, 294. 

Marie, reine de Hongrie, 294. 

Marie- Anne, archiduchesse d'Autri- 
che, 240. 

Marie-Thérèse, impératrice d'Au- 
triche, 14, 35, 240, 241, 308. 

Marotel (Pierre). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Marotelle (Eustache), écheviu de 
Malines, en 1580, 311. 

Matheeus, fondeur en cuivre. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Mathias, archiduc d'Autriche, 281. 

Matthys (Pierre), religieux Augus- 
tin, profès en 1721. 166. 

Matthys (Rombaut), échevin de 
Malines, en 1749, 310. 

Maximilien, archiduc d'Autriche, 
11, 279 ; — empereur d'Autriche, XIV, 
S2, 83, 249, 256, 258, 265, 294, 296, 325. 

Mayegem, bourgmestre de Malines, 
en 1441, 99. 

Méan (François- Antoine de), arche- 
vêque de Malines, 295, 313, 324. 

Mechelen (Henri van), membre de 
la Pivoine. Ses armoiries, 87. 

Medaert maître. Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Meeghen (Messire van). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 131. 



— S98 — 



Meer (Jean vander), receveur au 
couvent des riches Claires, à Bois-le- 
Duc, 1563-1564, 263. 

Meerbeeck. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Meerbeke, Merbeke (Guillaume 
van), trésorier de la ville, en 1598, 134. 
— (Louis van) bourgmestre de Malines, 
1653-1654, 109. 

Meeren (vander). Actes d'état civil 
concernant ceux de ce nom, 74. 

Meeren (Gaspard -Laurent vander), 
secrétaire de la ville, 1747-1758, 14. — 
(Jean-François vander), échevin de 
Malines, en 1790, 310. 

Meester (Antoine-Joseph de), doyen 
des poissonniers, en 1732, 25. — (Egide 
de), ancien doyen des poissonniers, en 
1732, 25 — (Pierre de), ancien doyen 
des poissonniers, 24. 

Meester (Corneille de), doyen du 
chapitre de S. Rombaut, receveur des 
domaines du comte de Flandre, à Mali- 
nes, 1381-1383. 200. — (Pierre de). Sa 
maison, à Malines, en 1725, 149. 

Meesters (Marie), prieure de Bétha- 
nie, 1551-1558, 172. 

Melaert (A.-J.), collecteur des pri- 
sonniers indigents de la ville, 1767-1777, 
141. 

Melana (Jean de), échevin de Mali- 
nes, en 1263,11. 

Mélane (rivière la). Melaan, 
Milane, Millaene, X, 148, 149, 327. 

Meldert ( Guillaume- Joseph van), 
chanoine de la métropole, 235. 

Meldert (Henri -Frédéric van), éche- 
vin de Malines, en 1749, 310. 

Melsbroeek (van), membre de la 
Pivoine. Ses armoiries, S7. 



Merlan (Gaspard), imprimeur de 
cartes géographiques, 274. 

Merode (Arnould de), confrère de la 
vieille arbalète, en 1529, membre de la 
Pivoine, en 1553. Sa signature, 73 ; — 
Ses armoiries, 87 ; — Sa maison à 
Malines, en 1544, 130. — (Guillaume 
de), seigneur de Royenborch, membre 
de la Pivoine, bourgmestre de Malines, 
1616-1617, 109. Ses armoiries, 87. — 
(Henri de), bourgmestre de Malines. 
Son testament, en 1571, 94. — (Jean de), 
membre de la Pivoine, en 1558. Ses 
armoiries, 87. 

Mertens. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Mertens (Antoine), juré du hameau 
deBattel, 1693-1726, 191. 

Mertens (Guillaume), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1678-1717, 1S9. 

Mertens (Pierre), juré du hameau 
de Battel, 1728-1765, 191. 

Mertten, orfèvre. Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Mesmaker (Pierre de), receveur 
général des domaines de S. M., à Mali- 
nes, 1573-1579, 201. 

Meulder (Jean de), receveur au cou- 
vent de Muysen, 1590-1592, 178. 

Meulder (Jean van), collecteur des 
contributions levées par les Français, 
au hameau d'Hanswyck, 1707-1712, 186; 
— juré du dit hameau, 1678-1717, 189. 

Meuldermans (Joseph), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1771-1792, 192 
et 195. 

Meulen (François vander), fondateur 
d'une bourse d'étude, en 1607, 93. 

Meulen (Henri vander), notaire, 
receveur au couvent des pauvres Clai- 
res, à Hoogstraten, 1675-1678, 261. 



396 — 



Meulen (Laurent vander), sculpteur, 
né à Malines, 296. 

Meuse (rivière la), 244, 304. 

Meutermans (Daniel), juré du vil- 
lage de Hever, 1708-1722, 187 et 192. 

Middelborch (B. -Guillaume), rece- 
veur du couvent de Béthanie, 1588-1592, 
174. 

Middelbourg (ville de), 2. 

Mleris (François van), numismate 
et historien, 320. 

Milanen (Horace van), pensionnaire 
de la ville, 1698-1709, 118. — (Jean- 
Louis van), membre de la confrérie de 
S. Hubert, en 1731. Ses armoiries, 
162. 

Minard-Van Hoorebeke. (Louis), 
numismate et historien, 315, 316, 317, 
318. 

Mirabelli, dit van Halen. Miera- 
beele, Mirabeele, Mirabeelen, 
Mlrabele, Myrabeele. (Elisabeth), 
124. 125, 126. — (Jean), 124, 125. — 
(Pierre), 124. —(Simon), 124, 125. 

Miscum, alias Palsters (Corneille 
van), échevin de Malines, en 1574, 112. 

Mispelters(Gérard), juré du hameau 
de Pennepoel, 1746-1754, 191 et 195; — 
It. de celui de Neckerspoel, 1743-1754, 
192 et 195. 

Moelen (Victor vander), receveur au 
couvent des riches Claires, à Bois-le- 
Duc, 1507-1509, 262. 

Moens (Nicolas), serrurier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Mommaerts (Emmanuel), religieux 
Augustin, profès en 1703, 166. 

Mommaerts ( Marie - Marguerite ), 
prieure du couvent de Béthanie, 1666- 
1702, 173. 



Mompeyen (Marie- Anne van), nonne 
de Béthanie, en 1735, 174. 

Mons (ville de), XIV. 

Mons (Anne-Thérèse), prieure du 
couvent de Béthanie, 1649-1702, 172 
et 173. 

Montaigu (village de), 9. 

Montmorency (Agnès - Bernardi ne 
de), comtesse de Couppignies, baronne 
de Blaesvelt, 267. 

Moons (Jean), receveur de l'église 
S. Kombaut, 1586-1594, 159; — 1t. de 
l'hospice de S. Jacques. 1575-1591. 182; 
— It. de celui de S* Barbe, 1585-1594, 
183. 

Moreel (Guillaume), le vieux, méde- 
cin, en 1490, 267. — (Guillaume), le 
jeune, 268. 

Moreels (Jean), greffier de la ville, 
1649-1654, 12; — secrétaire, 1654-1660, 
14 ; —pensionnaire, 166M676, 118, 306. 

Morissens. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Morissens (Jean), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767* 
1777,141. 

Morissens (Matthieu-Jean), échevin 
de Malines, en 1751, 310. 

Morissens (Pierre), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767- 
1777,141. 

Motte (Jules-Philippe de la), greffier 
delà ville, 1654-1686, 12. 

Munck (Jean de), religieux Augus- 
tin, profès en 1701, 166. 

Munster (ville de), 208. 

Musch (Hubert), monnayeur de 
Charles le Téméraire, en 1454, 156. 

Musch, alias vanden Broec, 



— 397 



(Adrien), chef- homme de la Pivoine, 
en 1516. Ses armoiries, 86 et 87. 



Muysene (Elisabeth van), prieure du 
couvent de Béthanie, 1464-1465, 172. 



N. 



Namur (province et ville de), XIV, 
123, 201, 244. 

Namur (Jean de). Voy. Salve, Le. 

Neeffe. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Neeffe (Cornélie), nonne de Béthanie, 
1718-1752, 174. 

Neeffe (Emmanuel-Marie-Rombaut- 
(ihislain-Edmond), littérateur et arché- 
ologue, né à Malines, 31, 296, 312. 

Neeffs (Jacques), graveur au burin, 
en 1663, 293. 

Neeffe (Jean), religieux de Tordre de 
saint Augustin, théologien et hagiogra- 
phe, né à Malines, 287. 

Neeffe (Rombaut), échevin de Mali- 
nes, en 1645, né en cette ville, 310. 

Neethem (Jean van), condamné à 
mort, en 1574, 100 et 101. 

Nelis (Corneille-François de), évêque 
d'Anvers, né à Malines, 282 et 283. 

Nest (vanden). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Neve (Charles -Joseph -Emmanuel 
de), membre de la confrérie de S. 
Hubert, en 1702. Ses armoiries, 161. 

Neyt (Jehan), notaire de la chambre 
de conseil de Flandre, en 1534, 259. 

Nieuwenhuysen (vanden), Actes 
d'état civil concernant ceux de ce nom, 
74. 

Nieuwenhuysen (Constantin -Jo- 



seph vanden), collecteur des prisonniers 
indigents de la ville, 1767-1777, 141. 

Nieuwenhuysen (Guillaume van- 
den), ancien doyen des poissonniers, 24. 

Nieuwenhuysen (Hedwige van- 
den). née à Malines, fondatrice de l'hos- 
pice de la Putterie, en 1562, 92 ; — Son 
testament avec Jean Poppenruyter, en 
1533, 93; — Son contrat de mariage 
avec Rémi de Hailut, en 1536, 93. 

Nieuwenhuysen (Henri-Dominique 
vanden), historien, né à Malines, 239, 
241, 253. 

Nimègue (ville de), 267. 

Noels (Jean), 1599, 104 et 105. 

Nollet (François de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1774-1782, 190; — It. de 
celui de Neckerspoel, 1781-1792, 192. 

Noosen (Pierre), collecteur du X e et 
XX e denier levés pour les fortifications 
delà ville, en 1578, 133. 

Noot (Henri-Nicolas vander). Lettre 
de lui, datée de Bréda, en 1789, 207. 

Nots (Catherine), nonne de Bétha- 
nie, 1433-1471, 173. 

Nuvel (Adrien van), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767- 
1777,141. 

Nuvel (Henri van). Voy. Dyck 
(Jeanne van), 93. 

Nymes (Jehan de), médecin, à Tour- 
nai, en 1490, 267 et 268. 

Nyn (Guillaume de), juré du hameau 
de Battel, 1678-1693, 191. 



— 398 — 



Nyvele (Jeanne van), nonne de 
Béthanie, 1556-1606, 173. 



Nyversele (Jacques van), secrétaire 
de la ville, 1660-1669, 14. 



0. 



Oddyns (Marguerite), prieure du 
couvent de Béthanie, 1490-1540, 172. 

O'Donnoghue (Jean), chef- homme 
de la Pivoine, en 1725. Ses armoiries, 
87. — (Robert), chef-doyen de celle-ci, 
en 1738. Ses armoiries, 87. 

Oeyenbrugghe, Oyenbrugge (An- 
toine van), confrère da la vieille arba- 
lète, en 151S. Sa signature, 73 ; — Son 
testament, en 1530. 93 et 94. — (Jean 
van), écuyer. Sa maison, à Mali nés, en 
1544, 132. — (Josse van), écuyer, con- 
frère de la vieille arbalète, en 1518. Sa 
signature, 73 ; — Sa maison, à Malines, 
en 1544, 132. — (Louis van), écuyer, 
échevin de Malines, en 1580, 311. 

Olivier (Jean-Baptiste), bourgmestre 
de Malines, né en cette ville, 295. 

Olmen (Guillaume van), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1704-1727, 
192. 

Onderogghe (Nicolas). Voy. Bras- 
seurs, 29. 

Onghena (Charles), graveur à l'eau* 
fort*}, 296. 

Oostenryck (Catherine van), nonne 
de Béthanie, 1658-1701, 173. 

Opbebeeck (C), graveur sur bois, 
296. 



Opdebeeck (Antoine), graveur au 
burin, né à Malines, 276, 292. 

Opdebeeck ( Pierre), juré d u hameau 
de Pennepoel, 1752-1 7S1, 191 et 195. 

Ophem (Guillaume van), greffier de 
la ville, 1556-1587, 5, 12. — (Jean van), 
it., 1523-1529, 12. —(Philippe van), it., 
1529-1567, 12 ; — Sa maison, à Malines, 
en 1544, 131. — (Philippe van), it., 
1586-1634, 12. 

Orange (Guillaume de Nassau), 
prince d', XV. 

Oriou. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Orssagen (Rombaut van), échevin 
de Malines, en 1592, 103. 

Orssele (Thierri van). Sa maison, à 
Malines, en 1544,131. 

Ostende (ville d'), 267. 

Oudaert (Nicolas), seigneur vanden 
Steene, sous Eelwyt, confrère de la 
vieille arbalète,en 1523.Sasignature,73. 

Overbroeke (Elisabeth de). Voy. 
Schoonians, 127. 

Overhof (Catherine van), épouse 
d'Antoine van Oyenbrugge. Son testa- 
ment, en 1530, 93 et 94. 

Oyen (Jacques van), ingénieur, à 
Bruxelles, en 1578, 304. 



Paeffenrode, Paffenrode (Floris l 14, 159. 
van), secrétaire de la ville, 1618-1625, | 14. 



— (Jean), it., 1585-1648, 5, 



— 599 — 



Paeachen (Corneille van) sous-chef 
des arche», en 1606, 76. 

Passchier, peintre. Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Paige de la Laghe (Le), abbé, his- 
torien, 228. 

Païenne (Antoine), peintre. Sa mai- 
son, Malines, en 1544, 132. 

Pallaerme (l'archevêque de), 200. 

Pallemaerts, Palmaerts (Jean- 
Baptiste), juré du hameau d'Hanswyck, 
1739-1745, 190 ; — It. de celui de Geer- 
deghern, 1696-1765, 190 et 194. — 
(Régnier), juré du hameau d'Hans- 
wyck, 1739-1745, 190. 

Pansius (Jean-Antoine), secrétaire 
de la ville, 1784-1795, 14. 

Pape (Léon-Jean de), seigneur de 
Glabbecq, président du conseil privé, 
260. 

Papegeys (Gilles), 1602, 104. 

Parasiers (Jean-Baptiste), receveur 
de la ville, 1758-1768, 146, 147. 

Paris (ville de), 319. 

Parme (Alexandre Farnèse), duc de, 
85, 253. 

Partz (Charles-François de), prince 
de la Pivoine, en 1743. Ses armoiries, 87. 

Parys (Jean-François-Joseph), mem- 
bre de la confrérie de S. Hubert, en 
1731. Ses armoiries, 162. 

Passe (Crispin vande), graveur à 
1 eau-forte, 295 et 296. 

Pastenaken (Jean van). Sa maison, 
à Malines, en 1544, 132. 

Pastorana (Anne-Isabelle de), fille 
de feu Jean. Ses comptes au couvent 
des pauvres Claires, à Hoogstraten, 
1696-1699, 261. 



Pauels, Pauwels (Sophie), prieure 
du couvent de Muysen, 1521-1601, 176. 

Pauwels, curé, lez Gand, en 1702, 
58. 

Pauwels (F.), receveur du couvent 
de Muysen, 1687-1690, 178. 

Peckius (Pierre), conseiller au 
Grand Conseil, 294. 

Peeters (A.), préposé aux ouvriers 
de la halle, 1705-1711, 150. 

Peeters (André), collecteur des 
impôts levés par les Français au hameau 
d'Hanswyck, 1710-1712, 186. 

Peeters (Bernard), religieux Augus: 
tin, profôs en 1714, 166. 

Peeters (Catherine), prieure du 
couvent de Béthanie, 1698-1724, 173. 

Peeters (Elisabeth), nonne au dit 
couvent, en 1717, 174. 

Peeters (François), juré du village 
de Muysen, 1784-1792, 188. 

Peeters (Gilles), juré du village de 
Leest, 1693-1722, 189 ; — It. du hameau 
de Pennepoel, 1712-1742, 191 et 194. 

Peeters (Isabelle-Claire), nonne de 
Béthanie, 1715-1764, 174. 

Peeters (Jean), receveur des fiefs de 
S. M., à Malines et Heyst, en 1545, 200. 

Peeters (Jean), receveur du couvent 
de Muysen, 1535-1590, 178. 

Peeters (Jean), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1673-1717, 189. 

Peeters (Jeanne-Marie), prieure du 
couvent de Béthanie, 1705-1763, 173. 

Peeters (Marie-Thérèse), nonne au 
dit couvent, 1705-1735, 173 et 174. 

Peeters (Matthieu), juré du village 
de Leest, 1677-1693, 189. 



— 400 — 



Peeters (Michel), juré du village de 
Hever, 1677-1696, 187. 

Peeters (Pierre), juré du dit village, 
1708-1722, 192. 

Peeters (Pierre), mort assassiné, en 
1709, 106. 

Peireleirs, Perreliers (Jacques), 
juré du village de Muysen, 1677-1708, 
188. 

Percamenarias (Nicolas), échevin 
du hameau de Neckerspoel, en 1283 et 
1303, 314. 

Perceval (Emmanuel -Joseph de), 
conseiller et receveur général des 
domaines de S. M., à Malines, 1760- 
1784, 202, 203, 303. — (Hubert-Joseph- 
Antoine- Armand de), 266. 

Pescheur (Josse le), géomètre, en 
1544, 303, 304. 

Petit. Actes d'état civil concernant 
ceux de ce nom, 74. 

Pétri (Georgo), carme chaussé, mort, 
à Malines, en odeur de sainteté, 283. 

Peulders (Jean-Baptiste), juré du 
village de Heffen, 1713-1749, 189 et 194; 
— It. du hameau d'Auwegem. 1717- 
1763, 191 et 194. 

Peuthy (commune de), 300. 

Philibert II, duc de Savoie, 322. 

Philippe II, roi d'Espagne, X, 198, 
271, 279. 

Philippe IV, roi d'Espagne, 2S1. 

Philippe le Beau, archiduc d'Au- 
triche, X, 11, 82, 86, 249, 256, 258, 279, 
294, 325. 

Philippe le Bon, duc de Bourgo- 
gne, X, XIV, 2, 11, 249, 279, 294, 325, 
327. 

Philippe le Hardi, duc de Bour- 



gogne, X, XI, 154, 155, 249, 294, 325, 
326. 

Picard (G.), garde-sacs au Grand 
Conseil, 123. 

Pierets (Pierre-Joseph- André), de 
Croonenburgh, ancien bourgmestre de 
Malines, né en cette ville, 303. 

Pinchart (Alexandre-Josephï, chef 
de section aux archives générales du 
royaume, 47, 265. 

Piot (Charles), archiviste général du 
royaume, 296, 326. 

Plaet (Elisabeth vande), nonne de 
Béthanie, 1702-1716, 173. 

Plaine (Jean -François -Joseph de), 
seigneur de Terrelst, 241 et 242. 

PolfVliet (Jean), marchand, à Mali- 
nes, en 1786, 107. 

Pollet (Jacques), conseiller au Grand 
Conseil, 1680-1702, 122. 

Polymhie, ancien cercle musical, à 
Malines, 313. 

Pont (Jacques du), garde de la mon- 
naie, à Malines, en 1454, 156. 

Poplemon (J.-B.)t dessinateur, à 
Malines, en 1832, 293. 

Poppenruyter (Hans), confrère de 
la vieille arbalète, en 1530. Sa signa- 
ture, 73 ; — Son testament, en 1533, 93. 

Potes, Potis (Jean de), le vieux, 
greffier de la ville, 1545-1577, 12, 229; 
— colloborateur à l'inventaire des pri- 
vilèges, en 1550, 2 ; — Sa maison, a 
Malines, en 1544, 131. — (Jean de), le 
jeune, greffier de la ville, 1578-1609, 12. 

Potter (Antoine de), secrétaire de la 
ville, 1620-1654, 14 ; — chef-doyen de la 
Pivoine, en 1632; — Ses armoiries, 87. 

Prague (ville de), 281. 



— 401 — 



Prant (Côme van), seigneur de Blaes- 
velt, bourgmestre de Malines,161 4-1616, 
1620-1621, 1623-1624, 1626-1627, 1633- 
1635, 1636-1637, 109. — (Côme van), 
chef-homme des arquebusiers, en 1652, 
79. — (Hugues van), mort glorieuse- 
ment, à Malines, en 1580, 18. 

Pré (Jean du). Voy. Bempden 
{vanden). 

Prévost- de La Val (Caroline), fon- 
datrice de l'hospice des Maricoles, en 
1678, 93. 

Prince (Gérard de). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Prias (Arnould de), juré du village 
de Muysen, 1677-1696, 188. 

Prins (Jean de), juré du village de 
Hever, 1775-1799, 188 et 193. 

Pues, Puis (Pierre de), juré du 
village de Muysen, 1724-1735, 188. 

Puis (François du), receveur de la 



paroisse de Notre-Dame d'Hanswyck, 
1647-1651, 164. 

Punder (Barthélémy de), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1749-1777, 192 
et 195. 

Punder (Corneille-Joseph de), juré 
du dit hameau, 1749-1777, 195. 

Put (Antoine vanden), secrétaire du 
cardinal -archevêque de MaJines van 
Franckenberg, 295. 

Putte (Arnould vanden) échevin de 
Nieuwland, en 1303, 314. 

Putte (Jacques vanden), receveur 
de la table du Saint-Esprit d'Hanswyck, 
en 1523, 164. 

Puttemans (Corneille), juré du vil- 
lage de Leest, 1693-1749, 189. 

Pynssen vander Aa (Louis), sei- 
gneur de Vosmer, ancien et moderne, 
bourgmestre de Malines, 1691-1092, 
1698-1701, 110. 



Q. 



Quaeribbe (Jean), échevin de Mali- 
nes, en 1581, 311. 

Quaré (Charles), écuyer. Sa maison, 
à Malines, en 1544, 131. 



Quinart (N.), greffier de haute jus- 
tice, (griffier van den bloede) 1621- 
1644, 105. 

Quisthout (Ferdinand de), pension- 
naire de la ville, 1643-1644, 118. 



R. 



Raemberge, sous-officier d'artille- 
rie, en 1788, 308. 

Raes (Jean), juré des drapiers, en 
1445, 36. 

Ragiers (Artus de), orfèvre, à 
Anvers, en 1604, 9. 



Ralenbeke(Everard de), échevin de 
Malines, en 1263, 11. 

Ramsdonck (commune de), 158. 

Rantre (de), membre de la Pivoine. 
Ses armoiries, 87. 
• Rapin de Thoyras, historien, 272. 

27 



— 402 — 



Ranberghen (Jean van), receveur 
du couvent de Muysen, 1595-1625, 178. 

Regere (de). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Regere (Jean de), le vieux, receveur 
de la ville, 1578-1585, 145. — (Jean de), 
le jeune, it., 1674-1675, 130. — (Pierre 
de), it., 1673-1675, 129, 130. 

Remeeus, artilleur, (busschietcr) . 
Sa maison, à Malines, en 1544, 132. 

Remeeus, organiste. Sa maison, ù 
Malines, en 1544, 131. 

Reno(Jean), copiste de l'ancien regis- 
tre aux règlements de la ville, en 
1380, 10. 

Reydams (Adolphe), géomètre au 
cadastre, 267, 290. 

Reydere (Jean de), en 1528, 111. 

Reye (Jérôme de la). Sentence pro- 
noncée contre lui, en 1627, 99 et 100. 

Reyers (Henri), juré du village de 
Muysen, 1770-1777, 188; — It. du 
hameau de Pennepoel, 1777-1800, 191 
et 195. 

Reymers (Jean), enlumineur. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 131. 

Reynegom (Philippe van), bourg- 
mestre de Malines, 1658-1659, 1662- 
1664, 110. 

Richterich (Goswin- Alexandre de), 
receveur de la ville, 1774-1792, 146, 147. 

Rldder (Pierre-François de), collec- 
teur des prisonniers indigents de la 
ville, 1767-1777, 141. 

Riel (Isbrand vanden), peintre, 64. 

Riele (Rombaut vanden), le vieux, 
chroniqueur, 250. 

Rimenam (Jean van), échevin de 
Nieuwland, en 1303, 314. 



Rivieren (vander). Actes d'état civil 
concernant ceux de ce nom, 74. 

Robbroeck (Jean -François van), 
religieux Augustin, profès en 1711, 166. 

Robbroeck (Marie-Thérèse), hospi- 
talière aux Lépreux, 1726-1747, 181. 

Robert (Jean). Sentence prononcée 
contre lui, en 1647, 105 et 106. 

Robyna. Crayon généalogique, 1370- 
1566, 242. 

Robyns (Anne), veuve de Rombaut 
Huens, en 1599, 105. 

Robyns (Jacques), receveur de l'ab- 
baye S. Michel, à Anvers, en 1474, 260. 

Roeck (Henri de), juré du village de 
Hombeeck, 1729-1749, 189 et 193. 

Roelans (Jacques), vice-président du 
Grand Conseil, 294. 

Roelants (Jacques), protecteur de 
l'hospice S te Hedwige, en 1635, 92. 

Roelants (Joachim), médecin, né à 
Malines. Séparation de biens entre lui 
et ses proches, en 1527, 93; — Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 131 ; — Surin- 
tendant des pauvres, en 1545, 317 ; — 
Son portrait, 283. 

Roelants (Matthieu). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. 

Roettiers (Jacques), graveur de 
médailles, en 1753, 323. 

Roey (Guillaume de), juré du 
hameau de Battel, 1693-1726, 191. 

Rogaes (Henri), échevin de Malines. 
en 1263, 12. 

Rogbroeck, bourgmestre de Mali- 
nes, en 1441, 99. 

Rogiers (Antoine), batelier, à Mali- 
nes, protecteur de l'hospice S u Hedwige, 
en 1570, 92. 



— 403 — 



Rombauts (Antoine), juré du village 
de Hever, 1677-1709, 187. 

Rombauts (Gaspard), juré du 
hameau de Pennepoel, 1712-1742, 191 
et 195. 

Rombauts (Jacques), juré du village 
de Heffen, 1692-1723, 189. 

Rome (ville de), 234. 

Rommerswael (Philippe van), 
membre de la Pivoine. Ses armoiries, 
87. 

Romré, Romrée (Charles de), chef- 
homme de la Pivoine, en 1681. Ses 
armoiries, 87. — (Ferdinand -Philippe, 
comte de), membre de la confrérie de 
S. Hubert, en 1731. Ses armoiries, 162. 

— (Jean-Charles de), seigneur de Mazé, 
bourgmestre de Malines, 1676-1679, 110. 

— (Jean-Engelbert de), seigneur de 
Bonheyden, membre de la confrérie de 
S. Hubert, en 1702 et 1731. Ses armoi- 
ries, 161 et 162. — (Philippe-Engelbert- 
Joseph de), membre de la dite confrérie, 
en 1731. Ses armoiries, 162. — (Pierre- 
François- Vital de), seigneur de Mazé, 
bourgmestre de Malines, 1695-1697, 
1723-1727, 110. 

Ronge (Jacques de), juré du village 
de Hever, 1677-1696, 187. 

Ronnet (Jean-Baptiste de), receveur 
de l'archevêché, 1675-1676, 187. 

Ronst (Lazare van), receveur du 
couvent des riches Claires, à Bois-le- 
Duc, 1630-1650, 264. 

Roomans (Pierre), juré du hameau 
de Battel, 1718-1765, 191 et 194. 

Roose (Philippe -François -Pierre), 
baron de Leeuw-S*-Pierre, écoutète de 
la ville, 1732-1734, 115; — It., 244. 

Roquelaure (Jean- Armand de), 
archevêque de Malines, 295. 



Rore (Cyprien de), musicien compo- 
siteur, né à Malines, 282, 283. 

Rosa (Marie-Thérèse), sous-prieure 
du couvent de Thabor, 1708-1715, 171, 
172. 

Rossem (Martin van), capitaine sous 
Charles-Quint, en 1542, 251. 

Rossignol. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Rossignon (Hubert-Antoine), pen- 
sionnaire de la ville, 1716-1729, 118. 

Rotterdam (ville de), 267. 

Roubaix (de), maïeur du hameau 
d'Auwegem. 1676-1699, 190. 

Roulers (ville de), 75. 

Rousseau. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Rousseau (J.-B.-J.), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767- 
1777, 141. 

Roy (Jean de), préposé aux ouvriers 
de la halle, 1724-1741, 150. 

Roy, Roye (Jean de), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1719-1728, 192 
et 195. 

Roye (Anne van), prieure du couvent 
de Muysen, 1609-1620, 177. 

Royer (Louis), sculpteur, né à Mali- 
nes, 284. 

Rubens (Alexandre-Joseph), mem- 
bre de la confrérie de S. Hubert, en 
1702. Ses armoiries, 161; — Receveur 
général des domaines de S. M., à Mali- 
nes, 1696-1720, 202. 

Rubens (Pierre-Paul), peintre, 281, 
2%, 297. 

Rue (de la), graveur au burin, 278. 

Ruff, graveur au burin, 274. 

Rulle (Ernest -Norbert -Joseph de), 



— 404 — 



membre de la confrérie de S. Hubert, 
en 1702. Ses armoiries, 161. 

Rumpst (commune de), 289. 

Ruremonde (ville et diocèse de), 
277, 283. 

Ruttens (Josse), 1550, 2. 

Ruysschen ( Chrétien - Guillaume 
de), bourgmestre de Malines, 1692-1095, 
1696-1698, 110. — (Guillaume de), pen- 
sionnaire do la ville, 1613-1617, 118. — 
(Guillaume-Claude-Joseph de), membre 
de la confrérie de S. Hubert, en 1702 
et 1731. Ses armoiries, 161, 162. 

Ryckaert. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Ryckaert (Jean -Charles), procu- 
reur, en 1786, 107. 



Ryckmans. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Ryckmans (Guillaume), receveur 
de la ville, 1757-1763, 145. 

Rye (Thomas de), médecin, né à 
Malines, 283. 

Rymenans. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Rymenans (Jean-Baptiste), greffier 
à la justice de paix de cette ville, archi- 
viste et poète, 73, 226, 233, 239, 253, 
268, 284, 295. 

Rymenans (Philippe van), religieux 
Augustin, profôs en 1703, 166. 

Rynevelt (van), écuyer. Sa maison , 
à Malines, en 1544, 132. 



Saet (Corneille van), juré du hameau 
de Pennepoel, 1677-1696, 191. 

Salve (Jean le), le vieux, peintre, en 
1606, 24. 

Salart (Louis), ôcoutète de la ville, 
1428-1430, 114. 

Sande, Zande (Cécile vanden), hos- 
pitalière aux Lépreux, 1645-1717, 181. 

Sanguessa (Louis de), évêque de 
Ruremonde, en 1720, né à Malines, 283. 

SchaelTer (Jean), chanoine titulaire 
et archiviste de l'archevêché, XV, 184, 
276, 278, 285, 294, 299. 

Schaevaerts (Antoine), juré du 
village de Hever, 1757-1779, 187 et 188. 

Schant (Guillaume vander), rece- 
veur du couvent des riches Claires, à 
Bois-le-Duc, 1571-1579, 263. 

Scheers (Jean), concierge à l'hôtel 
de ville, en 1544, 132. 



Scheffermeyer (Jacques), en 1840, 
319. 

Schelkens (Adrien), juré du hameau 
de Battel, 1678-1693, 191. 

Schelkens (Corneille), juré du 
hameau d'Auwegem, 1717-1763, 191 ; — 
It. de celui de Battel, 1728-1765, 191. 

Schellens (François), chroniqueur, 
né à Malines, 239, 246, 249, 254, 283, 
285. 

Scheltiens( Antoine), j uré du hameau 
de Pennepoel, 1723-1742, 191. 

Scheltiens (Bernard), juré du 
hameau de Geerdeghem, 1696-1705, 190. 

Scheltiens (Jacques), receveur de lu 
ville, 1744-1749, 146, 147. 

Scheppers. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Scheppers (Jacques), receveur de la 
ville, 1691-1694, 129, 130. — (Jean- 



— 405 — 



Baptiste), secrétaire de la ville, 1669- 
1713, 14. — (Jean-Baptiste), greffier de 
la ville, 1709-1745, 13, 15. — ( Jean-Bap- 
tiste-Athanase), greffier de la ville, 1746- 
1790, 13, 16. — (Pierre}, receveur de la 
ville, 1685-1688, 129, 130; — It., 1714- 
1721, 146 ; — Echevin de Malines, en 
1706, 310. — (Pierre-Ives), secrétaire 
de la ville, 1713-1747, 14. 

Scheppers (Jacques), doyen des 
poissonniers, en 1732, 25. — (Jean-Bap- 
tiste), it., même année, 25. — (Pierre), 
ancien doyen des poissonniers, en 1732, 
24, 25. 

Schetz (Gaspard), seigneur de Grob- 
bendonck, en 1559, 198. 

Schenrwyckx (Jean), juré du vil- 
lage de Hombeeck, 1729-1749, 193. 

Schoefs, Schoof, Schooff,Schooffs, 
Scoef, Scoefs, Scoofs (Guillaume), 
receveur au Grand Béguinage, en 159S, 
180. — (Jacques), président de la cham- 
bre pupillaire, en 1505, 97. — (Jacques), 
membre de la Pivoine, en 1551. Ses 
armoiries, 87 ; — Sa maison, a Malines, 
en 1544, 131 ; — Receveur du X e et XX e 
denier levés à Heyst et Gestel, en 1544, 
197. — (Jean), en 1491, 327, 328. — 
(Jean*, confrère de la vieille arbalète, 
en 1551. Sa signature, 73; — Bourg- 
mestre de Malines, en 1566, 112. — 
(Nicolas), en 1491, 328. — (Nicolas), 
membre de la Pivoine. Ses armoiries, 
87. — (Philippe), le vieux, membre de 
la Pivoine. Ses armoiries, 87; — Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Schoonians (Scoene Jans, Scoe- 
nians, Sconehals, Sconeians, Scone- 
jan, Sconejans, Scone Jans). 

(Arnould), échevin de Malnes, en 1263, 
12. — (Barbe), 127. — (Catherine), 127. 
— (François), 125, 126. —(Henri), 126, 
127. —(Jean), 125, 126, 127.— (Jeanne), 



125, 126. — (Jehan), écoutète de la ville, 
en 1357, 326. — (Rombaut), 125. — 
(Simon), 125, 126. 

Schore (Marie-Philippine de), hospi- 
talière aux Lépreux, 1752-1757, 181. 

Schot (Pierre), marchand, à Anvers, 
en 1592, 103. 

Scimmelpennlnck (Egide), échevin 
de Nieuwland, en 1263, 314. 

Scoon (Jacques), enlumineur, 265. 

Séchelles (Jean Moreau de), inten- 
dant militaire, en 1747, 140. 

Seelsman (Jean), fondeur de cloches, 
à Malines, en 1441, 44. 

Sempst (village de), 146, 170, 219, 
303. 

Sergeysels (Guillaume), juré du 
village de Muysen, 1696-1708, 188. 

Servais (Gaspard- Joseph de), histo- 
rien, 241, 254, 303. 

Servrancx (Antoine), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Servrancx (Cécile), nonne de Bétha- 
nie, en 1767, 174. 

Servrancx (Jacques), juré du vil- 
lage de Hever, 1757-1767, 187 et 188. 

Servrancx (Jean), juré du dit vil- 
lage, 1677-1696, 187; — It., 1733-1759, 
187. 

Servrancx (Pierre), juré du village 
de Hever, 1748-1759, 187. 

Sestich (Jacques- Antoine van), sei- 
gneur d'Ophem, bourgmestre de Mali- 
nes, 1668-1669, 16741675, 1685-1686, 
110. — (Philippe -Antoine van), it., 
bourgmestre de Malines, 1634-1636,' 
1644-1645, 109. 

Sgroots (Chrétien), ingénieur, en 
1562, 304. 



- 406 — 



Shertogen, avocat, à Anvers, en 
1609, 104. 

Simon, graveur de médailles, 322. 

Simone (Melchior), juré de hameau 
de Pennepoel, 1777-1800, 191 et 195. 

Sinay (Nicolas van), receveur à l'hos- 
pice de S* Barbe, en 1718, 183 ; — It. à 
celui des SS. Pierre et Paul, 1717-1723, 
183. 

Sips (Jean -Baptiste), copiste des 
Roodboeken, en 1702, 4. 

Siré, poète flamand, en 1713, 248. 

Sloets, Sloots (Tilman), doyen des 
fripiers, en 1601, 63; — It. de la jeune 
arbalète, en 1602, 75. 

Sloits (Jeanne), hospitalière aux 
Lépreux, 1681-1693, 181, 182. 

. Smets (Anne-Elisabeth), nonne de 
Béthanie, 1649-1654, 173. 

Smets (Barbe), veuve de Jacques van 
Deventer, géographe, en 1577, 304. 

Smets (Madeleine), prieure du cou- 
vent de Béthanie, 1593-1646, 172, 174, 
175. 

Smets (Pierre), juré du villïige de 
Leest, 1677-1693, 189. 

Smets (Pierre), juré du hameau de 
Pennepoel, 1740-1749, 191. 

Smeulders (Rombaut), juré du 
hameau d'Auwegein, 1710-1722, 190. 

Smeyers, Smyers (Egide- Joseph), 
peintre et biographe, né à Malines, 33, 
41, 64, 241. 

Smits (Catherine), prieure du cou- 
vent de Béthanie, 1553-1597, 172. 

• Smoelneren (Hillen). Voy. Schoo- 
nians, 125. 

Snellinckx (Jean), peintre, né à 
Malines, 282, 283. 



Snellincac (Marguerite), prieure du 
couvent de Muysen, 1521-1601, 176. 

Snoy (Philippe van), seigneur d'Op- 
puers, Poederlé, Befferen, etc., bourg- 
mestre de Malines, 1614-1615, 1622- 
1623, 1631-1634, 109. 

Snyers. Actes d'état civil et autres 
concernant quelques membres de cette 
famille, 237. 

Sollier (Jean-Baptiste du), de la com- 
pagnie de Jésus, hagiographe, 227, 246. 

Somere (Guillaume de), doyen des 
archers, en 1606, 76. 

Somers (Ange), juré du village de 
Leest, 1693-1722, 189. 

Somers (Jean), juré du hameau de 
Battel, 1678-1693, 191. 

Sonderschot (hameau de), sous 
Heyst, 198. 

Sotteau (Claude -Joseph), pension- 
naire de la ville, 1733-1735, US. 

Spangen (Charles-Ignace, baron de), 
membre de la confrérie de S. Hubert, 
on 1731. Ses armoiries, 162. 

Spaysmakers (N.), hospitalière aux 
Lépreux, en 1541, 181. 

Speelbercns (Barbe), nonno de 
Béthanie, 1506-1565, 173. 

Speelbercns (Catherine), nonne au 
dit couvent, 1504-1542, 173. 

Speulders (Martin), juré du village 
de Hever, 1677-1696, 187. 

Spinel (Martin de), receveur de la 
ville, 1747-1755,140, 144. — (Rombaut- 
Joseph de), it., 1771-1773, 140. 

Spol, graveur au burin, 292. 

Sporckmans (Hubert), clerc au 
secrétariat, en 1646, 89. 



— 407 — 



Sporckmans (Hubert), notaire, à 
Malines, 1624-1652, 90. 

Sporckmans (Jacques), greffier de 
la ville, 1639-1647, 12. 

Sprnyt (P.), graveur au burin, 296. 

Stabulo (Gode froid de), échevin de 
Malines, en 1263,11 et 12. 

Stadecke (Gauthier de), échevin de 
Malines, même année, 11. 

Staelarts, Stalaerts, Steylaert 

(Nicolas), chroniqueur, 229, 247, 250, 
251. 

Staes (Arnould), surintendant des 
pauvres de cette ville, en 1545, 317. 

Staes (Charles), collaborateur aux 
privilèges de la ville, en 1550, 2. 

Stalins (Jacques- Dominique), sei- 
gneur de Rollegem, bourgmestre de 
Malines, 1691-1692, 1696, 110. 

Stalins (Jean-Baptiste), pensionnaire 
de la ville, 1644-1654, 118. 

Stalins (Jeanne), nonne de Béthanie, 
en 1778, 174. 

Standonck (Jean), théologien, né à 
Malines, 242. 

Stappers (Corneille), religieux 
Augustin, profès en 1737, 167. 

Stassart (Goswin- Joseph-August i n , 
baron de), homme d'état, littérateur et 
poète, né à Malines, 284, 323. 

Steen (Antoine vanden), membre de 
la confrérie de S. Hubert, en 1731. Ses 
armoiries, 162. 

Steen (Ignace vander), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1727-1735, 189; — 
It. de celui de Neckerspoel, 1735-1745, 
192. 

Steen (Ignace-Dominique vander), 
juré du hameau d'Hanswyck, 1721-1750, 



194; — It. de celui de Neckerspoel, 
1728-1744, 195. 

Steenback (Corneille), géomètre, en 
1648, 305. 

Steenbrugghe (Olivier vander), 
écoutôte de la ville, 1375-1376, 114. 

Steenmans( Antoine), juré du village 
de Heffen, 1676-1692, 189. 

Steensele (Gilles van). Sentence 
prononcée contre lui, en 1574, 112. 

Steenwegen ( Guillaume - Joseph 
van),, échevin de Malines, en 1783, 310. 

Steghen (Jean vander), receveur au 
couvent des riches Claires, à Bois-le- 
Duc, 1558-1560, 263. 

Sterckx(Engelbert), cardinal-arche- 
vêque de Malines, 323, 324. 

Steurs (François-Matthieu), arché- 
ologue, né à Malines, 245. 

Stevart (Jérôme), chanoine gradué 
de la métropole, 246. 

Steven, relieur. Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 131. 

Steynemeulen, Steynemoelen 

(Marie van), nonne de Béthanie, 1467- 
1485, 173. — (Monique van), sous-prieure 
au dit couvent, 1657-1712, 173, 174, 175. 

Steynemoelen (Jean van), confrère 
de la vieille arbalète, en 1519. Sa signa- 
ture, 73. 

Steynemolen (Siger van), orfèvre, 
graveur de sceaux, en 1490, 309. 

Stiers (Rombaut), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1733-1750, 190 et 194. 

Stock (Jérôme vanden), protecteur 
de l'hospice S tc Hedwige, en 1578, 92. 

Stoop (P.), architecte, en 1869, 292. 

Stordeur (J.), graveur de médailles, 
323. 



— 408 — 



Strepen (vander). Actes d'état civil 
concernant ceux de ce nom, 74. 

Strepen (Frédéric vander), membre 
de la Pivoine. Ses armoiries, 87. 

Streye (Henri de le), monnayeur 
du comte de Flandre, 1357-1358, 326. 

Stroy (Antoine), juré du village de 
Leest, 1677-1693, 189. 

Struyff (Corneille), maitre d'école et 
protecteur de l'hospice S*« Hedwige, en 
1661, 92. 

Subia ( Marie -Robertine de), pri- 
eure du couvent de Muvsen, 1647-1665, 
177. 

Suetens (Michel), receveur de la 



ville, 176M768, 140. —(Rémi), it., 175&- 
1757, 144. 

Suetwey (Simon), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1704-1727, 192. 

Sondes (Catherine-Thérèse), prieure 
du couvent de Muysen, 1713-1714, 177, 

Suys (Corneille), juré du village de 
Hever, 1708-1738, 187 et 193, 

Swaertsen (Adrien), poète flamand, 
né à Malines, 248. 

Swerdt, Swert (Jean de), juré du 
hameau do Pennepoel, 1754-1781, 191 
et 195. 

Sychen (Cécile van), hospitalière 
aux Lépreux, 1764-1780, 181. 



T. 



Teren, alias Peedt (François de), de 
Bois-le-Duc. Sentence prononcée contre 
lui, en 1645, 100. 

Ter Most (cour féodale de), 169, 170. 

Teurffs, Tenrfe (Jean), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1721-1750, 194; 
— It. de celui de Geerdeghem, 1696- 
1765, 190. 

Thiebaut (Jean), orfèvre. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 131. 

Tbielen (Jean van), échevin de Mali- 
nes, en 1580, 311. 

Thlelen (Jean-Philippe van), peintre, 
né à Malines, 282, 283. 

Thlelen (Marie van), nonne de 
Béthanie, 1630-1640, 173. 

Thomas (Jehan), monnayeur du duc 
de Bourgogne Philippe le Hardi, 1383- 
1384, 154. 

Thuernault (Corneille van), doyen 
de la jeune arbalète, en 1602, 75. 



Thyele (Elisabeth van\ prieure au 
couvent de Béthanie, en 1423, 172. 

Thys (Grégoire-Barthélemy-Joseph- 
Antoine), curé à Hever, historien, né à 
Malines, 246. 

Timmermans (Jean), religieux 
Augustin, profès en 1691, 165. 

Tindal (Nicolas), littérateur anglais, 
272. 

Tirlemont (ville de), 177. 

Toscans. Voy. Berthout (Jean), 
seigneur de Berlaer. 

Trapegni, calligraphe, en 1606, 24. 

Trente (concile de), 220. 

Triest (Michel van), receveur de la 
ville, en 1567, 101. 

Trieu (Hilaire du) de Terdonck, 57, 
151, 236. 

Tryapaln (Christophe), échevin de 
Malines, en 1449, 310. 



— 409 — 



Tscate (Barbe), prieure du couvent 
de Muysen, 1521-1601, 176, 177. 

Tacranen (Marguerite), nonne de 
Béthanie, 1431-1508, 173. 

t* Sergeysels (Henri), juré du village 
de Hever, 1708-1722, 192. 

Tsermertens (Catherine), nonne de 
Béthanie, 1433-1503, 173. — (Elisabeth), 
it., 1472-1514, 173. 

V Serstevens (les frères), impri- 
meurs, à Bruxelles, 277. 

t* Servrancx (Marie), protectrice de 
l'hospice S te Hedwige, en 1670, 93. 

t* Servrancx (Pierre), receveur de 
la chapelle S te Anne, 1705-1718, 165. 



t' gestion (François-Rombant van), 
seigneur d'Ophem, membre de la con- 
frérie de S. Hubert, en 1702 et 1731. 
Ses armoiries, 161, 162. 

Tsvriesen ( Catherine), épouse d'Ar- 
nould Cloet, fondatrice du couvent de 
S u Anne, hors la porte d'Anvers, en 
1506, 180. 

Tuerlinckx (Corneille-Jean-Josepli), 
musicien -compositeur, né à Malines, 
224, 268. — (Joseph-Jean-Antoine), 
sculpteur, né à Malines, 268, 284, 323, 
324. — (Marie-Jeanne), 224 et 225. 

Turnhoudt (Adrien van), juré du 
hameau d'Auwegem, 1696-1722, 190. 

Turnhout (ville de), 249, 288. 



IL 



Uccle, Uckele (commune d'), 258. 

TJffels (Gérard van), conseiller et 
receveur général des domaines de S. 
M., à Malines, 1653-1668, 201, 202. 



Ufvele (Jean van), doyen de la jeune 
arbalète, en 1602, 75. 
Urbain V, pape, 234. 
Utica (ville d*), 283. 
TJtrecht (province d'), 201. 



Vaernewyck (A.-P.-C, vicomte 
van), 245,252. 

Valckx (J.-F.), doreur, en 1767, 59. 

Valclpc (Pierre), sculpteur, né à 
Malines, 281. 

Valenciennes (province de), 201. 

Valke(Arnould), messager du magis- 
trat, en 1426, 30. 

Vanderauwera (G.), géomètre, en 
1867, 290. 



Vanderlinden, secrétaire de la ville, 
en 1785, 233. 

Vandeven (Pierre), juré du hameau 
d'Hanswyck, 178M789. 190. 

Van Doren (Pi erre- Joseph), archi- 
viste de la ville, XVI, 15, 83, 223, 233, 
236, 238, 239, 243, 253, 269, 284. 

Van Melckebeke (Guillaume-Jean- 
Josse), pharmacien, historien, né à 
Malines, 312, 313. 



— 410 — 



Vehlen (comte de), maréchal, 240. 

Veken (André vander), religieux 
Augustin, profôs en 1698, 166. 

Vekene (Henri vander), échevin de 
Malines, en 1531, 311. 

Velde (vande). Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Velde (Elisabeth vande), prieure du 
couvent de Béthanie, 1425-1478, 172. 

Velde (P.-J. vande), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767- 
1777, 141. 

Velden (Philippe vanden), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Veltom (Gaspard van), prieur du 
couvent d'Hanswyck, en 1743, 231. 

Venne (Arnould vanden), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Venne (François vande), conseiller 
ecclésiastique au Grand Conseil, né à 
Malines, 283. 

Venne (Jacques -Charles vanden), 
secrétaire de la ville, 1681-1697, 14. — 
(Jean-Baptiste vanden), it., 1655-1676, 
14 ; — Pensionnaire de la ville, 1676- 
1687, 118. — (Rombaut vanden), gref- 
fier de la ville, 162Q-1625, 12 ; — secré- 
taire de la ville, 1625-1655, 14 ; — chef- 
doyen de la Pivoine, en 1632. Ses armoi- 
ries, 87. 

Vennekens (Marie), épouse de 
Jérôme vanden Stock, protectrice do 
l'hospice S te Hedwige, en 1578. 92. 

Verachter (Frédéric), archiviste de 
la ville d'Anvers, 325, 327, 328. 

Verbeeck (André), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1743-1751, 190 et 194 ; — 
It. de Geerdeghem, 1696-1765, 190; — 
It. d'Auwegem, 1717-1763, 191 et 194. 

Verbeeck (Paul), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1696-1765, 190. 



Verbeeck(Philippe), jurédu hameau 
de Neckerspoel, 1754-1772, 192. 

Verbeke(Prosper), religieux Augus- 
tin, profôs en 1709, 166. 

Verbelle (Marie-Anne), prieure du 
couvent de Béthanie, 1700-1720, 173. 

Verberckt. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Verberckt (Gaspard), doyen des 
fripiers, en 1735, 64. 

Verberght. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Verblest (Jean). Sa maison, à Mali- 
nes, en 1544, 132. — (Marc), peintre, 
it., 132. 

Verbrughen (Adrien), sculpteur, en 
1600, 312. 

Vercammen, pensionnaire de la 
ville, décédé avant 1581, 103. 

Vercammen (Floris), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1730-1751, 192 
et 195. 

Vercluysen (Marguerite), hospita- 
lière aux Lépreux, 1636-1644, 181, 
182. 

Verdeyen (Simon), juré du village 
de Hever, 1748-1759, 187. 

Verhaegen (Corneille), Juré du vil- 
lage de Hever, 1698-1713, 187. 

Verhaegen (Jacques), juré du dit 
village, 1719-1738, 187 et 193. 

Verhaegen (Joseph), jurédu hameau 
de Pennepoel, 1786-1800, 191 et 195. 

Verhaegen (Pierre), juré du village 
de Hever, 1720-1732, 187 et 192. 

Verhagen (Jean), juré du village de 
Muysen, 1764-1798, 193. 

Verhagen (Pierre), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1746-1800, 194. 



— 444 — 



Verhagen (Théodore), sculpteur, né 
à Malines, 282, 284. 

Verhaghen. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Verhaghen (Philibert -Alphonse), 
ancien bourgmestre de Malines, né en 
cette ville, 320. 

Verheyden (Christophe), juré du 
village de Muysen, 1714-1732, 188 et 
193. 

Verheyden (Guillaume), juré du 
village de Hever, 1757-1767, 187. 

Verheyden (Jacques), juré du dit 
village, 1775-1799, 188 et 193. 

Verheyden (Matthieu), juré du vil- 
lage de Muysen, 1743-1798, 188 et 193; 

— It. du hameau de Neckerspoel, 1749- 
1782, 192 et 195. 

Verheyden (Pierre), juré du village 
de Hever, 1775-1799, 188 et 193 ; — ït. 
du hameau d'Hanswyck, 1781-1800, 190; 

— It. de celui de Neckerspoel, 1777- 
1792, 192 et 195. 

Verhocht (Jean-François), receveur 
de la ville, en 1756, 144. 

Verhoeven (Gilles), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Verhoeven (G uil lau m o- G om maire- 
François), négociant, à Malines, histo- 
rien et poète, 153, 266. 

Verhoeven (Jean), 267. 

Verhoeven (J.-F.), collecteur des 
prisonniers indigents de la ville, 1767- 
1777, 141. 

Verhoeven (Marie), 110. 

Verhoeven (Pierre), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1715-1728, 192. 

Verhoeven (Pierre), juré du village 
de Hever, 1737-1798, 188 et 193. 



Verhooght (Nicolas), juré du 
hameau de Pennepoel, 1738-1749, 195. 

Verhulst (Guillaume), religieux 
Augustin, profès en 1728, 166. 

Verhulst (Marie), hospitalière aux 
Lépreux, 1693-1702, 181, 182. 

Verhuyck, doyen des jardiniers, en 
1734, 58. 

Verhuyck (F.), géomètre, en 1784, 
307. 

Verhuyck (François), médecin 
légiste, en 1709, 106. 

Verhuyck (Jean), préposé aux 
ouvriers de la halle, 1741-1797, 150. 

Verlinden ( Guillaume - Jacques - 
Joseph), greffier de la ville, 1790-1793, 
6, 13. 

Verlinden (Jacques), juré du village 
de Hombeeck, 1729-1749, 189 et 193 ; — 
It. de Heffen, 1713-1749, 194. 

Verlinden (Jean), juré du village de 
Leest, 1720-1749, 193. 

Vermeeren (François), juré du 
hameau de Pennepoel, 1738-1754, 191 
et 195. 

Vermeeren (Henri), peintre verrier, 
en 1473, 37. 

Vermeiren (Martin), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Vermeren (Thierri), en 1592, 103. 

Vermeulen. Actes de l'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 
Vermeulen (Antoine), en 1602, 104. 

Vermeulen (Corneille), chroni- 
queur, 250. 

Vermeulen (Gilles), juré du hameau 
de Pennepoel, 1777-1800, 191 et 195 ; — 
It. de Neckerspoel, 1777-1792, 195. 



— 418 — 



Vermeulen (Guillaume), juré du 
village de Hever, 1709-1713, 187. 

Vermenlen (Jacques), doyen des 
brasseurs, en 1727, 31 ; — receveur de 
la ville, 1749-1751, 146, 147. 

Vermeulen (Jean-Joseph), échevin 
de Malines, en 17S6, 107. 

Vermeulen (J.-L.), marguillier de 
confrérie, à Notre-Dame d'Hanswyck, 
1755-1759, 164. 

Vermeulen (Matbias), juré du 
hameau de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Vermeulen (Monique), nonne au 
couvent de Béthanie, 1724-1753, 174. 

Vermeulen (Rombaut), en 1602, 104. 

Vermost (Jean), doyen des poisson- 
niers, en 1759, 24. 

Vermost (Jean), juré du hameau 
d'Auwegem, 1714-1743, 194. 

Vermost (Thérèse), prieure du cou- 
vent de Muysen, 1704-1711, 177. 

Vermylen. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 

Vermylen (Pierre), menuisier. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Veronen (Barbe), épouse de Jean 
Scoef. Compte des Lépreux, en 1481, 
181. 

Verpoorten (André), en 1667, 111. 

Verreth (Jean-Baptiste), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1749-1792, 192 
et 195. 

Verreyck, Verreyckt, Verreyk 

(Louis), juré du hameau d'Auwegem, 
1676-1763, 190, 191, 194. 

Verreycken (Michel), pensionnaire 
de la ville, 1648-1661, 118. 

Verrydt (Claude), curé à Audenarde, 
fondateur de bourses d'étude, 287. 



Verschaeren (Matthieu), juré du 
hameau d'Auwegem, 1676-1699, 190. 

Verschoor (Antoine), religieux 
Augustin, profôs en 1729, 167. 

Verschoor (Jean), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189; — It. de 
Pennepoel, 1696-1710, 191. 

Verschoor (Nicolas), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Verschoor (Nicolas), religieux 
Augustin, profès en 1722, 166. 

Verschueren (Engelbert), juré du 
hameau de Battel, 1718-1765, 191 et 194. 

Verschueren (Gilles), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1715-1728, 192 
et 195. 

Verschueren (Henri), juré du vil- 
lage de Heffen, 1676-1692, 189. 

Verschueren (Jacques), juré du 
hameau de Battel, 1728-1765, 191. 

Verschueren (Jean), juré du dit 
hameau, 167S-1693, 191. 

Verschueren (Jean), orfèvre, gra- 
veur des jetons du Saint-Esprit, en 1744, 
321. 

Versluys (Josse), dessinateur, en 
1730, 306. 

Verspecken (Jean), juré du hameau 
de Pennepoel, 1696-1710, 191. 

Verstappen (Jeanne), nonne de 
Béthanie, 1641-1677, 173. 

Verstreken (Corneille), juré du 
hameau de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Verstreken (Dymphne), prieure du 
couvent de Muysen, 1621-1646, 177. 

Verstrepen (Pierre), Juré du vil- 
lage de Hever, 1721-1732, 192. 

Vertommen (Adrien), juré du 
hameau de Neckerspoel, 1712-1722, 195. 



— «3 — 



Vertonghen (François), juré du dit 
hameau, 1677-1699, 192. 

Vervloet (Jean -Joseph -Augustin), 
peintre, ancien directeur de l'académie 
des beaux-arts, né à Malines, 297. 

Vervloet (Victor), peintre, ancien 
professeur à la dite académie, 297. 

Veulen-Berlo (van), membre de la 
Pivoine. Ses armoiries, 87. 

Viglius van Zuichem, 240. 

Vilain (Godefroid), seigneur de 
Huysse, Borcht et Swyndrecht, fonda- 
teur derhospice Oliveten, en 1481, 92. 

Vileyn (Marguerite van), nonne de 
Béthanie, 1465-1505, 173. 

Villegas(Melchior-Joseph de), mem- 
bre de la confrérie de S. Hubert, en 
1731. Ses armoiries, 162. 

Vilvorde (ville de), 146, 177, 219. 

Vincken (Louis-Guillaume vander), 
receveur de la ville, 1770-1773, 143, 
145, 150. 

VinckenboonB (David), peintre, né 
à Malines, 282. 

Vischnaven (Rombaut), -vicaire de 
l'évêque de Cambrai, chroniqueur, né â 
Malines, 255. 

Visscher (Corneille), graveur au 
burin, en 1624, 288. — (Nicolas), impri- 
meur de cartes géographiques, 275. 

Visscher (Ferdinand -Philippe- 
Ignace de), baron de Celles, membre de 
la confrérie de S. Hubert, en 1731. Ses 
armoiries, 162. 

Visscher (Louis de), fripier, en 
1715, 64. 

Vicario (Henri-Marie-François-Jac- 
ques de), historien, 239. 

Ylaminx (Siger), receveur des 



domaines du comte Louis de Maie, à 
Malines, 1371-1375, 200. 

Vlemlncx (Antoine), ôcoutôte de la 
ville, 1432-1435, 114. 

Vlemlncx (Augustin), receveur de la 
ville, 1743-1744, 146, 147. 

Vlemlncx (Jean)* receveur des biens 
de la table du Saint-Esprit de l'église 
S. Rombaut, 1675-1714, 160. 

Vlemlncx (Philippe), religieux 
Augustin, profôs en 1708, 166. 

Vlemlncx (Pierre), receveur de la 
ville, en 1756, 144. 

Vlemlncx, chef de bureau au secré- 
tariat, en 1860, 70. 

Voedt (Pierre), juré du hameau de 
Pennepoel, 1738-1749, 195. 

Voert (Barthélémy vander), échevin 
de Malines, en 1459, 310. 

Voert (Gilles vander), échevin de 
Heyst, en 1435, 315. 

Voesdonc (Jean), échevin de Mali- 
nes, en 1441, 99. 

Voesdonck (Jeanne van), nonne de 
Béthanie, 1448-1492, 173. 

Voet (Jean-Nicolas), curé de l'église 
S. Jean, en 1852, 65. 

Voorspoel (Jean van), receveur au 
couvent du Val-des-Lis, 1628-1654, 169. 

Vorsterman (Luc), graveur au 
burin, 296. 

Vos (de). Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Vos (Anne de), sous-prieure au cou- 
vent de Thabor, 1777-1780, 172. 

Vos (Antoine de), receveur de la table 
du Saint-Esprit de la paroisse d'Hans- 
wyck, 1716-1733, 164, 



— 4U - 



Vos (Jacques de), it., en 1523, 164. 

Vos (Jean de), receveur de la ville, 
1681-1685, 129, 130. 

Vos (Philippe de), juré du village 
de Hever, 1733-1740, 187. 

Vossele (Pauline van), nonne de 
Béthanie, 1556-1580, 173. 

Vossele (Pierre van), échevin de 
Malines, en 1580, 311. 

Voudts (Henri), aubergiste, à Mali- 
nes, en 1600, 312. 

Vrancx (Gilles). Legs fait par lui 
aux pauvres honteux de la paroisse S. 
Rombaut, en 1499, 158. 

Vrancx (Pierre), géomètre, en 1640, 
305. 

Vriek (de), poète latin, 248. 



Vriendt (Dominique), chroniqueur, 
251. 

Vrière - Neefls ( Gustave - Eugène - 
Léon-Marie-Ghislain de), 78, 252. 

Vriers (Marie), nonne de Béthanie, 
1590-1634, 173. 

Vriesen ( Jean - Domin ique - Joseph ), 
pensionnaire de la ville, 1755-1759, 
118. 

Vrindts (Rémi), collecteur du XX e 
denier levé sur les maisons, à Malines, 
en 1658, 135. 

Vylder (Jean-Philippe de), chroni- 
queur, né à Malines, ancien échevin et 
receveur de la ville, en 1756, 144, 254. 

Vyole (Pierre). Voy. Brasseurs, 30. 

— (Quentin). It. 



w. 



Wabbel, échevin de Malines, en 
1441, 99. 

Wachtendonck (Engelbert van), 
seigneur de Durain, bourgmestre de 
Malines, 1653-1654, 109. — (François- 
Côme van), it., bourgmestre de Malines, 
1686-1688, 110. — (Jean van), seigneur 
de Kumsdorp, Overwinde, etc., bourg- 
mestre de Malines, 1631-1632, 1637-1638, 
1641-1642, 1644-1645, 109.— (Jean van), 
bourgmestre de Malines, en 1599, 209. 
— (Jean van), chevalier, chef-homme 
de la jeune arbalète, en 1602, 75. 

Wachtendonck (Jean van), arche- 
vêque de Malines, né en cette ville, 255, 
282, 287, 295. 

Waefelaer. Actes d'état civil con- 
cernant ceux de ce nom, 74. 



Waelpoyt, échevin de Malines, en 
1441, 99. 

Waerbeke (Jean), notaire, à Anvers, 
en 1596, 104. 

Wagevens (Jacques). Sa maison, à 
Malines, en 1544, 131. — (Médard.t. it., 
131. 

Waghemaekere (Dominique de), 
architecte, 324. 

Walehius (Jean), imprimeur de 
cartes géographiques, 275. 

Walem, échevin de Malines, en 
1441, 99. 

Walravens (Nicolas -François), 
receveur de la table du Saint-Esprit de 
la paroisse d'Hanswyck, 1761-1775, 
164. 



— 418 — 



Walschaerts (Barthélémy), juré 
du hameau de Neckerspoel, 1677-1699, 
192. 

"Walschaerts (Laurent), receveur 
de la table du Saint-Esprit de la paroisse 
d'Hanswyck, 1666-166S, 164. 

"Walschaerts (Pierre), juré du 
hameau d'Hanswyck, 1678-1717, 189. 

Wapenaert (Charles -Philippe), 
pensionnaire de la ville, 1721-1724, 118. 

Wassenare (Jehan de), confrère de 
la vieille arbalète, en 1518. Sa signa- 
ture, 73. 

Wasteel (Pierre), membre de la 
Pivoine. Ses armoiries, 87. 

Wauters (Charles-Augustin), fonda- 
teur de l'institut des beaux -arts, à Mali- 
nes, en 1838, 154. 

Wauters (Jean), doyen des bras- 
seurs, en 1727, 31. 

Wayeabergh (Ange), juré du vil- 
lage de He ver, 1730-1733, 187. —(Jean), 
it., 1677-1696, 187. — (Thierri), it., 
1698-1709, 187. 

Wellemans (Gérard), confrère de la 
vieille arbalète, en 1558. Sa signature, 
73. 

Wellens (Adrien), juré du village de 
Muysen, 1677-1696, 188. — (Antoine), 
it, 1706-1747, 188 et 193. 

Werf (Jean vande), juré du hameau 
de Neckerspoel, 1677-1699, 192. 

Werft (hameau de), sous Heyst, 198. 

Werve (Anne vanden), épouse de 
Henri van Merode, bourgmestre de 
Malines. Son testament, en 1571, 94. 

Wesemael (Pierre van), juré du 
village de Heffen, 1723-1748, 189. 

Wezele, alias de Sompeke (Elisa- 
beth de). Voy. Schoonians, 127. 



Wiele (Arnould vanden). Son testa- 
ment, en 1590, 93 ; — Jeton d'une fon- 
dation faite par sa veuve Anne Ber- 
naerts, en 1590, 324. — (Bernard-Rom- 
baut), receveur de l'archevêché, 1714- 
1720, 157 ; — It. de l'église S. Rombaut, 
1709-1721, 160; — It. de la chapelle S te 
Anne, 1718-1722, 165. — (Catherine- 
Cornélie). Son testament, en 1749, 93. 
— (Corneille), receveur de la ville, 1670- 
1691, 129, 130. — (François-Joseph), 
receveur de l'église S. Rombaut, 1732- 
1734, 160; — It. de la chapelle S te Anne, 
1733-1734, 165; —Pensionnaire de la 
ville, 1739-1746, 118. 

Wiener (Charles), graveur de médail- 
les, 323. — (Jacques), it., 319, 324.— 
(Léopold), it., 318, 323, 324. 

"Wilde (Corneille de), préposé aux 
ouvriers de la halle, 1703-1705, 150. 

. Wilde (Corneille-Joseph de), rece- 
veur du couvent d'Hanswyck, 1740- 
1761, 164. 

Wille (Marie de), protectrice de 
l'hospice S to Hedwige, en 1668, 93. 

Willemin - De Cocq (Jacques- 
Joseph), dernier doyen des poissonniers, 
à Malines, 24, 25. 

Wils (Henri), messager du magistrat, 
en 1572, XIII. 

Winckele (Jean vanden), receveur 
aux Lépreux, 1518-1548, 181. 

Winge, Winghe (Jacques van), juré 
du village de Heffen, 1676-1692, 189. — 
(Jean), it., 1713-1749, 193 et 194. 

Winne (Jean de), épinglier. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544, 132. 

Wint (François de), forgeron. It.,132. 

Winter (Guillaume de), juré du 
hameau de Neckerspoel, 17401754, 192 
et 195. 



— 416 — 



Winter (Henri de), juré du village 
de Hever, 1727-1729, 187. 

Wischavens (Corneille), de la com- 
pagnie de Jésus, 287. 

Wit (Frédéric de), imprimeur de 
cartes géographiques, 275. 

Wit (Jacques de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1712-1750, 194. 

Wit (Jean de), juré du liameau de 
Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Wit (Josse de), juré du hameau 
d'Hanswyck, 1733-1751, 190 et 194. 

Wit (Martin de), it , 1715-1725, 189. 

Woerden (Nicaise van), théologien, 
né à Malines, 282. 

Wollf (Henri de), receveur au cou- 
vent des riches Claires, à Bois-le-Duc, 
1555-1557, 262, 263. 

Woutergeerst (Charles), trésorier 
de l'académie des beaux-arts, à Malines, 
1786-1818, 151. 

Woutergeerst (Jean), préposé aux 
ouvriers de la halle, en 1724, 150. 

Woutergeerst (Liévin), trésorier 
de l'académie des beaux-arts, à Mali- 
nes, 1783-1786, 151. 

Wouterlinge (Elisabeth van), hos- 
pitalière aux Lépreux, 1561-1562, 181, 
182. 



Wouters. Actes d'état civil concer- 
nant ceux de ce nom, 74. 

Wouters (Guillaume), receveur de 
la chapelle S* Anne, 1645-1650, 165. 

Wouters (Jean), pensionnaire de la 
ville, 1750-1765, 118. 

Wouters (Pierre), juré du hameau 
de Geerdeghem, 1679-1699, 190. 

Wouters (Valère), chroniqueur et 
mathématicien, 283. 

Wouwere (B. vanden), sergent des 
échevins, en 1647, 105. 

Wouytiers, fondeur en étain. Sa 
maison, à Malines, en 1544, 132. 

Woytiers (Jean), forgeron. Sa mai- 
son, à Malines, it. 

Wyaerts (J.), géomètre, en 1624, 
273. 

Wyels (Etienne -Jacques -François 
van), membre de la confrérie de S. 
Hubert, en 1702. Ses armoiries, 161. 

Wynckele (Guillaume vanden), 
échevin de Malines, en 1460, 310. 

Wyndrickx (Jean -Joseph), notaire, 
chroniqueur, né à Malines, 253. 

Wyngaerden (Bruno van), receveur 
de la ville, 1574-1578, 129. 

Wyukete (Simon vanden), aide des 
forgerons, en 1381, 44. 



Yens (Pierre), procureur, en 1592, 
103. 

Yetegheem (Daniel van), orfèvre, 
graveur de sceaux, en 1449, 310. 

Yeteghem (Daniel van), chaudron- 
nier. Sa maison, à Malines, en 1544, 
131. — (Jean van), maçon. It., 132. 



Ypres (ville et diocèse d'), XIV, 277. 

Ysewyns (Jean), chroniqueur, né à 
Malines, en 1387, 234. — (Rombaut), 
nommé évêque, en 1387, 234. 

Ytegem (Marguerite van), nonne au 
couvent de Béthanie, 1559-1618, 173. 



— 417 — 



z 



Zagere (Jean de). Legs fait par lui 
aux pauvres honteux de la paroisse S. 
Rombaut, en 1499, 158. 

Zande (François vanden), receveur 
aux Lépreux, 1572-1593, 181. 

Zanthoven (cour féodale de), 259. 

Zelaer (Vincent), peintre. Sa mai- 
son, à Malines, en 1544. 131. 

Zélande (province de), 201, 260. 

Zetl (Jérôme), receveur général des 
domaines de S. M., à Malines, 1693- 
1694, 201. 202. 



Zoete (Erasme de), pensionnaire de 
la ville, 1606-1613, 118. 

Zwînaerden (Elisabeth van). Voy. 
Schoonians, 126. 

Zype (Bernard-Alexandre vanden). 
pensionnaire delà ville, 1656-1661, 118. 
— ( Bernard- Alexandre vanden), secré- 
taire de la ville, 1697-1741, 14 ; — mem- 
bre de la confrérie de S. Hubert, en 
1702 et 1731. Ses armoiries, 161, 162. — 
(François vanden), jurisconsulte ot thé- 
ologien, né à Malines, 2S2. 283, 287. 



M 



ADDITIONS 



ET 



RECTIFICATIONS. 



— 418 — 

A. 
CARTUL AIRES ET REGISTRES m vptts _ 



Irj.. t ;,•• w VORK| 
PUBLIC L1BIURY 
AftTOK, LEHOX AHi. 
8.TILUEK f i C ^ DAT, ° M * 

1. Inventaire, dressé au XVIII e siècle, de privilèges, ordonnances, 
sentences, lettres patentes et autres actes concernant la ville et la 
province de Malines. A la fin du volume se trouvent plusieurs privi- 
lèges et autres actes concernant la même province. 1304-1645. 

In-quarto sur papier, 350 pages. 

2. Actes de toute nature, émanés des ducs de Brabant, concernant 
la ville et la province de Malines. Un grand nombre de pièces se 
rapportent à des différends qui avaient surgi entre la ville de Malines, 
irs villes d'Anvers et de Bruxelles. 1252-1432. 

In-quarto sur papier, 141 feuillets, écriture du XV e siècle. 

3. Actes émanés pour la plupart des ducs de Brabant et autres 
pièces concernant les différends surgis entre les villes d'Anvers et de 
Malines, au sujet des étapes de poisson, d'avoine et de sel. Documents 
1232 ù 1416. 

In-quarto sur papier, 66 pages. Ecriture du XV e siècle, 

4. Registre aux reliefs, ventes, transports et autres actes passés 
par-devant Samuel d'Àlverioghcm, seigneur de Hoefwegen, lieutenant 
de la cour féodale du pays de Malines, à ce commis par les rebelles et 
le conseil du prince d'Orange, du 26 avril 1578 au 7 novembre 1581 , 
jour de sa mort. 

Ce registre fut remis par sa \euve au magistrat de la ville de Malines, 
le 23 décembre 1581. Voici ce que nous lisons à ce sujet dans le 
compte communal de 1581-83, fol. 41 v° : 



— 419 — 

« Belaelt Malteeus Lanlsloots vander leveringhe van sekere halvc 
ame Rinswyns, gepresenteert der weduwen wylen heeren Samuel 
van Alveringhen, schouteth, voer doverleveringhe vanden boecken 
ende munimenten vanden Leenhove des Lanls van Mechelen, per 
ordioan. qui la o. XXIIP» decembris LXXX! — XVIII L. • 

5. Actes relatifs aux revenus et aux statuts de l'église de Saiut- 
Rombaut, de 1230 à 1445. 

In-quarto sur papier, 18 feuillets, écriture du XVI' siècle. 

6. Documents du couvent des Augustins, de 1254 à 1692. 
In-folio sur papier, 180 pages, écriture du XVII e siècle. 

7. Documents du couvent des Carmes, des XIV' et XV e siècles. 
In-quarto sur parchemin, 180 feuillets, écriture du XV e siècle. 



II. 



JADIS AUX ARCHIVES, A MAL1NBS. 



1 . Cinq registres concernant le pays et la ville de Malines transcrits, en 
1554, par Paul van Orssele pour le seigneur de Bouvekercke, lieute- 
nant de la cour féodale du pays de Malines. Ils sont mentionnés, 
comme suit, dans le compte communal de 1554-55, fol. 281, 282, 
283, 284 et 290 : 

« Bel. Pauwels van Orssele voir zekere copien bij hem gescreven 
aeugaende der stadt ende Landen van Mechelen, groot zynde LXXXI 
blaederen, welcke copie de selve gelevert heeft iu handen vanden 
heere van Bouvekercke, stadthouder vanden Leenen, blyckende by 
ordonnanlie vande wet ende quitancie hier lot verificatie overgeleyt 
beloopende — HHg I s. » 

« Bel. Pauwels van Orssele voir diverssche copien by hem voirde 
stadt gescreven aengaende den Landen van Mechelen, groot CV blade- 
ren, lot eenen stuver tbladl, compt per ordonn. vander wet hier 



— 420 — 

voiren gebleken, ende dit by quitancien eode récépissé vanden heeren 
van Bouvekercke — VgV s. » 

« Bel. Pauwels van Orssele voir diverssche copien by hem gescreven 
voirde stadt aengaende den Landen van Mechelen, groot GXLIII 
blaederen, gelevert in handeo van myn heere de schoutyt, per ordonn. 
vander wet ende quitancie — VHglII s. » 

« Bet. Mr. Pauwels van Orssele voir zekere copien, groot 
CXXXVIII blaederen, by hem voirde stadt gescreven aengaende den 
Landen van Mechelen, lot I s tblat, gelevert in handen van Dno de 
Bouvekercke, per ordonnancie — VIgXVIII s. • 

« Bet. Pauwels van Orssele van diverssche copien by hem gescreven 
voirde stadt aengaende den Landen van Mechelen, groot GLXXXVI 
blaederen, gelevert in handen vanden heere van Bouvekercke, stadt- 
houwe, omme de selve voirts te leveren in handen vande heeren 
trésoriers, blyckende by zyn récépissé ende quitancie — IXgVI s. » 

2. Registres de la cour féodale du Brabant au pays de Malines. — 
Le maire de la ville de Malines C. De Plaine, dans une lettre du 
24 décembre 1806, adressée par lui à Monsieur De VVargny, sous- 
préfet de l'arrondissement de Malines, s'exprime ainsi à ce sujet : 
c II y avoit encore une autre cour féodale dite du Brabant au pais de 
Malines, mais on m'a positivement assuré que tous ses archives ont 
été transportés en Allemagne. » Voy. Archives, liasse 183. 

3. Inventaire des registres des couvents supprimés dans le canton 
de Malines remis, le 24 fructidor an 5, par l'administration municipale 
de celui-ci au citoyen Gavaignac, receveur au bureau de l'enregistre- 
ment du dit canton. 

< Couvent supprimé des Récollets. Un registre relié en parchemin, 
sur lequel est écrit ce mot en flamend Uytgeef, commençant le 5 juillet 
1793 et finissant le 11 décembre 1796, et commençant de l'autre coté 
la même date et finissant le 7 décembre 1796, auquel étoienl jointes 
quelques comptes et quittances. Mem. 15 pièces* 

Couvent des Dominicains. Un registre relié en parchemin, sur 



— 421 — 

lequel est écrit eo flameod Nolitie-boek der lyfrenten de welcke 
moeten betaclt worden, concernant les rentes viagères qui doivent 
èlre payés el les rentes héréditaires que le susdit couvent doit recevoir, 
coté N° 1 jusqu'au N° 177. Item N 1 jusqu'au N° 213. 

Un dito relié en parchemin, sur lequel est écrit eu flameod Uytgeef 
boeck aen vleesch, penceryen enz. t concernant les dépenses dudit 
couvent, commençant le 20 septembre 1792 et finissant le 29 août 
1796, et commençant de l'autre coté le l r décembre 1793 et finissant 
le 29 août 1796. 

Couvent supprimé des Petits Carmes. Un registre relié en parche- 
min, sur lequel éloil écrit en latin Exposita, commençant par l'année 
1767 et finissant par 1796, 

Un dito relié en parchemin, sur lequel éloil écrit en flameud 
Lyfrenten el de l'autre cjté Erfrenten, concernant les rentes viagères 
et héréditaires. 

Un dilo relié eu carton, sur lequel éloil écrit au dos eo flameod 
Httysen, Fondatien Bergen t colé N° 1 jusqu'au N° 8, avec quelques 
notes concernantes les renies sur la baneque de Vienne. 

Un dilo relié en carton, sur lequel éloil écrit en flameud Cheynsen, 
concernant les censés annuelles, coté N° 1 jusqu'au N° 18. 

Item quelques feuilles coussus concernant le boni et mali dudit 
couvent. 

Couvent des Augustins. Un registre relié en parchemin, sur lequel 
éloil écrit Augustins , coté N° 1 jusqu'au N° 276, concernant les 
dépenses, débourses et recettes dudit couvent. 

Couvent des Grands Carmes. Un livre relié en parchemin, sur 
lequel éloit écrit au dos Pacht boeck 1787, colé N° 1 jusqu'au N° 55, 
concernant les actes de loyers des biens. — Hem. N° 1. 

Ile m un livre relié en maroquin, coté N° 1 jusqu'au N° 159, de 
l'autre coté depuis le N° I jusqu'au N° 49, concernant les actes de 
loyers de biens et procurations. — Me m. N° 2. 

Un dilo lié eu parchemiu, sur lequel éloit écrit en latin Recepta, 



— 422 — 

concernant les dépens et revenus dudil couvent, commençant Tannée 
1763 et finissant 1796. 

Un dilo lié en parchemin, sur lequel étoit au dos en latin Registrum, 
concernant les censés, renies, maisons, terres etc. du susdit couvent, 
coté N° 1 jusqu'au n° 234. 

Un dito lié en parchemin, sur lequel étoit écrit au dos en flamand 
Notitien, concernant les dépenses du susdit couvent, colé N° 1 
jusqu'au n° 371. 

Un dito en parchemin, sur lequel étoit écrit en flamand Manuael 
boecky concernant les censés, rentes, biens etc. du susdit couvent, 
coté N° 1 jusqu'au n° 365. 

Un dito en maroquin, sur lequel étoient ces chiffres romains VI, 
concernant les censés, rentes, donations etc. du susdit couvent, coté 
N° î jusqu'au N° 355. 

Un dito en maroquin, sur lequel étoit écrit Grands Carmes, concer- 
nant les rentes, censés, contrats etc. du susdit couvent, coté N° 1 
jusqu'au N° 720. 

Un dito en maroquin, sur lequel étoient ces chiffres romains VI, 
concernant les rentes, censés etc., coté N° 1 jusqu'au N° 270. 

Couvent supprimé des Frères Gelites. Un registre lié en carton, sur 
lequel éloit écrit en flamend Renten boeck 14 november 1764, 
concernant les rentes, obligations, receltes etc. du dit couvent, colé 
N° 1 jusqu'au N° 126. 

Un dilo en carton, sur lequel étoit écrit en flamand Alexiens 
memorie boeck 1753, concernant les charges des maisons du dit 
couvent. 

Couvent des Oratorjens. Un registre en carton concernant les 
comptes du dit couvent, colé N c 1 jusqu'au N° 31, sur lequel étoit 
écrit en flamend Rekeninge zedert den 14 seplember 1793 tôt den 
ioctober 1796. 

Un dito coussu en quelques feuilles, sur lequel étoit écrit en flamend 



- 423 — 

Rekeninge zedert den 4 october 1796 tôt den, concernant les revenus 
et dépenses du dit couvent. » 

Voy. Culte, liasse 183. 

4. Inventaire des papiers, livres, registres etc. de l'église parois* 
siale de Saint-Jean, à Malines, remis aujourd'hui (sans date) au 
secrétariat de cette commune, par les ci-devant marguilliers Van 
Brée et J. F. Taymans. 

« Quelques anciens lettres de cens et autres originaux, comptes 
et documens concernant la chapelle de S 1 Nicolas. 

Quelques documens concernant la confrérie de S 1 Àntoin. 

Quelques documens et comptes de la conforte du Rosaire. 

Quelques papiers et comptes concernant la confrérie dit Trinité. 

Quelques comptes et autres papiers de la confrérie de la S 1 Croix et 
S 1 Jean. 

Quelques comptes concernant la chapelle du S 1 Sacremeut. 

Dito deux livres de cens, rentes et autres papiers concernant 
S 1 Anrie (André) etc. 
Quelques papiers concernant la chapellanie Nost. D. in puerperio . 

Quelques originaux et autres papiers concernant différentes 
capellanies. 

Différentes comptes et fardes en doubles de l'église. Rentes, cens, 
procédures et autres papiers. * 

Fondations de la ditle église. 

Le chant dans la dittb église. Differens comptes et doubles. 
Quelques anciens livres de cens, manuels, inventaires etc. Trois 
fardes contenans anciens baels et autres originaux etc. 

Les pauvres de la ditte église. Plusieurs comptes. — Deux 
anciennes livres de revenues. — Une farde de procédures. — Une 
farde contenans les rentes, testamens etc. • 

Voy. Culte, liasse 183. 



— 424 — 

B. 

COMPTES COMMUNAUX. 

Rectification. Les soixante-dix registres in folio, de 1719 à 1793, 
figurant à la page 150 de l'Inventaire sous la rubrique de : « Notitie- 
boecken vande heeren thresoriers » font double emploi avec ceux des 
comptes communaux. 

Dans le dernier registre de cette collection nous trouvons, concer- 
nant la médaille commandée par le magistrat à Théodore van Berckel, 
le renseignement inédit que voici : 

« Aen den heere van Berckel, over by requisitie van het magistraet 
gemaekl te hebben een paer stempels tôt medalien, om gepresenteert 
te worden aen de gewesece représenta nten des volks ten tyde der 
orcu pâlie der fransche trouppeo — 131-5. » 

La dite somme lui fut payée en vertu de la résolution suivante du 
magistrat, prise le 7 octobre 1793 : 

« Eodem (7 october 1793) is gelesen den brief van d'Heer van 
Berckel, metgevoeghde specificalie over \erschotlen ende arbeydsloou 
ici graveren van de stempels tôt geordonneerde medaillen, om 
gedislnbueert te worden aen de Membres uylgemaeckt hebbende de 
représentante van het volk van Mechelen ten tyde van laeste fransche 
occupalie, beloopende de \oors. specificalie toi 131-8-0, die de heeren 
trésoriers geauthoriseert zyn geworden te betaeleu, ende den heere 
Raedpensionnaris Goubau gelas t hem le versoeken van ons dese 
stempels te willen loe senden. » 

Voy. Résolutions, reg. 27, fol. 29. 

Les efforts faits par Goubau pour mettre le magistrat en possession 
des coins de la médaille n'aboutirent à aucun résultat, et depuis lors, 
ajouterons-nous, on n'y songf-a plus. Le coin portant pour inscription : 
LEGE-SERVATA - VIRTVTE ET - CONSTANTIA - DELEGATIS - 
BBNEMERITI8 - D. D. - 8. P. Q. M. - MDCCXCIII., au lieu de se 
trouver ici, où il devrait èlre, est conservé dans l'hôtel des monnaies, 
9 Bruxelles. 



— 425 — 

Nos archives possédaient naguère une catégorie de livres qui, sous 
le nom de Wisselboeken, faisaient partie intégrante de nos comptes 
communaux, comme il appert par les deux extraits suivants empruntés 
au compte communal de 1396-97, fol. 130 : 

« It. H. Frizo van // rekenboeken te bindeoe ende van II wnsel- 
boeken te bindene, ende noch van enen wisselboeke dal gherekent es 
le settene in /. ander reken. boec, Mil in merte XCVI, comt op 
VI sg° vlem. val. — 1 s VI d g . » 

■ 11.- Jan de Perkementer van XII cooffertueren der stad reken* 
boeke ende wisselboeke inte bindene, costen II s VIII d g° vlem. val. 
— VIII d g'. » 

L'ignorance de ces livres est la cause de plus d'une erreur que les 
historiens de nos anciens monuments auraient su éviter grâce à 
ceux-ci. Pour convaincre nos lecteurs de ce que nous avançons, il 
suffira de leur citer l'extrait suivant du compte communal de 1369-70, 
fol. 71 : 

« Item van dal de Brueselporte ghecosl heeft tusschen IX in merle 
LXIX, doe decrste paye viel, ende in febr. LXX, due de leste paye 
viel die in dit boec steel, van metselrien, van steeneo, van calke, van 
zavele, van yse ende van loode, ende van allen audren dingheu die 
daer toe behoren, van timmerwerke, van houle, van ysere, van 
appelen, van vanen ende van allen andren dinghen die daer toe behoren, 
ende van deckene daer de partien af staen in onse wissel boec % die 
hier te lanc waren te noemene — G VII lib. XII s g I ing. » 

IL 

PLANS ET DESSINS. 

IV. EN ROULEAUX. 

I. Projet de façade latérale pour la halle, du côté de la rue dite 
derrière la halle, en concordance avec le projet de façade principale 



._ 426 — 

du côlé de la place d'Armes. Par l'architecte de la ville F. J. Bouwens, 
4843. 

II. Plan général du rez-de-chaussée de la halle, avec la distribution 
du projet des changements à y faire pour l'érection d'un nouveau 
local pour l'Académie de dessin etc. Par le même, 1843. 

III. 1 er étage de la halle, avec la distribution du projet des 
changements à y faire pour l'érection d'un nouveau local pour l'Acadé- 
mie de dessin etc. Par le même, 1843. 

IL 

V. DESIDERATA. 

Cartes de la Seigneurie de Malines renseignées, par M. A. Dejardin, 
capitaine du génie, dans les Annales de l'Académie d'Archéologie de 
Belgique, 1* série, tomes 19 et 20, et IV e , tome 2. 

I. Machlini£ urbis dominium. — Voy. Theatrum orbis lerrarum..,, 
par Orlelins, 1892. (IV, 2 p. 237). 

II. iVIechlini/e territorium. — Voy. Le miroir du monde ou, 
Epitome du théâtre d'Abraham Orlelius. Amsterdam, 1598. (Item, 
p. 238). 

III. Mechlinia dominium. Pelrus Kaerius cœlavit. — Voy. Gérard i 
Merca loris allas... Amsterodami sumplibus Johannis Cloppenburgy. 
Anno 1632.(1,20 p. 558). 

IV. Tabula ducatus Brabantia continens Marchionatum sacri 
imperii et dominium Mechliniense magnà cura édita a Nicolao Joanne 
Visscher. Anno 1633. — Celte carte est encadrée par le plan de dix 
villes el par des personnages en costume du temps. (Item, p. 68). 

V. Mechlinia dominium. Description de la Seigneurie de Malines. — 
Voy. L'ardante el flamboyante colomne de tous les Pays-Bas, autre- 
ment dicl les XVII provinces. Amsterdam, chez Jacob Golom. Anno 
1636,(1, 19 p. 41;. 

VI. Seigneurie de Malines. Par P. Du Val, Géographe du Boy. 



— 427 — 

1667. — Voy. Caries et tables de géographie, des provinces eschues à 
la reine très-chrétienne, par le decez de la reine Elisabeth sa mère, 
du prince Dom Balthazar sou frère, et du roy catholique Philippe IV, 
son père. (IV, 2 p. 251 et suiv.) 

VII. Marchionatus S. I. et Dom. Mechblini. P. J. Harrewyn, fecit. 
1692. Au-dessus du titre sont les armoiries du marquisat et celles de 
Malines. — Voy. L'a lias en abrégé, ou nouvelle description du monde, 
tirée des meilleurs auteurs de ce siècle, par Jaques Peeters, à Anvers. 
(I. 19 p. 46). 

VIII. La seigneurie de Malines. 1697.— Voy. Le théâtre de laguerre 
dans les Pays-Bas, ou représentation des principales villes qui sont 
en Flandres, Hainaut, Brabant, etc.... On y a joint des cartes géogra- 
phiques pour marquer leur situation. Le tout recueilli par les soins 
du S r de Fer, etc. Paris, 1696. Deux volumes in-4\ (IV, 2 p. 253). 

IX. S. R. I. sive Antverple Marchionatus, et Dominium Mechlinle... 
Auctore Carolo Allard Amstelo-Balavo. — A. Allard integrum fecit 
acu. 1709. — Voy. La galerie agréable du monde, où Ton voit en un 
grand nombre de cartes très-exactes et de belles tailles-douces, les 
principaux empires, roïaumes, républiques, provinces, villes, etc. 
Leyde, Pierre van der Aa, 1709, 66 tomes reliés en 38, t. IV des 
Pays-Bas catholiques, n° 81 (Item, p. 258). 

X. Mechlinia dominium. La Feuille excudit. 1735. — Voy. Kleyoe 
en beknople allas, or tooneel desoorlogs in Europa. begrypende meer 
als twee honderl accurate kaerten en plans der voornaemste sterke 

vestingen in Duilschland, Vrankryk, Spanjen, Porlugaal de 

XVII Nederlandsche Provincien, Italien eu Savoyen, etc. Amsterdam, 
J. Ratelband, 1735. (Item, p. 261). 

XI. De Heerlyrbeid Mechelen. Nevens haar onderhoorig Gebied 
volgens de nieuwste waarneminge. 1786. — Voy. Compleete zak- 
allas, van de zevenlien Nederlandsche Provincien, begrepen in XXXI, 
zeer naauwkeurig en zindelijk iu 't koper gebragte kaarten, op oieuw 
vçrvaardigd, naar de laatsle verbeteringen vau de Heeren Fraex, 



— 428 — 

Bachine, en andere voornaame aardryks-kundigen. Amsterdam, Elwe 
et Langeveld, 1786. (Item, p. 262). 

XII. Die markgrafschaft des heilighen rômischên reichs Antwerpen 
mit dbr herrschaft Mbchelen. Gestochcn von Ignaz Albrecht. 1791. — 
Voy. Schanplatz der fuofiheile der welt nach und zu Anton Friedrich 
Bûschings grosser erdbeschreibung von Franz Johan Joseph von 
Reilly. Vienne, 1791. (Item, p. 263). 

IL 

VI. PLANS ET DESSINS AYANT DISPARU. 

28. t II. bel. M r Rommond Kelderman, van zekere patronen te 
beworpene der stadt ende den hove van my vrouwen van Savooyec 
aengaende, IIII a sept. — HgX s. » 

Compte communal 1517-1518, fol. 230. 

29. « It. bet. M r Rorom. Kelderman, voer eeo patroon ghemaect 
oft beworpen der stadt aengaende — XXX s. » 

Item 1519^1520, fol. 229. 

30. « II. bet. M' Romm. Kelderman, van diverssche patroonen te 
beworpene toi my vrouwen van Savooyen — HgX s. » 

Ibid., fol. 229 v°. 

31. « It. ghegheven M r Romm. Kelderman, voer zekere patroonen 
te rnaecken ende te beworpene, voer zyn moeyle — XXXVIII s. » 

Compte communal 1520-1521, fol. 227. 

32. « II. gegeven M r Robbert Pery, van eenen patroene vanden 
coremenle vanden keyser, voer een gratuite — XXX s. » 

Item 1530-1531, fol. 221. 

33. « II. bet. M'LaureysKeldermans, van dat hy over twee jaeren 
patroonen beworpen ende andere bestekcn gemaect heeft, voer XXV 
daghen gevaceerl thebbene — IlgX s. » 

Item 1533-1534, fol. 220. 



— 429 — 

34. « IL bel. M r Cornelis Yeroans, voer diveerssche patronen te 
maken vander ha lien, ende alhier gevaceert zoe melten heeren vanden 
Raide, als raetten heeren vander stadl, op dordinaucie van der hallen , 
tsamen — IlIIgX s. » 

Item 1538-1539, fol. 215. 

35. « lu belaelt voer een carte van Brabant, als die coninghinne 
alhier was — 11 s. » 

Item 1541-1542, fol. 217 V. 

36. « II. betaelt M r Gielis Vercycken, sécréta ris, voer zekcre 
moeyte die hy gehadl heeft inl beworp vander Santpoorten, als die 
verbrant was — VI s. » 

Item 1545-1546, fol. 226. 

37. « It. M r Matheeus Heyns, gesonden tôt Bruessel, ende was 
vuyt 11. dagen, tsds. III I s, ende noch gevaceert XI III dagen, inl 
maken vanden patroone van me vrouen hof, tsds, III s X d, tsamen 
IlgHI s. - 

Item 1547-1548, fol. 210. 

38. « Betaelt meesler Mallheeus Heyns, ter causen van zekeren 
nieuwen patroon by den zelven gemaeckl, dicnende lolten nieuwen 
bellefroit opten thorren, per ordonn. ende quitan. — XX s. » 

Item 1558-1559, fol 310. 

39. « Betaelt M r Mallheeus Heyns, voir zekerc twee palrooncn die 
de zelve voirde sladt gemaeckl heeft, per ordonn. ende quitan. — 

Hg. - 

lbid., fol. 316. 

40. « Betaelt Mallheeus Heyns, cleyuslekerc, ter causen van sekere 
voirwairden ende palroonen vander houleu brugge hy hem gemaeet, 
mitsgaders sekere charte vander geconcipieerde sccpvaerl vander 
Masen, per ordonn. — Hlg. • 

Compte communal 1561-1562, fol. 525 v\ 

41 . « Betaelt Mallheeus Heyns, cleynstekere, voir beworp van twee 



— 430 — 

patroooen, deene vaoder groot brugghe, eode dandere vander houten 
brugghe, per ordoon. eode quilao. IHg. » 

Ilem 1562-1563, foi. 319 v°. 

42. « Matheeus Heyns, voor sekere beworp vander figure van Sinte 
Rombouts thooren, tôt behoeffvan der stadt gecocht, per ordonnai]. — 
XXVg. . (1) 

Ilem 1574-1575, fol. 226. 

(I) Ce plan, d'après nous, doit avoir été Je plan original de Rombaut Keldermans, 
l'architecte par excellence de la tour de 8. Rombaut et de la ville, (meeater werck- 
man vanden torre ende vander stad) tel qu'il est désigné dans le compte communal de 
1510-17, fol. 232 ?°. Cest le plus ancien plan connu de notre tour ; d'après nos 
extraits 28, 29 et 31, il doit remonter de 1517 à 1521. 

Dans sa notice intitulée : • Le prétendu plan original de la tour de S u Waudru à 
Mons, ne serait-il pas plutôt un ancien plan de notre tour malinoise ? • M. Ph. Van 
fioxmeer, l'architecte actuel de la ville, nous dit : que les Montois déléguèrent 
à Malines, en 1547, trois architectes * pour visiter et prendre le patron de la thour 
Sainct-Bombault » à laquelle besogne ils vaquèrent, dit-il, pendant six jours. 

Pour remplir en si peu de temps une si rude tâche, il fallait que ces artistes 
étrangers à notre cité eussent sous les yeux l'ancien plan de notre tour, et qu'ils 
fassent guidés dans leurs travaux par l'architecte de la ville Matthieu Heyns. En 
guise de récompense pour leurs communs services, le magistrat honora son archi- 
tecte et ses trois confrères d'uu banquet, lequel, dans le compte communal de 
1547-18, foi. 197, est annoté comme suit : * IL Een baneket gedaen bg M* Matheeus 
Heyns ende ander meesters tœrcklmyden, eoste III s. III d. 

L'ancien plan de la tour, acheté pour le compte de la ville, deux ou trois ans après 
le sac de celle-ci, après avoir servi de modèle à celui commandé par le magistrat, en 
1643, fut reproduit, six ans plus tard, par le burin de Wenceslas Hollar. 

En mettant le plan de la tour de 8. Rombaut, gravé par lui, en 1649, en regard du 
dessin original de Rombaut Keldermans, représentant le palais du Grand Conseil à 
Malines, l'on remarquera dans leur ensemble et leurs détails respectifs tant de points 
de concordance, qu'on conclura avec nous, que le plan de Hollar doit être, comme il 
le dit lui-même, la fidèle reproduction de celui de notre illustre architecte. 
(EKTUPON turris elegantissimee 3. Rumoldi Mechliniœ, etc.). 

Dans son * Histoire de la peinture et de la sculpture à Malines * tome U, p. 138, 
M. Emm. Neeffs se trompe évidemment, en avançant : que le plan de la tour de 
S. Rombaut, renseigné dans le compte communal de 1574-75, est l'œuvre de 
l'architecte Matthieu Heyns. En se basant sur l'extrait mutilé que voici : * Item 
betaelt Mathees Heyns voor sekere beworpe van figure van Sinte Romonts thoren 
tôt behoeff van der stad. IIII lier. I s. » l'erreur de notre ami était inévitable. Le 
secrétaire de la ville Jean-Alexandre Van der Linden, dans ses extraits des comptes 
communaux, fol. 28, abondant dans notre sens, dissipe la dite erreur en s'exprimant 
comme suit : * Matheus Heyns iee/t tôt behoefvon der stadt gecoght seker beworp van 
figure voor £* Bombants toren. • 



— 4SI — 

43. « Gepresenteert Melchior Medelius, 4 muncken, voor een 
kaerte, geintituleert Parentalia passionis Christi, gedcdiceert aen 
schouteyt, burgem. ende raedl deser stede van Mechelen, per ord*. 
vanden XXVIII» jauuary LXXVII - VIg. . 

Item 1876-1877, fol. 129. 

44. • II. aen Franchois de Willc betaelt de somme vao tuegentich 
guldens, voir eene copye by hem gemaect vant project van 5" Rom- 
bouts thoren, dwelck Myne Heeren geschonckeo hebben aen Syne 
Excellenlie Canleirao, per ordonnance ende quilancie — XCg. » 

Item 1643-1644, fol. 140°. 

48. « 10 Jao. 1718, heeft den lieere Tbresorier Huens int collegie 
gelooûl twee teekeninghen van modelleu van den bauw vau het stadls 
buys, ende is geresolveert, al voren die over te sendeu naer het 
minislerie, le nemen schriflelyk advys van twee experte archileclen, 
omme het seive «amen over te senden. » 

Résolutions, reg. 8, fol. 87. 

46. oc Belacll P. J. Verliuden, schilder, seslhien guldens, voor ten 
dienste van dese siadl geformeerl te hebben een model voor het 
sladlhuys, per ord e . ende quilt . van den 2 feb. 1718 — XVI g. » 

Compte communal 1717-1718, fol. 170. 

47. « Betaelt Fr. Carpentier uegentigh guldens, over gevisiteert te 
hebben différente rysen S 1 Rombauls thoreu, milsgaders het maecken 
van een model voor den voors. thoren, alsmede voor de druyende 
brugge, per 2 ord 6 ende quilt. — XC g. » 

Item 1729-1730, fol. 186. 

48. « Betaelt Judocus Versluysen acht en iwintigh guldens, over ten 
jaere 1730 gepresenteert te hebben in pollicye camer een model van 
S* Rombauts thoren, per ord e . ende quilt. — XXVIII g. • 

Item 1730-1731, fol. 153 V. 

49. « Betaelt aen J. D. Bogaerts hondert guldens, over gemelen te 
hebben différente limiel schydingen, milsgaders gemaeckt le hebben 



— 432 — 

différente caerten figurative, tsedert juni 1752 loi 2 september 1754, 
per specificalie, ord c . ende quitt e . — I e g. » 

tlem 1754-1755, fol. 14$ v°. 

KO. « Eodem (3! julii 1780) is in hetcollcgie geloonl de caerle 
figuralief geformeerl door den gesworen landtmeter van Dendermonde, 
met naeme N. Segers, over de breede der publiecke wegen onder het 
gebucht den Neckerspoel by liem naer beboorelycke melinge alomme 
bevonden. 1s geresolveert..,. daldeheeren trésoriers souden afteecke- 
nen de betaelinge vau bel import syoder overgegevene specificalie van 
vucalien ende devoiren met het maecken derselve cacr(e, tsacmen inl 
gehecl bedraegende acht en negenligh guldens. » — Les plans ayant 
servi à la confection de cette carte étaient déposés chez le maïeur du 
hameau Van den Bossche. 

Résolutions, reg. 22, fol. 153 v° et 130. 

JJ. 

III. SCEAUX SCABINAUX. 

Voici, d'après les comptes de la ville, de 1445-46 à 1706-07, la 
liste de nos sceaux scabinaux et de leurs graveurs. 

1. Daniel van Ybtegheem. 1445-46, fol. 159 v°. ce Van 41 scepen 
zeghele le sieken, de scepen brieve rnede te zeghelen opC scepen- 
huys. » — « II. van vier scepenen zegelen te stekene von ouden 
scepenen dier noch gebraken* • — 1446-47, fol. 165 et 166 v°. 
Sceaux de Michel Gheits et de Guillaume-Jean Schof. — 1447-48, 
fol. 166 et 169. Cinq sceaux (*). — 1448-49, fol. 167. Deux sceaux (*). 
— *Van Jan Zoetmonts le versteken 9 daer de clerken qualiken de naine 
afover gegeven hadden. » — 1449-50, fol. 164 Sceau de Christophe 
Tryapayn. — 1454-55, fol. 158. Sceau de Malhias Steurs. — 
1455-56, fol. 158 \°. Sceaux de Gérard vander Aa, de Guillaume 
vander Molen et de Paul de Cale. — 1459-60, fol. 161 et 162. Sceaux 



— 433 — 

de Barthélémy vander Voerl, de Jacques de Becker et d'Antoine 
vander Àa. — 1460-61, fol. 165. Sceaux de Pierre vauden Dale et de 
Guillaume vandeo Wynckele. — 1461-62, fol. 167 v°. Quatre sceaux 
("). — 1462-63, fol. 165 v°. Sceau de Rombaul van Baerdcghem. 

2. Guillaume Timbukier. 1450-51, fol. 163. Sceau de Jean Vos. — 
1451-52, fol. 162. Sceau de Guillaume Schoofs. — 1453-54, fol. 
156 v°. Sceau de Jean Schoofs. — 1456-57, fol. 158. Sceau de Gilles 
van Gestele. 

3. Jean van Orssaghbn. 1464-65, fol. 160 Sceau de Jacques 
Schoef. — 1466-67, fol. 157. Sceau de Godefroid de Vrieze. — 
1468-69, fol. 178. Sept sceaux (*). — 1469-70, fol. 173. Quatre 
sceaux (*). 

4. Siger van Steyneholen. 1471-72, fol. 153. Trois sceaux (*). — 
1472-73. fol. 153. Deux sceaux (*). — 1473-74, fol. 160 V. Sceau 
d'Antoine vander Aa. — 1476-77, fol, 153 v°. Quatre sceaux (*). — 
1477-78, fol. 151 V. Six sceaux f). — 1479-80, fol. 156 V. Un 
sceau ( # ). — 1480-81, fol. 133. Quatre sceaux (*) — 1483-84, fol. 
162. Treize sceaux (*). — 1485-86, fol. 171 v°. Sept sceaux (*). — 
1487-88, fol. 173. Six sceaux (*). — 1492-93, fol. 177 %°. Deux 
sceaux (*). — 1494-95, fol. 186. Un sceau (*). — 1495-96, fol. 
180 \°. Un sceau (*). — 1497-98, fol. 185. Un sceau (*). — 150 1-02, 
fol. 190 v c . Un sceau ( # ). — 1502-03, fol. 208. Cinq sceaux (*). — 
1503-04, fol. 208v°. Quatre sceaux (*). — 1505-06, fol. 209 v°. 
Un sceau (*). 

5. Jean van Ophem. 1510-11, fol. 216. Deux sceaux (*). — 
1529-30, fol. 224. Un sceau (*). 

C. Jean de Gruytere. 1529-30, fol. 224. Un sceau (*). — 1531-32, 
fol. 216 \\ Sceau de Jean Keynoul. — 1532-33, fol. 221 v° et 222. 
Sceaux de Gilles van Goltignys et de Lancelool de Gottigoies. — 
1534-33, fol. 222v°. Deux sceaux O- — 1535-36, fol. 225. Sceau 
de Jean van Beeriughen. — 1536-37, fol. 211, 212 et 214 v°. 
Sceaux de (*), de Paul de Cuyper, de François Peeters van Cals et 



— 434 — 

de Jean Mol. — 1537-38, fol. 211. Sceaux de Gilles Schoefs et de 
Jacques Robbyns, le jeune. — 1539-40, fol. 222. Un sceau (*). — 
1540-41, fol. 220. Sceau de Jean Vyt. — 1541-42, fol. 217. Un 
sceau (*). — 1544-45, fol. 223. Sceau de Mathias Croeser. — 
1543-46, fol. 227. Un sceau (*). — 154647, fol. 235 v°. Sceau de 
Corneille Hoedermans, dit Lanceloots. — 1547-48, fol. 230 % v°. 
Sceaux de Gérard vanden Eynde et de Pierre van Flourssem. — 
1548-49, fol. 238 v\ Un sceau (*). — 1553-54, fol. 257. Sceaux de 
van Keerberghen et de Corneille de Grève. — 1554-55, fol. 277 v°. 
Sceau de Jérôme Cals. — 1555-56, fol. 268 \°. Deux sceaux (*). — 
1556-57, fol 264. Sceau de Jacques vauder Ee. — 1557-58, fol. 284 
\° et 289. Sceaux d'Hubert Welleraans et d'Antoiue Reyers. — 
1558-59, foi. 323. Deux sceaux (*). — 1559-60, fol. 305 r° et v\ 
Sceaux de Philippe vander Aa, de Jean Boels et de Corneille Lance- 
loots. — 1560-61, fol. 321. Sceau de Jeun van den Broecke. — 
4561-62, fol. 327 \°. Sceaux de Jérôme vanden Stocke et d'Augustin 
Weyns. 

7*. Jean van Lyere. 1543-44, fol. 221 v\ Un sceau (*). — 
1549-50 , fol. 244 r° et \°. Sceaux de François de Grève et de Jean van 
Goltingnys. — 1551-52, fol. 278. Sceaux de Jean van Oyenbrugghe 
et de Guillaume Staes. 

8 et 9. Nicolas et François vanden Bossche. 1579-80, fol. 202 v°. 
Sceaux de Jean tan Paeffenrode, de Rombaut van Mookenborch et de 
Jean van Wachlendonck. — 1580-81, fol. 94 v°. Sceaux de Baptiste 
vanden Driesschc, de Philippe Doublet, d'Eustache Marolelle, de Jean 
van Thielen, de Gérard Kers&avonls, de Pierre vanden Vossele, de 
Louis van Oyenbrugge, de Guillaume de Hertoglie, de Jean van 
Dieven, de Gilles de Mcyere et de Henri vander Il cycle n. 

Nicolas vanden Bossche. 1581-82, fol. 75 v°. Sceaux de Henri 
vander Vckene et de Jean Quacribbe. — 1588-89, fol. 126. Sceaux de 
Philibert van Boevekercke, de Guillaume van Meerbeke et d'Adrien 
Esterix. — 1589-90, fol. 127 v°. Sceau de Jacques Gommaers. — 
1590-91, fol. 118. Sceau de Jérôme Lelibooms. — 1591-92, fol. 



— 435 — 

111 v°. Sceaux de Philippe Huysmans et de Jean Croonen. — 1592-93, 
fol. 133 v°. Sceaux d'Antoine Moons et de Gaspard Belien. — 
1593*94, fol. 190 v°. Sceaux de Josse vander Hoeven et de Guillaume 
Huens. — 1595-96, Toi. 193 v°. Sceaux de Philippe-René Scoeff, de 
Jacques de Ridder et de Jérôme de Backer. — 1598-99, fol. 303 %•. 
Sceaux de Pierre Sucquet, d'Adrien vander Burcht et de Gaspard 
Charles. — 1600-01, fol. 304. Sceaux de Pasquier vandeu Hove, de 
Nicolas de Vos, de Nicolas vanden Eynde et de Gaspard van Baesrode. 

— 1603-04, fol. 184 v°. Sceaux de Côme van Pranl, de Henri van 
Hanswyk et de Martin de Glercq. — 1604-05, fol. 187. Sceaux de 
Balthasar Charles, de Jacques Beernaerls et de Chrétien van Steeusel. 

— 1605-06, fol. 184. Sceaux de Philippe Snooy et d'Adolphe vanden 
Heeivelde. — 1606-07, fol. 184. Sceaux d'Antoine du Pin, de Josse 
Beroaerts et d'Antoine Malhys. — 1608-09, fol. 193. Sceaux de 
Grégoire Gootens et de Nicolas vander Laen. — 1609-10, fol. 188. 
Sceaux de Josse van Heulen, de François Blieck et de Jean de Munck. 

— 1610-1 1 , fol. 188. Sceau de Jean van Boevekerckc, dit Voosdonck. 

— 1611-13, fol. 184. Sceau de Rémi de Tournon. 

10. Louis vanden Bossche. 1583-83, fol. 80 v°. Sceaux d'Adrien 
vander Kammen, de Josse Smout et de Nicolas Daems. 

11. Nicolas Congnet. 1583-83, fol. 80 v°. Sceaux de Jean Verlinden, 
de Jean van Vuythem et de Daniel Snellincx. 

13. Rémi Oliviers. 1614-15, fol. 177 v°. Sceaux de Corneille de 
Meyer et de Louis van Chrislyncn. — 1615-16, fol. 177 v°. Sceau de 
Philippe vanden Kerckhove. — 1616-17, fol. 177. Sceaux de Guil- 
laume de Somer, de Rombaul de Grauw et de Jacques Gommaers. — 
1617-18, fol. 177. Sceaux de Thierri vander Laen, de Philibert van 
Cranendonck, de Pierre Loobosch et de Nicolas vanden Eynde. — 
1618-19, fol. 169 v°. Sceau de Gilles Estricx. — 1619-30, fol. 171 v°. 
Sceau de Nicolas vander Laen. — 1630 31, fol. 167 v\ Sceaux de 
Philippe-Matthieu de Hennin et de Henri Vrancx. — 1631-33, fol. 
168 v°. Sceau de Jean Vlemincx. — 1633-33, fol. 170 \°. Sceaux de 



— 436 — 

Ballhasar van Haeften et de Jean van Thielen. — 1623-24, fol. 
182 v°. Sceaux de Jean van Ophem et d'Antoine van Tsestich. 

13. Thibrri van Eyck, le vieux. 1624-28, fol. 171 v°. Sceaux de 
Jean-René Kerreman, de Jean Huens et de Guillaume vanden Eynde. 

— 1625-26, fol. 180 v°. Sceau de Jean Gootens. — 1628-29, fol. 
166 v°. Sceaux de Charles de Buile et de Henri van lmmerseel. — 
1629-30, fol. 162 v°. Sceaux d'Eogelbert van Wachlendonck et de 
Pierre Michiels. — 1631-32, fol. 162. Sceaux de Chrétien van La t hem, 
de Louis van Meerbeke et de Paul van Berghen. — 1632-33, fol. 
175 v°. Sceaux d'Antoine de Ruyschen et de Rombaut Neeffs. — 
1633-34, fol. 177. Sceaux de Jean vander Hoeven, de Henri vander 
Borch et de Jean-Jérôme le Clercq. — 1634 35, fol. 166. Sceau de 
Gérard deSomer. — 1636-37, fol. 164 v°. Sceau de Jacques Buysset. 

14. Thierri van Eyck, le jeune. 1638-39, fol. 165 v°. Sceaux de 
Jean Looffs et de Pierre vander Meiren, — 1639-40, fol. 162. Sceau 
de Rombaut David. — 1644-45, fol. 165 v°. Sceau de François 
Bernaerts. — 1645-46, fol. 164. Sceaux de Jean Louché, de François 
de Grauwe et d'Antoine Matlhys. — 1646-47, fol. 160 v°. Sceaux de 
Corneille Louché, de Jean Verberct, de Guillaume Smets et de Pierre 
Scheppers. — 1647-48, fol. 1*64. Sceaux de Rombaut de Grauw et de 
Josse Verberct. — 1650-51, fol. 159 v°. Sceau de Corneille Matlhys. 
1652-53, fol. 161 V. Sceau de Serraets. — 1653-54, fol. 165 v\ 
Sceaux de Bouwens vander Boye (Jean-Engelbert), de Jean-Jacques de 
Caluart, de Nicolas Hamers, de Jean-François vander Laen et de vau 
Reynegom (Philippe). — 1655-56, fol. 173 v°. Sceaux de Jacques- 
Antoine de Seslich, de Josse VIemincx et de Pierre de Regere. — 
1658-59, fol. 168. Sceau de Jean vanden Kerckhoveo. — 1659-60, 
fol. 126. Sceaux de Pierre Verberckt, de Jean vanden Eynde, de 
Corneille Neeffs et de Douglas dit Schot (François). — 1660-61, fol. 
125. Sceau de Pierre Gryp. — 1661-62. fol. 128 v°. Sceaux de de 
Coxie (Corneille) et de Siger Malhys. — 1662-63, fol. 134. Sceau de 
Nicolas Somers, — 1664-65, fol. 132. Sceau d'Antoine vander Laen. 

— 1669-70, fol. 126. Sceau de Morissens (Rombaul). — 1670-71, 



— 437 — 

Toi. 161 v°. Sceaux do Martin de Reyere, de Josse Verbe relu, de Jean 
de Vos, de Rombaut Huens, de Guillaume van Rynegom, de Jean 
Antoine Pensnert, de Florent Baert, de Jean van Rymenam et de Jean 
Vermost. — 1672 73, fol. 189. Sceaux de Jean Verhuyck, de Jean- 
Baptiste Vlemincx, de Pierre Jacobs et d'Antoine de Meyer. — 
1673-74, fol 170. Sceaux d'André Verberckt. de Josse van Noter- 
schaten et de Romré (Jean-Charles). — 1675-76, fol. 178. Sceaux de 
Josse vander Hoeveo, de Simon Sutens, d'Antoine Walravens, de Jean 
Davidts et d'Erard (Théodore) vander Laen. 

15. Corneille van Gestbl. 1681-82, fol. 170 v°. Sceaux de J.-C. 
vanden Venne (Jacques-Charles), de B.-V. Douglas dit Scholt 
(Bernard-Victor), de S.-J. Gerlays (Sébastien-Ignace), de D.-F. 
Cuypers (Daniel-François) et de J.-P. Heydenryck (Jacques-Pierre). 
— 1682 83, fol. 172 v\ Sceau de Corneille Kerssavont. — 168384, 
fol. 169 v°. Sceaux de Pynsen vander Aa (Louis-François), de 
François Huens, de Jean \an Loye, de Jean Peeters, d'Augustin 
valider Meeren et de Gilles Hillema. — 1685-86, fol. 169 v°. Sceaux 
de Jean Huens, de Jacques Esschericx et de Jacques van Robbroeck.— - 
1687-88, fol. 191 v°. Sceau de Matthieu Gommaers. — 1689-90, 
fol. 168. Sceau de Stalins (Jacques-Dominique). — 1692-93, fol. 
153. Sceaux de Jean-Baptiste vander Laen, de Jean-Antoine de Haze, 
de Jean van Loven, de Paul de Grauw, de Corneille Kerssavonts, de 
Jean-Baptiste Stroybantsetde Rombaut Genils. — 1693-94, fol. 155. 
Sceau de Georges d'ittere de Castre. — 1695-96, fol. 160. Sceau de 
Pierre de Mcester. — 1696-97, fol. 143 v\ Sceau de Jean Caulhals. 

16. PiEnnE de West. 1706-07, fol. 196. Sceau de Conrard van 
Rymenam. 

Sceaux sans nom de graveur. 1583-84, fol. 83 r° et v°. Sceaux de 
Paul Kerssavonts, d'Antoine Faiderbe, de Matthieu de Beuff et de 
plusieurs autres (*). — 1Ç12-13, fol. 187. Sceaux de Guillaume van 
Merode, de Philippe van Lathern en de. Rombaut va m Cruybeke. — 
1702-03, fol. 196 v°. Sceau de Pierre Walravens. 

Aux graveurs de sceaux précités, ajoutons encore ceux découverts 



— 438 — 

aux archives du royaume par feu M. Piachart, qui nous les fait si bien 
connaître dans son ouvrage : Recherches sur la vie et les travaux des 
graveurs de médailles , de sceaux et de matinales des Pays-Bas. Voici 
leurs noms : 

BotwENs (Hubert), graveur de sceaux et de monnaies, à Malines, 
de 1473 à 1488. 

De Grutere (Antoine), orfèvre et graveur de sceaux, à Malines, 
mort en 1518. 

Van den Dorpe (Rombaul), orfèvre et graveur de sceaux, à Malines, 
de 1506 à 1524. 

Van der Moelen (Henri), orfèvre et graveur de sceaux, à Maliues, 
cité en 1524. 

LL. 
ATELIERS MONÉTAIRES. 

Le premier atelier monétaire, remontant à l'année 1357, était 
établi au Vieux Bruel, comme il résulte des trois données suivantes 
empruntées au compte communal de 1369-70, fol. 70 : 

« 11. van inakene de brugghe in den ouden bruel 9 van den ouden 
muere le brekene, van gravene, van botdraghene, van metsene, van 
houwene, van calke, van zavele, van quareelen, van ordune, van 
egsteene, van listen, van penanlen, van tafelmente, van trapsteeuen, 
van vrachte van op doene, van wagheoscote ende van andren houle op 
te welvene, van dien houte te timmerne ende te saghene, van der 
brugghen te slulene, van ringhen scepe ane te meerne, van andren 
yser wercke ende van loode van vêle payen. It. van II slotelen ter 
munten daer de sto/fe in lach, van lobben, van ysren le scerpene, 
ende van den diken ute le doene in weder side der brugghen — 
XVII lib. X s 111 dg° I ing. » 

« 1t. van makene de voirt bi der munten 9 van gravene, van melseue, 



— 439 — 

van calke, van zavele, van ordune, van egsteene, van vrachle ende van 
hnyshueren van der munten — XXXVIII s I d g . » 

« It. van XIIII roedcn caucieden ghemaect op te brugghe bi der 
munten ende daer ane, ende van savele ende sieenen daer loe le 
voerne. 1t. van V roeden caucieden ghemaect a ne de voirl aldaer, 
ende van LVII voelen spondesteenen daer loe ghebesecht — XXXIX s 
VIII d g . » 

Le nom de munte donné, en 1407, à une maison rue de la Chaussée, 
n'était qu'un nom d'emprunt et rien de plus. Ainsi donc vient à 
tomber notre conjecture relative à l'endroit de la ville occupé par le 
premier atelier monétaire de Matines. 

Par acte du S août 1433, comme il est dit à la page 337, Adrien 
Adelyen acquit l'ancien hôtel de la monnaie, situé rue du Vieux Bruel. 
— Le 18 octobre 1428, celui-ci échut à Jacques de Hellène et, le 
19 -août de l'année suivante, à Gauthier de D utile dit Berthout. — En 
1448, il appartenait en partie aux frères Jean et Florent Bock. — 
L'année suivante, ceux-ci vendirent à Jean de Muysene leur part dans 
la moitié du dit hôtel. — De 1476 à 1507, il (ut habité successivement 
par le chancelier de Bourgogne Guillaume Hugonet et son fils 
Guillaume de Saillant, qui le vendit alors à Philippe Wielant, 
conseiller et maître des requêtes près le Grand Conseil. — De 1507 à 
1558, cette propriété fut possédée, d'abord parMcssirc Ferry Laureyns, 
seigneur de Turdcghcm, puis par Albert Bouwensseu, procureur près 
le Grand Conseil, et enfin par Messire Jacques Quarré. — En 1635, 
elle passa sous la désignation vulgaire de thuys van Quarré eo nnius 
de Pierre de Dryver, qui la convertit en brasserie. — Dès lors dispa- 
raît cette dernière dénomination pour Taire place à celle de den Een- 
horen (la Licorne), nom qu'elle porta jusqu'à sa démolition, en 1870. 

PIÈCES JUSTIFICATIVES. 

I. ce Hcnricus Adelien, Dorothea eius uxor, Egidius de Musene, 
Joliaunes vander Heydcu ac Johannes de Bo&t junior, tutores et 



— 440 — 

proximi Andrée, filii dicti Henrici et Dorothée quem infra annos ac in 
se susceperunt, vencliderunt Jacobo de Heffene hereditatem sive 
mansionem nuncupatam munte cum universis suis pertinenciisante et 
rétro, si la m in veteri Brolio inler domini Henrici de Oyenbrugge alias 
de Coelem militis, et privam plateam diclam Sloefstraetken , lendentem 
relrorsum usque Milanam. A W° de Duffle alias Berlhout war. — 

XVIII oct. 1425. » 

Actes scabinanx, reg. 36, Toi. 24. 

II. « Rumoldus de Haecht ad opus Walleri de Duffle alias Berthout 
consccutus est hereditatem diclam munte, olim spectanlem ad dominum 
nostrum ducem Burgundie, nunc vero ad Jacobum de Heffene, in 
veteri Brolio siluatam inter plateam diclam Sloofstrale et domini 
Henrici de Oeyenbrugge alias de Colem militis. Ex censu. — 

XIX aug. 1426. » 

Item, reg. 39, fol. 7 \°. 

III. « Oslo Bock obtulil ad opus Johannis et Florencii Bock 
suorum fratrum omnem parlera et omne jus quara et quod ipse Oslo 
habuit in hereditatem sive mansionem cum ort., domibus relrorsum, 
fundo etc. dictam démonte, si la m rétro phalam in veteri Brolio inter 
plateam ibidem et quondam domini Henrici de Colem mililis. A. D. M. 
war. etc. — XIII jan. 1448. » 

Item, reg. 67, fol. 29 v°. 

IV. « Johannes Bock cl Florencius Bock, eius frater, pro se ipsis 
pro una tercin parte, dictus Johannes Bock et Oslo Bock, eius frater, 
ex parte patris, Ludovicus Hertoge et Johannes Smed, ex parle matris, 
tutores et proximi amici Johannis, filii quondam Jacobi de Wilde, 
infra annos et pro etc., quem in se susceperunt pro alia tercia parle, 
neenon Arnoldus, filius quondam Arnoldi de Wilde, ut usufructuarius, 
ac Johannes et Willelmus de Wilde, fratres, filii eiusdem Arnoldi, 
nominibus propriis ac nomine fratris Pétri de Wilde, corum fralris 
absentis, religiosi in monaslerio de Grymbergen, quem in se suscepe- 
runt, ut heredes, pro una semilercia parte, neenon Melchior, filius < 
quondam Johanuis de Wilde, pro alia semilercia parte dimidietatjs 



— 441 — 

hereditalis infra scripte, vendiderunt Theoderico Adriaui, clerico, 
ad opus Johannis de Muysene, nostri conscabini, diruidietalcm 
lieredilalis sive mansionis dicte démonte, cum universis pertioenciis 
suis aute et relro, site in veleri Brolio, inter quondam domini Henrici 
de Oyenbrugge, alias de Colem, militis, et plaleolam dicta m Stoof- 
straelken, tendenlis retrorsum usque ad Mylanam, cuius hereditalis 
sive mansionis reliqua medietas Johannis de Heffene, fllii quondam 
Jacobi de Heffene, esse dinoscitur. A VV° de D utile alias Derthout 
war. ec. — XXVIII febr. 1449.. 
Item, res. 68, fol. 67. 

V. « Barbara vander Heyden relicla quondam Mychaelis Laureys- 
sone, cum lu tore, obtulit usufructum quem ipsa habuit iu heredilate 
cum priva placia, fundo etc., si la in veleri Brolio inter hereditatem 
nuncupatam démonte nobilis et magnifici domini, domini Willelmi 
Hugonet militis domini de Saillant et Despoisse, cancellarii illustris- 
simi principis et domini nostri Burgundie, Brabancie etc. ducis ex 
una, et hereditatem relicle et heredum qnondam Johannis Wytle 
partibus ex altéra.... ad opus domini ac magislri Henrici Laureyssonc, 
necnon Cornelii et Johannis Laureyssone suorum filiorum.... Et post 
premissa iidem dominus et magister Henricus, ac Cornélius Laureys- 
sone pro se ipso, ac nomine et ex parte dicli Johannis Laureyssone 
fralris absentis quem in se suscepil,.... vendiderunt Johanni Barbier 
ad opus prenominqti nobilis ac magnifici domini, domini Willelmi 
Hugonet.... prelibatam hereditatem cum priva placia fandoque war. 
sub quatuor cum dimidio florenis dictis in vulgari chysgulden inde 
exeun.... — XXI dec. 1476. » 

Item, reg. 96, fol. 96 r° et v°. 

VI. ce Guill. de Saillant, heerc van Middelborch in Vlaendren ende 
borchgrave van Ypre, wylen heeren YVillems van Saillant ridders 
zoen, heeft vercocht meester Philips Wielant, raid ende meester 
vandeti requeslen ordinaire vanden huyse ons genedighen heeren 
des Eertshertogen van Oistryck, hertogen van Bourgoinen, van 



— 442 — 

Brabant, etc., ende jouffr. Jehanneo van Haelwyn zyuder huysvr., lot 
behoef van Jehftnnen de Gros, wellige dochter van Ferry de Gros ende 

van jouffr. Philipotlen Wyelants zynder huysvr., haerer docbter 

een huys ende woeninge démonte geheeten, metten poorlhuyse ende 
eenen anderen huyse daer voer bezyden acn staendc, ende oie metten 
plaetsen, hoven, slallen, gronde ende allen ende yegewelken anderen 
zyuen toebehoerlen voir ende achter, gelegen in den ouden Bruel van 
deser stede by de Belle, tusschen een cleyn slraelken aldaer aen deen 
zyde ende wylen Jans de Witte erven aen dander zyde, coraende ende 
streckende hem achter lotten waler, in aile der vuegen alsoe deselve 
huysingen ende erven aldaer achter den voers. wylen heeren Willem 
de Saillant gebleven zyn ende gelyc ende alsoe hy die aldaer in zynen 
levene te besilten plach. — XII febr. 1507. » 

Item, reg. 125, fol. 283 r° et v°. 

VU. « Franchois Groenincx,coopman van zyden lakenen, als totten 
ghenen hier naer bescreven volcomelyck gemachlicht van Joncheren 
Ferry Leurin (1), heere van Tarteghem, escuier ende edeiman vanden 
huyse onser genadiger vrouwen der coninginnen etc.,... heeft 
vercocht Janne Reyers.... dry en dertich karolus guldenen.... 
erffelyck cbys, te heffene.... op ende aen des voers. Joncheere Ferrys 
huys ende woeninge, de monte geheeten, metten poorlhuyse ende 
eenen anderen huyse daer voer besyden aenstaende, ende oick métier 
plaetsen, slallen, gronde ende met allen anderen zynen toebehoirten 
voer ende achter, gelegen inden oudeu Bruel alhier by de Belle, 
tusschen een cleyn slraelken aldaer aen deen zyde, ende wylen Jans 
de Witte erve aen dander zyde, comeode ende streckende hem achter 
totten watere loe. — XXVII Juny 1552 (n. st.). » 

Item, reg. 173, fol. 47 \° et suiv. 

VIII. « Nicolaes Lotlin, heere van Tardegheem, Foze etc., als 
cenich erfgename van wylen Joncheeren Ferry Laurens (sic), heere 
van Tardegheem als hy leefde, heell vercocht meestere Aelbrechten 



(1) Lisez : Laurejrns. Voy, Philippe de l'Espiiioy ; Recherche des antiquitez et 
noblesse efe Flandre t page 319, 



— 443 — 

Bouwenssen, procureur poslulerende inden grooten Raide desconincx 
ons genadichs heeren alhier residerende, een huys eode woeninge, 
de monte geheeten,.... (la suite comme daus fade précédent). — 
VI dec. 4585. » 

Item, reg. 178, fol. 29 r° et v°. 

IX. « Meester Aelbrecht Bouwenssen, procureur poslulerende 
inden grooten Raide des conioex alhier residerende, heefl vercochl 
Joncheeren Jacoppe Quarre, lot zynen ende Jouffr. Annen Blehem 
zyner huysvrouwen behoef, een huys ende woeninge, de munte 
geheeten, metlen poorthuyse, stallen, hove, gronde ende allen anderen 
zynen loebehoirten voere endeacblere, in alden vuegen ende maniereo 
alsoet de voers. vercooper ende Meester Jan Charles, als huerlinck, 
legenwoirdel. besitten ende bewonnen, gestaen tselve huys inden 
ouden Bruel alhier by de Belle, tusscheu een cleyn slraetken aldaer 
aen deen zyde, ende desselfs M r Aeibrechls ander huys ende erve, 
daer legenwoirdelyek de weduwe van wylcn M r Franchois Buwe inné 
woent aen dander zyde, slreckeude achterwerts lotteu watere toe ende 
comende mellen voers. hove lancx den hof ende erve van myn heere 
van Plessis, eude aen des voers. vercoopers zekere audere huys daer 
M r Peeter Lappostole nu ter lyt inné woent. — XXIIII seplembris 
1858. » 

Item, reg. 182, fol. 5 v° et suiv. 

X. « Heer ende m r Julius Csesar, advocaet voor den grooten Raede 
vanden Coninck onsen Gen : heere, ende m r Peeter du Pont, nolaris, 
beyde.... gemachticht ende gesubstitueert vande edele vrouwe Anna, 
baronnisse de Suys, geselinede vanden edelen heere, heere Charles, 
baron van Suys ende Grisoort, riddere vande ordre van S te Jacques, 
edelman vande camere van syne doorl. booeheyt van Luyck etc , ende 
colonnel van een régiment van du y se ni peerden ten diensle van syne 
keyserlycke Ma 1 , etc.,... hebben verclaert ende bekendt dat sylieden 
wel ende wettelycken vercochl hebben aen Peeter van S'Truyen, over 

# eude toi behoef van Pieter de Dry ver, brou w ère, ende J. Clara Essche- 
riex, syne huysvrouwe, eene groote ende wel gelegen huysinge, 



— 444 — 

métier plaetse, hove, gronde ende alleo anderen haeren toebehoorlen, 
gestaen acbter de halle alhier, int beginsel van den auden Bruel, 
onlreut de boter merci aldaer, gemeynelycke genaempt thuys van 
Quarré, lusschen thuys de Warande geheclen ter eendre, ende het 
Belleslraetken aldaer ter andere syden, comende acbter op de reviere 
teii w a 1ère, de selve huysinge den voorn. heere van Grisoort (onder 
andere) competerende vuyt vrachle van scheydinge ende deylingc 
aengegaen met syne raede erfgenacmen van vrouwe Anna de Blehen, 
weduwe (als sy leefde) van heere Jucob Quarré, in synen levene heere 
vandcr Heyden, Schaesbrouck etc. — 1635. » Sans date, 
liera, reg. 256, fol. 1 r° et \°. 

XI. «S r Chrisliaen Mommaerts, brouwere, ende Jo c Clara van 
Haefleu, syne huysvrouwe,... hebben tôt onllastinghe vande minder- 
jaerige kinderen van wylen S r Zeger de Dryvcr ende Jo e Marie de 
Leeuw, milsgaders van hunne goederen, als oock vande persoonen 
van henlieden momboirs, over de vyiï duysent eenhondert dertich 
guldens capitaels ... bepandt op de helft vanden uaer bes. huyse,.... 
boven de verbintenisse van hunne persooneu ende goederen, verboudea 
ende verobligeert seker huys ende brouwerye, metten alem, plaetse, 
hoff, achterhuise ende aile andere toebehoorlen, genaemt den Eenhoren, 
gestaen ende gelegen in den ouden Bruel acbter de halle, het Wout ter 
cenre ende het Bellestraetken ter andere zyden, by hen comparonten 
gecocht ende daer inné sy op heden gegoeyt ende geerft zyn. — 
20 Jarii 1673. » 

Item, reg. 294, fol. 6 r° et v°. 

XII. « VValtherus vanden Bosselle, notaris, ten naervolgende 
onwederroepelyck gemachticht van S r Egidius Mommaerts, item van 
Jo° Elisabeth Mommaerts, geassisteert ende geauthoriseerl van lier 
Jacobus Esschericx haeren man, item van Jo" Susanna Mommaerts, 
geassislecrl van S r Jacobus de Gorlter haeren man, van Jo* Anna 
Catharina Mommaerts, geassisteert van S r Rombout Verhaegen haeren 
man, ende van Jo 6 Anna Clara Mommaerts,... . heeft in dier qualiteyt 



— 445 — 

ingevolge de vercoopinge by manisse etc. opgedraegen ende overge- 
geven aen Jo e Anua Maria Hilletna, weduwe van S r Arnoldus Jacobs, 
seker huys métier plaelse, achlerhoysinge, hoff, gronde ende toebe- 
hoorten, genoemt den Eenhoren, geslaen ende gelegen onlrent de 
Botermerckt, het huys hel Waut ter eerste, ende de Bellestraele 1er 
andere sydeu, comende achter legens de rivière. — 2 december 
1712. » 
Item, reg. 333, fol. 191 v° et suiv. 

XIII. «Joannes Snyers, ten naervolgende onwederroepelyck gemach- 
ticht van Jouff* Anna Maria Jaeobs, geeslelyckc dochler,.... heeft in 
dyer qualileyt — by manisse opgedraeghen ende overgegeven aen 
d'IIeer Joan Fredeiick Gaman, Joui? Anna Maria, Anna Ursula 
Theresia, Catharina, Maria Margareta, Maria Veronica ende Maria 
Cordula Gaman, syne susters respective, seker grool huys met aile 
syue toebehoorten, gestacn onlrent de Botermerckt, genaemt den 
Eenhoren. — 30 septembr. 1732. » 

hem, reg. 353, fol. 118 v°. 

XIV. « Nicolaus Frans Walravens, notaris, ten naervolgende 
onwederoepelyck geraaghlight van d'heer Johan Fredrick'Gaman, soo 
voor hem als mede over iouff e Anna Maria Gaman, douariere van 
wylen den heere Vincenlius Sandez, item van JouA* Catharina, van 
JuufP Anna Ursula Theresia, van Jouiï e Maria Margarita ende van 
Jouff e Magdalena Cordula Gaman, ende van vrouwe Maria Veronica 
Gaman, van de welcke hy toi het gène naer bes. ten desen behoorlyck 
is geaulhoriseerl,.... hecft in dier qualileyt ingevolge vande vercoo- 
pinghe by manisse opgedragen ende overgegeven aen S r Cornelis 
Scheppers ende Jouff e Catharina Theresia de Gortler. syne huys- 
vrouwe, seker grool huys, gestaen ende gelegen over de Botermerckt 
aihier, genaemt den Eenhoren, de brouwerye de Belle ter eerste ende 
d'erfgenamen van den heere adv' Thielens ter andere syden, met aile 
syne appendentien ende dependentien, gronde ende toebehoorten, 
bestaende soo in brouwerye, solderingen, kelderingen, huysingen, 
quarlieren ende hoff daer aen gelegen,.... synde desen coop geschiet 



— 446 — 

omme ende mils de somme van seven duyscnt vyff honderl guldeus 
wisselgelt gereet betaclt. — 30 augusti 1760. » 
Ilem, reg. 381, fol. 76 v° et suiv. 

ADDITIONS DIVERSES. 

PAGE 17. 

Les noms des étrangers nyant acquis, à Malines, le droit de 
bourgeoisie, antérieurement à Tannée 1445, sont cités dans les 
registres aux actes scabinaux suivants : 

De 1346 à 1347, dans le premier registre. — De 1400 à 1401, 
dans le quatorzième. — De 1401 à 1405, dans le seizième. — De 
1401 à 1406, dans le dix-septième. — De 1405 à 1410, dans le 
vingt-troisième. — De 1406 à 1407, dans le dix-huitième. — De 
1408 à 1410, dans le dix-neuvième. — De 1411 à 1416, dans le 
vingt-unième. —En 1412, dans le vingt-quatrième. — De 1413 à 
1418, dans le vingt-deuxième. — De 1416 à 1420. dans le vingt- 
troisième. — De 1417 à 1419, dans le vingt-sixième. — - De 1420 à 
1421, dans le vingt-septième. — De 1421 à 1422, dans le trentième. 
De 1421 à 1424, dans le vingt-neuvième et le trente-unième. — De 
1423 a 1424, dans le trente-troisième. — De 1424 à 1425, dans le 
trente-quatrième. — De 1424 à 1426, dans le trente-cinquième. — De 
1425 à 1426, dans le trente-sixième. — De 1428 à 1430, dans le 
quarante-unième. — De 1431 à 1433, dans le quarante cinquième. — 
De 1431 à 1438, dans le quarante-septième. — De 1431 à 1440, dans 
le quarante-huitième — En 1439, dans le cinquante-septième. — De 
1439 à 1441, dans le cinquante-cinquième. — De 1441 à 1443, dans 
le cinquante-neuvième. — De 1442 à 1445, dans le soixantième. — En 
1443, dans le cinquante-quatrième. — Les actes concernant le droit 
de bourgeoisie délivrés par le magistrat, avant Tannée 1346, sout 
mentionnés tlaus les comptes communaux. 



— 447 — 
PAGE 89. 

Les vingl-ct-un premiers registres aux actes scabinaux, de 1345 à 
1413, et les vingt-neuf derniers, de 1763 à 1796, sont sans table, 
ainsi que les registres 23 à 26, de 1412 à 1419; 28 à 30 et 32, de 
1421 à 1424; 34, de 1423 à 1425; 41, de 1428 à 1431; 43, de 
1429 à 1444; 45, de 1431 à 1434; 47, de 1431 à 1436; 52, de 
1435 à 1438 ; 54 à 55, de 1438 à 1439 ; 57, de 1439 à 1441 ; 61 , 
de 1444 à 1445 ; 66, de 1448 à 1450 ; 68, de 1448 à 1454 ; 70 à 
71, de 1450 à 1457; 75, de 1454 à 1456; 77, de 1455 à 1459; 80 
à 81, de 1456 à 1459; 83, de 1460 à 1461 ; 85 à 86, de 1462 à 
1465; 88, de 1466 à 1468; 91 à 112, de 1469 à 1497; 114 à 116, 
de 1497 à 1500; 121, de 1503 à 1504; 123, de 1505; 133 à 134, 
de 1513 à 1514 ; 136, de 1514 ; 139 à 140, de 1516 à 1517 ; 167, 
de 1541 à 1545; el 372, de 1751. 

Dans les registres 22, 27, 31 , 33, 35 à 37, 39 à 40, 42, 44, 46, 48 
à 51, 53, 56, 58 à 60, 62 à 65, 67, 69, 72 à 74, 76, 78 à 79, 82, 
84, 87, 89 à 90, 113, 117 à 120, 122, 124 à 132, 135, 137 à 138, 
141 à 166, 168 a 266, 268, 270, 284 el 294, il n'y a que les tables 
des acquéreurs. — Dans les suivants : 267, 269, 271 à 283, 285 à 
293, 295 à 371 el 373 à 383, on a ajouté aux tables des acquéreurs 
celles des vendeurs. 

PAGE 119. 

Mémoire judiciaire relatif au différend des trois étapes el de la 
chaîne que les Malinois avaient tendue dans la Senne, pour barrer In 
passage de celte rivière, surgi au XV* siècle entre les villes de Bruxelles 
el d'Anvers d'une part, ut celle de Matines d'autre part. 

Cahier grand in-quarto de trente-deux feuillets, coté en chiffres 
romains depuis LXXXI jusqu'à CXII. 



— 448 — 
PAGE 280 ET SUIVANTE. 

Tableau peint par Jean de Maubeugb. Voy. Revue d'histoire cl 
d'archéologie, tome I, p. 285. 

PAGE 282. 

VI. Praalgraf van Margareta van Oostenryk. Dans le registre 
aux actes du magistrat, S. I, n° 4, Toi. 93, voici ce que nous 
trouvons au sujet de ce monument : 

« A la bonne correction de la Ma te ïmperialle, semble aux exécu- 
teurs du testament de feue très excellente mémoire Madame L'archi- 
du cesse d'Austrice, Ducesse et Gonlesse de Bourgoingne ec., cuy Dieu 
absoille, pour pluisieurs bonnes et justes raisons Ton doit furnir aux 
choses cy après declairees, sur lesquelles il plaira a lad. Ma te 
declairer son très noble plaisir, a fin que lesd. exécuteurs l'ensuyvent. 

Pour Léaglise de Sainct Pierre a Malines, ou les ventrailles de 
Madame feue sont enterrées devant le grant autel de ladicte esglise, 
tirant du cousle droict ou repose le Sainct Sacra me ni : 

Premier de faire a faire, contre vng beau mur illec estant tout 
joindant led. Sainct Sacra ment, a ('opposite du lieu ou lesd. ventrailles 
sont, vne belle Représentation d'albaslre de la dicte Dame priant, 
estant présentée par Saincte Marguerite, avecq les ouvraiges alentour 
ou seroient les armoieries des quatre quartiers de lad. Dame avec 
son epitaphe au bas. » 

PAGE 309. 

1. « It. bel. Zegheren van Steynemolen van eenen nuwen zeghele 
te stekene metten wapeneu vander poirteryen ende vander slad, 
dienende voir onsen poirteren die met hoeren goeden reysen selen in 
Ingland, daer opte vryheil vander privilegien die ons de coninc van 
Ingland verleenl heefl vander hanzen, weghende 1 1 1 1 onsen min HIs 
comt op — XXXVII s III iug. » 

Compte communal 1478-79, fol. 127 v°. 



— 449 — 

2. « Belaelt Jan de Gruyter, silversmet, van een grooteo nyeuwea 
zegele by hem voirder sladl gemaect, dienende voirde secretarie, 
daervoer in silver gegeven is XVIII guld. XVII s, ende van faeisoene 
XV guld. f comt tzamen per ordonn. op — XXXIII g. XVII s. » 

Ilem 1553-54, fol. 264. 

3. « Betaelt aen S' Donkers ucgen eu derligh guldens negen st., 
over verschot door hem gedaen toi Doornick voor liet graveren vanden 
zeghel voor den nieuwen Raed etc. by ord. ende quilt. — 39-9. • 

Item 1786-87, fol. 135. 

Dans les Notitie-boecken vande heeren trésoriers , faisant double 
emploi avec les comptes communaux, cette donnée est complétée et 
éclaircie comme suit : 

« Mey 1787. Aeu Sieur Donckers, bode op Brussel, over betaelt te 
hebbeu tôt Doornick aen Sieur Delcour, over gegraveerl te hebbcn den 
segel voor den nieuwen raedt van de eerste instantie, met hel port — 
39-9. . 

Travaux divers, reg. 64, n° 17. 

4. « Betaeld aen Guillielmus Maes, meester silversmidt, over 
graveringe van twee cache lien, een voor den grooten segel, ende een 
voor den kleynen, seveu en twintig guldens, twee st. ses den., by ord. 
et quitt. — 27-2-6. » 

Compte communal 1789-90, fol. 160 v°. 

NOUVELLES ACQUISITIONS. 
D. 

MÉTIKBS. 

Tanneurs. I. Ordonnance du magistrat, du 5 octobre 1637. — 
Item de S. M., du 4 novembre 1764, et du 1 avril 1767. — Comptes 
du métier, du 3 novembre 1790 au dernier décembre 1794. — Lettre 
des doyens des tanneurs adressée, le 16 février 1792» aux membres 



— 450 — 

du large conseil, au sujet de celle de S. M. du 19 janvier précédent, 
empiétant sur ses droits. — Requête présentée par eux à S. M., le 
21 septembre 1792, relativement à la caducité des legs faits au profil 
de leur chapelle. 

Registre in-folio. — Voy. S. VI, I. 

Cordonniers. 1. Dit is den noiise bock van het ambacht van die 
repereders oft onde scoenmaekers. Procès- verbaux d'admission à la 
maîtrise, de 1610 à 1757. 

Registre in-folio. — Voy. S. II, 2. 

II. Dit syn de nieuwe meesler die ontfangen syn in het nieu 
schoenrnakers ambacht, sint het jaer 1619 tôt heden toe f met namen 
en loe namen, ende de somme van heunen gelt die sy gegeven hebben. 
De 1620 à 1695. 

Registre in-folio. — Voy. S. II, 3. 

III. Liste des apprentis. De 1713 à 1787. 
Registre in-folio. — Voy. S. Il, 4. 

IV. Den boeck van de Leer-Jonghers van het Schoen-Maeckers 
ambacht. Anno 1706. De 1708 à 1797. 

Registre in-folio. — Voy. S. II, S. 

V. Dit is dambacht boeck, waer in men sal vinden de rekeninghe 
van het ambacht ende vande busse sint iaer 1604, ende van den 
autaer S. Cryspyn en S. Crispiaen. Comptes de 1604 à 1695. 

Registre in-folio. — Voy. S. III, 1. 

VI. Item. De 1695 à 1796. 

Registre grand in-folio. — Voy. S. III, 2. 

VII. Rekeninge van het busch ende kersgelt ten behoeve der siecke 
lieden van het voors. ambacht. De 1775 à 1779, et de 1789 à 1796. 
Ces comptes sont mieux détaillés que ceux du compte précité. — Ils 
sont précédés d'un compte particulier intitulé : Rekeninge die syn 
doende de dekens van het schoenmaeckers ambacht van aile de ver' 
schotlen lot afweiringe van den leir accyns... De 1772 à 1790. 

Registre in-folio. — Voy. S. III, 3, 

VIII. Rekeninr/he ende bewys vandt broederschap der H. Dryvxd- 



— 451 — 

dicheyt binnen de métropolitaine kercke van 5*° Rombouts ghefondeerL 
De 1593 et 1596; de 1600 à 1601 ; de 1607 à 1608, et de 1610 ; de 
1648 à 1683; de 1755 à 1772 ; de 1776 à 1784; et de 1788 à 1798. 

Registre in-folio. — Voy. S. IV, 1. 

Annotations. « Item noch heb ick betaelt aen Mertlen van Calstere 
voer de vier vlogelen aen hel taeffereel van snyden, alsoot hem bestaeyt 
was, gelyckt blyckt aen de quitantie — XXXVI gui, » — Voy» 
Compte de 1608. 

« Item betaelt doen wy hel tafereel aenbesteeden aen Jan de Namuer 
te schilderen ende te stofferen, verleert in Roem — II II g XVIII s» » 
— Voy. Compte de 1610. 

« Item betaelt aen meesler Peeter Franchois voor by hem geschiU 
dert te hebben de nyeuwe vane van tvoorn. broederschap int jaer 
1652, per quitan. — LXXII gui. » — Voy. Compte de 1652. 

Chàussetiers. I. Dit syn die Rollen van den Causmaeckers ambachle 
alhier binnen Mechelen, ende syn ons verleent by der weth in october 
unno vyfthien hondert ende vier en seventigh, etc. — Copie authen- 
tiquée du registre précédent. 

Registre in-folio. — Voy. S. I, 2. 

II. Leer cnechten bock vant Cousmakers ambacht. De 1705 à 1793. 

Deux registres in-4°. Voy. S. 111, 2 et 3. 

Tonneliers. I. Nouveau règlement fait pour eux par le magistrat, en 
conformité du décret de S. M. du mois d'octobre 1574, relatif au 
rétablissement des anciens privilèges de la ville. Celui-ci est suivi de 
quelques ordonnances données par lui avant et après la dite date, 
ainsi que de plusieurs requêtes présentées à lui par les membres du 
métier, de 1566 à 1767. 

Registre in-folio, sur parchemin, avec une miniature : le Christ eo 
croix. — Voy. N°2. 

Chirurgiens. I. Liste des apprentis, de 1508 à 1795. — Item des 
mailres, de 1473 à 1793. 

Registre in-folio.,— Voy. S. IJ, 3. 



— 482 — 

Cuirs dorés. I. Secreet boeck van schoene diversche ende eerlycke 
konsten gevonden door Jan Vermeulen, gaudeleer maeker der stadt 
Mechelen, a. 1677. 

Registre in-4°. 

Tourneurs. I. Rolle ende ordonnance voor die van het Draesselaers 
ende Uolleblockmaeckers ambaght. Règlement du 12 juillet 4756, 
suivi de quelques requêtes présentées au magistrat par ceux du métier, 
de 1759 à 1795. 

Registre in-4°. 

Mesureurs de blé, I. Rolle van de Graen-meters neiringe binnen de 
êtadt Mechelen. Règlement du 17 mai 1647, ainsi que quelques 
ordonnances et requêtes, de 1654 à 1757. 

Registre in-4°. 

Porteurs de tourbe. I. Règlement du 26 novembre 1571. — Ordon- 
nances et requêtes, de 1583 à 1687, 

Registre grand in-4°, sur parchemin et sur papier. 

Plafoxneurs. I. Règlement du 5 août 1602. — Anciennes ordon- 
nances, requêtes et sentences concernant leur métier, de 1596 à 1787. 

Registre grand in-folio. 

Etainibrs. Tennepotgieters ambacht, 1752. Cort begryp van dcn 
inhoudt der Rolle. 

Registre grand in-folio. 

Carossiers. Règlement de leur confrérie, qui avait pour patron 
Saint Eloi, renouvelé le 5 juillet 1660. — Noms, professions et 
demeures de tous ceux qui en faisaient partie, de 1660 à 1776. 

Registre in-folio. 

Q. 

Couvent de Bethanie. Boeck der slatnlen der nonnen vander 

oerdenen sancte Attgmtine onsen gloriosen ende Eerwerdighen vader. 

Registre in-8°, à fermoirs cuivre. (XVI siècle). — \oy. S. II, %. 



— 463 — 

EE. 
CHRONIQUES. 

I. Kronyk van Mechelen, door L. /. Van Hansewyck (l)De 1793 
à 1838. 

Registre in-4°. — Voy. XXVIH. 1. 

II. Een cort begryp vande fondatie ende oprichlinghe des cloosters 
van Orne Lieve Vrouwe in Bethania,.... met noch loffweerdighe 
ghedenckenisse van allen bénéficient gralien ende donation van godt- 
vruchtighe persoonen fselve godtshuys wt besondere affectie ende 
lieffde bewesen, ende daer by oock waerachlighe verhalinghe van aile 
Prioors, Comissarissen, Rectoors, Priorinnen, Capellanen ofl Socios, 
van aile Religiensen Nonnekens ende wercksusterkens met naem ende 
toenamen. Ende al wat daer tusschen byden is gepasseert binnen den 
sehen contente soo van ordonantien, statuten, concessien t previlegien, 
visilutien, ende andere veranderinghen, neerstelyck bij een vergadert 
doer de Religieusen van tselve clooster, etc. De 1421 à 1765. 

Deux registres petit in- 4°. — Voy. XXIX, 1 et 2. 
Annotations. Voy. F. E. Delafaille : Bydragen lot opheldering der 
geschiedenis van Mechelen. 

IL 

PLANS, VUES ET CARTES. 

SOUS VERRE. 

I. Malines. Plan de ses fortifications. Sans date. 
H. 29 cent., L. 40 cent. 

II. Tabula ducatus Bradante continens Marchionalum Sacri 
Imperii et Dominium Mechliniense. Magnà cura édita a Pétri Verbist. 
Anno 1657. — Cette carte est encadrée par la vue de quatre villes, 

(1) Louis-Joseph Van Hansewyck, né à Malines, le 26 septembre 1775, et y 
décédé, le 11 avril 1848. 



— 454 — 

par les portraits d'Albert et d'Isabelle, et par huit personnages en 
costume du temps. 

H. 42 cent., L. 55 cent. 

III. Malines. Vue de la tille. Sans date. 
H. 10 cent., L. 15 cent. 

IV. Carte générale des 17 Provinces des Pais Bas avec leurs 
capitales. De la Feuille excudit. — Cette carie est encadrée par la vue 
ou par le plan de quinze villes. — Voy. Tablettes guerrières ou caries 
choisies pour la commodité des officiers. A Amsterdam. M. DCC. 
VIII. 

H. 17 cent., L. 25 cent. 

V. Carte encadrée par le plan de douze villes et par une vue de 
Bruxelles. — Voy. Tabletles elc. 

II. 17 cent., L. 25 cent. 

VI. Carte particulière des environs de Lier et de Malines. Sans 
date. 

H. 22 cent., L. 30 cent. 

VII. Plan de Malines indiquant tous les monuments, par Joseph 
Kips, ancien élève de l'Etabl. géog. de Bruxelles. Sans date. 

H. 11 cent. 1/2, L. 16 cent. 

VIII. Plan de la ville de Malines, avec légende. — Foy. G. Van 
Casier : Malines. Guide historique etc. 

H. 19 cent., L. 24 cent. 

IX. Plan de la ville de Malines, avec légende. — Voy. Tentoon- 
stelling-TomboIa ingericht door den Katholieken Werkmanskring. 
1891. 

H. 16 cent. 1/2, L. 21 cent. 1/2. 

EN ALBUM. 

1. Malines ancien. Recueil de vues et monuments reproduits d'après 
les albums de de Noter, publié par Aug. van Assche. Imprimé et édile 
par H. Dessain. Liège. 

Album in-folio oblong. 



— 485 — 

EN PORTEFEUILLE. 

I. Carte spéciale de la province d'Anvers indiquant les distauces 
légales kilométriques 1° de chaque commune aux commuues circon- 
voisines ; 2° de chaque commune aux chefs-lieux du canton judiciaire, 
de l'arrondissement administratif et judiciaire, de la province et de la 
cour d'appel (Bruxelles); etc., etc. Par Justin Andries. 1875. 

II. Porte de Bruxelles actuelle, mesurée par P. F. De Noter, le 
1 1 janvier 1812. Façade et coupe. 

III. Porte de Louvain. Ses tenants et aboutissants, expliqués par 
une légende. 

IV. Hôtel de ville. Façade et coupe intérieure de celui-ci. 

V. Couvent du Val-des-Lis, mesuré au mois de germinal an VII. 

VI. Hospice de sainte Barbe, Indication de sa façade, par P. F. De 
Noter, architecte de la ville. 

VII. HoteJj de Nassau, approprié à la caserne de cavalerie. Dessin 
terrier. 

VIII. Chaussée d'Anvers a Malines. Tracé de l'ancienne et de la 
nouvelle, avec légende. 

IX. Beffroi de l'église de saint Romdaut. Nombre, poids, noms et 
inscriptions de ses cloches. 

X. Tour de saint Rombaut. Dessin humoristique de son soi-disant 
incendie par la lune. 

PORTRAITS ET ARMOIRIES. 

SOUS VERRE 

I. Portrait de Jean Slandonck, fondateur de l'ancienne Ecole de 
ce nom, actuellement le Grand Séminaire, né à Malines, en 1443, 
décédé à Paris, le 5 février 1504. — Voy. page 242. 

II. Item de Philippe de Monte, chanoine et trésorier, à Cambrai, 
célèbre compositeur, né à Malines, en 1521, mort en 1594. — Voy. 
D r G. Van Doorslaer : Philippe de Monte célèbre musicien du 
XVr siècle* 



— 486 — 

III. Item de Corneille-François de Nelis, évèque d'Anvers, né à 
Malines, le 5 juin 1736, décédé à Rome, le 21 août 1798. — Voy. 
pages 282 et 283. 

IV. Item de Charles Brias, peintre, né à Malines, le 22 avril 1798. 
— Voy. page 319. 

V. Armoiries de Jean-François-Dauiel-Joseph de Cuypers, seigneur 
de Rymenam, Opslal, etc., (fils de Daniel-François, garde des chartes 
de la ville de Malines) et de son épouse Jeanne-Claire Gielis Hujoel, 
accompagnées des cachets et des signatures de leurs quatre enfants. — 
Don de M. Adolphe Reydams, géomètre du cadastre. 

JJ. 
SCEAUX SCABINAUX. 

I. Matrice en cuivre de Jacques Esschericx, échevin de Malines, 
en 1686. 

H. Item d'Alexandre Coloma de Bornhem, échevin de Malines, 
en 1711. 

Avec le tome VIII des inventaires, nous clôturons la première partie 
des archives de la ville de Malines. Dans la seconde, nous nous 
proposons de publier le texte des principaux documents analysés 
dans la première partie. 



****** 






THE NEW YORK PUBLIC LIBRARY 
REFBRBNCB DEPARTMENT 



ThU book m uoder no oiroamstanoes to b« 
* taken front ftho BaUdin* 






r* -J r ~> 



i . -y-