Skip to main content

Full text of "Opera; interpretatione et notis illustravit Ludovicus Desprez. 2. ed. ... Huic ed. accesserunt vita Horatii cum Dacerii notis, ejusdem chronologia Horatiana, index accuratissimus, et praefatio de satira Romana"

See other formats


HANDBOUND 
AT THE 



UNIVERSITY OF 
TORONTp PRESS 



Digitized by the Internet Arciiive 

in 2010 with funding from 

University of Toronto 



http://www.archive.org/details/operainterpretatOOhora 



QUmTI H(Mm"JH"LA«(» 

OPERA. 

INTERPRETATIONE ET NOTIS 

ILLUSTRAVIT 

LUDOVICUS DESPREZ, 

CARDINALITIUS SOCIUS AC RHETOR EMERITUS, 

JUSSU 

CHRISTIANISSIMI REGIS, 

IN USUM 

SERENISSIMI DELPHINI. 

AC 

SERENISSIMORUM PREsCIPUM BURGUNDI^E, 
ANDIUM ET BITURIGUM. 



KDITIO SECUNDA IN AMERICA STEREOTYPIS IMPRESSAJ CUM NOVISSIMA 

PABISIENSI DILIGENTER COLLATA, C^TERISQUE HACTENUS 

EDITIS LONGE EMENDATIOB. 



HCIC EDITIO»! ACCESSERUNT 

VITA HORATII CUM DACERII NOTIS, 

EJUSDEM CHRONOLOGIA HORATIANA, INDEX ACCUR.\TI3SIMU3, 

ET PR.£rATIO DE SATIRA ROMANA. 



PHILADELPHIjE: a^ X \\ 



E STEREOTYPIS A D. Si G. BRUCE FABRICATIS. , l 



V 



IMPENSIS M. CAREY & FILH. " ffg 

1821. 



^ 



^w 



6393 




PER 

LUDOVICUM DESPREZ. 



Q,. ' HORATIUS FLACCUS in Venusio Apulia? oppido natys est» 
^.Patrem habuit libertinum, et exactionum coactorem : Salsamenta- 
rium scribunt aliqui : eo quod in altercatione quidaiii Horatio exprobra- 
verit, ^uoties ego vidi paiitm tuum hrachio se emungentem ? cujus dicterii 
meminit Tullius 4, ad Heren. ^ Natalem ejus ponunt duobus annis 
ante conjurationem Catilinariam, L. Aurelio Cotta et Manlio Torquato 
iterum Consulibus. * A patre Romam puer deductus, ibique honeste 
educatus, atque liberalibus disciplinis insLitutus est. ^ Orbilium gram- 
maticum audivit. ^ Roma Athenas se contulit, Philosophise discen- 
dae causa. "^ Athenis cum versaretur, annum a?tatis agens vicesimum 
tertium, a Bruto abstractus ad civile bellum, ac Tribunus militum factus, 
PhiHppensi cladi interfuit. ^ Tum victus, et bonis exutus paternis, 
paupertate conflictatus ad poesim animum appulit. » Hinc IMaecenatis 
amicitiani demeruit : ac per eum subinde cum Augusto reconciliatus, iit- 
rique valde charus extitit, et hberahter ditatus. ' « Suetonio etiam teste 
primum scriba Quaestorius fuit post veniam ab Augusto impetratam. 
' ' Animo erat a tumuhibus urbanis alieno, secessumque amabat. Apud 
Sabinos autem hbenter morabatur in fundulo suo, quem describit Lib. i, 
Epist. 16. '- Hinc scribendarum epistolarum munus ab Augusto obla- 
tum detrectavit. ' ^ Victus frugalitatem cum munditia dilexit. ' « Fuit 
corporis habitu brevi et obesus. De ingenii scriptorumque elegantia ni- 
hil est quod dicam, cum tot scecula non sine admiratione prsedicaverint 
junctam ab eo in carminibus Anacreontis suavitatem cum Pindari virtute 
et sublimitate : in sermonibus vero eam dicacitatem urbanam, qua nihil 
solertius et sagacius. Mortuus est anno aetatis 57. Erravitque Hbrarii 
manus ex Suetonio scribentis 59. '^ Augustum hseredem palam nun- 
cupavit. Humo conditus est extremis Esquiliis, juxta Maecenatis tu» 
mulum. 

1 Lib. 2. Satira 1. versu S5. 9 Lib. 1. Od, 18. Lib. 3. Od. 16. Epod 1. 

2 Lib. l. Sat. 4 et 6. 10 Lib. 2. Sat. 6. v. 36. 

3 Lib. Od. 21. Epod. 13. 11 Lib. 1. Sai. G. Lib. 1. Epist. 10. 

4 Lib. 1. Sat. 6. Lib. 2. Epist. v. 41 12 Sueton. in vila Horatii. 

5 Lib. 2. Epist. 1. 13 Lib. 1. Od 31. Lib. 2. Sat. 6. Lib. 1, 

6 Lib. 2. Epist. 1. Epist. 5. 

7 Lib. 2. Od. 7.Lib. 3. Od. 14. Lib. 1. Sat. 14 Lib. 1. Sat. 3. Lib. 1. Epist. 4. «t 20. 

6. V. 48. 15 Sueton. cit. 

8 Lib. 2. Epist. 2. i^ 



V 



^ 



V 



Q. HQRA^II^I^CCI 



i^ 



V I T A 

£ 

SUETONIO. 



QUINTUS HORATIUS FLACCUS, Venusinus, patre, ut ipse qni- 
dem tradit, libertino, et exactionum coactore : at vero creditum est, sal- 
samentario, quum illi quidam in altercatione exprobasset, Qjwtics cgo 
vidi patrem tuum cubito se emuiigentem 9 Bello Philippensi excitus a M. 
Bruto Imperatore, Tribunus militum meruit : victisque partibus, venia 
impetrata, scriptum Quaestorium comparavit : ac primo Majcenati, mox 
Augusto in gratiam insinuatus, non mediocrem in amborum amicitia lo- 
cum tenuit. Maecenas quantopere emn dilexerit, satis demonstratur illo 
Epigramraate, ubi inquit : 

JVi te visceribus meis, Horati, 
Plus jam diligo, tu tuum sodalem 
Hinno me videas strigosiorem. 

Sed mulio nieigis extremis, tali ad Augustum clogio : Horatii Flai^ci, ut 
mei, esto memor. Augustus Epistolarum quoque ei officiuni obtulit, ut 
hoc ad Msccenatem scripto significat : Antc ij^se sufficiebam sc7-ibendis 
cpistolis arnicorum : nunc occupatissimus ct injirmus Horalium nostrum tc 
cupio adducere. Veniet igitur ab istd parasiticd niensd ad hanc regiam, 
et nos in epistolis scribendis adjuvabit. Ac ne recusanti quidem aut suc- 
censuit quicquam aut amiciliam suam suggerere destitit. Extant epis- 
tolse, e quibus, argumenti gratia, pauca subjeci. Sume tibi aliquid juris 
npud me, tanquam si convictor mihi fueris : recte enim et non temere fe- 
ceris, quoniam id usus mihi tecum esse volui, si per valetudinem tuamficri 
posset. Et rursus : Tui quahm habeam memoriam, potcris ex Septimio 
quoque nostro audire : nam incidit ut coram illo fieret d me tui mentio. 
JVeque enim, si tn supcrbus amicitiam nosiram sprevisti, ideo nos quoque 
ci;%~i^Pi>oviifx.'.y. Prfcterea s.nepe eum, iuter n\ios, jocos, purissimum jyenem et 
homunirionem lejiidissimum appellat : unaque et altera liberalitate locu- 
pletavit. Scripta quidem eju&usque adeo probavit, mansuraque perpe- 
luo credidit, ut non modo Seculare Carmen componendum injunxerit, 
scd et ViiTdeheam victoriam Tiberii Drusique, privignorum suorum : 
eumque coegerit propter hoc, iribus carminum libris ex longo intervallo 
quartum addere ; post sermones vero lectos quosdam, nullam sui mcn- 
tionem factam ita sit questus : Iratum me tibi scito, quod non in plcrisqve 
ejusmodi scriptis mtcum potisslmlim loquaris. An vereris ne apud posteros 



•HpI^^TII VITA. * V 

infame tibi sit, quod videclKrfamiliaris nohis essel Expressitque Eclo- 
gam, cujus initium estj ^ 4[N*'2d^ %, ■^tm 

Quum tot sustineas et tanta negotia solus, v M 
Res Italas armis tuteris, moribus ornes, 
Legibxis emendes : in puhJica commoda peccem, 
Si longo sermone morer tua tempora, Casar. 

Habitu corporis brevis fuit, atque obesus ; qualis et a semetipso in Sa- 
tyris describitur, et Augusto hac Epistola : Pertulit ad me Dionysius li- 
hellum tuum, quem ego (ne accusem brevitatem) quantuluscvnque est, boni 
consxdo. T^ereri autem mihi videris ne majores libelJi tui sint, quam ipse 
es, sed si tibi statura deest, corpusculum non deest. Itaque licehit in sexta- 
riolo scrihas, quum drcuitus voluminis tui sit oyjwJEcrTotr^, sicut est ventri- 
culi tui. 

Vixit plurimum in secessu ruris sui Sabini, aut Tiburtini : domusque 
ejus ostenditur circa Tiburni luculum. 

Venerunt in manus meas et Elegi, sub ejus titulo, et Epistola prosa 
oratione, quasi, commendantis se Mseceuati. Sed utraque falsa puto : 
nam Elegi vulgai*es: Epistola autem obscura : quo vitio minime teneba- 
tur. Natus est vi. Id. Dec. C. Cotta et L. Torquato Consulibus. De- 
cessit v. Kal. Dec. C. Marcio Censorino et C. Asino Gallo Consulibus, 
post nonum et quinquagesimum annum : hajrede Augusto palam nuncu- 
pato, quum, urgente vi valetudinis, non sufficeret ad obsignandas testa- 
menti tabulas. Humatus et conditus est extremis Esquiliis juxta Maece- 
natis tumulum. 




4J. CLAR. AjmJWCERU 

IN VITAM 

a HORATII FLACCL 

ti. HORATII FLACCI vita e Suetonio.'] Hanc vitam Porphyrio 
diserte adjudicat Suetonio in Notis suis ad Epist. I. Lib. ii. his verbis, 
Augiisto increpanti Horatium, quod non ad se quoque jjlurima scriberet, 
ut Siietonius auctor est, imprimis cum laude Casaris se excusat. At vel 
tacente Porphyrione, ita se prodit hic Suetonii styhis, ut pei'itum lecto- 
rem haud temere fallat. 

Patre, ut ipse q\o(hm tradit, lihertino, et exactionum coactore.'\ Hoc 
de seipso profitetur Horatius Sat. 6. Lib. i. v. 45. 

JWinc ad me redeo libertino patre natum. 
Et. V. 85. A^ec timuit, sibi ne intio quis verteret, olim 
Si prteco parvas, ant, ut fuit ipse, coactor 
Mercedes sequerer 

At vero creditum cst, saham.entario.'] Salsamentariura proprie nuncu- 
pant Graeci a\>.*y'io7r*Xrv, Galli un Charcutier,qm parat venditque farcimina, 
tomacula, et id genus aUa. 

Qiioties ego vidi patrem tmnn cuhito se ermmgentem ?] Hoc convicio 
irridebantur salsamentariorum fiUi. Cic. iv. Lib. Rhetoricorum ad 
Herennium (siquidem ille est verus illius operis auctor) Per consequentiam 
signijicatio sit, cum res qvce. sequuntur aliquam rem, dicuntur, ex quihus 
tota res relinquitur in smpicione, ut si salsamentarii jilio dicas, Quiesce tu, 
cujus pater cubito se emungere solebat. 

Bello Philippensi excitus d M. Bruto Imperatore, Trihunus militum me- 
ruit.'\ Tunc temporis Horatius Uteris operam dabit Athcnis. Vide quod 
narrat ipse Epist. 2. Lib. ii. 

Scriptum Qucestorium comparavit.'] Lege scriptum pro scribatura. 
Vide Notas nostras ad v. 36, Sat. 6. Lib. ii. 

De re communi scrihce magna atque nova te 
Orabant hodie meminisses, ^uinte, reverti. 

adde quod scribit Liv . cap. 46. Lib. ix. et A. Gell. cap. 9. Lib. vi. 

Ac primo M(Eccnati — in gratiam insinuatus.\ Hfec ita narrantur. quasi 
Hor^tius non innotuerit Mceccnati, nisi post im})etrHtam demum ab Au- 
gusto veniara, et comparatum scribatum Quaestorium. At istud Sueto- 
nio nunquam excidisset. Maecenate enim deprecante, Caesar ignovit 
Horatio, eique bona suo Fisco addicta reddidit. Suetonius hoc loco de 
eo tempore loquitur, quo ccepit Maecenas Horatium habere in numero 
familiarum suorum, quocum negotia sua communicaret ; quemque in otio 
Euo jucundum adliiberet comitem. 



pSnwe IN VITAM HORATII. Wi ^T 



vn 

Hinno me videas strigoMglm.^l Non placet ista lectio. Procul dubio 
scripserat Msecenas, Kinnm^^^^as^ngosioretn, eamquekctioaem se- 
cutus est doctissimus Vossius. ?WI^Pb temporibus Nin. Crassus poeta 
quovis pumice aridior, eamque ob causam istiusmodi conviciis obrioxius. 

Eulogium.'^ Grcece iKoytw^ proprie significat titulum, lerama, praefa- 
tionem coucisam, breviarium, quo quis, quid sibi velit, paucis verbis 
docet. 

JS'unc occupatissimus et injirmus.^l Infirma valetudine utebatur Augus- 
tus omni tempore, post autem bellum Hispanicum, impendio magis gra- 
vescere caepit ejus valetudo. Post istud igitur bellum constat eum hanc 
epistolam ad Maecenatera scripsisse, Horatioque obtulisse munus episto- 
larium. 

Ab ista, parasiticd mensa.^ Horatius enim non erat ex Maecenatis 
domesticis, neque ullius ordinarii officii causa apud eum hserebat, ideo- 
que eum hic irridet Augustus ut Maecenatis parasitum, quasi ei esset as- 
siduus conviva. 

Jlc ne recusanti quidem aut succensuit quicquam, aut amicitiam suam 
suggcrere destitit.^ In primis notatu dignum est, quod hic observat Sue- 
tonius. Rara est in principibus ejusmodi moderatio : cujus quidem ex- 
hibendae fateor non nisi rarissimas iis proebere occasiones. Adeo in 
paucos incidunt, qui officia ampla et honores ultro sibi oblatos detrectent. 

Si per valetudinem tuam jieri posset.^^ Indicant haec verba Horatium, 
valetudinis suae excusatione illum honorem sibi ab Augusto oblatum re- 
cusasse. Jam enim consenuerat, unde etiam sequitur hoc ei non oblatum 
fuisse ante bellum Hispanicum, ut supra dixi. 

Septimio.^ Idem est Septimius, quem alloquitur Hor. Od. 6. Lib. ii. 
quem laudat Ep. 3. Lib. i. quemque Tiberio commendat Ep. 9. Lib. i. 

JJndque et alterd Uberalitate locupletavit.^ Nihil quicquara memini ab 
Horatio dictum de Augusti in se liberalitate, quod tamen silentium non 
est ab ingrato animo profectum. Nemo inquam fuit princeps, qui ah- 
quibus non benefecerit, pauci autem fuerunt Augusti similes, qni om- 
nibus suis subjectls benefecit. Quorsum igitur pro seipso seorsim gratias 
ageret, quum essent pro toto mundo gratiae agenda? ? Sola autem hu- 
jusmodi gratiarum actio gloriam principis amphficat, solaque digna est 
quse literarum monumentis posteritati comniendetur .^ Itaque Horatius, 
qua erat prudentia, uihil praetermisit, quo demonstraret imperium uni- 
versum Augusto acceptum retulisse felicitatem suam, neque quenquam 
fuisse civem Romanum, qui ei tranquillitatem vitamque suam non de- 
beret. 

Vindelicam victoriam Tiberii Drusique.l Quod quidem fecit Od. 4. et 
14. Lib. iv. 

Eumque coegerit propter hoc tribus carminum Jibris ex longo intervallo 
quartum addere.'] Qui credit omnes Odas hb. iv. ab Horatio scriptas 
postquam hoc erat ei ab Augusto imperatum, nae is longe errabit. Illud 
sohim dicit Suetonius, Horatium ab Augusto coactum fuisse quartum H- 
brum edere, illasque Odas, quas ex ipsius imperio composuisset, iis ad- 
jungere, quas jampridem fecisset, necdum in lucem edidisset. V^ide Notas 
ad Od. 1. Lib. iv. 

Habitu corporis brevis fuit et obesvs.'] Quod ipse dicit Sat. 3. Lib. iL 
ubi se affirmat e.^se statur;e non amp!ius bipedahs. 




viii NOTiE IN VITA^I HOR.OTI 



V^ixit plwimum in secessu ruris siti.'] MKrnos menses nonnunquani 
Tarenti trarfeicebat. Sed maxim^^J|^i:^i|iae partem degebat in Ti- 
burtino suo : (jneni locufn prtTtiriir^frrato, cjuod ostendit Od. 6. Lib. ii. 

Sabini aui Tiburiini.] Cave hinc colligas geminum fuisse Horatio rus. 
Villa ejus fuit inter aerrum Tiburtem, et Sabinum, unde alii illam Tibur- 
tinis accensent, alii Sabinis ; quod fieri solet de villis, urbibus, et monti- 
bus qui duabus regicuibus interjacent. Sic Venusiuni nunc Lucaniff, 
nunc Apuliae urbs habebatur, ut loquitur noster Sat. I. Lib. ii. 

' Lucanus, an A^ypulus, anceps^ 

JVam Venusinus arat Jinem sub utrumque colonus. 

Et Od. 4. Lib. iii. eadem de causa ponit montem Vulturem in Apulia 
et extra Apuliam. Ecce autem locum huic e Suetonio plane similem 
apud Catullurn, qui de rure suo, quod in eadem regione ubi ct Horatii 
rus erat, dicit. 

Ofunde noster, seu Sabine, seu Tiburte, 
JVam te esse Tiburtem autumant, quihus non est 
Cordi Catulhm ladere : at quibus cordi csf, 
Qiiovis Sabinum esse pignore contendunt : 
Sed seu Sabine,seu verius Tiburte, &x. 

Domusque ejus ostenditur circa Tiburni luculum.'] Is est Tiburni lu- 
cus, de quo Od. 7. Lib. i. 

Et praceps Jlnio, et Tiburni lucm, et uda 
Mobilibus pomaria rivis. 

Fuit autem Tiburnus Catilli et Corae frater, qui quam condiderant ur- 
bem, Tibur ex nomine fratris siii maximi natu nuncupaverimt. Virgil. 
Lib. vii. V. 672. 

Scd utraque falsa puto ; nam Elegi vuJgares-l Egregium est hoc loco 
Suctonii judicium. Ex eo, quod vulgares suut hi Elegi, Horatio illos 
abjudicat. Longe aliam tulissent senteutiam hodierni Critici, qui nulli 
labori parcunt, dum antiquorum vitia pervestigant, quique pulcherrimos 
soepe locos vexant daranantque, ideo tantiim, quia quod pulcherrimum 
est, a Genio ipsorum abhorret maxime. Quo plura reperissent in his 
elegis humilia et inepta, eo impensius contendissent verum aucto/em fu- 
isse Horatium. Pro dolor ! quanto cum ipsorum dispendio perierunt ? 
Huc enim provocarent, tanquam ad certissimam aurtoritatera, gratuhm- 
tes sibi reperlos esse testes qualescunque, qui causae recentiorum faverent 
contra antiquos. 

Elegi vulgares.'] Potuit Suetonius, ex ipso Horatiq sumpto argumen- 
to, contendere hos elegos fuisse subditidos ; ipse enim de suis scriptis lo- 
quens dicit Ep. ult. Lib. ii. 

(^armina compono, kic elcgos. 

Epistola autem obscura.'] Nostro igitur vitio fit, quod obscura quae- 
dam apud Horatium deprehendamus : plerumque vero commentatorum, 
et interpretum culpa, qui saepe clarissirais alioqui locis tenebras offude- 
runt, quique auctorcm penitus depra.varunt inepto eo sensu quem ipsi 
afTmxeruiit. 



NC^te: IN VITAM HORATIlfi^ ♦*fr ix 

VI. Iil. Dcc.'] Hoc esttLoctavo ejus mensis die} anno al) U. C. 688. 
63. annis ante Natum Chri^K^^ffcyg^N. ^ 

L. Cotta et L. Torquato Co^j Dicente ipso Od, 21. Lib. iii 

O nate mecum consule Manlio ! 

Et Epod. 13. V. 8. 

Tu vina Torquato move 
Consule pressa meo. 

Decessit C. Martio Censorino et C. Asinio Gallo Coss.'\ Anno ab U. 
C. 745. sex annis ante Natum Christum. Errat igitur Suelonius, cum 
dicit^os^ qvinquagcsinmm nonum annum. Ab octavo enim Decem. die 
ann. 688. ad vigesimum septimum Nov. 745. non sunt amplius quinqua- 
ffinta septem anni minus undecini diebus. Nisi h^ec sic potius culpa 
librarii. 

Hcerede Aiigusto palam nuncnpato, quum urgente vi valetudinis non suf- 
ficeret ad obsignandas Testamenti tahulas.~\ Jure Civili rata habentur 
Testamenta viva voce dicta, modo testator hjeredem suum nuncuparit 
coram septem testibus. Justinian, Inst. Tit. x. Sect. 13. Si quis au- 
lem sinc scriptis voluerit Jure Civili ordinare testamentum, sepiem testibus 
odhibitis, et sud voluntate coram iis nuncupatd, sciat hic perfectissimuni 
restamentum Jure CiviJi firmumque constitutum. 

In extremis Esquiliis juxta Mcexenatis tumulum.'\ Habitavit enim 
Maecenas in extremis Esquiliis, ubi superbam sibi domum fecerat, atque 
sepulchrum. 

Juxta McEcenatis tumidum.'] Decesserat Mcecenas eodem anno. Unde 
autem lactum est, ut Horatius, superstes cum esset, nihil in scriptis reli- 
querit, quo testaretur dolorem ex Mfecenatis morte conceptum ? I\Iihi 
quidem ilkid non videtur credibile. Tanto eum affectu dilexit, tantaqne 
in se merita ejus erant, ut nefas esset officium higendi Meecenatis cui- 
quam aiteri reliquisse. Nullo pacto esset ignoscendum adeo inhumano 
facinori. Si ita nefarie ingratus fuisset, non tam aestimarem scripta, quam 
ipsum auctorem aspernarer : meque adeo poeniteret tanti temporis in ec^ 
explicando vertendoque coUocati. Videamus an historia nobis aliquid 
snggerat, quod eum expediat a crimine silentii istius, quod quidem primo 
tam suspectum tamque odiosum apparet. Dio de eo anno loquens qui 
]\Iaecenati supremus fuit, enumerat primo omnia felicia, quse Augusto 
eo anno contigerunt. Cumque demonstrasset priores octo menses niliij 
ei prseter felices eventus dedisse, addit finem anni non respondisse prin- 
cipio, mortemque Mascenatis derepente interrupisse prosperorum seriem, 
ad nonum usque menseni continuatam. Mors igitur ^Lnecenatis nou 
nisi post octavum mensem contigit. At quamvis statim post cum men- 
sem exactum contigisset (quod tamen non constat, cum Dio non designel 
quoto die contigerit) a fine Octobris ad vigesimum septimum diem No- 
vemb. non fuisset Horatio spatium primis lacrvmis abstergendis. Ita- 
que constat eum non diu superstitem fuisse amico suo. Quid autem 
aliud facere potuisset, quo chirius demonstraret, quam vehementur eum 
dilexerit? Tum procul dubio id pra^stiiit, quod ante aliquot annos pol- 
licitus erat quum ad Miecenatem scriberet, periculoso morbo laboranleni 
et mortem optantem. 



X W*^ NOTiE IN VITMI HOR^II. 

w3A .' teme(E sipartem animtt ri 
^ J[Iaturioi^is, quul mfiou^^pf/^i, 
JVec carus aqiie, necs^erstes 
Intcger ? Ille dies xitramqtie 
Ducet ruinam ; non ego perjidim 
Dixi sacramentvm : ibimis, ibimus, 
Utcunque prcecedes, supremum 
Carpere iter comites parati, hc. 

Si astrologis advocatis de natali sua hora consultasset Horatius, nou 
potuisset de suorum ternporum cum Mascenatis temporibus consensu fe- 
licius ariolari. At ille magis perspectas habuit amicitiae suoe, qwam fata- 
lis sui sideris vires. Neque difficile est vera vaticinari, cum in tuo arbi- 
trio situm sit, ut confiant quae pradixeris. 






CqtoNOLOGIA 

ANNORUM HORATII 



PER 



CONSULES: 

DIGESTA t DACERIO. 



688 63 1 j 

689 62 2 j 

690 61 3 



1 



Anno ab U. C. Anno ante J. C. Anno Hor. CONSULES. 

L. Aurelius Cotta II. 
L. Manl. Torquatus II. 
L. Jul. C?esar 
C. Marcius Figulus 
M. Tullius Cicero 
C. Antonius 
Hoc anno exarsit Catilinee Conjuratio. Natus est Augustus. 

^q, r,r. . ( D. Jun. Silanus 

l L. Licinius Murena 
fiQ2 ^q K J Calphur. Piso 

^'^^ ^^ ^ ^ M. Valer. Messala 

693 58 6 S Q. Metellus Celer 

( Lt. Airanius 
an* M w ( C. Jul. Csesar 

^^^ ^^ ^ JM-Bibulus 

695 56 8 5 L. Calphurnius Piso 

( A. (jabinuis 

696 B5 9 ^ P- Lentulus Spinther 

( (^. Metelhis 
gq« C4 iQ ( C. CorneUus Lentulus 

( L. Marc. Phihppus 
Egit Horatius novem aut decem primos annos Venusii, quod patet ex 
Od. 4. Lib. iii. Exinde Romam ad excolendum ingenium missus est 
Sat. 6. Lib. i. Epist. 2. Lib. ii. 

698 53 11 $ ^'•^^"'PT' "• 

( M. Crassus 11. 

fioq cc) -^cy S Appius Pulcher 

^^^ ^^ ^^ [l. Domit. ^no 



700 51 13 



Domit. -^nobarbus 
Cn. Domitius 
M. Valer. Messala 



^rti Tk \ A ^ Cjw. Pompeius III. 

'^^ "^ *^ jQ.Metellus 

702 49 15 ^^•^^••'l^""^ 

( bervms Sulpitms 

704 47 17 ^ L- Lentuhis 

( C. Marcelhis 



xu ^* CHRONOLOGIA 

AnnoahU^C. Anno ante J. C. Am^or. CONSULES. 

705 46 ^lf» 18 $S'^^'^,'"- 

l r. bervilius 

Pompeiiis in ^gypto jugulatus. Circa hoc tempus Horatius Athenas 

studiorum causa missus est. Noluit enim pater, ut eo proficisceretur, aut 

usquam a latere suo discederet, donec ea esset fetate, ut vitee suae modum 

ipse habere,et morum integritatem in corruptissima civitate servare posset. 

^Qg 45 19 |^'vadn?uf""' 

707 44 20 \ ^- ^^'.''; "^- 

( JNl. Liepidus 

708 43 21 $S?.TAr' 

} i^. t ab. JMaximus 

709 42 22 \ ' ^^^^^*. * • 

^ (M. Antonius 

Caesar in Curia Pompeii confossus. C. Octavius (qui postea Augus- 
tus) ex Epiro x'edit Romam. 

710 41 23 1?-S"r 

( A. Hirtuis 

Duobus his Coss. uno prrFlio occisis, suffectus est C. Octavianus, as- 
siunpsitque sibi Collegam Q. Pedium. Brutus Macedoniam petens, Athe- 
nis plures adolescentes eduxil secum, m iis Horatium. Vide Ep. 2. Lib. 
ii. Horat. scribit Sat. 7. Lib. i. 

^711 An cyA ^ M. Lepidus n. 

^^^ ^" ^* ^ L. Munatius Plancus 

De hoc Consulatu Horatius Od. 14. Lib. iii. 
JVon ego hoc ferrem calidus juventd 
Consule Planco. 
Erat jam viginti quatuor annorum, et in Bruti exercitu versabatur. 
Aderat pugnae Philippensi, inde fugit relictd non hene parmuld : a pree- 
lioRomam redit. Fecit Od. 14. Lib. i. 



712 


39 


„_ ^ P. Servilius H. 
\ L.Antonius 


713 


38 


-^ ( Cn. Domitius IL 
( Asinius Pollio 


PoUioni inscribit Od. 1. 


Lib. ii. 


Maecenatem Brundusium comitatur. 


scribitque Sat. 5. Lib. i. 
714 


37 


^- ( L. Censorinus 



36 28 |^p&'^;:f" ^ ^ 

( M. Vipsanius Agrippa 
716 35 29 < L. Caninius elpostejus 

( mortem, Stat. Taurus 
Pompeius F. rupta societate, quam cum Augusto inierat, bellum redin- 
tegrat. Horat. de ea componit Epod. 7. 

"^^^ ^^ ^^ { M. Cocceius Nerva 

Menas relictis iterum Ponip. F. partibus, Augusto se adjungit, a quo 
factus est Tribunus Militum. In hunc Hor. Epod. 4. invehitur. 




HRONOLOGIA. ' || xin 

Amo ab U. C. Anno anti^^ C. Anno Hor. CONSULES. 

718 33 ' 31 5 Sex.PomAugust. Co^- 

( natus. Li. Uornmcius 
Ponipeius in Phrygia trucidatur. Pompeianis jam secundum venia 
datur. Pompeius Varus Romam redit. Horat. Od. 7. Lib. ii. scribit. 

719 32 32 ^ ^^* -^"^0"^"^ 

"" ( L. Scribonius Libo 

^cyr^ ni nr) ^ C Cses. Octavianus IL 

'^" *^^ '^•^ i L. Volcatius Tullus 

Horatius lioc anno edidil Sat. 4. et 6. Lib. ii. 

Cn. Dom. jSlnobarbus 



725 26 38 > C. Csesar Oct. VL 



721 30 34 s ^ c • 

( ly. SOCIUS 

Bcllum cl\ ile Antonium inter et Augustum exardescit, Roma factio- 
nibus infestatur. Horatius scribit Epod. 16. 

-,22 29 3"! ^ ^* ^^^^*" Octav. III. 

l Messala Corvinus 
Parat se Maecenas Augustum per mare ad bellum Actiacum sequi. Iii 
eain rem composita est Epod. 1. Victus Antonius, fugatusque est IV. 
ISon. Scptembris. Hanc Augusti victoriam canit Horatius Epod. 9. 
Llb. V. Sub finem hujus anni moritur Catius Philosophus Epicureus. 
723 28 36 ^ C C^sar Octav. IV. 

( iVl. C/rassus 
Alexandria capta. Mors Antonii et Cleopatrge. Facta est Od. 6. et 
37. Lib. i. 

rjc)4 27 37 S ^- Csesar Octavianus V. 

" \ Sextus Apuleius 

Beilorum civilium finis. Templum Jani jam primum sub Augusto clau- 
sum. Dedit Hor. Od. 12. Lib. i. et circa hoc tempus Od. 6. Lib. iii. 

\^ . 

\ M. Agrippa II. 

Titulo principis ornatur C. C?es. Octav. Facta est Od. 2. Lib. i. Ex» 
tructa Bibliotheca Palatina Apollini dedicatur ; qua de re composita est 
Od. 31. Lib. i. Romanos incessit metus, ne Csesar sedem imperii Tro- 
jam transferret, cui rei ut occurreret, edidit Hor. Od. 3. Lib. iii. 

' 726 25 39 ^ & ^'^'?' ^ tt'7"' 

( M. Agnppa III. 

CcTsare Britannis bellum inferre cogitante, Horatius cum eum in ea ex- 

peditione comitaturum se crederet, scribit Od. 6. Lib. ii. Verum pro- 

ficiscenli ])rincipi Arimini occurrunt Britannorum legati bellum depre- 

cantes. In hanc profectionem scripsit Hor. Od. 35. Lib. i. Eodem 

hoc anno, C. Cres. Octav. pulcherrima oratione ad Senatum habita, con- 

tendit ut per Patres sibi liceret, deposito Imperio, reliquam a?tatem in 

otio degere : inde sumptum argumentum Od. 16. Lib. ii. Caesari dela- 

tum Augusti nomen. 

727 24 40 ^ AugTistus Ccesar VIII. 

( btatiJms 1 aurus II. 
Scripta est Od. 10. Lib. ii. Od. 11. Lib. iv. Ep. 5. Lib. i. Hoc seta- 
tis finierat versus Amatorios plerosque et Sat. 2. 3. 6. 8. 9. et 10. Lib. i. 
Primam item Lib. ii. 




XIV t CHRONOLOGIA. 

dnno ab U. C. Anno anie J. C. Anno ^or. CONSULES. 
728 23 ' ^ 41 5^t"^cT'^^- 

Phraates contra Tiridatem, qui Parthicum regnum occupaverat, cum 

Scytharum auxiliaribus copiis proficiscitur. Tiridates ad Augustuni con- 

fugit, quem sibi dedi per legatos postulat Phraates. Fit Od. 26. et 

33. Lib. i. item 4. Lib. ii. Od. 26. Lib. iii. Clauditur Janus jam sub Au- 

ffusto secuudiim. . . . v 

° S Augustus A. 

■729 22 42 | C. Norbanus 

Augustus exercitum in Arabes, duce -^lio Largo ^gypti Prffifecto 
mittit. Facta Od. 29. Lib. i. Moritur Quintilius Varus Poeta, cog- 
natione conjunctus Virgilio, cui consolando scripsit Hor. Od. 24. 
Lib. i. Maecenas Licinia? amore captiis, quam et paulo post duxit. Huc 
spectat Od. 12. Lib. ii. Victa Hispania. Parthorum a Phraate defectio. 
Od. 8. Lib. iii. Augiistus ex Hispania reversus, ubi pericuk)so labo- 
raverat morbo. Reditum hunc celebrat Od. 14. Lib. iii. Huc etiam 
referri potest Od. 36. Lib. i. 

730 21 43 ^AugustusXL 

Non sine ratione hmic annum spectare videutur Od. 36. Lib. i. 
Od. 13. Lib. ii. Od. 19. et 39. Lib. iii. 

Cl. Marcelhis 



731 20 44 s T . 

l Li. Arruniius 

Suppliciurn de Fannio Ccepione, et Licinio Murena, (cujus soror Mae- 
eenati nupserat, ) in Augustum conjurantibus, sumptum. 

732 19 45 r^^-J^^^!^^ 

( Q. L<epidus 

Exeunte hoc anno, aut sequente ineunte scripta est Lib. i. Ep. 20. 
Msecenati, qui jam decem amphus annos urbi prsefectus fuerat, succedit 

^^"PP^- ( M. Aurelius 

733 18 46 J p, siii^is Nerva 

Tiberius cum imperio in Orientem missus, Tigranem in Armenia, 
Phraatera in Parthia regnum restituit. Signa Romana, qua? Parthi 
Crasso et M. Antonio abstulerant, reddita, Romamque remissa, Hor. 
scribit Lib. i. Ep. 3. 4. et 7. ut et paulo ante Od. 19. et 30. Lib. i. 
Od. 2. Lib. ii. et Od. 4. Lib. iii. 

^ciA i^ A^ ( C. Sentius Saturninus 

( Q. L.ucreuus 
Debellatum in Hispania per Agrippam, res a Tiberio in Oriente gestae 
Romam illatae. Scribit Hor. Ep.l2. Lib. i. Virgil. Alhenas proficiscitur. 
Megaris in morbum incidit, Brundusii moritur : Roma discedentem pro- 
secutus est Hor. Od. 3. Lib. i. Huic anno etiam supponi possuut 
Od. 9. Lib. ii. et Sat. 5. Lib. ii. nec minus commode anno 728. 
noc io Ao ^ Cn. Lentulus 

'35 16 48 ^p.Lentulus 

736 15 49 $^-^.""^' 

( kj. bilanus 

Ludos Seculares dedit Augustus. Carmen Seculare paulo ante para- 

verat Hor. ut et Od. 21. Lib. i. Od. 6. Lib. iv. at Ep. 13. Lib. i. et Ep. 

l. Lib. ii. ad hujus anni finem referri possunt. 



^HRONOLOGIA. xv 

Anno ab U. C. Anno ante J. C. Jlnno Hor. CONSULES. 

Augwstus Csesar Licinise Maecenatis uxoris amore abreptus, in Gal- 
liam proficiscitur, quo liberius cum ea degeret ; relicio ad urbis pra^fectu- 
ram Statilio Tauro, pro Agrippa, aut potius pro Messalo Corvino, qui 
ad id munus minas idoneus, eam paucis diebus tenuerat ; hujus anni esi 
Od. 1. Lib. iii. Od. 2. et 10. Lib. iv. . ^ ^^^^^^ Libo 

738 13 51 |l. Piso 

Sicarabri et Rhseti per Drusum et Tiberium devicti, dum Augustus in 
Gallia moram traliit. . ^^^ Lentulus 

739 12 52 (m. Crassus 
Absentiam Augusti impatienter satis tulerunt Roraani, reditum ejus 

avide exoptantes. Facta est Od. 2. et 5. Lib. iv. 

11 CQ ( Tiberius Nero 

^^" ^^ ^"^ ( Quintilius Varus 

Redit Augustus Romam, a quo jussus Horatius, Victoriam, quam se- 
decim aut octodecim mensibus ante de V^hidelicis, Rha^tis et Sicambris 
reportarant Drusus et Tiberius, cecinit. Ep. 7. et 10. Lib. i. non lon- 
ge ab hoc tempore absunt. . ^j y^,^^,^ ^j^^^^j^ 

741 10 54 l p, Sulpitius Quirinus 
Agrippse mors. Novse Drusi et Tiberii de Vindehcis, Rhsetis, et Si- 

cambris victoriae. Scripta est Od. 15. Lib. iv. Quse Ode, meo quidein 

judicio, ultima fuit omnium, nec melius potuit quam in Augusti laudibus 

finem facere. r r» tt i at • 

\ r. I ab. Maxmius 

742 9 ^ 55 Iq. iEliusTubero 

His Coss. ni fallor, Augustus Lollium C. Ca?s. Nepoti octo annorum 
prtefecit; hac de re scribit Horat. ad Lollium Ep. 18. Lib. i. 

„.c o ea S Ji^il- Antonius 

743 8 56 ^ ^ T^ . ,, . 

( Q. r ab, Maxnnus 

Jul. Florus cum Tiberio in Pannonia versabatur, huic inscribit Ep. 2. 
Lib. ii. fuit hoc operum Horat. ultimum : non liquet certe eorum, quo- 
rum tempus est incertum, iillum post Imnc annum potuisse scribi. 

_, . _, r^ ^ Cl. Drusus 

744 7 ^^ S r\ r^ ■ • 

l Q. Lnspmus 

Drusus tricesimo aetatis anno in Germania moritur. 

M. Censorinus 



745 6 58 5 . . . ^ ,, 

( Asmius Liailus 

Mensem Sextilem ita dictum, quod a Martio vetere anni principio Sex- 
tus esset, d suo cognoinine Augustum mmcnpavit, mogis qnam Septembrem 
(quod mahierant patres et amici) quo erat natus ; quia hoc sibi et primus 
Consulatus, et insignes victorice obtigissent. Suet. 

Inclinato jam anno accidit, quod ex Dione patet, Maecenatis, quam et 
post paucos dies insecuta est Horatii mors. Atque haec sunt, quae de vita, 
scriptis, et morte Horatii compertiora habuimus dicere. Nam opera ejus 
dimidiam plus partem incerti sunt temporis, in quibus plerisque prceclare 
egisse nos putamus, si quando hanc vel illam Odcn, Epistolam, etc. illam 
vel lianc tempore antecessisse vel secutam fuisse, aliquo indicio demon- 
straverimus. 



TESTII*DMA 

VETERUM SCRIPTORUM 

DE 

HORATIO. 



OVID. llb. 4. Trist. Ekg. 10. 

ET tenuit noslras numerosus Horatius aures, 
Dumferit Ausonid carmina culta lyrd. 

PERS. Sat. 1. V. 116. 

Ofline rnftr vitium ridenti Flaccus amico 
Tangit ; et admissus circum prcecordia ludit, 
Callidus excusso populum suspendtrt naso. 

MARTIAL. lib. 8. Epig. 18. 

SicMaronec Calabri tentcuit Carmina Flacci, 
Pindaricos posset ciim superare modos. 

PETRON. Sat. 

Homcrus testis et Lyrici, Romanusque Vjr- 
gilius, et Horatii curiosa felicitas. 

LUCAN. Poem. ad Calp. Pisonem. 
Ausoniamgrue chelyn gracilis patefccit Horati. 

QUINTIL. lib. 10. cap. 1. 

RIultL> est tersior ac purus magis Horatius, 
ct ad notandos hominum mores prcecipuus. 

Lyricorum idem Horatius fere sohis 

legi dignus. Nam et insurgit aliquaudo, ot 
plenus estjucunditatis et gratiae,et variis figu- 
ris et verbis felicissime audax. 

AUSON. ad Kepofem. 

Te prcEtunte, Kcpos, modulatapofmata Flacci, 
Altiionumque iterumfas esi didicisse Maronem. 

D. HIERON. Prccfat. in Chron. 

Quid psalterio canorius ? quod iu morem 
uostri riacci et Graeci Pindari, nuuc lambo 
currit, nunc Alcaico personat, nunc Sapphico 
tumet, nunc semipede ingreditur. 



SIDON. APOLLIN. Epist ad Lamprid 

In Lyri( is Flaccum secutus, nunc fercbatiur 
in lambico citus, &ic. 
Et alibi: 

Stylus auf Maronianus, 

Aut quo tii Latium beas, Horati, 

Alccco potior Lyristes ipso. 

Comment. Ve;. 

Horatii satira inter Lucilii et Juvenalis sati- 
ras media est. Nam et asperitatem habet ut 
LuciUus, et suavitatem ut Juvenalis. 

J. LIPS. Epistolic. QutEst. lib. 2. Epist. 9. 

Horatius in satiris placidus, lenis, quietus, 
monet sapius quam castigat ; sed ita prfeclare 
tamen hoc ipsum, ut in ea parte et arte nihil 
possit supra eum. 

MANTJT. EpiH. lib. 6. Ep. 7. 

Quis enim, qui de Po{?tis inod6 judicare ali- 
quid possit, qui inter Latinos omnes Horatio 
vel acumine ingenii, vel senteutiarum gravi- 
tate, palmam non tribuit .'' 

TAN. FAB. Cap. Epist. lib. 1. 57. 

Venenim ille paren<! Horatius ci pro su& 
elegantia et ingenii urbanitate haud dubi^ 
placet. 

JUL. SCAL. De Re Poet. 

Carminum igitur libri vcl jucunda. invcn- 
tione, vel puritate scrmonis, vcl fignrarum, 
tum novitate, tum varietate, majores sunt 
omni non solum vituperatione, sed etiam 
laude: neque solum dicendi genere humili, 
quemadmodum scripsit Quintilianus, contenti: 
rerum otiam subliini ma.xime conunendandi. 



a HORATII FLACCI 
CARMINUM, SEU ODARUM, 

LIBER PRIMUS. 



ODE I. AD mj:cenatem. 

AKos aliis rebus dud : se laude poeseos, prasertim lyricce. 



M^CENAS atavis edite regibus, 

O, et praesidium, et dulce decus meum ! r21 ., u ^ - 

„' r •11 /-ki • - nbus procenbiis, oetmeum 

Sunt qUOS CUrnCUlo pulverem UlympiCUra columen, et chara mea glo- 

ria ! sunt pkrique, qui decurreutes gaudent 



INTERPRETATIO. 

Maecenas, orte a majo- 



AKjXOT^TIOJ^ES. 



Ode est monocolos, seu nnius metri. Versus 
omnes Choriambici, Asclepiadei, Tetrametri 
acatalecti ; constant ex Spondceo, duobus Cho- 
riambls et Pyrrhichio vellambo; sicque scan- 
dere licet : 

M£ce I nas ( atavis ( edlte re [ gibfls ; 
vel isto modo faciliori, 

Msce [ nas ata [ vjs ( edlte ( reglbus, 

1. MdEcenas.'] Exantiquis marmoribusGrre- 
cisque auctoribus constat ita scribendiun hoc 
nomen, nonMecmnas, ut quidem e vulgo. Vido 
CoEsl. Rhodig'. lib. xii. cap. 16. Mcecenas eques- 
tri sed qilendido natv^ genere, non mimts 
AgrippA CcEsari ckarus. Vell. Paterculus. Vir 
iiigeniosus, et magnum exempluui Romanec 
cloqv.entiee daturus, nisi illum enervassti felki' 
tas, iniquit Seneca, Epist. 19. 

Atavis-I Ex Non. Marcel. quasi ari iata, id 
est, pater. Avi proavus proprie atavus dicitur. 
Plaut. Fers. i, 2. 5. 

Pater,avus, proavm, abavus, atavus, iritaims. 
Qui his superiores sive anterioressimtjMajores 
appellantur. 

Edife regibus.] Id est, viris principibus quic- 
quid garriant nonnidli de Etruriae regibus ; 
quamvis etiam illorum nescio quam et aliqut^ 
nixam fundamento seriem contexant; ut Mae- 
cenati pater fuerit Menedorus,avus Menippus, 
Caecina proavus, Volturenus abavus, Titus ata- 
vus, Turrhenus tritavus, Elbius majoruni pri- 
mus, etc. Certe divites quosque et primarios 
viros nuncupari aliquando reges, constat ex 
auctoribus tura profanis, tum etiara sacris. Vide 
infra Od. 20. v. 5. ibique Annot. lib. iii. Od. 
29. Tyrrhfna regum progenies. 

2. O, et prcesidiuin.'} Msecenas fuir salutis 
atque dignitatis auctor ac defensor apud Au- 
gustiim, non Horatio tantiim sed et Virgilio, 
Propertio, aliisque viris literatis praesidium ac 
■tutela: Vide lib. ii. Od. 7. Tanta ver6 Maecena- 
ti» apud posteros fama extitit, ut ad omnes 



eruditoriuM Fatronos id nominis transierit, 
quorum ex munificentia atque ope scientianin» 
fata pendere videnniur. 

Dulce decus meu7n.] Dccvs ex nobilitate; 
dvlce, ex familiaritate viri pvincipis. Huc 
pertinet quod ait Persius, Sat i. v. 116, 

Omnt vafcr vitimn ridenti Flaccus amico 

Timgit, S,-c. 

3. Sunt quos, ^-c.] Aiii gyumicis exercita- 
tionibus impense student, aiii agriculturae, alii 
navigationi, et meicp.turse; alii militise, alii 
venationi, etc. 

Curriculo.] Fro cm-su, vel ipso curru, vel 
etiam loco in quo decurritur,accjpiturista vox. 

Pulverem OJymvicvm coUe.gisfe juvat.] De- 
cun'cudo stadiuin, sive Rorna;, in Circo, vel Ln 
Campo etiam Martio ; sive apud Greeciam in 
Ludis illis soleinnibus,qui totius orbis frequeu- 
tia celebrantur, in quibu.s pentathion, sive 
quinquertium, id est, quintuplex certamen : 
Jaculatio, disci jactus, stadii cursu.s, saltus, pa- 
Ijestra : sive mavis, Cursus, Pugilatus, DiscuSj 
Cestus, Lucta. Stadium longura erat pedes 
sexcentos. Victores, OlympionicGe vocabantur, 
coronabantur, laudabantur; vacatione mune- 
i-uin curai ac tutelae, pei"petuaque immunitate 
donabantur ; adeo ut Ol ympionicen esse cense- 
retur aliquid majus quam Roiuce de hostibu.? 
triumphus. Quatuor apud Groecos ejusmodi 
celebres Ludi erant, Olympici, Pyihii, Isthmii, 
NemPtei. Annui quidam, ut Pythii ; quinquen- 
nales Olympici et Isthmii ; Nemeai tertio quo- 
que anno fiebant ; plerique dies quinque du- 
rabant. Ab Olympicis Ludis nuncupatae sunt 
Olympiades, ea spatia seu intervalla duas in- 
ter Ludorum celebrationes coniprehensa. In- 
stitutos fama est Ludos Olympicos anno 4400, 
ab Ilercule Cretensi quidem, in honorem Pe- 
lopis, juxta flumen Alpheum, ad dehibrum Jo- 
vis in Achaii», juxta Pisam et Elidom, in Cam- 
po cui Olympia nomen. Victoribus oleagina 
dabatur corooa Vide Virgil. Georgic. jii. fl. 



2 

conspergi pulvere Olym- 
pico, etquos meta non tacta 
rotis calidis, ac illustris vic- 
toria extoUit ad Deos orbis 
inoderatore?. Hunc,sicon- 
ventus Romanorura incon- 
stantium certatim evehit ad 
niasimas dignitates ; illum, 
?i, congessit in suum gra- 
nariuni quicquid colligitur 
cx areis Libyce; 



Q. HORATll FLACCf" 

Collegisse juvati metaque fervidis 
Evitata rotis, palmaque nobilis 
Terrarum Dominos evehit ad Deos. 

Hunc, si mobilium turba Quiritium 
Certat tergeminis tollere honoribus ; 
Illum, si proprio condidit horreo 
Quidquid de Libycis verritur areis ; 



m 

5 

[6] 

10 



AJVJVOTATIOJ>fES. 



18. et seq. Alex. ab A!cs. lib. v. cap. 8. Ca-l. 
Rliodig. lib. xiii. cap. 17. Pytliii Ludi fiebant 
in honorem Apollinis ob intcrfectum Pvthonem 
serpentem.Coronabantur lauro victores. Isth- 
mici a Theseo.dicati Neptuno, vel Herculi, vel 
Melicertse scu Palaemoni (nam variae siuit opi- 
niones) in Isthmo seu in angustis faucibus Co- 
rinthiacis. Victorum coron.i e pinu erat. De- 
nique Nemesei Ludi celcbrabantur vel in gra- 
tiam Hercuh.-i ob occisum in Nemejea sylva le- 
onem prodigiosfe magnitudinis, apud Cleonas 
Achaix civitatem in Pelopomieso ; vel, ut alii 
vokmt, propter A-ixhcmnrum Lycurgi puerum 
in Neme?e'rt sylva denuictum. Victoribus ex 
apio corona conficiebatur. In istis omnibus 
Ludis prster exercitationes corporis, crant ct 
ingenii certamina, vidtlicet poOtarum, victo- 
res, heroas et athletas certatim laudantiuni. 
Vide Pindarum. Olympicis agona Musicum 
addidit Nero ; qui et in iis nonbigis sed decem- 
jugi cuiTu au.rigavit victoriamque tuUt. Sylla 
Olympiade 175. athletas et rehqua ex Olym- 
piis certamina Romam traduxit. Alex. ab 
Alex. ante cit. 

4. J^ietaque.l Meta lapis est, vel congeries 
quaedam in acumen fastigiata, seu e lato in 
acutam erecta, circa quam currus, seu bigfe vel 
quadrigae, seu etiam in niari naves cursum 
flectebant. Ovid. Metamorph. x. v. 106. 

Meta.i imilata cupressiis. 

In Circo Romano metae primum ligneae ; ab 
imperatore Claudio factae demum aiu-eae sunt. 
Alex. ab Alex. cit. 

Fcn^idis erilata roiis.l Prtecipuus erat labor 
et summa cautio in curuli certamine, ne in 
flexu curriis impingeret ad metam, ac diffrin- 
geretur. Apud Homer. Iliad. K. Nestor Anti- 
lochum filium erudiens monet ca^cndum ut 
rotffi modiokis summam quidem metam atti- 
gisse videatur, sed lapidis tactum vitet, ne vul- 
nerentm- equi, currusque disrimipatur. Ergo 
non abs re in Olympicisnobilissimaputabatur 
ea victoria curulis agonis. Patet ex Herodoto 
et Pindaro. Porro cuca metEim currus agitari 
debebat septies. 
Ausbn. Epitaph. 35. 

Prosfcri. clamosi spntiosa per ecqvora Circi 
Septenas snlitus rictor obire vias. 
Propert. lib. ii. Eleg. "25. v. 25. 

.^ut priiis infecto deposcit pra-tjiia cursu., 
■Seplima quhm metmn trirerit antt rota. 
Crreci duodenum fle.^^um notant. Pindar. 
Olymp. Od. 3. <S'aiS'mAyvd./uL-T]ov Tsg^« et Pyth. 
Od. 5. T;i'*|a?»v lyu.i'iK,xi'^'ji.i<ty T=/.t;':;, Aoa 



praetermittam hic veterem Britannonim in ro- 
gendis curribus bellicis industriam ac solcr- 
tiam, ad quara usu quotidiano et exercitatione 
assuescebant, ut in dcclivi ac pracipili loco in^ 
citutos equos .nislinere, ac brevi vwderari elflec- 
tere,etpertemoncm currere, el injugo insi.^lcre, 
et inde se in currus recipere cito possent. Cae- 
sar de Bell. Gall. lib. iv. cap. 33. meminit et ' 
Juvenal. Sat. iv. v. 226. 

5. Palmague.'} Atldetis qui Olympia, Pythia, 
Nemciui, Isthmia, vicisseut, Gra?c-i tantos ho- 
nores tribuebant, ut noii modb in conventu 
stantcs cum palmd el corond ferrenf laudes, sed 
et ciUn reveiterentur in suas civitates, qoadri- 
gis triumpliantes inveherentur, atque vectiga- 
libus a Republica coustitutis totius vitae spati» 
fruereutur. Haec Vilruv. lib. 4. Palma verS sig- 
nimi victoriae passim apud omnes statuitur, ex 
PkitaiTho, propterea qu(id ea est ejus natura 
ligTii, ut urgentibus oppriraentihusque roinim^ 
cedat. Unde est illud Akiati Epigramma ; 

JVilitur in pondus paltna, ti consurgit in al- 
tum : 
Quoque magis premitur, boc magc loUit 
onus. 

6. Terrarum Dominos.'] Ista verba quidam 
accipiunt dc Romanis, qui fucrint %ictores ii» 
Ludis Circeusibus, scilicet ob illud Vu-gilii, 
Romanosrerum Dominos ; nonnullireferunt ad 
vitam et fortunam Olympionicanim beatissi- 
mam, qua' et iu proverbium abiit. MeHus 
tamen alii ad ipsos Dcos orbis dominatores. 

Erehit adDeosi] Ad Dcorum felicitatcm vi- 
detiir evehere. Hinc et lib. iv. Od. 2. v. IS 
Ccplesies appellantur Olympionicre. 

7. j^lobiUumi] Quidam ^''obilium leg. At il- 
lud aptissimum popuH epithetum. Quiritium.] 
A Romulo, qui post mortem et apotheosin Qui- 
rinus vocatus, Quirites Romani sunt dicti ; 

Sice quod hasta Quiris priscis est dicla Sabinit 
Ovid. Fast. ii. V. 477. 

8. Tergeminis honoribus.'] Amplissimis, Tri- 
bunatu, Questura, /Edilitate, Practura, Con- 
sulatu, Censura, Dictatiura. Alii inielligunt itc- 
ratos Magistratus ; nonnuUi sublatos ot conge- 
minatos plausus in theatro, quales Maeceuati 
gratulatur Horatius, Ode 20. hujus libri. 

10. Lihycis.} Martial. lib. vi. Epig. 86. 
Possideat Libycas tnesses, S,c. 
Apud Pindarum A.iCvn ^v^ofo^&^Liltyatritiei 
ftrax ; Claudian. de Laudib. Stilic. Spicis in- 
stgnis Jlfrica dicitur. 

Areis.] Varro de Ling. Lat. 4. Uhifrumenim 
sedaterantur et are-icant. Festus ver6ait esse lo- 



(fARMINUM LIBER I. 1. 



Gaudentem patrios sindere sarculo 
Agros, Attalicia conditionibus 
Nunquam dimoveas, ut trabe Cypria 
Myrtoum pavidus nauta secet mare. 

Luctantem Icariis fluctibus Africum 
Mercator metuens, otium et oppidi 
Laudat rura sui : mox reficit rates 
Quassas, indocilis pauperiem pati. 

Est qui nec veteris pocula Massici, 
Nec partem solido demere de die 
Spernit, nunc viridi membra sub arbuto 
Stratus, nunc ad aquse lene caput sacrse. 

Multos castra juvant, et lituo tubae 
Permistus sonitus, bellaque matribus 
Detestata. Manet sub Jove frigido 
Venator, tener?e conjugis immemor : 
Seu visa est catulis cerva fidelibus, 
ator oblitus delicatee uxoris moratiur sub afire frigenti 



gestientenr scindere sarcnlo 

rura paterna, nunquam de- 

ducas de proposilo, eiiam 

promissione opum Attali, ut 

nauta timidus findat navi 

je Cv^priarairfftspelagiMvrtoi. 

Mercator timens AtVicum 

ventum pugnantem cum a- 

quis iiiaris Icarii, commen- 

dat quietem, et agros sui pa- 

gi, paulop6stto«ewresarcit 

naves laceras, paupertatis 

20 impatiens. Est aliiis qui 

non contemnit cvalhos vini 

Massici veteris, neque de- 

trahere aliquot horas es die 

integro, modo jacentes ha- 

bensartus subaibuto viren- 

ti, mod6 ad origiuem placi- 

25 daiu fontis sacrati. IM-utia 

j.„ placetrauliis,sonu5quo buc- 

'■*'J ciuceaclitui rnistus, et bella 

raatribus execranda. Ven- 

sive canes Sdi conspexerunt cervam, 



Aj^XOTATIONES. 



cum vacuum, qxiasi exaruerit, et nonpossit quid- 
quam generare. Hinc et areae vocantur loca in 
urbe pura, vacua, nuUisque aedificiis occupata. 

11. Sarculo.] Rusticum est instnraientum in 
modum falculae incurvum, quo segetes noxiis 
herbis ioternascentibus leviter scalpcndo ex- 
purgantur. Grallice, Un Sarcloir, Angl. A 
Weeding-hook. 

12. Aftalicis conditionibus.'] Optdentissimis 
scilicet illis, vel toto Asice regno, ubi Attalus, 
Pergami re3; floruit opibus tantis quidem, ut 
earum hacredem non alium quam Populum 
Romanum judicarit a se instituendum. Hinc 
et splendida quselibet nominantur Attalica. 
Fropert. lib. ii. Eleg. 13. v. 22. 

JVec sit in Attalico mors mea nixa thoro. 
De Attalo pluralib. ii. Od. IS. Vide Justin. 
lib. 36. 

13. Trabe Cyprid.'] Navi fabricata ex opti- 
inisIignis,qualiasEdificandis navibus aplissima 
reperiuntur in Cypro Mediterranei maris In- 
sula, de qua postea fusitis ad Od. 3. v. 1. Trabs 
Isidoro lignum unum quod transvevsum con- 
tinet utrumque parietem. Navis trabica, quoe 
trabibus confecta est. Festus. 

14. Myrtoum.] Pars ^Egsei maris EubceoB 
proxima : ?ic appeUatur ex Plinio, ab insula par- 
va, qua; hodie Manclria, olim Myrtos. Fabu- 
latores volunt sic appcUari a Myrtoo quodam 
in marc istud praecipitato : vel a muliere Myr- 
tone. Porr5 illud pree cfeteris raare hic aflerri 
yidetur, quia naufragiis infestum, nautis pavo- 
rem iujiciat, vixque citra periculum navigari 
queat, ob crebras insulas et scopulos. 

15. Tcariis Jliictibus.] Hodie Mar di ^''icaria, 
j^gaei pars ad Samum ac Delum In.sulas, nomen 
habuit ab Icaio Da^dali filio in illud delapso. 
Ovid. Fast. 4. v. 283. 

Transit et Icarium lapsas tibi perdidit alas 

Icarus, et vastce nomina fecit aqua. 
Africum.] Ventum ab Africa flantem, vema- 

2* 



cule Sot7TH-TrE3T, intcr meridiem etQccasitm. 
Virgil. ^n. i. 89. 

Creberqae proceUis 

Africus. 
17. Laudat rura.] Mercator rusticam laudat 
vitam, dum ingruit tempestas ; at transacto 
periculo, negotiationem cogitat staiimutprius, 
lucro inhiaas. 

19. Massici.] In Massico, monte Campanicp, 
crescebat optimum vinum,Nominisque et uva- 
rum nobilitas perdurat ctiamnmn. Valde au- 
sterum esse, et stomacho robar dare dicitur. 
Athen. lib. i. cap. 21. 

20. Partem solido demere de die.] Ad genio 
indulgendum, intermissis negotiis ac seriisoc» 
cupationibus. 

21. Arbulo.] Gallic^, Arbiisier Angl. thf. 

STRAWUr.RRY-TREE. 

22. Sacra:.] Singulis fontibus prfeesse Nym- 
phas, et qaa-dam Numina, creditum pridem, 
Hinc iUis victiuix et libamina floriun ac vira', 
Vide lib. iii. Od. 13. 

23. LituotubcE.] Lituusminor tubaest ef in- 
curvus, insigne augurum, ex Ge!l. lib. 5. cap.8. 
tuba directa, sic a tubo quem refert appellata, 
gravi sono peditesexcitabat.lituusautem acuto 
clangore equites. Ovid. Metam. i. v. 98. 

A'on tuba directi, non cEris cnrnua jltxi. 

24. Belluque mairibus detcslata.] Pcr quse 
nempe orbantur viris ac filiis. 

25. Manst sub Jove frigido venator.] Cic. 
Tusc. ii. n. 40. Consuetudiais magna ris est : 
Pernoctant venatores in niie : in montibus uri 
se_ paliuntur. 

Sub Jove.] Jovem pro aere usurpari docet 
Macrobius. Varro ex Ennio, Islic cst is Jupiiter 
quem Groici vocant Atra, qui venlus est et nubes, 
imber postea, aiqueex imbre frigiis, ventuspost, 
fit atr denv.o, ^c- 

27. Catulisfidelibus.] Cic. de Natura Deo» 
rum ii. Canum tetm fida CMtodia, tamque 



?ive aper Marsus fregit retia 
rotunda. Hederaetero,mer- 
res doctorum capitum, me 
coUocant inter summos De- 
©s: me silva frigida et cele- 
res choreae Nymphanim 
cum SatjTis segregant a y\\\- 
go ; si neque Euterpe ristulas 
coercet, neque Polyhymnia 
dedignaturiatendere lyram 
Lesbiam. Quod si rae an- 
numeresPoetis Lyricis, 



Q. HORATII FLACCI ' 

Seu rupit teretes Marsus aper plagas. 

Me doctarum hederse praemia frontium 
Diis miscent superis : me gelidum nemus, 
Nympharumque leves cum Satyris chori 
Secernunt populo ; si neque tibias 
Euterpe cohibet, nec Polyhymnia 
Lesboiim refugit tendere barbiton. 

Quod si me Lyricis Vatibus inseres. 



ANKOT.iTIOKES. 



30 

m 

35 



-trnn incredi- 



amniis cfominontm adulafio.- 
hilis ad investigandum sagacUas nariiim, tanta 
alarritaa in rcnando, quid sigjiijicat aliud, nisi 
ae ad hominum commoditates esse generatos? 
Vide ..EHan. lib. xis. cap. 11. de animal. Huc 
spectat quod snnt quidem venatici canes, qui 
risu melius qu;im olfactu feras consectantiu". 
Gall. Chofsevr h tv£, Angl. Gaze-hounds, 
xnAT RUN AT siGHT. Suiit porr6 fidelcs ii, qui 
a recta praeda non aberrant in adveutitiam. 
Gal. Qjii ne prenntnl point le c.hange, ou qui se 
gardent conlre le change, Angl. Stacnch- 

HOUSDS. 

28. Teret-es plngasi] Solunt venaturi silvas 
tclis ac liuteis circuinuave, quibus fer» conclu- 
dantur. Tere/es.] Tereti fune conferfa retia. 

Manuscper.'] Apud Mar.sos, Italiae popu- 
lam. Sabinis affines silvee plurimK, in quibus 
venatio frequens. 

29. DociarumhedertB pmmiafrontium.'] He- 
dera coronabantur Poeta eximii, quique in 
certamine ingeniiet industriae victores futmut; 
vel quod jetemitatem et immortalitatem carmi- 
nis desigiiet perpetuus ille virorhederae, quem- 
admodum et lauri : sive quia PoetEB Baccho 
perinde ac hederasacrisunt, obentliusiaisraum, 
quo Bacchantium more interdum corripiiratur, 
vel potius ob vini ad condenda carmina utilita- 
tem. Unde noster postea asserit non posse diu 
placere aut vivere carmina, quce scribuntur 
aqntE potorihus. Virgil. Eciog. vii. v. 2-5. 

Pastores hederd crescentem ornate Poelcnn. 

30. Diis miscent superis.] Felicitate me simi- 
lem Diis faciunt, ac perinde beatum, ut qui 
divinos honores consequuntur. 

Jfernus.] Quippe quod meditando et conscri- 
hendis versibus aptissimum. !S'am, 

Carmina secessum scribentis et otia qucmmt. 
Hinc et in iis locis constituuntur Nymphae 
cum Sat^Tis choros ducentes ; id est, profundte 
et eruditafc cogitationes doctis viris sese immi- 
scentes et insignantes. 

31. Satyris.] De his postea lib. ii. Od. 19. 
Rustica Numina sunt, quorum supema pars 
corporis humanam efiigiem; iuferior caprinara 
cxhibebat : ca-terum rerum ominium cognitio- 
«em habere atque hominibus impertire Satyri, 
Fauni, Silvani existimati sunt. Patet ex Vir- 
gilii Ecloga vi. in qua Silenus dcabstrusiori re- 
rum natura et ori^ine solertcr disserit. Vide 
Luciani Dialo;^.26.cui titulis, Dionysius. Dio- 
dor. Sicul. Plin. lib. vii. cap. 2. Satvri humano 
capitc, sed comuto calvoquc; acutis auribus, 
depressis aacibus, villoso corpore ab antiquis 



ping^mtur. Plutarrhus in Sy!lae vita refert, per 
ThessaliametAlacedoniamadmaredescenden- 
te Sylla, uon longe Dyrrachia vicinaque Appol» 
loiiia, apud Xymphfeum, sacnjm quendani lo- 
cum, colle virenti ac rivulis ama-no, obdormi- 
scentem Satyrum, qualem Poetae Picturesque 
effingunt, captum fui^se : qui perductus ad Syl- 
lam per vaj"ios interpretes interrogatus, quis 
esset, nihil quod intelligi posset respomlit ; tan- 
tum vocem asperam hiunitu equino ct hirci ba- 
latu mixtara edidit. Quo a.stantes ipseque Syl- 
la obstupefacti Satyrum diraiserunt. Sanctns 
autem Hieronymus in vita Pauli Ercmit.-e scri- 
bit, temporibus Constantini visum toti Alex- 
audiise populo Satyrum : prwterea sancto An- 
tonio apud eremum occurrisse homuncioneni 
aduncis naribus, fronte coraibus aspcra, cui ex- 
trema corporis in caprarum ptdes desinerent ; 
interrogatumvcr6quisesset,respondisse; Mor- 
talis ego sum, imus ex eremi incolis, quosdelu- 
sa Gentilitas Faunos, Satyrosque appeUat et 
colit. 

32. Secemurit populo.] Supra vulgi humilem 
imperitamque turbani attollunt, ac velut sac- 
mm a profano segTCgaut lib. iii. Od. 1. 

Odi profanum lulgvs et arceo. 

Si neqvetilfins Etiierpecohibet,iic.] SimodJ» 
mihi suaiu opem non ncgent Wusae. Tibiae 
pridem confect» ex ossibus crumm, seu tibia- 
mm gTuis, ccm, k£. et hinc nomen. Vide 
Scadiger poetic. lih. i. cap. 20. Porr6 Euler- 
pe, Musarum una, tibiarum inventrix dicitur. 
nomen autem sortita a cantus suavitate, et a 
delectando eu beni, et T5g«-e/v, ddectare, Auson. 
Eclog. de Musis. 

33. Polyhymaia.] Haec inter musas id mune- 
ris obtinet, ut multos canat hyinnos, virorum- 
que insignium laudationibus praesit. Unde no- 
men ei factum. Ita, inquam, scribunt Ovid. 
Fast. V. Herodot. lib. vii. iic. Aliis Polymneia 
a multiplici renim memoria dicitur. 

34. .Vec Lesbonm rtfngit tendere harbiton.'] 
Si mihi concedat facultatem optimi Carminis 
Lyrici, qualem habuenint Alc^us et Sappho h 
Lesbo insula oriundi, de quibus postfca hujui 
lib. i.Od. 32. etlib. ii. Od. 1.3. 

Barbiton.] Instruraentimi musicummultas 
habens chordas : Anacreontis inventiun facere 
videtur Horatius, Od. 32. et seq. 

35. Quod si me. Szc.] Si tuum, 6 M^cenas, 
accedat raihi judicium, sique me pronunties 
inter Poctas Lyricos diguum recensere, tum 
me Diis parem rxi.<^timabo. 

Lyricis.] Apud Gracos novem poetae Lyrici 



CARMINUM LIBER I. 2. 



Sublimi feriam sidera vertice. 



coelum attingara excelsoca 
pite. 



ODE II. AD AUGUSTUM C.ESAREM. 

Deos omnes Romanis iratos esse, oh c^dem Julii Casaris : totamque Im' 
perii spem in Augusto esse. 

J AJNI Satis terris nivis, atque dirse [8] Jupiter jam in terras im- 

Grandinis misit Pater ; et rubente misit sat nivis et honendif 

DA • 1 ^ g^randmis: vibransque ful 

extera sacras jaculatUS arces, xniaa. in sacras arces manu 

Terruit urbem : flammata Romse tenorem 

Terruit t^entes, ffrave ne rediret [9] i*''^"''''- ..f ^"* "^'^^' "*- 

Saeculum Pyrrhse nova monsti-a questae ; 6 ret triste tempus Pyrrhse 

conquerentis ob prodigia 
inaudita : 



mjYOTATIOJVES. 



celebrantur, Pindanis, Alcacus, Sappho, Stesi- 
chorus, Ibvcus, Bacchylides, Simonides, Alc- 
meon, Aiiacreon. Apud Latinos Horatius 
princeps ac prope unicus. Huic addit Cffisium 
Bassum Quintilijuius, lib. x. cap. 1. 

36. Siiblimi feriam sidcra vertice.] Platoni- 
corum erat sententia ; Poetam intra Deum, 
et supra hominem esse. 

Ode II. — Ode est dicolos tetrastrophos. Tres 
quique priores versus suut Sapphici. Constant e 
ti'ochaeo, spondaeo, dactylo, et duobustrochaeis. 
Et sic scanduntur: 

Jam sa I tLs ter | risnMs | atque | dirK. 
Quartus est Adonicus, e dactylo et spondseo. 
TeJTtilt urbem. 

1. Jam satis, fcc.] Optime Turnebus lib. vi. 
eap. 8. Prodi^ia Csesaris mortem secuta, offen- 
sionem Deorum et iram ostcndentia atque aug- 
urium civilium dcinceps bellorum, eventuraque 
portendentia. Horatius commemorat : cum au- 
tera solerent prodigia et portenta procurari et 
expiari, iraque Deomm obsecrationibus pla- 
cari, utrumque in ea Ode reperies. Porro 
funestum ac dirum ostentum erat, cum aedes 
sacrae de coelo tangebcuitur. Cic. de Divma- 
tione. ii. 

Kampater allitonans, sfellanti nixus Olympo, 

Tpse 5V0S quondum Imnulos ac iempla petivit, 

Et Capitolinis injecit sedibns ignes. 

Kivis atqve dirtB grandinis.'] Postquam a 
Cassio et Bnito Julius Caeser in Senatu inter- 
fectws est, nivis et giandinis tempeslates pro- 
digiosae aliaque portenta acciderunt. Tiberis 
quoque exundans urbem agrosque fcedavit. De 
quibus fuse Appianus lib. iv. Diod. lib. 47. alii- 
que. lUa ver6 prodigia a Diis \elut immissa in 
uhionem occisi Principis adulatorie noster alii- 
que ej^is sseculi Poetae scripseruut. Augusti 
jfratiam captantes, quae omniiim bellorum inili- 
um ct caiisam liinc sumpsii, nihil convenientius 
ducens, qudni necem avunculi vindicare, tueri- 
que acta. Suet. Octav. cap. 10. Idque pro con- 
cione voverat, teste Dione lib. xlv. Idem Sue- 
ton. cap. 29. Ectruxii ccdern MartisuUoris . . . 



quam bello Philippensi pro uliione paternA sus 
ceptd voverat. 

Kivis.l Ingens nivium copia fecit eluvionem 
Tiberis, adeoque portenti loco habita.est. Fru- 
stra erffo Scaliger Hyjiercrit. lociun huuc Ho- 
ratii redarguit. 

DircE grandinis^ Quoties eratgrando solito 
major, lapidibus pluisse dicebant veteres, et 
prodigium censebant, procurabantque. Tit. 
Liv. pluribus locis. 

3. Saerasjaculatus arces.} Magnatunc Jovis 
ira, cum nec sibi sacratis parcit ajdibus. Hinc 
vero portendi rerum mutationem credebant 
olim teste Dione et aliis. Seneca Quest. natu- 
ral. 1. ii. cap. 41. Prima, inquit, manubia (Tus- 
cum est vocabulum et insignificat fidnien ; ne- 
quid te remoretur, Lector) monet et placata est, 
soliusque Jovis arbitrio mittitur. Secunda^n mit- 
tit Jupiter quidem, sed ex concilii senientid : 
nam duodecim advocat Deos ; quiB manuhia 
prodest, at non impunt. Tcrtiam idem mittit, 
sed adhibitis in consilium Diis quos Superiores 
vocant : et manubia hcec tertia incendit et vas- 
tat,mutatque staiumprivatuni ei puhUcumquem 
iavenit, S/-r. 

Urbem.'] Romam, Antonomastice : mbium 
scilicet principem. 

6. ScEculum PyrrhcE.'] Diluvium simile Deu- 
calionaeo. Eluviones fuere plures, testibus Eu- 
seb. Hieron. Isidoro, et aliis. Una mensium 
noveni sub 0^-ge prisco ; altera Niliaca uni- 
us mensis sub Hercule et Promctheo iEgyptiis : 
tertia duoriun mensium sub Ogy-ge Attico : 
quarta mensimn trium in Thessalia tempore 
Deucalionis et Pyrrhae : quinta sub Proteo 
.(^gyptio. Has Poette nonnunquam jungunt 
confunduntquc, imo his tribuunt ea qute ex 
sacris codicibus acceperani de universali dilu- 
vio, quod describit Moses Genes. cap. 6. et seq. 
Sic et alii pariter Ethnici. Apollodor. lib. i. 
Ubi Jupiter, inquit, (eneam prolem tollendam 
censuit, Deucalion Promeiliei consilio fabrcfac- 
td d lignis arcd, reposiiisque in ed rebus ad ri- 
tam necessariis, ingressus in eam est cum Pyrr- 
fid vxore • tum Jupiter, effusis lctrgd imbribWf 



q. HORATII FLACCI 



quando Proteus toium a< - Omiie cum Proteus pecus egit altos 

mentuui duxit iii excelsos Visere mOllteS '. 

montes; atque piscium sre- y-,. . ^ a i -i i 

nus adhssit uimi fastigto : Piscium ct summa geuus haesit ulmo, 
qui locus fuerat coiumbis Nota quse sedcs fuerat columbis, 
cogmtus: necnon dame^ ti- £^ superjecto pavidae natarunt 

midaj nataverunt t7i mari r J r 

superfuso. Aspexiraus fla- xIi.quore danise. 

vum Tiberim ire prostra- Vidimus flavum Tibcrim, retortis 

tum monumentaRegis AV j^j EtrusCO violentcr Undis, 

nicE et seaem Vestae, aquis ^ i • t» • 

iiiagno impetu reflexis a ri- Ire dejectum monumenta Kegis, 

paTusciamspectante: duni Templaque VoStgB : 

/i/ciluviuSjJove indiffnantc XI. ■, . .< ^ . * 

nin,ium induioens uxori 1^1® dm« «c nnnuun quereuti ^ 
Iiia; dolenti praeter modum, Jactat ultorem ; vagus et sinistra 
se vindicem, ostentat atque Labitur ripa, Jove non probante, 

m laeyum littus ^ ' ^ 



10 

[10] 



15 



,iJYJ^OTJTIOj\ES. 



mcxijnam GrcEcice parfem roOperuit ; ut quic- 
qaid mortalium illicforet, interiret, prattr ad- 
piodiim pnucos. Piutarchus de animaut. com- 
parat. reiert columbam, arca emissam, Deu- 
calioni iiunciam tempestatis fuisse cum remea- 
ret : serenitatis, ciim evolaret. 

Pi/rrha.] Pyrrha uxorDeucalionis Thessaliae 
Reris : qui duo tantuin fuere superstites ex elu- 
vione ; navicula emergentes in Pamassum, ca;- 
teris montibus aqua submersis. Subinde ver6 
consukiermit Oraculum, quo pacto genus hu- 
niauum posset reparari ; acceptoque responso 
jactis post tcrgum lapidibus id prffstiterunt. 
Vide Ovid. Metamorph. i. Virgil. Eclog. vi. 
Juvenal. Satyr. i. v. 81. etseq. etc. Thessalica 
i!la coutigit eluvio aunis fcre quindecun ante 
Hebra;orum e:i .'Egypto egTessum ; ut volunt 
quid.am non absurde. 

7 . Omm riim Proteas,^.] Proteus custos Pho- 
canim Neptuni, in eo diluvio,inquit Po^ta, gre- 
gem suum, seu vitulos marinos dcduxit in altos 
montes, qui prius vel in aquis vel in ripa dun- 
taxat degebaiit. Sunt enim x/mpt^toi, Phocae. 

9. Pisf.iam et summd genus hcesit ulmo, Lc.] 
Fluctibus terra; superfusis, pisces arborum 
ijummo cacumiui, supremisque fruticibus ad- 
haerebant. 

JO. jY^ila qu(E sedes fueral colu7nbis.] ktvi.T 
hoc persuadeas rerum naturcc consvltis, inquit 
Scaliger. Quasi vero bene palumbes non hic 
intelligi queant, quas in arboribus constat nidi- 
licare. Quid porro quod scribit Suetonius, 
Octav. cap. 94. Ca?sare sylvam cajdente, arbo- 
rem palina in omen victoriae servari jussam, 
e qua soboles enata paucis diebus sic adole\ it, 
ut non mod6 a?quipararet matrem, sed et ob- 
tegeret, frequeutareturque columharum nidis. 

13. Flavum Tibcrim.] Seu ex eluvione turbi- 
dum ut sil ; seuquod.utscribitVirg. .dEn.vii.31. 

Vorticihus rapidis, et tmdtdflaius arciid. 

Rctorlis littore Etrusco violenler uiidis.] Re- 
froactis Romam versus aquis, repnlsisque ab 
ostio maris Tyrrheni sive Etrusci, in quod in- 
fluit ; quii (fxundatione vastitateni urbi visus 
minai'iTi!n;ris. Huc pertinet quod refert Dio 
!'b. 45. flumina qusdamin Italiacontrariasin 
partes fluxisse, Augusti tcraporibus : piscesque 



mnumerabiles i mari ia continentem ejectos 
per ostia Tiberis. 

1 5. Monumenla Regis.] Numse Pompilii, se- 
cundi Romanoi-um Regis, Palatium, quod et Cu- 
riaPompiliana et Regia vocabatiu-. InteUigxmt 
alii cfftera ZVumee opera seu monumenta 
publica. 

Ifi. Templaqve Ferf«:.]EsDionys.Halic.lib. 
ii. Templa duo Romae habebat Vesta, altcrum 
a Romulo, alterum a Numa Pompilio condi- 
timi, medio spatio Cai)itoliura inter et Palati- 
um, unis moenibus utroque coUe incluso. 

Templa.] Abusive pro a;de quae non erat au 
gusta, sive augiu"io consecrata, at augustum 
erat illius atrium. 

Vestce.] Ejus ades erat rotmada, quod terra, 
quae rotunda est, Vesta dicta fuit, quippe quae 
rebus omnibas vestitur: vel quia vi sua stat. 
Alii aliter. Vide Cic. de Nat. Deor. i. 

17. jRiVe.] Matri Romuli, suae usori, con- 
querenti de nece Julii Caesaris sibi consanguinei. 
llia jussu AmiUii in Tiberim, ut volunt quidam, 
pra-cipitata, huic proinde fluvio nupta fertur : 
ab eoque indulgentiiis aequo vindicatur. 

18. Sinistra labiiur ripa.] Majorem ergo 
urbis partem, quae ad sinistram est, forum scili- 
cet Romanum, atque Aventini Palatinique col- 
lium imam regionem esundans vastat Tiberis. 

19. Jovt nonprohante^ Si omnia fcdo jiant, 
cur non probat Jupiter ? aut si Jupitcr nonpro- 
bat, cur adversiie fatum Tiberisruil? sive vult 
CcEsaris ullor esse, quid igitur Romce pulcher- 
rima et religiosissima quceqne demolitur, ciim 
Romam ipsam Cmsaris nepoliljus promiserint 
fata ? sic magna lis Horatio mota a Jul. Scali- 
gero. Nunquid vero noslrum erit viros inter 
tantos tantas componere rixas .'' At cavillatio- 
nem agnosce, lector, ne dicam sycophantiam 
vitilitigatoris. Probat Jupiter sane vindicari 
nefariam ciedem Principis ct Pontificis. Oy. 
Fast. iii. 7<J5. 

At quicunque nefas ausi, prohibtnte Deorum 

JVujnine, polluerant ponlificale coput. 
.\t non probat quod uxori Ilis ob:sequentior 
fluvius uitra modum evagetur, catque dcjectum 
sacra profanaque sine ullo discrimine. Ncc ab- 
siirde a!ii scribimt, Jovi Diisqite non placer*» 



CARMINUM LIBER I. 2. 



Uxorius amnis. 
,\udiet cives acuisse ferrum, 
Quo graves Persa) melius perirent ; 
Audiet pugnas, vitio pareutum 

Rara Juventus. 
Quem vocet Divum populus ruentis 
Imperi rebus ? prece qua fatigent 
Virgines sanctse minus audientem 

Carmina Vestam ? 
Cui dabit partes scelus expiandi 
Jupiter ? tandem venias, precamur, 
Nube candentes Immeros amictus 

Augur Apollo. 
Sive tu mavis Eryeina ridens, 
Quam jocus circumvolat, et Cupido : 
Sive neglectum genus, et nepotes 

Respicis, Auctor, 
Heu nimis longo satiate ludo ! 



20 errat exundans. Juvenes 
pjlipauci culpa parentum au- 
'■ ^ dient aliquando Romanos 

strinxisse gladios, quibus 
juste magis confoderentur 
Peisee graves ; discentqus 
bella civiiia. Quem Deo- 
"««? runi populus invocet la- 
benti Republica ? Quibu.s 
votis instabunt Virgines sa- 
crat^e apud Vestam obse- 
crationes miniuit; suscipi- 
entem ? Cui Jui)iter dabit 
munus eluendi crimen ? 6 
[}'-] Phoebe faiidice obsecramus 

21 ut sutcurras, albos hume- 
ros nube velatos iiabens: 
seu vis potius adesse, 6 blan- 
da Venus, circa quam jocl 
et amores volitant : seu ab- 

Qc jectam prolem atque poste- 
ros respicis, Mars Ro- 
maiuE gentis parens, eheu 
bello nimis diuturno satiatt- ! 



mNOTATIONES. 



quod Tiberis moliatur Ca;saris ultionem, quam 
AugTisto fata reservabant. 

20. Uxorius.'] Uxori phis aequo deditus et 
indidgens. Virgil. .^ueid. iv. v. 226. 

— Pulciiramque uxorius urbem 
Extruis 

21. Audiel cives, kjc^ Quasi vaticinatur Ho- 
ratius peracta jam bella civilia, quibus Italia 
fcedata, et niutuis \uhieribus cives absumpti, 
juventusque imuiuiuta ac prope exhausta 
fuerat. 

22. Graves Persa.J Parthi, ut ad calcem 
hujus Odes annotabo, iutelligendi ; Graves, seu 
ob armorum pondus, seu quod Romanis diu 
graves incubuere, vel propter unam cladem 
Crassianam, de ciua postea dicam amplius, 
tum ahbi, tum prsecipue lib. iv. Od. 15. 

23. I^ilio pareiitum.l Per ambitionem, cupi- 
ditatem, iram, in semet g'adios stringentium, 
quibus hostes erant petendi. 

27. Virgines sanctee.^^ Vestales ignis aeterni 
custodes, Vestae perpetua virginitate et summo 
cultu addictae, hincque ad placandum ejus 
Humen potentiores. Cicero de Legibus ii. 
Virs;ines Festales in urbe custodiunto ignem 
foci publici sempiicrman. Et ibid. Vesta, 

quasi focus urbis ei colendoe Virgints 

"pnesiint, i^c. Vide A. Gellium, lib. i. cap. 12. 
ubi inter alia bene multa, hE8c scribit : Vesla- 
lem Virginem minorem unnis sex, majorem 
quam annos decem nalmn, capi fas non esse; 
patrimam et viatrimam esse oportere : neque 
lingud debili, scnsuve avriinndiminutum aliave 
quavis corporis labe imignitam, nec qua ipsa, 
aut ejus paier emancipatus sit, aut cujusparen- 
tes servitutem servierint, vel in sordidis negotiis 
diversentur, S,-c. 

Minus audienfem.'] Prae ira graviori ac ferii 
implacabili, tiim ob etTusum impie sanguinem 
sibi cognatum, ut jam ante dixi, tum ob sacrile- 
gam percussoruni audacian],quae summura Sa- 



cerdotem violarant, absque uUa numimim re- 
verentia. Ovid. Fast. iii. ita v. 700. Vesta 
loquitm' : 

Meusfuit ille sacerdos. 

Sacrilegce telis me peliere manus. 
80. Venias, precdmur.} Invocat praecipue 
Apollinem, qui et Trojanis pridem, et post 
Romanis semper impense favit. 

31. J\'ube candentes huineros umictus.'] Missis 
aJiorum interpretationibus, hunc locum optim^ 
intelligas cum iis qui putant allusisse Horatium 
ad id quod commemorant anno ca^dem Julii 
Caesaris conse-cuto ; Solem caligine obvelatuui 
semper fuisse, quasi in sceleris admissi exe- 
crationem. Plutavch. in Caesare, Dio. lib. xlv. 
Plin. lib. ii. cap. .30. Prodigiosus, iuquit, Solis 
defectus, occiso Dictalore Casare, tUius pent 
anni pallore continuo. Virg. Georg. i. v. 466. 

Sol elium e.dincto miseratus Casare Romam, 
Cum caput nbscurd nitidum ferrugine texit, 
Impiaqiit ceternam timucrunt sxcuta noctem. 

32. Augur .'ipollo.'\ Quippe qui divinatio- 
nibus praeesse credebatur. 

33. Erycina.'] Post Apollinem, Venerisopem 
implorat : quas mater /Eneje, a cujus filio lulo 
Ca?sar Julins. Vcnus porrci iu Eryce Siciliffi 
monte fanum habebat, unde Erycina dicta. Ro- 
mam postea translata in ajdem ipsi sub liac ap- 
pellatione consecratam extra portam CoUinajn. 
Nec omittendum qu6d Venus Ca^saris dicta 
sit genetrix ; et ab eo dicata etiam JEde, sin- 
gulari cultu lionorata; in castris denique ejus 
tessera fuit Genctri.v Venus ; sicut in Syilse 
ApoUo, in Antonii Lar Deus, in Pompeii Juni- 
oiis Pietas, in Majoris Hercules invictus. 

35. Sive neglectum.] At Martem denique 
convertitur, patrem scilicet Romuli Romanae- 
que ade6 gentis auctorcm. 

37. Longo saliale htJo.] Tot bellis civilibus, 
quae sunt ludus Martis. Clamor bellicus in 
pugaee conflictu. Galecs laves.] Ardcutessci- 



q. HORATII FLACCl 



qui gaudes vociferationibus Quem juvat clamor, galeaequc laevcs, 
et gaieis poiitis, atque as- 4^61' et Mauri peditis cruenium 

pectu Mauii peditis ei-ga ^- \t t^ • i^ ^ 

^mm adversarium teroci. . ^ . V ultUS m hoStem. 

Sive immutata sptcie ado- Sive mutata juveiiem figura 

lescentem exhibes in teira, ^jg^ j^ ^gj.j.-g imitaris, almae 
tu alatus tilius benienae t-»..- ^r • • 

Maiae, sinens te dici vindi- 1 ilius iMaiae, patiens vocari 

cem Julii Cmfaris: tarde Caesaris ultor : 

remigresinCffilum; diuque g j j ^ ^ 

maneas ciun populo Roma- .i* ^»j-x i » v- , y^ y^ v. 

no, neque celerior ventus LaetUS mterSlS Fopulo Quirmi ; 

rapiat te nostris criminibus ]Veve te nostris vitiis iniquum 

iutensum: Ama potius hic y-w 

ingentes triumphos, et ap- ^ \JCyor aXlTd. 

pelJationem parentis aucto- Tollat : hlC magllOS potius triumphoS, 

risque; neque patians, o jji^. ames dici pater, atque princeps : 

Caesar,teimperante,Medos Tyy . -Ar i . ^ .* , ^ 

impune in equis va^ri. i> Gu smas iMedos cquitare multos, 

Te duce, Caesar. 



40 
[13] 



45 



50 



A^^'OmTIONES. 



licet bello saepius contractantur et poliuntur. 

■39. Acer et Mauri ptditis cruentum vuUus 
in hostem.] Truculentus eratMaurorum vultus. 
Kespiciuut hic aliqui ad historiam : grave nem- 
pe bellum Jubae Mauritaniae reg^is aulversus 
■Jul. Ca-sarem : de quo Sueton. cap. 66. Fama 
hostilium copiarum suos perterritos .... 
. . . cnnjimiabat . . . cum expectatio 
advenlHs JiihcR terribilis esset, ^c.] Non male 
quidam censent reponendum hic, Marsipeditis. 
I«ti enim optimi Italis et Rouiani exercitus 
milifes potius ^identur fuisse commeudandi, 
quam hostes et alieni. 

41. Sive mntaiii, &c.] Augustus, quod 
valdo ingeniosus Mercurins audiebat. 

Juvenem imitaris.] Vulgaris erat opinio et 
faroa, MercuriumJuliiCa;saris vindicem fuisse 
assumpta juvenili figura Augusti, qui natus 
crat aunos tantaiii novemdecim quando Caesar 
interfectus est. 

4.3. .V.7i«.] MaterbarcMercurii erat. 

44. Ctcsaris ultor.] Sueton. Octav. cap. 10. 
et 29. antea cit. Ovid. Fast. iii. 707. CcEsaiis 
interfectores taJe nefas ausi, inquit, 

Morte jacent meriid. Tesies estote Philippi : 
Et ipiorum sparsis ossibus albet kumus. 

Hocopus,h(Bcpielns,h€Ecprimaelemtntafuerunt 
CtBsaris, ukisci justa per arma patrem. 

45. Serus in cotlum redeas.'] Sic multos an- 
nos Augusto exoptat, ejusque praesentijim 
opemque Populo Romano necessariam atque 
amabilem asserit Po€ta. Vide Sueton. Octav. 
cap. 66. 



49. Magnos triumphos.'] Sueton. Octav. cap. 
2.5. Curules triumphos tres egit, Dalmaticum, 
Jlctiacum, Ahxandrinum, cantinuo triduo omnes. 
Bis ovans ingressus urbem est,post Philippense, 
tt rursiis posi SiadumbeUum. 

50. Hic ames dici pater.] Ex Sueton. Octav. 
cap. 68. nuUo magis honore laetatus est Augus- 
tus, quam cum ab universis maximoque con- 
sensu Pater patricE consalutatus est. Id enim 
cognomen atTercnti, mandantibus cunctis, Va- 
lerio MessalsB, lachrymans ita respondit : Com- 
pcs factus volnruni meorum, P. C. quid aliud 
habeo Deos iiiimortales precari, qud,m ut hunc 
consensuni vestnim ad ultimum vitcejinem mihi 
perferre liceat ? 

Jitque princeps.] Com. Tacit. Ann. lib. i. 
cap. 1. Lepidi atque Anionii arma in Augus- 
tum ctssere : qui cunda discordiis civilibus fes- 
sa nomine Frincipis sub Imperium accepit. Et 
Dio. lib. 53. ita scribit : Princeps Senatiis dic' 
tus est sexto Consulatu; eo more, qui, inie- 
gro etiamnum Populi in Rep. slatu, receptus 
erat. 

51. Medos.] A Medis ad Persas, et ab his ad 
Parthos tandem orientis imperium transiit. 
Hinc promiscue tria vocabula ista usurpantur 
saepius ab Horatio. 

Inultos.] Tunc populis istis inferre belliuu 
meditabatur Augustus. Vide Od. 19. hujus 
libri. 

Equitare.] Equitatu suo Romanis insultare. 
Vel qu6d urbana etiaun negotia equitando Par- 
tlii obirent. Strabone teste. 



CARIMINUM LIBER I. 3. 



ODE III. 

JWxvi qud Virgilius Athenas vehebatur, precatur incolumitatem : deinde 
in hominum temeritatem invehitur. 



SlC te Diva potens Cypri, 

Sic fratres Helenae, lucida sidera, 
Ventorumque regat pater, 

Obstrictis aliis, praeter lapyga, 
Navis, qupe tibi creditum 

Debes Virgilium, finibus Atticis 
Reddas incolumem, precor ; 

Et serves animae dimidium meae. 



rj5i Ita te salvam ducant Cy- 
pri Doniina,et Helenfe fra- 
tres, astra fiilgentia, et pa- 

[16] rens ventorum,conclusisre- 
liquis, excepto Japyg-e; O 
_ navis, qua; debes Virgilium 
** tibi cominist-um, oro ut eum 
sospiiem applicee ad littuS 
Atheniense, ac tuearis par- 
iem dimidiani animse mese. 



ANNOTJITIONES. 



Ode est dicolos distrophos. Primus quisque 
versus Choriambicus trimeter, constans e spon- 
daeo, choriambo et pyrrhichio. Ita scaadi- 
tur : 

Sic te I Diva pdtens | Cyprif | 
Aitcr quisque versus est Choriambicus Ascle- 
piadeus tetrameter, constans e spondao, duo- 
bus choriambis et pyiThichio : 

Sic fra | tres Helenae | lucifda si | dera. 

1. Stc <e -Dira, fcc.] Venustatis et elegantia- 
rum plena est haec Ode : voces habet et senten- 
tias multasetperinde gTaves,exempla insignia, 
oratoriam tractatiouem egreg iani. Denique hic 
triumphat Herolcus ille gpiritus, quem in Podta 
nostro laudat Quintilianus, ut Lyricorum fere 
unum legi dignum existimet. 

Sic.] Particulaest adjm-antis etvoventis. Sic 
te Dii ventique integram servent, precor, in- 
quit, ut tu sospitem deferas Virgilium, 6 navis. 
Ille navigationem instituebat Athenas jam quin- 
quagencario niajor, ut divino ^neidos operi 
coronidem imponeret. , 

Dira potens Cypri.'] Venus, quae praecipuos 
habebat honores apud Cyprum, insulam maris 
Mcditerranei, Ciliciam inter et Svriam. Variis 
illa dominis subinde paruit : a Turcis denique 
cst occupata, et erepta Venetis anno 1570. Cur 
autera invocatur Venus, ut faveat naviganti .'' 
An quod, ut opinatur Marcilius ejus numen in 
puppi appictuni, et navis insigne erat et tutela ? 
An quod Veneris stella navigantibus utilis ? An 
quod fabulantur e maris spuma procreatam in 
mare jus et imperium obtinere. V^irgil. jEncid. 
5. V. 800. Neptunus ita Veuerem alloquitur, 

Fasomne est, Cytherea, meistcjidert regnis, 

Unde genus ducis. 
Ovid. Epist. xvi. v. 23. 

Hla (Venus) d^dit faciles auras, venlosque 
secundos, 
Inmare ; nec mirum,jus habet orta mari. 

2. Fratres Heloice.] Castor et Pollux. Leda 
Tyndari Laconiae regis uxor, ut aiunt, ova duo 
peperit, e quonim altero prodicrunt Polkix et 
Helena immortales e Jove nati, ex ahcro Castor 
et Clytffimnestra mortalcs e Tyndaro. Hincilli 
Tyndiaridae vocantur a Latinis quidem, a Grae- 
cis ver6 Jovis filii, Aioa^Kovgot. Porr^ quod a 
piratis ac praedonibus mare, dum viverent, li- 



berassent,aNeptunodicuntur adepti esse pote- 
statemnaufragis opitulandi. Hinc o-aTiigs? dic- 
ti ; et hinc lucida sidera ; in astris nimirum 
recensentur Castor et Pollux : eorumque stellce 
cum simul apparent, salutares : cuni solitariee, 
graves et noxiae creduntur. Arnobius ignes seu 
fulgores marinos vocat. Vide Plin. lib". ii. cap. 
87. Hygin. lib. ii. etc. et infra Od. 12. hujus 
iibri Annotat. 

3. Ventorumpater.'] Jovem intelligit Marci- 
lius, quia veteribus Physicis Jupiter est aer a^- 
tatus et fluens, adeoque id quod ventum appel- 
lamus. Alii melius exponunt de yEoIo, qui 
ventorum rex ct pater dictus, quod ventorum 
astrorumque rationem apprime calluerit. Is 
regnavit Iliacis temporibus apud insulas M\i- 
lias, quae et Vulcaniee, Italiam inter et Siciliam 
positac. Plin. lib. iii. cap. 8. et9. 

4. Obsfriciis aliis.'] Caeteri venti minime pro- 
pitii retineaotur, unus omittatur lapyx Vjr- 
g-ilio commodus in fines Atticos properanti. 
Alludit Horatius ad utrem Ul^^ssi ab iEolo do- 
natnm, in quo venti erant inclusi, pra-fer Zc~ 
phyrum navigationi ejus utileni. Quidam, le- 
gunt obstructis, sed nial^. Homer. modo cit. 
Odyss. X. itttTiS^iKTi llgavit. Virgil. ..'En. i. in- 
clusos carcere ventos pariter canit. 

lapyga.] Ventus ille ex Apuliae finibus pro- 
ficiscitur, adversus Eurum flat, idem j)ropenio- 
dumatque Caurus,in Greciam proindeex Italiu 
solventibusplaneutilis. VideGell.lib.ii. cap.22 

6. Virgilium.] Huic cum Poeta nostro fami- 
liai-itas raaxima, ut miruni non abs re \idea- 
tur, qui>d nullam fecerit usquam mentioneni 
Lyricorum Printipis Heroicorum ille Prin- 
ceps. 

Fijubus Jltticis.] Attica regio Helladis in 
angulo Orientali et Australi ; ubi long^ pra;- 
clarissima et nominatissima civiias caput ex- 
toUit. JitheiVB onmiurn doctrinaram inven- 
tric.es. Cic. i. de Orat. 

8. JlnimcF dimidium mecE.] S. Aug. Confcss. 
lib. 4. cap. 6. Bene, inquit, de amico suo dixii 
quidam, dimidiuni aninias meae: Nam ego sen- 
si animam menm et ar,imam illius mvini fui^^se 
animam in diiobus corpwibus : etided mihi hor- 
rori erat vita, quia nolebam dimidius virere, 
etc. altero scilicet mortuo. Vidp Pf rs. Sat. v 
V. 22, et infra lib. ii, Od. 17. 



10 

Is profedd circa cor habe- 
bat lignum trcsque aeris la- 
7nvias,qm piimusmarisaevo 
credidit navem franu^i laci- 
lem, neque metuit AfVicum 
violentum cum Borea pug- 
nantem,ne'iueHvada3noi- 
ias, ueque furorem Austri ; 
quo nullus est domLnator in 
AdriatJco marl potentior, 
sive concitare sive placare 
£uctus velit. Quod mortis 
genus formidavit, qui sine 
lacrvmis cispexit pisccsTaon- 
strosos nantes, ac mare in- 
tumescens, et Acrocerau- 
nias rupes naufrcigii» famo- 
sasr 



Q. hoHatii FL-\CCI 

Illi robur et aes triplex 

Circa pectiis erat, qui fragilem truci 10 

Comraisit pelago ratem nTj 

Primus ; nec timuit proecipitem Airicum 
Decertantem Aquilonibus, 

Nec tiistes Hyadas, nec rabiem Noti ; 
Quo non arbiter AdricTs 15 

^lajor, tollere seu ponere vult freta. 
Quem mortis tim.uit gradum, 

Qui siccis oculis monstra natantia, ps] 

Qui vidit raare turgidum, et 

Infames scopuios Acroceraunia ? 20 



.WKOTATIOKES. 



9. Uli rohvr tt ea tripkx, &.c.] Is habebat 
cor liguo quovis et a;re durius, yjt.Xiti^ii-J.^ir^':. 
Theocrit. Idyll. Vi. huic ferreuui pectixs crat, 
qui primus ausus est mari se credere, attjiie «t 
canit Juvenalis Sat. xii. v. 57. 

Ventis animam committe, dolato 

Conjisui ligno, flirritis d morte rrmotiu 

Quatuor aut .leptem, si sit latissima tdda. 
Sophocles in Antijone ait raulta qiiidem cemi 
stujieuda, at nihil magis quamquodhomo fluc- 
tus tiimido.s navicula tamen subire non fonni- 
det. Vide Plin. Prowm. lib. six. 

Fohur.] Pro quaiibet re doriori usurpatur. 
Virg^il. ^ncid. vii. 

^fFAeniaque ferri 

Eohora 

12. Pfimtis.] Tiphys BoBOtius, inquiimt, a 
PaJlade edoctus, uavem piimus fabricavit, qusB 
Ar2;o dicta est; eiique Colchicam ?;xpeditionera 
est ag-g^resgus Jasou. Tide Plin. iib. vii. cap. 5»>. 
Constat tamen ante illud tempus fuisse navi- 
j.atum. Trslis Herodofus de Phoinicibus ct 
Gra?cis. Ex Athen. lib. xv. cap. 13. Janus na- 
vi°-ia primus reperit. Ex Thucyd. et Libanio 
priiiii Corintliii naves coiicuiuanmt. 

•J/WcHWi.] Meridioualem ventum, Aquilo- 
nibus proinde colluctauitem. DeeojamOd. i. 

14. Trisfes Hyadm.'] Ab u«/v pluere diciac 
sunt quod pluvias ferrent eae stell?E septem in 
froiite Tauri collocatfe : Latinis Suculae vocan- 
tur. Cic. ii. de Nat. Deor. 

Raltiem.yoti.] A meridicflatIVotu?:nebulosus 
et humidus, et hinc nomen : nam Graece vot/j 
humor dicitur. V^ideGell. jam cit.lib. ii.cap.22. 

15. Qiiononarbiter Adricemajor.'] Ratiopa- 
tet ex rerum sini et uatui-a, lib. iii. Od. -S. Dux 
inqu iet i turbidus .idritE . Atque hy percritice Jul. 
Scaliger, Auslrum, inqiut, prcetcr cceteros tentos 
s".mmum habere imperium in tnare Adriaticum 
sr-ribil Horatius: quod esse fdsum inielliget 
(juisqvis scitt Adriaiicum rectaexcurrere in Vul- 
turnum, cujus impelu eliam crescil lonio subin- 
vedo .ddriaticum. Burea; quoque subjectum est 
qui ex alto spirat .... Ausler autem ex derex- 
iore parte Jlam .ipennino frangilur: quamo- 
brem iioa suhruil, sed radit, &,-c. At Parthenius 
ex Peiro \Iedina Hispano, qui rei uauticae et 
\untorum rationeiu lucuienter iuvesiijavit, 



esregrie Poetam nostnim tuetur et vindicat : 
.litslrum, inquit, .irbitrum Adrifs recth ait Ho- 
rtrliui. Nam et»i non omninu in ZSotum excur- 
rat Adriaticura mare, ut scribit Scaliger, ni- 
hilominus ita se habet, ut non minus ab Austro 
quam a Vultumo possit concitaii. £uuuver6 
principales quinque venti ditas quai-tas habct 
(ita loquuntur Nauta; et ventorum periti) ergo 
Vidturni quairtn- duae suut,una ad Subsolauum, 
altera ad Austrum respicit. Porro hujusmodi 
venti principales et intcg^ri octo referuntur ; in- 
tra qiios aiii sunt quos medios vocant, .Xon 
profectd qudd minori spiritu ac vckemenlid fe- 
ranlur quam illi,scd tfula in eorum mcdiodcscri- 
bantur. Itaque tam vrhementes esse quartas 
quam principaJcs, perspicuum sit. Hjcc ille. 

.idriti .] Adria seu Adiialic am mare, hodie 
sinus Veiietus inter Italiam, Grfeciam, Illyri- 
cuuiqiie loiiq^e porrig-itur ad Septentrionem. 

17. Quem mortis tianiit gradum.] Quidam 
tres gradus raortis etienmt, fatum, gcnituram, 
casum: alii raortis accessus infelligunt : cert^ 
panim ad reni. Nostra vidcatiu: interpretatio 
veriorqiiosiinplicior. Varia naufragorum mor- 
lis gencrn, si lubet, accipe, fluctibus submergi, 
a piscibiis devoraii, ad rupes allidi, vel in sco- 
pulos iusulamvedescrlam ejici,ibiqueomniope 
destitutum contabescerc etmori. Praeterea con- 
tin^t aliquaiido navigantes tempestate ingru- 
enti di-;pelli ad barbarats oras, ubi vel ab An- 
thropophagisdilaniantur, vcl Idolismactantur: 
quo quidem fati geuere tantiira non absumpti 
simt Orestes et Pylades apud Tauricam regio- 
nem. Vide Eurip.Iphigen. in Tauris: item nos- 
tras annotat. lib. iii. Od. 4. v. 33. ad eas voces : 
Brrtanrios hospiiibus feros. Adde et aliud, navi 
etiam integra. periculum moriendi vel siti vel 
fame reflantibus et conlrariis diu ventis, nimi- 
riim in navigatione longiori: sivecumaquadul- 
cis jam rara ad dimensum di.stiibuitur siticulo- 
sis: sive cum deficicmibus omnibus cibariis, 
na^ieantium unas vel aliorum consj)iratione 
vel sorteaLssumitur jugnlandus,iu-gente scilicet 
extrema uecessitate, alimento caeteris futunis. 
Quod nec cogitari potest absque horrore. 

18. .Monstra ntdantia.] Cete griuniia et im- 
mania. JuvcnaI.Sat.l4. v.2S3. Oceanimoiutra. 

20. .icroceravniu.] Excelsi ia Epiro montes, 



CARMINLTVI LIBER I. 3. 



11 



Nequicquam Deus abscidit 

Prudens Oceano dissociabili 
Terras : si tamen impiae 

Non tangenda rates transiliunt vada. 
Audax omnia perpeti 

Gens humana ruit per vetitum nefas. 
Audax lapeti genus 

Ignem Iraude mala gentibus intulit. 
Post ignem setherea domo 

Subductum, macies, et nova febrium 
Terris incubuit cohors ; 

Semotique prius tarda necessitas 
Lethi corripuit gradum. 

Expertus vacuum Daedalus aera, 
Pennis non homini datis. 

Perrupit Acheronta Herculeus labor. 
Nil mortahbus arduum est. 

Ccelum ipsum petimus stultitia : neque 
Per uostrum patimur scelus 

Iracunda Jovem ponere fulmina. 



Frastra Deus providus ter- 

ram segregavit a. raari dis- 
jungendo: si naves sce- 
leratae transeunt nihiloini- 
nus vada minime tentanda. 

OC Mortalium genus quidlibet 
aggi-edi non veretur, lertur- 
qiie ad facinora prohibita. 
Temerarius lapeti filius,po- 
pulis advexit ignem furto 
improbo. Post ignem coelo 
[19] subreptvun terras iuvasit 

30 macies etfrequentiamorbo- 
rum insolita; atque sera ne- 
cessitas mortis antea dilafa; 
passum acceleravit. Dsda- 
lus per inanem aerem vo- 
lare tentavit alis homini non 
concejsis. Vis Herculis si- 

35 bi patefecit aditum ad Infe- 
ros. Nihil est hominlbus in- 
tentatiun. Coelum ipsiun af- 
fectamus per dementiara. 
Et nostiis criminibus non 
sinimus Jovcm iratum di- 
„ mittere fulmina. 

40 



AmOTATIOI^ES. 



qut)d crebro fulmine percutiantur eorum fasti- 
gia, sic dicti, ajcsga/voc fulmen et clk^ov sum- 
viuin. Hic desigiiat Iloratius Acroceraunium 
Promontorium lono mari imminens, vulgi, 
Capo della Chimera, aliis Capo della Lingue- 
ta. In Epiro situm est, non procul Albaniae 
finibus. 

21. JVequicqiiam Deiis abscidit, fcc.] Voluit 
Deus pericula maris arcere ab hominibus ; ipsi 
ver6 illis se idtr^ committunt. Bene Pocta 
Graecus ait ; Quanto est dulcior mafcr quam 
noverca, tantd esse terram mari optahiliorem. 
Bias autem sapienter dicebat ; J\'ec livis 7iec 
morluis accenseri navigantes debere. 

25. Omnia perpeti.] Quidlibet agendo pa- 
tiendoque moliri, ut nihil grave aut arduimi 
vidcatur. 

27. lapeti genus.] Prometheus, de quo pos- 
tea Ode 16. "et lib. ii. Ode 13. Scribit Theo- 
phrastus, idcirc6 dici Prometheum hominibus 
dedisse ignem Coelo dereptum, qui Philoso- 
phiam ac lumen vitae intellectualis, quje divina 
est, mortalibus invexit. Ex Cic. Tus. 5. et 
aliis, Prometheus Caucaso affixus fingitur, 
quod ex eo monte altissimo siderum naturam 
ac motum studiose contemplaretur: ibique coe- 
lestium cognitioni seduloincuraberet. Etquod 
exinde fulrainum rationem perscrutatushorai- 
nibus indicasset, fabulati sunt ignem coelestem 
ab eo surreptum ac in terras delatum. Deni- 
que vultur seu aquila cor illius vellicans, op- 
time sienificat anxietatem animi naturae ar- 
cana riniantis et non sine labore investi- 
giintis. Ecdes. 1. In multd swpienlid mul- 



ta indlgnatio labor et afflictio spi- 

ritiis: et qui addit scientiam, addit et labo- 
rem. 

29. Post ignem (Bthered, &c.] Animadverte 
expressum fabulis Adae peccatum, peccatique 
stipcndia, mortem, morbos, molestias, etc. ez 
Hesiodo, cum ignem furatus esset Prometheus 
ad aniraandas statuas e luto a se fictas, iratus 
Jupiter Pandoram in terras misit, quEe aperta. 
p\ xide mala omnia difliidit. 

32. Tcirda necessitas.] iMelioribus seculis vita 
erathomini diuturnior. S. Cvprian.Ep.il. S. 
August. lib. ii. de Civ. cap. 14. Porro ex sa- 
cris codicibus noverant Ethnici productiorem 
ac longiorem fuisse vitam primis hominibus. 
Plin. Prooem. lib. xiv. Quaiido voluptas vivcre 
coRpit, vita ipsa desiit. 

34. Dccdalus.] Is faber Atheniensis peritis- 
simus erat et perquam ingeniosus, multa qui- 
dem invenit : navi priraus dicitur vela, malum, 
antennas imposuisse. Pausanias in Ba-ticis, 
Plin. lib. vii. cap. 56. jam cit. Inde falndati 
suntDaedalum pennis sibi cera compactis avo- 
la?se Minola regna fugientem, de quo Virg 
.Sneid. vi. v. 14. Ov. Metam. viii. Diodor. Sic. 
lib. V. cap. 13. 6ic. 

36. Ptrmpit Acheroata Herculeus lubcr.] Is 
inferorum fluvius pro ipsis inferis non raro 
ponitur synecd. De Hercule, ejusque labori- 
bus, alibi nos ; cit. ver6 Diodor. fuse, lib. v. 
cap. 2. &c. 

38. Ccelumipsianpetimus.] SicPhaeton, de 
quo lib. iv. Od. 11. Sic Gigantes, de quibus 
lib. ii. Od. 12. et 19. lib. iii. Od. 4. kc. 



12 



Q. HORATII FLACCI 



ODE IV. AD L. SEXTIUM. 

f^eris descriptio : vita brcvitas : carpenua volupiates. 

Afiperaiivemsrelaxaturju-SoLVITUR acris liyems CTata vice veris et raoi 

cunda vicissitadine vens ac m u ^ • i • • rri <* 

Zephyri : et machinae dedu- Trahuntque siccas machinse carmas : [Fayoni j 
cunt in mare naves siccas : Ac ncque jam stabuHs gaudet pecus, aut arator igni ; 
jamque nec greges ama.u ^^^ p^ata canis albicant pruiuis. 4 

stabiua, nec agncolae lo- t <--< i i i • tt- • • r « 

cum: neque prata albes- Jam Oytherea choros ducit Venus,immmente Luna: 
cuntpruiniscandidis.Nunc Junctaeque Nymphis Gratiae deccntcs [21] 

J^SSnaultupiS! Alterno terram quatimit pede; dum graves Cyclo- 
tem ; Charites que cum Vulcanus ardens unt omcmas. [pum 

J^\ mphis pulsant terram mod6 hoc,mod6 illo pede, diim Vuicanus fervens accendit fornaces 
»perosas Cyclopum, 



.'IX.XOT.ITIOmS. 



Ode est dicolos distrophos, unica ver6 sui 
generis. Primus quisque versus cst Dactyli- 
cus Arcliilochius heptameter. Quatuor primi 
pedes sunt vel dactyii, vel spondiei : tres ultimi 
sunt irocha-i. Sic 
50lvitur|ricris hy|em3 graita v"ice|verisjet Fa| 

vonlf| 
Secundns quisque vcrsus est Archilor.hius con- 
?tans e pcnthcmimeri lambica. Primus pes 
Sponda;us vel lambus : secundus scmper lam- 
bus cum syllaba : tres postea sequuntur Tro- 
cha;i ; sic, 

Trahunt[que siclcaslmachflnS ca|rinas 
Nonnulli tricolon facimit Odem hanc, et sic 
distinguunt rursus : 

SolTitur acris hyenis srratA vice 

Vcri': et Farnni : 
Tralaintqi'K siccus, &c. 

1. Solvitur, hc.] Terra, quee priiis byemc et 
Irigore constricta fuerat, jam resolvitur et ape- 
ritur grato reditu vei-nse tempestutb : in qua 
et areoloe floi-um explicant sese ; et mare gelu 
ante prKclusum, jam adiri et navigari potest. 
Veris descriptionem, si lubet, pete Lector, e 
Virgil. Georg. ii. v. 324. et seq. 

Favoni.] Favonius, a forendo vel faverbdo 
dictus, idem qui Zephyrus, qui ventus flare 
incipit initio v-eris. Vid. lib. iii. Od. 1. Annot. 
ad vocem, Zepht/ris. 

2. Trakunique siccas, kc.] Jam machinis ad 
mare subducuntur naves quae per hyemem in 
sicco positae fuerant, extra aquam, in navEdi- 
bus. Macliip/t, instrumenta quibus graviores 
quseque moles facilius moventur. Nonnius 
Marcel. palangas vocat, et sic describit ; Pa- 
langm, inquit, dicuntur fusles teretes, qui nmi- 
bussubjicinnlnr quando atlraliuntur ad pela- 
^Hm;relcitm ad litlora subducuntur. 

5. Cjitherca.l Cythera hodic Ccrigo insula 
maris xV,e,x\ ad oram Peloponncsi. In ea teni- 
plnm Vcneris antiqiiissimum. Inde Cytiierea 
cognomcn. * 

Ckoro^ ducit Femis, imminente LuTiA.'] Novi- 
lunii la;titiam cf sacra hic plures notari vo- 
huit, sicut lib. iii Od. 19. v. 9. At alii Calen- 
da» Aprilis Veneri sacras intclliguut, qi.ii meu- 



sis ab aperiendo dictus convenlt iis quae initio 
iMijus Odes alieruntur. Alii Calendas Martias 
accipiunt, sive matronalia, de quibus Ovid. 
Fast. iii. Nara quamquam matronarum crat 
iste feslus, inquit Marcilius, et nihil peitinebat 
ad viros austeros quidem et negotiosos, veriim 
laetus erat hilarioribus hic quoque nepotulis 
Venereis, ut Flacco et similibus, paratis sem- 
per cantillare partem laetitia; intcr Veneres il- 
las, et gaudentibus spectarc Nympharum cho- 
reas ac mulicrum cmtus ct choros. 

Immincnte Lnnfi.'] Incipienlem I.unam in- 
Ulligunt iuterpreles modo citati : nobis ver6 
m'jgis placent alii, qui Lunain provectiorem 
ac desuper lucenlom explirant, adeoque no- 
lunt ipsas hic accipi Calendas vel Martii, vel 
Aprilis. 

«5. Jvncttrqnc Kymphis Grafm, hc .] Cum 
Venere fripudiant ct saltant Nympha;, Gra- 
tiiEquc tres, Aglaia, Euphrosyne, Thalia : Sau- 
nazar : 

Twn manihus simuJ implicitis per gramina fes- 
Exercent choreas: alios aliosque reflexus \tas 
Inter se latce repetunt : nunc corpora librant 
Insallvs: nv.nc molle latus, nanc candida jac- 
Brachia, et alterndquatiunt vesligiaplanld.[tant 

7. Dum grates Cyclopum, &c.] Dum Vulca- 
nus in j9Etna monte Jo\'i cudit fulmina aestate 
sequenti vibranda. Cyclopesex Hesiod. Theog. 
Coelo Terraqup nati ; ex aliis, Neptuni ex Am- 
phitrite filii. Vulcauo adesse ministri dicun- 
tur et ferrariam exercere : alii aiunt Siciliae 
populos fuisse barbaros et praedones. Vide 
Plin. lib. vii. cap. 2. init.et Virg-. Georg. i. v. 471. 
et ^n. viii. v. 418. et seq. Nomen, a «uxxo? 
circulus, et ee^ oculus, qu6d unum habereat 
oculum in fronte instar circuli. 

Virgil de Polyphemo, JEx^. iii. v. 63-5. 

Telo lumen terebramus acuto 

Ingens, quod torva solum sub fronte latehat, 
.'Irgoliri ctypei nut Plmbff:/E lampadisinslar. 

8. Vulcanus.] Is Jmione Joveque natus, 
ob deformitatem dejectus est ab iis in insulam 
Lemnum, et claudus e casu factus ; ubi offici- 
nam instituit ferrariam, quam taraen alii col- 
locant in ^Etna monte apud Siciliam : alii in 
Hieri qna: upa est e Vulcaniis insulis. 



CARMINUM LIBER I. 4. 



13 



Nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto, Nunc juvat oaput unguen- 
Aut flore, terrse quem feruul solutEe. 10 ''^' deiibutum coronare vel 

-T ^ . , • t:i j . • 1 1 • myrto virenti, vel flore 

Nunc et m umbrosis t auno dfn et mimolare lucis, ^„^„5 producit teiius aper- 

Seu poscat agnam, sive malit hoedum. ta. Nmic etiam convenit 

Pallida mors aequo pulsat pede pauperum taber- r22l ^^""° sacnficare m lucis 

.^ /-kio' r opacis, sive petat agnam 

Regumque turres. O beate bexti, [nas, sive hsdum. Mors paiiens 

Vitae simima brevis spem nos vetat inchoare longam. squaii pede fcrit egenorum 

Jam te premet nox, fabulaeque Manes, ^ _ 16 ^^lSLTeSiftt^e 

Et domus exihs Plutonia : quo simui mearis, spatium vit« prohibet nos 

Nec regna vini sortiere talis, iacipere spem diutumam. 

Nec tenerum Lycidam mirabere, quo calet juventus^/^^J,;^'^^*^^^'^;^^^^^ 

Nunc omnis, et mox virgines tepebunt. 20 piutonis domus levis, ad 

quara ubi deveneris, neque 
talorum jactu oliges regem convivii, neque admirabcris Lycidam delicatulura, cujus amorc 
ardentjam cuncti juvenes, etpaulo post puellte fervescent. 



AXXOTATIOXES. 



9. JVanc dccet (inf viridi, fcc.] De myrto, 
deque coronuruni et unguentorum nsu in con- 
viviis apud veteres celebri, plura dicam pos- 
tea. Vide ultimam Oden hujus libri. 

11. Fmow.] Huic ruris Deo sacrificabatur 
Idibus Februarii ex Ovid. Fast. ii. Nimirum 
placabatur initio veris, ut propitius esset gre- 
gibus,qui tum foras incipiuntpabulatum educi. 
De illo Dionysius Halicarn. lib. i. Cic. de Na- 
tura Deor. ii. Vide et lib. iii. Od. 18. v. 1. Annot. 

12. Seu poscat agnam.'] Legunt alii, agnas, 
&c. et maojs Latinitati ct eles^antise con^"uum 
voUmt. Certe nodus in scirpo. 

13. Pallida 7nors <equo, &c.] Claudian. 
Omnia niors aquat. 

14. beate Scxti.] Lucius Sextius, vel Scf- 
tius, ille est qui tam fidelern Brutoetiam protii- 
gato amicitiam scivavit; ut et probaretur ab Au- 
gusto, et Consul post ipsiun luerit subsiitutus 
cum Cn. Calpurnio Pisone, aun. U. C. 730. 
Vide Dion. lib. xliii. Sigon. etc. 

15. Vif<r suininci brcvis, k.c.J Non debemus 
mortalos vitatn spenire diutuinam. 

16. Ao.t.] Mors, toricbrosique Inferi. Infra 
Od. 28. Oinncs una manet no.v. 

Fabul<cque mant.s:] Infernale? tllcti per an- 
tiphrashi Mcmes, id est, boni Dii ; stcpiu-. us-jr- 
pantur pro ipsis iuferij, de qtiihu.s multa fabu- 
lanturetjactantur. Vide Epod. .5. v. 94. 

17. Domus exilis.'] Phjtoni.s donium, angus- 
tam ob frequentiam aniraavum eo descenden- 
(inm, nonnulli iutevpretantur. Scd nielius 
alii referunt adcxiiitatemumbrarum rivo ani- 
marum oculos fugienlium. Homer. 

.— — — Nfjciav ctfxivnvit xcLoi:vtt. 
Capila mortuorum levia et tvamda. 
>'wz- iEneid.vi. v. 269. 



Domos Ditis vacuas et inania regna. 

Qud simul me/iris.] Cum illuc pervencris, 
jam non licebitluxuriari, indulgere geuio, con- 
vivia celebrare, fcc. 

18. JVec regna vini sortiere talis.] In convi- 
viis eligebant veteres regem, seu bibendi ma- 
gistrum, cui parebant convivse omnes : eaque 
electio fiebat sorte et talorum jactu. De eo nos 
amplius lib. ii. Od. 7. 25. ad ea verba. Quem 
Venus arbitrum dicet bibendi ? Meminit Plau- 
tus Asinar. Scen. 14. Curcul. Scen. 6, Stich. 
Scen. 12. Cic. in Verrem. 5. Jste Prcetor se- 
vcrv.s ac diligens, qui populi Romani legibus 
nanquam paruisset, iis hgibu» quce in poculis 
ponebavtur, obtemperabat : Plutarchus in 
Apophthegm. rcfert Agesilaiun in compota- 
tione, magistrura couvivii, sorte creatum, 
r*'qiiirenti pocillatori, quontum cuique minis- 
traret vini, rospondisse : .S* multum xini adest, 
quanfum quisque pclie^-it .- si parum, ex ecquo 
omncbus. Cornel. Tacit. Anual. 13. festis Sa- 
turno diebiu, inter alia sequaliura ludicra reg- 
num lusu sortientium, evener.at ea sors Neroni. 
Hic itaque convivii prcelectus et rex dictus est. 
Arrian. in Epicteto, in Saturnalibus sortitione 
facta, Rex ita jubet: Tu bibito, tu infundito, 
tu abito, tu renifo. 

Talis.] De talis ac tesseris jam disserui ad 
Pers. Sat. iii. vers. 48. et 49. dicam et aliquid 
ad lib. ii. Od. 7. v. 25. De his accmate Mc- 
ursius. 

19. Tenerum Lycidam.] Formosum puerura 
qnem deperibat Sestius. 

20. Tepebuni.] Mista quorundam inter- 
pretatione subtihori, sic explico : puella moz 
inardescent amore Lycidae pueri, cum ado- 
Isvevit, 



u 



(^. HORATII FLACCI 
ODE V. AD PYRRHA^I. 



Miseros esse amatores Pyrrhce : se ex ejus illecebris vdut e naufragio 

enatdsse. 



Quis adolescens exiJis, de- 
lib.itiis ungueutis suaveo- 
lentibus, te amplectitur, 6 
PyiTha, multas inter rosas 
Eub jucunda specu? Cujus 
gratia flavos crines nodo 
colligis, omatu simplex ? 
Eheu, quoties deplorabat 
riolaiam a te fidem, Deos- 
que inconstantes, et non 
assuctus stupebit mare sae- 
vum atris procellis, qui te 
nuuc amabili potitur, fa- 
cil^ confisus <e /ore semper 
vacantem, seraper gratam, 
igiiorans ventos instabiles ? 
infortunati, quibus haud 
cxpertis. fulg-es ! munis sa- 
cratus ostendjt mc tabellam 
cx voto, et vestes madidas 
aflixisse in <r.de rsmninis 
mari dominaatis. 



tsIUIS multa gracilis te puer in rosa 
Perfusus liquidis urget odoribus 
Grato, Pjrrlia, sub antro ? 
Cui flavam religas comam, 

Simplex munditiis .'' Heu, quoties fidem, 
Mutatosque Deos flebit, et aspera 
Nigris sequora ventis 
Emirabitur insolens, 

Qui nunc te fruitur credulus aurea, 
Qui semper vacuara, semper amabilem 
Sperat, nescius aurse 
Fallacis ! Miseri quibus 

Intentata nites. Me tabula sacer 
Votiva paries indicat uvida 
Suspendisse potenti 
Vestimenta maris Deo. 



[23] 



[24] 
10 



15 



.q.KXOTATIO.XES. 



Hsec Ode est tricolos tetrastrophos. Priores 
duo versus Asclepiadei sunt, ut in Ode prima, 
Mmcenas ataiis editc ri^ihns. 

Terfius quisque Pherecratius heroicus tri- 
meter, ^ spondso, dactylo, spondaeo: sic; 

Grato I Pyrrha sub | antro | 

Quartus est Glyconius, qualis est iste Odes 
prsecedentis, 

Sic te Diia potens Cypri. 

1. ^uismultA,kx^ Merum nectar esse hanc 
Oden, agnoscit Scalig-er Hypercrit. 

Gracilis.] Tenuior non obcsus. Gallice de 
belle taille. Angl. SLZ.vDER-WAifTEn. Terent. 
Eunuch. Act. ii. "Scen. 2. Havd similvsiirgo 
tst tirginum nostrarum, quas matres sfudent 
demissis liumeris esse, vincto corpore, utgraciles 
fienl. Si qua esl hahitior paulo, pvcilem esse 
aiunt, dtducunt cibum. Tametsi bona est na- 
turn, reddant curaturd junceas. 

3. Pyrrha.] Meretrix formosa. 
Sub antro.'] Sub fornicc. 

4. Cuiflavam religas, &x.] Es more puel- 
larum Lacaenarum. Vide lib. ii. Od. 11. in 
fine. 

5. Simplex munditiis.'] Vestes non habens 
aimis exquisitas aut magnificas: sine niundo 
muliebri. Terent. Phorm. i. 2. 54. Virgo pul- 
chra, et quo vnigis diceres, nViil adcrat adju- 

menli ad pulchritudinem Veslitus tur- 

pis, izjc. 

6. Mutalosque Deos.] Venerem, Cupidinem, 
antea faventes, postmodum ver6 contrarios. 

Jsperanigriseequora. H-c.] Allegoriam ad- 
verte perpulchraiu. Plaut. Asin. i S. 8. 



Mulicr mare acerrimnm. Sicut in mari ven- 
tus, ita saepe amantis animus derepente mu- 
tatur. 

8. Emirahitur.] Vocem hanc rcprebendit 
graviter Scalia^er, levi profecto ratione. 

Insolens.] Insuetus. Cicer. de Orat. i. Ea 
requirunlur a mc quorum sum insolens et ig- 
nar>i<!. Ca;sar. Bcll. Civ. lib. ii. cap. 36. Erat 
iii oppido, viuliitudo insolens belli, diutumi- 
tate otii. 

9. .iureu.] Pretiosa velut aurum, chara, 
optabili. 

10. Semper vacuam.] Mios amatores non 
habentem. 

11. J\'escius aur^ faUccis.] Nondum sciens 
quam crebra sint amantiura pcrjuria. Virg. 
^neid. 4. v. 570. 

Varium et muiabile semper 

Fmnina. 

12. Miieri quibvs, lac.] Eheu quam suntin' 
felices ii qui te amaiit, neqjic norunt quam sis 
futura paulo post acerba et immitis ! 

13. Me tabula saccr, &c.] Eg^o quidem tali 
e naufragio evasi nec impune. Pyrrham de- 
perii eso quoque ; saevam expertus, post mul- 
ta mala tantnm non perii. 

Tahuln sacer, kc.] Solebant naufragi pro 
scnata vita gratias refeiTe Diis, imprimisque 
Neptuno : unde et in aedibus sacris appende- 
bant tabellam: in qua depictum erat suum 
naufragium : iteni vestimcnta in quibus enati- 
raut. Virg. .^neid. xii. v. 769. 

Vnfas suspendere vestes. 
Juvenal. Sat. xii. v. 27. 

Votivd teiiantur fa.na tabeUd. 



CARMINUM LIBER I. 6. 



15 



ODE VI. AD AGRIPPAM. 

Bellicas ejus laudes d Vario scrihi oportere : se esse conviviis tantum et 
amoribus canendis aptum. 

p,,,. Varius, Homerici cantus 

'■"'■'J alite, te dicet strenuum, 

[2t)] victorem iiostiura, et quic- 

quid milites, le imperante, 

fortiter ej^eiiuit navibus aut 

cquis. iSos, 6 Agrippa, uec 

5 ista scribere, neque acrem 

iram Achillis cedere nes- 

cicnti^, 



SCRIBERIS Vario fortis, et hostium 
Victor, McTeonii carminis alite, 
Qnam rem cunque ferox navibus, aut equis 
Miles, te cluce, gesserit. 

Nos, Agrippa, neque haec dicere, nec gravem 
Peleidae stomachum, cedere nescii, 

.IKNOTATIOKES. 



Hffc Ode est dicolos tetrastropho-;. Tres 
primi versus A.<;elepiadei, quaiis isie, 

McLcenas alaris edite rfgibus. 
Quartus quisque vcrsus est Glyconius, iit 
Sic te Diva potens Cypri. 

1. Scribtris Vurio, &:c.] Res a te in bcllo 
praeclare gestas describat sumuius quisque, Po- 
eta; non ego, tenuis. Observa, lector, quemad- 
modum se Horatius eximit a triviali laudan- 
tium consuetudine, qui se belie fecisse existi- 
mant, cum per singula laudum capita diligen- 
ter, ne dicam insulse, ierint. 

Vario.] L. Varius Poeta, non e vulgo, scrip- 
sit Augusti Panegvricuni, Tragcedias, et alia 
quEedam : Thyestem ejus cuilibet Grfficorum 
posse comparari affirmat Quintil. 1. x. Ad nos 
pervenerunt pauca tantiim fragmenta. Ma- 
crobius 1. vi. c. 1. V^irgilium e Vaxio nonnulla 
imitatum ostendit : hosque illius refert versus 
de Morte. 

Vendidlt hic Latinm populis, agrosque Quiri- 
Eripuit : fixit leges pretio, atque rejixit. lluin 

Item, 
Incubet et Tyriis, atque ex solido bibat avro. 

Item, 
Quem non ille sinil hntce moderator hahenm 
Quousque ire velit;sed angusto prius ore coCr- 

cens, 
Insultarf doret campis fingitque vwrando. 

Itom. c. 2. 
Ceu canis umbrosam htslraiVi Gortynia vaUem 
Si vetcris potuit cerra compraidere histra; 
ScBvit in absenlem, et circum vestigia Ivstrans, 
^Ahera per nitidum terMcs stctatur odorc.s. 
fil^on amnes illam viedii, noa ardna iardant ; 
Perdita nec serd meminit deccdere nocti. 
Nofiinulli ex Servio pei-pcram scribunt hunc 
esse Varium, cujns meminit Virgilius Ecl. i.^;. 
verum liallucinanlur. lilic enim legere opor- 
tet, JVeque adhac Varo vidcor digna dicere : 
sicirt est paulo ante: Vare, tiium imnen. 

Forlis, et hostiuni Victor.] Vell. Pa{erc. lib. 
ii. M. Agrippa virtute nobilissimus,k.c. Cornel. 
Tacit. Annal. i. init. M. Jigrippam ignohihm 
loco, bonum militi(F, et victoria socium gcmi- 
natis Coimdalibus extuUt; mo.v defuncto Mar- 
eello generum sumpsit. Augustus nempe. Se- 
nec. Epist. xciv. M.Jigrippa, vir ingtntis ani- 
mi, qui sohis ex his qnos civilia bella claros 
poteniesque fecerunt, feUx m pvbHcum fuit, 
dicere solitus erat multum se huic debere sf.n- 
ienticB .• Concoi-<lia parvse res croscunt; discor- 
diii maxiuice dilabuntur. 



2. McFonii carminis alite.'] AUte, quasi vo- 
lucri giandiore, ceu Cycno, cantuiu sublimem 
pariter et sonorum tollente. Sic Theocrit. 
PoStas vocat ognOac (Acua-cDi, avrs mv.sanim. 
Non moror aliorum interpretationem, alitc, 
pro penna, calamo, stylo Mwonii carininis. 
Mfeonis filius, aut fortasse h MajoniPt, reg^ione 
Asi£e Minoris, urbe Smyrna, oriuudus erat ilo- 
merus, qui heroici carminis Princeps et quasi 
Deus. Hinc Ma?onium carmen pro Epicaj, 
Herolcae, eximice Poe.seos facultato et spiritu, 
quibus prffiditum Varium Horatius indicat. 

3. jXavibiis, oMt equis.] Seu navali seu ter- 
restri prcelio, tcrra niarique. 

Equis.] Nam Gallos Germanosque equita- 
tus robore pra?stantes debellarat Agrippa. Ap- 
pian. lib. v. Beli. CivU. Sext. Pompeium vice- 
rat ; res prsclare gesscrat in Hispauia, Thra- 
cia, Germania". ac secundus Roinanoruni 
transgressus Rrsenurn luerat : quare detulit ei 
friumphum Augustus Cffisar. Dio. lib. xlviii. 
A'avibus.] Veli. Paterc. cit. lib. ii. JEdifcan- 
dis navibui, contrahendoque miUti ac remigi, 
navaUbusque assuescendo certaminibus, atquc 
exercilationibui, prccfeclus r.st M. Agrippa, vir- 
tutis nobiUssimt£; luhore, vigilid, periculo in- 
victus, parendique scd uni scientissimus, aUis 
sane imperandi cupidus, et per omnia extra di- 
laiiones posiius, comuilisq; facla conjimgens. 
Et postea, [nsigne classiccc coronce, quo lioma- 
norum nemo unquain donatus erui, hoc bcllo 
Jlgrippa singulari virtute ■meruit. Meminit ct 
Vu-g. ^Eueid. viii. v. 6S2. 

Parlc aUd, venlis et Diis ^grippa secundis 

jlrduus agmen agens : cui beUi insigne su- 
pcrbum, 

Tcmpora navali fulgent roslraia corond. 
Sueton. Octav. cap. 5. M. Agrippam in SiciUrt 
post navalcm victoriam caindeo i-cxiUo dona- 
vit : huc et pertinet cujus duplex denarius, 
quorum unus hiuc Augusli caput prfcferebat, 
illinc Agrippae tuin civicu et rostrata coronii. 
Alter exiiibebiit unaparle Agrippae caput ros- 
trafi corona. exoruatum, in aversa vero Nep- 
tunus Delphiuum manu dextra gestans eflictus 
erat. 

4. Te ducz.] Vell. cit. JVavaU primo pradio 
apud Muhis, dnciu Agrippcc pugnatum {.ros- 
pcrd. Vide Plin. lib. xvi. cap. 4. Appiau. ft 
Dion. jam cit. Oros. lib. vi. cap. 15. k.c. 

5. Gravcin PekidcB stomachum, k.c.] Achil- 
les Pelei filius, iracuvidus, acer, incxorabiUs, 
rdhil non armis arrogans, ut ait noster ad Pi* 



16 

oec errores maritimos U- 
lyssis dolosi, neque fami- 
liam crudelem Pelopis, paj-- 
vi, magTia non lentamus, 
dum verecundia, et musa 
citharee non bellicosaB prae- 
ses, ;ne prohibet laudes exi- 
mii Ccesaris atque tuas im- 
minuere tenuitate ingenii. 
Quis poterit celebraie, ut 
decet, Martem armatum lo- 
rica adamantina, vel Me- 
rionem pulvere Trojano 
sordidum, vel Diomedem 
aequalem Diis auxilio Mi- 
nervie ? Nos epulas ; nos 
certamina canimus puella- 
nim sectis ungnlbus fero- 
cium adversus adolescen- 
tC6 ; sive liberi sumus, sive 



Q. HORATll FLACCI 

Nec cursus duplicis per mare Ulyssei, 

Nec Scevam Pelopis doraum (37) 

Conamur, tenues grandia : dum pudor, 
Imbellisque lyrae Musa polens vetat 10 

Laudes egregii Csesaris, et tuas 
Culpa deterere ingeni. 

Quis Martem tunica tectum adamantina 
Digne scripserit ? aut pulvere Troico 
NigTum Merionem ? aut ope Palladis 15 

Tydiden Superis parem .'* 

Nos convivia, nos proelia virginum 
Sectis in juvenes unguibus acrium, 
Cantamus vacui ; sive quod urimur, 
Non praeter solitum leves. 20 

ardemus amore aliquo, more nostro inconst^tes. 



ODE VII. AD MUNATIUM PLANCUM. 

Jlliis ali(£ placent regiones : sibi vero pra cateris Tihurtina. J^ino dilu- 

endcs solicitudines. 



Aiii laudabunt iiiustremL^UDj^BUNT alii ciaram Rhodon, aut Mityle- 

hodum. vel Mitvlenen. ' ^ 

m 



Rhodum, vel Mitylenen, 



nen, 



m^'OT.iTIO.\ES. 



son. nec cedit Gr»corum len^atis, nec Aga- 
memnoni exercituura summo imperatori ac 
regiim retji : sed uec Diis quidem. Nam et 
Apolliiii Hectorem protegenti miuas intentat. 
Hom. Diad. x. 

7. Cursus per mflrre.] Longam illam naviga- 
tionem 1'lyssis. Duplicis, subdoli, faJlacis, 
Graecis il-rrKov^, du]'lex, aliud nempe dicens, 
aliud senticns. Lcgxnit aliqui, cursus Jupticcs 
cum Prisciano 1. i. et vii. reierantque ad Ulys- 
sis navigationem jicr Oceanum, ct mare Me- 
diterraneum ; vel ad bis deceunalcui cursum ; 
sed apa^e. Animadverte, lector, Homerode- 
latum honorom, cujus est Ilias de Achille, 
Odyssea de Ulysse. 

8. Sxvam Pelopis domuTn.'] Tot homicidiis 
ftmestam. Pelops a Tantalo patre, Atreus et 
Agamemuon ab /Egistho, Clytemnestra ab 
Oreste f.lio caesi sunt. Adde Thyestis liberos 
jugulatos ab Atreo, ipsique patri appositos in 
cibum, quod Sol ne videret, refugisse dicitur. 
Koratius notare vuit hic Thyesten eximioe 
artis Tragcediam a Vario, ut jam ante dixi, 
compositam. 

9. Ttmies grandia.l Modestiam Horatius 
eommcndat suam. 

10. Imbellisque lyrm.'] Atqui rebus etiam 
fravioribus idoneos versus l^Ticos, prsesertim 
Alcalcos, ostendit Pindarus ; nosterque ipse 
plunbus Odis, maxime vero 4. 14. 15. lib. iv, 
tc. ad Pisoiies denique sic scribit : 

Muta dedit fidibus Divos puerosque Deorutii, 

JRe/erre 

l:-!. Marlcm tu7iicd, kc.] Viros raiiitarcs lo- 
nca armatos forti et dur^, iastar adasaantis : 



vel ipsum Marteia, quem Homenjs area iu- 
duit orica. 

14. Pulvere Trolco nigrum.] In acie acri- 
ter dimicantem, et non indecoro pulvere Tro- 
jani campi co-opertum et quasi nigrum. 

15. Merionem.'} Quemlibet virtute bellica 
gloriosum, Mcrionis similem : apud Graecos 
tam inclyti, ut Maiii par jactaretur. Homer, 
lliad. xiii. 

15. Ope Palladis Tydiden Superis parem.] 
Diomedem Tydei filium, qnem .,ua Pallas ope 
semper juvit, Diisque non inleriorem preestitit, 
ut et Mars et Venus ab eo vulnerati referan- 
tur : quin et immortalem fecif, et numcro Cas- 
torum ascripsif, Iliad. 5. v. 333. 857. Piudar. 
Nem. Virgil. xEneid. xi. 276. 

— Ferro ccelcslia corpora demtns 

.ippdli, ef Veiieris riolavi vulnere dexlram. 

17. JN^os runviria, icc.] Nos res Uidicras et 
tenuiora argnmeuta tractare duntaxat et ca- 
nere amamus. 

Ode VII. — Ha;c Ode est dicolos distrophos. 
Primus quisque versus est Hexameter herol- 
cus : quinque primi pedes sunt vel spondafi 
veldactyli. Alter quisque versus est Dactjlicus 
tetrameter, quatuor ultimos habens pedes ver- 
siis Hexametri sive HeroTfci. 

1. Laudabuntalii.} Elegansest versibushsec 
Ode, quam e duabus coaiuisse voluntquidam : 
nimirum novae Odes initium statuunt ad haec 
verba: .^ilbus ut obseuro, hc. Veteres codice» 
ad.-.tipulantiir, pra^figemes istis novum hunc ti- 
tulum ; Coliortatur Planntm ad hilarilcr viven- 
dum. Quicquid sit, tota est ad L. Muuatiura 
Plancutn, cwjuB patria Tibur, aut qui salteui 



CARMNUM LIBER I. 7. 



17 



Aut Ephesum, bimarisve Corintiii [29] vel Ephesum, aut mmos 

Moenia, vel Bacclio Tliebas, vel Apolline Ddphos Co»'"tiii ia<er ^"" "laria 

r . ^ mi 1 m posittE, aut Ihebasiiaccho, 

Insignes, aut 1 hessala 1 empe. _ ;.ei oeiphos Apniiine insig- 

Sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem 5 «es, voi Tempe Thcssahca. 

~ " " ■ P„ , Sunt Pof/a;',quoium unicus 

L J labor est laudare carmine 
continuo civitatem iViineivae castae. 



Carmine perpetuo celebrare, et r-„n S""* ^«f'« = i»»'""» "»icus 



ASJVOmTIOjYES. 



villam habebatTibmi proximamjproindeque ab 
Horatiano praedio non longe remotam. In pricrri 
Odes parte, per compai-ationem, Tiburtins re- 
gionis amoenitatem extoUit Poeta; et altera 
Plancum hortatur ut vino curas abstergat : uti- 
tiu-que cxemplo viri foiiis, Teucri nimirum, qui 
graviores animi aegritudines vino temperavit. 
Vide postea Aunot. a.d vocem Plunce. 

Claram Rhodon .] Rhodus insula Minoris Asiee, 
ad Carire oram, emporium est nobile. Clara cer- 
te pridem,tumobColossum siveStatuam Solis 
septuaginta cubitis ahaui, et inter orbis miracu- 
lanumeratam : tumpropieringentemsignorum 
numerum.atque operum nobilitatejn, utaitGeU. 
lib. vii. c. 3. tum qui nunquam totni-bibus coe- 
lum obducitur,quin aliqua hora Sol ibi cematur, 
quod asserit Plin. lib. ii. cap. 42. Adde urbium 
pulchritudineni. portuum commoditatem, aeris 
salubiiiatem. Strab. lib. xiv. scribit Rhodum ita 
prasstave cseteris, ut uullam possit huic parciu, 
nedum meiiorem commemorare. Vide Diodor. 
Sicul. lib. vi. cap. 13. nec praterraittendmn est, 
Rhodum mittisolitos Romanos juvenes,discen- 
dae faci,Ufatis oratorife gratia. Eo Tuilius ipse 
adiit, quem lege ad Attic. lib. ii. Epist. 1. et in 
Bruio, n.51. ubi sicloquitur: Hinc Asiatici ora- 
fores 7ionconteinncndi qnidein, necceleritatenec 
copid; sed parum pressi ct niniis redundantes. 
Bhodii saniores et Atticorum similiores. Anno sa- 
lutis rcparatSE 13Ut.>, Equites Hierosolymitani 
eam invaserunt, indeque Rliodii appellati ; ser- 
viirunt ad ann. 1523, quo a Turcis pulsi Melif am 
concessere, et exinde Mehtenscs cognominati. 

Miiylenen.l Hasc urbs Lesbi iusulee, cui et 
eadem appellatio, vi?:. Melelin. A Cicerone com- 
meudatur AcTar.ii.£< natura, et sifu,et descrip- 
tione itdifaionan,etpulchritudine inprimis no- 
bilis Mityhne; agrijvcundi etfertUes, &c. Vide 
et Strab. lib. xiii. et Vitruv. lib. i. cap. 6. ubi 
jcribit eamurbera; Eleganter et magnific^ cedi- 
Jicntam.sed mn prudenler positam. In ed quip- 
pe, dmnflat auster, incolct mgrotanl; dv.m Cctu- 
rus, tussiunt; cum septentrionc,in salubritatcm 
reslituuntur. Adde ei regioni claritatem e na- 
talibus Pittaci, (qui unus e septem Grascise sa- 
pieutibus,) Alcffii Pof tae, aliorumque illustrium 
hominiim. 

2. Ephesum.] Asiae Minoris ista civitas inlo- 
sia sita cst ad littus maris jEgaei et sinus lonii, 
versiis ostia Caystri fluminis: portum habet 
ral<Iecommodum, arcem.que munitissimani. In 
eit celebratum est Concilium gencrale tei fium 
anno Salutis reparatt5 431 , sub Crelestino Papa, 
adversus crrores Nestorii hsnresiarcha;. Olira 
«laruit Ephesin.T Dianae tcmplo, toto ore celo- 
bri: ab Amazonibus condita ctiam fcrtur. 

lUmarisre Corinihi M(tnia7\ Corintiuis iiodie 
CorantO; uibsPcloponrrf-si'; in Isthmoestmedio 



sita,inter duomaria,.Sgyum ct loniuro ; undc 
J5t»!or?sdicifur: a;ri et fjgnlinacelebratur : To' 
titis Grccciic lumen vocat Cic. pro lege INIanil. 
et Agrar. ii. n. 86. ita scribit : Pnsila Corivthus 
in nngusHis rdque in faucihus Grfccicc, sic ut 
terra clanslru locorum tev.erel, et duo maria 
navigalioni dirersa pcrne cunjungcrel, citm per- 
tenui discriminc stparentur. Lnxurini vero in 
famia laboravit, arleo ut Coiinthiari dicerentar 
qui impudiceviverent. Lippis atquetonsaribus 
audita Lais meretrix ibidem famosa, tamque 
pretiosa, utDemostheni sui copiam nonniside- 
cemmillibusdrachmarum vendere vcilet; quar 
propter abstinuit iHe, et respondit, Tunli non 
emo paniterf.. Ex illa natum est adagium: 
j\on licet omnibus adire Cnrinlhum. 

3. Bacc/io Theha.':.] Cadreus sedrficavit eam 
urbem in Bttotia, sed nobiiitavit maxime Bac- 
chus ibi natus. Apollodor. lib. iii. 

.^■polline Delphos.] Parnassi juga,fons Casta- 
lius, at prce omnibus oracultun Apoiliuis, etie- 
runtDelphos.SolLa. Strab.lib.ix. Alex.ab Alcx; 
lib. vi. cap. 2. DfJphi, inqmt, orbis vmbiliciis, 
co)nmu7ie otnnium oraculum, in alto Parnasso, 
"urbe non mcEnibus sed abruptis rupibus mvnitd, 
arduo ac difficili ascensu. Templum .^pollinis 
cultu et rtligione cclebrattssimum infra urbem 
nonman u exstructa , iedncdiinprcicipitla, vi uni- 
rere. Hffic ille. Admirabilem porro Gallorum 
stragem, Brenno duce, Delphos irapie oppug- 
nantium, Apollinemque sese acriter vindicaa- 
tem, lege apud Justinum lib. xsiv. 

4. Thessala Tempe.] Honim in Tliessalia lo- 
corum tanta fuit amoenifas, ut si quaedeinceps 
rcgio celebrarctur, amoeim velut Tempe dice 
retur. Illic Peneus lluvius inter Ossam et Olym- 
pum decurrebat ; colles erant dextra Ic;^ aque 
molliterincurvi, nemorosa-convalles.etc. Vide 
Solin. Strab. 1. ix. /Elian. lib.iii . init. etc. nos 
iterum postca, Od. 21. et lib. iii. Od. 1. 

5. Sunt quibus vnum opus est, &c.] Sunt 
Pot-ta; qui semper canunt Athenas et olivam 
Palladi sacras, nihilque nArunt scribere praeter 
Neptuni ac Minerv<e cerfamen de nomine A- 
thenis imponondo: hujusque in illum vicfo- 
riam; cum, Nepfuno equum proferente, Pallas 
oleam, quse pra;stantior visa ct judicata est, 
produxisset. 

Palladisurbem.] Athcncequidem omnisdoc- 
trhia; parens : Pallas autem ?eu Minerva sci- 
entiis prtcessecognoscitur: non ergo mirum si 
urbs ista illius velufi propria censetur. Quod 
si fabulari juvatj vid. Apollodor. lib. iii. Hy- 
gin, etc. 

6. Carvnncpetpetiio.] Cyclicumcarmendoctd 
Hcinsius inteiligit, quod perpetua serie com- 
plectatur laudcs Athenarum, etc. De eo dicaiB 
in Epist. ad Pison. v. 136. ubi ■Triptor cyclicu!^. 




IS 

ac pneferre olivam foliis 
iindequaque coUectiS. Ple- 
rique in honorem Junonis 
coinmendant Ai'gos equis 
nuti"iendis idoneum, ac My- 
cenas divites. Me ncc Spar- 
ta illuslris oh patientiam, 
nec aijer Laiissae fertilis 
\ara affecit, quam fons Al- 
buneae |>erstrej)entis, et A- 
nio cadens, et nenius Ti- 
burui,etpomariarivulis dc- 
currentibus irrig^ua. tiuem 
admodum Lcucouotus ali- 
quando nubibus expurgat 
tcelum caliginosum, nec 
pluvias parit semper ; ita, 
Plance, recordarc prudens 



HORATII FLACCI 



nciiqitFoecerptre frondi pra?ponere olivanr* 

Plurimus, in Junonis honorem, 
Aptuui dicit cquis Argos, ditesque Mjxenas. 

Me nec tam paticns Lacedieraon, 
Nec tam Larissa^ percussit campus opimae, 

Quam domus Albuneae resonantis, 
Et pra?ceps Anio, et Tiburni lucus, et uda 

Mol.)ilibus pomaria rivis. 
Albus ut obscuro deterget nubila coelo 

Seepe Notus, neque parturit imbres 
Perpetuos : sic tu sapiens finire memento 

Tristitiam vitseque labores 

imponere finem mnerori et vitce laboribus, 
£jy.\OT,iTIOAES. 



10 



15 



7. Undic/ue decerplcE frondl, uic.] Ut prae 
Cceteris urbibus Athcnas, sic et ohvaui pra om- 
nibus arboribus efferre. Scilicct ea cst, quani 
TuU. de Lcj. i. iiiit. laudat, ita scribcns ; JVul- 
la aulem agricola: cullu slirps lain diuturna, 
quam Foi'lce rcrsu seniinari jwicst. Ex vet. 
Cod. nonnulli hic le<jiuit, Undique dccerplam 

fronli pripyonere olitam ; intellig^iuitque fonsi- 
les toronas,' id est, circmncirca defousas, 
Ht sint foliis brevioribus atque oniatioribus ; 
quo videtur pcrtiucrc quod ait noster lib. i. 
Epist. 19. 

At ne mtfoUis ideo brcvioribus ornes. 
Alli explicant, ex omni luco et maferia colli- 
gere, quod in Palladis AtJicnarumquc ef oliva?, 
quas ad Palladcm pra?cipuo jure pertinet, lau- 
des convertatur. Demque fronli prteponere (jli- 
vam. interpretantur ex oliva sibi coronam t.ex- 
cre, eaque frontem esornare. Verum prima 
leclio atque interpretatio magis arridet: eam- 
que sequi doctioresjam a.=sucvere. 

8. Plurimus, in Junonis honorein.&ic.'] Ple- 
rique amant celcbrare Argos equis nutriendis 
aptum, ob iKta pascua urbi circumjecta ; vel 
Mycenas auro et di vif iis insignis. Agamemnonis 
regni sedem iuclytam. Vidc Strab. lib. viii. So- 
phocles in Electra, tcxu^pvs-c-j; Myx«vaf vo- 
cat. In Junonis honorem, quia in uti-aque urbe 
ista Juno pracipue colebatur. 

10. MeneclampaiiemLaced(Emon,hc^ Me 
Horatium,ncc Lacedtemon, nec Larissa, seque 
inovet ct aiEcit, ut domus Albuneae, etc. 

Patiens lAicedamon.'] Hkc Peloponnesi 
nrbs, Laconiffi caput ad Eurotam fluvium posi- 
ta, dicta est et Sjiarta, hodie Misitra; senitu- 
lis olim impatiens, at malorum tolerantissima; 
vit Sparlana generosilas et palieyiiia in prover- 
bium abierit. Spartaui liberos ad severamom- 
ncm disciplinam institucbant. Cic. Tuscul. v. 
n. 77. Pueri SpartialcB non ingemiscunt verhe- 
nim dolore laniali. .^dolescenlium greges La- 
cedcemoue vidimus ipsi incridibili contentione. 
certanles pugnis, calcibvs, imguibus, nwrsu de- 
nique, ul exanimarenhir priusquam se viciosfa- 
terenlur. Idem. Tuscul. ii. n. 34. SparliB vcro 
pueri ad aram sic verheribus accipiuntur id 
muUus t visceribus sanguis excat, no)inun- 
quam eiiatn ad ne.cem; quorum non tnodo nemo 
cxclamaiil unqu^im; itd ne ingcmuit quidcm. 



1 1 . LarisscE. catnpus opitna.] Urb.s Thessalia 
Larissa, agris perquam fertilibus gloriabatur : 
cum vero proxima Phthise, quEE Achillis pa- 
tria; inde factum ut Larisseus ille sa-pius 
dictus sit. 

12. Domus AlbunecB resonanlis.] Albunca 
Nympha, quse et Sibylla Italica, Tiburi colc- 
batur, atque lucum et fontem sacrum babe- 
bat. Viigil. l£n. vii. v. 82. 

Lucosqv.e sub alld 

C-msulit Albuned, mmorum qum maxima sacro 

Fonie somd 

Lactant. 1. i. c. 5. Tibvrtem Sibyllam dicunt 
nomine Albuneam, qvct Tiburi colitvr vt Dea, 
jvxta ripas amnis Ajiienis, cvjvs iti gurgile si- 
mulacrum ejv.s imentum es.ie diritur, tenens j>i 
tnanu librum, cvjus sacra Senatus in Capiloli- 
num trntistvlerit. 

13. Prcceps Anto.] Strabo lib. v. fn Eomcz 
covspeciv sunt Tibur, Prceneste, et Tusculum. 
Tiljvr quidetn Hercaleum, el Cuiaraela, sive dc- 
scen.^rus quem facit Atiio, ubi navigabilis esse 
incipit, ciim e sublimi in profundam valleni 
prccceps deferlur, ei per ricinn vrbi nemorc. 
Dionys. Halicarn. lib. v. refert Aniencm ex ur- 
be Tiburi eflundi per excelsum scopulum, at- 
que in planitiem feiTi Roraanonmi ac Sabino- 
rum, utrorumque disfcrmiuando regionem, ac 
denique in Tiberirn influere, aspectu quidem ju- 
cmidum et pulchiami, potu ver6 etiam gratum. 

Tibumi lucus.] Tibunius, Tiburis conditor, 
vicinis quoque nemoribus dat nomen. 

Uda mohilibus pomaria rivis.] Legunt qui- 
dam nobilihvs, intelligimtque Albulas etLaba- 
nas aquas salubritate nobiles, de quibus Strabo 
lib. V. alii ttwhiles interprefantur ductiles ri- 
vos. Item Icgfiuit pomceria, referuntque ad 
Tibur, cujus muros alluit et rigat Anio. 

15. Albus ut obscuro, iac.] ISon secus ac 
Leuconotus (\(yxoc catididu.i^ rf vitcc notus.y 
Ventus iste a meridie spiran.«,nonnunquam se- 
renitateni afiert quamvis fa-yie imbres pariat : 
ifa licet Rcipublica; curam geras semper, in- 
terdum hilaritati vacare debes, et animum vt- 
no recreare tantisjier, ne illum nimia: obruant 
solicitudines. 

18. Trisliliam.'] Si rei cura privafffi comites 
habeat a?gritudincs aliquantk» magnas > cecte 
Reipublica; fere icmper uiaxinia.s- 



CARMINUM TJ Ty ^ I^ 



19 



MoUi, Plance, mero ; seu te fulgentia signis 19 Mhendo xhmm suave. Scu 

Castra tenent, seu densa tenebii [32] ^^'-''^ spkndidii sig-nis te» 

Tibuns umbra tui. ieucer balamma patremque tuiTiburistencbitte.Teucer 

Cum fugeret, tamen uda Lya?o 
Tempora populea fertur vinxisse corona : 

Sic tristes affatus amicos : 
Quo nos cumque feret melior fortuna parente, 

IfDimus, 6 socii comitcsque ; 
Nil desperandum Teucro duce, et auspice Teucro : ilina paire bpniijiiior. Nil 

Certus enim promisit Apollo, 
Ambiguam tellure nova Salamina futuram. 

O fortes, pejoraque passi 
Mecum sarpe viri, nunc vino pellite curas : 

Cras ingens iterabimus sequor. 



lugiens patrcni atque Salor 
niina, dicitiir nihilomiuus 
caput vinomadidum cinxis- 
se corona poimlcA ; sic allo-: 
25 fiitus in<ere>ites amicos : d 
socii et comites, pergemus 
qnocumque nos ducct for- 



AjY^VTJITIOKES. 



non sperandam duftu ct 
aiispiciis Teucri. iSam Pha'- 
P"^J bus veridicus pollicitus est 
30 ancipitem fore Salaminern 
in teiTa uova. O viri strenui 
et srepKis dct<'riora mecura 
perpcssi, jain vino moero- 
rem detergite, cras iteiiim 
nav igabimus mag-num martt-- 



19. Plapce.l L. Munatius Plancus maximis 
honoribus functus est, consulatu cum M.-T.mi- 
lio Lepido, Censura, etc. NuUa re autem nobis 
quidem videatur illustrior, quain qui^d Lu^du- 
num nobiKssimam Romanorum in Gallia colo- 
niam condiderit, dum Gailiae Comatag prasfcc- 
tus fuisset : sunt tamcn qiii eam urijem lcngc 
antiquioremassevcrant. Is porro non lcves pu- 
tandus labores exhausisse in tot civilibus tu- 
Biultibus, quibus jmperium Romanum suo tem- 
pore concussmn est, atque in tot rerum rauta- 
tionibus. Ipse nimirum a Senatu primum ste- 
tit, deiude ad M. Antonium defecit, postea ad 
AusTistum Csesarem transfugit. Vell. Paterc. 
lib. ii. Estant Ciceronis ad Plancum istuin, et 
Planci ad Ciceronem epistolse perelegantes. 

Seu tefulgentia signis, &c.] Sive sis militiae, 
sive domi, ct in villa tua Tiburtina. Fulgentia 
castra. Cornel. Tac. Vnnal. xiii. Fulgentibus 
.^quilis, signisque, et simulacris Deiira in mo- 
dum teinpli. Porro sigiia mUitaria seu vexilla 
sunt, aquilae, dracones, apri, hipi, equi, mino- 
f auri, etc. Vide Veget. de Re Alilit. lib. ii. cap. 
13. et lib. iii. cap. 5. P!in. Ub. x. cap. 4. 

^l.rjdi/rwuHiira/itJ.^Densumnotatvillfene- 
mus, quod umbram amfeuain praetenderet. Vide 
posteaOd. 18. etlib.ii.Od. 6.v. 5. ibique Aiuiot. 

Teucer Salamina, 6ic.] Exemplo Teucri for- 
tlter adversa sustinentis, hortatur Plancum ut 
pariter fortis sil in fortimffi vicissitudine, vino- 
que ut ille, depellat curas. 

Saiami.aapatremquecumfugeret.] Post expe- 
ditionem Trojanam reversus in patriam Teu- 
cer k Telamone patre repulsus est, dolente et 
indignante qu6d Ajacem fratrem non reduxis- 
set. Profisciscentibus enim mandarat, ne alter 
sine altero rediret. Atqui Ajax se ipsum inte- 
remerat, iratus qu6d Achillis arma Ulyssi po- 
tius quam sibi fuissent adjudicata. 

■Sa/ann/ia.] Salamis, hodie Coluri, urbs et 
insida maris .^pa;i, in sinu Saronico, qui 
minc dicitur Golfo di Eglna, inter Atticam et 
Peloponnesiim. Illic regnavit Telamon, Aja- 
cis et Teucri pater. 

22. LycEo.] Cognoinen est Bacchi, a ^.vce, 
solro, quia metu et curis virum liberat. Horat. 
Epist. 15. lib^i. 

-~—GeTrerosum el Jcm ref/idro 



(luod curas ahigat • 

Ovid. Art. Am. i. 237. 

Vino parfint animos 

Tunc dolor, et cum, rugarpie frontis ahil. 

23. Tempora povuJedfe.rtur vinxissecorond.] 
Ita se Teucor iusiriiit adversus mcerores. Vi- 
num suniit ; populea so ccrona redimit, seu 
quod Hcrculi sacrificet s:c orn;itiiS ex moi-e , 
seuad significanduni anirni fortitudinem. ISam 
hujus symbolum est popuius arbor Hercidi sa- 
cra. Demum ad omnes forfunaj casus socios 
parat. Tristes ob exilium, et quod carendum 
esset patria, quae semper diarissima cuilibet, 
dulcis atque jucuuda, ut ait Cicero in Catil. iv. 

23. Melior fortund parenle.'] Nam patrio so- 
lo et paternis Laribus extcrniiuantur, a Tela- 
mone patre. At fortuna spondc-t nobis exuli- 
bus ofiert((iie novas sedes in aliena regione. 
Aiunt profcctain a Teucro exulante sententi- 
am hanc : Ibi patria esl omnihus, uhi bene. 

27. Duce, el auspice Teucro.] Auctore Teu* 
cro, bonis avibus rem gerente, post acceptum 
felis. ab Apollinis oraculo responsum. 

28. Certus enim promisit Apollo, iV.c.] Apol- 
lo, cujus haud inccrta sunt oracula, jussit me 
Cyprum contonderp, ibique novam coudere 
Salaminam ; ut deinceps ambiguum sit hoc 
nomen, ciim duplex crit urbs cjusdem appella- 
tionis ; altera apud Atticam regionein in qua 
nati sumus, e qua pellimur ; altera in Cvpro 
mox a nobis a;dificauda, sic fatis volcutibus. 
Vide Euripid. Helen. Act. i. Scen. 1. 

30. Oforles, pcjoraque paisi.\ O viri qui me- 
cum exantlastis terumnas apud Trojam majo- 
res quidem ct graviores istis malis, quibus jam 
conflictarailr, forti estote animo ; certe melio- 
ra propediem omnia experieniini. 

32. Cras ingens iterabiinus fEquor.] Hodi« 
epulemur, genio indulgeamns, vino curas abi- 
gamus ; at cras iterum conscendemus illud 
idem marc qiiod nuper enavigavimus, aTroa- 
de huc in Graiciam remigrantes. Denique 
nova domicilia, novam patriam quaesituri apud 
Cyprum, priorem cursum relegemus. Vell. Pa- 
terc. 1. i. c. 1. Teucernon reccplus clpalre Te- 
lamone, ob segniliaiii non vindicata fralris in- 
jurite, Ci/prum fippulsus, cognuiiuen patrite mce 
Salamina coMstihcit. 

3* 



20 



^VHOTn^ 



II FLACCI 



ODE VIII. AD LYDIAM. 



Syharim juvenem notat, qudd relictis honsstis exercitationibuSf meretrido 
atnore se manciparit. 

o Lydia, per cuncta LyDIA, dic, per omnes mi 

iNumina te obsecro, fare m ta c< i • ■» '• ■^ 

quamobrem festiiics amori- 1 e Deos oro, SybariQ cuf properas amando 

biis tuis corrumpere Syba- Perdere? CUr apricum [35-1 

t^^^Z^ISZl^ Oderit campum, patiens pulveris atque solis ? 
tur valens toierare puive- Cur neque uiilitaris 5 

rem et fpstum ? quare nec 
beilicosus equum 

.«.Vjvorjsr/OJVTS. 



Ode cst dicolos distropbos : at metri singu- 
laris. De eo sic scribit Attilius eruditus Gram- 
maticus : Hoc melrum Horatius ipiorando 
quale esset, laboriosd obsenatione, semel om- 
ninofaccre conalusesl .- at in eo tnmen pariim 
decenlcr erraiit. JVahifccil illud asperius uno 
immutato pede. Quod si sritissct Clioriambi- 
cnm esse, et liabere itausulas ccrtas, non in il- 
lam salebram incidisstt. J\'am primum comma 
ex Clwriambo ef Hacchio comtat. 
Lydia dic ( pt-r omnes. 
Secundum colum, quud est tongins, t/es linbet 
Choriambos, et unnm Bnrchium, scilicel clau- 
.mUe gratii. Qiwd nitlrum Alca us sic ordina- 
vit, vir in musicis citrcilalissimus. At Hora- 
iius primutn Choriambum durissimum fccit, 
pro lambo Sponddum infarciendo sic, 

Te Deos 6 I ro 

Error tamen illius habel excusationcm, quud in 
ed perseieravit lege, quam ipse sibi aliquo casu 
fecerat, usque ad xdtimam partem non mu- 
tando. 

1. Lydia, dic, &c.] Lydiam ironice com- 
pellat Horatius, at Sybarim petit, suum, ut 
videtur, rivali^m, sicut et Teleplium Ode IS. 
Espressit autem liac Ode istam saue Terentii 
sententiam: Eunuch. Act. ii. Scen. 1. v. 19. 

Meon' liominemimmidarier ex amore, utnon 

Copnoscas eundem esse 9 
Hic igitur Sybaris adolescens, Comici Pha- 
driae instar, totus ex amore meretricis imniu- 
tatus perit. Nec enim, ut antc, laboris cujus- 
libet patiens, jaculando, equitando, luctando, 
natando, inter aequales excellit; sed abjeclis 
tampestribus armis, et exercitationibus viro 
dignis, mcrctriciis captus illocebris latet apud 
Lydiam, atque iuers ac perditus elauguescit. 

2. Si/barin.] Lydia; luxu perdituni : sic et 
SybaritfE deliciis Iracti male audiibant. S}-- 
baris tamcu urbs ad oram Tarentini siuus 
olim sita, potcns adeo primum fuit, ut finiti- 
mis gcntibus quatuor dominarctur : at dcinde 
proverbialiter usurpatum est ejus nomeu pro 
perditissimo luxu, Philostrat. Strabo lib. vi. 
Athen. lib. ii. Phifarch. Laiuprid. 

,1mando Perdere.'] Antiphrasis. Caileriim 
ut scribit Virgil. Eclog. iii. 310. 

Quisquis amnres 

Aut mctuet dukes, aut experietur amaros. 
Quisquis enim merctricum amoribus se dat, 
Rrevi opcs absr.mct, \ircs oorporis aniniique 



perdet, et famam flocci habens ad quodvis 
nialum ruet, omnis decoris immemor. Virgil 
de Didone iEneam depereunte. ./Eneid.^. v. 86. 

J\'oii caiptiB assvr^nt turres, non armajn^ 
ventus 

Exercel ; portusve aul propugnacula bello 

Tuta paranl .- pendenl opera interrupta. 
minaque 

Murorum ingenles, cEquataque machina coelo. 
Lege Plaut. Mercat. ProIog.ctTerent.Eunuch. 
Act. i. Scen. Ltc. lib. iii. Od. 12. ibique Annot. 

'i. Cur apricum Oderit camp%m.] Cur ho- 
nestis exercitationibus, quas antea frequenta- 
bat, jam se mollis subducit .' Campum hunc 
Gellius, lib. vi. cap. 7. scribit Populo Romano 
condonatum a Tarritia virgine Vestali : at 
Livius Tai-quinionun primo fuisse affirmat, et 
his pulsis, Maiti consecxatum. Vegetius de 
Re Milit. lib. i. cap. 10. sic habet : Romani 
Catnpum Martium Tiberi vicinum delegerunf, 
in quojvvenlirsposl exercilium armorum, sudo^ 
rem pulveremqut diiueret. ac lassitudiyieyn cu- 
jusque ac laborem natando deponeret. De- 
scribit vero StrfJjo lib, i. his verbis : Mag- 
nam ornamenlonnn partem Campus Martius 
continct . . . Etenim admirabilis magniiudo, 
cum Equiiia, id esl, Ludos Curules, et alias 
Equestres pugnas suppedilet ; locum tamtn 
mullis Pild, Circo, Palocslrdque se exercenti- 
bus vacuum rtlinquit .... solura herbis coU' 
serlum omni tempore anni : collium deniquz 
vertices Theatri spcciem, et ornalum ad aiveum 
usque fluminis prce st ferentes, xpectaculum 
prcebent ita amanum, vt cegri el invitus ab eo 
diicedas. 

4. Patiens pulveris afque solis, &c.] Plutar- 
chus in vitu Catonis Censoris refert fiiium r,b 
co litcris institutum, deinde vero edoctum ar- 
tem corporis excrcendi, jaculandi, equilandi, 
calorcm ct frigus tolerandi, rapidosque gur- 
gites ac fluvios tranandi, CcC. Pidveris. Vide 
Annot. ad Od. i. v. 3. 

5. Cur neque mililaris inlcr rrquaks equilat .?] 
Cur more solito strenue non dccertat cquitando 
cura a^qualibus atate ac studio juvontibus ? 
Equitandi studium nobili viro maxime con- 
venire asserit Plato in Lacheto. Plutarcbus 
autem refert, Jidio CaBsari cquitandi usuru 
adeo facilcm a pucriiia fuifse, ut reflexis in 
tergum manibus, equuni cur<:u vf!oci«sitnum 
coucitaret. 



CARMINHM UBER I. 8. 



21 



Inter jequales equitat ? Gallica nec lupatis 
Temperat ora frsenis ? 

Cur timet flavum Tiberim tangere ? cur olivum 
Sanguine viperino [36] 

Cautius vitat ? neque jam livida gestat armis 10 
Brachia ; saepe disco, 

Ssepe trans finem jaculo nobilis expedito ? 
Quid latet, ut marinae 

Filium dicunt Thetidis, sub lacrymosa Trojae 14 
Funera ; ne virilis [37] 

Cultus in csedem, et Lycias proriperet catervas? 

viri habitus pertraheret ipsum ad stragemj 
JlJ^JVOT^TIOJYES. 



agitat cum paribus ? neque 
fr.Tuis lupatis moderatur 
equoruin ora Gallicomm .' 
quare fbrmidat coutiug^ere 
Tiberim luteum ? quare o- 
If um diligeiitius fugit, quam 
viperse cruorem ? nec dein- 
ceps liventibus larertis ar- 
nia portat, frequeuter dis- 
co, freqtientcrtelo ultrame- 
tam projecto illustris ? cur 
se abscoudit, quemadmo- 
dum aiunt latiusse filium 
Thetidis marin», circa hic- 
tuosum Trojsexcidiimi; ne 
et roiilra turmas Lyciorum? 



6. Gallicanec lupatis Temperat orafrecuis?] 
Hinc peritum equitandi ostendit Sybarin, qui 
Gallicos etiaui equos domare consuevisset. 
Nara et hi Romae in pretio, et feroces fuisse 
perhibentur, quos lupatis coCrceri opus fuerit. 
Apuleius, Jumtnia Gallicana, quibus gcnerosa 
■soboles perhibtt generosam cHgnilatem. 

Lupatis.] Fra;nis asperioribus instar hipi- 
iiorum dentium. Haec etiam lupi dicebantiu". 
OvJd. Trist. iv. 6. 4. 

Et placido duros accipit ore htpos. 

8. Cur timetflavum Tihfrim tangere?] Cur 
se ad natationem non exercet, ut antc ? haec 
enim valde utilis, et pridem commendabatur. 
Sic Horatius ille Cocles e ponte sublicio ia 
Tiberim dcsiliens ad suos armatus tranavit. 
Sic Julius Cresar Alexandri» circa pontis op- 
pugnatiouem, cum in mare dcsiliisset, nando 
per ducentos passug evasit ad proximam na- 
vcm, elata quidem laeva manu, ne raadefierent 
iibelli, quos tenebat ; paludamentum ver6 
mordicus ti-ahens, ne spolio potirettn- hostis. 
Suct. Hinc es eodcni Suetonio Aug-ustus 
iiepotes docuit natare. Et Plato iii. de Lcgibus, 
probosum ait, si quis natare non didicisset. 

Flavum Tiberitn.] Hic fluvius olim Albula 
dictus, postea Tiberis ac Tiberinus vocfUus est 
ab hujus nominis rcge in eo subraerso. Eustath. 
Flavum. Sic iEneid. vii. v. 31. 

Multd flarus arend. 

Cur olivum Sariguijie viperino cattiiiis 
vilat ?] Cur nunc kictam fugit Sybaris, ct 
angiie pcjus odit ; adeoque so neqiiaquam ce- 
vomate pcrungit, ut solent athletae, quo mem- 
bra rcddant tum robustiora, tum lubrica. 

9. Sa^iguincviperino.] Quod venenum est 
praesentissimum, quippe calidissimum, Al- 
berto tcste. 

10. JVeque jam livida gestat armis brachia.] 
Cur arma non amplius contractare, portare, 
vibrare amat? hinc non jam livent ejus brach- 
ia, nec attritu armoram et pondere, nec icti- 
bus. Vide Veget. cit. lib. i. cap. 11. 

11. Scepe disco, Sccpe trans finem, &.c.] Ro- 
bore brachiomm contendebat seu discum seu 
jaculum projiciendo, Duples est autem ea 



exercitatio, artis altcra, altera virium. In 
priori coUineatur ad oertimi scopum. In pos- 
teriori vinccbat qui longissirne contorsisset ; 
et de hac lit hic mcnlio. Sic Iliad.SP". dicitur 
Ajax discum ejaculatus prKvalida manu, ct 
omnium metas exsupcrassc. Et Odyss. 8 
Ulysses discum lapideura ultra mctas aliorum 
longe torquct. 

Disco^ 'Atto tcu SisrxiiV; jaetre. Orbis erat 
ferreus, ffincus, ligneus, plcmmque lapideus, 
qui medius loro circumnexus in auras tota vl 
jaciebatur, a quibusdam circumrotaudo ; ut 
patet es cit. Homeri locis. Vide Ale.\. ab 
Alex. iib. iii. cap. 21. 

12. Tratis finem jarulo nobilis expedito.] 
Frequenti nobilitatus victoriA, jaculo scilicet 
et disco trans aliomm tincn!, seu signum, 
Grajce «rifia^. expoditc projecto. 

13. Ul rnarincE Filium dicujit Thetidis, &c.] 
Achillem neuipe mater habitu muliebri inter 
Lycomedis puellas abscondisse narratur, ne 
ad bellam Trojanum raperetur, eo qu6d in 
fatis erat, si gloria' bellica: operam daret, 
brevi perimenduiu. At qtiia sine eo capi 
Troja non potuissct ; Calchantis responso, 
Ulysses detexit Achillcm., et abduxit e6, 
quo norunt cmnes, modo ; propositis scilicet 
armis. , 

J\Iarin/E.] Thetis erat maris Nympha, Nerei 
filia, Achillis autnr, mafer. 

16. fn cadetn, tt Lycias, &c.] Adversus 
Trojanas copi.is atque esercitus. Lycia du- 
plex: altera est Troadis regio, ex Homero et 
Strabone ; altera est CariK finitima. Hujus 
quidem populi Trojanis auxilium tulemnt. 
Ab utra vero Trojani denominentur Lycii ; 
arbiter esto lcctor : certe dices, non ab hac, 
sed ab illa. Mecum igitur mirare turbam in- 
terpretum, qui fere oranes hactenus contra- 
rium scripsere. 

Cattrvas.] Hic Grammatistae vulg6 monent 
Cater^.iim militum sen.a millia continere, pro- 
priamque Afrorum csse, sicut Phcdanx est 
Macedonum, Legio ver6 Romanomm. Sed 
quid ad rem ? Ecquid hoc juvat ad Jloratii 
sensum hic expiscandum, ubi orauia in pro« 
patiilo simt ? 



^ 



m^ HORATll FLACCI 

ODE IX. AD THALIARCHmi. 

Dum scevit hyeins, vohijiiati indulgendum. 



€ernis,6Thaliar(:hc,quern- 
udmodura Soracte densis 
wivibus albiim rigescat, ut- 
que sylva; fatisceutes fcirc 
afnpVms queant pondus: et 
fluvii acri g;lacie heeserint. 
Arce rero tu frigus, lig^na 
copiose conj^ereus ad ig- 
neni, ct vinuui quatuor an- 
nonuii liberalitcr uxhibeva- 
se Sabino. Rcmittc Diis re- 
liqua : qui statim ac dejece- 
re ver.tos, rcstuaute mari 
iuctante.';, ncc moventur cu- 
pressi aec orni vetusta;. 



V IDES, ut alta stet nive canciiduin 
Soractc, nec jam sustineant onus 
Sylvoe laborantes, geluque 
Flumina constiterint acuto ? 

Dissolve frigus, ligna super foco 
Large reponens, atque benignius 
Depromc quadrimum Sabiua, 
O Thaliarche, mcriim diota. 

Fermitte Divis cpetera : qui simul 
Stravere ventos aequore fervido 
Depra^iantes ; nec cupressi, 
Nec vetcres agitantur orni. 



[38] 



[39] 
10 



ax:wtjtiojyes. 



OAe est tricolos (etrasfrophos. Duo primi 
yersns simt Dactylici, AIcaYci, AcataJecti : pes 
primus est Spouda;us vel lanibus : secundus est 
lambus seniper cum ceesuia : tcrtiiis el quartus 
jfunt dactyli. 

Vides I ut al I ta I stet nYve | candidum. 
Tertius est lambus xVrchilochius dimeter hy- 
percatalcctus. Pes primus et tertius est lam- 
bus vel Spondaeus : Secuudus et quartus scm- 
per larabi cum syllaba superstite. 

Sylvii I Iribo | rantes | gelu | qne. 
Quartus est Dactyllcus Alcavcus Acatalecticus, 
(vel, ut alii vocant, Pindaricn.s) e duobus 
pactylis, ct totidcm Trochffiis. 

Fiumina ] constfte I rint k | cut6 | 

1. Vides, ?(/ altd, &c.] Hypotyposis, seu 
dcscriptio accurata hyemis. 

2. Sorncle.~\ Mons Apollini quondam sacer, 
de quo Virgil. JEn. ii. et xi. v. 785. 

Sancli cuslos Soracfis ^lpoUo. 
Plin. lifa. vii. c. 2. Hand procul nrhe Eomu in 
FaliscOTum ngro familicE sunt paitccE, quce vo- 
eantur Hirpi, quce sncrijicio aimuo, quod Jit ad 
inonlem Soracten .^yuUini, super amhustam 
tignistruem ambulantes.non adurimtur. Idem 
fere Strabo lib. v. Dictus exinde mons Divi 
Sylvestri, quoniam in cjus spelunca delituit 
sanctus ille pontifex cum in Christianos sasvi- 
ret Maxcntins. Hodie Montc S. Orcste vo- 
catnr, ab adjaccnte oppido, in ditione Ponti- 
liciii, recentioribus Mons samli Oedisti. 

JVec jam susiineant onus Sylrce lahorantes.'] 
Hyperbole, asperitatem frigroris ct nivium cr>- 
piam exhibcns. Quasi arborum fatiscant et 
incun'entur rami sub pondere nivis ct glaciei. 

3. Geluque Flumina constiterint aculo 9} 
Quae nempe flucrc cx nalura postulant, harent 
jara, et stant gcluconstricta. j3cu/o.] Seuqu6d 
irisrus vehemcus haud sccus pungat ac ferri 
acies et acumen : scu quiid acutje sint glaciei 
«rnsta;. 

.'». Dissolcefrigus, Sic.] Imitatio versuum 



Alca^i, hyeme potandum asserentis, apud 
Athen. lib. x. cap. 1. 

7 Sabind diotd.'] Vase in Sabinis fabricari 
solito, quod quidem utrinque ansas habct ve- 
lut auriculas, diota S^taiTn. Quadrantal dicunt 
octo et quadragiuta sextarios capiens. Alii 
vas nou ita magnum hic intelligunt, sed potius 
in quo hauriatur vinum e dolio. Perperam 
nonnulli scribunt,rff/0/a, quasi uto. S^uo i^cvs^x, 
amphora. 

8. ThaUarche.] Nomen hoc idem sonat quod 
symposiarchus, SccKiim st^^ecv, convivio prcc- 
sidens. 

9. PermiUe Divis ceciera.'] Uni vaca volup- 
tati, cceteronnn ver6 curam Diis relinque. 

Qui sinnd Stravere ventos. &ic.] Hic StoTcum 
agit Horatius, aJibi vero saepius Epicureum ; 
nempe, mortalia ha-c et infima Diis esse curae 
asserit, potentiamque et providentiam vide- 
tur stabilire cxemplo isto. Cum prinium illi, 
inquit, ventos deprceliantes retinent,quiescunt; 
ciim sedari tempestates volunt, mare statim 
pacatur atque subsidit: adcoque n-anquilla 
sunt omnia, ut nec orni, nec cupressi movean- 
tur. Sic ergo et curabunt ea queB ad homi- 
nes spectant, adversa quaequc et contraria in 
melius commutantes. 

11. Ciipressi.] Pro qualibet arborc hic po- 
nuntur, sicut et orni. Cato de re rustica cap. 
42. et 151. dc illis abunde. Plin. lib. xvi. cap. 
33. Cupressus satu niorosa, fructu supervacua, 
baccis iorva,folio amara, odore violenta, ac ne 
umbra qmdem gratlosa, materie rara, Diti sa- 
cra, Sic. Ex Varrone, rogis adhibetur, prop- 
ter gravem usti'infe nidorcm : quoniam fato- 
rem cadaveris, dum uritur, odoris sni jucun- 
ditate lenit. Scrvius ait, Ideo cremandis ca- 
daveribus convenire, quia prwciso capitc mor- 
itur, ei subsecta non renascitur, qucmadmO' 
dum e mortuis nihii spcratur. 

12. Orni.] Arborcs procerae et graciles, sil? 
vesjres frasini : montes amant, ex PliuiCK 



CARMINUM LIBER i. iO. 



23 



Quid sit futurum cras, fuge quserere : et 
Quem sors dierum cunque dabit, lucro 
Appone : nec dulces amores 
Sperne, puer, neque tu choreas ; 

Donec virenti canities abest 
Morosa. Nunc et campus, et areae, 
Lenesque sub noctem susurri 
Composita repetantur hora. 

Nunc et latentis proditor intimo 
Graius puellse risus ab angulo : 
Pignusque dereptum lacertis, 
Aut digito male pertinaci. 



Cave pcrcontari tjuiJ ciar; 

eventunini sit : et quenilibet 

^ tliem fortiina largietur, 

^ ^ quscstui adjice. Ncque re- 

ro suaves aniorcs tu juvenis 

P , conternne, ncque choreas, 

l-"'^^ tlum u te valido procul est 

senectus difficilis. Jam et 

Campum iVlartium et areas 

cynfrequenta: necnon secretas 

■" ad noctcm condicta hori 

confabulationes. Jam quo- 

que revoceturjucundus ado- 

lescentulse cachinnus ab an- 

giilo secreto absconditsmi 

indicans : atque pigrius dc- 

tracfum brachiis, vel digito 

parum tenaci. 



ODE X. AD MERCURimi. 



JMERCURI facunde, nepos Atlantis, 

ANJVOmTIONES. 



O diserteMcrcuri,Atlan- 
[41] lis ncpos, 



13. Quid sit futurum cras, fuge quterere.] 
Sive ex naturae sibi tinientis solicitudine, sive 
ex curiosa futuronim investigatione per Ge- 
nethliacos, noli te discruciare. Nam Rlathe- 
matici plus torquent, quam juvant : et hoc 
Deo-: offendit, qui notitiam hauc sibi reserva- 
ruu! . Fhavoi-inus apud Gellium, lib. iv. cap. 1. 
Aaladrcrsa prcedicunl Geneikliad. aulyrosptra. 
ai prospera etfallunl, miserjies.fruslra expec- 
tando. Siadccrsa et7ncnliu)Uur,miserfies,friis- 
iraiimendo, &ic. Vide Aunot. ad Od. 11' seq. 

14. Q^uenisorsdierumcunque,k.c.'\ Prolucro 
habc sinf;ailos qui tibi conceduntur vitse dies : 
RC velut lucmm lucro appone quotquot jara 
ante concessis adduntur. Cum enim viorti 
debearaur, ut ait ad Pisoncs, quot dies vivi- 
mus, et quotybrs, scu dcorum voiuutas dat, to- 
tidcm ei velut eripiuutur, nobis vero quasi lu- 
crum accedunt. Cic. ad Fainil. lib. ix. epist. 
17. De lucrojam quadriennium vivimus. 

Omnem crede diem tibi diln.r>sse suprcmum. 

15. jVec dulces amores Sperne, puer, iic.] 
Dum juvenis cs, juveniles excrcitatioues et ob- 
Jectationes ne omitte ; antequam veniat senec- 
tus, quae his omaibus fmem imponit. 

18. .4/orosa.] Cic.de Sencctuie, par. xviii, 
Jilorosi, anxil, iracundi, ei dijficilcs sencs swit. 
.Morositas illu lamen eTcusalionis liabet aliquid 
.... contemniseputant,despici,illudi. Pra- 
terea in fragili corpore odiosa omnis offensio 
est. Et paulo post : Quarta restat raiio, qucs 
maxim^ augere ac solicitam habere nosiram 
atatem videlur : appropinqualio mortis, quce 
certi a senectute non potesl long^ abesse, kc. 

Campus.] Exercitationes juventuti idoneas 
in Campo Martio celebrari solitas frequenta. 
De illis vide Annot. ad Od. 8. supra. 

.4r£<E.] Loca vacaa ffidificiis, adeoque ad ex- 
ercendos Juvenes destinata. Campus est am- 
pla terrse plauities ; arca vero est paulo magis 
^ngusta. Valla Vitruv. lib. i. cap. 7. 

19. Lenaque sub noclem iusurri.') CoUo- 



quia clam in submissa voce cum amica, quae. 
blanditias et murmura nuncupat Ovidius. 

21. A'unc et lalentis, fcc.] Ludos amatorios 
Horatius exprimit, in quibus lascivee puellEB 
latebras petmit, et se cupiunt tamen inteliigi, 
&.C. Virg. Eclog. iii.64. 

.Mah me Galalca pclil lascira puella ; 

Etfi'^it ad saliccs, et sc cupii anle videri. 
Masimianus Eicg. i. v. 66. 

Erubuii vulfus ipsa puella meos. 

Et nunc subridens lalebrasfugiliva petebat : 

JVon tamen effugiens, tota latere volens .- 
Sed magis ex aliqud cupiebal parte videri ; 

La:iior hocmuUo, quod mali. teciaforet. 

23. Figmisqne di:replum,'hc.'\ Fignus, av- 
milla, chirotlieca, annulus, &ic. Dereptum vel 
al) amatore, vel a puella. Potcst cnim intelligi 
hxc abstulisse quidpiam ab illo, ut redeuntli 
locrnn det repetituro : vel ab hac ille, ut refe- 
rendi, atque itenim conveniendi ansam arri- 
piat. 

Dereplum .] Male quidam, direptum. Nam 
tiiripere est disceniere et lacerare : quod hic 
non convenit. At deripere est movere et rapertj 
de loco. Virg. Geoig. ii. v. 242. 

Colaque prcElorum fumosis deripe tectis. 
JEnfid. i. V. 211. 

Tergnra deripiunt costis. 
Cicer. Verr. iv. Vicioriam deripere, ei Deam 
De/E detrahere conatus es. 

24. 'Malt pertinaci.] Quia simulet retinere 
velle quod sibi adimi gaudet, maxime, ut 
repetendi occasio detur, rursumque commeg- 
saudi. 

Ode X. — Metnun idem quod supra, Od. 2. 

1. Mercuri facunde.] Hymnum hunc tanti 
facit Lilius Gyr^dus, ut non mod6 legendum, 
sed ediscendum censeat. Qutedam tameu re- 
prehendit Scaliger suo more. In eo Mcrcuri- 
um celebrat Horatius, ut scribunt aliqui, quo- 
niam ejus ope civilis tumultiis pericula evasLs- 
set, Inutatio est Alcaei. Laudatio petitur 4 



24 



^Q. HORATII FLACCI 



qui iioiniauni novoruni a- Qiii feros cultus hominum reccntum 
gi:;stes mores semione fm- \ ^^.g formasti catus, ct decorae 

xisli doctus, et ntu pulchra; t. r „„13,.*,,^ . 

pafestra;: Te ceicbrabo iVlore paiaestise . 

Fiimnii Jovis aUorumque Te caiiam magiii Jovis et Deorum 
Deoruni inteiTrete.n, atque Ty^jjj^.j^j^ curvaeque Ivrse parentem 1 

inveiUorem cahara; iQcur- ' -1^1 



6 



ANjXOTATIOKES. 



quatiiov prfficipue locis : a crencre ; verau 1. 
a rebus im entis ; v. 4. 6. 7. a rebus g:estis ; v. 
2. 13. ab ofticio et auctoritafe : v. 5. 17. 6ic. 

Mercari.'] Quasi medicurrius, seu medius 
CurreiiS diclus est, tduquam internnncius Deos 
inter ct horaiues. Festus u mercibus originem 
Irahit, quia negotiationibus prreest Mercurius. 
Uni Mercurio tribuuntur vulg6 quae plurium 
fcunt. Tres alii, alii quinque memorant, aut 
plurcs etiain Mercurios. 

Fuotnde.] Est enim eloquentiae Deus, ct 
orationis inventor. Hinc et Lystrenses vistj 
sigrno per Barnabam et raulnm lacto, velut 
Diis bacrificare volucrimt : atque illum quasi 
Joiem reverifi sunt, hunc vero sicut Mercuri- 
uui, quoniam ipse eral dux verbi. Act. Apost. 
cap. 14. 

JWpo.f .Itlanlis.'] Scilicet natns Mai-i fiha 
.Atlantis, qui Mauritaniie rex, et AstrologicS 
inventor, unde cielos liumcris sustinere dictus. 
&. Angu£t. refert tcmpore quo Moses natus est, 
floruisse .\llantem Astroiogum, Promcihei 
Plijsici fratrcm, maternum auteni a\imi ma- 
joris Mercurii, cujus nepos fuerat Mcrcurius 
ille Trismcgistus. 

2. Qui feros cultus, kc.] Quod Orpheo iu 
Epist. ad Pisones versu 391. hoc Ldem MeiT-a- 
rio (ribuit hic ; scilicet a victu agresii homines 
recens terra, editos (ut fabulantur) ad cultiorem 
traduxisse facundias vi, et orationis suavitate. 
Vid. Cic. i de Orat. et i. do Invent. Feros 
cuUu.f. S. Aug. de Ci^it. ait, Ferajii nullam 
immaniorem esse homiue, si quis affectibus re- 
linquatiu'. 

3. Vocefor;n(hli.] Ncmpeorationis inventor 
painter et JMusiccs. Ca/iisJ Vocemhanc Sabiuam 
t.'sse, et acutum sigiiificare, auctor est VaiTO vi. 
de Ling-. Lat. Cie. i. de Legibus : Prudois tt 
id ita dicam, calus, i. de Orat. Egregid corda- 
Inn homo caius ^Aius Sextus. 

Decorec more palccstnt .] In tribus liis voci- 
Tius tria carpit Scaliger. Prim6 scribendum 
fuisse, kge, non more, contendit. Sed qua; 
auctoritas ? Deinde sono se rhyihraico ofiendi 
ait. Verum quot ejusmodi lotutinnes Tullius 
ipse non scripsissc modo, sed amasse reperia- 
tur .•" Postea epitheton decorte velut parum 
conveniens notat. At euim palaistra dupl.ex 
est : rudis altera et sine arte, qua sokmt se rus- 
tici exercere, qualitercumque se agitando ac 
decertando. ilanc descrebit Virgil. Georg. ii. 
532. 

Corporaque as;resti nudat prcedura paleslrd. 
Altera est aTlificiosa, etrfecora sane, quaipar- 
;ts «-orporis singiiias format ad decorem, et 
decent-^m actioncm pra;cepti> et exercitatione 
ijngit. TuUius do Oratore : J^)micrm quandnm 
vduli imlccslram oralioni cl t.rtrcma lincamen- 



ta confert. Et postea : Ul alhleias videmus ?u'- 
kilaut tilando facere, aut petendo vehemeider, 
in quo non motus hic habeat paltcslram qaan- 
dam ; ut qnicquid in rebusfuil uliiiter. adpug- 
nam, idem ad aspeclum eliamjit venustum ; sic 
oratio nec plngam gravemfacit, nisi petiliofue- 
rit apta, ntc satis recle declinat impetum, nisi 
eliam cedendo quid deceat inlelligit. Quintil. 
lib. i. cap. 11. Palaestricis vacandum censet, 
Quibus gestus motusque formantur . . neindoc- 
tcc, rtisticcere tnanus : ne slatus iruiecorus, k.c. 
More palcestrcc.] Smit qui intelligtint Mer- 
curium ita recentes homincs formasse ad hu- 
nianiorcm cuhura, atque artes, ut formari so- 
lent in AcademiaT modo et palaestra. At aliis 
videtur Horatius respexisse ad ea quae a Mer- 
curio fraduntvir inventa : his autem accensetur 
palffistra, Gra-ce W^«, gymnica exercitatio ni- 
mirum seu luctatio, qua nu(U undique exerce- 
bantur, valetudinis quidem fuendrc causa, tum 
veri) roboris etiam et agilitatis et artis acqui- 
rendae. 

5. Jovis et Deorum JVuncium.] Hesiod. 
aSstvaiTav x;;g!;K3f, prccconem immortalium .- 
Orpheo. A(o? «^.'sx.ai', Jovis nunciiw : Hom. 
Hymn. in Mercur. v. 3. 

A^Axs» atSay^Tav (iicuvior, ev Tixi Mcrnt. 
J^uncium immorialium perquam utilem, 
qutm peperil Maia. 
Virg. JEn. iv. 356. 
liderpres Divum Jove missus abipso 
■ . . . celeres mandata per auras 

Delulit 

6. Curvceque lyr(B parentem.] Mercurii in- 
ventum esse Lyram constat, quam tameu 
Apollini alii tribuuntaliquando, quoniam hanc 
ei concessit Mercurius, ut infra dicemus ad vo- 
cem, virga. Sic autem inventa fertur. Post 
jnundatioucm Nili testudinem reperit mortu- 
am, exesa etiam tractu temporis came : nervi 
autem qui superstites eraut tensi, ciim digitis 
essent pulsi, sonum aliquem reddidemnt. Ita- 
que ad ejus similitudinem lyram construxit 
Mercurius, qua; exinde testudo vocata est. Ali- 
ter pault) alii rem atitrunt, aiuntque testudi- 
nem vocatam a testa istius animalis : ut mox 
fusiiis exphcabo. 

Lip-cc.] Ly ram cum cithara confundunt 
Grammatici vu]g6, ipseque Eustathius, qui ait, 
Chelyii cilharam dictam esse, quod testudini* 
testa jugo addita, fidibnsque tC7isa lyram de- 
formavil ; ct nirsus : Chelyn, id est, lyram, d 
testudinis testa factam. Quod porro infer illas 
dl^icrimen, vix statuas : quanquam fuisse non 
est dubiiandum. Diodorus trichordon lyram 
extitisse auctor est : at Horatius citharam seu 
fcs(udin( m sejitem nervis tensam et instructam 
scribit, imitatione Pindar. qui iirla-yhaira-ii» 



CAmilNUM LIBER l.'|p. 



'JJ3 



Calliduni, quicquid placuit jocoso 
Condere furto. 

Te, boves, olim, nisi reddidisses 

Per dolum amotas, puerum minaci 

Voce dum terret, viduus pharetra 
Risit Apollo. 

Quin et Atridas, duce te, superbos, 

Ilio, dives Priamus, relicto, 

Thessalosque ignes, et iniqua TrojcB 
Castra fefellit. 



[43] "^'■"''n solertem clam surri- 
perejoci ^atia fjuodcunque 
libuit. Te pueruni quoiidani 
cum vcrbisminacibus Apol 
JO lo territaret, nisi vaccas pei 
fraudem abactas restitue- 
res; risit ipse adverlens se 
pharetra quoque spoliatum. 
Quinetiam Priamus opuleu- 
lus TroJEi discedens, ducen- 

L^^lj te te, latuit arrogantibus 
15 Atridis, excubiis Tliessa- 
lorum et castris Trojas in- 
festis. 



A,\KOTATIQ.YES. 



{fi^uiyfdc., id est, septcnos edcntem sonos ait. 
S. Hieron. scribit, Citharum effici in jnodv.m 
litereE ^, cum ckordis viginti quatuor, et per 
digitos variis vocibits, tinnulisque ictibus in di- 
versis modis concitari. Hoc autcm observare 
licet, dici chelyn seu testudinem et citharam 
digitis aut pectine pnlsain : Sencca Chdyn 
pledro verberari, ait. Lucauus : 

Seiichelyndigitis, et eburno rerbere pulsas. 
At iyra pelli dicebatur. Idem ibidem. 

JVec pudeat pepulisse lyram 

Ovid Metamorphos. x. v. 205. 

Te lyra pulsa manu, te carmina nostra sonu- 
bunt. 
Cniqtrius ita m hunc locum scribit, ex Idiom- 
ate Italico, Alemanuico, Flandrico, Gallico ; 
lyra suum adhuc nomen habet integiTim. Ea 
nimirum est, qua mendicos vicatim stipem 
quaeritare notum est, nam et incurva est, et 
iiKTonTou formam refert propiiis iatuenti. Ci- 
thara vero testudo vocata, forma testa; ejus 
animalis, etc. 

7. Callidu7n,quicquid placuit, &ic.'] Clam, in- 
geniose, jocose, furandi magistnim. Duplex 
nimirum est furti species, seu furandi ars. 
Una seria, improba, injuriosa, legibus vetita; 
et de hac non est mentio. At altera est oblecta- 
tionis, joci, et industria; ludicrce ; in qua excel- 
luit Mercurius. Hino et Lycurg-us ad acuen- 
dos furandi solertia Spartanorum anLmos, im- 
punita esse furta sanxerat. Philostrat. Imapin. 
lib. i. furta Merctirii jocosa vocat KcTe/itc 
jtM!!r«.'f . Fulg^entius ideo negotiatoribus prae- 
esse dixit Mercurium, quod illi vix a furto im- 
munes sint. Alii volunt designari vim oratio- 
nis, quae audientium animos captat ac rapit. 
Huc etiam ab aliis refortur Magise ac pra^sti- 
gianim inventio, quse tribuitur Alercurio : ars 
nempe sic astEmtium ocidos praestringendi, ut 
dolimi non advertant coram ij^sis perpetratum. 

9. Te, boves, olim, &c.] Calliditatem Mercu- 
rii, et peritiam jocos^ furandi probat. Ha?c au- 
tem est historia, seu fabida : qnum ApoIIo ob 
Cyclopas interfectos divinitate aliquamdiu pri- 
vatus esset, atque interim Admeti Thessaliae re- 
gis armenta pasceret, boves aliquot exerrantes 
et lougius progressos abegil Mercurius ct oc- 
culuit. Ille vero hunc pueri form^ indutum 
quasi bubulcura furacem aggressus mortem 
miuatur, nisi abacta pecora restituat : ac telum 
proferre volens, quasi pcrcussurus, vacuam 
sensit pharetrain, vel hanc quoque sibi subrep- 



tam. Tiun dcnlquc Apollo iMercurii .subtilem 
in furando iudustriam demiratus risum tenere 
noupotuit; Iracundiam roluptale svpernnte ; ut 
ait Philostratus. Iraagin. lib. i. ubi fabulam 
hanc egregie expressit. Vide Homer. Hynui. 
in Mercur. Ovid. Metamorphos. ii.cap. 11. &c. 
et Annot. inf ra ad vocem virga. 

11. Viduus phareird.] Iiifra lib. ii. Od. 9. 

Elfoliis viduanHir orni. 

Virgil. vEueid. viii. v. 571. 

Viduassel civibvs iirhem. 

Quem in locum Servius laudat VirgiJium, tan- 
quam proprie locutum, Horatium voro carpit 
ct seilicdt tanquamJiic raalc scripscrit viduuni 
Jipollinem. SedOpuerdem astutiam! 

13. (^ain et Jlrldas, kc.] Fraeclare et be- 
nigne a Mercurio facta jam ostendit. Nimirum 
cx Homer. Ilicui. ult. I\Iercurius a Jovc missus 
prs-het se ducem Priamo Hecioris interfecti 
corpus redemptum pergenti : eumquc per media 
hostium castra ad Achillem, usque sic deducit, 
ut nec tentus a quoquam, imo nec visus fuerit. 

..^tridas.] Agaraemnonein ct IMenelauna 
Atrei fdios, Grajci exercitiis imperatorcs. 

14. Dires Prianius.] Et iu hunc locuni Sca- 
Jiger stylura acuit ct -s ibrat. ./In dircs, inquit, 
ille qui miserrimus, orhus libtris, rcgno spoliat 
tus, quique aded mcerens polius et inojis? Scili- 
cct non uieininerat quod Icgitur Ilind. ult. co- 
piosasane et pretiosa munera ad Achilicm de- 
lata a PriamoTrojam deserente; atque, ut est 
ibid. Infinitu donare thalamo in cwnim expnr- 
taia ad Heclorem redimendum : quse etiaui i'oi 
recensentur; duodecim lccnasjolidem iapela.% 
totidemfpie patlia eximiaitiM et sagida : auri 
vero lalenta dcctm ; duos insuper tripodas ar- 
deides, lebttes quatuor ; poculum denique ho.i- 
spicuum, quod Thraces doiUirant. I 

15. Thessalosque ignes^ NoctuniasThessalo- 
rum sive Grcecorum cxcubias circa tentorium 
Achiiliscollocalas. Synccdoche. Nam etThes- 
sali Gra:cia' pojwii, et ijjse Achilles Thessalus 
er.it. Homeri Scholiastes ad Iliad. xviii. nuciirr- 
num signum cnstreiise, ignis : diumum, fumus, 
inquit. 

Iniqua TrojcE Ca.ilraftfellit.] Castranempe 
Grfficoruin Troja; hostium occulte iugressus, et 
usque adtentorinm Achillis sicpenetravitPria- 
mus, duce Mercurio, ut vigiluin nemo sense- 
rit,nemoiaterceperit autjirohibueiit. Quavcr^ 
id ratione factum sit cxplicat Homerus, ubi 
ait: Cum adlurresnavium f.i fossam venissent, 



2t> 



i^. HORATII FLACCI 



Tu animas bonoi um beatis Tu pias loetis animas reponis 
sedibus coliocas; atque au- gedibus ; virffaque levem coerceS 

rea vir<ra catervam exilcm • -^ i • -m 

A.urea turbam, superis Deorum 
Gratus et imis. 



summoves, supens a?que 
jinniinibus ac inferis gra- 
tiosus. 



[45] 

20 



ODE XI. AD LEUCONOEN. 

Indulgendum voluptati, omissd futurorum curd. 

Ilu ne cupiveris n6sse rp-rT • • • / r \ -i • 

iiii^ 1 U ne quaesieris scire (nelas) quem mihi, qucm 

m 



(nec eiiim licet) quem m 
quem tibi, Leucono6, con- 



tibi 



cesserintiNuminaterniinumpjj^g,^^ jy- Jcderint, LcUCOnoe : HCC BabvlonioS 
rite;nequeespBriareLhcil- ' ' «^ 

(laicos 

.WJVOTATIOJYES. 



cKStodes quidam h coena laborabani ; his vcrd 
.Mercufius somnmn injecil. 

17. Tu pias la:tis,Lc.] Jampraestans Mer- 
curii oilicium et insigiiis auctoritas declaratur. 
Videlicet pi isci? illis existimatum, animas cor- 
poribus excedentes a Mercurio suscipi, atque 
vcl adcamposElysiosseu beatassedesperduci, 
vel ad inferos. Urule dispensator ac deduclor 
cnimarum dictus est ille. Quod munus tamen 
Piutoni assiynat Pindams Olymp. Od. 9. 

18. Virgdfiuelevemcoi'rces.,i>ic.2 Caduceodo- 
mas, regis, deducis animas spii-itales corporete 
moliscxpertes,adeoque/ei"eietagiles: separas- 
que alias ab aliis pro tua auctoritate atque es 
oflSciOjSecundum variam bene vel malefactonun 
acraeritorum rationem : has quidem ad tartarea 
supplicia; illa.snutemad scdeslfPtas acfortuna- 
tas. Hoiuer. Odyss. ult. \ irg-. JEn. iv. 242. 

Tum virgnm capil: hdc aiumasiUe evocat Orco 
Palleiites; alias suh trislia Tartcra miltit, 
Datsomnos,culimitqne,etlumiimmorleresignat. 

CoSrcts.'] Hoc refeiamt aliqui ad eloquentias 
vim, qua sedantur et cot-rcentiir honiines con- 
citati; et inertes e contrario ignaviquc conci- 
lantiir. 

Virgd.'] Hanc ab ApoUine Mercurius acccpc- 
rat, concessa vicissim lyra: postquamenim bo- 
vcs, ut ante dictum, hic furatus esset ; ita de- 
mum convenerunt eaque lege et conditinne ve- 
nia est data Mercurio, ut Lyrae inventor Apol- 
lo diceretnr. Huc pertinet quod Homeri Pin- 
darique Schol. aiunt, Xvgsiy, quasi xuTgavdic- 
tam esse quod ea se Mercurius ab irato Apol- 
■■line redemerit. Ergo mirifica illa instnictus vir- 
g"a, profectus in Arcadiam Mcrcurius pugnantes 
fiuos cum Dracones reperisset, hac iuter eos 
projecta. proelium diremit. Exindeque pacis 
conciliatricem virgam appellarunt: eiiiue duo 
circumvoluti serpentes additi sunt. Hygin. lib. 
ii. Hiuc etiani leeati pacis caduceatores vocan- 
fur, quiaejusmodi caduceoinsignesprocedunt. 
Tit. Liv. Denique virga illa auctoritatem ac 
dicendi vim denof at : circumplexi ver6 serpen- 
tes indicant prudentiam : quippe haec illius in- 
'.lividua comes esse debct. 

Ode XL — Ode hrec est monocolos. Versus 
nentpe omnes sunt Choriambici, AlcaJci, Pen- 
tameiri.Acatalscf ici; coust^intque Spondoco,. tri- 



bus Choriambis; etPyrrhichio, vcl lambo. Sic : 
Tu uejqua;sieriS|Scne nefas|quem mlhi quemj 
tibl 

1. Tu ne quecsieris.] Oden hanc velut indig-- 
nam Horatio notat Scaliger. Quam ver6 ob 
rationem ego nescio; nec,ut opinor, ipse scivit, 
qui nullam profert. Horatius Leuconoen Ma- 
thematici.5 praedictiouibus plus aequo addictam 
hortatur, ut relinquat Diis futurorum curam, 
ipsa vero praesentibus utatur. 

•Scire nffas.] Has alii separant voces ; alii 
parenthesi includunt utramque. Perinde est. 
Quod si cui videtur nimis abscissa interpositio 
(nefas) ; meminerit frequentes legi tani con- 
tractas apud ojniinos auctores, Terent. Quid 
fnd (Malum) id referl ? Cic. in Verrem. Qutc 
(malum) istafuil amentid.- ii. de Off. Qucb te 
(malum) ratifj in istam spem induxit ? 

(laem inihi, quem til/i Finefn Dii dederint.] 
Ne scire desidera quod nefas ; ne aflccta quod 
sibi reseiTanuit DLi, futiiri nempe cognitioncm. 
Cic. ad Familiar. lib. vi. Epist.4. Equidemmi' 
hi omnia proponu ; ntc vllumtst tantumma- 
lum, quod non putem impendere. Sed curn plus 
inmetuendo malisit qudmin illo ipso quodti- 
metur, desino ; prasertim citm id impendeat, 
in quo nnn modo dolornullus,verumJinis etiam 
dolorisfutums sit. Seneca vero sic paucis va- 
nas eas solicitudines perstringit ; Quod times, 
aut futurum est, aut secus. Si secvs ; frustra 
rexaris. Si venturum est ; tum satis dolebis tan- 
dem, ciim adfuerit tribulatio. 

2. Leuconoe.] Aliilegunt LtucothoC. Fictum 
nomen est a poeta. Ludunt aliqui in etymolo- 
gia noniinis i.^^tius, et quidem operam luduut. 
Fuit olim LeuconoC fdia Lycambis, quam 
Archilocus acribus conviciis ad suspendiiun 
adcs^it. 

jXecBahylonios Tentdres numeros.] Nec Ma- 
thematicos adi, et consule, neve iis crede; sunt 
eniin fallaces. Quod quidem probant egregie 
tum lii.-;toriae passim, tum ratio. Vide Cic. i. et 
ii. de Divin. Item de Fato. Item. iii. de Nat. 
Deor. A. Gell. lib. xiv. cap. 1. ubi refutat cos 
qui curiosiiis auscultant Genethliacis, futura 
dicturos per artes prodigiosas spondentibus. S. 
Aug.de Civ.Dei, kc. Tacitus,Iib. xvii. Mathe- 
maticos appcUat, Cciius Iwminum petentibuf 



CARMINUM LIBER I. 11. 



27 



Tentaris numeros : estmelius, quicquid erit, pati. [47]calciiios-.cstsatius toierare 
Seu plures hyemes, seu tribuit Jupiter ultimam, quodcunque accideiit. Sive 

„ ^ •.• 1 1 •!-.. .. • •] _ uiullas hveincs .fupiterlar- 

Quc-e nunc oppositis debihtat punncibus niare _ 5 „1^1,,,, sive postremam dei 
Tyrrhenum ; sapias, vina liques, et spatio brevi hanc, qua; modo Etruscum 
Spem lonoam reseces. Dum loquimur, larreriti^^^&^'*^'^"^'' •'''^'^*'^'""- 

t , P^ 1 j o pibus ; sapitiis sis, vina 

inviaa [43] fundas: ac liniite angusto 

spcm longam rescindas. En dum fabulamur aevum pra^terit iiividum-. 



JIK.YOTATIOXES. 



iiifiilum, speranlibus fallax. Cic. i. de Divin. 
Conlemnumvs Babylonios, et eos, qui t Cau- 
casQ cmli signa servantes, iiumeris, et mo- 
libus stellarum cursus prosequutiiur. Juvenal. 
Sat. vi. a versuooO. ad590.ejusniodi studiuui in 
mulieribus praesertim, graviter insectatur. 

Babylonios.] In Babyloniatemplum erat Bcli 
sideralis scientia> inventoris, ex Plin. lib. vi. 
cap. 26. Babylouii, seu Chaldaei Babyloniam 
incolentes Astrologia; peritissimi craut, ex 
Cic. de Divin. Diodor. Sicitl. Gell. Ub. i. cap. 
9. Qulnt. Cuit. lib. v. 

Babylonios numeros.] Certe necessaria valde 
nunierorum cognitio ct praxis accurata, ad di- 
niensionem horoscopi aspectumque ad alia 
sidera planetasque diligcnter inquirendum. 
Hinc Arithmetica sa?pe usurpatur pro Astro- 
logii (ut vocant) Jadiciaria, Lactant. Jirilli- 
metici, quos Malliematicos dicimus, quorum in 
iiumeris esl tota doclrina, &ic. Auson. 

Tu cce/t numeros et conscia siderafaii 

Callehas. 

3. Est melius, quicquid erit, pati.] Quanta hic 
apud Interpretes dissensio .'' Alii jung-unt ista 
cum voce, sapias ; quje vero intermedia sunt, 
parenthesi includunt. Alii scnsum tiniunt 
yoce pati ; explicantque sic : cum melius sit, 
vel tanquam melius sit pali constantcr quic- 
quid eveuerit, quim animam distorquere, an- 
xie quce sint eventura inquirendo. Alii, ut 
vielius interpretantur : Qu;im, vel quanto me- 
lius et quo animo ferre quicquid acciderit ! 

4. Seu plurts hyemes, iiic ] Gratis profecto 
se discruciant aliqui, ut ostendant vocem, hy- 
emes, priori loco poni pro toto anno ; posteri- 
ori verL> pro tempcstate hyemali ; quando- 
quidem satis patet, quid velit Horatius. 

6. QucE nunc oppositis, &ic.] S3 necd. id est, 
qua hyeme, tiuctus Tyrrheni maris ut fit pro- 
cellis agitati ad rupcs alliduntur, debilitantur, 
franguntur. Quidem legunt qui, et rcferunt 
ad vocem, Jupiter. Sed vulgata lectio pr<e- 
lerenda videtur doctissiinis. 

Pumicibus.] Pumex lapis est spongiosus, as- 
per, foramine multiplici pertusus, cavus, ca- 
vernosus, unde ab Ovid. multicavus, a Virg. 
iEneid. v. 214. et xii. 5S7. latebrosus dici- 
tur. De isto lapidum gcnere, Plin. lib. xxxvi. 
C.21. 

Mare Tyrrhenum.] Thuscum, Inferum, quod 
pars est maris Mediterranei : id vero nominis 
ci dedit Tyrrhenus Atyos Lydiae regis filius, 
postquam ad vicinas terras cum colonia appu- 
lisset, Tusciam nempe, ibiquc scdem tLxisset. 

6. Sapias.] Explicant nonnulli : si sapias 
scilicet utere vita, genio indulge, vina bibe 
quamop^ma,liquata,fcc, Priscian. 1. xvjii. c. 3. 



Vina liqites.] Vel simpliciter, vina bibas, 
ac veliifi pcr guttur colts. Vel potiiis, hilari- 
tatis causii satage, ut j^ars tibi vini sacco per- 
colata, deftpcala, dulcis sit cflecta, adeoque 
naturw et palato muliebri accoramotlatior. Ve- 
teres ucuipe, mustum priusquani fetbuisset, 
per saccum toties colabant ut defsecaretur : at- 
que sic adempta, qute vini vini alit augetque, 
fa*ce, liqiiidius, inibecillius, lenius, ac dulcius» 
rcddebant vinum, potuique jucundius. Hinc 
vocatur a Theophrast. 1. vi. c. 24. jS/xov, cas- 
tralum, quod nempe spartcis cst saccis coia.- 
tum. Ctrl. Rhodig. 1. xxviii. c. 26. Exuvuchiinx 
tt e£'ceminutvm, ex Plutarcho mox citando, 
quia percolalio illa rini nervos cxcldii, ac gc- 
nuinum restlnguit calorem: mollius aulemfa- 
cit adgulfc curiositalem: hoc veluli sophisniate 
invento et excogitalo, ut pcrdendo nati vmo 
plurimum valeant ingurgilare. Plin. 1. xiv. c. 
22. tit plus capiamus vini, saccofrangimus vit 
res: et ulia irritamenta excogitantur, i. xix. c. 
4. Ferendum sancfuerit .... inveteran 
vina, saccisque castrari : al. castigari, lib. xxiii. 
cap. 1. Llilissimum vinuin omnibus sacco vi- 
ribusfractis. Plufarch. Sympos. sive Convi- 
val. Quest. lib. vi. Probl. 7. ait. Exolescere vi- 
num, cii.m tam crebrd diffunditur, esscque ail 
bibacitatem commentum ejusmodi percolaiio' 
nem : deirahi vino firmilalem rclicto blnndi- 
menlojvi illdqucB mcnicm solicitat et wfcstat 
ejecid et exclusd ; ipsum vero jucundius effici : 
neque sicvt aferro acvmine decusso : scd potiiis 
velui rubigine et sordibus dciersis. Qidppe 
dcfacatio illa vini vim, quce caput lentai, dt,- 
trahit, alque ad statum redigit miteni et salu- 
brem. 

Spatiobrevi Spem longam re.teccs.] Qnanto 
brcvius est vita; nostra; spatium, tanto rcsccan- 
dae .spes longa; : minus expectandum, minus 
fidendum futuro : neqne adeo dijVerenduiii 
carpcre pra;seutes Iffitandi occasioncs. Od.4. 
supra. 

yiice summa hrevis spem nos vclat inchoarc 
longam. 

7. Dum loquimur,fugerit invida JEtas.] Lc- 
gvmt alii, Diffugit invida crtas. Dum enin. 
sic elabitur et nos quasi lugit, nobis videtnr in- 
videre usuram praesentis tcmporis. Juvenyl 
Sat. ix. V. 126. 

Festinat enim decurrere velox \t<T 

Flosculus anguslcc, miserceque brcvissima vi- 

Foriio : dum bibimus, dum scrta, unguento. 
puellas 

Poscimus, obrepit non inlcllecla scntctus. 
Pers. Sat. v. 153. 

Vive tnemor lethi : fugil hora. Hoc quod 
ioquor inde est. 



28 Q. HORATII FLACCl 

Ergo dicm hoditrnura, se- jEtas : carpe diem, quam minimum credula postero* 

quenti miiiime confisa, ar- 
lipe. 

ODE XII. AD AUGUSTUM. 



O Clio, quem viiiun, aut 
lieroCni, quem Deum susci- 
pias laudare cithara, vel 
aouta fistula ? Eccujus lau- 
des rcsonubit simiiitudo lu- 
dicra ? seu in regione um- 
lirifera Heliconis, seu in 
Pindo, seu iu i:Ia;mo frigi- 
do? Hiuc sylvre secuta; sunt 
canerilcm Ornhi um. 



Deos et Heroas primum, dein Augustum laudat. 

QUE]\I virum, aut heroa lyra vel acri 

Tibia sumes cclebrare, Clio ? 
Quem Deum ? Cujus recinet jocosa 

Nomen imago, 
Aut in umbrosis Heliconis oris, 
Aut super Pindo, gelidove in Haemo ? 
Unde vocalcm temere insecuta^ 

Orphea sylvse, 



[493 



[50] 
6 



AmOTATIONES. 



8. Cnrpe rfiem.j Utere prcssenti tempore, in 
dicmvive, fruere deliciis etvoluptatibus, cum 
licet, et diun vita stat : niliilque tibi poUicere 
de futnro. tpicurea cohortatio ; ut notant 
vuliro, qucP quidem frequens passim apud Ho- 
patiujn. yide Sapient. cap. 2. ubi sic im])ii 
loquuntur : Fnia.nur bonis qucE sunt, tanquani 
in juientute celeriler : pretioso vino ef ujigue^i- 
iis nos impleamus, ut non pratercat nos fios 
temporis: coronemur rosis, aniequam mares- 
cant. 

Martial. Fvgillvaque gaudia carpe. 

Fers. mox. cit. luco. 

Carpnmus dulc.ia. 

Multo vcro sapieutius Seneca ad Lucil. Epist. 
62. Id ugo, ut mihi instar totins vitfC sit dies 
quisque. At,c mehtrcuh ianquam ultimnm ra- 
pio, sed illum slc aspicio, lan.quam esse vtl ulti- 
mus possit. .'Inle stticctutem, curavi, v.t bend 
riverem : in senectute, ut benk viverem : in sc- 
uectute, ut bent morcrer: ben^ auiem viori, est 
libenter mori. 

Ode XII. — Metrum idem quodsupra,Od. 2. 

1. Quem f irwm.] Plena est artis ct eleg^an- 
tiaram haec Ode : artis quidcm eo plus habct, 
quo apparet minus ; elegantias auteni, lepores 
ac veneres affatim agglomerat. Figuris lucet, 
■\-arietate distinguitur, rerum atque verboiimi 
copia et piUchritudine dives est ; mira insuper 
suavitate conditur. Fingit Horatius astro se 
correptum poetico, dignum ardore hoc divino 
argiimentum qua;rere Hinc Augusti grave 
texit eulogium ex conglobata veluti artificiosa 
comparatione. Quanquam enim Diis, Semi- 
deis, ac viris illustribus suas laudes non ne- 
gat, coUineat tamen ac recidit eo tandem, ut 
Augustnni quasi Jovem alterum constituat. 
Simile adulationis genus in eundem Augustum 
habet Virgiiius Georgic. initio, et in fine libri 
primi. Huc etiam facit quod ex Dione lib. 
XV. asserunt ; nimirum post Actiacam victo- 
riam, decretum a Seiia.tu fuisse, ut in Hymnis 
soleKinibiii Augusti mcntio fieret honorifica, 
perinde ac Dcoruin immortalium. Est igitur 
Hyiumw hic de |,euere eorum, qui diebus fes- 



ge 



tis ac profcstis cani solebant inter cpulas, ad 
tibiam lyramve, teste Horatio, lib. iv. Od. 15. 
Vide ibi Auiiot. 

Quem virum, aut heroa, &c.] Contra Pin- 
darus Olynip. Od.2. Quevi Deum, qucm heroa, 
quem vinm celebraho ? uter melior ? lector eni- 
ditejudica. Milii quidem potior videtur gra- 
datio Horatii ab houiine ad heroeis ac Deos, 
quam descensus ille Pindari ab immortaiibus 
ud mortaUs. 

Lyrd velacri Tibid.'] Lyram cura tibia jnn- 
re amabaiit vetcrcf?, il!a uiilciori «onuni hu- 
jus acriorein bcne tenipcrante. Alii sic es- 
plicant: carmine Lyrico suavi et moderato, 
Diis ac hcroYbus cancndis idoneo : vel Epico 
graviori, sublimioriquc, heilicis virorum nobi- 
lium facinoribus referendis accommodato 
Vide Epist. a(i Pisoncs, v. 37. et 83. 

2. 67;o.] Hanc e Musis apte invocat, quip- 
pe quse prjesit laudationi virorum illustrium ; 
quibus et celebritatem nominis et immortalita- 
tem confene dicitur kkuu, laudo, celebrem red- 
do: Ji>.6JC et KXiioi fama, nominis splendor. 
Virgil.de Musis. 

67fo gesta canens transactis tempora reddit. 

3. Citjus recinet jocosa J\'omen imago.'] Cu- 
jus laudes nobis decantatas repetet Echo, quse 
est vocis imitatio ? Ade6que imago dicta, 
quasi imitatio. Vide infra, Od. 20. eandem 
locutionem ibi fusius explicatam. Quarn ta- 
men auctoritate propria Scaliger perverlit, Ic- 
geus, Vetusta nomen imago ; quo cnimver6 seu- 
su ? Qua autem ratione fiat Echo, sic Plinius 
exponit, lib. ii. cap. 44. Montiumfle.vus, cre- 
brique vertices,et conflexacubito, aut anfracta 
inhumeros jugn,rallium sinusconcavi ,sci'ndunt 
incequaliter inde resultantem atra ; quce causa 
etiam voces multis in locis reciprocasfacit. 

5. Umbrosis Heliconis oris, &ic.] Tres 
montes Apollini Musisque sacros noniinat : 
Heliconem in Bopotia, Pindum in Arcadia, 
Ha;mum in Thracia. 

7. Unde vocaltm, &c.] Ex Haemo Thracem 
Orpheum silvK secutae sunt, dulcedinc cantus 
velut animatce : tcmere, id est facile et sinfe 



CARMINUM UBER I. 12. 



29 



Arte materna rapidos morantem 
Fluminum lapsus, celeresque ventos, 
Blaudum et auritas fidibus canoris 

Ducere quercus. 
Quid prius dicam solitis Parentis 
Laudibus, qui res hominum ac Deorum, 
Qui mare et terras, variisque mundum 

Temperat horis ? 
Unde nil majus generatvu' ipso, 
Nec viget quicquam simile, aut secundum : 
Proximos illi tamen occupavit 

Palias honores. 
Proeliis audax, neque te silebo, 
Liber, et soevis iuimica virgo 
Belhiis : nec te metuende certa, 

Phoebe, sagitta. 
Dicam et Alciden, puerosque Ledoe; 
Hunc equis, ilhxm superare pugnis 
Nobilem : quorum simul alba nautis 

Stella refulsit, 
Defluit saxis agitatus humor, 



mafris arte retardantem 

I Q prsecipites fluviorum cur- 
sus, velocesque ventos, at- 
que suavem auritas quer- 
ciis trahere chordis sonan- 
tibus. Quid ttrd ante ca- 
nam quavi pra?conia con- 
sueta patris, qui res morta- 

IS^i^i™ ct imuiortalium, qui 
mare terrasque et orbeui 
diversis temporibus mode- 
ratur ? Quare nihil ipso ma- 
jus oritur: imd neque par 
quidpiam ve! proximum va- 
[51] let. Attamen Pallas obti- 

20 nuit sequfntera gradiun.Nec- 
tacebo te, Bacche, certami- 
nibus strenue: lieque te, 
virgo feris crudelibus in- 
festa: neque te Apollo, te- 
lis ineluctabilibus formi- 
dande. Canam etiam Her- 

'io cidem, necnon filios Ledae; 
alterum equis, alterurapug- 
nis iihistrem ; quorum sidus 
candidiim ubi primumnau- 
tis illuxit, staiiirt concitata 
unda scopuUs decidit, 



mNOTATIO^TES. 



cunctatione ; vel confuse per devia et invia. 
Nota lippis et tonsoribus fabula. Vide Epist. 
adPisones, v. 391. Vocalem^ id est, canorum, 
vel, vocc pariter et lyra canentem. 

9. Jirle malemd.] Musica et suavifate vocis, 
ad quam formatus a matre Calliope Orpheus. 

11. Elandumet auritas, &i.c.] Tam blande 
canentem, ut arbores duceret, haud secus ac 
si auritae et animatae fuissent illfe. 

13. Quid priiis diram soHtis Parentis, oic.] 
Legunt aliqui, parcnlmn ; hoc sensu. Quid 
priiis dicam quam eas Jovis laudes, quas ma- 
jores nostri solent dicere. Alii melius paren- 
tis, id est, quid prius aut potius referam, 
quam notas omnibus, ac passim cclebrari so- 
litas, laudes Jovis omnium parentis, qui res 
asque Deorum ac mortalium curat, regit, mo- 
dcratur .' 

1.5. Variisque mundum Temperat horis.J 
Variis tempestatibus, vere, aestate, autumno, 
liyeme: calorem frigore, frigus calore tem- 
perat. 

17. Unde nilmapis, kx:.'] Alii interpretan- 
tur : a quo .love utpote optimo maximo nihil 
ipso majus gignitur. Alii, uiide, id est, qua- 
propter. 

18. Simile, aut secvndum.'] Par et proxime 
accedens : aequ^ magnum ac potcns. 

19 Proximos illitamen,k.c.'] Non. Marcel. 

Jfroximum dicebani veicrts, non soUnn adluE- 

rens et adjunctum .- reriim etiam longi. remo- 

tum, si tamen inter duo discrela nihil medium 

• lirisset. Virgil. ii^neid. v. 320, 

Froximus liuic, Inngo sed proxirnus in- 

ttrvallo, 
Inseqnitur Salius. 
TmII. in Brnto : I.vc. Philippus J]ntnn>n proxi' 



mus acccdebat, sed longo iamen intervallo prox- 
imus. Pallas honores occupat Jovi proximos, 
quippe nata ox illius cerebro. Alii volunt 
spectari ab Horatio, qu6d in Jovis Capitolini 
templo cellEc tres erant, quarum niedia Jovis, 
dcstra Minervee, sinistra Junonis : unde Pal- 
las ants Junonem po«i solebat. VaiTO iv, de 
Ling. Lat. 

21. Prceliis audax, neffte te silebc, Liber.'] 
Quud curis liberet animum Bacclius, Liber 
dictiis : vel qu(>d devictis liostibus se suosque 
asseruit in liberfatem. De bellica ejus virtufe 
ac proeliis \-ide Diod. Sic. lib. v. item infra lib. 
ii. Od. 19. 

22. Et Sfcvis inimica virgo belluis.] Diana 
venatrix, eodom cum Apolline partu edita, 
Jovis filia, nemorum ac sjlvarum Dea, ai"cu 
et sagittis feras sectari assuefa. 

23. JVec te metuende certA, Phoebc, sagiltd.] 
Arcu enim et sagitfis valere, praesertim ob 
iSiioben cumfiliis interfecfam, semper creditus 
Apollo. Dictus autem Phoebus, quasi <()«s 
liiov, hrx vita:. 

25. Alciden.] Herculcs ifa dictuS; sou qu6d 
esset Alcei nepos ; «tVo Tjfc aKnrii, a robore. 

Puerosque Ledce.] Castorem ef Polhicem, 
alium equestri, alium pedesfri inclytum piig- 
n:i. Ovid.Fast. V. 700. 

Tyndarid(E fralres : hic eques, ille pngll. 

27. Qnorutn simul alba nautis, &c.] Vide 
Ilomeri Hymn. in Dioscuros. EtsupraOd.3. 
V. 2. ad verba iiaec ; Lucida sidera. Aiunt 
nerape Astrologi propitias ac salutarias essc 
stellas jrcniinas, non ita voro solitarias. 

29. Defiuil saxis agitalus humor.] Unda 
spumans jactata in scopulos ef in alfum sub- 
lata defiuit, rjtm. primum faventitua C-astore 



m 

<iuiescunt venti, nubila eva- 
nescunt, et maris irati sub- 
sidunt ductus. quoaiam ita 
jussere. Post i»tos qnem 
potissLmum referam ambi- 
go; Romulumue, an tran- 
quillimi iSumse imperium, 
an Tarquinii regnura po- 
lens, an mortem Catonis 
gloriosam.-' Certd Rcgnlum 
ft Scauros, et Paulum ge- 
nerossE vitae liberalem, vic- 
tore Carthaginicnsi ; quin 
et Fabricium beneficii me- 
inor, celebrabo versibus 
magnificis. 



Q. HORATll FLACCI 

Concidunt veuti, fugiuntque nubes, [ggj" 

Et minax (quod sic voluere) ponto 31 

Unda recumbit. 
Romulum post hos prius, an quietinn 
PompiJi regnum memorem, an superbos 
Tarquini f^sces, dubito, an Catonis 35 

Nobile lethum. 
Regulum, et Scauros, animaque magnae 
Prodigum Paulum, superante Poeno, [53] 

Gratus insigni referam Camoena, 

Fabriciuraque ; 40 

AKj\OTATIOXES. 



et PoUuce tempestas sedatur. Vel, aqna per 
hyemem gelu coucreta, et saxis adhaMcus, tura 
resolvitur ac fluit, ciim oriimtur Castor et 
Pollux, vere nimirum, et ascendeute Gcmi- 
uorum sidere. Quidam interpretantur dejlidt, 
fluere et agitari desinit aqua maris, ante in 
rupes illisa pcr impulsionem ventorum, et 
concitatiouem flnctuum. 

31. Qudd gic roluere.'] Pro sua potestate, 
atque benigno favore in navigantes, sic ju.ssere 
yilacari omnia ante naufragium miuitantia. 
Legunt alii, Dii roluere, nempe Castor et 
Pollux : quibus ciim placuit, redit sereuitas, 
ct maris agitatio plane cessat. 

33. Romulnm post hos.] Post Deos ac Scmi- 
deos, Romae Romauique Imperii couditorem 
m primis celebrare est sequum. 

Quietum Pompili regyium.] Niunam deinde 
laudat, sccundum Romanorum regem, qui 
mitigandum ferocem populum armorum desu- 
etudine ratus, Jani tcmphim clausit, novam- 
t)ue civitatem vi et anuis conditam, jure ac 
legibus, moribusque de intsgro condere ag- 
grcssus, quieta fecii omuia, et Reujpublicam 
religione ju.stitiaque fiiTuavit. Tit. Liv. lib. i. 
c. 18. et seq. Flor. kx:. 

34. Superbos Tarqninifasces.'] Anibitiosam 
dominationera Tarquinii, uon Superbi (is 
PuinQ indigiius Hymno celebravi) sed Priici, 
fjui beilo streauus Imperium Romanum de- 
victis fmitimis populis auxit; circo, ludis, 
lascibus, aliisque insignibus decoravit. Flor. 
lib. i. cap. 5. Tit. Liv. lib. i. cap. 35. Tar- 
quinium Priscum, virum ccetera egregiurn, 
F.ccutu, quam in petendo hahnerat, etinm reg- 
'jiantem, ambitio est. Quidam non absiu-de 
:utelligunt Junium Brutum, qui fasces Tar- 
«ininiis pidsis ereptos spleudide gestavit ac 
Tcnuit. Virg. iEn. vi. 817. 

Vis el Tarquiniosrtges, animamqiic superbam 
Ultoris Bruli, fa.vesque vidtrc receplos 9 
3.3. Catonis nobilc letkum.] De eo Cjpsar 
«iixisse fertur ; Inrideo morti tua-, Cato ; nam 
ft tu gloruR mcfF. invidisti. Nimimm ille ad 
fticam obspssus, Pomptianas partes ji<;piciens 
victas, propria manu se peremit, postqu;;:.» 
bis Icgisset Platouis libnim Je Auima, innui- 
itnt ; ar, nc Ti/raiinr.m riderel, ut ait Ciccro 
OfHc. i. Vide Appian. Plut. Dion. etc. S. Aug. 
«JoCiv. lih. \i%. cap. .?. mortem Catonis indig- 



nam laude asserit, ut qui Cxsariauce de Pom- 
peio victoria; impatientia, violentas sibi manus 
intulerit. 

37. Regidum.] Hujus egrpgia virtus postea 
fuse laudatur, lib. iii. Od. 5. Vide et Cic. i. 
et iii. de Oflic. et in Pisonem, sic habet : 
jVec mihi ille M. Regub'.s, quem Carthagini- 
enses resectis palpebris illigatum. in machind. 
rigilando ^iecaverunt, snpplicio ridetur affectu.^. 

Scauros.] Horum familia consulari digni- 
(ate illu; tris et clara vii-tus cxtitit in adminis- 
tranda Rcpublica. Ex illii> M. Scaurus a Q. 
Vario Hispano accusatus est, quod Socios art 
anna concitasset. Ita se ver6 ille constantia 
plenus et giavitate defendisse fertur ; Q. Va- 
rius Hispanus M. Scaurum Principem Senatus 
arguit socios ad arma concitasse ; M. Scaurus 
Princeps Scnatiis negat ; testis nemo : Uti i 
vos, Quhilcs, credere debetis ? Quibus qui- 
dem auditis, nbsolutus e.st. Vide Val. Max. lib. 
iii. c. 7. n. S. Plin. lib. xxxvi. c. 1.5. etc. 

Jinimaqut magnce Prodigum Paulum.] L. 
.SCmilium Paulum, qui nullum pcriculi genus 
pro Rtpublica deti-ectavit ; et si non liabuisset 
Collegam Tereutium Vanonem, aut plus cer- 
taminis cinn ipso suo Collegu, (|uam cum An- 
nib.ile, (ut ait Q. Fabius Ma-ximus apud Liv. 1. 
sxii. c. 39.) non majori quidem animo, at certe 
inajori fclicitate, melioriquc exitu ad Cannaa 
pugTiasset. Venim, ut est apud cundem Liv. 
cod. lib. c. 43. Jld nobililandas clade Rom. 
Cannas urgente fato profecti .... dum alter' 
cationibus tnagis, quam roiisiliis tempus leritur, 
miscre ibidem c«si, pulsi, fugatiqiie sunt ; at- 
que Paulus nnus insoyis tam horrvndfe cladis 
intcriit, ut recte testatus Cn. Lentuliis, cit.. 
mox lib. cap. 49. 

33. Su]>erante Prfno.] Annibal cert^ nus- 
quam ma';is insigni «ie Romanis victoria exul- 
tare potuit ; nam pliis quadraginta Romano- 
rum miiiia pra?ter Socios, octogmfa Senatores, 
alii^jue viri gi-aves bcne niidii interciderunt. 
\'idc cifctera apud Livium loco cit. etc. 

40. Fnbriciumque.'] Hic coutra Pyrrhum 
regcni missus, cum nec ab ipso prius, quaria 
lefui pai1e promissa, solicitari potuisset ; nnc 
PviThi medicum veneno rcgcm tollere spon- 
dcntcm audiro voluisset, iir5 pcrfidum illura 
cateuis vinctura ad siuini dominum reniisissct ; 
jnstarij hanc sb rege mirabundo laudem pro- 



CARMIISrUM LIBER I. iX 



31 



Munc, et incomptls Curium capillis 
Utilem bello tulil, et Camillum 
Sccva paupertas, et avitus apto 

Cum lare fundus. 
Crescit occulto velut arbor cevo 
Fania Marcelli. Micat inter omnes 
Julium sidus, velut inter ignes 

Luna minores. 



Hunc, et Curlum impexis 

crinibus bello idoneum^Ja- 

[54] j.i(g,. gj Camillum produxit 

inopia durior, et patrius 

ag^eikis cum uomc couve- 

niente. Marcclli porrd no* 

men au^escit sicut arbor 

secreto temporis j^rogressu. 

.,_, At cjsteros inter splendet 

L ''-' astnim Julii, ut Luna intcv 

minores stellas. 



4^; 



A^^NOTATIOKES. 



meruit. Hle est Fabricius ; r/ui diffiriliiis ab 
honestale qnam Sol h sao cursu artrli posset. 
Aurel. Virtor. Alia Fabricii eloffia hauri e P!u- 
tarcho ; Cic. iii. de OflSc. Gell. iib. i. c. 14. Vide 
et seq. Annot. 

41. Hunc, et incomptis Curiiim capillis, &c.] 
Virtutem paupcrtate rducafam, ac celebrem 
factam, in tribus summis viris cum Horatio 
venerare, loctor ; iu Fabriclo, iu Curio, in Ca- 
millo. Hos enim vero S(i:vn panpertas, id est, 
magna frugalitas, tcnuis aihnodum res familia- 
ris ; fundulus, scu pauca ajri jugera sibi ab 
atis relicta, cuni larc aplo, id est, pariter modi- 
co, bello utiles fecit. Nimirum victu aspero in- 
durati ad laborem, morura autem integritate 
ad vii-tutem omnem formati, egregiam Reipub- 
licfe difP.cillimis temporibus operam navave- 
runt ; non tam suas quam puljlicie utUitati stu- 
dentes ; uude et summam laudem consecuti 
sunt. 

Hnnc.'] Nempe C. Fabricium Luscinum, ter 
Coruiulcin : de quo ante ; et Va!or. Maxim. lib. 
iv. cap. 3. Is lionoribus et auclorilate omni cive 
iemporibns svis major ; censu rerd par unicui- 
que pauperrimo ; derem (F,ris et quinqne pondo 
argenti, servosque totidem sibi iuissos a Sam- 
nitibus, quos universos in clientela hahehal, in 
Samnium remisit ; contineniioE siuv bcnejlcio 
sine pecunid precdives ; sine usufamiHm abitn- 
de comilatus ; quia locupletem illarn fuciebai 
nnn mulla possidere ; sed modica dfsiderare. 
Efgo domus ejus ut cere et mawipiis vacua ; 
ita glorid ex liis confcmptis parla referla fu.il, 
&.C. Vide et ejusdem Valer. lib. ii. cap. 9. 

Curium.l Curius Dentatus, e.vactissima nor- 
ma Romanee frugalilatis, idemque forliludinis 
perfectissimum speclmen, Samnitinm lcgalis 
agresti se scamnio assidentem foco, atque ligneo 
catillo ccenantem (quales epulas apparutus in- 
dicio est) speciandum prabuii . Ille eorumdi- 
lilias contempsit ; at puupertatem ejus Sam- 
nites miraii sunt. Otferentibus aurmn respon- 
dit ; Malle se locuplelibus iniperare, nudm ip- 
suni Jieri locupleteni ; et Curiurn nec acie vin- 
ci nec pccuniA corrumpi posse, iic. quoe iege 
■Rpud Valer. Maxim. !ib. iv. cap. 3. Vide et 
Aurelium Victorem de Viris illustribus ; Cic. 
de Seiiectute, etc. 

Inromptis Curinm capillis.l Le£;unt quidam 
cum Quintiliano iib. ix. c. 3. intonsis capiUis ; 
scilicct priscis temporibus nonfUim erant Ro- 
ma- tonsoros ; et cuitnm negiiijebaut maxime 
bellatoresviri. Hocquidem perindesigniticatur 
pcr vocem incompiis ; sed non iliud, quod sane 
s(b Horatio spectari oportuit ; sic Ovid. Fast. it. 



Hosapud intonsos nomen habebat avos. 
Et Fast. iv. 665. de Numa ; 

Biscapu! intonsumfontand spargilnr undd. 
Codices tamen fere omnes habent ; incomplis 
Curium capillis ; unde ab ea lectione temere 
discedendum non fuit. 

42. Camillum.] M. Furius Camillus quin- 
quies Dictator fuit ; de Gallis bis triumpliavit, 
Romamque jam ab his captam sfrenue pug- 
nando vindicavit. Ad annos ocfoginta Rei- 
publica; semper utilis vixit ; liinc pater patria;, 
alter Romulus, ac urbis conditor meritus ap- 
pellari. Vide Liv. lib. v. etc. 

45. Crescit occulto vehit ctrbor a:vo Fama 
Marceia.] Sicut arbor scnsim ac neraine ad- 
vertente crescit, occulto cevo, labcnte clara 
tempore, progressu niensiimi et .innorum, ita 
Marcclli fama indies augefur ac celebrior eva- 
dit. Erasmus hunc locum sic illustrat ; Solent 
pr(Ecoquia subitd faccescere ; sed quod paula- 
tim accrescit, ditrabile csf. Unde Horalius Mar- 
celii famam vclut cum rore arborem surgentem 
celebrat. 

46. Marcelli.] Quis ille, non plane constat. 
Alii volunt M. Marcellum Octaviae Augusti so- 
roris filium, cui in Imperii surccssorem adop- 
tato, suam illi filiam desponderat Juliam. De 
eo Virgil. .^neid. vi. v. 861. et scq. et Seneca 
ad Marciam c. 2. Venim cum is admodum ju- 
venis, solu indole prjeclara nohilitatus obierit ; 
quo pacfo ejus fama crescere indies a!) Hora- 
tio dicitur ? Itaque malim ego cum aliis intelli- 
gere M. Claudium Marcellum, quinquies Coii- 
sulem, qui Gallos Germanosque debcllavit ip- 
sumque Annibalem iu victum anfca vinci posse 
docnit: afque ab eo demum circumvenfus af: 
caesus, etiam coli et observari meruit post mor- 
tcm ; nam et honorifice cremandum Annibal 
curavit, ejusque cineres urna argentea inclu- 
sos et corona aurea decoratos ad ejus filiufn 
misit. Plularch. Tit. Liv. I. xxiii. et seq. Virg. 
Ji^n. vi. 855. 

Micat inter nmnes Julium sidus.] Sueton. 
Jul. cap. 88. ita scribit ; In Deorum numernm 
relaiusesi, non ore modd dectrnentium, sed ct 
persuasione imlgi. Siquidem ludis, qvos pri- 
rnu consecratos ei fia:res .iugustus edebat, sieUcr. 
crinita per sepiemdies continuusfulsit, exoricns 
circa nndecimam horam ; crrditumifuc est ani- 
mam esse Coisaris in cccluni recepii : et liar de 
causd simulachro ejus in vertice addiUir stella. 
Idem refertur in Epistolis Augusti. Virgil. 
Eclog. ix. 47. 

Ecce Dion/ci processit Cce.iaris asirnm. 
Vide et Piutarch. Dion. lib. xlv. Scnec. Quwst. 



32 

O fili Saturni, Jiipiter, bu- 
mani generis auctor et con- 
sen-ator, comniissa tibi cst 
d fafis siunnii Ccesai'is tu- 
tela ; ergo tu regna primus; 
Caesar autem sit a te secmi- 
dns. Sive is Parthos Italia: 
bellum inferentes legitima 
victoria fractos subegerit ; 
sive Seras Indosque in ori- 
entali plasra domuerit: Te 
quidem inferior jiiste gu- 
bemabit ille hunc orbem 
ampUun, tu rerd tremendo 
ciirru Coelum concuties ; tu 
infesta in contaminatos lu- 
cos tonitura vibrabis. 



Q. lIORATii ILACCI 

Gentis humanoe Pater atque custos', 
Orte Saturno, libi cura magni 
Caesaris fatis data : tu secundo 

Caesare regnes. 
IUe seu Parthos Latio imminentes 
Egerit justo domitos triumpho, 
Sive subjectos Orieniis oris 

Seras et Indos : 
Te minor latum reget sequus orbem ; 
Tu gravi curru quaties Olympum j 
Tu parum castis inimica mittes 

Fuhnina hicis. 

A.\yOTAT10KES. 



50 
55 

56] 

60 



5Jatural.lib.vii.cap. 17.Plin.lib. ii.cap.35. ubi 
Augiisti ipsius de ci inito illo sidcre testimoni- 
um rcfert. Porrocometes ille Christi Senato- 
ris nostri natalem pr£enunciasse multo mclius 
creditur. 

4y. Gerdis huinanc^ pater- k.c.] Pra>clare ad 
Augustum, qui) totus tendebat, laudaudum vc- 
nit tandeni, per Apostropben ad Jovem, cui 
divisum cum ipso iniperium asserit. 

50. 2'ihi cura mogni Cicsaris fntis dnia.l 
Dno nempc veteribus credita ; primum Ref;e.>^, 
Imperatores, Principes in tutela esse Jovis ; 
altermn, fato sic omnia dtcerni, gi'bei-nari, 
subesse, ut ipsi Dii fati legibus tcnerentiu'. 

51. Tusecundo Casareregnes.] Tu quidem 
ita supremum renim omnium dominium habe, 
O Jupiter ! ut Augustus sit a te secundus. 

63. Ille seu Parlhos, iic.] Sueton. Augiist. 
e. 21. Parlhi quoque ef Armeniam vindccanti 
facild cesserunt ; et signa militaria, quce M. 
Crasso et M. Anionio adtmerant, reposcenti red- 
didcrunt, obsidtsqv.e in.rdjitr obtulerant ; deni- 
qv.e pluribus quondam dt regno concertantibus, 
rton nisi ub ipso electutn comprobarerunt. Vide 
et infra Od. 19. v. 12. Ann(.t. Quoniam ver6 
Parthos antea victoriis foroces, Romanisque 
ctiam terribiles, jam eo deduxerat Augusti fa- 
ma, ut ultro virtuti RomanH? obsenantiara de- 
ferrent, hinc benc omincitur Horatius, justo 
cos triiimpho aliquando profligandos. 

65. Sirs subjeclos orienlis oris Seras et Tn- 
dos.] Sive ille remotissimas nationes subege- 
rit ; vcl Seras, vel Indos, de quibus, teste Dio- 
doro Siculo, solus triumpl:avit Bacchus. 

56. Seras.] Seres Lnterioris -•Ethiopia> simt 
popidi ; Runt etiam ex Orosio citerioris In- 
diae ; sunt et alii ad orfum extremi ulti-a Si- 
nas, quorura regio Serica, nunc Catay. Me- 
ti-opolis autem Sera, scrico opcre celebris. 
De eis Strabo, Pfolem. Ferrar. kjc. Plin. 
lib. vi. c. 17. Primi sunt hominvm nui nos- 
cuntur Seres lanificio silvarum nobiles, per- 
fusam aqud dtpectentes frondium canitiem. 
Aiumian. Maicellin. Seres, inquit, armoTuvi 
expertes .... '.lullifinitimorum molesti 
. . . Cceli cpud eos jucunda salul/risq^ie 
temperies, acris fnciesvtunda,veniorv.m com- 
moai.-tsimus Jlafus, cl abundl si/lvcc sublucida. ; 
a quibus arborumfeetus aquarum asperginibus 



crebris, vtlut quiedam vcllera molienles, ex la- 
nuginc et liquore mixtam subtililatem tenerri- 
mampectunt, nentesque subtegmina conf.ciunt 
scricum ad usum anlehac nohilium, nunc eliam. 
infmorum sine ulla discrelione profcieris. Ip- 
si prctter ccelcros frugalissinii, pacailoris Tiicr 
cullores, Lc. 

Indos.] Horum regio ludln Asias est ad^or- 
tv.xn amplissima ab Indo fluyio dicfa ; Gange 
fluvio item rigatur, et sciinlitnr mcdia ; ab Or- 
fu Sinas habet, a Septentrior.p Tartarion;. ab 
Occcisu Persiam, ab Austi-o Oceauum InrJicuii; 
Parte Septenfrionaii, inter Gangeni ct Induiri 
fluvios contiuetur hodie Imperiimi Magni Mc- 
golis, in quo numerantur pro\inciae triginta 
septem satls ampke. 

57. Te minor Idlum reget mquusorbtm ; hc^ 
Sensus est : Augi'suis autem, 6 Jupiter, sic or- 
bem hiaic irfcriorein, ita volentibus fatis, re- 
get, ut se ff rat seinpor minoiem tc, sicut de- 
cet et aiquiim c..t. Et quauquam laufiibus ora- 
niurn jam ef.Vrtur; Et virtulis moderoiion- 
isqucfumfi Indos eiiaviac Scythas, rntditu modo 
cognilaSfpellexit ad amicitiam suam populiqui. 
RonianiulLo perlegalos jielendam; (ex Sue- 
ton. Ortav. cap. 21.) quaniiiiam Parthos efian* 
nominis sui splendore similiter perculit, eonim- 
que ferociam sine annis frcgit ; affanien ilk 
seu novis indies triumphis «ugeafur, seu to: 
populos sibi subjectos cernat, iiun(|iiam tamen 
emimos ultra quam fas est superbos tollet. 

Latam.] Virgil. .'Eneid. i. 278. 
His ego nec miUis yerum, ner temporapono. 
Legunt alii lceium niniintm ob (r.quilatem Au- 
gusti, qni jus summa lcnitate pariter ac dili- 
gentia dixisse scribitur a Suettmio. 

68. Tugravi cvrru qv.aties Olympum.] Tu in 
Coelo regn.abis, iudeque tonitru in haec infinia, 
ciim fueris ad justam pro\ocatus irani, vibra- 
bis. ?>'empe vulgus opiuabatm- e curru Jovis 
calwn quatienle formari tonitrua, et mitiifvH- 
mina. 

59. Tu parhm ca.itis, fcc.] Quoniam luci 
Diis sacri hribebantur, hijic si .'iliquo scelere ac 
flagitio in iis perpetrato contaminafi essent, 
Jovis excitari credcbant furorem, et sacrile- 
gium vindicari, misso fulmine. Unde et sata- 
gehr.nt expiare loctun, et cfpsis hostiis Numi- 
nis iram niacare. 



CARMINUM LIBER I. 13. 



33 



ODE XIII. AD LYDIAM. 
Zelotypum se pingit Horatius^ ac rivahm s-uum vellicaf. 



CUM tu, Lydia, Telephi [57] 

Cervicem roseam, et cerea Telephi 
Laudas brachia, vae, meum 

Fervens difficili bile tumet jecur. 
Tunc nec mens mihi, nec coior 5 

Certa sede manet : humor et in genas [58] 

Furtim labitui*, arguens 

Quam lentis penitus macerer ignibui?. 
Uror, seu tibi candidos 

Turparunt humeros immodicse mero 10 

Rixoe ; sive puer furens 

Impressit memorem dente labris notam. 

m.YOT.iTIOJVES. 



O Lydia, quaiido tu col» 
laudas collum lubicundu- 
lum Tekphi, et molles la- 
certos Telephi, v;e, meutn 
hepar turgeScit acri chole- 
ra iutlainmatura. Tum ne- 
que anunus uiihi, ncque co- 
lor statu finno manet : la- 
chr_vm<E clam decidunt in 
malas, patefacientes quan- 
tum intus absumar flammis 
secretis. EiYervesco, sive 
jurgia ex viuo immodcrata 
deformamnt albas tibi sca- 
pulas: sive juvenis insa- 
niens memorcm ci^-ati^icen» 
labellis tuk dente incussit. 



Ode est dicolos distrophos, ut tertia supra, dore, timore, ira. Opportune Marrob. lib. vii 

Sic ie Dira, k.c. cap. 11. jYatura, citm qaid ei occurrit honeslo 

1. Cum tii, Lydia, Telephi, &c.] Non caret pudore dignum., imum petendo penctrat mngui- 
arte repetitio vocis Telephi. Nara et qui nem,quo commoto alque diffaso, cutuiingititT^ 
amant, nunquam satis id loquuntur quod indeqv.e nascitur rubor . . . gainUum cr- 
amant ; et zelotypo illud idem est intolerabile. irinsecits contingit. .id hoc animoso natuui 
Lydia cervicem roseam Tclephi, iterumque occursufestinat,quimsanguisconninndo,qun- 
ccrea brachia Telephi laudare gaudet : at Ho- si alacritate integritatis sucl compotem, tingit 
ratio id ciet bilem, doletque qu6d rivalem su- cutem; etindesimiliscolorjiascitur. Contra qut 
um in ore frequentius habeat. Unde, cum metuunt, poHescunt. J\'atura enim, ciim quid 
presentem convellere amorem nequeat, de fa- de extrinsecus contingentibus metuit, in altum 
turaejus unmutatione se consolatur. totadeniergitur,sicut nosquoque,ciimti7neimis, 

2. Cervicem roseam.^ Pulchram instar rosae, latebras quterimus. Sic natura iota descen- 
et fraigrantem ; vel rosei coloris. Scaliger hic dens, ut lateat, trahit secum sanguintm. Hoc. 
Horatium graviter, reprehendit, et lacteam di- rerd dcmerso, humor dilutior cuti remanet, et 
ci ojKJituisse contendit, non roseam. Verum indepalletcit, kx:. 

quidui adolescens amore fervidus rosea cer- 7. Furtim labitur.'} Invito mihi cxcidnnt la- 

vice et rubicundula celebretur .' Virg. Mn. i. chi-ymse propter vim indignationis et zeloty- 



402. 

RoseA cervice refulsit. 
Cerea brachia.} Mollia, tenera, fortasse 
etiam candida, politula, nitida, puta, pura, 
formosa, instar imaginum cerearum, quae siue 
ossibus, nervis, pelle, pilis. Vide Non. Meir- 
cel. in voce putits. 

3. VcE.'] Interjectio dolorem indicans atque 
indignationcm. Sunt qui legant, ncE, va», id 
est, certi, hercl^. 

4. Bile tumetjecur.'\ Intumescit fellis recep- 
taculum jecori annexum. In felle ira, in je- 
core amor ac libido, in splene risus, in corde 
sapientia, apud priorcs resident. At Horatius 
modo libidinem in jecore statuit, ut lib. iv. Od. 
1. V. 12. 

Si torrere jecur qu(cris idoneum. 
Aliks iracundiam, ut hic : pariter et Juvena- 
lis Sat. i. v. 4-5. ducit, utLydiam aTelepho quacumque ratione 

Quid referamquantd siccumjecur ard&at abstrahat. 

"■'^•^ 11. Sive puer furens, &c.] Sive Telephus 

Seculi videntur Archilochura XoX»f huk fx}K efTroenata et impotenti abreptus libidine, ac 
tp' MTritToc Bilem non hahesin hepate. Apud prope furiosus momorderit labia tua, ad relin- 
Athen. lib. iii. cap. 24. quendam qualemcunque sui memoriam, in 

5. Tunc necmens mihi,nec color,&Lc.] Va- crudeii etiam cicatrice. Cic. vii. in Verrem, 
riis se pertuibationibits agitari indicat, pu- .Metuendum . . . . ne exciletur Verrea, ne 



piae. Hanc describit TulUus, Tuscul. iv. jEgri- 
iudinem ex eo quod alter potiatur eo, quoct 
ipse concupierit. 

8. .Mactrer.] Porphyrio legit, Cnncremer. 

9. Vror, seu tibi candidos, &lc.] Doloie gravi 
aflScior, cum video te mihi adamatam vexari 
crudeliter, atque ictibus laniari ab juvene te- 
mulento et post epotum vinum peiulco, sine 
modo lascivicnti, rustice jurganti, imo dure ac 
barbart^ te molliculam tractanti. Horatius 
nempe ut Lydiam demereatur, suum ei tene- 
rum exponit amorem, qui ejus cruciatus per- 
sentiat, iUumque opponit saevaj rivalis Ubidini, 
quae, ut se expleat, amica; haud parcit ; sicque 
Telcphum in invidiam adducere conatur. Hinc 
et maUgne interpretatur comessationes iUa?, 
necnon morsiuncnlas amatorias ; ac veUit di- 
ras plagas trucesquc ac beUuinos morsus tra- 



^4 



m- Q. HORATll FLACCI 



O si mihi sat auscultes, ne 
expecta cons-taiitcm evm 
fore, qvi immaniter vulne- 
Vat basia suavissinia, qui- 
bns indulsit Vouas quintuni 
suEB dulcediuis ^raduni. 
ter et plus beati quos, nec- 
tit stabilis conjunctio, nec 
ainor iniprobis querelis di- 
\isu8 ?epaiabit euite diem 
ultiraam. 



Non, si me satis audias, 

Spcres perpetuum, dulcia barbare 
Lacdentem oscula, quse Venus 15" 

Quinta parte sui uectaris imbuit. 
Felices ter et amplius [59] 

Quos irrupta tenet copula j nec malis 
Divulsus querimoniis, 

Suprema citius solvet amor die. 20 



ODE XIV. 

JVon esse redintegrandum civile hellum. 



■ie Dovi fluctus inQ |>j^yis referent in mare te novi 

reduccnt ? quid ' . . , ,, . 

^■irmiter portuni tc- T luctUS .'' O quul ap^lS t tortlter OCCUp 



O navi? 
mare te reduc 

facis ? Firmiter portuni tc- i' lUCtUS .'' U qui 
ne. Annon cernis, quod la- PortUUl. Noune vides, Ut 
t^tuum ed remis destitu- ^^^^^ remigio latUS, 



occupa 



[60] 



ANNOTATIOJ{ES. 



denudetur a peclore, ne popuhts Romanus 
aspiciat cicalrices ex inulierum morsii, vesUgia 
libidiiiis atqvt neqvilia:. 

13. Xon, Speres perpetmim.'] Si mihi credis, 
Lydia, ne perpetuum tui amatorcm spera il- 
lum fore, qui sic abutitur amore tuo, ut oscul- 
ando vulmTa infli^at, ocstro vchit percitus. 
?vam, ut aiuut, Omne violentum non eH du- 
rabile. 

16. Quintd parte sui nectari.t.] Missa plu- 
rium intcrpretatione in putidis ct ohscccnis 
plus aequo sagacium.ego cum paucis scutio, et 
oscula qiuz Venus quintd parle siii nectaris im- 
buit, intelligo valde fragrantia, nectaiis instar 
fuavia. Eo fere modo apnd Athen. lib. ii. cap. 
2. sub finem, Ibycus, ut significet niel esse 
dulcissimum, ait, mel uonani esse partem am- 
brosiae : id est, hahere nonam paitem suavita- 
tis qua* Ci>t in ranbrosia. 

17. Felices ter, Lc.] Sic denique tentat Ho- 
ratius expugiiare Lydiae amorem, dicens longe 
feHciorem eam fore, si se Horatium constan- 
ter amatunim pra>fcret Telepho nunc ardeuter 
quidem, sed ad tempus duntaxat amanti. 

18. Malis Divulsus qverimoviis.'] Bonsesunt 
in .imore quei imoniae, ob absentiam, ob desi- 
derium : mala; ver6 ob inconstcuitiain, muta- 
tionem, ac fidem fractam. 

20. Supremd eitiiis sohet, kc.] iS'on ante 
desin.oin te amare, Lydia, si me anies, quam 
desidero vivere, inquh Horatius : imti, ut ait 
ip.se in persona Lydise, Ode 9. lib. iii. 

Ternm rivere nmem. tecum nbeam liben.^. 
Ode XI V.— Metrum est idem quod supra Od. 5. 

iVon pauca ex Alcso imitatus est Horntius 
in hao Odp, qiiam ferc oiuncs pllegoricnm a.'^- 
noscunt tolau), ipscque Quiutilian. lib. \ iii. r. 6. 
Tn ca certe phirima dicuntur figauis ac tropis 
involnta, qua? apcrte ncquaquam dici fas 
fuisset : vel rcmpublicaiu, vcl Brutum, vcl 
.*«pxtum Ponip.' iiuu alluquitur dchort.iturque 
a reparandis tivilibus tuuiullibus, quibus velut 



novis procellis non nisi higeBti suo malo Res* 

publica concutienda sit. 

Porro sic mterpretari singula nobis licet. 

A'avis, est Respublica Romana : mnre, ci- 
vile belhim : fiuctus, discordiae ac tumultus ; 
portus, pax : nudum remigio latus, Cassius 
cum sinistro cornu, cui pra-crat, miUtibus 
caesis ac fugatis, fractus : malus sauciusAfricOf 
Magnus Pompeius a Ptolcmaeo iEgypti rege, 
nefarie obtruncatus : antenna gementes, Se- 
natores aliique Principes Pompcii fatum do- 
lentes : cariva sine fu7ubus, aerarium sine 
pecunia, qucs nervus belli est ; linteanon in- 
tegra, vexilla et legiones dissipatae : eequora 
CyrU.ulas nitentes interfuia, qaa; caveri atque 
evitari debeaut ; quorundam potentium oc- 
culta ambitio invidiaque aliena? gloriae : 
Quippe hi saepe specioso publicae utilitatis 
pra-textu, rebus suis student ; atque ut mili- 
taria imperia, dignitates ac magistratys cap- 
tent, paccm impediunt, turbas fovent, populis 
illudunt, perniciem ci^ium mohuntur. 

1 . JNati*.] Bruti pars intelligi potest, sicut 
Pompeianae partes navi designantur apud 
Cic. lib. ii. Epist. 5. et lib. xii. Epist. 2-5. 

J\'ovi Fluctus?2 Primum civile bellum ex- 
arsit Caesarem inter et Magnum Pompcium ; 
altcrum inter AugTistum Antoniumque, et 
Cffsaris percussores Cassium et Brutum ; ter- 
tium inter Sextum Pompciuni, Magni filium, 
et .\ugustum ; de quibus vide Appian. lib. iv. 
Plutarch, icc. 

2. qvid agis ."] Nempe Antonio hoste 
Patrice judicato, literisque per senatum datis 
ad Julii Ca;saris interfectorcs de rccuperandik 
libertatc, quid aliud quam incenditur grave 
belhim, ac Romanumpessundatur imperium .' 

Fortiter occvpa Portum.] Una .salutis ratio 
est: compone i»accm cum Octav. Augusto, cui 
nisi summam defers rerum, nanquam sane 
coufiuicsces. Conjccturam audacionmi quo- 
rundani retundere videtur iste locus. Ncc cst 



CARMINUM LIBER I. 14. 



nO 



Et malus celeri saucius Africo, 
Antennaeque gemant ? ac sine funibus 
Vix durare cariute 
Possint imperiosius 

iEquor ? non tibi sunt integra lintea ; 
Non Dii, quos iterum pressa voces malo ; 
Quamvis Pontica piuus, 
Silvae filia nobilis, 

Jactes et genus, et nomen inutlle. 
Nil pictis timidus navita puppibus 
Fidit. Tu, nisi ventis 
Debes liidibrium, cave. 

Nuper sollicitum qute mihi tsedium, 



5 etmalusAustroprsecipitila 
bcfactus, at(|ue antennae 
stridoant, et vix carina sin* 
rudcntibus valeat sustinere 
marc violentius ? Non ad- 
sunt tibi vela salva; neque 
Numiny, qua- invoces rur- 
[61] sus iTvuinriis obnita; licet 

11 Ponii sis pi.iusorta h silva 
celebri, atque originem os- 
tentes, vanainque tamani. 
iSauta meticulosus haud 
confidit put'i' puppi. Tibi 

.. ► prospice, nisi ventis in jo- 
com sis dr.-iJnata. Tii qua 
luihi nupcr moiestum crea- 
l/ixs tssdium, 



ANKOTATIO^^ES. 



quod aut Muretus Quintiliano dormitationem 
ita objiciat, aut Faber Critic. Epist. .'>t. al- 
terque ei adstipulafus sibi plaudant et accla- 
raant vckU invento Api, exultantes, tig>i;c»/u€V 
tTuy^ii^ojuf/. Enim vero si, quod volunt illi, 
citra mctaphorum aut allegoriam scribit ad 
tasn navim, qua sui amici iratum Aug-ustum 
nietuentem fugere properabant, sique hac 
Ode secundam ei navigationem apprecetur, 
non sccus ac navi Athenas Virgilium trans- 
vehenti, Od. 3. quo seusu diceret hic ; fortiter 
cccupa portum ? \mh ver6 debuisset inclamare 
ad immorantes, Solvile protinus ; ad navim 
autem ; Fortum liunc citd d-esere non tuium ; 
itatione malt fidd statini cede, in qud pericu- 
tosius quam in alto mari vcrsahtre. 

5. ./Ifrico.] Vento Meridiojiali, de quo 
Virg. .lEneid. i. 85. 

Crtberque procellis 

Africus. 

6. JntenruEqve gemcmt?] Fracto navis malo, 
depcndcntes ex eo antennse concidant neccsse 
est ; sic et Senatores ac Procei-e.<;, qui adhs- 
serant Pompeio, eo quidem sublato gemnnt ac 
dilabuntur. Hi certe alii in aliis diffluxere 
provincias ex Appiano cit. loc. Anlenna:, trabs 
in summo navis raalo transversa, cui velum 
alligatar. 

8. Imperiosius JEquor 91 Viitutem ac for- 
tunam Augiisti manifeste praevalentes. 

10. jVon Dii, qv.os iterum pressa voces.'] Ciim 
enim fatis destinatum Augusto videatur orbis 
Imperium, tibi contra fata pugnanti non 
adorunt aut favebunt Dii. Adde quod frustra 
JVeptunum invocat, qui secundwn patilur 
naufragium. 

Dii.'] Castor et Pollux, ApoUo, Miuerva, 
aut quiUbct alius, solebat essc et vocari futr-la 
et insigne navis ; et sacrarium iu puppi col- 
locabatur, vel in prora. Act. Apost. cap. 28. 
scribitur navigare Pautu.? Alcsaudrin.'i quadain 
aavi, cujus insigne Dioscuri. Pers. Sat.vi.29. 
Jacet ipse in littore, et una 
Tngentes dc puppe Dii. 
Quidam sic iuterprctantur locum hunr : Tili 
non sunt Dli, quos iterum pressu roccs malo ; 
J3m Pompciu.5 occidit, Cassius periit, divini 
illi libeitatis viudices; quid tcntes ultra .-' 



11. (luamvis Poniica pinus,ii.Q.] Sicut ad»- 
ver6us ternpestatcm sievam parum valet nobi- 
litas arborum 6 quibus compacta est navis, 
minimi^ quoque picta ct oniata puppi.s ; sic a. 
naufragii periculouequaquam eximif Rempub- 
licam contcntionibus lacerani, aut ipsius tama 
quantumlibet celebris, aut Uucis excrcitus 
generositas. H?ec enim quid juvant .' prfeser- 
tim si desiut preesidia sat iirma ; aeraiium io- 
cuples, etc. 

12. Silvcc filia nobiUs^ In Ponti regione 
multiplex erat silva, egrcgiieque arbores l"a/- 
bricandis navibus idoneae. 

14. yil pictis timidus nuvita pnppibus Fidit,] 
Ne splcndori tui nominis fide, (3 Respublica 
Romaua, vel origini pra-x;larre ; neque tu, 
BiTite, aut ingenitce nobilitati, aut proprise 
existimationi. Sunt euim btec vaua preeeidia 
ac firmamenta. 

Timidus navita.] Ne cum Scaligero pu- 
tes lecfendum, ticmidus. Est enim iimidus 
epithetou nautis semper conveniens, et hic 
raaxuue. Sic enim significatur nauta pruden- 
ter mctuens omnia ab infido mtui, ab instabi- 
libus vcntis, a repentiuis tempeMatibus, ciwn 
prcesertim vehitur navi jam debilitata. 

15. jVwi venlis Dches ludibriwn.] A bcllo 
desine, nisi vis fortunje jocantis, aut Martis 
commmiis, aut etiam fatorura ludibrium esse. 

17. JVupcr sollicilum quce niihi ttedium, Jcc.] 
Militavei at Horatius sub Cassio et Bruto ; po- 
stea tamen Aujjusto victori concili^-xius, veniam 
obtinuerat ; haec autem scripsisse fertur post 
Cassium csESum, et antequam Brutus adver- 
?us AugTistum belli aleam experiretur. Ait 
crgo ; publica salus, quT tiVHlium mihi tunc 
pra^buisti ob diutm-nitalem disco:diai-um ac 
militis laborcs ; nuuc autem solicitudiiiem cX 
curam prasstas ob novos tumultus ; cur cvi- 
dcns periculum^ t.ilcsquc angustias <^ponte 
fidi'i .^ Vclad Brurum loquitur. O Brate, qvii 
sollicituni me habuisti de eventa hflli, sub 
tuis signis merentcm ; mmc aulcm tui ac li- 
bertatis, quam vindicas, dcsiderio criu-ias, 
cum pra^cisam snlutis tuce spem animo jam 
conripiam ; si mlhi credis, ne Augusti partes 
fortiores lacesio, ponr; ,-\rma, mvi! tau\ pori- 
cul&,''a; plcnos aleas Jrvbores irkC3£sum subt'j. 



56 Q. HORATII FLACCI 

iam rerd desiderium ac $o- Xunc desiderium, curaquc non levis, 

!icitudin*m haud modicam, |nterfusa nitentes 

fusre maria Cvcladas mi- tt. t~\ i j _ 

ci^e* interfluenua, ^ ^tes aequora Cycladas. 

ODE XV. 



[621 

20 



Cum pastor faUax per ma- 
riaabducpret Hclenamhos- 
pitam navibiis Trojanis, in- 
iucunda tranfjuillitate ven- 
tos veloces oppressit iN'e- 
reas, iit dira pra?ciiieret fa- 
ta, sic. Infaustis auspiciis 
domuyi ducis eam, quam 
numeroso exercitu reposcet 
Gra;cia, conspirans tuas 
dissolverc nuptias, atque 
antiquum Priami regnuin. 
Eheu. quantus cquis, quan- 
lus viiissudoriusiat ! Quan- 
tas caedes Trojans 



Vatidnium de TrojcB excidio. 

PASTOR ciim tralieret per freta navlbus 
Ida?is Helenam perfidus hospitam, 
Ingrato celeres obruit otio 
Ventos, ut caneret fera 

Nereus fata. Mala ducis avl domum, 
Quam multo repetet Grsccia milite, 
Conjurata tnas rumpcre nuptias, 
Et regnum Priami vetus. 

Eheu, quantus equis, quantus adest viris 
Sudor ! quanta moves funera Dardanse 

JIXNOTATIONES. 



[6Sj 
5 



10 



imo conciliandae pacis consilia etrationes iui. 
Vide lib. ii. Ode 7. et Epist. 2. lib. ii. 

20. Cycladas.] Insula' sunt circiter quinqua- 
ginta, ia JEgwo mari in cycli prope forinam 
dispositae : quae quidem ob rroquentes scopu- 
los, et maiis angustias adiri, aut tircimmavi- 
gari vix citra periculum possunt. 

Ode XV. — Metrum idem quod supra, Ode 6. 

1. Pastor cinn traheret^is.c.'] Sicut apud Bac- 
chylidem Cassandra Paridi Trojam injrredien- 
ti, ita hic eidem iter agenti; Helenamque belli 
facem duccuti, ?v'ereus vaticinatur quanta ferat 
mala, adef)que Trojre ruinam. Antonium Cle- 
opatrae amoribus irrctitum exemplo Paridis 
admoneri ab Horatio non nemo opinatur. Cie- 
teriim cuncta fere ex Homero deprompta. Sen- 
sus est : Cum Paris Helenam raperet Hospitis 
Menelai uxorem, atque e Sparta Trojain navi- 
garet, Nereus Dcus marinus ventos cohibuit, 
dum perfido iili raptori caneret impendentem 
cladem, ob violatum jus et incestas nuptias. 
Vide Herodot. lib. ii. Eustath. in vi. Iliad. 

PastoT.'] Paris, alio nomine dictus AJexan- 
der, expositus in Ida montCjeducatusque a pas- 
tore, et ipse aliquando pastor, quanquam erat 
filius Priami Trojanorum resris et Hecub», quae 
prae^ans facem se ardentem parere somniavit ; 
quo territa ct conjectorum impulsa responso 
€xponendum curavit filrum. 

Traheret.] Per varias re^iones, diversaque 
maria, taudemque in patriam suam Trojaia 
pertraheret. 

A'avibus Ideeis.] Fabricatis in Ida Troadia 
monte. 

2. Helenamperjidushospitam.'] Parishospi- 
tio reccptus apud Menelaum, eo absente, in 
adulterium pellexit abduxitque Helenam ejus 
uxorem ; adjuvante nimirum Venere. quae 
formosissimam Paridi sponderat foKminam, 
'\\ pra-mium judicii, quo Junoni et Palladi 
fTfPlata ab eo fuerat. 



3. Ingrnto celerts, &:c.] Quoiiiam ventoruta 
natura est erumperc et vcigari : hinc nihil in- 
jucundius ipsis est quam froenaii, et iu oti« 
contineri. Est qui refcrat ad Paridem, cele- 
riter avchere prredam suam cupientem : cui 
proiude valde insrrata fiierit ea mora. Sed 
cum per multas ac diversas regioiics Paris He- 
lenam circumduxisse legatur, aiitf-quam ii\ 
Troadem pcrveheret, non videtur eam posse 
inteiTJretationem stare. 

4. Ut cancrtt fera jYerem fata.] Dum ex- 
cidium patriaj ac patemi regiii praenunciaret 
flagitioso Paridi, ventos compressit Nereus, 
silentiumque imposuit. Quidam contentiose le- 
gimt Proteus, e6 quod apud Homerum ille de 
Trojanis rebus vaiicinaretur : jVereo autem vix 
id muueris tribuatur. Verum poetae qnid non 
licet ? Deinde naviganti quis meilus vaticinans 
inducatiir quam marinus Deus ? Addc quod 
Apollonii Rhodii Interpres in iv. Argonautic. 
cx Pherecvdis sententia scribit ]N"ereum coac- 
tum respondere velut Oraciilum. ApoUodorus, 
1. ii. de Nymphis Jovis ac Thetidis filiabus, va- 
tem facit Nereum : et Hesiodus in Theogon 
veridicum eum appellat. Maneat ergo ISere: 
Prosopopoeia, et recte posita censeatiir. 

5. Mala ducis avi doinnvi.] Ex Augurum 
observatione tracta dictio ; id est, malo omine, 
iiifelici augurio Hcleiutm ducis, O Pari, tibiqu^ 
assumis, rapis enim uxorem alienam. 

6. Multo milite.] Homer. uaves Grsecoruir. 
numerat 1146. 

7. Conjurata.] In portu .^.alidis GraecicC 
Principes universi jurejnrando .se afistiinxe- 
runt uon discessuros a bello.iionec Helenares- 
titueretur, illataque Graecis injuria vuidicare- 
tur, eversa Troja. 

9. Quantus efiuis, quantus, &ic.] Quantadis- 
crimina, quantaj strages ac labores virorum et 
equorum in deccnnali bello ! 

10. DardaiKC Gcn'!.] Dardamis Jo%is cx 



CARMINUM LIBER L 15. 



37 



Centi ! Jam galeam Pallas, et aegida, ''^^0' 
CuiTUsque, et rabiem parat. 

Nequicquam Veneris praesidio ferox, 
Pectes caesariem ; grataque foeminis 
(mbelli cithara carmina divides : 
Nequicquam thalamd graves 

Hastas, et caiami spicula Gnossii 
Vitabis, strepitumque, et celerem sequi 
Ajacem. Tamen, heu, serus adulteros 
Crines pulvere coUines. 

Non Laertiaden, exitium tuae 
Gentisj non Pylium Nestora respicis ? 

ANK0TJ1TI0NE3. 



nationi paras! Jam Palla«i 

j.^ri aptat cassklem et clypeum, 

*■ J etciirrus,et fuiorein. Frus- 

tra supevbus ob Veneris fa- 

vorcm pt-ctes comam; et 

j ;- h ra moUi jucundas muli- 

eribus cantilcnasdistribues : 

fWistra fiigies lanceas nuji- 

tiuli thoro molestas, et acu- 

men telonmi Cretensium, 

sonitumque, et acrem iu 

[65] sequendo Ajacem. Atta- 

2Q men, heu,tarde moechosca- 

pillos pulvere consperges. 

Nonne vides iilium Laertis, 

nonne Pylium Kestoreia 

populo tuo fatales ? 



Electra fillus in Asiam veniens condidit eam 
^^entem, quae a Troi' postea Trojana dicta est. 
Ab eo ortus Priamus. Virgil. .Sneid. viii. 
334. 
Dardanus, lliacoE primus pater urbis et auc- 
tor, &.C. 

1 1 . Jam galeam Pallas, et cegida.'] Pallas 
Pt Jimo pro GrfEcis pugaabant, nempe tum 
qnod mauebat alta mente repostura judicium 
Paridis, spretaeque injuria formse ; tum quia 
virnfo Pallas flagitioso Paridi infensa erat. Por- 
ro bellicosee Palladi sueta aptantur hic arma. 
Ovid. Met. vi. 79. 

Dntgakam capiti, defendilur (Pgidepectus. 
V'irg;il. ^neid. viii. 435. 

JEgidarjiie horrificam, turbafm Palladis ar- 
rua. Quem iii locuin Servius ita scribit : JEgis 
pectoris tsl munimenlum,hahens in medio Gor- 
gonis capul. (luod si in pectore JS"uminisfuc- 
■rit, eegis vocatv.r : si in hominis pectore, xdin 
antiquis Imperatorum slaiuis videmus,lorica di- 
citur. 

12. Currusque, et robiem.'] Bigas et quadri- 
^as bellicas Pallas invenisse fertur : et apud 
Hom. e cumi, nonex equo pugiiari scribitur. 
Rabiem,\rwai, indigiiationem, furoreni, et im- 
petum auimi,quse quidem vix absunt a quocun- 
que bello. 

13. A'equicqu4tm Veneris jneesidio ftrox, fcc.] 
Tunc pariun juval)it te pra-sidium Veneris mi- 
niiiie bellicosae, multo minus decehit illa tua 
/enustas et cultus corporis : qua; apud mulie- 
res quidcrn valent, non ita vcro adversus hos- 
teni. Videsupra Od. 12. v. 41. Apud Hoiner. 
iii.Iliad.idcm Paris sic admonetur,objurg-atur- 
que : Inulilis erit tibi cithara,ac munera Vent- 
rls, et coma, et spedes, quando humi in pulvere 
jacebis mixtus. 

1.5. CiiharA carmina divides.'] Modulaberis 
distincte, concinne, ex aile, mod6 hos, modo 
jstos carpendo nervos : non maJe sic ; melius 
tamen, mod6 lyra, raodovoce alternatim ca- 
nendo : at optime alii interpretantur, muliero- 
sum Paridem mod6 huic, mod6 illi fceminae 
gratificari, ac suam cuique caniilenam disper- 
tire. Sic infra Od. 36. v. 6. dividere oscula, est 
singulis dare osciila. 

Imbelli cithard.] Hac quidem valebat Paris, 
3«d (lubm bellicoso viro pariun conveniret, os- 



tendit Alexander ille Magnus, cum Faridis 
sprevit citharam, Achillis optavit. IUa vide- 
licet amores ac nugae, hac heroum laudes cele- 
brantur. Plutarch. 

16. A'equicquam thalamo graves Hastas,kx:.'] 
Licet illicito amori ac nuptialibus jocis vaces, 
ac tandem ad arma concurrendum erit, et se- 
ras licet poenas exsolves, cum humi prostratus 
in pulvere volutaberis, trcdierisque a victore 
hoste crinibus illis, adulterii illecebris. 

17. Gmssii.'] Gnossius urbs Cretae,cujus po- 
pulus sagittas emittendi arte poUebant. Adde 
quod ex Piinio, abundat Creta cannis gravio- 
ribus ad faciendas sagittas aptissimis. Porr6 
inter proceres Graecos erat Idomeneus Creten- 
sium dux, Meriones comes. 

18. Celerem sequi ^ijacem.] Pedum celeri- 
tate Ajax clarus, uteum iiisequentera evaderet 
nemo. Verum Oileiusne, an Telamonius .'' Hic 
certe, si Dareti Phrygio fidcs, Paridem oc- 
cidit, 

19. Serus adulteros Crines pulverecollines^ 
Quamvis cflugias aliqnandiu, non tamen pote^ 
ris scmper declinare pugnan» et cong^-essum, 
iu quo cuin vel prostratus veloccisus fueris, 
pulvere tandem foedabuntur crines illi tui tan- 
to studio calamistrati.etunguentisdelibuti, qui- 
bus Helcna in amorem, et hinc in adulterii fa- 
cinus a te pertracta est. Vel simpliciter, crincs 
illos tuos oportebit tandcm bellico pulvere as- 
pergi et iilini, quos unguentis duntaxat antc^ 
iilinere satagebas. Sunt enim qui affirment 
Paridcm AjacemqueOileium concertantes mu- 
tuis occubuisse vnlneribus ; alii volunt Pari- 
dem, postquain \chillein interemisset, a Pyrr- 
ho, alii autem, a Philoctete interfectum. 

21. La6rtiaden.] Ulj'ssem filium LaCrtis, 
IthacsB et Dulichii insularum regem, prudentia 
solertiaquc super aethera notum. Exitium tucs 
gentis : nempe quia detexit ipse atque ad 
Trojanum bellum adduxit Achillem, absquc 
quo cx fati.^ capi Trojanon potuisset. 

22. P.ylium J^estora.] Hic sapientia, et vilae 
diuturnitate inclytus, apud Pylum Peloponne- 
si oppidum educafus, jam senior cum aliis 
Graeciae proceribus convenit ad expeditionem 
Trojanam. De eo fertur Agamemnon dixisse, 
brevi expugnan4um Ilium; si deccm Nestores: 
adessent, 



33 



0f Q. HORATII FLACCI 



Te Salaminius Teucer, i€ 
Sthenelus belli guarus, ac si 
bportet equos reg^ere, duc- 
tor haud segnis, intrcpidi 
persequuntur. Seatiesetiam 
Mcriouem. En ardet in- 
currere in te impa^idus Ty- 
dei filius genitore fortior. 
Hunc tu, velut cervus as- 
pectura in adver.sa vallis re- 
gione lupum, herbarmn ob- 
litus, fug-ies eflerninatus, 
g^-aviter anhclans : quod 
qullcm tuas nequa'iuam 
promi.sisti. Indig^nata cias- 
sis Achillis Troj;e Trojanis- 
que focminis,_/a/a/e tenipus 
differet: rrl post aiiqiiot an- 
nos ignis Gra;corum Troja- 
nas sdes in^eudct. 



Urgcnt itnpa^ idi te Salarainius 
Teiicerque, et Sthenelus sciens 

Pugnae, sive opus est imperitare eqnis, 
Non auriga piger. Merionem quoque 
Nosces. Ecce furit te reperire atrox 
Tydides melior patre : 

Quem tu, cervus uti vallis in altera 
Visum parte lupum, graminis immemor, 
Sublimi fugies moUis anhelitu, 
Non hoc pollicitus tuae. 

Iracunda diem proferet Ilio, 
Matronisque Phrygum classis Achillei» 
Post certas hyemes uret Achaicus 
Ignis Iliacas domos, 

.^.r.XOT.iTIOXES. 



2$ 



30 

[66] 



35 



2-3. Salamiinvs Tencer.] Ajacis ille frater. 
Vide supra, Od. 7. v. 27. etseq. 

24. ■'itheneliis.] Vir pug-nacissimus, comes 
Diomedis, uuus eorum qui equo se Trojano 
a,bdidcnmt. 

2t5. Merionem quojue \osce$^ Tuo quidem 
maJo cognosccs et cxperiere virtutem, iram, 
acresque animos Merionis. Hic patruelis erat 
Idomcuei Creteusium ducis. De eo supra, Od. 
6. v. 15. 

28. Ti/dides meliorpatre.'] SupraOd. 6. v. 16. 
Tydiden superis parem vocat Horatius, sane 
qui Iliad. v. dicitur Martem ac Venerem in 
procllo ^iilnerfisse. Unde ibid. Homerus ejus 
ferocijm comparat flumini omnia subvertenti, 
ac leoni vulnerato. iSon rairum crgo, si hic 
Tydeo patre, <(uanquam bono et forti, melior 
laincn ac fortLor Diomedes nuncupelur. 

31. Sublimi /"ligtcs tnollis nnhelita.] Fero- 
ccm illum Diomedem paire meiiorem ac supe- 
ris parcm fugies, tam graviter ^nhelans, prse 
ro"tu et pavore, quam cervus lupum aspiciens. 
Mecum vero, lector, mirare, quo ducat car- 
peiidi cacoethes. En Scalig^er, Ex toto Gnleno, 
inquit, non inteUis;o quid sit .tublimis anJielitui. 
Verum enim sine Medicee scientiae aut Medico- 
nim ope, bene intelligitur, copiose, et ex alto 
pectove anlielare cervum, vei potius, elato, et 
subhmi, ut fit, capite fugientem, ore quoque 
si-bliinem anhelitum ac spiritum efflare. 

32. JVonhoc pollicitw tua.] Jntrepidum te 
niminim jactaveras, OPari, Helenee per iliici- 
tos amores tv.cp, et Menelao totique Graeciae 
parem te unum ostentaras. At facile est apud 
amasiam gloriari ; non ita apud Graecos rap- 
tam perfide, et ultionem justam multo mijite 



repetentes. Ovid. Epist. Paridis ad Helenam : 

V.351. 

Finge tamen, si vis, i^igens consurgere bellurn - 

Et mihi sunt rires : et mea telc nocenl. 
JVec plus .itrides animi Menelam habebit 

Quam Pnris, aut urmis anteferenduserit. 
Et quidcm provocatus a Mcnelao Paris ad sin- 
gulare certamen, vixque tandem congressus, 
nisi ope Veneris subtractus esset, certe victus 
occubuisset, ex Homer. Iliad. iii. unde ibid. 
Helena inducitin- suam Paridi exprobrans ig- 
naviam ; et Menelai, quem prins ilie contempse- 
rai, virtutem experto insultans. 

33. Iracunda diemproferet Uio, &.c.] Achil- 
les ob ereptam sibi Briseldcn iratus, a pugna et 
bello suam classem continens, Trojae quidem 
fatum aliquamdiu retardabit, diemque Trojae 
ac Trojanis ultimam differet : at ubi Patroclum 
audiet ab Hectore peremptum, tum ad arma, 
et amici vindictam convolabit, nec ponet iram 
donec Hectorem, Iliensium defensorem uni- 
cum, prostemat. Virg. ,^n. ii. 324. 

Venit sinnmu diei et ineluctabile tempus 
Dnrdania ; fuimut Troes,fuit Hium, etingens 
Gloria Teucrorum, k.€. 

34. Phrygum.] Phrygia Asiae Minoris re- 
gio, cujus pars est Troas, ac Metropolis Troja. 

jchitlei.] Achilles fortissimus Graecorum, 
vel suo nomine apud omnes famosus. 

3.5. Post certas hi/emes.'] Post certum anno- 
nmi spatium fatis decretum. Calchas auguri 
passerum numero, post annos decem Trojam 
expugnandam diniendamque praedixerat. 

Uret Achnicus ignis Iliacoi domos.] Achaia 
Gra-ciae pars, Synecdoche. Quidam legnnt, 
Fergameas domos. 



CARMINUM LIBER T. 16. ^ 

ODE XVI. 
PALINODIA AD MIATAM PUELLMI. 



3Q 



O MATRE pulchra filia pulchrior, 
Quem criminosis cumque voles modum 
Pones lambis ; sive flamma, 
Sive raari libet Adriano. 

Non Dindymene, non adytis quatit 
Mentem Sacerdotum incola Pythius, 
Non Liber seque, non acuta 
Sic geminant Corybantes aera, 

Tristes ut iree ; quas neque Noricus 

AKmTATIOKES. 



__„, O formosa genetrice na.- 

^ 'J ta fonnosior, quem libuerit 

iinem dabis injiiriosis lain- 

bis ; scu ig:ne, scu mari pla- 

cct Adiiatico. Nec Cybele, 

nec Apollo inhabitator, ani- 

5 mum sacrificulorum in sa- 

rgt, crariis ita commovet, nec 

'• •' iiacchns, ncqne Coryban- 

tes tam crcbri pulsant cym- 

bala acuta, sicut mopsta in- 

digniitio: q^-im nec gladiii? 

ex lliyrio 



Metrum idem quod Od. 9. supra. 

Qusecunque valent ad placandam iramjha-c 
adhibet Horatius ad miti^andum offensje pu- 
ellae animum. Scripserat olim lambos aut ad- 
versus ipsam, aut contra matrem ipsius. Jam 
volens redire in gratiam cum ea quam depcri- 
bat, 1. Fatetur se peccasse: 2. Non per con- 
temptum se fecisse quidquam, sed per iram, 
asserit : 3. Vindictam offert. Porr6 qu?p sit, 
quaeque vocetur amica illa non constat. Gra- 
tidiae nomcn reperitur in quibusdam codicibus 
inscriptum. Alii volunt hanc esse Tyndaridem 
illam, ad quam Ode sequens nuncupata est. 

1. Omatrepulchrdfiliapulckrior.] Aiuntqui- 
dam scriptam dicaciter ante ab Horatio fuisse : 

Omatre turpifilia turpior! 
Quicquid sit : jam laudat egregi^ puellam, 
sciens nihil fer^ mulieri jucundius esse, qnam 
forma et pulchritudine commendari. Imitatio 
ver6 est Stesichori, qui cum Heleuam quandam 
Siculam lambis proscidisset, Apollinis Oracu- 
lo monitus primus Palinodiam canens, oculo- 
rum usum, qucm amiscrat, recepit. 

2. Quemcriimnoiiiscumque,kA:.'\ Crimen se 
admisisse, poenamque subire quamlibct, para- 
lum profitetur; ejusque, quam Isesit, arbitrio 
cuncta permittit. 

3. lambis.] Sunt enim lambici versns ad 
maledicendum aptissimi. sSicut lamhus ex bre- 
vi et longd constat ; ita contumelia ex parvis 
iniliis ad magna procedit : Suidas 'ntfA&t^tiy 
Grsecis, est nialedictis insectari. Horat. ad 
Pisorics. 

Jirr.hilochum proprio rahies armavii lambo. 

Sive flammd, Sive mnri libet.'] Ipse suum 
«armen maledicum damnat igfni vel aquje, ut 
placuerit. Tibul. lib. i. Eleg. 9. v. 49. 

Illa velim rapidd Vulcanus carminaflnmmd, 

Torreat : ct liquidd deleat amnis aqud. 

4. Jidriano.] Synecdoch. proquolibet mari. 

5. NouDindymene, fcc.] Ita describit vim et 
impotentiam, in eamque culpam omnem suam 
transferre satagit, ut odium et contemptum, 
quo gravius nihil ad offensam, omnin6 abfuis- 
se comprobet. 

JJiwlj/mene.] APhrygire monteDindymodic- 
to (\bele,cujus ibi .'sacra peraffcbantnr, Sacer- 
dotesque furore perciti membra sibi incidebant. 



JVb7i adytis quntit, fcc.] Conglobata compa- 
paratione irae vehementiam exaggerat. Nec 
Cybele, inquit, suos sacrificulos, nec Apollo 
PhoBbades oracula responsaque edituras, nec 
Bacchus Ma-nadas et Bacchantes in Orgiig 
tanto furore iraplent, quanto iiritatur amor 
amantum. 

6. Incola Pythius.] Apollo Delphos, quae 
urbs etiam Pytho dicta, incolcns, ibique pras- 
cipue cultus et celebris : vel ita dictus aPythonfr 
serpente interfecto. De quo vidc Macrob. lib. 
i. Saturnal. cap. svii. Coel. Rhodig. lib. xvi. 
cap. 19. Alex. ab Alex.jib. vi. c. 2. Incola, inses- 
sor, invadens et afflans mentem Pythia' tripodi 
insidentis in adytis ac penctralibus templi, ut 
extra se raptnjamque enthca, divina loquatur. 

7. NonLiber (rque.] De Bacchanalium ori- 
gine, insania, aberratione. Vide Tit. Liv. lib. 
xxxix. cap. 8. et seq. 

Non acuta Sic geminant Corybantes ara.] 
Neque tam crebris ictibus pulsant Corybautes 
aerea cymbala, cum furiosi discurrnnt, quam 
ira mentem variis motibus concutit. ' Cory- 
bnntes, RhefB sacrificuli iidem qui Curetes, ex 
Strabone lib. x. et Lucret. lib. ii. dicti vel i 
Ki^vc,galea,ye\kx,o^ur'ja!,cornibnspeto ; item 
cajiut jnrto: vcl a y.^vCiiv, ve! k^vQa^hv ; quo- 
niam adjuveruiit Rheam in abscondendo par- 
tu. Vel a Kgo!/«/v pulsare, et strepitum ac so- 
nitum reddere : quoniam cx Lucret. cit. Pul- 
snbunt (eribus am, et ex Apollod. lib. i. Tcn 
(Togajr/ T*? cto-w/if-tc (TvviKpovov, Ilastis rlypeos 
percutieJiant ■• sic nimirnm Jovis il.lum vagitum 
in Cretd quondnm occultdssc feruntur, ne So' 
turnus eum malis mandaret adeptus, Lucret. ii. 
636. et paulo antea. 

Tympnna tenta sonant palmis et cymbala 

circum [tu, 

Conrava, raucisonoque minantur cornua can- 

F.l Phrygiostimulat numero cava tihlamcntes, 

Telaque prceportant violenti signa furoris. 

Omnes autem a Gr.Tco origines panim satis- 

faciunt, et longfe petitff- ac perperam confictae 

videntur. Matris certe ad rem cst quod refert 

Diod. Sic. 1. vi.c. 11. Corybantas dictos a Cy- 

bele^ filio Corvbante, qui sacra Matris Deum 

in Phrygiani delulit; quique ab se nominavit 

eos, qui Matris sacrificiis incumbebant. 



Q HORATII tLACCi 



40 



cohibet, cec mare uaufra- DeterFHffisis, iiec mare naufragum, 
giis iufestum, nec dira ]\rg^ ScCvus ic^nis, uec tremeudo 

ilamnia, nec ipse Jupitcr -t • • '" . i. 

horrisonofrasore. DiciturJiipiterip^eruenstumultu. ^ ^ ^ 

Prometheus primario limo Fertur Promethcus adderc principi 
obstrictus adj.m^ere por- Ljj^^ coartus pai-ticulam undique 

tiouem hmc ct mde aecerp- _^ . ^ . , . * 

tam,pectori nostro indidis- Uesectam, et msam leoms 

se vehementiam fureutis Viin Stomacho appOSuisse nOStrO. 
loonis^ IracundiaThyestenv j ThveSten Cxitio gravi 
perdidit execranda strage , ^ J , •. i • 

atqne extreraas prsbuit Stravere ; et altis urbibus ultimae 
causas raazimis civiiatibus, Stetcre causfe, cur perircnt 

ut prorsus diruerentur, acT-' t..- • • .. 

moniibus mfestum aratrum Funditiis, mipnmeretque muris 
appiicaret superbus exerci- Hostile aratrum Bxercitus insolens. 
tus. Animum reprime; me Compcsce mentem : mc quoque pectoris 

etiam iiupulit cordis ^ -> i i i 

Ji?iNOTATIOh'ES. 



10 

[69] 



15 



20 

[70] 



9. Trisfes ut.ira:1 Nihil aeque violentum cst 
ac iratus amor, aut tristis, t|u6d se sperni seu- 
tijit, aliumque praefcrri ; tunc extrema qnaeque 
rneditatur,atqiieetiamtentatacmolitursaepius. 
JVcque Noncm Deterret ensis^ Pergitosten- 
dere irae pertinaciam, quam nec frcmgit armo- 
rum aut mortis horror ; nec ignium aut Jovis 
ipsius tonantis fragor ac metus. Nori:us en- 
.ni.] optimi scilicet enses fabricantur in ea re- 
gione lllyrici. PHn. lib. xxxiv. c. 14. s. 41. 
Jiliuhi vena bonitaiem ham prtEstat, ul in JVb- 
rici.i: aliubi factura, vt Sulmone aqua. 

10. Kec mare naufragum, &.c.] Sic qui ad 
uliionem parandam, vel ad quaerendimi quod 
vehcmenter amat, conteudrt, per maris dis- 
erimina quaelibet, per tela, per ignes intrepi- 
dus, ac cajco velut impetu rapitur et properat; 
nec ullii unquam reverentia, nec pavore toni- 
truum ac fulminum retardatur aut deterretur. 

13. Fertur Promelheus, &,c.] Ainplificatio est 
per amcenam causse disquisitionem ; unde 
nempe homini sic dominetur ira.' fabellamque 
confingitvcl intexit dePrometheo,qui formans 
hominem varias ei indiderit atfectiones diver- 
sis ex animantibus depromptas, ut vulpis astu- 
tiam, leonis iracundiam lerventemque bilcm, 
etc. Cocu^ius.l qui cum in fingendis brutis om- 
nes naturae facultates absumpsisset, coactus 
est demum e singulis aliquid deccrpere, quod 
homini daret. Vid. Fulgent. Mytholog. lib. 
iii. cap. de Peleo. 

Prindpi Limo.] Homine, qui licet ex argilla 
ct limo non secus ac cfetera animantia confla- 
tus, in ea tamen principatum obtinet. Vide 
Lucret. lib. v. Diodor. Sicul. lib. i. c. 1. &c. 

17. Irce Thyesten, kc.] Effectus irae perscqui- 
tur. De Thyeste atque Atreo fratribus tam 
infanda in sese invicem perpetrantibus, ut Sol 
aversatus retro conversus sit, omnibus audi- 
tum; etjam dictum est, Od. 6. v. 8. ad scernm 
Pelopis rfomwm, quae quidem per iram pcrdita 
et consumpta interiit exilio gravi: seu ciim 
Thyestes appositum ab Atreo filium devoravit ; 
seu ciim ob vitiatam iixorem Atreus execran- 
da illaratione uhionpm pctiit, Sic. 

18. Altis urbihuF iiltimcF. SLetere causm, cur 
pcrirent Funditits.} Interdum urbrs expugnan- 
tM.r non odio, scd quudam cas tonendi cupidi- 



tate : at cum ira fac;' ut capiantur, tum ultimi 
«■(uoque fit causn ezcidii, impellitque ad eas 
a fundamentis diruendas, ne quod vestigium 
supcrsit civitatis. 

20. Imprimeretque muris Hoslile aralrum, 
k.c.'] Per iram victor hostis non soliim urbes 
aliquando demolitur, sed et excisis mcenibus 
aedibusque universis, sohim arat, imprimitque 
aratrum iis locis, in quibus erant muri anteaj 
arces, aedesque. Hinc iUud : 

Et segcsest, ubi Troja fuit. 
Manilius, lib. iv. 555. ejus qui sub ortum cau- 
dse Scorpii fuerit natus, giavem iram et victo- 
riam ita prassagit: 

Aut slernet poiHasvrbes, inque ana reducd 
Oppida, et in domibus maturas reddet aristas. 
Socrates Ecclesiast. Histor. lib. iv. cap. 31. de 
Valente imperatore Constantinopoliteuiis irato, 
refert minatum esse civitati vastitatem, adei!)- 
qne cegcTeov ^uKuv kilt' ol-jtov, aratrum in 
tam immxssurum. Seneca de Clementia. lib. 
iv. 26, Injicere tectis ignem, inquit, aratrum 
i'etustis urbibus inducere, potentiam putat. 
Quem in locum. Lipsius citat Horadi locum 
quem expIicamus,aitque,mos erat istein ever- 
tendis olim urbibus : et sicut aratro condeban- 
tur, ita aratro paiiter solebant exscindi ; af- 
fert quoque Modestinum Juriscons. Si iisus 
fructus civitafi legatus sit, et arairum in eam 
indutitur, civitcs esse desinil ; ul pcusa est Car- 
Ihago; idedque quanmorle desinit habere usum 
fructum. Vide Isidor. 1. xv. c. 11. Coel. Rho- 
dig. 1. xxvi. c. 5. Alex. ab Alex. 1. vi. c. 14. ubi 
Don aedificandis modo urbibus, scd et funditus 
evertendis aratnun induci ait, cjuasi segetes 
ibi mox futuras denotareretur. Im6 cjuando- 
que tantum est odium, tantus ulciscendi ap- 
pctitus, ut versa aratro terra sale iuspergatur, 
ad eam sterUitati daninandum. Quod egregi^ 
suo more explicans S. Hieron. in Matth. cap. v. 
Legimm, inquit, in Scripturis urbes quasdam 
ird victorum sale seminatas, ut nullum in ip- 
sisgermen orirelur. Scihcet Judic. lib. cap. ix. 
Abimelec Sechemitarum maledictis exacerba- 
tus eorum urbem cepif, inttrfectis hatntatoribus 
ejus, ipsdque desiructd, ita ut salem in ed dis- 
pergeret. 

'22. Compescc wmtem.'] Quandoquidem igi- 



CARIMINUM LIBER I. 17. 



41 



Tcntavit in dulci juventa 
Fervor, et in celeres lanibos 

Misit furentem : nunc ego mitibus 
Mutare qua?ro tristia, dum mihi 
Fias recantatis amica 
Opprobriis, animumque reddas. 



ardor in anicena juvenluti>, 

atque ad citos lanibos ira- 

__ cundum adegit. Jam verd 

**' cupio vertere dira Miavibus, 

mod6, retractatis conviciis, 

l-^,-) mihi fias propitia, atque be- 

•• •• nevolentiam repares. 



ODE XVII. 



Tyndaridem invitatin villam suam, ejus ostentans amcemtatem et commoda. 

V ELOX amoenum ssepe Lucretilem 
Mutat Lycaeo Faunus ; et igneam 
Defendit jestatem capellis 
Usque meis, pluviosque ventos. 

Impuue tutum per nemus arbutos 
Quaerunt latentes et thyma. deviae 



Celer Faunus Lycasum 
frequenter Cummutat Lu- 
cretili jucundo; caprasque 
meas tuetur semper ab aes- 
tate fervida, vciitisque im- 
briferi-;. Femiaae niasculi 
r721 felentis, citra periculum 
f» errantes per silvani, securae 
investigant arbutos occul- 
tos ac thymmn, 



AmYOTATIONES. 



tur tam ferox et impotens ira est, ut ad ultima 
quaeque preter jus et fas adigat ; quaeso obtes- 
torque, ne ei indulgeas; sed compescas menfem 
iracundani. Nam et ego male me ipsi indul- 
sisse jnm agnosco. Unde et mutare qutero. 
Juveniliter in culpam lapsus sum: nunc aetate 
factus sapientior, errati veniam peto. 

Me quoquepecioriSfk.c.'] ExdictisinfertHo- 
ratius idem fere quod habet Cicero ad Attic. 
lib. i. Epist. 17. Si quidem ita slatueri.i, et ir- 
ritabiles animos esse optimorum scepe homirmm 
et eosdem placabiles; etessehancagilitatem(ut 
ila dicam) molitiemque naturcB plerumque ho- 
nitati: ef,id quod caput esl.,nobisinternosno^- 
tra sive incommoda, sive vitia, sire injurias esse 
tolerandas : fucile haic, quemadtnodum spero 
mitigabuntur. Quod ego ut facias te oro, qui 
te unic^ diligo, k.c. 

23. Indutcijuvenfd.'] Qu6 voluptatis avidior 
est juvenis, eb est irritabilior, si negentur ea 
ad quae anhelat, vehementiiisque ad ulciscen- 
dum fertur. Id sibi contigisse Horatius fa- 
tetur, atque lambos ita scripsisse mordaces 
quidem, dum non alia suppeteret ratio sedaudi 
animum amore et ira fvrentem. At nunc laudes 
et encomia se scripturum pollicetur, ut quaisi 
deleatquae tristia prius et acerba scripserat. 
Nam quod ait lib. iii. Od. 14. 

Lenit albescens animos capillus, 
Litium et rixce cupidos p rotervoc. 
J\'onego hocferrem calidus juventd, 
Corisule Planco. 
34. Celeres lambos.] Pes cilus, ad Pisones : 
seu qu6d facile incmrrit, seu propter frequen- 
tes syllabas breves in purts lambicis. 

26. Dum mihi Fias recatitatis amica, &:c.] 
Dum, id est, mod6 tu qu6que desinas me la- 
cerare conviciis et dictis probrosis. Vel potius, 
dum, idest, donec mihi desinas essc inimica, 
cum me videris palinodiam canere: douec 
igitur mihi priora opprobria recantanti, ac 
mitibus tristia mutanti fiagamica, noucessabo 



tibi supplicare, mitia scribere, atque omni 
ratione animinn tuum demereri. 

28. Jlniniumque reddas.] Hinc videtur sig- 
nificare Horatius, extitisse quandam olim 
amicitiam, quam velit reparari ; proindeque 
non matrem puellae istius, sed ipsam puellam 
lambis et dicteriis abalienatam iutclligeie 
oportere. 

Ode XVII.— Metrum idem quod Od. 9. 

Non viUgaria dictionum oraamenta continet 
h£BC Odc : ea, lector, collige. Igneam (csta- 
tem defendif capelUs, phuiosque ventos. Oltn- 
iis uxorcs mariti. .Mariiales lupi. Vsiicti 
cubantis saxa lccvia. Benigno cornu manabit 
opulenfa copia ruris honorum. Reducta valUs. 
Fide Teia Laborantes in uno. Lesbinm inno' 
cens. lucontiatntes manus. Malt dispari. Im- 
vieritam vestem, &tc. 

J. t^elox.] Fauni agrestes Dii cursu sal- 
tuque agUes, proindeque caprinis pedibus Sn- 
giuitur. 

Lucrelilem Mutat Lyccto Faunus!] Hypal- 
lage, pro, Lyccvum mutat Lucreliti, Sabino- 
rum monte, ad cujus declive sita erat Horatii 
villa et fundus, de quo ipse initio Epistola'. 
16. lib. i. Hujus vero tantam asserit amcEni- 
tatcm, ut eo saepius immigraret Faunus, seu 
Pan Deus Pastonim, relicto quidcra Lycaeo 
Arcadiffi monte sibi sacro ; ejus porro Nuniinis 
pracsentia quicquid noxium est propulsari. 

2. Igneam Defendil astaiem capellis, &.c.] 
.ffistum arcet a gregibus, pestiferasque tempe- 
states. Coluraell. lib. vii. cap. 6. Capellis nocet 
cestus, sed magis frigus. Vcntum etiam cura 
tepore humidum (qualis Notus) auimantibup 
quibuslibct, autumno praesertini, esse pesti- 
ferum nemo nescit. Virgil. Edog. vii. 47. 
Solstiiium pecori defendilc. 

5. .Irbutos Qucerunt latenfes et thyma.] Gra- 
ta sibi pabula. Plin.Iib. xii. cap. 17. frulices 
odoratos appeii quaerique i capellis- testatur 
Virg. Eclog. iii. 82. 



42 



L 



Q. HORATII FLACCI 



hoedi vcrh non timent colu- 
bros virides, neque lupos 
IVIiU"tios ; quandocunque, o 
Tyndari, suavi ejus tibia re- 
Sonuere valles, rupesque 
haad aspera; ntontis Usticse 
declivis. Numina me pro- 
tegunt : Pietas mea, Poesis- 
que placent iNuminibus. 11- 
!inc tibi liberali comu flu- 
et aiTatim dives abundc\ntia 
opum agrestium. Ibi pro- 
funda in convalle fugies ar- 
dorem Caniculse; chorda- 
^ue Tel^ cantabis 



Olenti^pOT-es mariti, 

Nec virides metuunt colubros, 

Nec Martiales lioedilia lupos; 
Utcunque dulci, Tyndari, fistula 
Valles, et Usticse cubantis 
Lsevia persoiuiere saxa. 

Dii me tuentur : Diis pietas mea, 
Et musa cordi est. Hinc tibi copia 
Manabit ad plenum benigno 
Ruris honorum opulenta cornu. 

Hinc in reducta valle, CaniculsD 
Vitabis a3stus, et fide Teia 
Dices laborantes in uno 



10 
15 



A^'jY0TJ1TI0.YES. 



Dulee satis humor, depuhis arbutus hcedis. 
Oeorg. iii.30U. 

Jubeo frondentia capris 

Arbulasnffi(ere. 
ArLati's, Gall. arboisier, Angl. Stra^vberrv- 
yn^EE, pri.lem fuit in deliciis, qnoA a.n^^uKKci 
■'Vondes lauro, fructus cerasis non absiiniles, 
profert. Vide Columell. cit. 

7. GleiUis uxores niarili.] Capra; caprique 
pravem eniittunt odorcin. Uude ct proverb. 
liircnin okt. Virg. Edo^. vii. 6. 

Dumttneras deftadu afiigore myrtos, 

Vir grcgis ipse caper detrrareral. 

9. J\'ec Murlialeshcedilialupos.] Martis in 
tatela dicuntur esse liipi, utpote rapaces ac 
violenli dcpra;datores. Virg. /Eneid. ix. 565. 
. j]gn um 

Martius a siiibuHs rapuit [upus. 
Alludit fortasse PoJjta ad id quod aimit tcm- 
pium fuisse in Parthenio Arcadia; monte sa- 
crum Fauno seu Paui, quod asylum eiat pe- 
cudibus insequentes leones ac lupos fugien- 
tibus, qui quidem e6 adire non audebanl. 

Hwdilia.] Magna de ca voce cont^nifio. 
Quidam lcgunt hiuialei. Narn in<.;uiun;, ab 
hitdiis, limhdus et hccduleus : sicut ab hinnus, 
kinnulm, et hinnnlms. Alii haduHiE vel 
kadilice exmembvanis non paucis; sicut enini 
ha.dile, is, sic et hcedilia, a:. dicitur. Ego ex 
Lambini Muretique placito, nihil censeo mu- 
tandum in vulgata lectionc, ut pes sit lonicus 
pro Choriambo, certe «sro^gov;;. Itdfiue, de 
nietro non amplius soliciti, dicamus hcEdilia, 
ho-dorum septa vel stabula, sjnccdochice 
poni pro hoedis. 

1(J. Utcunque dulci, &c.] Greges securi pas- 
cuntar, utcuaque, ubicunque, quandocunque, 
simul atque suara intlat fistulam Pan seu Fau- 
nus qui ex Virgil. Eclog. ii. 32. 

Pan primus calamos cerd conjungere plures 

Listituit: Pan curat oves, oviumque rna- 
gittros. 
Hinc verf» potestatem ac prsesidium Numinis 
osfendit, qu5d vel levis ejus fistulaisonus fugat 
ct avcftat noxia quasque, et securitatem prae- 
beat. 

Ty.id^ri.] Hanc es.se eandem quidam vo- 
lunt «juam in Enodis Cauidiam vocat, et salsc 



proscindif, Gratidiam autem in Odae prcece- 
dentis inscriptione plerisque in codicibus ap- 
pellat, niminim ut oflensam niitiget ; nunc 
ver5 sibi rcconciliatam, in forma; commen- 
dafionem Tyndaridem nuncupat, quasi Hele- 
nam alterara ob pulchrifudineni, at»iue invitat 
ad rusticationera ac delicias apud suum in 
Sabinis fundum, ad montem Lucrefilem. 

11. Usticic cubanlis.] Ustica nions in Sabinis 
leniter dcclinans homiuis instar decumbentis. 

1.3. Dii me tuentur.] Quasi sibi ipse applau- 
deus infert : sic me tuetitur Dii, quorum lau- 
des versibus nieis pie celebro, ipsis non in- 
gratas. Confraver6, si quis Numinum cnUor 
non fuerit, liunc insignem licet attennat Deus. 
Ut scribit Od. 34. liujus libi'i, 

14. Hmc tibiropiaManabit, kc.] Ex amoe- 
na liac villa niea, cum adfueris, O dilecta 
Tyndari, coUiges frugum omnis generis co- 
piam. Hi sunt enim ruris honores. 

16. Cornn.] AUudit ad copia", vel Amal- 
thea; cornu labulosuin. Scilicet Hercules, in- 
quiimt, detractum victo AcheloO cornu For- 
tuna- licdif, e quo illa bonorum omnium abun- 
danlitan prouiit ac elargitur. Porr6 ex Eus- 
taf h. in Pericges. Dionys. Amaltliea fuit vetula 
quadam avara raercatrix, quie nummns ben^ 
multos iugesserat in comu : quod Hercules 
adeptus in voluptates ac genium liberaliter 
profudit. Hinc ver6 fabulae et commenta 
vidgi. 

17. Caniculcc Vitabis eBstus.] Noxios ardores 
vitabis sideris istius, ex opinione vulgi ; non 
enim ortus Canicula; sestum facit, sed Sol 
Leoui junctus, nernpe sub fineni Julii, ad 
usque Augusti diem 23. Dies Caniculares 
vidg6, iiideque morbi frequentes et acerriini. 
Vide plma infra, lib. iii. Od. 13. et 29. 

18. Fide Teid Diccs laboranlesin uno,&ic.] 
Cantabis Lyricos versus et amatorios ad mo- 
dum Anacreonfis oriundi ex iwbe TeTo iii 
P8phlagonia,apud Asiam Minorcm. Vid.lib.iv. 
Od. 9.et Epod. Od. 14. Dires laborantes in nno, 
recitabis cirmen de anioribus Penelopes 
uxoris, et Circcs amicre, famosfe illius vene- 
lica;, erga anuin et eundem Ulyssem. Labo- 
rantes, amore tabescentcs, amore certante? 
Vide Lil. GvraW. 



CARMINTBI LIBER I. IB. 



43 



Penelopen, vitreamque Circen. 

Hic innocentis pocula Lesbii 
Duces sub umbra ; nec Semeleius 
Cum ]Marte confundet Thyoneus 
Pra^lia ; nec metues protervum 

Suspecta Cyrum, ne male dispari 
Incontinentcs injiciat manus, 
Et scindat hrerentem coronam 
Crinibus, immeritamque vestem. 



'-0 Penclopen, ct Circcn fulgi- 

daiii pro eodem soilcitas 

Illif iiiiioxii Losbii sophos 

' ' "^i haurics in unibra ; neque fu- 

rens Seineles jfilius cutn 

Marte pug-nas miscebit ; ne- 

(^j. que tiniebis si\spicionem 

"^^ creare petulantiCvro, neti- 

bi miniuie wquali intempe- 

rantes manus aiiliibeat, 

frang^atqne coro!lain impo- 

sitain capiUis, et innoceiis 

vestimentuiu. 



ODE XVIII. AD QUINTILIUM VARUM. 

Usum vini moderatum commendat. 



JVULLAM, Vare, sacra vite 
borem 



• » ^. O Vare, nullam arborem 

pruiS SeveriS ar- potins fpidm vitem sacram 

[75] plantcs circa benigTnam ter- 

Circa mite solum Tiburis, et moenia Catili: ™" Tibmi^, ac muros Ca- 

' tju : 



mJVOTATWKES. 



20. Vitreamqiie Circen.] Instar vitri ni- 
tidam, splcndentem, decoram, spcciosam. 

21. Hic innocentispocula Lesbii.l EpuUibe- 
ris etiam hilariter et jvtcunde: bibesnempe vi- 
pnm innocuum, e Lesbo iEgei maris insula, 
hodie Mefelino: ob tenuitatemnon la!dens,nec 
tentans caput, nec pectus inflammans, nec 
adeo impcllens ad rixas: quapropter non con- 
fundel cum Marle Bacchus praelia. Vinum sac- 
catum hic aliqui comminiscuntur, quod sitma- 
gis ad midieris salivam ac palatum. Sed 
quid opus.' cum tale sit per se Lesijinm, quo 
nullum potu suavius ; cui at.Ti\ua.v impertivit 
Bacchus, id est, immunitatem ac innocentiam : 
quod yiKTitgoanra.yn, manans nectare, ambro- 
sitrque propius quam vino, veteres illi passim 
vocarunt, apud Athenaeuni lib. i. cap. 22. ^ 
23, &c. Vide, si vacat, apud Gell. xiii. cap. 5. 
lepiduin Aristotelis acuturaque de Lesbio vino 
judicium, quo successoreni suas diatribEe desig- 
navit Theophrastum e Lesbo. 

22. JYecSemeleius CumMarte,&::c.'] Necbi- 
bendi certamcn dcsinet in pugnas ac rixas. Se- 
meles filius Bacchus : ea porro etiam Thyone 
dicta. Ncc tamen inde Thi/oneum h5c appcllari 
cvedas, cum pluribus: alias idcm his perperam 
dixisset Horatius. Sed potius a Bvco ferreo, 
insanio, impetuferor, intcllige violentum, pe- 
tulantem, fcc. vide Diodor. Sic. lib. iv. c. 5. Id 
est, vinum istud innocens non creabit ebrieta- 
tem, nuUasque proinde contentiones ac certa- 
miua JNlarti propria provocabit. Nam to-j 
Trn^otviiy 8)6 Tou /jiibvuv. Athen. lib. x. 

24. Aec metuesprotenmm Sus])ecta Cyrum.] 
Cynis iste Horatii rivalis, Tjndaridis autem 
vel amicus, vel etiam maritus non bene cum ea 
consentiens. Qui quidem si rescisset cum alio 
fainiliariter versari, haud a^quo tuiisset animo, 
sed zelotypia accensus, aut velut in suam ma- 
luis injecisset, aut etiam verbera intenlaret, 
nipt& couvivali corona, lacerata. veste, ultus 
adulterium quod suspicarctur 



25. Mnlc dispari.'] Viribns impavi ad resisr 
tendimi ictusque declinaudos. Ael moribus 
plane diversis, ut Tyndaris lepida hilarisque 
fuerit, Cyrus tristis, morosus ac ferox; unde 
non ferat ejus ingenium ac vivendi iustitiitum. 

26. Injiciat manus.'] Jure sibi vindicatis 
quod suum est ubicunque rci>erit. Quo vir ejua 
fuisse, indicare videtur. Numquid enim in alie- 
nam tantum ausus faerit cdieiius, in liberam li- 
ber .' nisi forte vis et impetus zelotypia; sigiii- 
ficetur illius, qui ab amica sua alium amari in- 
tellexerit : quique sibi temperare, seque con- 
tinere haud queat, ciim epulantcm cum alio vi- 
derit, quin pugnas misceat, coronamque ex 
more conviviorum capiti additam disccrpat, 
ncc vcstibus parcens, ut quocunque niodo suo 
dolori satisfaciat. 

28. Immerifamque vestem.'] Quid enim pec- 
cavit, quid mal»^ meruit vestis mcechae vel in- 
fidae amasia», ut ab irato zelotypoque dilTrin- 
gatur ? 

Ode XVIII. — Metrum idcm quod supra 
Odell. 

Horatius Quintilium Varum monet, ut ni- 
mium vel ReipublicEe, vel literarum studinm 
nsu vini temperet moderato. Quis ver6 ille? 
Videtur cert^ is quem in Arte Pot-fica cclebrat 
velut optimum Judicem ac ccnsorem Pof^ma- 
tum. Epist ad Pisones. v. 438. inscriptioncm 
tamen hujus Odes falsam asserit Marcilius, 
vultque sibi ipsi Horatium loqni sicut ct Epod. 
5. et 17. Adde qu6d abest illa aplcrisque 
roembranis. 

1. Kullam, VarCfSacrfi vite priiis sereris ar- 
borem.] Metrum pariter etsententiam mutua- 
tus est ab AIcoEo: cujus apud Athen. ha,'c le- 
guntur: MnSiv a.wo ^VTiva-.^c Tr^aTtg^cv J^tvf^ov 
OLfXTrtKov. Sacra viie, Baccho nemp^ con- 
secrata: vel quia libationes in sacris inde 
fiebant. 

2. Mite solum.] Plin. lib. xvii.cap.5. Oplima 
ttrraestqiuc vocatnr pulla ; tentTa, temperatcc 



44 l 

Sobriis enim cuncla prjebet 
gravia Deus; nec aliis fu- 
gantur edaces curfp. Post 
vina epota, quis incommo- 
da belli queritur aiit pau- 
peitatis ? Quis non te raa- 
gis, Bacche parens, laudc/f; 
teq; A decora Venus? Ve- 
riim enimverb pugna Cen- 
tauroruni adiersus Lapi- 
thas iiiter potanduia com- 
uiissa docet, ut neruo dona 



Q. HORATli FLACCl 



SiccTHPfmia uam dura Deus proposuit ; iieque 
Mordaces aliter diflugiunt solicitudines. [76} 

Quis post vina gravem militiam, aut pauperiem 

crepat ? 5 

Quis non te poiius, Bacche pater, teque decens 

Venus ? 
At, ne quis modici transiliat munera Liberi, 
Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero 

Bacchi moderali 



ANyOTATIONES. 



ubcrtnt{s,mollUfacUisquec>.>Uur<t,v.tcvmdida, 
vec sitiens, post tomtrtm nitescens. Ibid. Op- 
timus ager est ad radicem montium. planilie in 
tncridiem e.rcurreiite ; qv.i totius esi lialiec sititj : 
ex Catone lib. xxxiv. cap. 5. Columel. lib. ii. 
cap. 2. ct lib. iii.cap. 11. 

Tilniris.'] Dc ea urbe jam aute Od. 7. hodi'j 
Tiroli, sita est ad fluvium Aiiienem, iu Sa- 
binorum confinio, singulari verc» gaudet aGris 
temperie. Hinc fortasse mite solum appellatur. 
Tiburtes originem multo ante Romam habent. 
Condilor eorum Tiburtus, qiiem fdium fuisse 
tradnnt Jlmphiarai, qui apud Thebas obierit 
und alate ante Iliacum bellum. Plin. lib. xvi. 
cap. 44. 

Mtiniu Catili.] Urbem Tibur iterum desig- 
nari aliis verhis aiunt: quippe quain opera 
communi condidemnt Amphiarai filiitres,Ti- 
burtus. Cora«; Catillus, ac de nomine fratiii 
raaximi natu appeUanint. Virgil. .^neid. vii. 
670. 
Tum gemini frafres Tiburtiammiia linquunt, 
Frntris Tiburti dictam cognomine gentem, 
Calillusqv.e, accrque Coras. .Irgivajuienlus. 
Repugnat vero Theod Mnicil. cit. tura qu6d 
bis idcm perpc-rani dixisset Horatius; tmn 
quod ex Servio ad cit. jEn. locura, aliae quoque 
urbes ab illis fratribus sedificatae referuntur : 
contenditque tiicenia Calili, esse niontem Ca- 
lilli. Catilus autem, seu Catillus, Arcas, clas- 
sis Evandn pra-fectus : Tibur, qui et Tibur- 
nus et Tibiutus, cjns frater fuit. 

3. Siccis omnia nam dura, kc.] Qui natura 
yinosi, suat plcrumque hilares, nuUaque aut 
valde t-xigua cura torquere se consueverunt : 
contra, sobrii res penitus considerant, atque 
hinc soliciti, difficiles, ac morosi essc solent. 
Quare dura et gravia his esse notuni est, quae 
aliis levia. Sicut enim omnia sana sanis, et 
contra : sic tristi ingenio pnediiis tristia sunt 
omnia ; la;ta ver6 aut saltcm pai'ura molesta 
qua>libet jocosis ac festivis hominibus. Siccii, 
vino non niadidis, sobriis, jejunis. Plaut. in 
Persa, Janulin fnctv.m est, ciim hibimus : nimis 
sicci sumus. TuU. contra Rullum in Senatu. 
Jin consilia siccorum, an vinoltnlorum somnia 
ridentur.' Fers. Sat. v. 163. 

An siccis dedecus obslem Cognalis? 

Jfeqv.e Mordaces alilcr diffugiunl solicitudi- 
iic:.] Lib. Judic.cap.ix. 13. Mustum Deo et ho- 
viinihv.s laiiliam dare solet. Prov. xxxi. 6. 7. 
Dalc rinumiis qui amaro sunt animo; bibant, 
etobliciscahlur ejsr.slalisrm^ et doloris sui ncn 



ampliiis TecordevPxr. Psalmus civ. 15. Vinin.i 
Imtificat cor hominis. 

5. Quis post lina gravem, kc.l Anacrcon. 
OT;t'/ B4b;^5C t/s-s> Sk, luSovj-i fAi^i/u.yeit, Cum 
Bacchvs advenerit, dormiunt curie. Tibtd. 
lib. i. Eleg. 7. v. 41. 

Br/rchv.s et agricohz rnagno confecta labore 
Pectora trislili(B dissoluenda dedit. 

Bacchuscl nffliclis requiem mortalibus affert. 
Seasus Horatii est ; ciim quis se plusculum 
vlno exhilaravi*^, tura nec meminit laboinun, 
nec agritudiuei sentit: im6 jocatur hilariter, 
Bacchi muncia laudat, et cantiunculis animuia 
recreat, dccentique Venere, seu non indccora 
aut invenusta festivitate. Sic aiunt Catonem 
Uticensem cum amicis ad auroram pei-potan- 
do vigilasse ; quod existimaret vini potu lar- 
giori animuni red(^i hilariorem, ex Platone vi- 
delicet. 

7. At, ne qv.is viodici fransiliat, fcc.] At veri» 
servandam in priniis illud Gra;corum (^nSti 
tty^.v, ne quid nimis : Item, quod monet Plin. 
lib. xiv. c. 5. j\ec ciribus corporis aUiul, si modus 
adist, utilius ; nec aliud periiiciosius vino, si 
7nodvs fd)fit. Ibidem, Androcydes, sapientia 
clarus, ad Alexandrum Magnum scribebat in- 
temperantiura ejus cohibens : Vinum potatu- 
rus, rcx, memtnlo te bibere sanguinetn terrts. 
Quibus iUe si obtemperassct, profect6 amicos 
in temulenti^i non interemisset. Hactenus Pli- 
nius. Belle suo more Apuleius Flor. 20. Pri- 
ma cralera pathxt.l ad sitim; secunda ad hila- 
ritalem: te.rtia nd vobiptatem ; qvarta ad insa^ 
niam. Vide Athen. lib. ii. c. 1 . et 2. ubi de juve- 
uibus temulenti^ triremi se navigare credenti- 
bus faceta historia : quam quidera haud a vc- 
ro alienam probat Casaubonus in dictum lo- 
cum. Ibidem, Menesitheus, l^numrectiuten' 
tibusDii monstrdrunt summum bonum, intem- 
peranlibns summum malum, &.c. 

8. Centaurea monet cum Lapithis,k.c!\ Cen- 
tauri Thessaliae populi cum venissent ad nup- 
tias Pirithoi principis Lapitharum. propemon 
tem Olympum in Thessalia pariter degentium ; 
vino immodice hausto, in furorem ac libidinem 
acti, novam nuptam Hippodamiam rapere, vel 
ut scribunt alii, Lapitharum uxoribus vim in- 
ferre tentarunt. Unde gravis pugna, caedesq ; 
Centaurorum fere omnium. TuU. in Pisonem, 
c. 10. meminit: Istius in illis Reipublic/E lu£- 
tibus symposium, quasi aliquod Lapitharum 
aut Centaurorum conviviuin fcrebatur. Vide 
Ovid Metam. xii. 



CARMiNUM LIBER I. 18. 



45 



Debellata; raonet Sithonlis non levis Evius^^ [77]piffitergi-ediatur; docct et 
Cum fas atque nefas exiffuo fine libidinum lo^^^^^^i^usThracibus gravis, 

^. • !• TVT ^ !• 1 t:> quando voluBtatum cupidi 

Disceriuuit avidi. INon ego te, candide liassareu, ucitum et iiiicitum piirvo 
Invitum quatiam ; nec variis ob?ita frondibus [78] discriinine separant. O 
Sub divum rapiam. Sa?va tene cum Berecvnthio f^"''« ^'"^^'"^' "«^ f?* 

'^ t , ^ , to repugnantcm cxagitabo ', 

Cornu tympana, quae subsequitur ccecus amor sui, neque proieiam in lucem 
Et toUens vacuum plus nimio gloria verticem, 15 abscondita tv '.is diversis 

Comprime dira cymbala 
cum Phvygio comu, qiiae comitatur obcaecatus sui amor, atque arrogantia plusquam satis eff«r- 
rens inane caput, 



9. Silhoniis non Ifvis Fvivs.] Ipse quoque 
Bacclius rectum vini usum docet, qui populis 
f am Thrifiie partem iiicoleniibus, qum Sitho- 
nia dicta est, Thracibusque uuiversis infen.sus 
etultor instat, quoties illi .;uis abusi muneribus, 
nimio potu in insanium, indequc In flagitia ru- 
unt. Vide infra Oden '27. Apud Athen. 1. cit 
Eubulus ita Bacchuin fingit loquentem : Tria. 
ego pocula tautuin ^id.^^ceo illis qui sapiunt ; 
unum sanitatis; altiram voluptntis; soporis 
tertium. Quo qiddeni epoto, iiquos dicimussa- 
pienies, domnm stse recipiunt. Poslea verd 
si quurtum additur, noa tst id amphus nostrum, 
sed protervitr ; quintum vociferationis ; sexlum 
petulantis cui7)messa!ionis ; septimum macula- 
rum et vulnerum ; octavum apparitoris .- no- 
num iracundice ; decimum fitroris, quoproster- 
niinlur qui bibunt, kc. 

Erius.^ Ita Bacchus est appellatus, vel a 
voce Bacchantium tliol, vel potius cx eo quod 
cum debellatis fortiter gigantibus revevtentera 
Jupiter sic aflatus est ; tu vit, eugejili. 

10. Exiguojine Hbidinum.'] Per fas et nefas 
voluptates quaerit et consectatur temulentiis, 
9ccensa vino libidine. Juvenal. Sat. vi. 299. 

— ^uid e7iini Venus ebria curat 7 

11. Non ego te, candide Bassareu, fcc.] Qua- 
si diceret; Thraces et Bacchantes, specioso 
fiacrorum prajtextu, ciim celebrant Orgia, in- 
fanda pleraque committunt ultra modum poti, 
te quidem invito, O bone pater Bacche ; at 
ego sanior illis temulentiam vitabo, nequr pro- 
inde prajter aut contra rsumen tuum quidqucua 
perpetrabo ; nec te irritabo ebrius, nec inde- 
core agitabor,"aut discurram furiosus. 

Candide Bassartu.'] Simplex, aperte, verEix. 
Tibull. iii. 6. 8. 

Candide Liber, ades. 
Item, i. 7. 46. 

Candidior semper, candidiorque veni- 

Bassareu.} Vel ob tunicam e pelle vulpina, 
vel a calceamento, quae B^tffo-stg* dicuntiu-; 
vel a talari veste apud Bassarum Lydiae locum 
ronfici solita ; quorum usus in Orgiis. Alii ali- 
as quoque etymologias comminiscuntur. Ti- 
ball.i. 7.46. 

Fusa sed ad teneros luteapalla pedes. 

Aon ego te Inritum qualinm.} Etsi videntur 
haec satis intellecta ex iis quae ante disi ; am- 
plius tamen explicantur, enodajiturque allalo 
ritu veteri Bacchanaiium seu Orgiorum, in qui- 
bus Thyades seu Bacchfe sacra movere dice- 
bantur ; cum furiosw his in festis cursitantes, 
thyrsos quaterent, ipsumque Bacchi simula- 
cturura loco suo motum circumfeiTent, ac velut 



invitum temulentse sacrificulse exagitarent. 
Virgil 5:neid. iv.301. 

(^ualis commotis excita scuris 

Thyas, ubi audito stimulant trieterica Bacchn 
Orgia. 
Catidl. Ixii. 254. de nuptiis Pelei ac ThetJdis ; 

Lymphatd mente furebanf ; 

EvoS hacchunles, Erot capita inflectentes. 
Pars terld quatiebant cuspide thyrsos. 

12. Necvariis obsita frondibusjk.c.'] Nonte- 
mere pervulgabo tua mysteria, aut secreta re ■ 
velabo ; alludit rursum ad Orgiorum morcni, 
quo sacraBacchi in cistis condita, hederaque ot 
pampinis contecta, e templo atque urbe iu 
montes agrosque exportabantiu". CatuH. Cit. 
V. 259. 

Pars obscura cavis celebrabanf Orgia cistis ; 
Orgia, qucB frustra eupiunt audire profanL 
Tibul.i.7. 48. 

Et levis occultis conscia cisfa sacris. 

13. Sv.b div^im.] Fro sub dio, vel subdium, 
id est, sub coelo, qucd Graecicfii vocant. Vair- 
ro, Ascon. in Verr. i. id est, ex aixuiis et cistis 
nau extrsdiam tua sacra, quce foras et ia pub - 
iicum efieram. 

.S^rci tene cim Berecynfhio.] Contiue cym - 
balaet cornua tua apud Berecyntheum Phry- 
giae montem in sacris adhiberi solita, quibus ad 
furorem lucitantur sacerdotes. Porro iUa dufo 
jungit Horatius, ob affinitatem sacronomBac- 
chi, et Cybelae matris Deum, quae Berecynthla 
inde nmicupatur ; pariter ut et supra Od. 16. 
v. 5. ac seq. sensus est ; a me co«?rce ac depelle 
ebrietatem, insaniam, furorem. Catull. Cit. 
ii.61. 
Plangebant alii procerisfympanapalmit, 
Jlut tcreti fenues linnitus eere ciebanf ; 
Multiraucisonis effinbantconma bombis, 
Burbaraque horribtli stridebat iibiacantu. 

14. Quu: subsequitur coecus amor sui, &ic.J 
Ebrietatem nempe sequuntur muha mala,quo- 
rumaliajam proposuit : haec sunt rixce, con ■ 
tcntiones, flagitiosje libidinos sine ulla cujus- 
quam reverentia. Alia vero jam exponit ; 
quae sunt iptKaLuTin, superbia, loquacitas, arca-^ 
norum proditio. 

Cmcus amor sui.] Congruens epithetum : 
nihil enim tam impeUit iu errorem, quam sui 
amor. Hinc Tull. ad Attic. lib. xiii. Ep. 13. 
JVisifoite me communis ^tKa.vria. dfccpit. Et 
de Offic. lib. i. Tales non fwe putamns. 

uf jure laudemur ciim homines injtaii 

opinionibus, turpiter irridentur, el in ma.rimi$ 
versantur errorihus. 

15. Tollens vacuum plus, iuc!] Vana gloria- 



4» 







Q. HORATII FLACCI 



et fidcs seci^tum prodens ArcaiBque fides prodiga, pellucidior vitro. 

vUro pellucidioi . 

ODE XIX. 



Cmdelis ■amorum gene- 
trix et filius Semeles The- 
banfT, atque luxuriosfi li- 
bertas cogit me ad estinc- 
tos amorcs reducere ani- 
mum. Acccndit me decor 
Glycerae niarmore Pario 
clarius refult^entis : Inflam- 
mat me jucuada cjue pro- 
cocitas, 



Glycerce se uri aniore scribiL 

JVIaTER seeva Cupidinum, 

Thebauseque jubet me ScmeleS puef, 
Et lasciva licentia, 

Finitis animum reddere amoribus. 
Urit me Glycerre nitor, 

Splendentis Pario marmore purius ; 
Urit grata protervitas, 

JNA'OTjiTIOJVES. 



[80] 

5 



tSo, qua homo inaniter sc extollit prudentia 
vaciius. Quod plerisque passiin, at nemiiii fre- 
quentius accidit, quini vino etrervescentibus. 

It). Jlrcaniqve fides prodij^a.} Denique sicut 
vitruni nihil abscondit, sic vinum tegenda re- 
velat, retinenda prodigit, involvenda silentio 
dividgat, ade6que fidcm labefacit ac violat, 
rur.i religiosre taciturnitati commissa et credi- 
ta temere profert et propalam efi"utit. 
Ode XIX.—Metrum est idem quod supra Od. 3. 
1. Mater sccva Cupidinum.] Tria sunt irri- 
lamenta libidinisprrecipua, humorum crasis et 
teraperies, vinum, familiaritas et comessatio 
cum mulieribus. His se revolvi in abjectos 
amores atque abripi scribit Horatius, Vencre, 
Batclto, lascii-u VuentuX. Cceteriim versicu- 
lus iste non temere scriptus, qui rursum habe- 
tur Od. 1. lib. iv. Singidas ergo voculas pon- 
deremus. J>fa<er «(Eva, Veuus. Nam, 

— ■ Quisquis amores 

Jiut meiuet dulces, aut experietw amaros. 
Virg. Eclog. iii. 109. et Eclog. viii. 47- 

ScTvus amor docuit, k.c. 
et Eclog-. viii. 50. 

Imprcbus illepucr, kc. 
Beue Anacreon: 

X«Af'Tdi' (Ts KCI.I ifiiKyia^tti, 
ATrOTUy^oLViCV j/MTvTa.. 

Dnrum esl non amcire ; 
Diiriim est ctiam amare; 
Durissimiwi verd omnium, 
J\'onfrui re amald. 

Capidinum.] Non una Venus, nec unus Cu- 
pido tuit. DuasVeneresesse aitPlatoincon- 
vivio,alferam veterem,juniorem alteram. At 
Cit;. iii. de Natura Deorum, Fenus prima, 
inqiiit, Ca-lo et Die nata, rujus Elide dclubrum 

videmus. Alleraspumd proereata 

Tertia .Tore nnta et Dione . . . Qiiarta Syria, 
qurem .idonidi nupsisse traditum est. Et num. 
60. Cnpidn primus, Mercurio, et Diand primd 
natns diritur: sccundus, Mercurio, ct Venere 
secundd: trrtius cjuidem esl Anlcros, Marte et 
Vencrc terliil. Quld ergo hic ^ Cert^ Pottis 
solenne est uui tribuere quod plurium est, prae- 



sertim ciim nomcn tdem occurrit. Sic uni 
Herculi ea tribuunt omnia, qiiEB tamen a di- 
versis confecta sunt. Pariter ab Ovid. Fast. 
iv. 1. Venus appellatur gcminorum vtaler 
Amorum. "Ethic 7nater Cupidinuni. Sic et a 
Pausan. in Attic. tres Veneris filii referuutur, 
"Egac, "l|UMoc, rioflor. Apud Lucianum ver6 
Venus Paiidem alloquens duos sibi filios jac- 
tet eximios esse, "Jfxt^ov kh) "EgaT*. Alii Cu' 
pidinum malrem dici Venerem contendunt, ob 
varios et multiplices afiectus, qui eam et amo- 
rem nunquam non comitantur. Nam qui 
amant, modo spe recreantur, aut gaudio fru 
untur; saepiiis autem tristitiaob repulsam, irS. 
adversiis rivalem, interdum etiam dcsperati- 
one aguntur, usque ad suspendium, h.c. rainu.^ 
placent qui matrtm Cupidinum ex; licant per 
amoris asseclas, kidum, jocura, saltus, can- 
tus, &c. 

2. Thebuncc Semelesp^uer.'] Bacchus, qui na- 
tus fertur Semele Cadmi Thebaruin regis filia; 
ibique ipse colebatur. Vino autem accendi 
Venerem quis nescit? Apost. ad Ephes. cap 
V. 18. A'olite inebriari vino, in quo esl lux- 
nria. S. Hieron. Vcnter mero ffstuansfacili 
despumat in libidinem. 

3. Lascivaliceniia.} Olium, indulg-entia, las 
civia. Theophrastus ait amorcm esse affec 
tum animi otiosi, ttaSo; -^v^Jii cr^f^oxa.^cucr»^ . 

5. Urit me Glyrenr nitor.] Aiuoris tyranni- 
dem excusserat Horatius, at aspcctus Glycera 
novas ei catenas injecit. Nimirum pulchri- 
tudo e.st splendor quidam in oculorum fulgore, 
in lineamentorum concinmtate ac decure con- 
sistens, humanviH adse rapiens animum. Vir 
gil. Gcorg. iii. 215. 

—Uritque videndo 



Fcemina.- 



6. Splendeyttis Pario marmore puriiis.] Pa- 
ros insula maris -^gei, Cycladum una, candi- 
di marmoris fet ax, eoque nomine celeben-ima, 
Strab. lib. x. Plin. lib. xxxvi. c. 5, &ic. Pindar. 
de Callicle. 

ria^lof \lSov XwxoT^otv, 
Pario Inpide cafididiorem. 

7. Urit graiaprotcnitas.] Superbia qua-dam 
ct aeveritas saltem ficta; ferocia quse plerum- 



CARMINUM LIBER I. 19. 



47 



Et vultus nimium lubricus aspici. 
I^ me tota ruens Venus 

Cyprum deseruit ; nec patitur Scythas, 
Et versis aniniosum equis 

Parthum dlcere, nec quae nihil attinent. 
Hic vivum mihi cespiteni, hic 

Verbenas, pueri, ponite, thuraque 



mXOTATIOKES. 



et facies intuJtu nimis peri» 

culosa. V^enus Cyprum re- 

^-linquens me tota invasit, 

^" neque sinit me referre Scy- 

[81j tharum hella, neque Pai'- 

tlios equis conversis sti-e- 

nuos, nec qucBcunque ad 

ipsatn nihil spectant. O fa- 

muli, istic cespitem viren- 

teni, istic verbenas et th.u~ 

ra mihi aiTerte 



que amantes plus accendit ; qui quod negari 
videtur eo ferventius appetunt, coque jucua- 
diiis prosequuntur. 

8. Vullusnimiiiiii lubricus aspici.'] Aspectus 
enim niulieris formosa; in lapsum statim im- 
pellit, Metaph. a locis lubricis, in quibus .sine 
cadendi periculo nemo stat aut incedit. Virg. 
Eclog-. viii. 41. 

Ul vidi, utperii, ut me malus abstulit error! 

Alii interpretantur, oculos Glv ceroe mobiles, 
lubricos, petulantes, ad libidinem pellicientes. 
Aiiacreon. carm. 2. ait, J\aturam dedisse lauro 
coniua, calces equis, cursum leporibus, dentes 
lconi, k.c.viris prudentium, at mulierihus pul- 
ekritudinem, quccparmisct lanceisfortiprfer- 
Tumjtammamque vincit, et domat. 

9. Inme tota ruenslenus Cyprumdeseruit.'] 
Adeo nempe me Venus obsidet et occupat, iu- 
quit, ut videatur reliquiss^e Cypruni, ubi tamen 
dominatur potentissime, et colitur. Virgil. 
iEueid. i. 718. 

Inscia Dido, 

Insideai quantus ntisercE Deus. 

10. jXec pcttitur Srythas, k.c.] Non me pa- 
tituraliis vacare quibuslibet rcbus, nisi amori: 
nnde nequaquam possum scribere Scytharum 
vel Parthonmi prftlia, nec alia bella, nec vero 
ea quffi ad Romanam Rempublicam et glo- 
riam spectaut. Posterius hoc opinatur Cru- 
quius dici ab Horatio, ut se escuset atque com- 
mendet, etadulctur Aagusto, cui, inquit, tunc 
fortp i-emissa fuerint ultro a Parthis ea signa 
militaria, quas M. Crasso et M. Antonio erep- 
ta fucrant. De quibus Justin. in fiue iib. xiii. 
infri citaiid. Verum haec nullo sunt argu- 
mento subnixa. 

Scyllias.] Hi populi suntAsia^.Borcalis cele- 
berrimi, et late pateutes ; dc quibus fuse Stia- 
bo, Ptolem. Plin. &ic. tria de illis notatu digna 
memorantur a Justino lib. xxi. antiqiiilas, ^ir- 
tus bellica, et qu6d Parthicum rcguum condi- 
derint. Adde Amazonum famam toto orbe 
omnibusque SEeculis diflusam. Ji^on virornm 
magis imperio, quclm fccminarum virtulibv.s 
tlaruere. Quippe citm ipsi Partlios Bactrian- 
osqne ; femince autcm eorum .^mazonum regna 
condiderunt: et cap.3. ImperiumJlsiceter qu(E- 
tirere, ipsi perpetuo ab alieno Imperio aut in- 
tacti, utU invicti, manscre. Darium regem 
Penarurn tnrpi ab Scylhia summ^vcruntfugd. 
Cyrum cum omni exercitu trucidaverunt. Alex- 
atidri magni duccm Zopyriona cum copiis uni- 
versis dcleveruitl. Romanorum anifucrc,no>i 
Hnsere arma .*. . . Gen.i laboribus et belHs 
<Mpfra. Vires corporum mmensce. Aihil pa^ 



rare miod amiitere timeant, nihil victores pr/E- 
ter gtoriam concupiscunt. 

11. Et versis animosum equis Parthum.} 
Virg. Georg. iii. 30. 

.'Iddam urbes AsicE domitas, puhumque JVi- 
phuten, [gitlis. 

Fidentemque fugd Parlhum, versisque sa- 
Justin. Lib. xli. 2. Parthi, inquit, pugnant 
proriurenlibus cjuis aut terga dantibus. Srcpe 
etiamfvgam simulant, ut incautiores adversiim 
vuliura insequcntes habcant . . . Intolcrandi 
forcnt, si quantu.^impeJus csi, vistanta efperse- 
ccraniia esset. Flerumque in ipso ardore ccr- 
taminisprcelia descrunt, acpauld post pugnam 
i^fugf' rcpctii7it,utcum maximc vicisse te pu- 
tes, tunc tibi discrimen subeundum sit. Ergo 
non abs rcHoratius Partlium dicit animosuin: 
ade6virtus etiamin hoste laudatur. Nain Ro- 
manis Parfhi formidabiles semper fuere, sub 
Mithridate pr.xsertim illo, cui res^estee Magni 
cugnomen dedere, ut ait Justin. nb. slii. im6 
siepe illbrum fuderunt exercitus Ducesque. 
Justin. lib. xli. init. .1 Romanis quoque trinis 
htUisper maximos Duces f.orentissimis tempo' 
ribusiaccssiti,soli ex omnibus geniibus non pa- 
res soliim, veriim etiam victores fuere. Tan- 
dem illi tamen Augusti fama perculsi, ejus 
arraa pertimescentes, captivos e Crassiano at- 
que Antoniano exercitu tota Parthia recoUec- 
tos, signaque curn his militaria remiserunt. 
Undc et cusi nuunui cum hac epigraphe : SIG- 
NIS RECEPTIS. Plusque Ccesar magnitu- 
dine nominis suifecit, quam armis alius impe- 
ratorfacere poiuisset. Haec Justin. cit. lib. xlii. 
in tine. Vide etFlor. lib. iii. cap. 11. et lib. iv. 
cap. 9. prffisertim autem cap. 10. ubi virtus 
Romana hanc exprcssit laudem ^ Earbaris: 
Ite, et beni. valcte, Romani ; meriio vos liciores 
fama gcniium loquUur, rjuiParthorum telafU' 
gistis. 

Vide et snpra Od. 12. Annot. ad v. 53. 

13. HiC vivum milii cespitem, Jsic.] VictuS 
denique amoreGlyceVtTHoratius, sacra parat, 
quibus ejus animum placaia Venere demerea- 
tur. Sui ver6 atdorem amoris et impatien- 
tiam denotat, vcl ex eo qii6d aram e cespite 
extruat brevi quiueni et expcditii ravione; 
quod ficri solitiun duntaxat in subitis rebns et 
morani haud fcrentibus. 

14. l^erbrnasi] Herbas in sacris assuetas 
paiate. Proprie verbcna est herba quaedam, 
Gal. De la Vcrveine, Angl. Vervain ; Asr 
HOLY HERBS. De hac Plin. lib. xxv. cap. !), 
Herba nuila, Romana nubilitatis plus habet 
quam hiembotcmt ; nvstri verbenacam vocant. 



48 




HORATII FLACCI 



cum cratere vini bimi. Post Bhni cum patera meri. 
immoiatam victimam mi- Mactata veniet lenior hostia. 

tioi- fiet Glycera. 

ODE XX. 

Macenati spondet conviviuin, sed friigale. 

OdilecteMaecenaseques, "\7tt T' ^ i- t • c i • 

Qjnidme juirfem mediocri- V ILE potabis modicis Sabmum 

bus in poculis bibcs ipiobile Sabinum, 



.*s 



£831 



HcBC est, quam hgatos fcrre ad hostcs indica- 
Tilmus. Hdc Jovis mensa venitur ; domus pur- 
^antur lustranturqve. Servius ait esse vir- 
gulta qucB semper vireaiit. Ex Donato ver- 
bena quasi lierbena diritur, estque herba e 
puro loco decerpta cum terra adhaerente. Si- 
militer Plin. lib. xx. cap. 2. Vtrbnxoc nominc 
signijicatur gramen ex arce (al. area) cum sud, 
terrd evulsmn, &.c. Constat eo nomine cen- 
seri eas omnes herbas, quae in sacris adlii- 
bentur. Virg. Eclog. viii. 65. 
Verbenasque adole pingues, et mascula thura. 
Ubi per epithetum, pingues, volunt indicare 
olivani. Terent. And. iv. 4. 5. 

Ex ard hinc sume verbenas tibi. 
Atqui apud Mcnandrum, unde sententiam ille 
transtulit et verba, verbenae suut myrti. Plinius 
quoque di.xit viyrleam verbenam. Ergo per 
catachresin verbense appcllantur rami, virga;, 
frondes, e lauro, mpto, oliva, rore marino, 
alixque felices herbee religioni et sacris ser- 
vientes : his nempe aras coronabant ; deinde 
thus adolebaut; postea vinum e patera li- 
babant. 

15. Bimi cum palerd meri.'^ Bimi, id est, 
duorum annorum ; du rin de deux feuiUes. 
Angl. WiNE OF Two VEARs OLD. Affectabant 
'/eteres in sacras vetus vinum, tanouam opti- 
mum : item merum, et purum, sine aquae <id- 
mixtione. Quapropter Gr^eca vina Hbare 
nefas, quojiiam aquam habeant ; tx Plin. lib. 
xiv. cap. 19. 

16. Mactatdrenietlenior hostid.'] An Venus 
siEva Cupidiiuim matcr ; onGlycera. proterra ? 
Hanc ego potius, quani illam intelligi ab Ho- 
j atio ceusuerim, lcuiorem futuram, quas dura 
prius erga illum et immitis fuerat. Scilicet 
hoc sperat per Veneris favorem, quem sacro 
peracto ambit et sibi conciliare nititur. At 
enim quid illud sacrificium .' Qurr hostia mac- 
tanda ? hostia quidem ct virtima differunt, 
qu6d lisec minor sit, illa major. Mactata porro 
dicitur, quasi magis aucta, cujus capiti nimi- 
rum imposita ex hordeo tosto mola, sale con- 
^■persa, thure suflRta. Sunt qui Venerem sam- 
giiine non placari, nec ca;sa victima pridem 
solitam contendunt: eo quud geuitri^; passim 
vocaretur : nec deceret eam ita co)i, perquam 
vita datur ; afferuntque Virg. JEn. i. 415. ubi 
iu templo Veneris Paphiae thus et seria dun- 
tasat memoraniur : 

Jpsa Papham sublimis abit, sedesque revisit 
Loita siias; ubi iemplnm illi, cerUumque 
Saboeo 



Thure calent arcBi sertisque recentibiis 
halant. 
Hic et Erasmus locum hunc sic explicat: post- 
quam Venerem placavero verbeais, tlim-e, 
vino, ex more ; Glycera veniet lenior, eritque 
tam facilis ac domita, quam sit hostia mac- 
tata. Dormitasse ver6 ille bonus tunc cre- 
dendus, mco quidcm judicio : Alii contra seu- 
tiunt, hostiam hic ab Horatio veremactandam 
significari, seu columbam, utpote Veneri sa- 
cram ; seu quamcunquc aliam, Cruquius, 
Turnebus. Certe Veneri suem immolari quan- 
doque Callimachus scribit. Factum id Jlrgis 
adnotavit historia. Ccel. Rhodig. lib. xxv. cap. 
26. .^pud Tussas auhm in Mgypto Veneri, 
qu<B ibi Comuta colitur, vaccain sacrificari, 
refert Alex. ab Alex. lib. iii. cap. 12. Aiunt 
ver6, primis quidem fecidis incruenta fuisse 
quaevis sacrificia, litatumque duntaxat arbo 
rum fructibus, ramis, foliis, herbis : at postea 
usum invaluisse mactandi victimas Diis qui- 
buslibet, ipsique Veneri. 

Ode XX. — Hsc Ode ejusdem est metri, ut 
supra 2. Jain satis terris. 

1. Vile potabis, &.c.] Profecturus erat Mfe- 
ceuas seu in Apuliam (ut vult Cruquius ex 
Divsei codice, quod idem notat Lubiuus) seu 
qnovis alio ; antea ver6 se Horatio pro sum- 
ma inter cos familiaritate convivam fore sig- 
nificarat. Hac Ode rescnbit Horatius Maece- 
nati, gratum id sibi quidem, at pro sua tenui- 
tate tenue fore conviviinn ; caenaeque caput 
ex more proponit Sabinuin vinum, ut erudite 
monet Theod. Maicel. 

Sabinum.'] Non quale tu habes in cellariis 
generosum bibes apud me ; sed tantum mod& 
vile et modicum : nempe vinum vel ex uvd 
Bituricd, cui eligeiulum solum ; nam in pingui 
pulrescit, gracili oinnino nonproienit : median 
temperiem delicali qucerit, ob lioc Sabinis col' 
libus familiaris. Ex Plin. lib. xiv. c. 2. vel S 
vinaciold, quain soli noierc Sabiiii ac Lauren- 
ti : ex eodem ibid. c. 3. Athenaeus autem lib. i. 
c. 21.ait. Inler Italicn vina levissimum essc Sor 
biicum, potuique tempeslivum ab anno seplimo 
usque ad decimum quintuin. 

Modicis Cantharis.] Gall. Petits brocs. Ang. m 
LiTTLE cups. Pro quolibet vase hic ponitur 
r.anlharus, qui quidem non parvum est vas, 
ciim Sileno attribuatur perquam ebrioso, gra- 
visque appelletur. Virg. Eclog. vi. 17. 

Et gravis attritd pendebat cantharus ansd. 
Xenarchus apud Athen. lib. xi. cap. 6. 

J\*e ef)'ande, Opuer, in argentcum poculum , 



CARMINUM LISER I. 20. 



4t' 



Cantharis, Grjeca quod ego ipse testa 
Conditum levi, datus in theatro 

Cum tibi plausus, 
Care Maecenas eques ; ut paterni 
Fluminis ripfe, simul et jocosa 
Redderet laudes tibi Vaticani 

jMontis imago. 
CcCcubum, et prteio domitam Caleno 

JiXyOT.QTIO.YES. 



quod cgoract illivi Grjeco 

rp4i fictili rcclusuiu ; quando iri 

^ ■' amphitheatro acclamatio- 

nes tibi sublartce fuenmX 

5 tantce, ut applausum itera- 

rent libi littora patrii flu- 

vii, pariter et ludicra spf- 

cies collis Viitieaiii. Ta 

domi. potabis Caecubnm, at- 

que uvam iii lorculiui Ca- 

leno pressam : 



sed potliis in profiuidiim cunthurtim. Ibid. 
Epigenes. ^il Cantharos nuni: noa fingunt 
amplos illos et capaces, seil hn^iiilin pocula, &ic. 

2. Gr(ecn quod ego ipse lestd Condilianlcvi.^l 
Vinimi alioqui non exquisituin ex eo cvmmcn- 
dat Horatius; qiiod ipse studiose condiderit; 
obturarit, notarit. Quatuor ista iiempe vc- 
teres viuum servaturi taciebant : diliuudebant 
in vasa ; deinde condicbant, admista calce, 
sale, crnco, resind, pice, k.c. ut odor vino 
conliniiercl ei saporis acumcn, ex Plin. lib. xiv. 
cap. 19. 20. et 21. tum diligenter obturabant 
atque illinebant pice, g.vpso, limo. Docet 
Cohnuella lib. ult. et Plin. cit. Picari dolia 
oporterc, dein perfundi aqudmarind aut sal- 
sd; posteacinere sarmenti a^pergi. Et paulo 
post, Sic opercula doliorum medicanda, ad- 
ditd masliche ac pice. Pers. vero Sat. iv.29. 

Seriolcc veteris meluens deradere limtim, 

Ingemit. 
Denique notabant quale \-inum et quo tempore 
conditum fuisset. Id passim obscrvai'e est ; 
et postca notabtmus phuibus locis. Hic ergo 
priora tria quatuor verbis exprimuntur, quar- 
tum sequentibus. GrcEcd testd conditum leii, 
inquit, dalus in iheairo ciim iibi plausus. 
Quasi diceret, condidi, seu in vasa infudi : 
Ormcd. testa, vel super fcecem vini Graeci, vel 
111 doliis in quibus ante fuerat vinum Grcectun, 
ut ita vis Sabino saporque accederet. Tertio 
leri, seu pice, seu gypso. Demum tempus 
uotat, addendo ; Ciimdalus libi plansus, &.c. 

Tesld Gra:cd.] Cado testaceo, quod vasis 
genus e Grscia ortum. Plin. lib. xiv. cap. 21. 
cit. Circa Alpes ligneis vasis condunt, circu- 
lisque cingunt. Quibus verbis ostendit Romae 
ista vasa nondum tunc in usu fuissc. 

3. Datus in theatro Cum tibi plausus.'] Ju- 
cunde simul et honorifice refricat Horatius 
Majcenati mcmoriam dati per Populum Ro- 
wianum plausiis, cum ad spectacula veuisscr ; 
(solebant enim viri graves ac dc Republica 
bene meriti acclaiuationibus excipi ;) seu cura 
ludos ipse exhibuisset pro sua liberalitate 
magnificos ; seu ob laetitiam recnperatK a 
Maecenate valetudinis ; varias cnim varii piau- 
sus hujus causas comminiscuntur. 

5. Eques.] Modestia liic Msecenatis cele- 
bratur qui cum summos quosquc capessere 
magistratus potuisset, ultro delatos recusavit, 
et Eimesti-i dignitate contenlus vixit. Pro- 
pert. hb. iii.Ecl.9. 1. 

Maccnas Eques Elrusco dc sanguine regum, 
Inlra fortunam qui cupis esse luam. 

Vlpaiuni Flumiiiis ripm, Sic.] Tautus por- 



ro fuit ille plausas. ut unde pcrson.ireiU ripi 
Tibcris scaturienti^ in Hetruria, qua; Mcece 
natis patria crat ; necnon acchunaiitiurn voces 
ingeminaret Echo residens in conca.is locis 
apud montem VaticJinum, qui theatro Pompeli 
proximus, slcut et fluvius Tiberis. 

7. Vaii ■•.:ii .Mbntis.'] Hic unus e collibus in 
quibus Roma a?dificata est, adimc rctiuet vf - 
tus nomen, insuper autem osteutat insi<rnem 
S. Pctri Basilicam, et palatiuni Pontificium. 
Dictus cst, a vaticiniis illic edi pridem soliti;". 
Vide Gell. lib. xvi. cap. 17. 

8. Imago.] Repetitio vocis, et acclama*i.s, 
num pcpuli repercussio facta in montc. Joc9- 
sa.J Quia jocari videtur Echo, dum ultima 
tantum verbarepetit atque ingcmiuut. Supra 
Od. 12. 3. 

Recinet jocosa JSomeyt imago. 
Virgil. Geor. iv. 5C». 

Saxa sonant, vocisciue offensa resullat imago, 
Tullius Tuscul. Hb. iii. simile quid habtj 
ubi scribit : Popularcm gloriam in summ6 
inanilate vtrsari, ncque hauc es«e eminenlem 
virlutis effigicm, sed adumbratnm imaginem 
glorifE. Additque, £.'/ enim gloria, solida qucs- 
dmn res, et e.rpre^^sa, ncn adumlrata. Ea est 
con.^^entiens laus bonorum, incorruplu xox bene 
judicantium de excclknte ririulc. Eu ririuii 
resoTwt, lanquam imago fiorioe. 

y. Ccecubum, et prcclo domitam Caleno Tu 
bibes, &.C.] Tu quidera apud te bifaes vina ejuS' 
modi haud vulgaria, non ita ver6 apud me. 
Exquisita cert^ vina sectatimi esse Mceceua- 
tem indicat, qu6d ejus nomine quaidam cele- 
brata sint ac Miecenatiana dicta ; qufe quidem 
refeit et inter generosa censet Plinius lib. xiv. 
cap. 6. 

Ccvcubum.J CfBcubus EEons Latii ad sinum 
Cajetanum, Fundis vicinus ct Amyclis, opti- 
mi vini ferax. Martial. lib. xiii. Epigram. 115. 
CcecuhaFundanisgincro.m coquunt ur .imyclii , 
Viiis ei in medid nata palude riret. 
Plin. iib. xiv. c. 6, Gentrontas rclcbcrrimain 
palusiribuz populetis. Athen,lib. c.22. ex Gale- 
no scribit, Cccrubum gc:nerosum,firmum, infeS'- 
tum capiti no7i nisi post aiuws plures vetusium, 
Porr6 non a loco dictam vuli Ca;cubum Gale- 
nus variis locis, sed ila vocari vetustissiniuin 
quodlibet et ob vetustatcm fidMim. 

Calcno.] Calcs, vcl Calonum, urbs Campa- 
nitn seu regni i\'(?apolitani, in proviucia tcnx 
Laboris, a Cala Borcrc filio, Are-onauta, ut fe- 
runt, condita, fertilem liabet ap-imi vir.o gene- 
roso : nec minus cclcbrem aqua temulcntos 
facienti, si Plinio fides, Atbeu. cit, Calenum 



50 



Q. HORATII FLACCI 



vam cerie mea vasa nequc Tu bibes uvam : mea ncc FalemaB 
Faierni condiunt lacemj, rpemperant vites, neque Formiani 

Bcc montes Pormiani. - ^ t^ i n 

rocula coiles. 



[85] 

11 



ODE XXI. IN DIANA3I ET APOLLINEM. 



Molles puellaB canite Dia- 
nam ; adolesccntuli cauite 
Apollinem crinitum. et La- 
tonam onmino charam 
&ummoJovi. Vos celebrale 
gaudentem fluminibus et 
silvarum densis frondibus. 
quaecunque vel irigido e.x- 
tat Algido, vel nemoribus 
iHnbrosis Erjmauthi, vel 
Crasi viridantis. 



DlANAM tenerge dicite virgines, 
Intonsum pueri dicite Cynthium, [sq 

Latonamque supremo 
Dilectam penitus Jo^n. 

Vos Ipeiam fluviis, et nemorum coma, 5 

Qupecunque aut gelido prominet Algido, 
Nigrris aut Erymanthi 
Sylvis, aut viridis Cragi. [stj 



AKmTATIO^TES. 



Um magis qud.m Fahrnum slomacho plaret o 

10. Mea nec Falerna:.} Mea vina non sunt 
i nobilioribus. 

FalerniB.] Cui non audita fama viui e monte 
ct agro Falerno in Camuania i" De eo Strabo 
lib.v. Athen. cit. Falerntim anno decimo tetn- 
pestivumessepolui,k-c. Pliu. cit. Senuulnno- 
bilitas Falerno, Lib. vero xxiii. cap. 1. ejus 
salubritatem persequitur, sicut ef aliorum. 

n. Formiani.] Et hoc celebre vhiuni erat 
ex SLgro Formiano in Campania, non procul 
Cajeta. Athen. cit. Formianum stniirn viget. 

Ode XXI. — Metrum idem quod supra Odc -5. 

Triplex apud Horatium cannen seculare \n- 
scriptum lesimus. Unum tamen ludis secula- 
ribus decantatum ; illud nempe quod est post 
Epodos ; alia Duo,^ (ut vohmt quidam) hoc 
scilicet et Ode 6. libri quarti ludis Apollinari- 
bus, de quorum origine fuse disserit Macrob. 
lib.i.Saturn.c.17. Esthic igitur Hv mnus Apol- 
liniet Dianse, Diis averruncis et 'a.Kt^ina.x.otit 
dedicatus, ut mala in hostes avertant ; Populo 
vero Romano securitatem, sanitatem, frugum- 
que abundantiam impertiant ; Augustum au- 
tem Principem diu servent. De seculari car- 
mine plura suo loco. 

1. IHanam.'] Hanc fortasse priorem invo- 
cat, quta prior nata parhuienti fratrem gem> 
num ApoUincm matri Latonae obstetricis offi- 
cium prastitisse fortur : Dicite virgines, bis 
niandabatur cantanduni carmen in honorem 
Deorum, quia casla placent superis. 

2. Jnionsum.] Pindaro 'atxe/g5x6|tt»i', non ra- 
fo capillo. Nimiruni ob radios solaix'S : Vide 
Macr. ante cit. et ob perpetuam juveututem, 
Tibuli. i. 4. 36. 

Solis (Etcrna est Pliabo Bacclioquc juventa ; 
Et decet intonsus crinisutrumque Deum. 

Pueri.] Tit. Liv. lib. xxxi. Carmen ab ter no- 
renis lirginibus cani, per ifrbemj-usserunt. Et 
Jib. xxxvii. Decem ingenui, decem rirgine.'!, pa- 
trimi omnes mntrimiqne ad id sacrijicivm ad- 
hibiti. Zosimus Histor. nnvcT hb. xi. Ter norem 
pueri illuslres, totidemquepuellcc. Flav. Vopis- 



cus, Aurelian. Patrimis mairimisque pueris 
carmen indicite. 

Dicite Cynthium.] Apollinem, qui natus 
apud Cynthium montem in Dclo insula. Huoc 
vero pariter ct Dianam pr.Tecipue celebrat, 
qu6d eorun\ oraculis motus .^neas iu Itaiiam 
venit. .Eneid. iii. 97. ct 381. iEneid. iv. 385. 
j5ineid. vi. 66. ubi sic precatur .-Eneas : 

Da .... Latio ronsidere Teucros ; 

TumPlwbo et Triria solido dc mrirmore templa 
Instituam, festosque diesdenomine Plmbi. 
In Carmine Seculari postea Horatius ad Apol- 
linera et Diauam, 

Roma si vestrum est opus. 

3. Latonam .] Haec velut \pollinis et DiantB 
mater ab Horatio jungitur hic iis Numinibus, 
quibus edebantur Ludi Seculares. Ita ver6 
recensentur ab Zosimo cit. Jupiter, .Juno, 
Jipollo, Diana, Parcce, Lucina, Ceres, Pluto, 
Proserpina. 

4. Dilectam penitiis Jovi.] Et quidem tcmti 
Junonis zelotypia, ut eam pellicem ejusque 
foetus orani conatu perdcre teutarit, immisso 
adversus praegnantem Pythone serpente ; in- 
cassum tamen. Vaiuas enim illa regiones fu- 
giendo pei-vagata, appulit in Ortygiam insu- 
lam, quae et Delos nominata ; ubi ex ,Jove Di- 
anam et ApoUinem uno partu edidit. Vide 
Ovidium, Macrob. cit. k.c. 

5. Vos lcEtam fluviis, et mmorum com/i.] 
Vos, O virgines, laudate virginem Dianam 
propterea gaudentem silvis ac venatione, ut 
yirorum fugiat consortium ; fluviis autem, in 
quibus abstergeret sudorem in sectando feras 
contractmn. Ov. Metaon. iii. 163. 

Hic dea sylvarum vowtu fessa solebat 
1'irgineos artus liquido perfunderr rore. 

6. Quwcunque aut gelido prominet, fcc^ 
Sive iu Algido Latii, ab urbe pass. 2(i,(MXJ. si\ ■: 
tn Eri/manilio Aj-cadi», sive in Crago, Lytia 
montibus. In hoc aimit fuisse agrcstium Deo- 
rum antra. Apud Erymanlltum venari Diauia 
scribitur Homer. Odyss. vi. Algidum denique 
periudeac Aventiuumtenere,seu in iis domina- 
ri, jactata Diana Ciumine Secularj, sub finem. 



CARMINUM LIBER i. 22. 



Vos Tempe totidem tollite laudibu5, 
Natalemque mares, Delon Apollinis, 
Insignemque pliaretra, 
Fraternaque humerum l}Ta. 

Hic bellum lacrymosum, hic miseram famem 
Pesiemque a populo, et principe Coesare, in 
Persas atque Britannos, 
Veslra motus aget prece. 



•».1. 



51 



Vos, 6 masciili, tot encomiia 
■, rt eflerte 'l"erape, et Delum 

Phcfbi natalibus (7K7^/ani ; 
■ et scaHulam eywsexoraaf ara 

pJiM'etra, et fratris cithara. 

Vestris ille votis cxoiatus, 
[S3] a plebe et Augxisro Impera- 

tore liictuDsum belium ac 
1 r famem arumnosam, atque 

luem propulsabit ad Persas 

et Britaunos. 



ODE XXII. 

Tnnocentiam ubique iutam esse. 



INTEGER vit?e, scelerisque purus 
Non eget Mauri jaculis neque arca, 



O Fuscc, quisqtiis inno^ 
center vivit 1 1 siiie crimine, 
non habet opus Maurorum 
telis, uec arcu, 



Aj\j\OTATIONES. 



9. VoH Tempe totidem, kc.] Vos autcm, O 
casti pvicri, cauite loca Phcebo dilecta, velut 
Tenijie in Thes&alia, crebris lauris, quae sacrae 
8unt ApoUini, prcecipuaque amoenitate incly- 
ta. Delum item insulam ejus ortus, summa- 
que eam ob reni religioue nobilem ac re- 
verendam. Cic Ver. iii. iic. Apollinem tu De- 
lium spoliare ausus es ? Illic tu templo, 
lam antiquo, tam sancto, lam religioso marms 
impias ac sacrilegas afferreconatus es? . . . 
proditum memoriee ac lileris Latonam ex longo 
errore etfugd, graridam, etjam ad pariendum 
tncinam, temporibus exactis fugisse Delum, at- 
que itri Apollinem ac Dianam peperisse : qud. 
ex opinione hominum, illa insula eorum Deo- 
rum sacra putatur: tantaque ejus auctoritas re- 
ligionis et est, et semper fuit, ut ne Persce qui- 
dem ciim hellum toti Greccicc, Diis hominibus- 
que indixissent, et mille numero navium clas- 
sem ad Delum appulissent, quidquam conuren- 
tur aut violare aut attingere. 

Tetnpe.] Plin. 1. iv. c.8. Inter Ossamet Olym- 

pum nemorosd convalle Tempe vocan- 

tnr quinque millium passuum longitudine, et 
fermt sesquijugeri latitudine ultra visum homi- 
nis ailotlentibus se dexterd liEVfique lenittr con- 
re.tisjugis : intus sub luco viridanfe allabitur 
Peneus viridis calculo, amcenus circa ripasgra- 
mine, canorus avium conctntu. 

10. Delon.] Plin. modo cit. cap. 12. Longi 
rJarissima, Cycluduni media, tttnplo .Ipoliinis 
ct )ittrcnlu celebrata Delos: qucc diuflucluata, 
uiprodilur, solamolum lerrcE non sc/isit ad M. 

Varronis cctatem hanc Jlristoieles ita 

appeltalam prodidit, quoniam rcpentt apparu- 
tril enaia .... Cynthiam, Ortygiam, 4ic. alii 
rocant . . . .eingiturquifiquemillibuspassu- 
um: assurgil Cyntho monle. Et sub fiuem 
ejusdem cap. scribit. Hyperboreos frugum 
primitias solitos Delon mittere .Ipollini, qaem 
prce.cipu^. rolunl. Virgi)ics fcrebant eas, hns- 
pitiis gcniium per annos aliquot venerabiles, 
&c. 

11. Irmgvimqiie pharetrd.] Jaculandi peri- 
lus habitus est semper Phoebus, atque ccrtd 



metuendus saglifd, ut est Od. 12. supra; ttTri» 
ob interfectum Pythouem serpentem, occisos- 
que iNiobEe fiiios. Addc Vir£;il. J^ntid. vf. 
57. tum vero quod radiis in mortales fcrvenli 
£estu vibratis, morbos pestemtiue rjignat. Dc 
quo Macrob. cit. cap. 17. Jib. i. Saturn. 

12. Fraterndque humerum lyrd.] Insisnem 
etiam lyrae inventione et niolodia ipsi ;i Mer- 
curio concessa: quae fuse explirui Annot. ad 
Od. 10. supra. Fraternd.] Apollo et Mercii- 
rius, fratres iioscuntm-, amb.i nimirum ex eo- 
dem patre Jove procreati, hic quidem Maia. 
genetrice, ille vero Latona Coci Titanis filia, 
ut supra jam dictura. 

13. Hic belluin lacrymosvm, fcc.] ApoUo 
Deus aveiTuncus prcce vestra permotus in 
hostes depeUet impendentia nohis mala: Bel- 
hm matribus filios amittcntibus ac dellrntibus 
detestatum, ut est Od. 1. Famfni, qua nihil 
mi.serabilius, cum proprios alitiuandi) filios pa- 
rentes comedorint,urg-ente fame. Pestem de- 
nique e fame srepius e.\ortam ; tria nempe 
mcda omuium maximi? formid.inda. 

15. In Persas atque. Britannus.] Ab Augus- 
toCccsare feliciterrempublicam ariministrante 
Phn bus dicta avcrtet mala in hostes Populi 
Romani Persas, qui pro Parthis hic positi vi- 
dentur ; quos ille per Ventidiumlegatum snbe- 
git. Sueton. Flor. Britannos, hodie £nglos, 
de quibus Virgil. EcIoe-. i. 67. 

Toto (l.ivisos orhc Britannos. 

Ode XXII. — Metnim idem quod Od.2. 

Eidem iianc Oden, atque Epistolam deci- 
mam ejusdem fere argumenti scribit Horatius, 
AiistioFusco, viro probo, Grammatico, ajnico. 
Ob bonam morum intes:ritatem laudat ; amico 
declinatum a se vita periculum si^ificat : 
Philoiogo dictionum et verborum elet;antia, 
studiose velificatur. Hoec tria, Lector, observa, 
dum ego caetera pcrsequor. 

2. Kon egel Movri jaculis, &ic.] Vir inno- 
cens sua satis probitate tutus, artnis non euet, 
quibus avcfat qua?vis perirula. Mnuri, ()ui- 
dam legT^mt Mauris. lii jaculafores eximii 
pcdem efferre domo vis audent sine ttUs, oir 



5-2 



Q. HORATII FLACCI 



utc pharctri plena sagitj* Nec venenatis gravida sagittis, 
tosico iiifectis; seu ambi^- Fusce pharctra ; 

lel pt-i' Svrtes fcrvidiis, seu c?' o ' •* 

per Caucasum hoAitiiWl^^e per Syries iter aestuosas, 
carentem,seu/7ej- r(«oues, Sive facturus per iuhospitalem 
quas aliuit Hyiiasi^ fabu- Caucasum, vel quse loca fabulosus 

Lis celebratus. Kliimvevo ^ ' . ij , 

TjHper ia Sabina silvk, tlum JLamDlt HydaspeS. 

canerem Lalageu raeara a- Namque me silva lupus in Sabina, 

mimm: atque pra^ter Umi- j^^^,^ ^^^^^^^ ^^^^^^ Lala-ren, et ultra 
tes e.xerrarem uber ao ow- . . ~ ' ,. 

ni soiicitudine, armis lictt 1 ermnium cuHS vagor expeditus, 
dcstitutum vitavit me h\- Fugit iuermem ; 

pu5 ; quale monstrum liaud /~v i r" * _, 'v. 

nutiit ApuUa beiUcosa Q"ale porteutum ueque mihlans 

.i.y.XOTATIO.YES. 



4 

[893 



10 



[901 



frequcatiam fcrarum a quibus discrimen im- 
miuet. lIcrodiaii.^EUan. lib. xiv.de Animal. 
cap. 5. llauritania Alricee regio Bai-barica, ubi 
Bunc rcgna Fessanum, Marocbiuui, Tremis- 
enum, Algerianum. 

3. J'enenatis sagittis.'] Plin. lib. xvui. cap. 1. 
^uod nam animal tela siia, excepto hoinine, ve- 
nenis tingit? A'os et sngittas ungimus, acfer- 
ro ipsi noceiitius nliquid daniiis . . . a nullo 
animalium prceler hominem, reneno pugmdur 
alieno. Vide Cvjel. Kuodii'-. lib. xxiii. c. 10. ubi 
de multiplici ratioue teia veneuo imbuendi 
plura. 

5. Syr/ej (EiiUOMs.] Xon de Syrtibusraarifi- 
mis hic agitur ; sed de arenosis iis locis Afri- 
cae, apud Libyam, solis ardore sabulique sic- 
citate cestuantibus seu fervidis, pnr qus iter 
fieri nequit, uisi ex siderum observatione, et 
cum raagno quidem vitne periculo, tum a feris, 
Tenenosisqueanimalibus, tum obvolubiles are- 
naecumulos, quos ventus toUit ac trausfeit. Pni- 
deut. in Apotheosi, cap. 4. adversus Judaeos. 

j\'ec respoma refert Libycis in Syrtibus 
Jimmon. 

6. Inhospitalem Caucasnmi] Asiaemontem 
altissimum atque celebratissimuu>, vel ob Pro- 
metheum, quem ibi fabulantur vinctum, ejus- 
quejecur ab aquila perpetuo arrodi. Inhos- 
pilfdem, ob nives assiduas inhabitaJem, item 
ob scopulos uude Vir^ril. .^Eneid. iv. 366. 

•Cautibus horrens 



CaucasHs- 



Mons ille inter duo maria Caspium et Euxi- 
num, tantfe fertur altitudinis, ut ejus verfex ad 
teriiam noctis partem Solis radiis illustretur. 
Vide Aristot. Aleteor. i. c. 3. Quint. Curt. 
lib. vii. ejus pai^s a quibusdam creditur mons 
Ararath versus -\rmeniara, in quo post dUuvi- 
um quievit arca Xoe. 

7. Icl fpidi locafabulosus Lambit Hi/da.ipes.'] 
Per Luliaui nimirum. Duples rst Hydaspes 
fiuvius in Asia : Alter Medos alluit, et hinc 
Gcorgic. iv. dicitur Medus Hydaspes: alter In- 
diam citeriorem irrigat, hodie Rouvey, fuitque 
teiminus vicioriarum Alexaudri .Vfagiii ; in 
Lidum illabitur, apud Nvsani urbem: unde a 
Lucano Wh. \W\. \oc-A\ur yys/eus Hyda.^ipt.H. Hic 
porro uuncupatur fnbulosus, quouiam raulta 
dc illo fabidaiitur ; ut quod areuam volvat au- 
reara ; quod ^^emuias ferat : uude nurifer Clau- 
dittuo, gemmifer Senec» Trajj. in Medea ap- 



pellatur; quod tanto sonitu vortices a^t, un- 
das coUidat, spumas attollat, ut non sine tre- 
pidatione procul adspiciatm-; atque remiges 
Alexandri Magni reddiderit attonitos ac stu- 
pentes; ipsis etiam gubLmatoribus rei novitate 
suspensis. Arrian. lib. vi. paulo post initium. 

9. ■Sabind.] Haec Italias regio, pridem Lati- 
lun inter Umbriara atque Hetruriam, adhuc 
nomen servat, sed angustiores habet fines : in 
ditione Pontificia continerur. 

JO. Dum meam canto Lalagen.'] Dum me- 
ditor et compono de amoribus meis in Lalagen 
versus et carmen : ei ultra lerminum ragor : 
cum oestro po/^tico et amatorio abreptus ia 
sylvam aliquanti longius progi-edior, non ad- 
vcrtcns incidi iu hqium ingentem et magnitu- 
dine ponentnsum, qui tanieu non mod6 non 
laEsit, sed sponte me, licet inermem figit. 

11. Curis expeuitus.] Quidam legmit expe- 
ditis, perinde est. 

12. Fugit inennem.] Meam reveritus inno- 
centiam, nou armis territus,. ille lupus cessit 
fugitque, inquit Poeta. S. August. lib. i. con- 
tra Jidianum : Omnes bestiie, inquit, ante pec- 
caium homini erant subjecta. Qudd autem 
nunc^iocent, pcena prima est peccaii. A prin- 
cipntu dccidhnus; a fxducid, et honore. lUe 
quidem principatus utcunque est restirutus, 
post diluvium Deo IVoe et filiis ejus loquentc, 
Genes. cap. is. 2. Sii terror vesler ac tremor su- 
per cuncta animalia ierrce : unde S. Ambros. 
Epist. xxx\Ui. FercB suos morsus sape sns- 
penderunt rerocantc sono rocis humamc. Leo- 
nes ipsos rirlemus, si vox hominis resuUdrit, 
prccdum dimiltert ; pardos et ursos iiuiluri ac 
revocari vocihus. At ciim sanctitate morum 
ac vitcB integritate, ad priorem innoccntiam 
atque ad plenam apud Deum gratiam homo' 
rediit, tum certe bestus, ut in felici quondam 
illo statu, dominatur plene et ad arbitrium. 
Sic leones in crenio dejecta cervice ad S. An- 
tonium accedcntes ejus manus ac pedes lin- 
gebaut : Serpens Hilarioni raorcm gessit, duQ 
dracones Ammoni, crocodUus Hcleno, leaena 
Joanni .\bbati, hyaena Macai^io Alexandrino, 
k.c. si Le^^cudis fidcs. 

13. Quale porientum, kjc^ Talis ac tantus 
erat lupus iste, ut major haad occurrit bellua 
sivc in .\puliffi sUvis, sive iu Libya; desertis. 

Militaris Daunia.] A Dauno rege, Diome- 
dis, ut a'unt, socero, Daunia dicta est, olini 



CARMINUM LIBER I. 22. 



62 



Daunia in latis alit esculetis, 
Nec Jubre tellus generat, leonum 

Arida nutrix. 
Pone me, pigris ubi nulla campis 
Arbor aestiva recreatur aura ; 
Quod latus mundi nebulse, malusque 

Jupitcr urget : 
Pone sub curru nimium propinqui 
Solis, in terra domibus negata; 
Dulce ridentem Lalagen amabo, 

Dulce loquentem. 



in patentibus esculetis, nec 

15 &'b"'f tena Jubae, sicca le- 

■ onum altiix. Coiloca me ia 

agris sterilibus, ubi nulla 

arbor fovetur tepenti aere ; 

quam orbis partem infes- 

tant nubila, et maligTius Ju- 

piter : Constitue me sub 

20 cm-ru Solis niaiis vicini, io 

regione a-diticiis carente; 

l"^J ubicunque diligam Leilagen 

suaviter arridenteni, suavi- 

ter et verba lacienteni. 



jmmTATIOKES 



Italiae regio qusedam in Apulia, hodie la Crt% 
pitnnata; alluitur Adriatico mari; regni pars 
est Ncapolitani. S^vnecdoche. Vide Plin. lib. 
iii. cap. 11. ct alibi. .Militaris, multos habens 
militiiE viros bcnc aptos. 

14. /rt latis esculdis.] In late patentibus sil- 
vis, quae consitae sunt esculis arboribus glan- 
diferis : Plin. lib. xvi. Jovi sacris. Lib. xii. c. 
1. Jlrboruin geii^era JVuminibus dicata .... 
Jovi escuhis, Jjpollini laurus, MincrvcR olea, 
Veneri ynyrtus, Herculi populus. 

15. A'ec Jubcc tellus.] Mauritania, in qui 
regnavit Juba, qui Pompeio addictus, Caesari 
primum acriter restitit, et ab eo tandem de- 
bellatus est, Plutarch. in Caesai-e. Synec. po- 
nitur pro Africa, cujus est pars versiis Occi- 
dentem. Plin. hb. v. cap. 1. 

Leonvm Arida indrixJ] Tum arenarum sic- 
citate, tum etiam aquarum penuria laborat et 
arescit tota illa regio : leones aliasque feras 
innumerabiles gignit. Vide Plin. lib. viii. c. 16. 
ubi inter aha multa, sic ait initio capitis. 
Leoni prtccipua generositas, tunc ciim collu 
iirmosque vestiunt jubic .... Jlfricam hcec 
maxime specla/it, inopid aquarum ad paucos 
amnes congregantihiis se feris. Ideo multifor- 
mis ibi animalium partus .... ^mde vulgare 
dictum : Semper aliquid nori afferre £fricam. 
Vide et Coel.Rhodig.lib.xiii.cap.S. et 19.ubi de 
leonumnaturaquaepiamdisseritnonspernenda. 

17. Poneme, pigris ubinvlla, fcc.] Ergo 
intrepidus ubique lucro et securus, etiamsi 
me ponas in tcrris horrorem incutientibus, vel 
ob nimium frigus, vcl ob cestum intolerabilem. 

Vbi nv.lla campis Arbor, &ic.] Apud utrum- 
qne raundi Polum Arcticuni, et Antarcticum, 
ubi assiduum prope gelu terras facit steriles ; 
longioreque Solis absentia, per sex nempe 
circiter menses, pigri manent campi, arbor- 
qu6 nulla crescit, ubi non CEStivd recreatur 



aurd; benigno carens coteporc, quo plantis 
incrementiun ac fcEcunditas pra-statur. Hoc 
etiam tatus mundi infestant semper nebul<Sf 
quippequag- non discutit Sol, malusque Jupi- 
ter urgel; k\ est, rigidum, insalubre, graveque 
coekim, seu aer nunquam serenus et clemens. 
Ovid. Met. viii. 789. 
Triste solum, sterilis, sinefrvge, sine arbore, 

tellus; 
Frigus iners illic habilant, Pullorque Tre- 

morque, 

Etjejuna Fames 

21. Pone sub curruniniiii7n, kc.] In Zona 
torrida, inter utrumque Tropicum, ubi sol »n'- 
mium propinqvus terras adurit, nullosque 
proinde incolas ac domicilia permittit. Ovid. 
Metam. i. 49. 

Quarum tpue media est, non est habitabilis 

cestu. 
In eo scilicct errore versati sunt antiqui, quo 
nos levarunt ii qui navigando peragiandoque 
totum orbem lustrarunt, habitatoresque non 
deesse iis in plagis viderunt, quas inhabita- 
biles olim existimavere. INeque est immodi- 
cus illic aestus quem valde temperari constat 
nociium dicbus aequalium longitudine. Adde 
quod ait Justinus lib. ii. inifio. Katuram, citm 
primiim incrementa caloris ac frigoris regioni- 
bus distin.xit, stalim ad locorum patientiani 
animalia quoque generdsse ; sed et arborum 
alque frvgum pro regionum conditione apti 
genera varinfa. Compertum itaque mod5 
est, et salubrcm saiis af^rem, et frequentes 
adesse populos in regionibus jEquatori sub- 
jectis ac vicinis ; v. g. in insulis Java, Su- 
matra, Boraeo, JVIaldivis, Delphina, seu Ma- 
dagascaria, &:c. In continentibus ver6 terris, 
apud Malacam in Asia, Guineam in Africa ; 
in America ver6, apud CasteUam aureani, 
GuaianaiQ, Feruviani, Lc. 



54. 



ii. HOHATll FLACCr 



ODE XXIII. AD CHLOEN. 



Ut jam nubilis haud ita viros fugiat. 



O Chlof, me fugis velut 
kinnulus timidamparentem 
requirens per montium de- 
via, haud siue inani for- 
niidine ventorum ac nemo- 
ris. Corde enim ac geni- 
bus contremiscii, sive fron- 
des vitis leves aura concu- 
tiuutur ; sive lacerti viridcs 
dumum commovent. Ve- 
rum ego te nequaquam in- 
^equor, id dilacerem quasi 
tigris vloleuta, a-.it leo e 
Gaetulia. Erfro viro matura, 
desine aliquando gcnitrici 
inbaererc. 



VlTAS hinnuleo me similis, Chloe, 
QucTerenti pavidam montibus aviis 
Matrem, uon sine vano 
Aurarum et siliiae metu. 

Nam seu mobilibus vitis inhorruit 
Ad ventum foliis, spu virides rubum 
Diinovere lacertae ; 
Et corde et genibus tremit. 

Atqui Hon ego te, tigris ut aspera, 
Gcetulusve leo, frangere persequor. 
Tandem desiue matrem 
Tempestiva sequi viro. 

.a.VjYOTATIONES. 



m 

S 

m 

10 



Metrum est idem quod supra Od. 5. 

Ar^uit Horatius in Chloo id quod in inge- 
uua maxime laudandum puella videri debeat. 
Nam lasciviens queritur quod illa jam grandi- 
or non audeat absente matre virum se allo- 
qui, serinonesque miscere. 

1. ntas.] Quibusdam placet vilai. Verum, 
ut beoe monet Theodorus Marcilius, Flaccum 
velle vifas liquet cum subjungit, Atqui non 
ego te, Lc. 

Hinniileo similis.^ Tam meticulosa quam 
hinnulus, cervi, damae, aut capreoli pullus, 
h matre prasertim abstiactus. 

Chloi:.] IVomen adolesceutulae convenien?, 
rsaxn x.^a^ii est herba vireus. 

2. Qui£renli paindam Matrem.] A qui aber- 
raverat, Pavidam.] Cervaenim semper timet, 
cjusquo in fuga securitatem natura constituit, 
tum a venatoribus, tumaferis. 

Moniibus aiiis.] A trita nempe via decli- 
nare amant fera:. 

4. 6t/iiar.] Diacresis. Sic TibuU. i. 10. &i. 

Sit satis ornatas diasolutsse comas. 

5. JYnm sen mobilibus vitis inhorruil Ad 
vtntainfollls.'] Hanc ia interpretatione secu- 
tus sum lectionem quae iVIureti est atque Sca- 
ligeri ; quanquam non satisfacit. Quid euim 
hinnulo per nemus cervam matrem quaerenti, 
cum vite .' Legunt vulg6 : Nam seu mobilius 
■'■'cris inhorruit Advtntus foliis ; ut sit hypal- 
Jage ; pro, seu folia veris adventu inhorniere 
mota, scilicet vento quolibet tenui, puta, Ze- 
phyro. Quod nec omnin^ placet. Quid si fera- 
lur ad vocem antccedentem, silllcc ; legamus- 
que, planiori certe sensu ac sententia. Seu 
mobilibus veris inhorruit M verdum foliis ; id 
est, Seu motis foliis silva inhorruit ad ventum 
levem, Zephyrum nempe veris comitem ; Vel, 
Stu mobilibus vcris irihorruit Mventu foliit; 



id est, Seu tremuit silva foliis motis veris ad- 
ventu, flante Zephyro nimiriim. 

6. Seu virides rubum Dimovcre lacertce.] Si- 
ve latentes in rubo lacertae, discurrendo strc- 
pitum edidere, tantulum commoventes fruti- 
cem et spinas : tum vero hinnuleus trepidat, 
cor palpitat, et genua labant. De lacertis 
vide Plin. lib. viii. cap. 39. et alibi. 

9. ^jtqui non ego te, tigris ut aspera, &!£.'] 
Ego non nocendi, sed amandi cupiditate per- 
sequor te, Chloe : cur me fugis ? Apud Ovid. 
Met. i. 604. Apollo Daphnen insequens: 

Nympha, precor, Pcnefamant: non inse- 

quor hostis : 
Nympha, mane. Sic agna lupum, sic cerva 

leonem, 
Sic aquilam penaa fvgiunt trepidante co- 

lamba:. 
Tigris id a.tpcra.} Hujus tanta fertur crudcr 
litas, ut spoute liominem petat, ciim reliqux 
ferae.. nisi fames aut ira stimulet, ultr6 fugiunt, 
Plin.lib. viii. cap. 11. Tigrin Hircani tt Indi 
ferunt animalferocitatistremendcE, ikc. 

10. Gcttulusre leo.] GcEiulia toia ad flii- 
men JVigrin, qui.^fricam ab JEthiopiA dirimit, 
inquit Plin. lib. v. cap. 4. lib. ver6 viii. c. 16. 
Leoni tanliim ex feris chmenlia in supplices: 
prostraiis pardt: et ubi scEvit, inviros priii» 
quam in feminas frcmit : infantesnon i}isi mag- 
ndfame. Credit Libya intellectum pervenire 
adeosprecum. Caplivam ceric Galulicc red%i- 
cem andivi, niultorum in aiUis impetum a se 
miiigatum aUor^uio, ausam dicere se feminam, 
profugam, injirmaiii, supplicem artimalis om- 
nium generosissimi ccrterisque imperunlis, in- 
dignam ejus glorid prccdam. Varia circa hcec 
opinio, &.C. Gaetulia Libyae interioris regio, 
hodie Biledulgerid, magnam habere ferarum 
copiaiu a nemine ignoratur. 

Frangereperaequor.} Phrasis Graeca. 



CARMINUM LIBER I. 24. 



ODE XXIV. AD VIRGILimi. 



De Morte ^uintilii Vari. 



QUIS desiderio sit pudor, aut modus 
Tam chari capitis ? Prfecipe lugubres 
Cantus Melpomene, cui liquidam pater 
Vocem cum cithara dedit. 

Ergo Quintilium perpetuus sopor 
Urget f Cui Pudor, et Justitife soror 
Incorrupta Fides, nudaque Veritas, 
Quando uUum invenient parem ? 

Multis ille bonis flebilis, occidit ; 
Nulli flebilior, quam tibi, Virgili. 
Tu frustra pius, heu, non ita creditum 

AKKOTATIONES. 



j. ,, Quae sit verecundia, vel 

L J finis dolori, ohjacturam viri 

ade6 dilccti P Doce queru- 

lum canTi«.n 6 Melpomene, 

cui genitor inapcrti\ itanice- 

nJim vocem cinn lyra. An 

5 igitur senipiternus Varuni 

j.„,-, somnus occupat ? Cui vere- 

'• ■' cundia atque integra fides 

justitiae germana, et veritas 

siniplex, quando reperient 

similem quemquain ? Is 

certe pluriniis occubuit pro- 

lUbis lugendus ; ui neniini 

magis quam tibi, Maro. Ti>. 

religiosus incassum, eheu 

Quintilium repetis 



Metrum idem quod supraOde 6. 

Suas Horatius querelas jungit lacryniis et 
qucrimoniis Virgitii dilectum caput morte sub- 
latnm deflentis ; ejusque dolorem dividit arti- 
ficiose quidem, ut imniinuat atque consoletur. 
Vult Sigonius prosopopoeiam esse et Dialoginn 
Virgilii et Melponienes, quos Horatius inducit ; 
illumaMusa consilium opnmque implorantera, 
duabns strophis prioribus ; hanc responden- 
tcm deinceps et consolantem, ab his veri>is, 
Mvltis ille honi'i, fcc. Sigon. emendat. lib. ii. 

1. Quis desiderio sit Pudor, Ik-c.'] Quem do- 
lere pudeat,quis luctui modum putet adhiben- 
dum, amisso tam charo capite ? Seneca ta- 
men Epist. 100. sic pra-cipit: Est aliquis et 
dolendi decor ; hic sapicnti serrandus est ; et 
quemndmodnm in cceteris rebus ; ita et in lacry- 
mis nlirpiid sat est. hnprvdentium ut gaudia, 
sic dolores exundavere. JEquo animo excipe 
neccssaria. 

2. Chari capitis.] Eam dicendi formam 
Graecis Homeroque imprimis amatam notat 
Eustath. Sic Odyss. Penelope de absente 
Ulysse : 

To/«v Ki^uKtir TroBio), Tiux.gi, ^txn zspaxj!. 

Tale caput desidero, Teucer, charum caput. 
Hanc et Latini usm'parunt, Lepiduiii caput, ^c. 

Pracipe lugubres, &.c.] Quidam legunt, lu- 
gubris, et subaudiunt, Dea; hoc sensu. O 
Melpomene, lugubris cantus Dea, praecipe 
modum lugendi tara dilectum caput. Hanc 
Terb Musam prae cajteris invocat, utpote in- 
ventricem Tragoedia?, rebusque moestis prae- 
sidentem, Auson. Eidyl. xx. 

Melpomene Tragico proclamat mcesta boatii. 

3. Cui liquidam pater Vocem, &.c.] Musae 
sunt filiae Jovis et Mnemosynae. Melpomene a 
oantAs suavitate dicta: a fxiX7rofji.a.i, cano. Li- 
quidam, suavem, dulciter fluentera. Macrob. 
lib. vi. c. 3. ex Hostio poeta: 

Si mihi lingwE 
Centum, atque ora fient totidem, vocesque U- 
qmtcE. 



Pers. Sat. i. 34. 

-Plorabile d quid 



Eliquat.- 

5. Ergo Quintiliuyn, &.c.] Exclamatio gra^ 
vis indexdoloris. Sic amici luctum luctu suo 
evincere conatiu- ; sic et iliabitur in ejus ani- 
mum, ut majorem habens fidem, solatium faci- 
lius admittat, im6 et aliquantulam objurgatio- 
nem. Sic bene utitur Pocta consilio a Musa, 
quam statim invocavit, accepto. 

Qmntilium.] Vel Cromontnsem illum Vir- 
gilii atque Horatii amicum, cujus meminit 
Euseb. Chron. Olymp. 189. vel Praefectum 
Romani exercitus, qui cum tribus legionibus 
atque auxiliaribus copiis caesus in Germania 
ab Arminio Gcrmanorum rege. Dio. lib. Ivi. 
Sueton. Aug. c. 23. 

Perpetuus sopor.] Sic et longus semnus, pro 
morte, lib. iii.Od. 11. v. 38. 

6. Cui Pudor, &c.] Breve sed ingens Quin- 
tilii elogium. Pudor, qiiem Tull. de finibus ii. 
Moderatorem cupiditatis a.pi)e\lat. Hinc et de 
Orat. i. Crassum ita laudat; Fuil mirificus 
quidam in Crasso pudor. 

JustitiiF soror IncorruptaFides.] ExPIatone, 
justitia cum in Deos observatur vocatur pie- 
tas; fides autem, cum erga honiines. Tull. 
Offic. i. Fundamentum jvslitice fides. Et 
parfit. Orat. JvMitiu erga Dsos, religio, erga 
parentes, pietm, vulgd avlem bonitus; credUis 
in rebus fides, in moderatione animudvertendl 
lenitas, amicitia in benecolentid nomincdur. 

7. JVudaque Veritas.] Cujus magna vis quce 
contra hominum calliditatem et solertiam seper 
se ipsam defendai, ut ait Tull. pro Coelio; et 
Oflic. i. Sunt alii simplices et aperti, qui ni- 
hil ex occidto, niiiil ex insidiis agendum pu- 
tant, veritatis cultores, fraudis inimici. 

9. Multis ille bonis, iic.] Legunt alii,.WMWs 
ille quidem, &ic. nulli flebilior quam tibi, Vir- 
gili: utpote vir Lonus, amicus, cognatus. 

11. Tufrustra pius, &ic.] Jam castigare in- 
cipit leniter inimoderatum amici luctum : JVon 
ita creditum, id est, uoa ea legc ut noii more- 



50 



Q. HORATII FLACCI 



& Numiaibus, haud sic con- Poscis Quintilium DeoS. 

cescum. Etiam si duicius, Q^^^^ gj Threicio blaiidius Oroheo 

aiuii puisci arboribus au- Auaitam moderere arboribus fidem, 
£.ciiitatam, minime tamfn Noii vaiicB redeat sancnis imagini, 

«U reddaxur iuani simula- q^^^^^ ^,j ^ ^^^^^^ hon ida 
chro. quod tremendo seniel ^ ^. , , 

caduceo ad turbam atram -N on ienis precibus tata recludere 
25gre°:arit Mercurius, nc- XicTO compulerit Mercurius grogi. 

ouaquam facilis exorari, wl Tk j i • iz^ .• »:i 

-fata rr^i;,rf«;. Grave 9»:- Dunmi : sed levms tit patientia 
dtrn cst iilud: at tolerabili- Quicquid corrigere est nelas. 

os JcTondo efficitur. quod- 
cu^jque inunutare haud licet. 

ODE XXV. 

LydicE jam teivla c7natoribus carenti imxdtat. 

Fenestras hios clausas t) . ^r^MTT-^c» • • ^ ^ 

carin* modo vcrberibus im- -T ARCIL S junctas q\i.atuint fencstras 
petum adoiescentts pro- Jctibus crebris juvenes protorvi, 
caces, «eque ubi soporem ^- ^^-^ somnJs adimuni. amaique 

sufenuii, jamqxic limmi 1 

"dhjereut fores, qua" antea Jaiiua ilUien, 

aJde voiubiies agtbant Quae prius multum faciles movebat 



14 

(96] 



20 



m 



^5 



.iSyOTATJO.YES. 



cciur. Sciiicct qu.^ douactur nou solent re- 
vuisci : at quae credita et conunissa sunt, cura 
iibuerit repcmntur. Quintilius ita creditus no- 
;«s ad tempus taadem sine in juria eripitur : 
>ni6 tum creditor utitur jure suo. Vide erjro, 
v'irgiU, ne chm poscis Quintilium Deos, \ ide- 
ire non solum pius, heul fnistra, sed et pra^- 
postere : ataue in Deos iuiquus. LucreL lib. 
lii. 9S^i. 

lHaqiie riancipio nulli dahn, omnibitsvsM. 

13. Quod ti Threicio.] Alii lesmit, fluid «'.■ 
Alii, ({ui si. Etpronoii, iotenog^ati^e tuu7i. 
Thrilcio bi^andiiis Orpheo. toc. Advert? com- 
paralionem Virfilii ciim Orpheo. Sensus est ; 
iiosti Orpheuni arboribns cantCis suavitate per- 
iractis, a ie demulceDdum etiam sperasse Infe- 
ronuu tTTannum. ut Eurydicen usorem morie 
ablatam redderet, scd irrito et inani conatu: 
sic tu etsi rincas Orphe-om canninis dulcedine, 
baud tamcQ flectas 2^uiDiiia,ut Quintilium rcs- 
tituant. 

15. .yoTi ramsredeai SQiiguis imnsini.'] Xon 
^ita redeat morttio, non aniir.a remittatnr in 
corpus exanime. Itaque vanam iiJiaginem 
intcrpretari Hbet hominis umbram, manes. 
Virgil. .Cn. iv. 664. 

Et nvne magna mti stib tcrras ibit imago. 
Tt -tneid. ri. '292. 

£.', ni doda ccmfs femus sine corpore rUas 

.idmoiieai voliiart cnTd s»b imagine farvice. 

San.gilif.'} \'ita, .Sneid. ix. 349. 
Pvrpijrcam vomii illc cnijnam, kc. 

Id. Q'/a:.T tirgA semth kc.] De caduceo 
-^lcrcurii. ejusqiie animas deducendi potestate, 
.A'- supra Ode II». v. Ig. 

J~. .Voji lenis precibus fara Tfchidere.'] Vlr- 
Sil. Gcorgic. iv. 469. dc Orpheo. 

~—Ma}ieafJic adiU, regejnq^ ireeicndumt 



Xesciaqne hvmanis precibus mansuesferc 
corda. 
JEneid. vi. 376. 
Desint fata Dcum flecti sperare precando. 

18. Xigro compulerif gregi.] Cscteris Ma- 
nibtis afgresrarit, et ad Phitonem perduxcrit. 

19. Leviusjit paiientidQuicquid, 6cc.] Euri- 
pid. Phoeniss. Asi pigtiy Tet t«v be«» Senec. 
Optimum cst pali quod emendare 7ion possis. 
Plaut. Qmt. ii. 1. 1. Decet id paii ecqito animo .• 
.'! idfacictif, lerior labos erii. Virg. JEa. v. 710 

Siipercuida 07nnis foriunafercndo est. 

Orid. Mctamorph. \iii. 633. 

Pauperiattmquc fercjido 

Ejfccire lerem. 

Cor.rravero, quisquis mala necesgaria impati- 
enter et inique fert, quid aliud, quam norum 
sibi dolorem creat, et malum inalo addit ? 
Eiusmodi hominem, qui communia cunctis 
mortalibus incommoda respuit, egregie sugil- 
lat Juvcnahs, et g6//i?!ff ^ii/m a/6a,pcr la- 
dihrium vocat. Sat. xiii. 141. 

Ode XX\'. — Metrum idem quod supra Od. 2. 

1. Parciiis junciasqiuitiwit, kjc.] Solebant 
juvenes meretricum fores ac fenestras lapidi- 
bus quatere noctu quidem,ut aperirc cogerent, 
seque admittere. Vide pltn^ Annot. ad Od. 10. 
et 26. lib. iii. 

3. .'ijnatque Janua /inif??.] Janua vis disce- 
dit a limine, illudque videtiu: amarc: jocus 
amarulentns, quo sisrnificatur raro januam 
aperiri, paucis adeuntibus, Lydiamque annts 
defloivscentem cunciis fastidientibus. 

5. Quit prius miJivm faciUs morehat Cat^ 
diives.] Viu ncmpe assiduo volubilis erat car- 
do, vel bcnc unctus haud strepebat. atque ut 
ait Plautus, Lepidus i\on mutiebai, dum aperi- 
renlur sdafetiii-issi^ni; etpaulj aiJtea, jCfZ/f j- 



CARMINOI LIBER I. 25. 



flr. 



Cardines. Audis minus et minus jam, 
Me tuo longas pcrcuute noctes, 

Lytlia, dormisi 
Invicpm moechos anus arrogantes 
Flebis, in solo levi^ an^ iportu, 
Thracio bacchante magis sub inter- 

lunia vento ; 
Cum tibi flagrans amor, et hbido 
Quse solet rnatres furiare equorum, 
Sgeviet circa Jecur ulcerosum ; 

Non sine questu, 
Lceta quod pubes hedera virenti 



cardines. IniVequentius de- 
inceps et infrequentitis eui- 
dis, dum ego tutis pereo, 
Lydia, quiescis long^is noc- 
9 tibus ! Jam vetula ploraLis 
vicissim adulteros superbo'5, 

l^J contcmpta in angiportu de- 
serto, dum Thrax veutus 
sa;vit gravius circa Lunx 
intermen?truura ; quando 
Iibidinosu>> ardor, qui sue- 
vit equas redderc turic&as, 
I c inflammabitur ad hepar 
tuum ulceribus plenum, 
haud sine hicru, eo quod 

[991 juventus hilaris hcderu. 
▼irenti 



AJ^yOTATJOyES. 



nmum hercle et taeiturnissimvm ottium, quod 
nunquam ullum verhum muiit; quum aperi- 
tur, tacet ; citmque illa noctu clanculum exif, 
meretricula, lactt. Curcul. i. 1. Iteni, Pla- 
ciiR esredere, sonitum prohibe forum, et cre- 
piium cardinutn. • • •su.ffundam aquidam. Ibid- 
i. 3. init. 

6. Audis miniu et miniis jam, &c.] Miniis 
minusque indies ad te mcechi ventitajit : pauci- 
oresjam habes amatore;, qui occentent fores 
tuas, id est, ante illEis cantiones amatorias ca- 
nant, qualis est Ode 10. lib. iii. qualls et ha!c : 
Me tuo lonsa-i pereunte noctes, Lydia, dormis : 
id est, Me prie amore tuo contabescente, som- 
nuuique haud capiente, altum dormis: tu qui- 
eta valde .stertis long^as noctes, dum inquietum 
me solicitumque tui desiderium excitat, et vi- 
gilare cog-it. 

7. Longas noctes.] Expectanti nimirum et 
desideranti longiim semper vidctur tempus. 

9. Jnvicem iruechos anus arrogantes Flehis, 
&.C.] ^ndem vices tuae adventarunt; olim 
flore jpventutis ac fonns superba, depereun- 
tes te ridebas adolescentes virosque quoslibet: 
jam anus facta frustra lucrum et moechos 
qusres ; hi vero te senio deformatam spernent 
arrotrantes. Ovid. Art. Amat. iii. 70. 
Tempuxeritquo tu.quce nuncexcludisamaatem, 

Frigida desertd nocte jacehis anus. 

10. Jn sololevis angiporiu.'] Vaca,observans 
si quis triobolaris aeaso commeat ad te : vel, 
aman: le\iter, juveniU more, ct ficnstcdespici : 
vel nuUius pretii, jamque abomnibus relicta in 
angiportu solitario et a paucissimls frequentato. 

11. Thracio bacchaide }nasis, &i.c.] Tumque 
fri<ridum perpetiere ventum ; et sicut oHm tui 
amatores eb algentes vidisti, et contempsisti : 
ifa nunc alii te ridebunt sub dio pernoctantem. 
Thracio rento ; hic. respectu Gra;cia;, Septen- 
trionalis est: addc quod reorio perquam frigida 
est Thracia: unde officina veniorum appeUa- 
ta ; atque in ea resnasse Aquilo fertur : hinc 
apud Graecos Poftas, Thracius veutus, pro 
Aquilone passim usurpatur. Latini vero eam 
quoque dictionem imitati sunt, quanquam im- 
proprie et x-/] x^^yvTixif ; quandoquidcm ven- 
tus Scptentrioualis in Italiam neqiutquam a 
Thracia venit. Epod. xiii. 3. 

: Xtrnc irnire. nunr silnx 



ThreKcio Aquilone sonant, kc. 
Bacchante magis subinterlunia.] Eo tem- 
pore quod intercedit inter du;is Lunas, vetc- 
rem et novam ; id esf, cum Luna non apparer, 
tum crebrae sunt tempestates, et frigidiores vt- 
hementiore.sque vemi. Theophrast. libello de 
\enxii,-j(^iiui^:yi'r!^u.i rx7 untSr/ slI ^urcj^.t, irv- 
terlunia .• Plinius hb. xvi. cap. -39. /rUerluni- 
um alii Lunce coilum (quia nempe tunc Sol 
cum Luna conjungitur 1 1 congreditur; Grs-cx 
cxrrA-.y vel cvyjicy) clii silentia Lunce appel- 
lant, et Ub. xviii. cap. 32. Jn coitu, qvod irir 
terluniv.m vocant, cum apparere desierit. Hoc 
poriu Apul. Metam. ix. lUunium. Varro in- 
termenstmum nuncupat. Lege, si vacat, Ceel. 
Rhodig. lib. x.\. cap. 32. 

14. Qu(E solet mairesfuricreequorum.'] ReBi 
explicat VirgU. Georgic. iii. 266. 

Scilicei ante omnesfuror est insignis equci- 

rum; 
Et mentem Venus ipsa dedii, fcc. 
Prudent. contraSymraach. lib. i. de Satum. 15, 
Advena qv.os profvgus gignens et cquina libido 
JnivAlt JtaluE ; thv.fcis namque ille jjuellis 
Primus adhinnivit sirnxdalo numine machus. 
Huc etiain pertmet audas et elegans ea dictio, 
quam in PLsonem adhibet TulUus ; Jiaque 
admissariv.3 iste, simul atqv.e audivii d thilc' 
sopho Toluptattm taiUopere laudari. nihil ex- 
piscatus est; sic suos scnsus rohiptarios cmrtCi 
incitavit, sic ad illius hanc OTUtioni-m aJkin- 
nivit, ut non magi.Urv.m virtutis, sed auctortm 
lihidinvi d se illum inrenium aTbitrardur. 

15. Saviet rircajecur ulcerosum.] Cum tr 
libidinis aget furor talis, quaUs esse solet equi- 
na, inflammabitque jecur tuum, tum certe mi- 
rum in moduin discruciabere. Jecur, in quo 
amoris sedes est atque libidiui=, ex Platone et 
aliis. Llctrosvm, intus libidioe muha sauci 
tmi, tectisque tilceribus corrupium. ^ion. Mar 
ceU. Ulcus, inquit, terta eri tt clousa maligni- 
tas. Et Servius ex Varrone, Vilium obscarue 
Ubidinis ulcvs rocatvr. 

16. j\'on sine qxustu : J^ta quod pubes, &c.] 
!Neque potcris dolorem continere, quin erum- 
pat in querimoniam, quud juvenes vetulam tf 
fastidiant, marce&centem posthabeant; adoles- 
centulas auiem aRtate virentes sectentur. 

17 JJedfTdxirfnti (inv.deat.myrto.] Appo 



Q. HORATII FLACCI 



mj-rtoque subnigra laetetur Gaudeat, pulla magis atque myrto, 
amplius, sicca ver6 foUa Aridas froiides hveuiis sodali 

cousecrtt Hebro hyemis t-w t " tt i 

gt>^io. Dedicet llebro. 



20 



ODE XXVI. 

.EEJhim Lamiam egregie laudat. 

Eso Musis charus, Beeri- IXTTTOTr^ • ... 

tudinem ac «imores dabo lUUSlS amicus, tnstiliam et metus 
procacib'15 ventis dcferre Tradam protervis in mare Creticum 
i:!.r:S™,°:'^^Po^tare ventis : quis sub Arcto 
-,mlu,i% Aicticum rcgionis Rex gelidre metuatur orae ; 
ni^ids' tyrannus tirneatur ; Qyjc^ Tiridatem terreat, unice 

qmdve Tiridati formidmem 



[100] 



ANmTATIONES. 



sit^ comparat itrrenculas cum hederd quse fa- 
oile adhaerescit, et sequax vocatnr i Pcrsio in 
Prologo : Item cum viyrto, qua- Veneri sacra 
est ; cujus etiam color nigricans «?t ronstans 
€St. et id quod veteribus in formosis laudaba- 
lur, exhibet, teste nostro Pofita in Epist. ad 
Pi^ones. 37. 

Spccfandvin mgris orAiVs, nigroque capillo. 

19. .Iridas frotides, fcc.] Vetulas cute cou- 
tracta et rtigosa arescentes non pluris faciat, 
quam aridas frondes ayborum fluraini adsita- 
riun. 

20. Dedirtt Hehro.'] Sponte rennquat, obli- 
vioni ti'odat ac devoveat, non secus ac deci- 
deulcs iu tlmncn frondos circa autumnum. 
fjyemis siAali, ob regiouis illius frigus asperri- 
•nam, ut ante dixi. Hebrus enim ex Haemo 
rtuens monte, Thraciam perfundit,ac in .Sgae- 
'im mare delabitur. ludicat Horaiius vuhum 
mulieris jam marcidum non loncre abesse a 
senili tcEditate ac dcionnitate, qua; cum hyeme 
simijitudinem habct. Quidam legunt Euro : 
»it indicetur vihtas ac levitas scorti vetuli, per 
iolia Eiiro veuto seu quovis alio, velut ad ludi- 
brium, volvi rapique solita. Scaliger mavult, 

tgni ; multaque iu hac Ode carpit : at profec- 
to K<t.ito^r,\:t toties litasse videtur. Judex sit 
literator quisque. En ejus reprehensionis ca- 
pifa. Sic igitur ille : Vir^inici quinta in fm- 
mili erenerc dictndi est, Jlla duo membra siae 
tvpuld non conhacrtni .- 

Jludi.i mi/i«.s, et minus jam : 
Me tuo longas pereunte nocies, 
Lydia, donnis. 
.NV^ve safis mollis illa loculio .■ flebis moechos 
arrogantes, nisi addas cffectos. 

Levem pro nuda videtur posuisse, satis dur^. 
Flla quoque omnia, bacchante magis sub iu- 
terlunia venlo, videnlur esse unnm epitlielum 
Borect ■■ alioqui ipso Borea frigidiora sunt. 

Ulcerosum, non servit potiiis jecori indican- 
do quhm vtetro susli7U7ido. 

Tu, lector erudite, hinc jam infers, sine af- 
fectu esse opnrtere omn»»m Aristaixhum , in- 
felligisque quHm Censoria diciius interdum 
% irs~d sit magnus quisque Ccnsor. 

Ode XXVI. — Metriim idem quod supra Odc 9. 

3. Musis amicus, {)ic.] Pulchram iiiit Hora- 



tius laudandi viam, quJEque a uitii imperito- 
rum cousuetudine long^ recedat. Illi, si lau- 
dum qiiidem ocervum congesseriut, belle se 
lecisse existimant. At ingeniosus Potta La- 
miam arte novicclebrat. Prim6 cura liberum 
se ab omni juliet esse ; tum se convc-rtit ad 
iVIusam, qua-i ininns idoneum tanto se operi 
intelligit : illainque obtestatur, ut Lamiae co- 
ronam paret. hoc est, eum consecret immorta- 
litati. H«c bene. ut omuia, notavit Partheni- 
us, Horaiii adversiis maledicos acerrimus vin- 
dex. 

.Vusis amicus.] Nimirum quisquis Musas co- 
lit, earum praesidio tutus ac laeius semperesse 
debet ; nemo vero iis sedulaui polest operain 
navare, quin omnem animi solicitudinem an- 
tea deposuerit. Ov. Trist. i. 1. 

Carmina secessum scribeniis et otia quarunt. 

2. Mare Creticutn.] Pro quolibet maii poni- 
tur, mare quod proximum est Cretse, insulte 
maris Mediterrauei amplissimce, qua; hodie 
Candia vocitatur. 

3. Quis sub jlrcto.] Quis dominetiu: et reg- 
net ad Boreain. 

Sub .^lrcto.} Sub Ursa ; quod coeleste sidus 
Septenlrionale duplex est. Ursa Major et 
Minor, quas Grffici «"gKToi/c nuncupant. Ab 
his Polus Arcticus dititur ea pars orbis quje 
axi et Aquiloni propiuqua est. Ovid. Fast. 
iii. 107. 

Esse duas .^rctos, quorum Cynosura ptlaiur 
Sidoniis, Helicea Graia carina notet. 

4. Gelid/E orct.'] Ad utrumque polum sjevire 
frigus nemo nescit. Ad Arcticum, mare con- 
gelatum seu glaciale, quod anni parte maxima 
gelu concretum sit, omnibus auditu saltem 
cognitum. Vide Aimot. supra Od. 22. v. 17. 
et seq. Terrae Arcticas versus Boream sunt 
Spitzberga, Grenelandia, nova Dania. Estoni- 
landia, k.c. Has \eri> omnino Boreales non 
videtur habuisse in animo Horatias ; sed po- 
tiiis inagis cognitas ipsius aevo, et paul6 minus 
Septentrionales, nempc Britanuiam, Germani- 
am, Daciam, Scythiam, kc. 

Mttuatur.] Ad dusis clades in Germania 
acceptas (de quibus Sueton. Octav. cap. 23.) 
poetam respicere talso suspicatur non nemo. 

5. Qum/ Tiridatem terrea'..'} Is, cjecto ia exi- 



CARMINUM LIBER 1. 27. 



Securus. O, quje fontibus integris 
Gaudes, apricos necte flores, 
Necte meo Lamife coronam, 

Pimplea dulcis. Nil sine te mei 
Prosunt honores. Hunc fidibus novis, 
Hunc Lesbio sacrai'e plectro, 
Teque tuasque decet sorores. 



[101] incutiat. 0,Pimpleasuavis, 
qua- puris fontibus delecta- 
ris, apricos tiores coUige, 
corollam texe meo Lamise. 
Absque te nihil juvant mese 
jnlanclfS. .\ovis illum canti- 
lenis, illum citharu Lesbia 
aequum est consecrari ciim 
a te, tuni a tuis sororibus^ 



ODE XXVII. 

Sodales hortatur ne inter potandum rixentur. 



JVATIS in usum laetitiae scyphis 
Pugnare, Thracum est : tollite barbarum 
Morem ; verecundumque Bacchum 
Sanguineis prohibete rixis. 

Vino et hicernis Medus acinaces 

fiNNOTATIOKES. 



Thracum est decertare 
[102] poculis ad hilaritatem ido- 
neis : rescindite immanem 
consuetudinem ; et cruen- 
tas contentiones a Baccho 
modesto removete. Per- 
5 sicus gladius mirum quac- 
tura distat d 



lium Phraclte Parthorum rege, nobilitatls upa- 
nimi conspiratione in locum ejus fuerat subro- 
gatus ; at cum audisset maximo Scytharum 
auxilio Phraiitem juvari ad recuperandum im- 
perium, ita perterritus est, ut ad Augustum, 
reh'cta Parthia, fugerit. Haec fuse Justin. lib. 
xlii sub finem. Dio. lib.li. et lii. Plutarch. in 
Autonio, &iC. 

C^mce «Securus.] Quidam vocem, unic^i re- 
ferunt ad verbiini terreat ; alii jungunt cum 
hac voce, securus ; id est, Singulariter ego et 
maxime abjeci magnas curas de republica, ct 
Imperiis exteraruiu gentium, ut Musis vacem. 

6. qucB fontibus integris GaudeSfk.c.] O 
Musa tuum est laudare meum Lamiam ; meos 
conatus pariim valere intelUgo ; virum immor- 
tali dignum honore a te celebrari convenit. 
Ergo <iuod niihi imprudens sumpscram, tu ti- 
bi assumas aequura cst. 

7. Apricos ntcle flores.} Necte coronam ex 
optimis floribus in aprico nascentibus, quibus 
cxornes pro meritis meijm amicum jElium La- 
miam. 

8. LamicE.'] Is anno post Horatii mortem 
octavo Consul fuisse cum M. ServiUo dicitur, 
ann. ab U. C. 755. Corn. Tacit. Ann. hb. vi. 
cap. 27. ita scribit, Extremo anni niors JElii 
LamicE funere Censorio celebrata, qui adminis- 
trarulce. Syrire imagine landem exsolutus, xirbi 
Tprcbfuerat. Genus illi decorum ; vivida senec- 
tus, et non permissa provincia dignationem ad- 
diderat. Vide Od. 17. lib. iii. 

9. Pimplea.'] A Pimpla Macedonise monte 
pariter et fonte Musis sacro, Musae dictae sunt 
Pimpleides. 

A^tlsine te.lj Huc pertinet adagium, Mtrk. 
/Aova-i)/, quo significatur ope Musaruin grave 
quodvis inceptum perfici. 

10. Hunc fdibus novis, k.c.] Pragter solitum 
magnifico genere carminis vir tantus ad im- 
mortalitatem consecrandus est. 

11. Lesbio plectro.] Carmine Sapphico et 



Alcatco ; vel eximiis versibus, quales fuere 
Alcaei et Sapphus, qui in Lcsbo .^gjei maris 
insula, nati. Haec hodie Mf-teiina, olim Mity- 
len^, celebrata est vini generositate, ubertate 
soli, cantorura peritia, et a-dificandi ratione 
speciali, e qua natum proverbium, Lesbia re- 
gula, de quo Aristot. Moral. v. cum nempe 
lex ad mores accommodatur ; non, qu^d 
oportet, mores ad legem. A Lesbiis siquidem 
ad lapidum figuram plumbea ajdificationis re- 
gida dirigebatur ; non contra. Vide Coel. 
Rhodig. lib. vii. cap. 22. et Annot. ad Od. 17. 
v. 21. supra. 

Ode XXVri.— Metrum idem quod Od. 9. 

2. Thracum est.] Hic enim non sohun bi- 
bacitatis infamia, sed et inter potandum petu- 
lantiae vitio laborabant. Hinc Trchuvoreit, et 
otxgiTOToTA/ dicti, Atheu. lib. 10. Ibidem et 
u^fxifKorii sw/s/xaic, &.C. c. 12. Idem. lib. i. c. 
24. magnam fuisse scribit ob vini pra-stantiare 
ThracisE ceiebritatem. Vide supra Od. 18. 
ibique Annot. 

Tollite barbarum Morem.] Solebant Thra- 
ces non soUim hianti ore afiatim vinum bibere. 
ex Callimaclio a]>ud Athen. cit. lib. x. cap. 12. 
scd etiam ferro accincti epuiabantur, et quem- 
libet cogebant tequales bihere cyathos. Quoci 
certe barbarum. 

3. Verecundumque Bacchum.] Cum verecun- 
dia et moderatione tractandum: alias enim ui- 
cisciturvino abutentes, et imraodice hauriente» 
furore aliisq; malispercutiendo. SupraOdelS 

4. Sanguineis prohibete rixis.] DeCentaurea 
cum Lapithis rixa super mero, supra Ode 16. 
et Virgil. Georgic. ii. 455. 

nie furentes 

Centauros letodomuit, Rhcttumque, Pholumq , 
Et magno Hylctum Lapithis cratere minantem. 
5. Vino et lucernis Medus cwinaces, k.c.] 
Quid gladio, quid armis cum hiluritatc et 
epulis.'' Vide Macrob. lib. vii. cap. 1. et Plu- 
tarch. Sympos. llb i. cap 4 



60 

mero et candelis. O socii, 
cohibete vociferationesexe- 
crandas, cubitoque innisi 
consistiie. .3/ijubetis etiam 
me capere portiouem Fa- 
lerni ausieri r Di-claret 
Opuntife M^-j^illaj frater, 
quo fclix i<tU; quo telo in- 
fercat. ScHktt renuis ? At 
ego non alifi conditione po- 
tabo. Certd quisquis tc 
amor tenet, haud pudenda 
incendit flciiaina ; atque li- 
berali semper amore dciin- 
quis. Euge, quodcunque 
dbi est, 



Q. HORATII FLACCI 

Immane quantum discrepat : impium 

Lenite clamorem, sodales, [joej 

Et cubito remanete presso. 

Vultis severi me quoque sumere 
Partem Falerui t Dicat Opuntise 10 

Frater Megilia\ quo beatus 
Vulnere, qua pereat sagitta. 

Cessat voluntas .'' Non alia bibara 
Mercede. Qua? te cunque domat Venus, [i04j 

Nou erubescendis adurit 15 

Ignibus ; ingenuoque semper 

Araore peccas. Quicquid habes, age, 



Jiyj\0T.iTI0yE3. 



Lucernis.'] Convivia vespere incipiehant, et 
in multam saepe noctem protrahebantur : ad 
haec igitur 1- icemis opus erat. Quod aatem 
veteres largius coenarent; quam pranderent, 
idque recte et ad sanitatem, exponit Coel. Rho- 
dig'. lib. xiv. cap. 9. sub finem. 

.Vtrft/.-.] Quoniam Medi, Ffcrsaeque vicini, 
uni Cvro paraere : hinc promiscue ponuniur, 
nia.\inie a Foptis. 

JcittGrci.] Est Persarum hasta pariter et 
ensis ex Hesychio et Suida. nsgs-ixjy ^ijsc 
a.'iit\/AKiiv Ki>.£;ti5-/, Herodot. lib. i-ii. Fersicum 
enscm acinacem vocant, ?ra,'oat thv **!)v, oh 
mucronem sciHcet et cuspidem. Erat igitur 
acinaces ut et sagaiis, Persis ac Medis pro- 
prius, sicut pila Romanis, gesa Gallis, fria- 
dius Lacedffniouiis, sarissa Macedouibus, 
lancea Hispaiiis, falarica Sajimtinis, rom- 
phxa Thracibus, framea Germanis, sparus 
Kusticis, Theutonicis cateiae, kjc. Alex. ab 
AJex. lib. i. cap. 22. 

6. Jmmane quanlum.'] Cic de Finib. Ni- 
viivm quanliim, et de Oratore. Mirvm quan- 
tum Tacit. Hist. iii. 6-2. Flmianiis esfrcilus 
i.nmanc qxuinlum nnimo txitium raJcntis ui 
■■nttn hclli accepit. Gra;ci dsLufAu^av oa-av, 
Flato Epist. 7, k.c. 

Impium.] Rlensa res inter sacras numera- 
iliatur; ex Plutarch. Sympos. itaque geiiialom 
nieiisam, ct convivalem liilaritatem vociler- 
aiido coufundere, impium est Adde quod sic 
•. iolatur silentium mensa; et An^eronae Dese 
debitura. Just. Lips. mox citandus. .iitgero- 
ncc, silentii Deae, sacra nunsa habelur. 

8. Cubilo remnnete presso.] Ita compositi 
velercs mensa^ a^cumbobant, reclinata suprc- 
mu parte corporis in cubitum sinistrmn, 'u\- 
icrn ia longum porrecta et iacmte : capite 
leviier erecto, dorso pulvillis modice suffulto. 
I. Lips. anliq. Lect. lib. iii. cap. unico. Cietera 
♦lotabimtur postcaad istos Horatii iocos. Sat. 
!. lib.i.86. 

Sa:pe trihus lertis videas ccenare qualernos. 
r.t S.it. 4. lib. ii. 39. 



1/1 fubilum jam se conviva repoTiet. 

9. Sercri Faknii.] AcrioriS; inquiunt, sa- 
poiis: vel meri, ut placet Theod. Marcilio 
aJiisque veteribus. Seneca Epist. 63. In vino 

•'i/nis ittcri ipsa nos aimritudo deleclat. 



10. Dicat Opuntice, &lc.] Ut rixandi ani- 
mum a conviviis arceat Horatius, statim Ifcta 
proponit, impriraisque morem hunc, quo suos 
quisque amores ex ordine debebat proferre. 
De eo cit. Lipsius. Inter le^es convivii, ha;c 
una est ibidem. 

Doininam si quis habessit, indiciumfacito. 
Interpres Theocriti ad Idyil. 14. solebanl, in- 
quit, meruin snmere insi/mposiis, et nominare 
aliquos amores aut amicos, iuin terrcc inrer- 
gere, tt pronnnciare amicis.uniorum nomina. 
>"empe et cottabismus illic habebat locum. 
Sic igitur epuli pro^^ressu memm poscebant ; 
atque amico vel amicaj libabant, ac bene 
prccabautur. Tibull. ii. 8.31. 

Sed beiie .Messalam sua quisque ad pocula 
dicat, 
Aomen cf abseiilissingula verba sonent. 
Quinetiam tot cyathos hauricbaut, quot literas 
amici vel amicas uomen coutinebat. Martial. 
!. 72. 

jV<Ei7'a ser cyathis, septem Justina bibatiir. 

Opuntia- Fralrr Megillcr.] Fer notam pul- 
chritudine Meeillam ejus frater indicatur. 
Oriundi erant ex Opiuite Lorridis urbe. 

li. C^uo IjCfitus Viil/iere.] Cujus amore te- 
ncatur : qu;i Cupidinis sagitta percussus lan- 
gneat, (iuara virjrinem aut mulierem depereat. 
Beatus, si quidem redamabatur. 

Yi. Ccssat voluntas .''] Renuebat indicarc 
Horatio Meg^iil» frater, quam adamaret: at 
ille monet jns esse convivarum, id ab unoquo- 
qne sodalium cxigcrc: quarehic statim postea 
obtemperat, suosque amores clam tamen, et 
in aurem derlarat. 

Noti alid bibnm Mercede.] Nisi hanc con- 
vivii legem observas, nec aliam ego. Si qu<e 
sit amica tua, recusas aperire ; ego nnoque 
niore uiajorura bibere detrectabo. Apud J. 
Lips. cit. ct haec convivii lex habetur ; a sum- 
mo od imum more majorum bibunto. Item 
haec altera; deceia cijaihi sunima potio sunto. 

14. QiuE te cunque doniat Venus, fcc.] In- 
stat Horatius, ne erubescat ille indicare ama- 
siani; cujus sane amor, utpote ingenuse, et 
honestus sit, et gloriosus ; quantum ipse qui- 
dem existimabat. 

17. Quicquid habcs, Depone ttitis auribus.] 
Quisquis sit amor tuiis, tiuo milii declara £de- 



CARMINUM LIBER I. 27. 



61 



Depone tutis auribus. Ah miser, 
Quanta laboras in Charybdi, 
Digne puer meliore flamma ! 

Qu« saga, quis te solvere Thessalis 
Magus venenis, quis poterit Deus ? 
Vix illigatum te triformi 
Pegasus expediet Chimcera. 



fidelibus crede auriculis. 

Ah infelix, quam pravS 

^-^cum Toragine luctaris ! O 

•*■" adolescens, clementioreg 

amores meritus fvisU. 

Ecqua vencfica, quis in- 

cantator herbis e Ihessalia 

venenosis, quod Numen te 

qucat expedire ? Ipse Pe- 

gasus implicitum te vix li- 

berabjt ex istd Chimaera triformi. 



ttCo] 



A^XJVOTJTIOjYES. 



Ij arcanorum custodi ; c lam saltem aperi, si 
non vis palam; ne dubila mihi serretum com- 
mittere, quod invito te iiunquam revclabo. 

18. .3A miser.} Ergo Meg-illa; frater annuit 
tandem, et amicam suani indicat Horatio ; at 
hic audiens qua; sit illa, emmpit in commise- 
rationis voces istas. 

19. (^uanld laboras in Ckari/bdi.'] Tam 
periculose amas, quam si cum Charybdi luc- 
taretis. Scilicet ejusmodi mulierem deperis ? 
Ah miser periisti; meliori profecto sortc ct 
amore dijjnus eras. Cliarybdi omnia absor- 
benti bcnf comparaf ur avara meretrix. Cice- 
ro Philip. ii. (^iuc Charybdis ium vorax? 
Hst proprie vorago, seu purges vorticosus in 
freto Siculo, ad Alessauam, hodie, Cupo di 
Faro, vel, Capo Faro, ob Pharum illic exci- 
tatam. Fabulantur autem scortum fuisse ra- 
pacitate famosum, quod cum Herculis addux- 
isset boves, a Jove fulminatum in mare praeci- 
pitatum est, atque in hanc voraginem muta- 
tura. Virgil. ^^Eneid. iii. 420. 

Dcxirum Scylla latu.i, lczvum implacafa 

Charybdis 
Obsidei : atqiie irjio barathri icr gurgife 

1'antos 
Sorbct in abruplum flnctus, k.c. 

Senecse Epist. Ixxix. Charybdis an respondeat 
fabulis, prescribi mihi desidcro . . . Fac nos 
ceriiores utrum uno ianliim venlo ogntv.r in 
vortices, (tn omnis icmpeslas <Fqu^ illud mare 
contorqufut : et an vcrum sit qcicquid illo 
freti iurbinc abreptum esi, per multa millia 
tralii. 

21. (^ucE saga, fcc.] Cum videaris fa^scino 
ct incantamentis tam jiernicio<o amore impli- 
citus; vix apparet saiutis via. Qiiis enim te 
homo magicis artibus pollcns.' Quis et Deus 
expedire queat iatah vclut uexu a.strictum at- 
que illigatum ? 

Tliessalis JKagus venenis.] Venenatis et ad 
incantamenta efficacissimis herbis in Thessa- 
lia copiose crescentibus. Aiuut nimirurn 
Poetff, Medeam iilac fusrientem, aere subla- 
tani, scriniolum veneficiis et herl)is magicis 
plenum dejecisse, sicque sparsa iila pullu- 
lasse. Apuleius aj^ud Thessaliam iu asinum 
se nuitaiuin scribit; Metamorpli. seu dc asino 
aiuco : ibidemque describit veneficarum Tlies- 
salarum apparatum, atque, ut ait ipse, fera- 
lem officinam. Vide Plin, lib. xxx. cap. 1. 



ubi ct refert Menandrum ThessrJam eogm- 
mindsse fcdmlam, complexam ambages fcemi- 
narum dclrahcntium Lunam. 

23. Vi.c iUigatum te triformi, ^c.] Ip?e 
Eellcrophon, qui Pcgaso infidens Chimaeram 
interfecit, capite et forma triplici liorrendani, 
vix te liljerabit ab isti prava muhere huic 
monstro non absimili. Vide infra. 

24. Pegasus.] Apud Stiab. et Palaphat. Pe- 
g^asus non est equus, sed navis longa ct citissi* 
jua, hoc ide6 Romiue insignita, qua Bellero- 
phon insecutus comprehendit et cecidit Lvci- 
orum ducem, nomine Chimffram, piratica in- 
famem, vectum navi, cujus prora leoiiis, pup- 
pis draconis, medium capra; effigiem aut ima- 
ginem depictam e.xiiibebat. Hnjcque fHbuIae 
locus datus ; teste etiam Plutarcho de claiis 
inuiieribus. 

Chimcerd iriformi.'] Ex Strab. cit. rcons illc 
Lycia; ignivomus, in vertice leones, in medio 
capras, ad radiccm serpentes habebat. Hunc 
vero Bellerophon expurgavit et inhabitabilem 
prius exiude habitabilem rcddidit. Apud fa- 
bulatores Chimccra cst monstrum /r;ybnne, ca- 
put et pedes leouis habens, caprcB ventrem. 
draconis caudam. T\p-jt^^ /Act'/, iT/Sfv £i 
i'ga.Kctv, fAiJ-a-n 6i KifAu.iPct.. Hinc Lucretius, 
lib. V. 903. 

Prima leo,posirema draco, media ipsa Chi~ 
nuBra. 
Ov. Met. ix. 646 . . Mcdiisin partibus hircum ^ 

Pectus ct ora lecr, cavdam serpeniis habebaf . 
Hoc vero Bellerophon Nei)tuno adjutus, ala 
to equo invectus, sagittis confecit. Lucianui: 
Dial. dc Astrol. ait minime sibi persuasum, ala 
tum BcUerophonti equum fuisse ; vertim pu 
tare ilkini lalis sapientiae studio deditum, sub 
limia ct quse ad sidcra pertinet meditantem, 
in ctt'lum ascendissc, non equo sed monte. 
Vide et Ccel. Rliodig. lib. xiii. cap. 9. Porrfc 
bene Horatius meretricem cum Chirucera con- 
fert. Hujus enini habet illa venenum, faeto- 
rera, feritatem ; inipura;que libidinis flammas 
passim eructat. Adde quod amoris priucipisi 
impctum leonis, medium capra; salacitatem, 
finis autem doloris morsus, velut serpentis ac 
draronis, letifer:)S nunquam non exerit. Ful- 
geiit. M}tbol. lib.iii. CliimtBrae, tanquamrci 
qua' nunquam fuerit aut esse potuerit, mcmi- 
nit Tullitis de Natura Deorum, lib. i. et ad 
Attic. lib. ii. Epist. 16. ubi et citat versicnkiri 
€rra;cum, qui supra habetur. 



62 



Q. HORATII FLACCI 



ODE XXVIII. 

Inducitur Archytas naufragus, orans nautam prcetereuntem, ne se insepul' 

tum, relinquat. 



O Archyta, te qui mare rr^-j-. 



ten"amqiie et sabulum in 
numerabile dimensus 



mans et terrae numeroq ; carentis aren^e 
Mensorem cohibent, Archyta, 
m.xiici puiveris douum tt- p^iveris exii^ui prope littus parv-a Matinum 

uue coercet juxta oram ~ ' .T S. , 

Matinam ; nil ergo proncit Munera ; ncc quidquam tibi prodest 
tibi mortaii, 9«orf cojiestes ^erias teutasse domos, animoque rotuiidum 
Percurrisse polum, morituro. 



regiones lustrasti, ambi 
timiq ; orbis mente circu- 
hti. 



[106] 

[107] 

S 



AXJVOTATIOXES. 



Metrum est idem quod supra Od. 7. 
1. Te maris, fcc.] Idolopoeiam insignem si- 
mul et irrisionem Pythagoricse disciplinae ex- 
hibet Horatius, ipse quidem Epicureus : in pri- 
fnis autem carpit Mathematicas artes divinan- 
cli. Inducit nautam obvio cadaveri Archytae 
uon leviter exprobrantem,quod misere jaceat ; 
iiec Babylonicorum numerorum ope tam di- 
jura fatum evitarit. Ecce ver6 Jul. Scalig-er 
humilem stylum intemiptaque orationis mem- 
bra culpat : nimiriim hoc vitio dat quod erat 
iaudi vertendum. Agitur de hum.ando cada- 
vere : Archytas sortem suam lamentatur : an 
non ista decet oratio tenuis .■* An magniloquen- 
tia hic congrueret ? An iusurgit ille porro : quid 
quod sibi Poeta contradicit ? kc . Vide infra v. 23. 
Te mm-is et terrm, &c.] Alloquitur Poeta 
Archytam ; siccine deest sat pulveris ad ope- 
riendum totum cadaver : idque fata negant ti- 
bi, qui Geometra egregius, ..^strologusque, et 
in Pythagorica disciplina perfectus fuisti? 
Aiunt apud ^Egyptos inventam priniiim Geo- 
metriam. Cum enim singulis annis exundaret 
Nilus,et limo cunctacoaequaret, ut illo abeunte 
nulli agrorum limites, nuUa discrimina appa- 
rerent, atque lites hinc frequentes orirentur ; 
iiun demum per lineas et mensm-as agri notati 
suut ; curaque illa sacerdotibus demaudata. 
Hanc porro scieutiara ad Graecos transtulisse 
Pythagoras fertur. Vide Coel. Rhodig. lib. 
iviii. cap. 34. 

Numeroque carentis arcna Mensorem.'] Ec- 
clesiastici cap. i. Arenam mnris quis dinu- 
t;ierarit? Pindar. Olyuip.Od. 2. in fine, 4*'i"- 
,'.tic sL^id/wju vi^frripu-yi, arena fus^it nume- 
rum. .Mensorem.] Hyperbolf. Scilicet, quod 
erat iunumerabile CDeteri^, it)se ninnerare po- 
tuit. An respicit Horaf ius ad Oraculum Apol- 
linis, quo numerum arense sibi notum esse 
g-loriatur; oiS^ttiyd -^si/miuiu t' etgiHfAov x*i 
i«sT|* BttKkcta-ffiK. an ad librum, ab Archi- 
mede compo.^itum, cui titulus ■^a.iuju.irm, in 
quo initur ratio arenam nurnerandl, si mun- 
dus ea foret oppletus ? Vide Tumeb. lib. xxvi. 
c. 1. Hyginus lib. de Limitibus: Archirnedeni 
•preeclarivirum ingenii ferunt scripnsse quan- 
ium arenarum capere mundus queat, si ed re- 
plerttnr. 

2. .^rchyla.] Cruquius perperam intelligit 
quendam Ai chytam Firinanum Horatio coS- 



vum, Geometricis et Astronimicis observati- 
onibus nimis indulgentem, de quo Cicero de 
Divin. ii. O rim magnam erroris .' kc. Juvat 
cum caeteris omnibus accipere hic Archytam 
Tarentinum, Plafonis familiarem et a Dionysii 
crudelitate vindicem, siquidem illum ob verbR 
quaedam de tyrannide liberius prolata neci ad- 
dictum per epistolam eripuit. Diogen. LaCrt. 
lib. iii. et viii. Is praefuit septies suse civitati, 
cum tamen imperandi tempus anno esset uno 
aliis definitum: iteni ibidem. Honorificam 
Archytae mentionem habet Tullius de Senec- 
tute, c. xii. Virumque magnum in primis et 
preBclarum nominat dicere, quidem egregie so- 
litum: Capitaliorem hominibus pestem nullam 
esse a naturd dalum, quam corporis volupta- 
tem, cujus avida libidines temere et effranatt 
ad potiundum incitarentur. Hinc pntrim pro- 
ditionis, &ic. Is Pythagorica in Fhilosophis, 
Platonica in Geometricis prsecepta hauserat. 
Mathematicis et Mechanicis artibus escellens, 
columbam ligneam libratnentis suspensam, et 
aurd spiritns inclusd atque occultd concitam, 
fecerat volantcm. Gell. lib x. cap. 12. Cu- 
bum primus invenit. Platone teste in Re- 
publ. Diogen. Laert. cit. lib. viii. 

3. Pulveris exigui.] Te digiuim insigni mau- 
soleo, nempe tot meritis propstantem,heu! co- 
hibet ac tegit pulvisculus marinis undis advo- 
lutus. 

Prope litttis Matinnm.] Ad oram Apuliaer 
ubi in Lucaniae confinio populi degunt Mati- 
ni ; sunt et saltus buxetis abundantes, de qui- 
bus Lucanus lib. ix. 185. 

Calidi lucent bnxeta Matini. 

4. Jiec prodest Airins tentdsse domos.] Qid 
factum, ut mortis hoc genus miserandum ab 
asti-is tibi parari non intellexcris, ne effugeres, 
eruditus apprime astronomia et mathesi ? Quin 
praescisti et eluctatus es fatum, Archyta! 
Sic Astrologos futura praevidere et praedicere 
tentantes data semper occasione sugillat Ho- 
ratius. Adrias tentdsse donios.] Planetarum 
domicilia, siderum affectiones, virtxites, situs, 
aspectus contemplatum fuissp. .^nimoque ro- 
tundum Percurrisse polum,] sphreram, sphae- 
raeque inclinatioues ; orbis varia climata, di- 
versasque regiones cognovisse. 

6. Moritvro.] Est qui vocem hanc jungat 
cum praecedente animot ut ex opinione Epicuri 



CARMINUM LIBER I. 28. 



63 



Occidit et Pelopis genitor, conviva Deorum, 

Tithonusque remotus in auras, 
Et Jovis arcanis Minos admissus ; habentque 

Tartara Panthoiden iterum Orco 
Demissum ; quamvls clypeo Trojana refixo 

Tempora testatus, niliil uhra 
Nervos atque cutem morti coucesserat atrae j 

Judice te, non sordidus auctor 
Naturae, verique. Sed omnes una manet nox, 

Et calcanda semel via lethi. 



Sic et Pelopis obiit pater, 
riOSl J^'^'^'''^"™ conviva, Titho- 
^ ^ niis etiam in ccelum subla~ 
tus, nec non Minos secre- 
1 torum Jovis particeps ; Pan- 
tliot lilius quoque rursum 
ad Inferos trusus ibidem 
tenetur ; quanquam de- 
tracto scuto res TrojanaB 
lestificatus, prater nervos 
et pellem nigro letho nihil 
[109] tradiderat ; te arbitro, non 
IG iguobilis testis naturae et 
veritatis, Verum nox ea- 
dem ciuictos expectat, semelque mortis iter peragendum est. 



^•jXOTMTIOJVES. 



(cujus egregi^ Horatius) mortnles animi asse- 
vantur. Ita Plutaich. de Placiiis Philosopho- 
rum, lib iv. cap. 7. 'Etsrix.cu^®' Tr,i y-^X^^ 

7. Occidit ct Pelopis genitor.] Haec verba 
quidani et sequentia usque ad ista, Me (juoque 
devexi,k.c. nauta; esse coutinua, pronunciant: 
alii attribuunt Arciiytae ad nautam respondeu- 
ti sic : quid miraris quod interierim, cum nemo 
suranioruOT viromm huc usque mortem effu- 
gerit? Eu Peiopis geuitor occidit, Tantalus 
ipse Deoram conviva, fcc. Vindai. 01y»np. Od. 
1. canit, si quem mortaiium honoraruut Dii, 
maxime Tautalum. 

Pelopis genilor, &C.] Tantalus Phrygize rex, 
Agamemnonis et Meuelai proavus Deos con- 
vivio excepit, utque eorum divinitatem experi- 
retur, Pelopcm lllium iis epulandum apposuit; 
quas iill dapes exhorruere, detrusoque ad in- 
feros Tantalo facinus vindicaverc. Diod. Si- 
cul. lib. vi. cap. 11. ait, Tantalum Jovis fiiinm 
divitiis et gloria insiguem, reguasse apud Asise 
parfrm quoe Paphlagonia dicitur, Diis etiam 
carum ob geueris claritatem; po.^^tea vero fe- 
licitate insoleutiorem evulgasse hominibus im- 
mortalium secreta, quEe mensfe curnmunione 
et consuetudine cum Diis noverat ; cujus cri- 
miuis panas solvit ad iuferos detrusus ; ut 
usque ad nicntiun insurgant aquT, et ad libia 
usque poma depeudeant: et tameu in niagna 
siti et fame nec bibere liceat, ncc edere. Pin- 
dar. modo cit. addit, Tantalum suam felicita- 
tem utpote, nimiani concoquere non potuisse, 
sed saturitate damnum tulisse inunensum ab 
ipso Jove patre irrogatum. 

8. Tithonusque rcmotus in auras.] Quin et 
Tithonus Aurorae marifus, quanquam ab uxore 
coelesti succo perfusus, atque ita vivax eflec- 
tus, fatis tandem conccssit. Rcinolus in au- 
ras,] ab Aurora adamafus, et hinc in cffilum 
raptus. Insuper fabulantur Tithonuni senec- 
tutis incommoda pertaesum in cicadam opta- 
visse converti, sicque ade6 transformatum in 
afre suspensum in cani.sfro fuissc. Eustath. ad 
Iliad. penult. Athen. lib. iii. ct xxii. cap. 12. 

9. Et Joiis arca7iis Minos admissus.] Pari- 
ter et Minos Jovis familiaritate insig-nis, ta- 
men mortuus est. Is apud Homer. Odyss. xix. 
Ai®" fAfytthou icc^ig-ii;. Plato in Miu. hunc 
aflert Homeri locum, scribitque Minoem a 
Jove eruditum et nouo quoquc imuo cum eo 



versari solitum et coUnqui. Aiunt nempe Mi- 
noem rcgem Cretensibus dare leges volentera 
in antro scse condidisse, ubi se cum Jove ser- 
mocinantem praedicavit, atque ex ejus consiljo 
cuncta stntuisse ; porro justitia; fania clarum 
apud Inforos judicem a Plutone constitutum. 
Hinc non abs re credunt aliqui per Jovcm hic 
significari Plutonem, qui quidem Jupiter Sty- 
giusk Virgilio dicitur. iEncid. iv. 638. 

Habentqae Tarlara Pantholden.] Ex hac 
etiani vita dcnuo cessit, jamque in Inferis 
degit celebratissimus ille transmierationis ani- 
marum auctor Pythagoras, qui se fuisse jacta- 
bat Euphorbum Panthol filium apud Trojam;| 
atque a Menelao interfectum, subinde revixis- 
se, ac factum Pythagoram ; idque intellexisse 
agnito clypeo quem gesturat olim in Trojano 
bello, dum Euphorbus esset. Clypeus autem 
ille repertus in teniplo sive Apollinis apud Ca- 
riee oppidum, sive Junonis apud Argos. Prius 
illud refert Diogen. LaOrt. lib. viii. Hoc veri> 
po«terius Ovid. Metamorph. xv. fab. 3, Ex 
his habes explicata qua; sequuntur, Iterum 
Orco demissum. Item, Quamtis clypeo Troja- 
na refixo Tempora tes'atus. Ovid. cit. io8 
sic loquentem inducit Pythagoram ; 
Morte carent animce ; semperqus, priore relicta 
Sedt , novis dom ious tivunt habitaniq ae recepta . 
Ipse ego (nani inemini) Trojani temport beUi 
Pantho Idts Euphorbus eram ; cuipectore quon- 

daui 
Hcesit in adverso gravis hasla minoris MridcB. 
Cognoi^i clypcuin lctva: gestaminanoslrcB 
NupcT Abanteis teviplo Junonis in Argis. 

12. JVihil idlra .^''eivos, i>:c.] Anirrosemper 
vivens, corpore dunlasat mortuus, nonsemel. 
Sic palingenesiiim et metempsychosiu Pytha- 
gorae explodit noster Pueta. Vide Pers. Sat. 
vi. 11. ubi et annotavi non pauca. Cic. i. de 
Nat. Deorum. Valer. Maxim. lib. viii. cap. 
7. k.c. 

15. Sed omnesunamcnetnox.] Omnesper- 
inde mortales serius ocyus hinc luigrare de- 
bent et vitani exuere. Catuil. v. 5. 

Aobis, ciim semel occidit brevis lu£, 
JVox est perpetua una dormienda. 

16. Ccdcandasemel via lethi.] ApostolnsaA 
Heb. cap. ix. 27. Statutum est omnibus homi- 
nibus sernel mori. 1. Reg. ii. 2. David morti 
prosimiis ita loquitur; £go ingredior viam 



64 



Q. HORATll FLACCI 



Quosdani ruria prdbeotDant alios Furi» torvo spectacula Marti: 
h.dum atroci Maid : per- Exitio est avidis mare uautis. 

niciosuni raare est nautis-«r. . j ^ ^ ii 

cupidis. ConfussB vetuio- ^i^ta seiium ac juveiium densautur funera ; nullum 



rum ac juvenum mortes Sa?va caput Proserpina fugit. 
conglobaDtur ; caput nni-A^i^ quoque devexi rflpidus coraes Orionis 

lum enpitur ciudeh rro- th • • at i ■ i- 

serpina. Sk etiam me li- lll.VnClS 3.0tUS obruit UUdlS. 

K-ricis fluctibus submersit At tu, uauta, vae;8e iie parce malignus arence 

Auster dedivis Orion.s as- Qssibus et Capiti iuluunatO 

iecla precceps. lu vero t 

naum, ne improbus mtVii sis, neve /epigeat erraiitis sabuii portionem Lijiccre ossibus 

.iK.\OTJTIO,\ES. 



20 
[110] 
24 



vniversiz terr(e ; pariter et Josu(', c. xxiii. 14. 
Propertius, iii. 18. 22. 

Std tamen kuc omnes ; huc primus tt vllimus 
ordo ; 

Et mala, sed cwxclis ista terenda i-ia est. 

17. Dant alios Furice tono spectacula Majti.] 
Quosdam Furiae mactant, et quasi ludum Mar- 
ti dant ; id est, alios ad mortem trahit bcUan- 
di ardor, alios navigandi, negotiandi, lucrum 
faciendi cupiditas. 

19. jVitllum S(Eva caput Proserpina fugit.'] 
iSullum caput fugit saevam Proserpinam ; id 
est, Mortcm eluctatur nemo. Proserpina uxor 
Piutonis credebatur morituris capillos reseca- 
re ; ac velut primitias inferis sacras praemit- 
tere ; nec alias potuisse animam corpore ex- 
solvi. Ad hanc superstitionem respicit Hora- 
tius hic ; pariter et Virgil. .^neid. iv. 698. 

JYondum illi fluvum Proserpina vertice eri- 
nem 
/Ibstulerat, Stygioque caput damnaverat Orco. 
Allusit et Maitial. lib. iii. Epigjam. 43. 

Js^on omnes fallis. Scitte Proserpiiui canum, 
Personam capiti dctraket illa luo. 
Vide Macrob Saturn. lib. v. cap. 19. ubi 
queedam habet eximia dc uio criuis abscin- 
dcndi ritu. 

21. Me qvoque derexi, k.c!\ Ne mirare igfi- 
tnr nauta,- quOd interii, inquit Archytas ; sicut 
ilii suo quisque modo obiere mortem ; ita eg^o 
submersus IlhTico mari. 

Devcxi.'\ Si\ e quod AustralLs est Orion, ade- 
Oque in parte cffli devexa, sicut opposita Bo- 
realis est subvexa etsuperior : seu quod Orio- 
nis figura statuitur prona in phaenomenis : un- 
de et Pronus Orion, lib. ili. Od. 27. v. 18. vt! 
denique notatur occasus hujus sideris ; quod 
ad rem certe magis videtur. iVam tempestates 
tunc maxime excitat Orion,. cum oritur vel oc- 
vidit. Hinc comcs ejus dicitur yotas ventus 
meridionalis valde nebulosus ; vsTij, kumor ; 
undc nomen. Gell. lib. ii. cap. 22. 

Orionis.] De Orionevero multa fabulantur 
qua; ad rem prssentem non attinent. De si- 
dere agidir stellas continente pluriinas ; qua; 
dum refulgent, serenitatem ; sin minus, tem- 
pestates minautur: ju»ula vocantur Latiuis, 
Plaut. Ampliiir. Act. i. Scen. 1. 

22. Illi/ricis Xotus ohruit undis.'] Obrufus 
aquis perii in sinu IlKrico CDalmaticO: Hadria- 
no, hodie Vtneto) tempesiatem cientibus Aus- 
tro pariJer e( Orione. 3ic et jungit utrumque 
^.■■iro^ilius J^au id. i. 535. 

Chvi subltd aisiiTgcnsJluetu nimbosus Orion 



In vada cmca tulit, penitusqut proeacibu: 
Jiiistris, &c. 
iEneid. iv. 52. aquosus Orion. Noster Epod.x.9. 

JVec sidus afrd nocte amicum appareat, 
Qud tristis Orion cadit. 
Epod. XV. 7. 

.Xaulis infeslus Orion. 

lUyricis.] Illyricus olim sinus diccbatur 
universum illud mare, quod est Italiam inter 
et lUvricum. Postea Adriaticum niare conti- 
nebatur ab Epidaimno ex parte Ilhrici, ad 
Garganum montem ex parte Italiae : reliquum 
autem mare ad siniis fauces lonium vocatuia 
est : Adriaticum vert) Dalmatici noraen acce- 
pit. Tandem sinus universus hodie Venetus 
appellatiir. 

23. M tu, nauta, vagce neparce, kc.] Hic 
gravem Horatio dicam dicit, magnamque li- 
tem movet magnus Scaliger tanquam contra- 
ria loquenti. Quid enim, inquit, rogat nau- 
tam ut pusillam sibi terram injiciat inhumatOf 
quem in ipso statim Odes initio, pulvere con* 
tectum ait '■ Satis erat quippe vel minimd ter- 
rd partem quampiam corporis tegi. Scilicet 
areuam mare advolverat aliquantulara, et 
corpus utcunque texerat. At nunquid hsec 
cra* legitima sepultura .' Talem ver6 poscit 
Arciiytas. 

— Qiii solus honos Jlcheronte suh imo est. 
ex Virgil. YEneid. xi. 23. Ea porr6 qui care- 
bant, annos centum errare veterum supersti- 
tio existimabat. Virgil. ^Eneid. vi. 32.5. 

HcEc omnis, quam cernis, inops in/uwialaque 
turba est ; 

Portilor ille, Charon : hi, quos vehil unda, 
scpxdli. 

J\'cc ripas datur horrendas, nec raucafluenta 

Transportare priiis, qutm sedibus ossa quii- 
runt. 

Centum errant annos, volitantque hmc lito- 
ra circum : 

Tum demiim culmisd stagna exoptata revi- 
sunt. 
Adde quod habet Alex. ab Alex. lib. v. cap. 26. 
ubi sic scribit : Lttdi ad Tarenlum Seculare» 
dicti, qid singulii centum cumis ex prcecepto 
SihijUinorum cnnninum fiebanl ad placandot 
.Maiies ; quorum auctor Vulcr. Puhlicola .... 
Frodilur decretum inter Pontificts, ut si de- 
futirtn codaveri justa quispiam cxhibere veWf 
tt an hvmatuin esset, in duhium veniret, satis 
hahcrent si quihusdam sacris precationibusque 
exhihitus glebam ubsenti cadaveri, aut terram 
injiceTent, te.rqae injeclo pulvere d labe erroris 



CARMINUM LIBER 1. 28. 



6 



o 



jPartlculam dai*e. Sic, quodcuiique minabitur Eu- 
rus [111] 

Fluctibus Hesperiis, Venusina? 
Plectantur sylvse, te sospite : multaque merces, 

Unde potest, tibi dcfluat a'quo 
Ab Jove, Neptunoque sacri custode Tiirenti. 

Negligis immeritis nocituram 30 

Postmodo te natis fraudem committere forsan : 

Debita jura vicesque superb^c [112] 

Te maneant ipsum. Precibus non linquar inultis ; 

Teque piacula nulla resoi\ ent. 



AJVmTATIOJVES. 



ct caphi insepulto. Ita, 
quicqiiid Eurus niinitabitur 
Italico maii, luant silvae 
VonusinRj, tc incolumi : pra-- 
niiuni fjuoque nuiltiplex 
undocunquc fas erit, tibi 
contcrufur a Jove justo, ct 
a Neptuno sacrati Tarcnti 
defcnsore. <^uod .ti fort(> 
spcniis adniittcie (klictijni 
posteris innoccntibus e.xitio 
futurum : ipsi tibi jus ac- 
quisitum ac viccs arrogau- 
tes redtlaiitur. Haiid ego 
destituar votis inutilibus ; 
te vero nidla^purg^abuut es,- 
piationes. 



cadaver tnanesque expiafos ducev.nt .- at si 
opcrto humo cndavere, os exreptum fuisset, 
donec pur^etur, inhuuialum vidcri. II;ec ille. 
Atqui liic iidiumuto capiti arcncc dari particii- 
lam orat Arcliytas. Ergo caput opcrtum non 
erat ; qua corporis prtccipua parte non con- 
tecta ; insepultum censeri debet corpus. Quod 
quidem iutelliffitur ex sententia jurisconsulto- 
rum, ajnid quos sacrum habetur sepulchrum 
in quo conditum sit caput hominis, etiamsi re- 
liqua absint nicmbra ; itcm ofienso capite, 
violatum habetm- sepulchrum, quoniam arx 
scnsuum et rationis caput est, eoque amoto 
ca;tera prorsus ipiota omnique decore jaccnt 
cxuta ; et quicquid lionoris contribuitur capiti, 
universo plane corpori attributum existimatur ; 
quae Ambrosii seutentia est. Hsec apposite 
Cttd. Rhodig. lib. xvii. cap. 19. 

23. Sicquodcunque minabitur, fcc.] Sic te 
pietas numinum ab omni vindicet malo, teque 
bouis cumulct, ut erga me pius fueris, et quaj 
justa peto concesseris. Ergo si me sepelieris, 
avertant Dii a te pericula tempestatum, vento- 
rumque furorem, mari, quod navigas, minan- 
tiuni, in sylvas propinquas depellant: insuper 
autcm et qua;stum lucnuiique tuum pro- 
moveant ; adcoque exig-ui laboris pro me sit 
tihi merces multa abJove Neptunoque concessa. 

Eurus.l Synccd. pro quolibet vcnto. Ille di- 
citur ab sa> psar, ab orientc flnens ; alio no- 
mine«7r»x/<iT«c ; Romanis autcm nautis Sub- 
solanus. Gell. lib. ii. cap. 22. 

26. Fluctibus Hcsperiis.] Italiam Gra^ci Hes- 
periani dixerc, quod sit ipsis ad occasum ; 
hos imitati Po(-tns Latini pariter vocavere. 
Virgil. jEneid. i. 530. 

Est locus, Hesperiam Graii cognomine di- 
cimt. 
Vcl sic appellata est Italia ab Hespero, 
qui rcgionem istam a fratre Atlante pulsus 
adiit ; vel etiam ab Hespero stella quK Ves- 
ptr dicitur, et ad occasum apparet. Postre- 
mam hanc origincm asserit Macrob. Saturn. 
lib. i. c .3. ita scrihcns ; Itcdia dicta est Hespcria, 
fuod occasui subjccta .^it. 

Vemisina; sylvcc.~\ Mctonym. Vcnusia et Ve- 
nusium cst urbs Apulipc in LHcanii"»^ confinio ; 
continctur hodie Basilicata Neapolitani rcgiii 
prorincia ad iftdices Apenniisi raohtissitaj 



parva quidcm, sed principatAs titulo nobilita 
tur, vernacule Venosa. 

29. Aeptimoque sacri cnslode Tarcnli.'] Cic 
de ISat. Deor. ii. Datuni est JVeptuno alteri 
Jovis, ut volunt, fratri, maritiimim omne reg- 
num ; nomenque product^im, ut Porta^ius a 
portu, sic Acptunus a lutndo, paulinn prirtiis 
literis imniulcdis. Porru sacruin illi rarcsi- 
tum dicitur, C|ui)d in ejus sit tutciri, cum<iufj 
pra^ciputb colat .• sive (\\\hA aiunt Plialantum 
Herculi et Neptuno tcmpla ibi erexisse ; vel 
quod ea urbs a Tarcnte Neptuni filio condita 
atqiie nominata : olim Magna Grfccia fuit in 
Salentinis : hodio ver6 in tcrra Hydruntinri, 
arcem habet portumque ct principatus in- 
signia. 

30. Negligisinuneriiis nocituram, &c.] Id 
est, Si mihi suprema etjusta persolvere pa- 
rum curas, sic pcr socorcliam admittes piacu- 
lum tibi posterisque tuis nociturum. Semper 
enim grande ncfas habitum est, insepultum 
relinquere obvium cadavcr ; quiquc id neg- 
lexissct, piacularis existimabafur. Athenis 
autem Buzyges ejusmodi reumcriminis ctiam 
exccrabatur. 

31. Fraudem^ Nam di^bifo defraudat ofli- 
cio mortuum, qui inhumatum ncgligit. 

Forscm.] Legunt aVii forsit, \c\forset; alii 
fors, &ic. junguntque cuin sequentibus. Sed 
quid indc .'' 

32. Dcbitajura riccsque, &c.] Par fibi sors 
contingat jurc merita, tuajquc supcrbia) et 
socordiaj debita ; sic tu quoque inhumatus ali- 
quando projiciare. Supcrbcv.] Passeratius le- 
git, supcrht. Alii per si(per6«srice5intclligunt 
g^raves atrocesque pcenas, ex Prisciano. 

33. Precibus non linquar imdtis.] Dii ccrt^ 
mcas preces exaiidient ju.5ti justas ; ncc iniil- 
tum me, ncc te iinpunitum dimittent. Plaut, 
Captivi, ii. 63. 

Et profccto Dcus, qui, quce nos gerimus, aii~ 
ditque ct videt.) 

34. Tequc piacula vullarcsolvcnt.] Nullis 
s."icris tantum scolus elucre unquam licobit. 
Niinirum cxccrationes veteiibus crcdobantur 
iiioxpiabilcs. Nam alicui pra^cidancn. porca 
expiari consucverat, qui insejiultura reliquerat 
forte obviuui Gadaver, ncc jlebi operuerat. 
Festus. 



.6 



66 Q. HORATII FLACCI 

Jtaqtie licot pvoperes, non Qnanquam festiiias, (nou est mora longa) licebh, 3& 
diu taidabis ; ter iujecto Injecto ter Dulvere, curras. 

pulvere, ti-ansgredi fas erit. ** * 

ODE XXIX. AD ICCIUIM. 

Miratur illum, relicto Philosophi(£ studio, militiam sectari. 

Ai-abin^TEimfs^ffiimar- ICCI, beatis nimc Arabum invides (113] 

ris atque giave beiium uio- Gazis, ct acreni militiam paras 

liris tyrannisSa!.e no^di.m ^^^^ ^^^^^ devictis Sabjeffi 
subactis, et Mccto foraiida- . __ 

bili vincula fabricas. Quse xicgibus, hornbilique Mcdo 

ve.rj pueiiarura barb.ira- Nectis catcnas. Qua? tibi virginum 5 

^,,:^:'^''^'^^'!:^ gponso necato, barbara serviet ? [114] 

cx aula crinibus unji.envo Fucr qUlS CX aula CapilllS 

pei fi;.sis ad pocuia prs- ^^ cvathuni statuctur unctis, 

£cictur, 



AjYmTATIOKES. 

36. Injrcto tcr puhere, cv.rras.'] Hxc est ilhim fecit komimtni etiaininmortehixuria . . 
illatandem, quam u nauta pctit .\rcliytas, hu- Verum ArabicB etiamnum fdiciiismare est. 

laatio lcgilima ; ^leba» injectio scilicet ; sive ex illo namqae margaritas ynittit: mitiividquc 

wt qu!.'; inpifalium cadaveri ter injiciat pulve- computalione millies centenamilliasestertium 

rem. Rein totaui c.^cplicat Tullius de Lc<^. iii. annis omdibus India, et Seres, peninsu'aque 

Antiquissimum sipullurce genus id fuisse illa impcrio nosiro cdimvnt. Tanto 7V)ljis de- 

vidctur, quo arud XenopkorAem Ci/rus uti- licice cl fatnin(econstanl.V\m.\\hii\\.ca.^.\9. 
tur ; redditur cniinterree corpvs. et ita loca- Gasis.] Fersica vox. Virgil. iEneid i. et ii. 

ium ac siium quasi operimenlo inatris obdu- Trota 6fasa.Tull. pro Leg.Manil. c. xxiii. Q^ui 

citur. . . . Auint Siii dicuntur iii nui condiii ab auro ga::6que regid inaris cokibere possit. 
suni. JVec tanun eorum ante sepulckrum est, 2. Jicreni miliiiam paras J\'on ante devic- 

qu&m justafacta et corpus incensum cst. El tis Sabccce Le;^ibus.] Acer habendi ardor, ac 

yudd nunc communiler in umnihus sepultis ditescendi, acrem militandi aninium creat 

penitus, kumuii dicuntur; id erat proprium scilicet. j\on ante devictis; victis olim ab 

tum in iis, quos kumus injecta contegerct ; Alcxandro, sed nondum a Romauis. Ex Di- 

eu7nque moremJus Poni>Jicaleconfirmai.A'am one lib. liii. -Elius Gallus /Egipfi prfeses in 

priusqucm in tos injecia j/leba e.st, loiitsille, Arabiam cum esercitu venit, multasque urbes 

tibi cremaium cstcorpus,7iihil kubei religionis. cepit.Plin. lib. vi. c. 3L Hard. liomatia, in- 

Jnjecldglebd tumet illic ku7nalus e.ii, et gleba quit, arma sohis in eam terra/n adliuc ititulit 

xocatur; actu7n denique itiulta religiosajura JElius Gallus ex tquesiri ordine. J\'a7n C. 

cot/tpkciititr. Igitur hoc est <|uod istic Ar- Ccesar, AugHsti filius, prospexit tantii7n Ara- 

chytas deposcere putandus est, tum ne reli- biam. Gailus oppida diruit .... rclulit 

gioso isto carcat honore, tum :ie centum an- Sabaos ditissitnos sylvarutn fertilitate odori- 

jios errans ab Elysio diutiiis arccatur, quem fcrd, atiri ttietallis, agrorum riguis, viellis ce- 

admodum ante annotavit. Sic et Falinurus rceque proventu. Pon-6 Saba felicis Arabiae 

item insepultus rogat iEneam, apud Virgil. civitas in nionte, perampla ct regia Sabae- 

^n. vi. 365. orum ; ubi thus, myrrha, casia, cinnamomum 

Eripe me kis, itivicte, malis ; aut iu tniki abundc proveuiunt. Vide iufra Od. 35. Annot. 

terram adv. 31. 

Injice ; tiatnque potes. 4. Horribili Medo.} Medi terribiles Roma- 

Vide CVl. Rhodig. lib. xvii. cap. 20. nis ob csesum ab eis Crassum, fugatumque 

Od" X.KIX. — Metrum idein quod Od. 9. Antonium. At post bella civilia mi.=sis ad 

1. Icci.] Suiit qui legi velint ///, quod fa- Augiistum legatis mitiorrs se ostenderunt. 

milui sit Itia, nu=quam autem Iccia. Is fuisse Vide supra Od. 2. v. 51. Grrecis etiam infestus 

dicitur Agrippa; in Sicilia Procurator, ab eo- diccbaturMedoruraexercitus. Theogon.^Tg*- 

que opimis ibidem agris donatus. tcv uySg/<r7))v MkJuv. 

Beatis 7iutic .^rabum itividcs Ca::is.] Gran- 7 Puer quis ex auld,Lc.] Tit. Liv. lib. xlr. 

des igitur accumulare thesauros satuisti .' Pueriregii apud Macedonai vorabantur prin- 

Tantauc cst avaritiae vis, divitiarum cupiditas ciputn liberi ad miitisleriutn regis electi. Ita 

tanta, ut faciat te sapientire descrtorcni ? veteres opulenti pueros egregiae forma; niiuis- 

Beutis.] Ex opinione vulgi, ncmo felix nisi tros sibi conquirebant, iiera gencris claritate 

dive^. conspicuos. Patet ex Daniel. cap. i. Athen. lib. 

Jlrabvm^ Felix appellatJr ..Irnbia, falsa et x. cap. 6. Ca;j(7/w ?/«c(is.] Ad majo.em lasci- 

ingraia cognominis, quff- hocacrcplutn svperis viam et luxuriam. Vide lib. ii. Od. 7. v. 8. 

/^rai, ciitnplusex to inferis debeat. Bcalam Annotat. Jld cyathum staluelur, \>ofA\».<ot, 



f 



CARMINUM LIBER I. 30. 



Doctus sagittas tendere Sericas ^ 
Arcu paterno ? Quis neget arduis 
Pronos relabi jposse rivos 
Montibus, et Tiberim reverti : 

Cum tu coemptos undique nobiles 
Libros Panseti, Socraticam et domum 
Mutare loricis Iberis, 
Pollicitus meliora, tendis ? 



ODE XXX. 



arcu patrio tela Serum vi- 

IQ brare peritus? Ecquis ynodd 

inliciabitur fluvios deflu- 

entes retro ferri ad altos 

moutes, ac Tiberim regredi 

posse, quando tu conipa- 

ratos undcquaque Pauatii 

codices esimios, et familiam 

15 Socratis universa^n permu- 

tare studes tlioracibus His- 

U *oJ panicis ? cerli, laudabiliora 

promiseras. 



Rogat Venerem ut veniat in sacellum d Glycera ipn dedicatum. 

Oir • r^ •!• t:» i • O, Venus, Cnidi et Paphl 

, Venus, regma Unidi raphique, domiua, 

jiJVjXOTATlOfrES. 



qui epulanti tibi viuum fundat. Nota fabula 
dc Ganymede .lovi ad cyathos. Sueton. Jiil. 
Cips.c. xli.t. Sed C. Mcmttiius etiain ad cyathum 
et vinim A'iconiedi stetisse objecil, cum reliquia 
exoletis, fkno cwivivio, k.c. 

9. Doctus sa^iltas tendcre Sericas, Jlrcu pa- 
terno?] More jjatno eruditus sagittas arcu 
torquere, perinde ac Parthi, Medi, aliique ori- 
entales, inlfr quos Seres minierantiu'. Vide 
supra Annot. Od. 12. v. 66. ad vocem Seres. 

10. Arduis Pronos relabi posse rivos Monti- 
bxis.'] Sursum fluere ad raontes, b quibus defln- 
unt. Proverb. Gr. "Ak» TCTsiiuiv, quo sigTii- 
ficatur natiu-se ordinem inverti. Initium au- 
tem est versus Euripidis in Medea: qui sic ha- 
bet; 'Aval TisTA|Mi5v heaiv ^a>^c.va-t TraiyoLi, Sur- 
sutnfluminum sacrorumferunturfontes. Ovid. 
Ep. V. 31. 

Xanthe, retro propera; versmque recurrite 
lymphce. 

13. Ciim tu coSmptos, 8ic.] Cum tu repente 
mutatus deseras Philosophiae studium, quod 
fueras amplexus, atque longe contrariam, mi- 
litiae nempe, viam ineas. 

14. Pan<eti.] Is nafione P.hodius, instituto 
Stolcus, Scipionis Africani ac Lsclii prseceptor 
fuit. Scripsit libros tres (Tfgi Toi; itaQimovT®', 
quos laudat,citatque, atque est imitatusCicero 
suis lib. de Officiis. A. Gellius lib. siii. cap. 
28. Legebatur, inquii, Pancclii Philosophi li- 
ber de C^ciis seciindus, ex tribus illis inclytis 
libris, quos M. Tullius viagno cum studio ma.r- 
imoque opere Oimulatus est. Tum ex multis ab 
€0 sapienter scriptis, et ad bonamfrugem du- 
centibus, eam aflert ejus sententiam, quipraeci- 
pit, exemploPancratiastarum advitandos ictus 
in ccrtaminibus, omni se ratione preemunien- 
tium, debere viri prudentis mentem adversus 
Injurias semper esse paratam, erectam, ardu- 
um, septam, solidam, expedilam. 

Socraticam dumum.l Socraticae disciplinss 
antesignanos et coryphseos, Platouem, Xeno- 
phontem, aliaque Academiae lumina. 

15. Loricis Iberis.] Ha^c fcrebantur optimce, 
ob exiiniam ferri temperaturam; inquit Tor- 
rent. et Pliniu? awctor c!<t lib. xxxiv. cap. 14. 

6 



ubi ita scribit: Ferri mctaUa ubique propemo- 
dmn experiuntur .... diffcrcntiaferri nu- 
merosa . . . . fornacummaxima . . . summa 
autem in aqud est, cuisubinde candev^ immer- 
gitur. Htrc alibi atque alibi lUilior nobililavit 
loca gloriaferri, sicuti Biuilin in Hispania, &ic. 
Idem lib. vii. cap. 56. ait loricam inventam a 
Midia Messenio. Porro nomen a loris, e qui- 
biis primum confecta, quod postmodum longe 
aliatamen retinuit. 

Iberis.'] Hispania ex Strabone et Plinio dicta 
est Iberia, sive ab rege, sive a flumine Ibero, 
Hoc enim affafim rigatur atque scinditur regio 
Tarraconeusis. Scaturit in Castella veteri, per- 
fusisque variis terris in mare Mediterraiieura 
delabitur. 

16. Pollicitus meliora.'] Meliorem sane de te 
spem concitaveris, Certe militia quam as- 
sumpsisti, relictum k te sapientice studium, 
quod mult^ ineliiis fuit. 

Tetidis.] Quidam legimt temnis. 

Ode XXX. — Metrum idem quod supraOde2. 

1. Venus.] Glycerae se aniore torreri scri- 
bebat supra Od. 29. ejusque animum reddere 
mitiorem mactata hoslia satagebat. Jam voti 
rcus Venere ;AKi^ \TtQi>j.tii\ cacit in dedica- 
tione ajdiculae quam in suo larario Glycera el 
consecrarat. Simile carinen et Epigrammu 
scribit Paci Tibullus lib. i. Eleg. 10. 

Regina Cnidi Paphiijue.] .^schyli circum- 
fertur liic versiculus de Venere ; 

KuTT^Qv, TldL^uV,^ i^svfa']}^ ^aivTaxxiigc». 
Scilicet in istis urbilius sanctiiis illa colebatur, 
ex Paiisan. in Atticis, Strab. Plin. &ic. 

Cnidus.] Urbs Cariae portu duplici insigiiis, 
magis autem nafalibus Eudoxi Mathematiei 
Platonis condiscipuli ; Agatharchidis, tempore 
Strabonis historici ; (quem tamen Samium 
Plutarchus facil) Thcopompi Jul. Cfesari fa- 
miliaris, atque Artemidor iejus filii: Ctesise re- 
rum Syriacarum et Persicarum scriptoris, ex 
Strabonc, lib. xiv. at maxiine Veneris statua, 
quod Praxitclis opus tam admirabilc videndi 
causa multa Cniditm navigarant. Auctor est 
Pliu. lib. xxxvi. cap. 5. ubi ct addit ; Vohdl eam 
d. Criidiis mercari rex J^^icovred^s. toitm ers civi- 



Gb 



Q. HORATII FLACCl 



contemne caram c vprum, Sperne dilectam Cypron, et vocantis 
etmigvainexornat.imGix-Xhure to multo Glvcerfe (lecoram 

cera; sacellum, tc pluriino m r • ~, i 

thurc invitantis. Veniant . Trausfer lu oedem. 

t.rinn flagians fvus fiiius, Fcrvidus teci\m pvicr, et solutis 

ct Charitescin-uiisiaxatis, Gi.atice zonis, nroperentquc Nymphse 

ct ISynipnrp, et Juventas _, , ' *. ^. t ^ i 

absque te minimiun suavLs, F,t paruni comis smc te Juventas, 
et iMcrcurius. Mercuriusque. 



[1163 

5 

[117] 



ANmTATIONES. 



iai.h alicmnn dhsolvere promitlens. Omnia 
perprli malufrc,nec immeriU) : illo enim signo 
Prnrilclesvnbililavit Cnichan. .fldiciila ejns 
tolaaperitur, ut conspici possil itndique (ffii^ies 
Dra-.favenle ipsd, ut creditur,fnrto. Nec mi- 
norex quacunque parle admiratio est. 

Paplius.] Urbs CHpri portum habens, et 
♦cmplaej^rc^ric structa: Strabo. Pliniu.s autem 
lib. ii. cap. t)t>. ita scribit : Ctlebrefanum habet 
lcneris Faplios, in rujus quandam arum (al. 
oream) von imptuit. Cornel. Tacit. Histor. 
!ib. ii. C.2. idem refert. Vespcmanum cupido 
inccssil udtv.ndi visendique iemphtm Pupliiie 
Venerisinclytumperindigenrisadvenast^ue . .. 
ct cap. 3. Certissima fideshicdorum fibris. San- 
guinem arcc offundere vctilum: prcribus ct igne 
furo altarin adolentur, nec ullis imbribus, 
quanquam in apcrlo,madescunt. 

2. Sperne dilccLani Cypron.'] Cypro tibi li- 
ctt tot nominibus dilcct^i, pra-fer tamen, ob- 
secro, Glvcer;c saceilum. Quamvis cnim tot 
sacras aeilcs illic liabeas, ur>iversaciue insula 
tibi devota sit ; at apud Cilyceram quoque do- 
jninaris; novamque possidebis a-dcm, quam 
niagna cura, summo stiulio esornavit, et tibi 
paravit. IUuc insuper thurc te plurimo invi- 
tat. Veni crgo ad ejus consccrationem. De 
Cypro Strabo lib. xiv. Plinius Ub. v. cap. 31. 
quondam libi novtm rcgnorum sedtm fuisse 
scriljit. Vide et snpra Od. 11*. Annotationcs. 

3. Thurc te mullo.] Floribus cnim ct thure, 
potius quiim victimis, placari Veuus et coli 
amabut. Virg. iEncid. i. 415. 

Ipsa Paplium sublimis adit, sedesquc revisit 
LfElusuas: ubittmplumilli,centiimque Sabcco 
Tliurc calent ara:, sertisque recentibus halant. 

Vide Annot. ad Od. 19. v. 16. 

4. Transftr.'] Propria vox,et solemnis,e Jure 
Pontificio arcersita, cum ;edes sacratur. At 
contra cum locus e sacro privatus rcdditur, 
evocari sacra dicmitur. Plin. lib. x. Epist. 58. 
Trajano Pontif Max. sie ait ; Ego quum fjV(C- 
rercm num aliqua lex dicta icmplo, cognovi 
alium kic, alium apud nos essc morem dcdica- 
iionis. Di.tpice ergo, Domine, an pides crtlcm 
salvd religione posse transferri, ^. Vide et 
Epist. 73. ct 74. ejusdem libri. 

5. Fervidus iecum puer.'] Solitus Veneris eo- 
mitatus pariler ab Horatio invocatur; atijuc iii 
«lcdicatum a Glycera sacellum invitatur ; im- 
primis autem Cupido filius cjus. Fervidus^ 
qwia Jri/gopogof.et faccra gestat, qua indicatur, 
ea, qua po)!ct,vis accendendi animos ct amore 
inflammandi. Putr vcro dicitur, ut si^ifice- 
tur stulta ct puerilig libidinosorum cupiditas, 



eo studio turjjia consectanfluin, quo pueri so- 
lent crcpundia. 

SohttisCiratia: sonis.] Plin. lib. xxxv. cap. 1 1 . 
A Kicearchopicta Venus inter Gratias et Cupi- 
clinem (al. Cupidines) celcbrcdur. Apul. Met. 
ii, p.44. Venvs omni Graliarum choro slipata. 
Hesiod. in Theoffon. trcs Charites nominat, 
Ag-laiam, Eupln-o.synen, Thaliam : puriter et 
Pindarus Olymp. Ode ultima, ubi ct ait : Per 
e.as omnibus miirlalibusfieri dvlcia,si quisvir 
snpitn.t, si pulcher, si splendidus ; sed iicc Deo* 
sine Charilibus, in ccelo ff.idquam moliri, 
riscvTa-i' Titf/iia.i 'i^yuy Iv ci/javaJ, Omnium 
dispen.ialricesinco:lo opcritm. SenecadeBe- 
nefic. lib. i. cap. 3. A'itnc dicnm fjuare Ires 
Gralia:, quare sorores,quare implexis manibus, 
cjuare ridentes, juvenes et rirgines, solutdqut 
ac pcllucidd resle. Et paulo post : Htsiodus 
Jlgluium maximam nalu appellavit, mediani 
Euplirosynen, terliam Thallam. Homerus 
noincn iini midarit : PasHhcam appellavit 
(ncmpe Iliad xiv.) Mercuriusuna stat. Gratise 
porro solutis sonis pinguntur ac pellucidis 
vestibus, quia amicorum animi sibi invicem 
debent esse aperti, sine fuco, sine anibagibus. 

6. Kynvphre.'] EthfficomitatumVcneriprBe- 
stant, quia matres amorum, illa \CTi> unius ma- 
ter Ctipidinis fcrtur : ex Philostrato, Claudian. 
de nuptiis Honor. et Mar. v. 73. 

Gens mollis amorum, [soluni 

Hos Nymphcc pariunl, illum Veiius aurea 

Edidil 

Nynipha; alia; maris, qure Ncreidep, fontium 
ac fluminum Nalades, sylvanmi Dryadcs, Ha- 
madryades, qus cum arboribus oriuntur et 
cadunt, Oreades montium, iSapca- florum. 

7. Pariim ccnnis sine te Juventas.] Ha?c 
juvcntutis Dea, Grffcis Hcbe, etiani Venerk 
comcs additur. at a))iHl Homer. in Odyss. 
"■H/S» Ts JVc? BuydTn^ t' 'A^^oJ Itx. Quouiam 
ver6 ii qui a Venere abhorrent, etsi Juvenes, 
solcnt esso morosi,. sevcri, tristes, difficilcs, 
quod .scnum est propriu»ii, hinc paritni comis 
sine Vcnere Juvenlas dicitur. Vcl Horatium 
ox Horatio interpretari licct hoc modo: Ju- 
rentas paricm coinis, decora, g-ratiosa, sint 
Vcncre, id est, sine venustate. Epist. ad Pi- 
sones, 42. 

Ordini.i hfTc virtits erit et rcnus, aut egofallor. 
Juvenlas.] Tit. Liv. lib. v. cap. 54. Ciim 
augurato liberaretur Cnpitolium, Juventas 
Terminusfjue, incLcimo gaudio palrum nos- 
trorum, moveri se non jms.ti sunt. 

8. Mcrcuriusrjuc.] Denique Vencri Mer- 
curius adjungitur, sermonis ncmpe Dcus. Seu 
qui>d atnor disertos faciat, seu quia per diser 



CARMINUM LIBER I. 31. 



69 



ODE XXXI. 

^uid petat ah Apolline^ explicat. 



QUID dedicatum poscit ApoUinem 
Vates ? Quid orat, de patera no\T.im 
Fudens liquorem ? Non opinwis 
Sardiniae segetes feracis ; 

Non a?stuosre grata Calabrite 
Armenta : non aurum, aut ebur ludicum ; 
Non rura, qua? Liris quieta 
Mordet aqua taciturnus amnis. 

Premant Calena ialce, quibus dedit 
Fortuna vitem ; divcs et aureis 

.amvT.iTiONEs. 



... - QuidPogtapetitaPhcDbo 

L^ J conscciato ? Quid precatur 

recens vinism etrundcns d 

cratcia ? Haud arva pin- 

guia Sardiniaj tcrtilis ; l\aud 

pulchros greges ferventis 

5 Calabria' : haud ainuni, vcl 

ri iQ-i ebur Iiidiaiiun;haud ;if:rros, 

*■ '-^ quos undis lcnte JJunUibus 

lambit Liris silcns fluvius. 

li quibus sors douavit Ca- 

lenas vincas, f rts cultro rc- 

_ primaut, Opulentus ctiam 



tam ct facundam orationem solet ainor conci- 
liari. Unde Ovid. Art. Aniat. ii. 123. 
J\'onformosus eral, sed erat facundusUlysses : 
Et tatnen ccquoreas torsit amore Deas. 
Hmc etiam Vcneri Trd.^iS'^®' et <ruv£Jg@* ccle- 
bratur ille, et ejusdem cum ca ehHs, sedis ac 
religionis consors. Piutarcii. in pisceptis 
cennubialibus scribit, juxta Vencrem in eodem 
saccllo veteres collocasse Mercurium (ruyx.tifli- 
S'^u(ra.v, inquit, rationemque ibid. subjungit, eo 
qu6d sermone blando, non jurgiis aut conten- 
tione a se mutu6, quod cupiunt conjuges, de- 
beant obtiBcre. 
Ode XXXI. — Mcfrum idem quod supra Od. 9. 
Longe se alienum ab omni avaritia. declarat 
Horatius hac Odc, cum summa votorum cjus 
sit, ut ab ApoUine Vatum Patrono nihil ahud 
exposcat prseter mentem sanam in corpore sa- 
no, quod ait Juvenalis uuice postulandum a 
Diis, Sat. X. Vide Pers. ii. Lucian. in Ica- 
romenippo. 

1. Dedicatum.'] Vel ab ipso Po*f a consccra- 
tum Phoebo sacelium suis in adibus intelh^it ; 
vcl ab Aug-usto post Actiacam victoriam tem- 
phim Apollini in Palatio dedicatum. 

2. De paferd vovum Fimdens liquorem.'\ 
Tunc c«m vini primitias Hbat et sacrificat 
Apollini Palatino. Hoc intelilgi potcst ab 
Horatio factum intcr cpulas ; nam supra no- 
tavimus id obsei-vatum ab Antiquis, ut in men- 
sa aUquid vini defundcretur ac Diis libaretur. 
Hinc j^ncid. i. 736. 

Dixit, et in mensam laticum libavit honortm. 
Et iEneid.Viii. 279. 

In mensam lcrti libant, Divosque precanlur. 
Vid. J. Lips. antiq. lect. lib. iii. ubi morcm 
hunc in omni convivio religiosc scrvatum pri- 
dem a.sserit, tuni ex Homero, tum cx allatis 
raodb VirgfiHi locis, tum ex Dione Ca?sio: ad- 
ditque, Ergo ut amatores Vcneri, bellatores 
Marti, quidni Musis et ApoUini studiorum 
prresidi rith libemus nos eorum alnmni? vc! 
Poeta dc Vinalibus prioribus dixit iu quibus 
gustabantur viua, novumquc vinum Hbabant ; 
nempe 9. Calcnd. Maii; ncr: enini antca cen- 
sebant prisci vinum «h-fcrbiiissc, ncc purum 
autsacris idonemn. Vidc Varron, 5. dc Ling. 



Latin. PHn. lib. xviii. cap.' 29. Fcstum, in 
voce Calpar ; quo nominc vocabatur patera, 
quu vinum novum libabant. Huic interpreta- 
tioui posteriori favet quod ait Horatius, no- 
vum, &ic. 

4. SardinicF.'] Hfccinsula, intermarcTyrrhc- 
num ac Balearicum sita, tritici feracissima, a 
Sardo HercuHsfiliodictaestSardinia. Segetes.l 
Ex Varrone de RcRust.Hb. i. cap. 29. Seges 
cst quod aratum et sutum est; arvum, quod 
aratuin nccdum satum. 

5. Calabriir.} Itedia! rcgio cst inter mare 
Tyrrhenum ct lonium, ubi olim Brutii jjopuli 
et magria Graecia; hodie pars cst regiii Nca- 
poHtani versiis austi'um ac Siciliam porrecta. 

JEstuosee.] SoHs ardoribus valde expositEc 
ct acstuantis. 

6. .finncnta.'] Laudantur equi Calabri in ei 
regione abundantes ; sicut ct in Apulia quse 
proxinia est Calabriaf. Vidc V'arroncm de 
Re Rust. lib. ii. cap. 7. Ibidem et pascua 
ciant optima, quorum mcntio est Epod. i. 

.iurum, aut ebur Indicum.] Ab Indo flumine 
dicta ea Orientis ampla regio; auri et argcnti 
metallis, gemmis quoque divcs cst. Ebur quo- 
que prae ca^tcris habet. Hinc Virgil. Gcor. i. 
57. Indiamitlit ebur. Vide PHn. &c. 

7. Ko7i rurn, qucc, Liris, &.c.] JNon agros pcto 
in Campania fcrtiles. 

Liris.'} Hic fluvius aliis vocatur Lilernus, 
supra Soram scaturit, et ad Muitemas labitur 
in mare Tvrrhcnum. Ejus memjiiit Martial. 
lib. xiii. Ep"ig. 83. 

8. Taciturnus amnis.'] Lcnifcr flucns ac ta- 
cite, non rapido cursu, aut ingeuti murmurc. 

9. Premant Calend falcc, fcc.] Non aliis 
invidco vitcs optimas ac generosa vina. De 
Calcno supra Od. 20. v. 9. 

FaJcc^ Cultello incurvo falcis instar. 
Prenuint.] Scindant racemos c vifc, vcl ip- 
sam vitcm putando, hixuriantcm coi'rccant. 
Vel, uvas a Calcnis ^ifibus in torculari calcent 
ac prcuiant. Virgil. Georg. i. 156. 

liuris opaci 

Falce premes umbras 

10. Divcs et aureis Mcrcator, k.c.] Pcr ine 
llcc), Uitaatur alii sua fvlicitatc, ,suis opibus, 



fe 



Q. HORATII FLACCI 



ne!;otiator vlna Syriis mer- Mercator exsiccct culullis 

cibiis commutaia bibat po- yjj,j^ gyj,^ reparata merce, 

nibus gratiosusr siquidcm Dns charus ipsis ; quippe ter et quatef 
ter et quater amiis *m- Aniio reviseiis a:quor Atlanticum 

gulis sine infortunio lus- Iji^pujjg^ ^Iq pgscunt olivae, 
trat maro Occuiuum. Me _ 1 . | ' 

nutriimo!ivn?,mecichorea, Me cichorea, levcsque nialvse. 
et maivBi tenues. Frui paratis et valido mihi, 



[120] 

15 



[121] 



AJV.romTIO.YES. 



suis doliciis ; ego verJ» tenui mca sorte victu- 
que contcntus sum. 

11. CuhUlis.] Fictilil)as calicibus, qui cu- 
lulli dicti sunl, Vestffi ac Diis libabant Vestales ; 
jnquit Aiex. ab Alex, lib. v. cap. 12. significa- 
tur hic (|uodlibet poculi genus; A culeo, in- 
quiuut, quod ingens est vas, sou maxima liquo- 
rum luonsara, fit culeolus, et inde colallus, 
quod poculum luit sat capa_x, quo usi Ponti- 
jices olim iu sacris, et reges in conviviis. De 
his rursum a(i Piaones, v. 434. 

12. Vina Syra reparata inerce.'] Vina ex- 
qiiisita cmpta per commutationcm pro merci- 
bus V Syria advectis, nardo, balsamo; unguen- 
tis, odoribus, 6ic. Syria Asios provincia, hodie, 
la Sauric, continet Palfestinara, Pliceniciam, 
et Syriam proprie dictam : Euphrate rigatur. 
Cic. pro domo. Illa opima fertilisque Syria. 
Paul. Pandect xviii. ter. 1. JVon aliud olirn 
merx, aliudpretium vocabufur; sed tiuisque se- 
cundiim mcessitatem, utilibm inutilia permu- 
tabant; quando plerumque evenil,ut quodal- 
terisuperest, alteri dtsit. Sedquia non sempcr 
necfariU concurrehat, vt ciantu haberes quod 
Cgo desiderarcm, iniicem habcrem ergo quod 
iu acciperc velles; electa maleria cst, cujuspub- 
lica ac perpelua a:stimatio difficuUalibus per- 
viutationum aqualitate quanlitalis subveniret. 
Ea maleria formd publicd percussa, kc. 

13. Diis charus ipsis.] Castori et Polluci, et 
Neptauo, quorum lavor est navigantibus opta- 
bilis. 

14. JEquor.ltlanlicum.] Quod Africam al- 
luit ad occasum, itadictumab Atlautc Mauri- 
tanias monte. Virg. ^-Eneid. iv. 480. 

Oceanijinem juxta, solemque cadentem, 
Vllimus JEthiopum locus esl ; ubi maximus 
• Ailas 
Jlxeiii humero torquet, sleUis ardentibus ap- 
ium, 

15. Impuni.'\ Ironice dictun) volunt quidam 
in mercatorura fraudibus et avaritire obnoxi- 
iim, qui tanienmarc quodlibet anno toto quae- 
Stui inluans percurrat, citra ulium naufragii 
periculum, Diis ad ejus crimina conniventibus, 
certe nequaquam vindicantibus. Interim ver6 
llle merces ab Oriente ad\ectas in Occidente 
commutat, Syriis unguentis vina comparat ge- 
ncrosa, Ireius bibit, ac fruitur Diis iraiis, non 
secus ac Marius apud Juvcnal. Sat. i. 49. At 
f lim iste mihi locus objicitm-, Cynlhiujs aurem 
vellit, et admonet paruni solerter ac naviter 
illum a me liaud ita pridem explanatum, imo 
vim et luccm diminutam eximire alioqui Sati- 
rici sententia; : Fatebor ego quod res est cau- 
didi seaiper ingenii, mens enim titm leeva dor- 



mitavit. Enimvero illic Juvenalis non mod6 
signiiicare vult Maiium impunem ferre sua 
furta, et raptis frui, ut ibidem annotaram, sed 
et de exilio suo la>tai'i, in quo a curis Reip. ex- 
peditus genio liberius indulget, ab octavd hord, 
suaviter bibit, otiose epulatur, atque ade5 ex 
infensis Diis capit emolumentum, ex ira Numi- 
num sibi quasi delicias facit. Vide ad Pis. v. 445. 
ibique Annot. 

Me pascunt oHvce, k.c.'] Ego vero me felicio- 
rem illis hominibus e.xistimem, modico ct pa- 
rabili cibo victitantem, si mod6 largiantur Dii 
bonam valetudinem, fortunai tenuis usum tran- 
quillum, ac poeseos oblectamenta. 

Oliva;.] Plin. lib. xiii. cap. 3. Oliva: in 
JE,gyplo carnosissiina:, olei tainen habent exi- 
gauin ; in Syria parvec nec cappari majores, 
carne commcndaniur. Quam ob causain Itali- 
cis transmarina praferuntur in cibis, cum oteo 
rincunlur ; et in ipsd Italid cceieris Picenoi et 
Sidicince. Sale ilice primiitncondiuntur, et ut 
reliqu(E, ainurcd, (munai) sapdve ; necnon ali- 

qua: oleo suo herbarumque vU 

ridium sapore condiuntur, pr.-ecipue fueniculi 
in Narboneusi Gallia, inquit Dalecamp. 

16. Cichorea.] K/;^<»§ia,K<;t°§'*' ^* *'/C°5"* 
pluralis nempe nuuieri, quae agrestes herbse 
sicut et malva, inter cibos et edulia veterum, 
pariter et olivee, recensentur a Jul. Polluce lib. 
vi. cap. 9. Vide Casaubon. in cap, 32. lib. ii. 
Athen. ubi .\lexidis versum ita corrigif, Tuv 
•ysv Kt^a^iiaiv ouk Wpa.^tc tr' oucTe 'iv. Porr6 
quarationequ^queveteresoleraistaparju-entet 
condirent, edisserit Galenus ex Erasistrato lib. 
de Sectione venae ad Erasistrateos. Id Ca- 
saub. Ibid. Latinis vocatur ambubeia, intybus, 
et intybum. Non. Marcell. ex Lucil. Sat. lib. v. 
Virgii. Georgic. iv. 120. 

Quoque modo polis gauderent intyba rivis. 
Pomponius in Placenta, Rusiici edunt libenter 
airos intybos. 

Levesque malvee.] Quae ventrem levant gra- 
vem atque emolliunt. Apud Athen. lib. ii. cap. 
18. Diphilus tradit, malvam esse boni succi : 
arteriam lenire, acres in corporis superficie 
succos educere, renum et vesicae irritationi- 
bus prodesse, excerui facile, mediocriter alere, 
hortensique silvestrem esse meliorem. Ibidem 
Herraippus Callimach. inalvain utilissiinam 
apellat. Quo autem modo in cibum paretur, 
docet Dioscorid.lib. ii. cap. 144. Tzetzes ad 
hunc Hesiodi vcrsum 41. Oper. 

OuJ" oin>y ly fxci.Ka!^M kcii dtripoi^lXct f^iy* 
ovs/ig, neque nurunt qvam niagnum sit bo- 
nuni in malvd et asphodelo. 

17. Frui paralis.] Ecclesiastaecap, v, 19. Cui 



CARMINUM LIBER I. 32. 



71 



Latoe, dones ; et precor, integra 
Cum niente, nec turpem senectam 
Degere, nec cithara carentem. 



O, Latonx . .., da mihi va- 

lere, et potiri acquisitis ; 

necnon cum sana nieate 

-«0 senectutem ducere haud 

foedam, quaeso, et Ivia non destitutam. 



ODE XXXII. 

Ad Lyram suam, quam commendat. 



X OSCIMUS, si quid vacui sub umbra 
Lusimus tecum, quod et hunc in annum 
Vivat, et plures : age, dic Latinum, 

Barbite, carmen, 
Lesbio primum modulate civi ; 



[122] 



Deposciraus, si qnidpiara 



privatin'. otiosi tccuni rt-ci- 
ninras, Cjuou vi^eat et himc 
in annuni, et iu aliof mnl 
tos ; heus recita pc^nia 
Latinuni, 6 testLido, auec 
5 Lesbio primum civi modu- 
los dedisti ; 



JiNNOTATIOJ>rES. 



dedit Deus divitias atque subsfantiam, potesta- 
temque tribuit, ut comedat ex eis, et frualur 
pnrte sud, et lcelelur de labore suo, hoc doniim 
Dei est. 

18. Latoi'.] Apollo filius Latonae, inde La- 
toOs et Latonius dictus, sicutet Diana ejus so- 
ror, eodem cum eo partu edita. 

Et precor.] Non absurde Theod. Marcilius 
quovis pignore certet, fuisse a manu Horatii, 
Mprecor integrd cum mente ; sicut Ode 15. lib. 
iv. 28. Riti Deos prius apprecati. Sacerdos ni- 
minim precatur, adprecatur populus, id est, 
verba precantis sacerdotis iterat ; (luod Favere 
Unguis, dicebatur. Ita ille. 

19. jVec iurpem senectam.] Non corpori.s in- 
firmitatibug aut animi g-ravcm et molestam ; 
non languldam, inermcm, imbecillam, non de- 
lirantem, non querulam, morosam, auxiam, 
sed vegetam, honoratam, jucundam. Cicero 
dc Senect. c. viii. cx Caecilio : Tiim equidem in 
sei2ecld Iwc deputo mi.m-rimnm, sentirt cd ceta- 
te esse se odiosum. Plin. lib. vii. cap. 50. In 
seneclitte, inquit, liebescunt sinsus, mcmbra tor- 
pent, prtrtnoritur visus, auditus, incrssv.';, den- 
tes eliam ac ciborum instrumenta. Vide et cap. 
41. ejusdem libri, ubi mentio de Georgia Le- 
ontino, qui centum et septem complf vit aunos ; 
interrogatus autem qua ratione tamdiu esset 
robusto corpore, sensibus integris, memoria 
firmu, ingenio vegeto, prospera dcnique valc- 
tudine, rcspondit ; oi/Sh irttTrcTf P/ovii? \iiy.x 
tir§»|«tc. Xlhil unquam voluptatis causd fa- 
eiens. Is Empedoclis 1'uerat discipulus ; prse- 
ceptor autem Periclis, Isocratis, aliorumque. 
Cic. de Senect. et alibi. Philostrat. Plato, kc. 

20. J\fc citkard carentem.] Poeseos facul- 
tate, quse solet in senibus senescere ; vel sua- 
vitate musicffi et cantus, qua Solon narratur 
senectutis mala temperasse ac levasse, et So- 
crates aetate provectus citharae operara dedis- 
se. Sic et Achilles apud Homer. Iliad. ix. 

Odc XXXII. — Metrum idem quod supra 
Ode2. 

l. Poscimus, si quid,k.c.] Suam ipse lyram 
compellat ; quod PoCtis familiare est. Sic 
Virg. Eclog. viii. 

Incipe Mcenalios mecum, mia tebiu, versus: 



Sicct Pindar. Olymp. Ode 2. dvn^i^i^fAi-^ytc 
CfAvoi, et Pyth.Od. i.^gvc-io. fii^iuiy^ 'ATriKXai- 
r@-. Sicetiam regiusPsaltes Ps.cviii. Lxsurge 
Psalteriuin et ciihara. 

Poscimus.] Placet saaie quonundam h ctio, 
poscitnur. Hoc sensu ; a Mscenate posrinuir, 
si quid dignum memoria sub umbrd, f^creFMi 
et inter privatos parietes scripsimus, ut id in 
lucem edamus et in publicum ; utque palam 
omnibtis fiant nostri versus, solis prius amicis 
duntaxat auditi. 

Vacui.] Curis soluti. 

2. Lusimus.] Animi relaxandi causa lyram 
pulsantes, et Lyricos versus cons-cribcntcs. 
V'el potius ex more Poetaram, canrma sua 
studio quamvis et arte elaborata, lusus vorat. 

Tecntn.] Modo voce tantum, modo fidibus 
et voce simul canebant veteres : mod6 alter- 
natim ac vicissim fidibus ac voce. Ammiaii. 
Marccll. lib. xv. Bardi (Gallorur.i \AX^i) for- 
liavirorum illustriinn facia hcrolcis composila 
versibus cum dulcibm lyrcr, modulis cantitdrunt. 
Tibull. lib. iii. Eleg. 4. 39. 

Hanc primiim veniens phdro modulaius 
ebxirno, 
rilices rnntus ore sovante dedit. 

Sed pnstqnam fuernni digiti cum voce locuti, 
Edidit hccc tristi dukia verba modo. 

Quod et hrinc in annwn Vivaf, et plures.] 
IVon metuentin scombros carmina, niic tlius ; 
sed digna ctfho, id est, Immortali honiinum 
mcmoria. Per^^. Sat. i. 43. 

3. l)ic Liilinum, Barbite, carmen.] LatmJ 
carminis Lyrici auctor ac princeps Horatiug, 
sicut Alca-us Gra-ci. 

4. Barhiie.] Bx^CtT^ musicnm instrunien- 
tum i)Iuribus intcntum thordis ; u.nde Theo- 
crit. TTsKu^ce^S^iv. Supra Od. 1. Lesboum bar- 
biivn. 

5. Le.ibiopriiviimmodidatecim.] Celebrate 
imprimis ab Alcseo, ducc poCtaque eximio, 
Mitylenis oriundo, in Lesbo insula, de qua 
ante. 

.Modidate.] In modulis obsecute, id est, Qui 
modulatus es, modnlos reddidisti, ad Alcsei 
arbitrium. Alii passivam hic significationcia 
uotant; bicut iu Arte roOt. v. 263. Imvzo- 



7^ 

qui inilitia. licet efferanis, 
tamcD seu in bcllo, seu na- 
▼eni agitatani /;( humida ri- 
pa alliy:avciat, cantabat 
Bacclimn, atqiic Musas, et 
Venerem, piicrumc|Ue sem- 
per eam comitantem, nec- 
non Lvcum oculis et capil- 
lis nifjris conspicuum. O, 
lyra, Apollinis ornamen- 
tuia, sumujique Jovis eini- 
la; jucunda, ave, 6 serum- 
narum 



Q. HORATIl FLACCr 

Qui ferox bcUo, tamen inter arma, [123] 

Sive jactatani religarat udo 

Littore navini, 
Liberum, et Musas, Veneremque, et illi 
Scmper hierentem puerum canebat j 10 

Et Lvcum nigris oculis, nigroque [1243 

Crine decorum. 
O decus Phoebi, et dapibus supremi 
Grata testudo Jovis, 6 labormn 



AjYJVOTATIOyES. 



dulala TpoCmata. Quod auttim ait Horatins, 
primtm, Videtur, Alcaeuni facere barbiti in- 
ventorem, quod quidem Anacreouti ipso pos- 
teriori tribuitur apud Athen. lib. iv. caji. 23. 
Venim ibid. cap. 2o. Euphoriou ait, barbiti 
meminisse tum Sapphonem tum Anacrcon- 
teni, novuuique non csse instrunientum. Di- 
cendiun igitur antic|uiiis videri ipso Alca-o, 
scd ab eo modulis novis auctum ac perfcctum 
duntaxat, vcl quod primus Odas Alcaicas bar- 
biti lidibus ceciuerit, hiiic ejus invcntionem ipsi 
adscribi. Ex Lilio Gyraldo, Attilio Donatia- 
no, et aliis, in IMusicis et in ane modulando- 
rum carmiuum periiissimus Alca;u?, et Athen. 
lib. siv. cap. 5. .Ucceus poCtu d quis alius, mu- 
sices trat scientissimus. Floruit autc Chriatum 
annis scxceniis. 

6. Quiferox btllo, tamen inter crma, &ic.} 
Qui seu in castris, seu a bello et navigatione 
quie^ceret, citharit studium et oblcctationem 
non oraittcbat. Athen. Ub. v. Alca;us dicitur 
fortissimus ac helliger poCta. Et lib. xiv. cit. 
pugnacem streuuitatem auteposuisse poeticsc, 
plus c-equo bellicosum ; ibidemque rcferttu- ejus 
carmen, quo su£is wdes omni genere armorum 
splendidas etomatas o.-tentat ct gloriatur; il- 
laquo fuse dcscribit. Cic. Tuscul. iv. For- 
tis vir, inquit, Alcccus ia sua KepuhUcd cog- 
nilus. Pittacum nempe tyiannum Mityleais 
cxpulit ; aliosque armis persecutus est, Athe- 
nienses quocjue et TyiTheuos belio fatigavit. 
Strabo. Laei-t. Suidas. Quintil. lib. x. cap. 1. 
sic scribit: .'llctus iii partc operis aareoplec- 
iro meritu donciiur, quia lyrannos insectalur : 
multum eliam inoribus confert: in cloquendo 
qnoque brevis, et magnificus, et diligens, Ho- 
mero similis; scd ct in Iv.sueelin amores des- 
ceiuiit, majoribus tamen aptior. Diouj s. Haly- 
camass. .4lca:i, inquit, ingentem considera spi- 
ritum, el breiitattm, ct suaritatem cum vehc- 
mcniia: prccterea Jiguralam orationeni citm 
perspicuitate . . . anteomniavero poliiicorum 
negoliorum affeclus, lib.de Structuraorationis. 
Vide et lib. ii. Od. 13. v. 29. 

9. Liberum.] Apud Athen. lib. i. cap. 19. 
Alcacus Mitylena;us ita canit: liyyf Tvju^usvac 
oiira, iic. Higa pulmoiies lino, et alibi : fx/iS)v 
a!\Ko tuTtvrt; -r^i-n^zv iail^i'/ dfj.-nrir.ts, nul- 
lam aliamplanlavtris arborempriiis vitc. Quod 
imitatus Horatius, Od. 18. supra v. 5. Ejusdcm 
«ententijB carinina pcrlegas apucl eundem 
Athcn. variis locis, ciuibu» Aka;us ad bibcn- 



dum largins iuvitat, quod vinum indueat dolo- 
rum oblivionem, quod sit remedium mceroris 
prcistanti.^tsimum, a Jovis ac HemeltsJUio honii- 
nibusdutum, kjc. 

Venercmque, isic.] Amatoria namque scrip- 
sit ctiam carmina. Sed et in lusus et in amorcs 
descendit .ilcdus. Quintil. paulo aute citatus. 
Apud ArLst. Rhet. i. Alcaeus ita loquitur : diAt» 
Tt \frrin, Akhd jut yt.ctxvtt diicof Volo tihi ali- 
quid dicere, sed me prahibet pudor. Cui res- 
pondit Sapplio ; Si res honestas ac bonas ani- 
mo ac desiderio concepisses, nec trepidaret 
luigua, nec pudor oculos occupasset. Vide 
Athen. lib. xiii. cap. 8. ubi dc .ilcaeo Sapphus 
amorem cilhard canente. 

10. Semper harentem illi puerum.'] Vencri 
filium Cupidinem appingi semper, et coraitem 
addi solitum, notavimus aute, ad Od. 30. v. 5. 

11. Lycum.] Dilcctum Ahaio puerum. Cic. 
Tuscul. iv. QucE non juvenum amorc scripsit 
.^lcceus? et de Nat. Deor. lib. i. Nobis, cjv.i, 
ronrcdentibus Philosophis antiquis, culolescen- 
tulis dcleciamur, etiam vitia secpejucunda suuf. 
.YcEvus in articulo pueri delectat AlccBum. At 
est corporis macula 71<evus: illi tamen hoc lu- 
menvidebatur. 

.^'igris ocuiis nigroque Crine decorum. Sic 
ad Pisones, v. 37. 

Spedandum nigris oculis, nigroque capillo. 
Ita uiminim formosi pridem commendabantur. 
Pindar. init. Prth. nigrum Musis capillitium 
cum laude assignat; is:TX«x5t'/u»». Apudeun- 
d< m alibi, paritcr et Homcr. Ihad. pulchra ea 
celebratur, qua; ixixaTrnj quod etiam cpithe- 
tum Veneri tribuitur. 

13. O dtcus Pha:bi.] Citharam enim ipse di- 
citur invcuisse, lyram verO sibi concessam a. 
Mercurio vc-lut propriam usurpasse. Quod 
fusiiis supramouui, Od. 10. 

Dapibus supremi Grata iestudo Jovis.] Jovis 
epidum sumiua laetitia, adeoque non sine Mu- 
sicae ac citliarae jucunditate, celebrabatur. 
Athen. lib. xiv. c. 6. ex Homero ait ; citharam 
epularum sociam a Diisfadam: quoniam uti- 
lis convivautibus ars Musica, tum quod te- 
mulcutorum petulantiam mitiget et cohibeat; 
tum quod tristitiam discutiat,liberalemque pa- 
riat la;titiam. Quapropter Homerus in primk 
Iliade, post ambitiosam illam de Acliille cou- 
teutioucm, fingit Musica Deos rccreari, Apol- 
line cithariun pulsante, Musis autcm dulci 
vocc accidentlbus. Et paiilo post subjimgit; 



CARMINmi LIBER I. 33. 



73 



Dulce lenimen, mihi cunque salve 
Rite vocanti. 



15 levamen suavejuiihi quan- 
docuiique bene advocauti. 



ODE XXXIII. 

Albium Tibullum consolatur, quod a Glycerd non redametur. 



ALBI, ne doleas plus nimio, memor 
Immitis Glycerse ; neu miserabiles 
Decantes elegos, cur tibi junior 
La?sa. pra?niteat fide. 

Insignem tenui fronte Lycorida 
Cyri torret amor : Cyrus in asperam 
Declinat Piioloen, Sed prius Appulis 
Jugentur capre?e lupis, 

Quam turpi Pholoe peccet adultero. 

ANNOTATIONES. 



Tibulle, ne plus qu^ 

[l_oj decet ma?i-eas, revolvens 

animo crudcleni Glyccram ; 

neve lugubres elegias reci- 

tes, quod fracta fide, proe 

te lulgeat adolescentior. 

5 Ecce anior Cyri adurit Ly- 

corideni fronte exili deco- 

rani: Cynjs autem fertur 

erga Plioloen iniuiiteni. At 

capra" lupis Apulite antea 

sociabuntur quum Plioioe 

[I_oJ amatori toedo moremgcrens 

delinquat. 



Prlscos statuisse Deorum hymnos in conviviis 
cantari, ut reverentia nuniinum gi'aviores fie- 
rent e])ulantium morcs, 4cc. 

1.5. Dulce lenJmcn.'] Atheu. modo cit. ibid. 
Forlissimi qiiidcm L(iced'£rno7iii cum libid snb 
signis sunt; Cretenses cum lyrd; curn Jistulis 
et iibiis Lydi, ut scribit Ilerodotus. Ex bar- 
baris autem mulii legatos ail liosles cvin tibiis 
et citliard mittunt, ut eorum iiifestas mentes 
emolliant. Theopompus lib. xivi. histor. Tra- 
dit Geturum legatos citharas pulsantes adve- 
nire. Haec iJle. Constat certe musicis modu- 
lis ac citliara; cantu leniri ansietates animi, 
ac discuti moestitiam ; patet cx sacris etiam 
codicibus, l.Sam. cap. svi. v. 23. ubi Saul, ma- 
lo vexatus spiritu, citharam pulsanti Davidc, 
recreatur ac levius liabct. Horatius Ode prae- 
ccdeuti senectam exoptat citliara oblectamcn- 
to non carentem. 

Cunque.] Expletiva solum et inanis videtur 
quibusdam ista vox; scd non vacat ornatu, 
feainque non raro adhibcre amavit noster PoC- 
ta nusquam vanus. Sic Tcrent. adesdum, pro 
ades. Sic van neque Grtecis, nec aliis hacte- 
nus cr:t§5>.»ov esistiniatum est. 

Salve.] Videtur hic sigiiificare, saluti sis, 
fave, lcnimen, et auxilium prsesta. 

Ode XXXIII. — Metrum cst idem quod supra 
Od. (i. 

1. .ilbi.] Hic ille est, cujus Elegise manibus 
omnium tanta cum volui)tate teruntur, Tersus 
ac elegam TibuUus, ut ait Quiutil. lib. x. cap. i. 

rius 7iimio.] Ad Attic. lib. x. Epist Te ni- 
Tiio plus diligo, iuquit Ciccroni Antonius. 

2. Immitis Glyeera.] Ejus enim ipse nove- 
rat ingenium intractabile, ct in ejus protcr- 
viam impegcrat haud secus ac Albius Tibul- 
lus. Vide infra lib. iii. Od. 19. v. 28. Sunt qui 
fictum Glycercc nomen hic poni velint, pro Dc- 
lia vel Nemesi, quas Tibullus amavit ; nonii- 
nare ver6 noluerat Horatius, seu ob verecun- 
diam, scu metu legis Julia; ; de qua dixi, ad 
Juvenalis Sat. 1. v. 22. ct Sat. ii. v. 37. 

Miserabiks degos.] Rcbus ciot^stis aptum 



carminis genus : ab h.m miseratione, vel^E, 
dolentis particula factum nomen. Ad Piso- 
nes 75. 

Versibus iinparitcr junctis querimonia pri- 
miim, tc. 

4. Letsdprecniteatjide.] Pulchrior videatur 
in amore, praifcratur junior amasius, non ha- 
bita ratione fidei, quam tibi dcdit Glycera. 
Vide TibuU. passim. Ita vero scribit, lib. iii. 
7. 17. 

J\'uUaJides inerit : perjuria ridet amantum 
Jupiter, et tentos irritaferre jubet, &ic. 

Perfida, sed quumvis perfida cara tamen. 

5. InsigncmtenuifronteLycorida,k.c.] Al- 
fert exempla aliorum infeliciter amantium, 
quibus ciun consolctur. Lycoris amorem su- 
lun defert Cyro ; hic vero illam spcrnit, et ali- 
am amore prosequitur, a quii redamari nuUa 
spes est. 

Tenui fronte.] Sunt qui intei-pretantur te- 
nuem et pellucidam cutem in froute. Alii 
angustam et pai'vam frontem in pulchritudine 
comnicndari asserunt ; uno tamen lefrajfante 
Scaligcro, qui hunc Horalii locum vcliicat suo 
more. JNoster lib. Epist. 7. v. 25. 

. Keddcs 

Forte latus,nigros angustdfronte capillos. 

7. Sedprius Appulis,h.c.] 'Aiuictroi. Sic 
Virgil. Eclog. i. t>0. 

Jinit levcs ergopascenturin ccihere cervi, kc. 
Et Eclog. viii. 27. 

Jungentur javi gryphes equis, &ic. 

/Ippuiis.] Synec. pro quibuslibet aliis. De 
Apulia Italiae regionc jam ante non scmel. 

9. Qudui turpi Pholod peccet adullero.] li 
est, nunquam Pholo<^ redamabit Cyrum, ;i qiio 
perdite amatur ; cjus nuilis flectctur officiis. 

Turpi.] An quod sinc ratione Lycoridis 
amari diguje oblatos amores contcmnatCyrui. ? 
An quod PhoIoO ncquaquam Cyrus placcat, 
nec amabilis scd turpis videatur ; (juamvii 
Lycoris formosum cxistimet .' Au c|uod fidcni 
alleri dcdciit PhdoC', quam violare ucfas putct .' 



74 



Q. HORATII FLACCI 



Ita placitum VcHeri, qnne 
gaudet dissiiniles formas 
ac jnores subjicere jugo 
ineliictabiii, n^n siae gravi 
lud.ibrio. Mcmei, cum /e- 
quirnrct amasia priestabi- 
lior, jucundis vinculis in- 
ne:^!it Myrtale libertina, 
asperior Adriatico mari 
Calabrice sinus inflectente. 



Sic visum Veneri ; cui placet impares 
Formas atque aniriios sub juga ahenea 
Sa3vo mittere cum joco. 

Ipsum me melior cum peteret Venus, 
Grata detinuit compede Myrtale 
Libertina, fretis acrior Adrise 
Curvanlis Calabros sinus. 



10 



15 



ODE XXXIV. 

Arguit seipsum, quod Epicureos secutus, cultum Deorum neglexerlt. 



Numinum rarus et re- T> » t->/-^ttc' Tk !.....•/• 

Biissr.s veue.ator quidtm ; l^AKLUS Ueorum cultor et mirequens 

dun. vesarii Phiiosopliia Insanicntis dum sapientise 
eniiitus, a.^no ; ja;a rer,) Consultus erro ; uunc retrorsum 

contra velificare adigor et .__ ^ . 

dimissam viam relegere. V ela dare, atque iterare cursus 

ANAOT.iTIOKES. 



[127] 



10. Cuij>lacetimparts,kc^ Delectatur Ve- 
Bus sibique ludumparat, faciendo ut quis depe- 
reat umiiino disparem setate, natura, moribus, 
conditione, neque adeb frui possit unquam cu- 
pitis. Euripides, Stulta, mr^mtjmortalibu^ pro- 
jjonit Venus. T* /u<wg* Trct^i^tt 'A^giJTjT* 

11. Subjiiga ahenea Sa:vo miltere, ix.] Du- 
ro et insuperabili amoris nexu devincire, atque 
addicere altemm alteri nequaquamredamanti. 

Menea.} Sic alibi noster, uempe Epist. lib. 
i. V. 60. 

Hic murus alieneiis esto. 

12. Savo miitere cum joco.'] Intei"pretentur 
licet quidam Cupidinem Veneris perpetuum 
comitcm, quae mater saeva Cupidinum, &ic. at 
cum aliis, malim intelligere sicut Fortimae, 
quaudo res humanas disturbat ac vertit, sic 
Veneri ludumesse, quoties, ut dixi, quis amore 
uritur ac languet infelici, suumque nmiquam 

- iinem assecuturo. lufralib. iii. Od. 27. Perfi- 
dum ridens, iu:. 

13. Ipsum me, fcc.] Sui dat ipsius exemp- 
lum, ut n-Mijis persuadeat. 

.Melior renus.] Puella, amica, vel puichrior, 
vel nobilior, vel facilior, quce me ipsa expete- 
bat amatorem. Virsfil. Eclog;. iii. 6S. 

Parta mere Vcneri sunt tnunera. 

14. Gratd delinuit compede, Sic.] Itasuara 
amant servitutem Veneris et Cupidinis manci- 
pia, licet duram ac molestam. 

15. Libertina.1 lis naia qui servierant, et in 
Ijbertatem asserti fuerant. 

Frelis acrior Jldrice.] Maris fluctibus insta- 
bilior, vehementior, ac perlida magis. 

.idrice.] Sinus ille cst amplissimus Mediter- 
ranci maris, inter Italiam hinc, et IlljTicum 
atque Grceciam iude protensus. Hodie, Ang. 
The Gclf of Vemce. 

16. Curvantis Calabros sinus.'] Fluctuum 
impetu atque a-stu ripus diruentis, in terras se 
insinuantis, sinusque efficientis. Calabriam 
veterem notat, quae erat velut peuinsula inter 
mare Adriaticum et sinum Tareutinum, ubi 



nimc terra Hydruntina, urbes ver6 praecipuec 
Tarentum, Brundusium, Hydruntum, Galiipo- 
lis, k.c. Sinus autcm ac portus multipie.?:, inter 
quos Tarentinus fama super aethera notus, lonii 
maris uudcis amplo, ac sinuoso inlluxu recipit 
aflusas. 

Ode XXXIV.— Metnim idem quod Od. 9. 

1. Farcus Deorum.] Quoniam de religione 
et cultu numinum agit, »-igi Ssay. aTc 5r«gi diait 
locuturus, undique congi-nt et tumulat quic- 
quid gravitatis esse potcst in verbis, in figmis, 
in sententiis. Eas passim attcnde, lector, et 
consectare. 

2. Insanientis sapientifc.] 'O^u/ua^ct. Sicia 
Ajace Sophocles i^i^diy a/aj* Jigat. S. Gre- 
gor. Naziauzen. ds-^^n (rcpix. Tull. Pliihp. i. 
Insepultam sepidturam. S. Aug. de Civit. Dei, 
lib. xvii. cap. 3. hmpitnter sapere. 

3. Erro.] Ex Epicuri disciplina, omncs sper- 
nens religiones in gravissimum errorem im- 
pegi. Cic. i. de r^at. Deor. Epicurus cx an- 
imis homijium extraxit radicitiis religionem, 
cntn Diis immortalibus tt opem et gratiam 

sustxilit Tollit id, quod ma.vim^ 

proprium est optima: pretstanlissimaque na- 
turee. Qiiid enirn melius, aul quid prtcstantius 
bonilate et beneficeniid? Q,un citm carere Deum 
rultis .... neminem ab eo amari, neminem 
diligi rultis . . . Qunnto Stoici jncHns, qui 4 
vobis reprehendunturl Atque .9t etiani liber est 
Epicuri de sanclitate. Ludimur ab homine 
jio/i tam faceto, qufim ad scribendi lictaiiam 
libero. Qu(e enim potcH esse sanctitas, si Dii 
humana non curant? icc. 

•Vunc retrorsitm Vela rfare.] Metaph. a 
nautis, qui a recto se aberrasse cursu inteUi- 
gentcj. in contrarium jam con\'ertuntur. 

4. Iterare cursus Cogorrclicios, k.c.] Fateri 
cogor liunc a Diis orbera regi, resque humanas 
ab iis curari: ade6que Stolcam discipliuam 
amples.us, Epicuri dogmata erroresijuc ab- 

jicio. IVaintiue video non soliim coactis et 
collisis nubil)us fidgura ct tonitrua ficri, sed 
puro etiam coelo; quod cum praeter naturam 



CARMINmi LIBER I. 34. 



75 



Cogor relictos. Namque Diespiter 
Igni corusco nubila dividens, 
Plerumque per purum tonantes 
Egit equos volucremque currum ; 

Quo bruta tcllus et vaga flumina, 
Quo Styx, et invisi horrida Taenari 
Sedes, Atlanteusque finis 
Concutitur. Valet ima summis 

iVIutare, et insignem attenuat Deus, 
Obscura promens. Hinc apicem rapax 

AjYJVOTATIONES. 



5 Enimvero Jupiter qiii nu- 

f 1281 '^''^' ccelo coruscare ple- 

rumque cousuevit, uunc to- 

nantes equos et velocen» 

curruiu per purum inipulit ; 

quo t«'rra gra.vis, errantes- 

-queiiuvii, quo Styx atque 

l^oiliosi Titnari aspera do- 

[129] micilia, terraiiiusque At- 

lantis quassantur. Potest 

numen intima supremis 

comiuutare : escellentem 

etiara deprirait, altoilitque 

humilia. Lide rapidii 



sit, divinum esse oportet: hinc ergo sapientior 
efiectus Jovis poteutiam, numen, iramque re- 
vereri disco. Vide Cic. ii. de Divinat. Lu- 
cret. lib. vi. paulo post iuitium, &.C. 

5. Diespiter.^ Jupiter, diei pater dictus. 
Varro de Leg-. 4. A. Gell. lib. v. cap. 12. Ma- 
crob. Saturn. lib. i. cap. 15. Juvcm lucis auc- 
torcm accipiamus: undtel Luvelum Sulii iti 
carmine canunt: et Cretenses Atd. tiiv nui^nv 
■eocant : ipsi quoque Romani Diespitrem appel- 
lanf, ut diei putrem. 

6. Igni corusco nuhila diridcns.] Cic. de 
Diviu. lib. ii. J\'o7ine pcrspicvnm est ex 
primd admiratione liomimun, quud lonitrua 
jactusque fulminum extimuissent , credidisse ea 
«.j^cere rerum omniitm prapotentem Jovcm. . 
• • • • Flacet Sloicis eos anhcHtusterrm quifri- 
gidi sunt, cumjiucrc caperint, vcntos esse; cum 
autem se in nubcm induerint, ejusque tenuis- 
simamquamquepartemcceperint dividere atque 
disrumpere, idque crebrius facere et vehemta- 
tius; tumfulgura et tonitrua existere : si autem 
nubium conflictu ardor exprtssus se emiserit, 
id esse fulmen, k.c. 

7. Fer purum.] Sic opinati veteres ea toni- 
trua quae sereno aCre fierent, csse portentosa, 
et tristia miuari homiuibus ; taliaque iu libro 
Augurura notabantur velut omiuosa et a Jove 
aliquid monstrante imniissa. Quare ha;c ab 
Horatio alTeruntur ut certum divinitatis argu- 
mentum. Hom. Odyss. xx. 123. ex eo quod 
stellis micante calo, tonitru factura erat, 
monstri quidpiam alicui a Jove ostendi, con- 
jicitur et iufertur : 

Zsu— 

— fAiydh' sCgovTJitrstf a.V n'eAvx d^ipotvToc. 

Ohii Ti6i vljof sr/. Te^^( VU Tia> Tzii ifxivn(. 

Jupiter graviter i corIo lommti stellalo, 

JVeque usquam nuhes est: ostcntum hoc cerld 

alicui prcebes. 
Virgil. Georgic. i. 487. 

J\'on alias calo ceciderunt plura streno 

Fulgura. 
Cic. i. de Divin. 

jlut cum terribili perculsus fulmine civis, 
lucc screnanti, rit(dia lumina liquit. 
Plin. lib. ii.cap. 51. .^/. Herennius Decurio se- 
reno diefnlmine ictus est. Sueton. Tit. can. 10. 
Sabinos petit aliquanio tristior, quod sacriji- 
eanli hostia aufagerat ; quddque iempestate 
strenator.uercd. Vide Alex. ab Alex. lib. v. 
cap. 13. etXurneb. lilj, \\. cap. 9. et 13. 



Tonanfes Egit equos, Lc.] Secundum TOlgi 
opiuioueiu, fuiraen erat ac tonitru, Jove cur- 
rum cum impetu per aerem agente. Supra 
Od 12. infine. Hiuc GraecisdictuiJtiTafaT^c, 
descensor ; et Latiuis, Elicius : quod putaretur 
curni suo invectus in nubes descendere, unde 
gravi sonitu fulgura et touitrua eliceret ; ac 
fulmen jacularetur. 

9. Quo bruta tellus, &c.] Fulminante Jove 
summa et infima comuioventur. Servius in 
v. 102. ^neid. x. 102. Et tremefacta solo tellus, 
Lc. itascribit: LoquenteJove stupor elemen- 
torura osteuditur. IVam quod in motu est, qui- 
escit ; et contra terra movetur qua est immo- 
bilis ; ibideruque locum huac Horatii affert. 
Cffl. Rhodig. lib. vii. cap. 29. ait fulraine mox 
peteudos prius hcbetare. Potc.«t igitur bruta 
tellus explicari, hebes, immobilis, sine sensu, 
stupens, iners. 

10. Slyx, et invisi horrida Tcenari Sedes.] 
Ipsi quoque inferi, tonaute Jove, obstupes- 
cunt. Styx.] palus aut flumen Inferorum. 
Tanarus.l LaconiaB pi'omoutorium, ubi per 
specum et hiatum mgentem desceusus est ad 
inferos, si Poetis fides. 

11. .itlantcus ^finis.] Limitis Occideutis ad 
mare Atlanticum, Atlautemque moutem. Vide 
supra Od. 31. v. 14. ibique Annof. 

12. Valet ima summis J\futare.'] Stolcum 
plaue agit. Apud Laert. lib. i. Chilon interro- 
gatus, quid egerit Jupiter ; respondit : De- 
primit excelsa, attollit abjecta. Senec. Thy- 
est. 598. 

Ima permutat brevis hora summis. 

13. Insignem atttnuat Dr.us.] Ex Hesiod. 
Op. init. per Jovera raorfales sunt obscuri. cla- 
rique, nobiles et ignobiles ; alins extoliitur, 
alius depriniitur elatus : pra!c!arus minuitur, 
obscurus augetur, superbus desiccatur, kjc. 

Bo/as/, V>gta.ovTdi ^rtMia-TH, 
'A^i^nhov jUlvudtl, diilKOV iti^il, Sic. 

14. Obscura jiromens.] Eos qui latebant 
iguoti et abjecf i, erigens, provehens, jamque 
nitescere ac fulgcre iniperans. Psalm. Ixxv. 
V. 7. Hunc humiliat, et hunc exaltat. Seuec. 
Thyest. 612. 

Omne sub re.gno g)-aviore regnum cst. 
Quem dies vidit veniens superbum, 
Hunc dies vidit fugiens jacentem. 

Res Deus noslras celeri ciiatas 
Turbinc versat. 



76 



Q. HORATII FLACCI 



sors culmcn aufert, cum Fortuiia cum stridore acuto 

Strepitu resoname ; hic SuStulit ; lllC pOSuisse gaudct. 
vero deposuisse delectatur. ' '■ ^ 

ODE XXXV. AD F0RTUNA3f. 

Ut servet CcBsarem in Britannos jrrofectwum. 

O, Dea, quac cliaro do- /^ t\tit a ^ • a *• 

minaris Antio, parata ho- Vj, DI V A, gratUITl quge rCglS AlltlUm, 
minem morti obnoxium aut PrseSCUS vcl imo tollerc dc gradu 
cx inthno loco erigere, aut ^5^,.^^!^ corpUS, Vel SUperboS 
arrojautes victonas mu- _^ 1 ' .1 

tare in ciades : tibi votis V erterc lunenbus truimphos : 
anxiis supphcat inops a-ri- Te pauper ambit solicita prece 

cola: Te mar.s poteutem ^^^,.^ ^^j^j^^^^ . ^^ domiuam a^quoris 



15 



[130] 



[131] 
6 



.«AWOr^T/OJVES. 



Hinc apicciyi rapax ForLvmi, &:c.] Opes, 
diguitates, diadema, summum Lmperium ab 
isto aufert, et alteri tradit. 

jlpictm.^ Proprie est insigne sacerdotum 
apes, es Festo. Valer. Maxim. Sulpicio inter 
sucrificandum upex capite prolapsus eidem sa- 
cerdotium abstulil. Ovid. ex Pont. iv. 3. 49. 

Ludit in liumanis divina potentia rebus. 
Item, 36. 

Et subito casu, qua: vahterc ruunt. 
Vide Juvenal. Sat. vi. 604. et seq. Item Sat. 
X. 56. et seq. 

15. Cum stridore acuto.'] Volubilis fortuufe 
potam, ejusque rapidse couversionis stridorem 
notat. Et quidem non sine gravi mortalium 
concussione, perturbationc, querimoniu, liunt 
illEB mutationcs, quibus imperia ab his ad il- 
k)s transferuntur. 

Odc XXXV.— Mctnim idem quod Od. 9. 

1. O, Diva.'] Fortuna, quam nos impru- 
dcntes facimus Deam, tametsi nulhmi numen 
habet, ut ait Juvenalis in Sat. s. 365. et Sat. 
xiv. 315. huic tamcn omnia stulti assignat; 
atque ut ait Pliu. hb. ii. cap. 7. Toto mundo, 
et locis omnibus, omnibusque horis, 07nnium 
Tocilms, Fortuna sola invocatur ; unu nomi- 
natur, una accusatur, una agitur re( , una 
eogitatur, sola landatur, sola arguilur, et 
cum conviciis colitur vulubilis, et cceca etiam 
existimala, inconslans, varia, indignorvm 
fautrix. Huic omnia e.rpensa, huic omnia 
feruntur ucccpla : ct ia totd ratione mortalium 
solu utramquc paginam facit. Jldedqiic ob- 
noriee sumus sortis, ut Sorsipsa pro Deo sit, 
qud Dcus probatur incertus. 

Gratum qiut regis .intium.'] Equestri For- 
tuniE terajdum erat Antii, et \ aUle quidem fa- 
mosum, tmn ob multa principum \irorum 
dona, quibus erat exornatum ; tum pr.Tecipue 
ob Antianas Sories, dc quibus Sueton. CaU- 
_^ul. cap. 57. Monuerunt et Sortes Antiana, 
ul d Cassio cuveret. Macrob. lib. i. cap. 25. 
Videmus apud .Intiunipromovtri simulachra 
Fortv.nurum ad dundu responsa, kc. Alii 
gratum dici volunt, oh amu;num adco scces- 
>\\m, ut eo cog-itarit iSero .sedem transferro 
Lnperii. Vidc Strab. lib. v. Cic. ad Attl''. 



lih. iv. Epist. 8. scribit, Antio nihil quidius, 
tiihil altim, nihil amcenius. 

.•Intium.] Urbs fuit Latii maritiraa, Volsco- 
rnm capiit, Neronis patria, classe potens : 
nam ciim interdictum mai-i esset Antiati po- 
pulo, sai^pius rebelli, .Xaves .^nliatium partini 
in navalia Roukb subductm, partim iiKensce, 
rostrisque earum suggestum inforo exlruclum 
adornari placuit : Jioslraque id templum ap- 
pellatum. Tit. Liv. lib. viii. cap. 14. In tute- 
la Fortunae erat, quae ibi religiose colebatur. 
Quo pcrtinere non abs re videatur quod nar- 
rat Tit. Liv. lib. vi. cap. 9. Jinimus Camilli, 

rci majori, Antio imminebat sed 

quia nisi magno apparatu, tornientis, machi- 
nisquc, tam validu v.rbs capi non poterat ; 
relicto ad exercilum collegd, Roinajn est pro- 
fectus, ut Senatum ud e.xcidendum Jintium 
horturctur. Inter sermonem ejus (credo rem 
Jlnliatem diuturniorem manere Diis cordi fu- 
isse) legati ab JVcpcte ac Sutrio uuxilium ad- 
vcrsiis Etruscos pclentes veniunt, brevem occa- 
sioneni esse ferendi auxilii memorantes. £d 
rini Camilli ab Jlntio Fortunaavertit, &c. 

2. Proesem vel imo toUere de gradu, &.C.J 
Fotenj ct parata derepente ac subit6 ima sum- 
mismulare, insignem uttenvare, obscuru pro- 
mcrc, apicem inde rupcre non sine slrcpitu ac 
sfridoi'e aoito, alque illic ad. arbitrium pontre : 
ut est in Ode superiore, quem locuni cum isto 
confcr, studiose lector. Vide et IMacrob. lib. 
v. cap. 16. ubi sichabct : Forlunam Homcrus 
liescire maluil, et soli dco, quam fji.6i^a.v vocat 
omnia rcgendu commiltit ; adeo ul hoc voca- 
bulum Tiyjn innvUd parte Homerici volumi- 
nis nominetur. Contru VirgiUus non soliim 
■novit ct meminit, sed omnipotentiani quoque 
eidein tribuil : quara et Philosoplii, qui eam 
nominant, nihil sua vi posse, sed decreti sive 
provide ntia: ministram esse voluerunt. 

5. Tc panpcr ainlnf, kc.] Ncmonontuani 
opem invocat; tuum ambit favorem agricola, 
nauta, mercator, niiles, icc. Vide Pindiir. 
Olymp. Od. 12. ubi ^uTiten Tvy^n, t)]/ yag iv 
rriyTtt y.vjii^VKvra.i 60«/ vie;, iv vsfir» ts 
/.*«^}.>i^o» tiro'Ai/ULOl, -iC cLyc^ci.t /SxXstfigi/. O 

servatiixfortuna, a tc in muri gubernantur 



CARMINUM LIBER I. 35. 



Quicumque Bithyna lacessit 
Carpathium pelagus carina. 

Te Dacus asper, te profuiri Scythae, 
Urbesque, gcntesque et Latium fcrox, 
Regumque matres barbarorum, et 
Purpurei metuunt tyranni : 

Injurioso ne pede proruas 
Stantem cokimnam ; neu populus frequens 
Ad arma cessantes, ad arma 
Concitet, imperiumque frangat. 

Te semper anteit sseva necessitas, 
Clavos trabales et cuneos manu 
Gestans ahena ; nec severus 

AKNOTATJONES. 



OTCit quisquis mare Caipa- 
thium faligat uavi Uithyna. 
Te ferox Dacus, te errantcs 
Scythffi, civiiates etiam ct 

lOnationes, nec non Latiuni 
bellicosum, tt uiatres rc- 
gum barbaroruiii, atque 
tyranni purpurati veueran- 
ri321 *"'" • ^^ pede noxio sub- 
icrtas coluninam subsis- 
^ tentem ; nevc plcbs aggre- 

logata ad anua quietos, ad 
arnia pro\ocet, ac iniperi- 
uni labcfaciat. Te uun- 
quara non pra^cedit dura 
^iecessitas ainei manu le- 
rens clavos preegrandes, et 
cuneos : 



eeleres tinves, in ferrd rerd rapida btlla, et 
concioncs consiliian ferentcs. 

7. Bithi/nd.] I\Ietonym. pro qualibet alia 
navi. Seu quod Bithyni rei nauticre peri- 
tissimi, i/a.uTix,'ji apud Eustath. in Dionys. 
seu qut)d frequens erat negotiatio ad eam 
Asiffi Minoris reg-ionem Euxino mari circum- 
fusam, Fropontidi vicinam, Thraciae adver- 
sam, <Sic. Similiter pro quolibet mari po- 
nitui- Carpathium dictum ab Insula Carpatho, 
Cretam inter et Rhodum, hodie Scarpanto. 

9. Te Daciis asper, &ic.] Te nationes om- 
nes, O Fortuna, colunt. Daci, gens bellicjD- 
sa, ad Istrum seu Danubiiun fluvium, Tran- 
sylvauia, Moldavia, Valachia hodie continen- 
tur. 

Profugi Scyfhee.] In plaustris vag-antes nul- 
lam habcntes sedem fixam et stabilem. Jus- 
tin. lib. xxxviii. 7. de illis : Jfe spes quidem 
preemiiforet, ex hoste vago, nec tantiim pecxi- 
nia, sed etiam sedis inope. Infra lib. iii. Od. 
24. V. 9. 
Campeslres ineliiis Scyfh<E, 

Quontm plaustra vagos rith trahunt domos, 
Vivunt, k.c. 

10. Latium ferox.'] Bellis inclytum, ac vel 
una Roma Gentium et Orbis domina. super- 
buni. Virgil. jf^ncid. v. 730. 

Gens dura, atfjuc aspcra cultu, 

Debellanda fibi Latio est. 

11. Kegumque wio/yes barbarorum, fcc.] 
Sic Ode i. di.xit, Btlla malribus delestata. 
Metuunt ncmpe filiis matres nunciuam non, 
deprecanturque mala quxvis humanitus ac- 
cidcntia. 

12. Purpurei metuunt tyranni.'] Et bene 
quidem, memores hunc esse foituna; ludum 
alta dcturbare, humilia sublevare. Et, quod 
iUt .Tuvenalis Sat. x. 112. 

Jid generum Cereris sine cade ac vulnere 
pauci 

Desctndu7it reges, et siccd 7norte tiiranni. 

14. Stanlcmcolumnam.] Ne subruas impe- 
rium Romauum jam stal)ilitum, vcl imperato- 
rem fdiciter onmiii moderantcm. Neve facias 
nt seditioncs |iopuIus movens quictas rcs per- 
turbet, atque ita pessum eant ea quK videban- 
tur modo firma et are pcrcnuiora< 



17. Te semper anleit sa:va necessitas.] Qui- 
dam leg^unt scrva necesiitas.] quasi Fortuaffi 
fatnnla. Sed apage. Sic cnim et lib. iii. Od, 
29. V. 49. Foftuna seiva lata negotia. Et Od. 
24. V. 6. ejusdem libri, Dira neccssitas.' Ita 
Sophocles in Ajacc, (L-idLyK.*ii.-» tC^j^^hv vocat. 
Et Labcrius apud Macrob. lib. ii. cap. 8. 
Ncccssitatem Fortunae pariter adjungit, his 
versiculis : 

JVecessitas, ciijus cursus transversi impetum 
Volucrunf mulli effugere, pauci potutrwnt^ 
Qud me detrusit penc txtrtmis stnsibus ? 

Forluna immoderata in bono ceque atque in 
malo. 

JVunc me quo dejicis ? kc. . . . 
Huc et facit quod Aristot. rerum causas enu- 
merat hasce quatuor, Naturam, necessitatemj 
fortunam, mentem. 

18. Clavos trabales et cuneos manu Gestans 
ahend, k.c.] Talem Antii i-efenmt in Fortunse 
templo fuisse picturam, qua exhibebantur va- 
ria illa instrumentorum gencra, clavi, cunei, 
unci, phnnbum liquidum, k.c. scu cruci.^dis 
rcis, scu rcbus Crmandis, ac stabiliter defig-en- 
dis idonea. Clitvos trabalcs,] hi fcrrei smit, 
ingcntes ct validi, quibus trabes figuntur; 
unde proverb. Trabali clavo figcre, pro fir- 
7nitcr stabilire, Cic. vii. in Vcrrem. Erasin. 
Chiliad. Hercideanus nodus, ct uoster cit. lib. 
iii. Od. 24. Clavos adamantinos eodem sensu, 

Jigi II neccssitate, ait. Item pali sunt lignei 
pra;acuti, quibus olim et niodo apud imraa- 
ncm Turcam liomincs transadacti pcriumntur. 
Ammian. Marcell. lib. xvi. Trabulibus telis 
capita discissa quorundam, nimirum ut ait 
pault) ante, cum flexis tnsibus fcricndi nott 
supiiefercnt instrumenta, ipsis barbaris tela 
eorum vitalibus imynergchant. Itaquc trabalia 
illa tela stipitcs erant acuti per sullixi corporis 
caput cmincntcs. 

Cuneos manu Gestans ahend.] Stabilitateni 
ac firmitatem notat nia7ius ahoia, itcm cu7icus 
fcrreus, quo solcbant -strinai compedcs, raa- 
nicfP ct pcdica'. Diiobus etiam cuneLs simul 
adactis .iliquid magis atistringitur. Undfr 
Piaut. Stich, Scen. 9. Vcl in'cr aineos for- 



78 

adest etiam uncus, et li- 
quelactum plumbum. Te 
reveretur spes, et fides in- 
frequens, caudido panno 
coOperta ; neque recusat 
tibi adliarere, quaudo- 
cunque nuuato pallio Bedes 
magnatuin adversa dcse- 
ris: plebs autem instabilis, 
et meretrix perfida contra 
fugit ; umici quoque falsi 
jug^um Fimul portare no- 
ientes abscedunt, post ex- 
hausta ad fscem usque do- 
lia. O, FoHnnn iucolumem 
prfEstaCassarem profiscisci 
agmen adolescentium, 



Q. HORATIl FLACCI 

Uncus abest, liqiiidumque plumbum. 

Te Spes, et albo rara Fides colit 
Velata panno ; nec comitem abnegat, 
Utcunque mutata potentes 
Veste domos inimica linquis : 

At vulgus infidiun, et meretrix retro 
Perjura ccdit : diirugiunt, cadis 
Cum ftece siccatis, amici 
Ferre jugum pariter dolosi. 

Serves iturum Caesarem in ultimos 
Orbis Britannos, et juvenurn recens 
meditautem adversus ultimos terrae BritaQnos ; scrves etiam novunt 

.e^-jYOT^TIOJ^ES. 



[1833 

21 



25 



[134] 
30 



reos, scilicet, in arcto parasitus ait accumbe- 
re se posse. Cuneis praiterea res finduntur 
ac scinduntur : his etiam rei velut clavis af- 
flnauntur cruci. Sic apud Cicer. Tuscul. ii. 
Promctheus a Vulcauo se alBxum Caucaso 
quaritur. 

Jovisque numf:n Mulcihri ascivit tnamis. 

Hos ille cuneos fnbricd crudeli inserens, 

Perrupil artus : JiLc. 
Clavi nimirum ad crucem ligneara, cunei ad 
lapideani : inquit, Theodor. Marcilius. 

20. Uncus.] Seu quo rei trahebantur ad 
scalas Gemonias ; seu quo annecti ac tene- 
ri firmiter aliquid solet. 

Liquidamque plumbum.'} Hoc notum est 
et afluso cruciatos ahquHudo reos ; et ferreas 
nianus, uncos, cuneos arctius alUgari, tena- 
ciusque adhserei^e. Arnob. vi. contra gentes ; 
Quid miserius aut infeltciiis liis esse poterit, 
ijuam si eos in basibus itu U7ici rctinent, et 
flumbecc unctiones .' 

21. Te Spcs, Jiic.] Hapc solet affiictos sus- 
tentare, et solari adversis pressos. Hi enim 
sprrantes mehora, Fortunamque rotae conver- 
siono beniguiorcm fore presentes xrumnas 
requiori ferunt animo. 

Et nlbo rara Fidcs colit Velata panno.'] Li- 
cet enim rari sint in adversis amici, aliqui ta- 
mcn rcperiuntur interdum fideles usquequa- 
que. Sic_^<fes colit Fortunam, nec adversanti 
refragautique se comitem negat. Et ob hoc 
fortasse dicitur albo velata panno ; id est, sim- 
plcx, sincera, non fallax ; vel qu6d albo vela- 
bant panno caput, qui fidei sacrificabant. AUi 
locum hunc interpretantur de candidatis, ad- 
eptii dignitate parum curaiitibus ea persolvere, 
qua3 tum maxime promiserant, cum magistra- 
tum ambirent. Quod mihi quidem longe pefi- 
tum videtur. Tuum csto judicium, lector sa- 
gax et erudite. Virgil. .^n. i. 292. 

Cana Fides. 
Quo tamen loco significare videtur antiquam 
fidem. 

22. JVec comitem abnegat, Utcunqnc mutcUd, 
&c.] Id est, Non deserit fidcs amicos, etiam 
cum ab eis recedit Foriur.a, mutatil cum ves- 
iibus niente ; quar.do miscros rcddit eos, qui 
beati erant ; et fucia jam inimica linqu.lt di>- 
mos potentium, et ali6 migrat. 



2^5. ^t vulgusinjidum, ef meretrix, &c.] Veri 
quidem amici in ad\ ^rsis perinde ac in secuii- 
dismanent fidi, et jiivare perseverant. At hacc 
paucorum virtus est. Alii enim e nuiltis ct c 
vuigo, amicum fovent quamdiu felis est ; re- 
flante vero Fortunu protinus avolant ; in pri- 
mis autem meretrix data; fidei immcmor absce- 
dit ; et (juanquam utriusque statAs, calamitosk 
nimirum et {ori\xnai\, jagum ferre pariter spo- 
ponderant, dolosi tandem apparent. INam 
diffugiunt siccatis cum fcece cadis, ubi quaistus 
nulla spes amplius ; atijue ut est in Proverb. 
Fervet olla, vivit amidtin. Et Ovid. de Pont. 
ii. Vulgus amicitias utilitate probat, Eccle- 
siastici cap. vi. E-^it UTnicus socius mensce ; et 
non permanebit in die neces^tatis. 

29. Serves ituruin Casarem, k.c.'] Antii for- 
tasse tum diversantem Antiati Fortunae com- 
mendat, turaque, ut videtur, illic meditantem 
eam in Brifannos expeditionem, de qua Dio. 
lib. liii. Ultitnos orbis.] Virgil. Eclog. i. 67. 

Et penitus toto divisos orbe Britannos. 
Vide infra, lib. iii. Od. 4. v. 33. 

30. Et juvenum recens E.camcn, Sic.] Ap- 
posite Marcilius observat duplicem hic ac di- 
versum Augusti considatu belli apparatum no- 
tari ; alterum in Britanniam (majorem nein- 
pe, sive Angliam) ductu et auspiciis ipsius 
Augusti ; alterum iu Arabiam Felicem ductu 
.^lii Galli ; ex Dione cit. lib. liii. Plin. lib. vi. 
cap. 28. &c. Strab. lib. ii. et xvi. &,c. Sensus 
est ; Couscriptum in illa priori expeditione 
juvenum examen, seu novum exercilum, ol> 
Romani famam uominis jam tunj Eolstimen- 
dum partibus, ac paulo post terrorem illa- 
turam csse Partliis, Medis, Persis ; Ocenno- 
que Rubro, Arabibus nimirum illi proxiniis. 
Nam ipsa peninsula Jlrabia inter duo ma- 
ria RuLrum Persicutnque procurrit : ex Plin. 
mod6 cit. Ergo perperam alii interpretan- 
tur Oceanum BritauniEe majori vicinum oc- 
cidentls solis rubcscentem radiis ; accipe ve- 
Ti) sinum Arabicum, seu ipsum Mare Ru- 
brum, quod Graii Erythra-um vocant quo- 
niam f^ubgii vel 6g!/6g«.*is rubrum siguifi- 
cat, scilicet ob terram riibram, sive miniatam 
aqute substratam, vel ab imminentibus ejus- 
dem coloris moretibus ; unde Sole atfulgente 
«pecies rabra pra;bctiir mari: Aliis ab Ery- 



CARxMINUM LIBER I. 36. 



79 



Examen, Eois timeiidum 
Partibus Oceanoque Rubro. 

Eheu, cicatricuui et sceleris pudet, 
Fratrumque. Quid nos dura refugimus 
^tas ? Quid intactum nefasti 
Liquimus ? Unde manus juventus 

Metu Deorum continuit? Quibus 
Pepercit aris ? O, utinam nova 
Incude diffingas retusum in 
Massagetas Ai^abasque ferrum. 

incude fabrices 



formidandum^Kirfe?/! orien- 

talibus regionibus, ac mciri 

Erythrfeo. Heu, pudet vul- 

nerum crimioisque, et fra- 

tnim a fratribm interfec- 

eyr tonim. Ecquid exhorrui- 

*^'' mus nos homines s<evi ; 

quid impii diniisimus non 

violatum ? a quo manum 

cohibner'a^.t adolesceute.s 

ob reverentiara ^iuminum ? 

[135] Q-wnon altariapolhierunt.' 

^Q O, Fortunn hehetatos mal^ 

nostros enses, utinam nova. 

contra Massagetas et Arabas, btm. 



ODE XXXVI. 

Faustim ex Hispanid reditim JVimida gratulatur. 



XjT thure, et fidibus juvat 

Placare, et vituli sanguine debito 

Custodes Numidae Deos ; 

Qui nunc Hesperia sospes ab uhim& 

Caris niulta sodaUbus, 

AKKOTATIONES. 



Et thure, et Lyricis cm- 
•minibxis, et debito cruore 
vitiili expedit litare ^Xumi- 
nibus servatoribus iSumi- 
dse; qui jam incohimis ab 
[136] extrema rediens Hispania 
5 dilectis gociis oscula plurir- 
ma, 



thraeo re^e factum nomen placet. Eustath. 
in Periefies. Dionys. 

33. EheUfCicatricum et sceleris pxdet.'] In- 
honcsta quippe sunt vulnera in heiiis civilibus 
accepta; et quicquid adversus civcs perpetra- 
tur flagitiosum est ac pudendum. Fndct igi- 
tur etfratrum, in contrariis ut fit, militantium 
partibus, atque ita saepius a consangaineis tru- 
cidatorum. 

34. Quid nos diira refugimm JEtas ? &;c.] 
PJos hac a;tate feiTea odiisque plusquam civi- 
libus infesta viventes, ai-maque in propinquo- 
nun corpora immaniter esacuentes, quid ma- 
li ac scelesti patrare detrectavimus .'' quod in- 
fandi non attentavimus ? 

35. Kefa.-iti.'] Execrandi, conscelerati, ne- 
farii. Cic. ii. de Legih. Quccque uugur in- 
justa, nefasta, vitiosa, dira dcfixerit, irrita, 
infestaqhc snnto. 

3fi. Unde manusjuventus Meiu Deorum con- 
tiniiit? k.c.] Legunt alii manum. Quos religio 
cohibuit ab audendo scelere, a violandis sa- 
cris, a templis atque aris violandis, impieque 
diniendis ? 

38. 0, ufinam novd Incvde diffingas retu- 
sum, lcc.] Quidam legimt distringas, et recu- 
sum. Sensus est; 0, Fortuua, finge de nova 
et fabrica nobis g-l.idios, glorios^ quidem in 
hostes Imperii Romani stringendos; nani illi 
prius a nobis male relusi sunt adversus fra- 
tres, cives, propinquos ; civiles discordias ex- 
tingue semper funestas, ut e.^.terna duntaxat 
bella deinceps moliamm-, signaque Romana 
€um dccore et gloria inferamus in Scythia; po- 
pulos, (ubi nunc pars Australis Tartari» ;) Pa- 
ludem Mceoticam iucolcntes, Mcusagelas quasi 
graves Getas appellatos ; massa enim Scjthici 



lingua, grave significat, ex Isidoro Origin. 9i 
Priscianus in Pirieg. 718. 

.... Massagetfc 

HospitibusscEvi cunctis, belloque feroces. 
Item in Arabes gazis ac divitiis famososs 
Arabia inter prsEcipuas Asiae partes censetnr. 
Terminos habet a Septentrione SjTiam, et flu- 
vium Euphratem; ab Oriente sinumPersicum, 
ab Occidente sinum Arnbicum, a Meridie ma- 
re .\rabicum, sive partem Indici Oceani. Por- 
ro ad rcm preesentem facit quod habet Strab. 
lib. vii. Eo tempore, inquit, Byrebistas Geta^ 
rum tenebat Imperiujn, adrersits quem Ccesar 
instruxit e.rercitum. Et quod Ammian. Mar» 
cell. .irabiam vocat Geiarum desertum. 

Ode XXXVI. — Metrum idem quod supra 
Odc3. 

Ad Plotlum, vel, ut aliis placet, Pomponium 
inscribitur Ode hrrc. Kuinida ver6 cognomi- 
nari videtur ab illii regione AiVicse Libyae in- 
teriori et MauritfmiiE fmitima, in qua milita- 
verat. 

1. Et thure, etfdibus juvat, fcc.] .(Equun; 
est sacrum Diis facere, adhibitis,ex more ve- 
tcri, tliure, et musica, vitulunique mactarf 
Diis ex voto pro folici reditu facto ab amico 
nostro Numida. 

3. Ciisludcs.] Castorem et Pollucem navi- 
gationis, vcl Mercurium peregrinationis pra»- 
siJfs. Uude hic sub nomine suotf/ci/ colebatur, 
teste Hesycliio. 

4. Qui 7iunc TlesjieriA so.<!pes ab vltimd.'] 
Qui salvus rediit a bello Cantabrico. In ca 
Hispanire regione, Oceano Septentrionali pro.x- 
ima, ab Augusti duciljus gestum est non se- 
mel, nec valde feliciter bellum. Quo magis 
nimirutn, inde sospitem Nuinidani rediis.s«;. 



80 

at nemini plura quam sa- 
avi Lainis partitur, recor- 
datus adolesccntia; uon alio 
ductore transacta>, ct mu- 
tatee pariter togfe. Ne Ire- 
t«- diei signum desit Cre- 
tcnse : nevc prolato cado 
parcatur, ncque sit pedum 
cessatio ad ritum Saliorum : 
Neve Damalis plurimi viui 
bihax certet cum Basso po- 
ciUis Thracibus ; 



Q. HORATII FLACCI 

NuUi plura tamen dividit oscula, 
Quam dulci Lamiee ; memor 

Actae non alio ret^e puertiae, 
Mutataeque simul toga\ 

Cressa ne careat pukhra dies nota : 
Neu prompt^e modus ampliorje, 

Neu morem in Salium sit requies pedum : 
Ncu multi Damalis meri 

Bassum Threicia vincat amystide ; 



10 

[137J 



.^mVTATIOJVES. 



Hesperid ab nltimd. Quod addit, ullimd, Hh- 
paniam clare designat ; alias cnimltalia- quo- 
que Hesperia dicitur; ut supra notavi ad Od. 
28. V. 26. Vidc ibi Annot. Strabo lib. i. His- 
pani ad occiiientem vcrgunt maximc, /ua.V;r* 
io-'JD-sg»s<, inquit. 

6. Drviflit oscula.l Quotidiana quidem ob- 
viis tainiliaribus dabantur: at prtecipue vel 
proficisccntibus, vel e pcregrinatione redeun- 
tibus. Cic. Ep. Fam. xvi. 27. ita scribit Tiro- 
ni suo. Oculos tri.os, etinmsi tc veniens in ?He- 
dio foro videro, dissuariabor. Sueton. Tibcr. 
cap. 10. Faucos in digressu osculatus. Et 
cap. 34. Quotidictna oscula prohibuit edicto. 
Neron. cap. 37. Ccrli neque adveni(ns,7ieque 
pi-oficisrcnS; qutmqunm osculo impertivit, ac 
ne resalvlatione quidem. Sic et sacra- liter.Tj 
Salutate invicem in osculo sancto. De Paul. 
Rom. cap. xvi. 7. I. ad Cor. cap. xvi. De Petr. 
1. Epist. cap. V. 14. 

7. Lamiic.] De .rElio Lamia supra, Od. 26. 
Memor ActcR non alio rege piterti^, &ic.] 

Magnam animorum conjunctionem parcre 
hEEC solent. Lamia et Numida eodem Pccda- 
^ogo scu rectore usi, pueritiara simul excge- 
rant; pratextam quotiue deponentcs paiiter 
circa annum 17. tog.am virilcm una sumpse- 
rant, tum ex more, tcnulrm cuslode rcmoto; ut 
ait noster ad Pisones Epist. Sunt qui pueritice 
regem interpretantm- patronum potentem ; sed 
quid lioc ad pueros.' Alii creatum sorte re- 
gem iuter pueros coUudentes in Su.<ri\iS'!t, de 
qua Plato in Theccteto; Jul. PoUux lib. ix. cap. 
dc convividibus ludis, et nos postea Epist. lib. 
i. 1.59.ubi. 

Atpueri ludentes, rex eris, aiunt, hc. 

Melius certe alii intellig^unt mag-istnnn, sive 
inspectorem et curatorcm, qui duobus aut plu- 
ribus pueris nobilibus instituendis preeficieba- 
tur: tsra/eTav*^, qnasi waiiTav ttvdL^. 

Puertitc.] Syncopc. Sic lamncc pro lami- 
ncB. Sic porgite pro porrigite : Virgil. jf^neid. 
viii. 274. surpite pro surripile : infra lib. ii. Sat. 
3. et lib. iv. Od. 13. Porgani pro porr-gatn, 
teste Festo ; ct Sil. lib. ix. 

10. Cressd ne careat, Sic.] Dies ista, qua 
redditus milii es, notetur hrto signo, vel creta, 
albo i>cnipe lapillo, seu Cretensi; cx uiorc 
apud Thracas iustituto laetos dies ac felices 
candido notandi calculo. Pliu. lib. vii. cap. 
40. Hinc legendnm quidam putarunt Thres- 
sd; sed nialc, ut notavi ad Pers. Sat. ii. 1. 
Kec enim de consuctudine Thracum hie ad- 



tur, sed de Cretensi notfl felicitatis indice, caa- 
dida niminim. Sic postea Sat. 2. lib. iii. 336. 

Crtta an curbone notandi? 

Et Pers. Sat. v. 108. 

Illa privs cretd, mor hccc carbone notdsti? 

11. A'ru promptfv modns amphorcE.] Ad ple- 
na; significationem lajtitia', large bibendum 
ait: simul ct vetcrmn taiigit niorem, qno ami- 
cos ve! pronciscentes, vel e peregrinatione re- 
vcrtentes convivio excipiebant. Quw quidcm 
epute dicebantur viatictr, et adveutitia?. 

12. Keu morem inSnlium sit requiespedujn.l 
Nec omittantur tripudia et saltationes iis simi- 
les, quas escrcent Salii Martis sacerdotes a. 
Numa Pompilio institufi, uimicro duodecim, e 
Patricio grnerc ; a Tullo deinde Hostilio du- 
plicati. tli a-nea galea, baltheo, ac thorace 
arniati, pcr urbem incedebant, gradu com- 
posito, atque ad tibise modulos subsilientes; 
unde nomen. Sacra illa ca^nis quoque sump- 
tuosis, cantibus, et .symphonia opipare cele- 
brabant. Vide plura apud Ijiv. lib. i. cap. 
20. Jul. Poll. lib. iv. cap. 14. niaxime veri 
Alex. ab Alcx. lib. i. cap. 26. Sic. Dionys. Ha- 
licarn. lib. ii. sic habet : Hi autem Salii omncs 
saltatores sunl, et laudalores armatorum De- 
orum, &ic. V^arro iv. de Ling. Lat. sic habet: 
Salii d snltando, quod fncert in. comHio quot' 
annis iti .mcris solent et debcnt. 

13. Nta mvlti Dnmalis mcri Bassum, &:c.} 
Ad convivium amica Numidic Damalis invitata 
cum novo sic amatore consuescat, ut relicta 
veteris amici familiaritate, Bassi videlicet» 
non anipliiis cmn eo certet bibacitate viuosa 
mulier. 

.'ifulti meri.] Tull. Fam. ix. 26. JVon multi 
cibi hospilem arcipies, scd inulti joci. Alii sic 
interprctautur : Bassus et Damalis certent po- 
culis, nec in pergra-catione htiic ille cedat. 

14. Bassu^n.] Is fortasse cst lambicus ille 
PoiMa ad quem est Propertii Eleg. 4. lib. i. et 
Elcg. 10. lib. iv. Trist. Ovidii. At male, Bai- 
tus, legitur; Bassius enim vocatur apud anti- 
quiores vita; Ovidii scriptores. Testis Scaliger. 

ThreUid amystidc.] \'el poculo valde ca- 
paci, vcl bibcndi generc apud Thracas et Scy- 
thas usitato dtz-viv^i, sine rcspiratione, afxv^}, 
hiante et patcnti ore et rictu: undc dy.vg-t^iti 
dicitw is qui sic vinum ingurgitat, lavgo haus- 
tu, ductini, confeitim et confcstim ; non autem 
sorbilhuido, vel lento ductu. Vide Plutarch. 
Synipos. C<jcl. lib. iv. c.ip. 2-<i. et lih. xv. cap, 6 
Turnel». Hb. si. ?ap. 37. 



CARMINUM LIBEPv 1. 37. 



81 



Neu desint epulis roste, 

Neu vivax aplum, iieu breve lilium. 
Omnes in Daraalin putres 

Deponent oculos : nec Damalis novo 
Divelletur adultero, 

Lascivis hederis ambitiosior. 



1 5 neve convivium rosis careat, 

iiec apio constaiiti, nec fiagn- 
ci lilio. lu Dam;ilin cuucti 
[138] dcligeiit aspectus lasf ivos : 
at Danialis cb novo noa 
abtirahetur amatore, he- 
aeiis lia:reutibus teuacior. 



ODE XXXVIL 

Sodales hortatur ad lcEtandum, eztincta CJeopatrd. 



JNUNC est bibendtim ; nunc pede libero 
Pulsanda tellus ; nunc Saliaribus 
Ornare pulvinar Deorum 
Tempus erat dapibus, sodales. " 

Antehac neias depromere Caecubum 
Cellis aviiis ; dum Capitolio 



Jani compotandum est, 

O, sorii ; jam plHntil levi 

r]3Q1 terra percutiendu ed ; jam 

■^ tempus adest epulis Saiiari- 

bus decoreure r*>uniiuum lec- 

tos. INon licebat avitea 

5 Cacubum cinum prolerre 

e ceilis vetustis, dum Cap i- 

tolio 



^rXOTjlTIO.YES. 



15. JVeu derint epuHs rosie..] Ad coroUas 
nempe texendas ex epiilantiuin more veterum 
tum ad delicias, tum ebrietatis coercendBe 
causa, ut notavijam alibi, ct mox dicam Ode 38. 

16. JVeu vivax apiutn.] Uiu virens, quod- 
quejueyc/y, propterea dicitur, ac inter corona- 
rios flores censetur apud Athen. lib. xv. Vide 
Ub. ii. Od. 7. v. 24. 

JVeu frrere lilium.'] Brevi durans. 

17. Om7i€s w Damalin pulrts Deponent 
eculos.] Omues in Damalin oculos amore lan- 
guentes defigent, coudeat, ac vehiti sepelient. 
At illa contemptis amatoribus cateris quidem 
omuibus, uni se addicet Numidae. 

Putres.] Lascivos, libidine fractog, Pers. 
Sat. v. 57. 

Hurx alea decoquit ; ille 

In venerem c-H pu.tris. 
Deponent.'] Timentiumet languentium oculi 
dejecti ac depositi,; contra securorum elati ct 
recti. Propert. lib. i. v. 3. 

Tum mihi constantis dcjscit lumina fmtii^, 
Et cujiut impositis pressit Jlmor pedibus. 

18. JVec Damatis novo Divellelur, 4ic.] Da- 
malis in amore constaus et fida non recedet ab 
unius Numida; complexu, ei tenaciiis adha;reus 
quam hedera muro vel ai-bori. 

Ode XXXVII. — Metrum est idcm quod su- 
pra Od. 9. 

1. ^''unc est bihendum ; &;c.] Post insignem 
iJlam ad Actium Augusti victoriam, supera- 
tumque Antouium cum sua Cleoratra, qua; 
Romanis doniinari stnlte appetebat; liber^ 
jam tripndiandum, hilariter epulandum est. 
De his Flor. lib. iv. cap. 11. Liv. lib. cxxxii. et 
cxxxiii. PhUai-ch. in vit&. Antonii, Sueton. Oros. 
fcc. Scilicet Imperio Romano Triuuiviris par- 
tito, Augur>ti sorori Octaviae, quain duxerat 
uxorem, repudio reraisso, Cleopatrte se amo- 
ribus imraersit Antonius. Hinc iratus C-rsar 
beUum ei molitus, in Epirum copias trauspor- 



tavit, navalique nraslio ad Actium Epiri pro- 
niontorium comniisso, Antonium ct Cleopa- 
tram tain gloriose vicit, ut victos ad fugam, 
indeque ad idtimam rerum ac ipsius vita; des- 
perationem adegerit. Ob res tam praclard 
gestas, supplicaiiones etiam, ut videtur, ad 
pulvinaria Deorum institutas, iudictaquc lecti- 
sternia, gratulatur Augusto RomaLiiique Ho- 
ratius liac Ode, ut et Epod. ix. Vide ibi. 

2. Knnc Saliaribus Omarepuhinar Dcorum, 
Sic.] Tempus erat : vel enallage ; pro, tempus 
esl; vel, dcstinatum fatis hoc erat temnus, ad 
gratias Diis ageudas, nostramque tetitiam ex- 
hibendam, tum lettos ac pulvinos iu teniplia 
Numinibus sternendo, tum opiparas celebran- 
do coenas et epulrLS, quales SaJiis consuetac et 
Bolennes, ut locum dederint proverbio, Saliares 
CCEI7/P, id est, surnptuosae. Vide supra Annot. 
Od. 3t>. ad vocem Salium. Turneb. lib. vii. cap. 
17. Alex. ab Ales. Hb. v. cap. 27. Til. Liv. 
passiin de lcctiilerniis, quorum superstitionem 
inscctHtur Ainob. lib. vii. contra gcntes, his 
verbis; Lerti.Hernium Cereris eril IdibusvroX' 
imis. H(fbeni enim Dii lectos, cUque ul slrati^s 
posseni moliioribus incubare, pulvinorum tolli- 
tur ctijVC excitatur imprcssio. 

5. Anlchuc ntfns depromere, &c.] Laborante 
civilibus discordiis anrea republicu, et leminS. 
jugum Romanis intentante, la^tari non licebat, 
nec e cellis promere vina generosa, quale 
C?ecubum e Campanine feriilibus agris, prope 
Fundos et Amyclas mbes. Martial. lib. xiii. 
Epig. 115. 

Ca:cuba Fundanispenerosa coquuntur Amyclis. 

6. Dum Capitolio Regiva, fcc.] Dum Ro- 
mano Imperio ciadem moli.^-etnr Cleopatra 
..■Eg^pti repiua. furiosa, ambitione acta, solitis 
^ubicuhiriis stipata, eunuchis niniirum, omnia 
sibi spondcns, atque ob a.spirantcm fortuniiu» 
animo impo»cnter elata, 

7 



32 



Q. HORATII FLACCI 



eversionem, et exitium Im- 
peiio Jloi/iano molic4<alur 
regina iu^aijiens tiim tur- 
ma fa-da tiominvun tue 
inquinuioruni, niJiil nuu si- 
oi teiiifre |jromittcus, U>x- 
tuna favente demeutata. 
Vciiim fiisumi ejns iiunii- 
imit unica navicula vi>; ab 
inccifiio .sal>a ; et animum 
Mareotico furcntem ail ve- 
ros metus compulit .\ugus- 
tu.s, quando ilLani fugicntcm 
al) Italia pirsecutus est re- 
mijatioue, (tanquam acci- 
pitertenera.scolumba.-;, aut 
leporem velos insecutor 
peragros .f^moniiE nivo.^sa-) 
ut in vinrula conjiren-t fu- 
nestum porteatum. Illa le- 
ro strtuue 



Regina dementes ruinas, 
Funub et luiperio porabat. 

Contaminato cum ijrcge turpium 
Morbo virorum ; quidlibet impotens 
Sperare, lortunaque dulci 
Ebria. Sed minuit furorem 

Vix una sospes navis ab ignibus : 
^lcntemque lymphatam Mareotico 
Redcgit in veros timores 
Cresar ab Italia volantem, 

Remis adurffcns, (accipiter velut 
?vIolles columbas, aut leporem citus 
Venator in campis nivalis 
iEmonire^ daret ut catcnis 

Fatale monstrum ; quee generosius 



[14r.j 
11 



li 



20 
[141] 



AXSOTATIOKES. 



7. Regina detnente.^r.una.r, Funvs et Imperio 
parabat, 6ic.] Recte oijservant docti interprc- 
tes, meutiouem hic .\ntonii fieri nullam, sed 
Cleopatrrp duntaNat ; lum qiiod e civili bcllo 
nuiia triumpiii manet gloria; tum quia ^iilyo 
dicebatur mulier .Esryptia Romanum affectare 
Tinporiuiu. Flor. lib. iv. cap. 11. ita scribit. 
Furor Anlovii, '/iialenus amhila 7ion in.trirel, 
tuxu ct libidint extinclvs rM. Qitippt post 
Parlhos, cum exosus arma in otin as:eret, cap- 
tus amore Cleopatra:, quasi benc gestis rebus, 
in regio se sinu reficiebal. Hcec mulier JEicyp- 
lia, ab etfrio Imperatore, pretium libidinum 
Roniannm Impcriumpclil, et promisit Antoni- 
ris; qua.dfaciUur essel Parthis llomaaus. Isptur 
domnmtloncm parare, ncc tacill ; std patria, 
norninis, togts, fascium oblitus, totus in mon- 
slrum illud ut mente, iia animo quoque, et 
cultu desciveral, fcc. 

9. Cordaminato.'] Ex Donato, contaminnre, 
Cit, rcm rei tW laisccre, ut rorrumpatur utra- 
que, neutra permaneat ; quod quidem spado- 
nibus competit. .Nam ex Grei,'. Nazien. iu 
Epitapli. Basilii magni, inter muliercs viri essc 
videntur, inter viros autem sunt mulicres, ad 
obscosna veri) quatlibct paratissimac. Hinc se- 
quitiir, Cum grege turpium rnorbo. Quidum 
leg-unt congrege. Porro conlaminali, turpes- 
gue morbo, seu ob emasculationem, seu ob 
cinaedicam fceditatcfm. Juvenal. Sat. ii. 50. 

Jlispo snbit juvenes, ct morbo pallct utroque. 

10. (luidlihct iinpotens ■'iperart.] Sunt qui 
interprctantur, valde potcns ; sed alii melius ; 
impar et impotens ambitionein frjcnare, quid- 
libet temerc sperabat. Sic euim qui se conti- 
nerc ab illicitis nequit, sui dicitur nou com- 
pos, ct animi inipotcns; quoniam afiectus, 
motus, cupidiUites non valct co<-rccre, imo 
ab iis victiis, lnic illuc ut serviis trahitur. 

12. Sed minuil furorem Fix una, 6;c.] Bene 
scripsit quidam : Fortuna vilrea tst ; chm 
sphndel frangiiur. Itaque spcs insanas, su- 
pcrbos la.stus, ct arrogantes auimos tandcm 
Cleopatra frrjiit, quaudo e classe tam nuine- 
rosa, vix ab iHcecdio Rooianorum iiavtm 



unam eripuit, qna fugcrit. Subtiliter hic a. 
nonnuUis iufclligitur Auaiistus, qui fuerit 
unus s^pes ab impuris illis Cleopatrae ardo- 
ribus quibus deflagrHrant Juliusquidem Ca?sar 
primum, ac subinde Antonius. Flor. Prima 
duxfuga: Regina, cum aurea. puppe, velorpit 
pvpureo, se in allum dedit. Mox secutus Jln- 
ionius ; scd instare ve.<itigiis Casar . . . 
. . . propcnianutenebatvr. Prior ftrruin 
ocrupavit .-inlonius. Kegina ad pcdes Casa- 
ris provoluta ientavit oculos ducis, frustra. 
JVani pulchritudo intra pudicitiatn Principii 
fuit. 

14. Lymphatam Mareotico Redegif, &c.] 
Vcl exquisito vino ex illa jEgypti regionc, 
Rlareotidi pahuli \ icina, apud Alexaudriam ; 
quod laudant Columella, Athcnaeus, Strabo, 
iic. et meminit Vireilius Georgic. ii. 91. 

Sunl Thasia vites, sunt M Mareotidts albct. 
Eo ncmpc, cum suo Antonio, frequenter epu-. 
lata, fmimum exhilarabat. Vel regni Marco- 
tiri, 1d est, .Sgyptii opibus nimium confisa, 
indeque vclul caco animi impctr. abicpta ad 
quandam insaniam, cum jam sibi ajrogiirat 
alicna, de propriis laboravit, sibique timuit, 
ne hostium pratda fieret ; quod revei u contigit. 

16. .4/j llalid volanlem, Remis adurgens, 
k.c.'] Addente alas timore fugicbat cclcriter 
Cleopatra ; sed institit Augustus (teste Floro 
cit.) navibus Liburnis, qu* velocissima; sunt, 
ut posfca dicettir ; hinc accipitri citoque vena- 
tori comparatnr. .% Ilalid.] Porro illa ab- 
horrebat, eo tinicns abduci ad hoftiUs triura- 
phi pompam suo dcdecore exomandam. 

21). JHmonia:.] Vel Thraciic ; sic dictae ab 
J£mo, scu -•tmoue nivoso monfe, vcl potius, 
Thcssalica- regionis Macedonibus proximsB ab 
.^nione Deucalio)iis filio nuucupatae. 

Daret ut calenis FnJale vionstrum.] Ut cap- 
tivam aveherct Cleopatram Rcipublicjc Ro- 
axaniK fatalem ct esitiosam, vel susc gloria ac 
triumpho fatis reservatam. Addunt alii. the- 
sauris cjus potiuudi spem iusequendi causam 
fuisse. 

21. QiUE generosius Ferirc qiicsrens. fcc-J 



CARMINUM LIBER I. 37. 



83 



Pcrire qiiaTcns nec muliebriter 
Expavit ensem, nec latentes 
Classe cita repai'avit oras. 

Ausa et jacentem visere rcgiam 
Vultu sereno fortis, et asperas 
Tractare serpentes, ut atrum 
Corpore combiberet venenum ; 

Deliberata morte ferucior : 
Saevis Liburnis scilicet invidens 
Privata deduci superbo 
Non humilis mulier triumpho. 



mori volens, haud gladium 

cxhorruit iiiore focmineo, 

nec reconditas ccieri na%"i- 

g^io terras requisivit. Scd 

25 fVonte latu desperatum eti- 

ani rcgnuni adlre non ve- 

rita est : et constans SKvas 

[142] a-ipides attrectavit, ut ni- 

gTum virus corpore iiauri- 

ret; morte constituta au- 

^ dacior. IVeinpe feuiina 

oOhaud ignobilis ad magni- 

ficuni Augusti triumplium 

Libnrnis lerocibus relut 

privata devchi abhoi-rebat. 



^jYA^OTATIOyES. 



Haiul muliebrcm animum, sed virilera potius 
frcrens in corpore muliebri, nec;naquam niorc 
foeminarum ensis aclem cxpavit. jXimiruni 
cum Aupii^tus Alexandriam, obsessosque ibi 
AntoniuMi ct Cleopalram rodigisset in fuam 
potcstatem ; se qiiidcm intercmit Antonius; 
arripuit et Cleopatra g-ladium, quo sibi mor- 
tein inferret ; scd prohibita est a Proculeio, 
intra sepulchrorum claustra, misso a Caesare, 
qui vivam servare ad sui triumphi dccus ex- 
optabat. Plutarch. in vitfi Antonii. Tit. Liv. 
lib. cxxxiii. cit. 

2.3. JVec Uitcntes Clas.ie citd repamrit oras.'] 
Nec in remotas .illg^-ptircgirmes clam aufugit, 
aut usquam latere voluit, sed Alexandriam 
recto cursu contendit. 

Latenles.] Cic. A-rrar. ii. Quid Mexandria, 
eunctaque JE'^yptus ? ut occulfi latct, ut rc- 
eondila est ? Suum tamen postca damnavit cr- 
rorem; intellexitque satiiis fnturum fuisse 
cederc tempori, et in tutum aliquem locum se 
rc<"ipere, duui bellum repararet : conspirante 
prasertim in ejus auxilium tota ^gypto. 
Vide Virg. JEn. viii. 707. et seq. et Serviuni 
in eum locum. Vide et Plutarch. Dionemque, 
tentatam ab ca fugam per sinum Arabicum, 
contra narrantes. 

2.5. Ausa et jacentem viserc regia^n, &.c.] 
Desperatum licet rcgnum ingressa nihil dc 
superbia remisit ; vultu sereno regiam adit, 
ibit|ue in omui luxu versatur ; tcste Plu- 
tarcho. 

26. Fortis, et aspcras Tractare serpenlcs.] 

Cum in victoris potestate essct, morique con- 

stituisset, secretuin moi^is genus teutavit. 

Flor. iv. 11. l(t. Clcopatra, iuquit, non jam 

de vitd, qucE offerrcbatur sed de parte rejsni 

Inborabat. Quod uhi desperavii d Principe, 

I Krcariqne se triumplio lidit, incavtiorem nacta 

I cuslodimn, in Mausoleum sc (scpulchra regiim 

\ sic vocaiil) rectpit : ubi maTimnc, ut solcbaf, 

■ induta culhis ; in differlo odoribus solio, jurla 

\ se suum coUocavit .Hntonium ; admotisqne ad 

'■ renas scrpcnlibus, slc 7norte quasi sotnno so- 

liita. Similiter Plutarchus refcrt ; onmiiun 

gencra vcnenorum in damnatis expertani ; 

aiixiam autem fuissc, qua; cit6 cxtiDgiiercnt, 



quffi crcarent doloi^m ; quas ver^ sine do- 
lore essent, qua; celeritate carerent ; tandem 
vero dcprchendisse aspitlis morsum et ciii) et 
sine dolore enecare, gravato ex somno capite, 
et icni sudore per \-ultum difluso. Caterum 
uemini compcrtum est, quo mortis genere 
Cicojiatra obicrit ; puncturas tantiim in bra- 
cliio constat exiguas apparuisse. Hinc Augus- 
tus ejus simulachrum in triumpho duxit, ad- 
morso aspidibus brachio. De quo Propert. lib. 
iii. 11..5:i. 

Brachia spectavi sacris admorsa colubris, 
Et Irahere occultum membra soporis iter. 

29. Deliberatd inorte ferocior.J Eo fcro- 
cior, quod mori quoquoraodo statuerat. 
Adverte pluribus extulli Cleopatrce generosi- 
tatem supra muliebiem sexura ; ut hinc vic- 
tori acccdat et crescal gloria. Alias enim ha- 
bere locum potuiiset, quod scribit Virg. ^n-. 
iv. 93. 

Egregiam veru laude.m 

Si foemina licta est- 

30. Sccvis Liburnis.] Non parum juveraat 
Augustura in reportanda navali victoria Li- 
burni llhrici populi, Liburnffique naves cele- 
ritate insignes. Ex quo patct non cymbas 
quasdam aut naviculas bello ineptas fuissc, 
ut putarunt quidam ; Suidas certe rostratas 
€t constratas extitisse tradit, ali.itanicu quam 
triremes forma. Vide Vegct. lib. iv. de Re 
Milit. Appian. lib. iv. &,c. 

Siciis.] Si quidem Romam dcportassent vL? 
vam adhostis triumphum. 

Scilicct invidcns Privata deduci superbo JYb/t. 
Ininiilis mvlicr triumpho.] Dio. cit. lib. li. ita 
scribit; Tanlas inler culumitaies regni merno- 
riam reiincbat ul mullet nomine ei ornniueniis 
ejus relcntis mori, quam privutd vitd frui. 
Nihil itaquc raagis Clcopatra fornadabat, 
quam triuniphari, invidens Augusto illum 
(jucm tr-ntopcrc anlielabat honorem, victaia 
ct vinctam scilicet Rcginam per Urbem Ila- 
liamquc circumduceiidi in suo triumpho. 
Hinc aiunt, ciini capta ab Augusto clcmcu- 
liiis de industria traclavetur, qua vcru nicnte 
ct coiisilio satis intcllig-cret, dicere solitaiii : 
Xon trivinphabor. 



84 



Q. HORATir FLACCI 



ODE XXXVIIL 

Parvo gaudere se in conviviis apparatu. 



O, Famule, 



.,aversorPer-p£j^gj(-Og q^jj apparatUS J 

saritm sumptus ; non pla- _ . ' .K, l ^'^ ' 

cent coroU» phUym coUi- JJisplicent nexcC pliilyra coronse : 
gauv: Omitte perscrutari Mitte sectari, rosa Quo locorum 

qnibus in regionibus du- c morphir 

Tent roste serotina. In , , ^^^^ moretur. ^ 

primis studeo, ne quidquam Simplici myrto nihil allabores, 
hiborios^ adhiLieas ad 

AmOTATIOKES. 



[143] 
[144] 

5 



IMetrum idem qiiod Od. 2. 

1. Persicos odifpiier, apparahi-s.] Persarum 
lusus prissim famosus ex Herodoto, Xeno- 
phonte, Pliuio, Athenseo. llli ncmpe vasa pre- 
tiosa iu ccuvi\ iis, lectos etiani discubitorios 
aureos ct g-emmeos requirebant. Patet ex 
HeroJot. lil). ix. qu6d imguenta et odores ama- 
bant. Tcstio Plin. lil^. xiii. cap. 1. quod op- 
sonia eiquisita, tihicinps, ministros succinctos 
adliibebant. E.t Platarch. novae alicujus vo- 
luptatis iuventoribus praemia dabanl. Vaier. 
Maxim. lib. is. cap. 1. Cael. fUiodig. lib. viii. 
cap. 2. iic. PcrscB et Medi omnium fiominum, 
maxirne volnplatem ac dtlicias colere .- ct pauli 
post, Omnium primi luxu celebre.ifuisse Per- 
SiE referuntur nb Athen.lib. sii.cap. 1. et lib.iv. 
cap. 10. ex Theophrasto ; Persarum reges luxu 
effcminaH ingenlem penaiitc suvvnam pcrprcc- 
concm iispoliircntur, qui novum roluptalii gc- 
nus excogiUlriid. Item ex Heraclidc Cuina- 
no, qui ccenanti regi Persarum ministrant, loti 
omnes, pulchrisiiuiuti vtstitnis assistunt, ac diei 
partc dimidid circa cmrut apparntum occupan- 
tur. Denique ex Xenophonte in Agcsilao, sub 
finom; ApudPersas sunt ifui lotuni orbem cir- 
eumeant quaritantcs cjuid regi sit polugratisd- 
mum; alii solerter iniiuirunt quid libcnter 
edat; ubi et quomodo suaviler donniat. JVe- 
que esi facilc dictu, quam anxic talia procu- 
rent. 

2. Displicent nexcE philt/rd corona:.'] Coro- 
natos epulari vcteres assuetos constat, sed et 
luxum in texendis arte et labore corolUs istis 
fuisse non minus certum est. Ait ver6 Hcra- 
tius odisse sc sumptuosas ac operosas has eti- 
ara coronas, quae vel texercntur e floribus ac 
foliis inventu dilEcilibus ; vel necterentiu' mag- 
no labore et apparatu. 

Philyrd.'] Tenui membrana, qu» corticem 
imcr et lignum tiliee arboris succrescit. Hac 
utebantur tum ad nectendos flores, tum ad 
lcmniscos appendendos. Pliu. lib. xvi. cap. 14. 
Inler corticem et lignum tcimes tunicm, mul- 
tiplici meml/rand, t quibas vincula lilia: vocan- 
tur : ienuissinnt earum philyrce, coronarum 
hmniscis cclebres, antiquorum honore ; et Hb. 
xii. cap. 3. Crassus dlvesprimus argento an- 
roque folia iirlitalus, ludis suis coronas dedit. 
^ccesserunt et lemnisci, quos adjici ipsarum 
coronanim honos erat . . . Claudius Pulcher 
brucleas ctirim PhilyrcE dedit. Angel. Politian. 
Misccl. cap. 1 xii. ita scribit: Pkilyrce usus 
fercdebris uHra in texenUis coTonis .- i Philyris 



etiam fiebant lemnisci, id est, fasciolcE dcoroni» 
pcndulce. 

Corona:.] Ha- ficbant e frondibus ac flori- 
bus hederi', rosoe, violae, lauri, hiii, narcissi, 
myrti, kc. histiue discuti, ebrietatera, et capi- 
tis dolores crcdobant, seu constringendo, seu 
refriger.-xudo. Pliitarch. Sympos.lib. iii.quaest. 
1. Au intcr potandum, coronis floreis, ac ser- 
tis utendum sit, multi disputant: ait vero He- 
derd crapulam restingui . . . ainethysto herbd, 
sicut et ^emma vinolcnliam relundi . . vinuhi 
si qu-ando caput tentavtrit, fl^rum auram aux- 
iliari, et munire adversus crapulam; td qubd 
fiores calidi leniter spiramenta laxanles spira- 
culum vino prcEstant : frigidi verb modict strin- 
gendo repellunt inhibentque evnporcUiones : ceu 
riola ctcorona ex rosis, kc. Et cx his ahisque 
il)idem compluribus concUidit, coronis floreis 
iuter pocula usos propterea vetcrcs. Athen. 
hb. iii. cap. 21. jubet ex Archcstrato, PerpetuA 
roronis intcr cwnajn caput omnifariis redimiri. 
lib. vcro XV. cap. 5. ex Aristotele et Aristone, 
aflirmat: .lnHqii,os ob capitis gravitatem et do- 
lorem d vini putu vinculum tcmporibus adhi- 
huisse, quod eam ligaturam prodesse crederent: 
posteros autem, ornatus c.t oblcctamcnti gratid, 
coronas in coinpolalio7iibus excogitdsse. Et 
paul6 post ait: Capilis dolori forumfiisciculos 
ac scrlii mcdcri sao compressu el vinculo, PUn. 
lib. xxi. cap. 3. jam cit. sic habet : .^pud Grcc- 
cos de coronis scripsere Mncsthevs tt Callima- 
chus Mcdici, qux nocerent capiti : quoniam et 
in hoc est abqua valetudinis porlio ; in potit 
atquc hilaritatc prcccipui ,odori'm vi .■mrrevenle 
fallacitcr, kc. ubi etiam refert Cleopatram per 
illas venenatas coronas Antonio insidiatam. 
Ex ilUs ver6 qupc aute dicta sunt, Ovidius ita 
canit,Fast. v. 337. 

Ebrius iiicinctis philyrd conviva capillis 
Saltat, et imprudens vcrlitur arle mtri. 

3. Milte sectari, rosa quo, k.c.] JNc labore» 
ad iuvestigandas rosasextratcmpus,t<;xendas-. 
ve t raris floribus coronas. Atlien.cit. in con- 
viviis roseas coionas commcndat. At eas, 
cum natura negat, luxuriose sectantes ita cor- 
ripit Seueca, Epist. cxxii. An vivunt contra 
naturam, qui hyeme concnpiscunt rosain.' ]i!t 
qui aquarum fomento calentium, et calorura 
apta mutatione (vcl potius imitatione, id est, ,■ 
imitando calorem eestivum, qui a natura est, 
ex Lipsio ibid.) bnima, lilium, florem vemum, 
exprimunt ? 

5. Simplici myrto nihil allabores, kc.] iCihil 



CARMINmi LIBER II. 1. 



Sedulus curo : iieque te mimstrum 
Dedecet myrtus, neque me sub arcta 
Vite bibentem. 



[145] myrtuni solam. Neque ei it 
ti'oi famuJo m^Ttiis iiule- 
cora, ncc mihi subter dcn- 



8 



sam vitem perpotanti. 



ANmTATWNES. 



\x>lo prapter myrtum, itaque ne quid ultra quoe- 
rere ad convivii hilaritatem satagas. lutelli- 
g-it autem vel myni ramum, quem olim convi- 
vffi alter alteri porrigebaiit, suam quisque 
edendocantilenam: ex Plutarcho, in Sympos. 
etVictorio lib. xvi. cap. 2. ubi sic scribit : Qui 
in conviviis olim carminn rantabanl, myrlum 
laurumvc manu tencbanl : laurum, qui versvs 
Homericos recitarent; inyrtum qui JEschyli, 
Simonidis, Stesicliori. Vel implexam simpli- 
citer e myrti surculo coronam. Athen. cit. lib. 
XV. cap. 5. Jam inde vohiplatibus ilkcti ho- 
mincs,pra:ter eam vim qud ebrietatis incommo- 
dis medetur coroTta t: floribus, oculorum quoque 
et narium delcdationem txpetiierunt; actum 
maximt coronam myrieam, qua; astringit, et 
viniarcet exh-alalioncs ; tumeliam ^rosis, qum 
gravitatem capitis sedat, et cEstiiantcs potione 
refrigerat, usur])drunt. Et caji. 6. Herostra- 
tus myrtos extempld virentes coiuecravit iii (ede 
Veneris, ejusquc dicatd imagine, spectaiissimos 
civium ad epulum vocavit in deiubrum, eorum- 
qtie singulos corond donavit myrted, quam 
A'aucratiten appelldrunt. Additque, nihil ali- 
ud esse coronam illam ab Anacrconte gcsta- 
t«m, prfeter myrteam adjectis losis : verumque 



se arbitrari, quod prodidit Pbilaenides; e mvr- 
to coronam meri vapores prohibeae ; e rosi» 
aufem, refri^erando vim habere leniendi capi- 
tis dolores. 

6. Neqne te ministrum Dcdecet myrtus.] Tu 
quoque satis decorus ct ornafns mihi videbere 
simplici myrto, cum mihi potanti minigtrabis. 
PersEe contra, more suo luxuriosi, pucros scu 
ministros in conviviis optabant suocinctu.s, et 
lemniscatis coronis exornatos. Ale?:. ab A!ex- 
lib. V. cap. 21. ait paritcr; Festis dii^bus coro- 
naioscum lemniscis veteres cpnlari cmtucvisse ; 
fcrcula qudque laxdiora d coronaii^ itcm mi- 
nistris afferri solita ciim cantu ef tibicine. 
Athena;us autcm lib. v. cap. 10. ex Philoxeno 
sic refert; ^lqua lavandis manibus allata cst ; 
moUisculus pucllus argenteo gutto, qucm tene-- 
bat, affudU ; deinde coronas advexit tenues h 
puris myrti ramis, magno labore contextas. 

7. Xcqne mesub arctd]'ite bibentem.'] iMihi 
pariter suiBciet myrtus simplex coniidenti qui- 
dcm, ct liilai-iter bibenti ; non ut Peria- sub la- 
cunari splendido, scd sub vitis umbraculo, sub 
humili et arcta vite, id est,sub palniif ibus et para- 
pinispergulaintextiset suflultis: SouslatrciLle. 

Jingl. USDER AN iVRBOCR MADE OF A VlNE. 



Q. HORATII FLACCI 
CARMINUM, SEU ODARUM, 

LIBER SECUNDUS. 



ODE I. 

C Asinium Pollionem monet ne belJa civrlia describere iniermittat : tum 

laudat ejus scripta. 

iVlOTUM ex Metello consule civicum. 



INTERPRETATIO. 

[146] Bella civilia a Metelli 
consulatu, 



AyNOTATIOKES. 



Metrum idem quod Od. 9. lib. i. 

1. Metello consule.] Plures hujus nominis 
ciim fuerint Consules, ambigitur sane, de quo 
potissimum loquatur Horatius. Venim cx ad- 
junc(is tamen intellig-endus maxime videtur 
Q. Metellus Ccler, qui consulatum ^essit cum 
L. Afranio anno ab urbe condita (jyO ; vel ut 
aliis placet, 6S3. Sub his euim bellum exarsit 



C.Tsarem intev et Fompeium, ut fuse narrat 
Florus, lib. iv. cap. 2. Res itaque per annos 
circiter viginfi, civilibus dissidiis gestas, hoc 
est, ab co, quod notavi, tempore, ad suum u«- 
que consulatum Poliio pcrscqiiel)atur. Scd 
Pollionis historiani altius rcpctitam volunt alii, 
nempc a consulatu Q. Metelli IVimiidici, qui 
fuit Consul cum M. Juaio Silano, an. U.C. 



8S 



Q. HORATII FLACCI 



et discordiai-uni cri^iues, Bellique causas, et vitia, et modos, 
criminaque et ratioi.cs, ot Ludumque fortuiia?, ffravesque 

fort(in;e loiiini. it niunnn,, . . ^ . . . ^ ^ * 

conse.isioao. reirublica; rnucipum amicitias, et arma 



[147] 
[148] 



daniiiosas, et arma 



.Qy.XOT.iTIOXES. 



641.* vel 644. secunduir. alios ; asseruutque 
testiniouiif.n vetustissim; codicis, iu quo sic 
annotatum legitur ; ex MdeUo, id e^t, ex eo 
teiyporo, quo Metellus luit Cousul coutra Ju- 
gT.ntham. Sed qua; fuics .' Ccrte iK-gotiuiu 
mihi facessit niajus eoruui icnioniia, «iui Tor- 
rentio duoe, intoUijrunt Q. 3Ictelhini Scipio- 
nem a Ponipeio tertiiim Consiile iu Colle^ain 
adscitum; auuo U. C. 701. quoniani lata est 
♦uuc ca lex, qua a pctitioue .\ja5:islr;ituuni ab- 
seutes am.bantur, nc c.xcepto cjuiden Cicsare : 
Sacton. Jul. Ca'sar. cap. xxviii. iiain et cap. 
Fcq. Conimolnm his Cor.sarem, et paulo post, 
Prdtextnm quiiltm illi cirilium annorum hoc 
fuisse. idem teslatur. Pson moror Q. Metelhun 
Piur.i cum Sylla Consulem, an. 673. quem as- 
scnint quidem nullo certe, aut levi admodutn 
fundanieuto. 

2. Bdtique causns^ Alia? fucrunt simulatfe, 
all.TE verre ; hre proie<.t6 erant odium et invidia 
partium, Ducuin autem superbia, avaritia, 
amliitio, domiii.indi cupiditas. Lucan. i. 126. 

J\'cc (jiieiif/(tam jam fcrre poltd dtsarvc 
prlorem, 

Povipeiu.^-e pnrem. 

Alias vcr6 Principes ipsi obtondebant. Pom- 
peius defeusioncm libeitatis pei.-Uca^ ; Cfcsar 
factamsibi contiimcliani, icc. Vide Suet. .Tul. 
Cacsar. cap. xxviii. sxix. xxx. Flor. lib. iii. 
caj». ult. et lib. iv. c. 2. et se^i. Plutarch. Appi- 
an. Oros. Dion. Ca'sar etiani de Bell. Civil. 
lib. i. c. 4. ubi sic Iiabet : Ipse Pomperus ab 
inimicis Cecsaris iticitalus, t/ mud ne.minem 
dijrnitate secum exafptari voltbat, totum se 
ejus amicitid averterat, et cuia commuixibus 
inimicis in ^atiam redieral ; simul infamid 
legionum permotus quas ub itinerc Jisia: Sy- 
ri(tque ad suam potentir.m domi)intumque con- 
verlerat, rcm ad arma dtduci slndebat, &c. 
De seii>so vero scribens, c. 7. ita queritur ; 
vVocuHi in republicfi inlroductum exemplum, 
iit Tribunitia ititercessio tirmis notarelvr atque 
opprimerelvr, qtta. superionbvj aunis csscl rrs- 
tituta : et c. 9. sibi semper reipubKc<e primam 
dis:ni!alem,vitfif{ue potiorcm ; dohtiKe se quod 
populi Homani liencjicium sibi per cnulumtH- 
am ab inimicis extonjueretur, ercjitoque semes- 
tri ipiperio iii urbcm retru/ieretur, iac. 

El vitia, et modos.^l Vitiosos modos, iijipro- 
bas agcudi rationes. Ju-s datum sceleri, quod 
ait Lucaniis i. 2. Florus c.it. iv. 2. 2. Maria- 
nam Ciunanamque rabiem, Syilanamquetein- 
pestatem; Capsaris furorcm atqiie Pompcii vo- 
cat. Et paulo post. Aon rccti. tantum civilc, 
nec sociak aut e.iternum dici bellum oporte- 
re ait, scd commune quoddam tx omnibus, et 
phtsrpiam bcllum. Quippe si duces ejus inspi- 
cias, totus sennlus iu parlibns ; ii excrcitus, 
fiinc undecim Ifj^iuncs, indtdeceni ct ccto, Jlos 
omnisetrobur Italiri sans;uiiii.'<; si auxilirt so- 
cwrum, hhic Gailici Germanique deltclus ; ith- 



de Dejotarus, Jlriobarzanes, fcc si mo- 

ram belli, qualuor anni, et pro clade rerum 
breve lempus ; si locum et spatium vbi comviij- 
som est : intra llaliam, iiuie se in GalUam 
Hispaniftmque dejiexil, revtrsumquc ab occa- 
su. lotis viribus in Epiro Thtssalidcjuc consedit : 
hinc JE^yplum subilo iransiUit ; iiide respcxit 
.isiam ; inde .Ifriccr. inr.ubuil ; postremo in 
Hispaninm remigraril, et ibi aUtjvando defecit. 
Sed non el odin partiumjinila cum bello. .\on 
cniin priusfjuam ia urbe ipsa, tnedio Senatu, 
eoitint, (jui victi eraiit, odia, vicloris sese axde 
saliarud, 6ic. et hi quidem moiU, Iia-c belli 
riVia. Ducum autem pravas atlectioues quis 
non inteUig-fbat ? Flor. iv. 2. 14. Pompeio 
smperla: Casaris opes, Ccesari veru Pompeia- 
na diisn iUts eral gravis. .\ec h ic ftrebat parem , 
nec ille superiorem. JVefas! sic de principalu, 
labf/rabant, lanquam ditos tanti Imperii fortu- 
na noncapertt, k.c. et iv. 2. 21. Pompeius ab 
IlaUfi, quam Scnatus ub urbe, fugatur prior. 
Qunm pa:nc vacuam melu Ca.sar ingressus, 
Consulem se ipse facit. JErarium qudque sanc- 
tvm, quia lardius aperiebanl Tribuni, jussit 
effringi ; censumqne et pairimonium Populi 
Romani nvie rapuit (ptam Imperium. Hisce 
tamen tam violentw cupiditatis conatibus Ju- 
ris speciem prctexebat Ca-sar. de Bcll. Civil. 
lib. i. 22. scribens : Se non malejicii causd ex 
provincid egressum, sed uti se d. contumeliis 
inimicorum dffenderet, itt Tribunos plebis ex 
ciritate pulsos in suam dignitatem restiiueret ; 
ut se et Popuhtm Pomanum paucorum factio- 
ne oppressum in Ubcrtatem vivdicaret. Et 
apud Snet. Jul. cap. xxx. .\siniiis ipse Pollio 
tesiatur Casarem Pharsalica cacsos acie cer- 
neiitcm adversarios, in hjec erupisse verba : 
Hoc vohterunl ; taidii rebus gestis C. Crrsar 
condemnatus esscm, nisi ab excrcilu auxilium 
petiis.^iem. 

3. Ludvmfpte fortunfc.] Qu:e g-andct res 
quietas miscere ; hos attenuare, illos imo tol- 
lere de gradu ; vertere funeribus triunijihos. 
Vide supra lib. i. Odc 34. et 3.3. et Flor. anfe cit. 
Turpc dictu ; modo princepspatrum, pacis bcl- 
Uqite mndcrator, per triumphtdum d se inare, 
laccrd el inermi iiavejugiehat. 

Graresque Princijnum amicitias.] Triumvi- 
ratuui nerape, quo nihil unquam fuit bonis ac 
reipuldicae gravius. Cato dicebat nonex inimi- 
citiis CKS.aris et Ponipeii sed ex ipsorura ct 
Crassi sociefate et aniicitia provenisse omnia 
Reipublica; mala. Hos ig-itur Principes intel- 
lige ; vel Aug^ustum, Lepidum, et Antonium ; 
qui certe omnes rem suam, non publicam, 
quwrentes, Imperii Populique Romani liber- 
tatcni pcssundedere. Lucau. i. 98. 

Tevtptuad.ingvsti mansit concordia discors ; 

Puxqite fuit rton sponle dttcum. 

4. .irma J\'ondum expiatis uncla cruoribus."] 
Bella vix dum bene sopita, recrudcscentes, 



CARMINUM LIBER 11. 1. 



97 



Nondum expiatis uncta cruoribus, 
Periculosae plenum opus aleae 
Traclas : et incedis per ignes 
Suppositos cineri doloso. 

Paulum severne Musa Tracroediae 
Desit theatris : mox ubi publicas 
Res. ordinaris, grande munus 
Cecropio repetes cothurno, 

Insigne mcestis prcesidium reis, 
Et consulenti, Pollio, curioe ; 



5 nondum lustrato sangiiiiie 
coiispersa describis; argu- 
niciitum sand pcrirulosuDi 
ct lubricum ; et auibulas 
per igiies sub lallaci la 
tentes favilla. A sceua tau- 
tisper absit austcra' Musa 
[140] Tragfrdiic ; deinde cuin 
1 1 belli civilis descripseris his- 
toriam, resnmes styhnn 
Tragitiim, n praclarum so- 
latinm tristibns reis, ct Se- 
nntiii consilium exposccnti, 
roUio ; 



^J^UOT.iTIOJVES. 



quotidie dissensiones, ncrjiniln cvm beUopar- 
tium odia, ut ait Y\or. cit. Theodorus Marci- 
lius esplicat, cives ai-milustrio nondnm expia- 
tos, nondum acto censu, nec lustro condito ; 
func niminim cives omnes in Campum Marti- 
um armati conveniebant; ibique sacrificiis, 
sive suovetaurilibus lustrabantnr. Dionysi- 
us Halicarn. lib. iv. Anliq. Rom. scribit. 
Senium Tulllnm cires omiies /?? ma.ri?)utm an- 
It urbem cavipum in armis conrevirc jussos et 
in suis qvosque ordinibus con.ititntos e.rpias.ie, 
tauro, arietc, et Itirco, ter exerciium circum- 
ductis, morque immolaiis ; atqne censu perac- 
to eampurgiindi rationem apud Romanos hnc- 
tenus observatam ab iis, qui sarrali.isimnm ob- 
tinent ma^istratujn, L^tstrumque npjiellulam. 
Hsec ver6 jam potitus rerum Ang^ustns reli- 
g-iose pra?stitit anno sui reeni \*S. cum anno 
prsecedenti, celebri triumpho Romani ing-res- 
sus, Cleopafrce liberos ante currum duxisset ; 
atque Nicopoli juxta Actium condita, ibidem 
as^^onem Actiacum instituisset. Euseb. Chron. 
Vide Varronem lib. v. de Ling-. Lat. Tit. Liv. 
lib. i. cap. 28. et 44. Festum in Armilustrio ; 
Asconium, Alex. ab Alex. lib. v. cap. "27. Ho- 
rat.Od. lib. i. 2.29. 

Cui dabit partes scelus expiandi 

Jupiler ? 

6. Periculoscb plenum opus alece Tractas^ 
Monet Polhonem Horatius, ne properet suum 
de bellis civilibus opus, seu poema, seu his- 
toriam evidgare ; sed potius expectet donec 
compositffi res sint, cum metuenda non erit 
amplius cujusquam ofTensio. 

7. Inredis per ignes Supposilos cineri do- 
loso.] Recenti nempe injuriarum mcmoria 
flanjrantibus adhuc discordiis, qnis posset rcs 
exfide historiae narrare et persequi, citraphiri- 
niorum oflensionem .' Certe ut e scintiliis sub 
cinere latentibus incendium ; ita e potentium 
vituperatione suboriuntur, iras odia, tdtio. 

9. Paulitm severce Musa Trasudice Desit 
theatris.] Seu Trag-oedia, rui pra^est Melj)o- 
mene, seu historia bellorxmi ci\ ilinni rcs Tra- 
gicas complectens, cui prtesidet CUo, ne pro- 
feratur in lucem antecommodum tempus. At 
ubi pro Consulis auctoritate et diligentia res 
turbatas pacaveris, tum vero edes qua" a tc 
^avi stylo scripta sunt. Certe Pollionem 
Trag-oedias scripsisse, et belle quidcm, satis 
iudicat Virg. Ecl. viii. 9. ubi ait. 

En erit, ut liceal totum mihiferre per orbem, 



Sijln Sophocleo tva carmina disna colhvmo" 
Nec enim de Augnsfi Ajace imperfecto intelli- 
g:unt ea verba docfi, sed Pollionis Traga^diis , 
sicut ef Dahnaticnm ejusdem triumphum uo- 
tant apeite qua^ sequnntur et pra?cedimt. 

Sivt oram lllyrici Itgis aquoris 

hanc sint tempora circum 

Inler victrlceshederam tibi strptre lavros. 
Horat. Sat. 10. Ub. i. 42. 
-Pollio reguni 



Fncta canit pede ler percusso .• 

Id est, Senariis versil)us lambicis, quorum 
usus cst inTraga'diis. Semus aut'^m in Edog. 
iii. ad v. 86. Pollio el ipse facit nova carmina, 
ritat hanc Hoiatii Oden, ut Tragoudiarum 
scripforem probet fuisse Poinonein. 

12. Cecropio coiharno.] Cothunius Trag« 
doruni altus et snbliniis calceus poni solct pro 
cscelsa et magnifica oratione, qualis decet 
Tragwdiam, cnjus origo ex Athenis, ubi reg- 
navif Cecrops ; claruerunt autem j)rimi Tra- 
ga?diarnm scriptores Thespis, .^schylus, So- 
phoclcs, Enripides. 

13. Monelis prtrsidium reis.] Seu cfcihH di- 
cendi faculfate chirissimus uudtos in foro de- 
fcnderat ; seu quijd Senatores alii(iue proce- ' 
res, qui contra Au^istnm stcferant ad PclUo- 
nis confugientcs patrocinium, in Ca?saris gra- 
tiam redire, veniamque impetrare satagebaut ; 
qnibns ille opifuhiri, ut et Horatioj^irgilioque, 
pra"sidiumqne salutis essc non detrcctabat, 
perinde ac Ma-cenas Od. 1. lib. i. 

14. Consulenii curia-.] Tuiu (|uia dare cou- 
silia laboranti ciniae PoIIio Cunsul dibebat ; 
tum vero maximc quijd ob summam pruden- 
ti;p laudeni, nec min^jrem apud viros j^rinci- 
pes gratiam, de constifuenda- Ridpublica; ra- 
tionibus, rebnsque coinponcudis u Patribuj 
enixe consulebatur. 

Pollio.] Is orator, poCta, et historicus non 
vulgaris, cxercituum efiam ducfor non inglo- 
rius, consulatnin laudabilifer gessit cum Cu. 
Doinitio Calvino, au. U. C. 713. Ejus mcmi- 
nere Quinfil. pluribus in locis ; Sueton. tiun in 
Ca^sare, cap. xxx. et xxxv. finn dc illusti. 
Giam. cap. 10. Dio. lib. 37. 49. 53. Tacitus 
lib. vi. Seneca lib. de Trfuiquill. Animi, sub 
finem : et Epist. 1(X>. Vell. Paterc. lib. ii. 
Plin. lib. vii. cap. 3<l. et alibi ; Plut. in vita 
Cics. kc. Virgilium autem Bucolica Polliani 



8% 

cui laurea iiamortalr; para. 
vit dscus iii iriuiuplio Dal- 
malico. Jamjain aures ver- 
beras minafi tiibarum srv 
ijjlu : jaiu clanpunt limi : 
jam 'plendoi armonjni pci- 
ccUit ecjuos fug-ientos, et 
cquitum faciem. Jam vi- 
deor audire summos prin- 
cipes glorioso pulvere squa- 
lidos, omupmque tcrraruni 
orbem dojjiitma, 



Q. HORATII FLACCI 

Cui lauras aeternos honores 15 

DHirnatico peperit triumpho. [iso] 

Jain nunc niinaci rnurmure comuuin 
Perstringis aures : jam litui strepunt : 
Jam fulgor armorum lugaces 
Terret equoi, equitumque vultus. 20 

Audire magnos jam videor duces, [151] 

Non indecoro pulvere sordidos j 
Et cuncta terrarum subacta, 



AKjyOTATIOJ^-ES. 



inscripstsse non dubitant cruditi, ut Mcecenati 

Georg-Lca, .^lneida Aug-usto. 

15. Cui laurns ceicrnos honores Dnlmatico 
peperil trini/ip/io.^ Qui laudein et gloriara nac- 
tus cs nuiiquain iutcrmorituram tum cum lau- 
ro, e.t more coronatus, triumphasfi de Salona, 
Painjati;e urbc a te expugnaiii. Inde Saioni- 
um vocavit ille natum eo tempore filium, cu- 
jus Genetliliacon canit Virgil. Eclog. jv. Ftie- 
ritne FoUio Consul antequam triurapharet, an 
triumphum duxerit ante consulatum, dispu- 
tant aliqui, sed quid hasc ad nos, et ad hunc 
Horatii locum .' 

17. Jam nunc minaci nmrmure cornuum, 
&c.] Belli tumultum, pr«e!ii stiepitum, cJan- 
gentium et increpantium tuhrLnnn quasi minas 
ac terrorem sic depingis, O Poliio, iit his ades- 
se videatur sibi quisquis tua scripta perlegit. 
Quod fit pcr hypotyposin, quam et hic Hora- 
tius prcebet egregiain,tam graphice exprimens 
ea ipsa qu;r laudat in PoUione, ut ea veluti 
ponat ob oculos, rerumque atrocitate meatem 
concutiat. 

Cornuum] Varro, lib. iv. de Ling. Lat. 
Cornua dicuntur, qudd ea qutz nunc suni ex 
tcre, lunc fichant ex bubulo cornu. 

Murmvre cornuum Ferslringis aures.'] Cae- 
sai- Bell. Civil. lib. iii. cap. 92. Neque frustra 
antiquitiis conslitutum cst, ut signa undi.jue 
eoncinerenl, clamoremquc universi lollerent : 
gidbus rehus et Iw^lts ierreri, et suos incitari 
exislimurerunl. Contra tamen alii scnsere, 
teste Gell. Noc. Attic. lib. i. cap. 1 1. ex Home- 
ro : Jlst ibavt taciti .ipirantcs robur Achiri. 
Additque : ^uid ille vult ardoitissimus clamor 
Momnnorum mililum, quem in congres.sibus 
praeliorum feri solihan scriptorts annaliuin 
memoravert? Contrane in.ititulutnfubat '^di- 
qu<e discipliiue f Utrumque probabile. A"am 
tum etiam gradu citmcnti et siientio est opus, 
ciim ad hosttm itur in coJispectu longiaquo 
procul distanlem. Ciini i^erd prope ad manus 
ventum est, ium jam i. propiiu/uo liosHs et im- 
petu propulsarulus et clamore terrt ndus est ? k^. 

19. Fugaces Terret equos, cquilumque vul- 
tus.'] Caesar. de Beli. Civil; lib. iii. cap. 49. 
Ciim rerentes ulque iniegri defessis successls- 
xnt, alii autem d. tergo adorireniur, sustinere 
Povrpeiani non potucrunt, atque univtrsi ter- 

pa i-erlerunt Primiim equitatus 

esf pulsus Potnpeiu^ ut equitalum 

rv.umpulsum ridit, cui tnaximc cctfidtbat . . . 

. . protinus se in ca-itra equo coniuiit, kc. 



Quare ver5 tacet hic C.-esar suum illud strata- 
gema, quo maxime liostium fuga, et stragef, 
gibique vicioria contigit ? iSimirum ex Pliitar- 
cho, Appicuio, Lucano, aliisque, cohortibus 
suis maudaverat CsEsar, ut adversariorum ora, 
oculos, vultusque gladii.s peterent. Flor. lib 
iv. cap. 1. Obequitauiis Casaris exceplce ve- 
ces, ultera cruetda-, std docta, et ad victoriam 
efJicaT : iMILES, FACIEM FEPJ: aliera ad 
jacialifineniposila ; PARCE CIVIBUS. Virg, 
xE . ii. 390. Dolus, an virlus, quis in Iwste requi- 
rat? Sua certe Ca^sarem non fefellit callida 
mrns. Enimvero sciibat Pcmpeianos cmnes 
fere nobiles, ffitutis llore orisquc venu.^tate ni- 
mium quantum aiJectos, nunquam iaturos im- 
petum et ignoniiniam istam, atque ca vultus 
deformatione, a qua abhoiTebant, in fugam 
avertendos. Flor. cit slragem fugicnlisequita- 
tils levis armaturce ruinu coviiiata est. Tunr, 
terrore latiiu daio, turbaniibus invicem copiis 
reliqua sirages quasi und manufacia tst. 

21. Jludire mngnos jani videor duces.] Utri- 
usque partis imperatores ante pra?lium ora- 
tione incifantes militum animos viitutemque 
acucntes, poUicitis etiam ct obtestationibus 
adhibitis. Suct. Jul. Cres. cap. xxxiii. Pro 
concione fidem militumflens, ac vesi>e d peciore 
discissd invocavit. Existimatur eliam equestres 
census pollicitus singulis, ptr quos digniiulem 
suam defensurus tsset, kc. Vtl audire videor 
duces victae partis subactam deflentr s causam 
meliorem, atque pessumdatam libertatem et 
Rempublicam. 

Magtios duces!] Pompeium in acie Fharsa- 
lica prolligatum : Labienum, Afranium, Ju- 
bam, in Africa : Pompeium filium in Hispa- 
uia ad Mundam urbem : ejusque fratrem Sex- 
tum Pompcimn, qui Corduba in Siciliam, et 
hinc in Asiam fugiens tandem ab Antouianis 
ibi csEsus est. 

22. jVo/i inJecoro pulvere sordidos.] In ipso 
conflictu, mcdiaque acie per singulos ordincs 
discurrunt interdum duces, hos illosque ad 
strenue pugiiaudum adhortantur, non verbis 
solum, scd ct exemplo glorioso proinde ipsi 
pidvere conspersi. Apud Livium passim. Fior. 
cit. de Pharsahco certamine. Multus in eo 
pralio Casar fuit, mediusque iider imperato- 
rem et miliLem. Voces quoque obequilantis ex- 
ceptir, &LC. Apud Mmidam ver6 idem Csesar, 
ablcgalo cquo, similis furenti priinum in acietn 
prociirrit. Jbi prensare fugitnies, confirmart 
per totum denique agmen, oculis, mcnibus, cla- 



C.\RMINTJM LIBER II. 1. 



PraHer atrocem animiim Catonis. 

Juno et Deorum quisquis araicior 
Alris, inulta cesserat impotens 
Tellui-e, victorum nepotes 
Retulit inierias Jugurtiiee. 



89 

24 exceplo Calonis animo in- 
j.|.f,-, victo. Juno aliique Dii 
*■ *■' qui Africajiis faventes de- 
niigTarant impares, terra 
ilia uoi) vindicata ; victo- 
rum posteros Juguirthae im- 
molarunt inferras. 



AKKOTATIOKES. 



morc voliteire. Vel si refcrus ad posteriorpm 
iaterpretationem mox allaiam, pulveretn ,'ic- 
cipe, iii qiio vulutanfur occuiiibentcs pro pai/is 
ft libertJite ci\ ium. Vide lib. i. Od. 1. v. 3. Od. 
15. v. 20. 

24. Prcpter ntrocem animum Cafovis.] Ca- 
to apud l/ticam iutcrire maiuit, quam liostis 
patria>, qui jam vicerat atque omuia pEene te- 
nebat, fariem videie. Flutarch. De eo Ca'sar 
di-xis.se narratur ; 'Tuain e^o tibimorlem invi- 
deo, Cctto, quia iu mihi satu.te}n tuum invi- 
disH. 

Lucan. i. 28. Victrix causu Dcis placuit ; 
sed victa Catoni. 
Flor. cit. /71 Jifricd cum ciribxi.'! multd atrociiis 
qiid.m in Pliarsatid .... snths ampli sonabaiit 
tn Pompeiani tiominis locnim Cato et S<ipio. 
Jiccessit copiia JilauiilunicE rex Juba, viJelicct 
ut Intius vinceret Ca^sar. .\ihil ergo iiilcr 
l'harsalinm et Tliavson, nisi qudd amplior, eo- 
que ocrior, CcEsarianorum impetusfuit, indig- 
naidiian post Pompeium, creiissc hellum . . . 
. . . Cato non interfuit bello : positisqve apud 
Bagrndam castris Clicam velul altera JifriccE- 
dausira servabat. Sed uccepfi parlimn cladc, 
vihil cunftutus, ut snficntc digniim erat, mor- 

tem etiam Idtns accivit perlcclo nocle 

adlucernam Platonis libro qui imvwrtalitatem 
animce docel, paululum quici-it ; tum circapri- 
mam rigilidm, stricto gladio re.vtlalum manu 
pectxi.s sanel Htramquc percusslt, tc. Bene 
ergo Porta ait cunctu lerrarum subacta, sed 
non sub actum Catonis animum atrucem, id 
est, invictum, intrcpidum, flecti nescium, de- 
nique Porfia gente ac sevcritate superbum. 

2o. Jnno et Deorum qui.<!quis aniicior jifris, 
^c.] Dii t|ui jSumidis iu bcllo Jugxirthiuo fa- 
verant, cum tunc eos defendere non possent, 
urg^cntibus nimirum fatis, cumque amicara ul- 
cisci tfrram ac o;entem non liceret, suum in 
Romauos odium distulenjut, tandcmque ex- 
pleveruut, quando victores ipsos, aut eorum 
nepotes velut hostias mactarunt, atque inferias 
Jugiirth:e et Afrorum manibus in Airica ipsa 
dcderunt ac retulerunt ; tum nempe cum ad 
Thapsum urbem Africa; maritimam quinque 
hosiimn myriadas intcrf^cit Ca?sar, adnitente 
quidem Asinio FoUione una die tribus exerci- 
tibus superatis, consularibus ac praetoriis viris 
coiapluribus, ant captis, aut ca;sis, aut ad vo- 
luntariam nccem adactis ; victis denique Sci- 
piono, Afrauio, Juba, Catone. Piutarch. in 
vita C. Ca^saris, Florus, kc. 

Juno.l \'ir!ril. yEneid. i. 13. Carthaginem 
Junoni dilcclamostendit eis vcrbis. 

Carliwgo 

^uam Jimo fertvr terris magis omnibvs 
wnam 

Posthabitd cohdsse Samo. Hic illius arma, 



Hic currusfn.it : hoc regnum Dea gentibus 
essc, 

Si qua faiasinant, jam Itm tenditque fovet- 
quc. 

26. Ccsserai.'] Demigrrarat inde, velut resis- 
tere fatis impotens. Ex veteri porro consuetu- 
dine Romanorum evocabatur ex obsessis nr- 
bibus Dii carum Tutelarcs. Solenne iilud 
CTOcationis carmen refert Macrob. Saturnal. 
hb. iii. cap. 9. Si Deus, si Dea est, cui popxt- 
lus civitasque Carthaginiensis est in tuteld ; 
tuquc, maximi illc, qui urbis hvjus populique 
tutelam recipisti, precor renerorque, leniam- 
que d vohis peto, ul vos populum civ^itatemque 
Carthaginicnsem deseratis ; loca, templa sacra, 
urbcmque relinquafis, absque hisabcatis; eique 
populo civitaliquemetum,formidinem, oblivio' 
nem injiciufix; prodiiique Jiomam adme, me- 
osque vtniaiis ; nostraquc vobis loca, tcmpju 
sacra, vrbs acceptior probatiorqut sit ; mihi 
quoquc, populoque Romo.no, militibusque meis 
prteposUi silis, ut sciamus inlelligamusque. Si 
ita ftceritis, voveo vobis templa ludosmte fac- 
turum. 

21. Victorum nepotesl] Scipionis Africani, 
qui victo .Annibale vectigalem populo Romano 
feccrat CaJthaginem, nepos Q. Scipio primo 
quidem iji Caesariauos belkim non infeliciter 
gerens, ab iis demum profligatus occubnit, ut 
ante dixi, Appian. lib. ii. 

28. Retulit inferias.] In mortuorum sacrig 
olim juvenes iuferebantiir mactabanturque ad 
placandos horum sangiiine Ulorum manes ; 
postea glatliatores introductj ad tumulos de- 
functorum puguantes. Cum vero dux in acie 
caesus esset, captis ex hostibus ad ejus sepul- 
chrum immolabantur, ac vclut infcriat; ei mitte- 
bautur. Iliad. xxiii. 175. Achilles Patrocli 
mauibus placandis duodecim Trojanos mac 
tat, atque in ejus pjTam iujicit. Virg. ^neid. 
X. 517. 

Sulmone creatos 

Quatuor hic juvenes, iutidem quos educat 
Vfem, 

Viventcs rapit ; inferias quos immokt um- 
bris, 

Captivoque rogi perfundat sanguine Jlam- 
mas. 

Jvgurtha-i] I? rex Numidanim, acri vir im- 
pigroque ingenio, manu prompttis, et gloriae 
militaris appetens, magnum ct atroz variaque 
victoria cimi populo Romano bellum gessit, 
donec missus in IVumidiam Marius Jugurthje 
fregit opes, ipsumque ad extrema compulit. 
Is enim ad Bocchum Mauritania; regem fuge- 
re coactus ; ab ipso proditus, ac Syllae traditus 
est, a quo. pcrductus ad Marium, hujus trjum- 
phum dccoravit ; deniquc trusus in carcerem- 
illic ma;rore contabuit. Sallust. 



90 



q. HORATII FLACCI 



Quis ager ping^ior Latino- 
runi criiore iion exhibet tu- 
mulis infanda certamina, 
et cadentis Italiae fragorem 
Medis auditum ? Quae vo- 
rago, quive fluvii non no- 
veruut pugnas funestas? Et 
cuju-s maris colorem non 
rnutarunt Italicae strages ? 
Qiia; regio non imbuta nos- 
tro sangnine ? Veriim d 
Musa audacior, ne dimis- 
sis ludis, Ceios luctus re- 
ponas ; niccum potiits sub 
Dionaio specu tcnta modu- 
los pectine leviori. 



Quis non Latlno sanguine pinguior [153] 

Campus sepulchris impia prselia 30 

Testatur, auditumque Medis 
Hesperiae sonitum ruinae ? 

Qui gurges, aut quse flumina lugubris 
Ignara belli f Quod mare Dauniae 
Non decoloravere csedes f 35 

Qure caret ora cruore nostro ? 

Sed ne relictis Musa procax jocis, 
Ce?e retractes niunera ncenioe ; [154] 

IMecum Dionieo sub antro 
Qua?re modos leviore plectro. 40 



^jVj\"or.4r/ojv£.s. 



29. Qui.s non Latino sanguine pinguior Cam- 
|>U«.] Istuin Poetrc nostri a PoUionis laudatione 
ad civiliura bellorum deplorandas clades et 
aerumnas transitum non probat Scaliger, cum 
tamen Pindarus aliique insignes Potta? fre- 
quentius nihil habeant, uihilque ornatius quam 
ejusmodi digressiones ; iisque siHnmam ar- 
tcm cxhibere soleant. 

31. Aitditumque Medis HesperiiB sonilu7n 
vuincc.l Tantam Romanorum cladeni, et tam 
famosam, ut remotissimis usque ad orientem 
populis audita sit. De Medis et Hesperid dixi 
lib. i. 

34. Daunia'..'] Id est, Apulice, ut notavi lib. 
i. Hanc ver6 memorat Horatius, eo qut^d per 
Adriaticum mare Caesar Brundusio profectus 
Pompeium insecutns sit. Vide Comment. Cne- 
sar.de Bell.Civil.lib.i. cap.27. et seq.et lib. iii. 
cap. 2. et seq. ubi hoc habetur. Dictaturd se 
fibdicat Ccesar, ab urbe proficiscitur, Brundu- 
siumque pervenit. Ed legiones duodecim, equi- 
tatuni omnem venire jusserat. Sed tantum na- 

viumrcperit,k.c gravisautumnus 

in Apulid circumque Brundusium .... iw;. 

35. Decoloravere ccedes.'] Lucanus ii. 714. 
Hic primiim rubnit civiii sanguine J^'erens. 

36. Qi!<c caret ora cruore nostro .?] Vid. su- 
pra Annot. ad v. 2. ubi t; Floro verba hajc re- 
tuli ; Belluni inlra Jtaliam, inde se in Galliam, 
Uispaniamqne defie.rit ; reversumque ab occa- 
m, totis viribus in Ejnro Tkessalidque conse- 
dit ; hinc in JEgyptum, inde in Asiam, rur- 
sumque in Africam, postremo in Hhpcmiam 
remigravil, k.c. 

37. Sed ne reliclis Musa procax jocis, &:c.] 
Ad seipsum convertitur Horatius : Quo ver6 
progrederis, mca Musa ? inquit. Quidve re- 
fricas obducta vulncra ? Et cur ab instituto 
recedimus ? Ne relictis jocis mihi familiari- 
bus, et cantilenjs facetis et amatoriis, ad gra- 
viora pariter ac tristiora deflectamus : Ergo 



tenuiores potius modulos atque joculari car- 
mina more nostro cousectemur. Certe levio- 
ra ista minori periculo tractabimus. 

38. Cece munera ncenice.'] Luctuosos versus 
vclut inditos a NEenia Dea ; de qua Cal. Kho- 
dig. lib. xxix. cap. 3. vel lugubre carmen, 
quod primus invexit Lyricus Pofjta Simonides, 
e Cea insula oriundus ; quie una e Cycladibus 
est. Ovid. Ep. XX. 222. 

Cingitur AEgeo nomine Cea 7nari. 
Doricam ille secutus est Dialcctum. Quintil. 
lib. X. cap. 1. sic habet ; Simonides tcnuis, 
alioqui sermone proprio, et jucunditate qua- 
dam commendari potest ; prmcipua tamen ejus 
in commovendd miseratione virtu.i, ut qvidam 
in hdc eum parte omnibus ejusdem operis aur- 
toribus proefcrant. Hoc ideni ttstatur Dionys. 
Halicarnas. Refert Suidas Stesichoro poste- 
riorem, IMelicerten cognominatum ob suavita- 
tem ; Threnos, Encomia, Tragoedias, et alia 
scripsisse, k,c. Meminit et alterius Simonidis 
Ceii, qui prioris fucrit e tilia ncpos, et scrip- 
serit quaedam ante bellum Peloponnesiacum. 

JWcnia.] Ex Non. Marcello carmen est in- 
conditum quod mulier, dicta pra^fica, exhibit 
his, quibus mortuis propinqui non essent. Ex 
Varrone iv. de vita populi Roniajii, ad tibias et 
fides cantari solebat. Cic. de Ltg. ii. Hono- 
ratorum, inquit, virurum laudes in roncione 
memoranlur ; easqne ad cnnlns et tibicinem 
prosequuntur, cui nomen Nanim ; qno voca- 
bulo etinm Grceci canlus lugubres nominunt. 

39. Mecum Dionteo sub antro.'] Dionfea mo- 
dulemur carmiiia, id est, Amatoria et Vene- 
rea, ut dixi, vel fortasse in honorem Augusti, 
qui ducit genus a Venere, cujus matrem Dio- 
nem celebrat Homer. Iliad. v. 

40. Leviore pleclro.'] Stylo mediocri. Pol- 
lio quidem sublimi, et heroTco versu Tragica 
describit ; nos autem leviori decet canere Ly- 
rica. 



CARMINUM LIBER 11. 2. 



91 



ODE II. AD C. SALLUSTIUM CRISPUM. 

Divitiarum non possessio, sed contemptus ac laudabHls usus beatum facit. 



JNULLUS argento color est, avaris 
Abdita? terris, iaimice lamna', 
Crispe Sallusti, nisi temperato 

Splendeat usu. 
• Vivet extento Proculeius a?vo, 
Notus in iVatres animi paterni : 
Illum aget penna metucnte solvi 

Fama superstes. 
Latius reg^nes, avidurn domando 
Spiritum, quam si Libyam remotis 



O, Sallusti Crispe. qui 

aversaris laniinas terris a- 

[155] varis conditas, ccrle pecu- 

nia non habet ulluin splen- 

dorcm, nisi usu fulgeat mo • 

deralo. Procideius vigebit 

5 a-tate prorogata, conspicu- 

us ob aniinuin erj;a fratres 

patcrnum ; iilum fiana pe- 

rennis vchet ala dissolvi re- 

fugiente. Ampliiis domi- 

r-,e,e.-i naberis, cupidam vinceiido 

1 A '^*-'"''^'" quara si Libjain 

■^ " addas lougiaquis 



.9yX0TATI0yES. 



Metrum idem qiiod supra Od. 2. lib. i. 

1. A'ullus ar<rcnio color est, &c.] 81 qnid 
habet pecunia nitoris, id oame mutuatur a 
recto usu. Quapropter, O, Sallusti, jurc iii- 
jmiciis es iis, qui opcs siias terra? inlbdiunt ct 
abscondnnt, auro et argento non ulentes, quaj 
tainen suut dunta.xat ad iisum facta. Aristot. 

Edlic. iv. 'O ^XOUTflf J' ig-l TaV yjiTlfACtV . 

Cvrus apud Xenophont. Pecumis uliiniiii. 
JVam in tcrram satis sit corpora dcfodi, ciun 
quisquc dicm obitrit. Cassiod. lib. iv. Epist. 
34. Divitis auri vena similis est reliquie ler- 
rce si jaccnt : usu crcscit ad prctium. 

•2. jibdita:.] Alii lcgunt abdilo. Sed quor- 
*um tanta ea de lectione conlcntio, ciim par 
utrinque sensus exoriatur .'' MditiE ^Tro seu 
in fodinis a natura, seu in cavernis et terrse 
latebris, ab hominibus avaris, thesauros ut 
plurimiim defossos custodientibus. 

Lamnm^ Lamina, et per Syncopen lamna, 
iteni lamella, bractea est seu crusta exilis ex 
auro, argento, aliove metallo ; ponitur hic 
pro pccunia. Sunt qui putent alludi ad JEs 
Sallvstianum in Centronum Jllpino traclu a 
Sallustio primum eilbssum. Plin. lib. xxxiv. 
cap. '2. Argentum in laminis servari pridcm 
solitum innuit Seneca de Vita Beata, cap. xxi. 
scribens ; Sicculum illud, in qno Ccnsorium 
crimcn erat, paucoc. argcnli lamellcc. 

3. Crispe Sallusti.l C. Sallustium Crispum 
rerum Romanormn scriptorem intellextre 
hactenus omues fere post Acronem interpre- 
tes : verum bene Torrentius temporum rati- 
onem haud conveuire subodoratus cst. Enini- 
vero de restituto in rcgnum Phraate mox 
Horatius ; quod aliquot post Actiacam victo- 
riam aiinis contigit. INon igitur scripta est 
haec Odc ad illum Sallustium, (|ui diem obicrcd 
quadrienriio ante Actiacum Jiclhnn, teste Eu- 
sebio in Chron. Quem igitur hic compell.at 
Horatius.' Accipc es Annal. iii. Cornel. Tacit. 
Crispum ecjuc.stri ortum loco Sallustius reruin 
Jtomanarum Jforentis.nmus auctor, sororis nc- 
potem in nomcn ascivit. Hunc igitur iaudat 
quodavaritia^sordes aversetur ; solerterautem, 
occulte, ac \elut aliud agcns docet (quod inlVa 
declaro) ue. impingat in inajoris avunculi 



vitia. Is cnim inter alia, ut lucro, popino, et 
decoctor notatus. Vide Sueton. de illust. Gram. 
cap. XV. 

5. Vivet extento Proculeius ccvo, &ic.] Nun- 
quam peribit aut deficiet raemoria viri libera- 
litate et pietate conspicui ; qualls Proculeius, 
illc Romanus Eques ; Augusto sic gratiosus, 
ut ei filiain nuptui dare meditatus sit. Sororem 
habuit Terentiam Mfecenatis usorem: fratre.q 
autcm Scipioncm et Murtcnam, qui Pompeia- 
nas secuti partes, victoris Ca;saris ofiensionem 
incurreiiint, publicatoque patrimonio ad in- 
opiam redacti. At Proculeius iis sese velut 
paircm exhibcns, divisa, quDe sua erat, ha;i-e- 
ditatisparte,qua victitarent ac sustentarentur, 
reconciliationem insuper et veniam procura- 
vit. Vidc Dion. lib. liv. Plutarch. hi vita An- 
tonii. Piin. lib. vii. cap. 45. 

7. Hlujn agct pcnnd, &c.] Traducet fama 
nonien Procuieii gloriamque ad posteros, 
PcnnA metuenie sohi, nunquam dissolvenda 
celebritate. Sic alibi, Culpari metuitjidcs, id 
est, cavet culpari, ita ut nunquam culpetur. 
Quintil. declam. vi. Jn Ipsa ustra sublimem, 
pcmmla virtmferet. Sidon. AppoIIinaris lib. 
viii. Epist. 11. Eumjure censerespost Horati- 
anos et Pindaricos cycnos, gloriiE pennis evo- 
laturum. 

9. Lutiits regncs, fcc.] Corhel. Tacit. lib. iii. 
Annal. de C. Sallustio Crispo : Ille quanquam 
prompto ad capcsscndos hoiiores adituMiBcena- 
tcm a:muliilm,sinc dignitate Senaiorid multos 
triumphaUam consulariumque potenlid anteiit : 
diversus t veterum instituto, pcr cnltuin et 
munditias copidque et affluentid luxui propior, 
k.c. Hunc itaque monet PoCta, ambitionem froe- 
nare, aviduin seu pccuniae seu honoris spirituin 
doinare, gloriosius esse quam dissitas regiones 
sub jugum inittere. Ut crgo Sallustius Llle 
prior quanquam Numidia; praefectus, ncqua- 
quam inde beatior fuit, sic nec po.sterior ab 
ipso adoptatus, quamvis Libvam Africa?, et 
(rades Hispania?, provincias domet, non pro- 
inde felix habendus : etsi ei imi servial ac sub- 
jiciatur uterque Pwnus, utraque Carthago, 
Africaua quam Dido, ct Hispanica quam 
Asdrubal condidit. 



n 



q. HORATII FLACCl 



Gadibus, atque «ni subji- 
ciatur {remina Carthago. 
Sa?va hydropisis sibi lai"- 
giens inj;ravescit, iieqiie si- 
tim compest it, donec e ve- 
nis origo mali, et aquea 
ffgritiido pallente corpore 
depellatur. Virtus populo 
dissentiens e nuniero feli- 
cium expungit Phraatem 
thrcno Cyri restitutum; at- 
«jue emendat plebem 



Gadibus jungas, et uterque Poenus 

Serviat uni. 
Crescit indulgens sibi dinis hydrops, 
Nec sitim pellit, nisi causa morbi 
Fugerit venis, et aquosus albo 

Corpore languor. 
Redditura Cyri solio Phraatem 
Dissidens plebi, nuraero beatorum 
Eximit virlus, populumque falsis 



15 

[157] 
[158] 



ANNOTATIOKES. 



1 1 . Gaiihui!.'] Gadira Ptolemseo, Gaddir scu 
Gadir npud Pojnos, hodie Ga.ll. Cadix, Ang. Ca- 
diz, insula et -nbs Hispanife Ba:tica^ a Tyriis 
condita. Fenar. ra/eig* quasi yyit i^ii^)!, Ttr- 
r^Ecei-vix. Eustath.inDionys. veriorem tamen 
Ctymologiam oxpiscatus videtur, qui sic canit : 

Gadir yriniafrelim solidd supercmimf arce, 

.^ttoilitque caput geiimds inscrta colmnnis. 

Hac Cotin usa priusfuerat suh nomineprisco : 

Tartcssnmque dehinc Tyrii dedtre coloni. 

Barbara quinetium Gades hanc linguafre- 
qv.trdat; [septum. 

rainus (fiippe lonim Gadir voent wiiique 

Idem tcEtatur Plin. lib. iv. cap. 22. et He- 
sych. VdLS^it^a., inquit, Phoenices vocant tx 
'^Ti^i^^iyfjt.diTa. septa. 

J3. Crescit indulgenssibi clirus hydrops, &,c.] 
Tritasiniilitudo,quam elegantcr adhibitPoHa, 
at sine apodosi, ut alias stepe. Hanc vero sic 
Kcet supplerc. Hydropisis non curatur, im6 
irritatiu: aquarum potu : sic avaritia et cupi- 
ditas augcscit, neduni satiatur, opum acces- 
sione. Juvenal. Sat. xiv. 193. 

Crescit amor nummi, quaniumipsapecunia 
crescit. 
Ovid.Fast. 1.211. 

Creverunt et opes, ct opvm furiosa cupido; 
Et, curn possideant plurima, plnra rolnnt. 

Sic quibus intumuit sujfusd venter ab unild, 
Q,uo plus sunt potcp, plus sitiuntur aquce. 

Ili/drops.'] Mctonymia prohydropicus. ?W)- 
inen a Grteco, vS^ct^, aqua; vS^a-^, niorbus, La- 
tiiii;, aqua intercus; ejus non una species : 
lucophlegmatian indicarvt haec voccs : Aquusus 
albo Corpore laiiguor.] quando nempe cor- 
i-upto jecore, vel splcne non convertitur chylus 
in sanguinem, sed humore aquco replentur 
venac aliaque raiuora spatia rorporis, quod eo 
Kiorbo albescit, Cal. RJiodig. lib. xxvi. cap. 3. 
Ht/dropiseos tertiam speciem Celsris leucoph- 
legmatian vocat; nos albam pituitam dkere 
possumus, inquit, &ic. ubi et coeferas, ejus morbi 
species,variasque aflectiones fus^juxtaetdocte 
persequitur. Pariter et Sannnonicus ritecanit; 

Corrvpti jecoris vitio vel splenis, acerbus 

Crescit hijdrops; aut cum siccatce febre me- 
dullcc 

.dtqne avidoe faucesgelidum iraxere liquorem, 

Tum lympha intercus vilio gliscente tumescit, 

Secerneris miseram proprio de viscerepellem. 

17. Rcdditum Cyri solio Phraatem, &:c.] 
Ut porro ostendat non eos omnes regnare, aut 
beatos esse, qui populis praesunt et impera^it, 



affert exemplum Phraatis. qui licet in regiium 
sit restitutus, tamen quia sceleribus inquin- 
arat srse, lainime censendus in beatorr.m nu- 
mero. Atque hinc virtutis documenta ingtillat 
Crispo, ne propter summam apud Ctcsarem 
gratiam, plusculum fortuuae credat, miuus 
autem virtuti innitatur. De eo Cornel. Tacit. 
Annal. i. Sallustius Crispus particeps secrctu. 
rum, fcc. Lib. ii. Tiberius ancipiti curd dis- 
fractasposiremo dat negofium Sallustio Crispo, 
scilicet coercendi Clementem servum Agiipp^ 
nomine haiituque assumpto res novas moli- 
entem.lib.iii.cit. Salhtslius incohuni Ma:cenati 
proximus, mox pracipuas, cui secreta Imperato- 
rum inniterentur ; et interficiendi Posthumi Jl- 
grip}i<z conscius;citateprovecldspeciem maf;isin 
amicitid Principis, ipiam vim tenuit. Idcfue et 
Macenali acciaerat fato potentia raro sempi- 
tenite. 

Cyri solioi\ Meton^^m. totum pro parte. Par- 
thiae regno, quod tenuit etiara Cyrus subacto 
toto Oriente. Pluaatis hisloiiam narrat integ-- 
ram Justinuslib.xlii.subfinem. FatumParthiiz 
fedt, in qudjam quasi solennc est reges parrici- 
das habcri, ut sceleratissimus omnium, et ipse 
Pkraates nomine, rex statueretnr. Itaque sta- 
tim quasi nollet mon, patrem inierfccH ;fratres 
quoque triginta trucidai. Sed nec in fiiiis ccs- 
Sfint parricidia. JVam ciim inftstos sibi opti- 
mates proptcr assidua scelera videret, ne cssel 
qiii nominari rcxposset, aduUum filium intcr- 
Jici jubet . . . cnm viulta crudcliter consu- 
leret, in cr.ilium a populo suo peUitur. Itaque 
cum mngno tempore Jinitimns ricitates, ad pcs- 
tremutn Scythas precibus Jatigasset, Scylha- 
rum matcimo auxilio in regjium restituilur, kc. 
Phraatem ab Augusto restitutum alii rcferuut. 
Vide Dion. lib. li. et seq. Strabonem, kc. 

\Q.Kumero beatorum.'] Versus hypemieter, 
cujus ultima syllaba, ad sequentem versum 
pertinet. 

19. Eximit virtus^ Beatum plebs imprrita 
vocet et dicat Phraatem,qu6d regno poti- 
tur; at virtus aliud omnino decernit, exiinit 
euim et expungit,e vumero beatorum scelera- 
tos quosque licet opulentos. 

Populumque falsis Dedocet uti Vocibus.l 
Laborat et satagit, ut errorera hunc plebis ex- 
cutiaf , quo divcs quisque ab ea existimatur ac 
praedicatur beatus: StoVcum vero dogma asse- 
rit, Solum sapientcjn bcatuin csse, regem, k,c. 
ipsa onim virtus jiroprinm sibi laurum et glo- 
riam, proiudcque tutum diudtma regnumque, 



CARMINUM LIBER II. 3. 



93 



Dedocet uti 
Vocibus ; regnum et diadema tutum 
Deferens uni, propriamque laurum, 
Quisquis ingentes oculo irretorto 

Spectat acervos. 



20 fallaci utentem sermone ; 
securum piincipatum, et 
imperiiim, atqiie speciaiem 
gloriam atli-ibuens ej soii, 
quicuu<|ue grandes cumu- 
los rectis oculis intuctur. 



ODE III. AD Q. DELIUM. 

wVec adversis frangi, nec prosperis extolli debet morituru^, sed moderat^ 

latarL 

.^QUAJVI memento rebus in arduis 
Servare menteni, non secus iu bonis, 
Ab insolenti temperatam 
Laetitia, moriture Deli ; 

Seu moestus omni tempore vixeris, 
Seu te in remoto gramlne per dies 
Festos reciinaturn bearis 
Interiore nota Falerni ; 



Inter adversa pariter et 
[159] prospera stude auimum 
ajquaJem custodire a lasci- 
vienti gaudio moderatanij 
O, Deli moriture ; sive tris- 
tem semper egeris vitam 
5 sive genio indulseris in fe- 
riis,6i6en«Falernnm recon- 
ditioris tituli, recumbens in 
herba semota, 

[160] 



.^XJVOTATIOJVES. 



veram denique felicitatem ei dejert uni, qiii 
opes conteranit, oblatisque auri argentique 
acer^ is ade6 non movetur, ut nec oculos con- 
vertat. Sic Curius Samnitum et Pyrrhi spre- 
vit dona. De quo lib. ii. Od. 12. v.41. 

23. Oculo irretorto.l Rectis oculis, non 
obliquis, strabis, invidis, ade6que non sspe ad 
id quod concupiscitur, retonis. Gnpci, 'OgScTc 
If/.fxa.Tt -rgaG-^Ki^TTity. Ov. Met. ii. 776. descri- 
bens InvicUam, ait, 

Ausquam rccta aries 

Facit ad rem qu6d Nonius MarccUus in voce 
Strabones, refert ex VaiTone, liregi iTrue^tZv, 
Multi enim qui limina inlrdrunt iniegria ocu- 
lii; strabones sunt facti ; habet quiddam enim 
vacuKcv provincialis formomla uxor. Lu- 
cil. lib. .xxvii. Xulli me invidire, noti straho- 
nem Jieri sccpius ddiciis me istoruni. Vel, 
opulo irreiorto, id e.sl, aspectu simplici, nec 
iterato ; quod contemplum indicat, sensunifjue 
nostri PoetEB plane aisequitur, sine tot ambagi- 
bus (iuibus non rav6 interpretes auctoris sen- 
tentiaui iavolvuut impediuntque,dumexpedire 
et explan.ire satagunt. Vox tamen sequens 
spectal, aliquid aiuplius imiuere videatur; eaju 
nempe qui ingente» acervos contemplatur fixis, 
imuiutis constantibus oculis, aut auri fulgoie 
acies oculorum non prastringatur, aut relor 
queri ac reflccti cogatur. Seueca beatum as-« 
serit cui non inairis uuri fulgor, qudm gladii 
pcr.tiringal oculos. 

Ode 111. — Metrum idem quod supri Od. 9. 
lib. i. 

1. .3^quam.] Nec supeibia elatam in sec\m- 
dis rebus, noc mrtrore fractam in adversis. 
Aristot. 'EuTU)(_i>y fxtT^to;, ^a.TuyZiV fj^iya.xa- 
^<JX'^<:, aL(\1hcoc.\. Euripid. autemmoufct: 
Everv TavT&iy vrj^aTov ilfivxi Tovrct flgsiv, t* 
fuf^TiTrTiHTx. fAn /TaAijitsrwf, Primnm omni- 



utn scire decet casus adversos non crgrd cx- 
cipere. 

3. jib insolenti temperatam LcetitiA.'] Es^ 
enim tcmperantia commoiionum omnium mo^ 
deratrix; qua: lum a libidine avocet, tmn insct- 
lenti alcKritate geslire non sinat. Cic. Tuscu?. 
V. In alios non rectos impetus animijvrma cf 
moderata dominaiio. ii. de Invent. 

4. Moriiure Deli.] Quonijun ineluctabilis 
est fati \is mortisque necessitas, certenon de- 
cet eum superbire, qui se novit morti obnox- 
ium ; scd ncc debet animo cadere, ciim ei quid- 
piam Lumauitirs accidit; quique humani nil-.li 
a se alienum existimat, is profect6 a^quus est. 

Deli.] Frustra quidam Jiul. Geliium hic 
comniiniscitur. Intelligendus cerie est Q. Df- 
lius vt'!Dellius,qui primum subCassii niilitavit. 
signis, ab hoc deinde transfugit adAntcnium, 
tantaque spud eum gratia valuit, ut Cleopa- 
tram, qu6d CfLssium in belio juvissc accusart- 
tur, judiciuni subituram per ipsiuu accersivc- 
rit : Plutarcho teste in vita Antonii. Is de- 
mum rcbus suis maxime studens, paulo antft 
bellum Actiacum rclicto Antonio se contulit 
ad Augustum, a quo benigne exceptu5, Ca-sa- 
ris faniiliaritate opibusque floruit. Vide Di- 
on. Plut. cit. Sen. 6ic. ita seutit Torrent. ac 
Theod Marcii. contra Cruq. iic. 

5. .S'cM mmius omni, &ic.] Quandoquideiri 
mori necesse ost, sive ma^stus vixeris, sive 1«- 
titia; te dederis ; juvat, dum licet, indulgert? 
gcnio, ncquo pra;tfrmitteuda a;t;is et occasit» 
vo!u[italibus opjiortuna. Ergo vina et ui:- 
guenta itfjerrijvbc, iic. 

G. In rimolo ffrumine.'] In loco herboso al» 
lioniinum fre(|ui'n!ia ac lunuiliu sepai"ato. 

Fer dieiFcilos,] t^uibus firiari iinpensiiiSijue 
la:turi apud \et.'res iustiintum w-at. 

y. JvUrioTi notri ftdt.iii.} Kpulando rnm 



94 



Q. HORATII FLACCI 



nbi alta piaus et randida 
populus ^raucient umbram 
ramis conjunTcrp ho=piti- 
bus anJcEnam, et aqua sa- 
liens obliquo nititur alveo 
perlluere. lUuc vina et 
ungiitnta c-t valde fluxos 
rosai"um florc.=; triatos .'«- 
men, apportari cura ; dum 
sinunt res ac le.iipus, et 
nigra stamina trium Soro- 
riim. Reiinques enunvero 
tandem nemora pretio com- 
parata, et a-des, et -villam 
quam rigat flavus Tiberis : 
hinc demigrabis ; hsercs au- 
tem fruetur opibus in acer- 
vum a ie cougestis. ISul- 
lum discrimen est ; sive 
opulentus /uerii antiquo ab 



Qua pinus ingens, albaque populns 
Umbrani ho^pitaleni con.>ociare amant 10 

Ramis, et obliquo laborat 
Lympha fiigax trepidave rivo. 

Huc vina, et unguenta, et uimium breves 
Flores amoense lerre jube rosae ; 
Duin re>, et a^tas, et sororum ib 

Fiia trium paliuntur atra. [lei ■ 

Cedes coemptis saltibus, et domo, 
Villaque, flavus quam Tibcris lavil : 
Cedes ; et extrucil.T in altum 
Divitiis potietur ha^res. ■ 20 

Divesne prisco natus ab Inacho 
Nil interest, an paupcr, et infima 

luacho oriuudus, sive inops, atque ignobili 
^XXOTATIO.XES 



amicis, et animum exhilarando exquisitissimi 
vini potu, quod quidem in cella interiore coudi 
solcbat ; quod erat autem minoris pretii et quo- 
(idiano usui destinatum, magis ad mauum po- 
nebatur. Porro vini cadis inscribi solitam 
epigraphen ac titulum, quibus quo loco natum, 
quoque tempore coaditum esset, maximi; per 
nomen Consulis notabatur, ncc sciolis latet. 
Indicat Tull. in Bruto 266. Si quis Faltrno 
tirw deledeiur, sed eo nec ila noro, ut proximis 
Consulibus iiatum velit ; nec rursus ita letere 
%il Opimivm aul .inicium Consulem quecrat. 
Atuui C(B notcE sunt optimm. Credo: sednimia 
veastas nec habet eam quam qucerimus suavi- 
totem, nec est jam sant intolerabilis. Vide 
Piin. lib. xxiii. cap. 1. Nos etiam pridem an- 
notavimus ad Juvenal. Sat. v. 33. 

Crashihct .ilbanis aliquidde montibus,aut de 
Sfiinis, cvjus patriam, titulumque senectus 
Delevit mvlla, vetcrisfuligine teslm. 

Hic itaque nola intcrior excellentiam vini de- 
signat, seu ob vetustatem, seu ob patriam; vel 
titramqiie. 

9. (^K^ piniw!, fcc.] Descriptio amceni loci, 
s»^u viilce Delii peramirna. 

.^lbnque populus.] Plin. lib. xvi. cap. 23. 
Populi arboris tria gcnera, alba, nigra, et qxKC 
Libyca appellaiur, minima folio, ac nigcrrima 
. . . Jilbafolio bicolor, supern^ candicans, in- 
feriore parte viridi. 

10. Umbram hospitalem consociare amanll] 
Rarnis amanter junrtis, insertis, consociatis, 
jimbram pra>bent ac velut hospitium paraut eo 
venientibus, sedentibus, epulantibus. 

1 1 . Obliquo laborat Lympha fugax trepi- 
(Uirc ricol] Ubi rivus sonorum cditmunnur 
i»b rrequcntiorera aquarum ad ripas et lapides 
collisionem ct conllictum, quod obliquus et 
flexuosiis facit alvcus. 

12. Trcpidare.] Quasi strepitare; a strepitu 
pediim subito currentium: undc siffnificat rne- 
tvf.rc, etfestinare. Es Non. Marcello. 

13. Huc vina, et unguerda, kc.] Ista ad lae- 
fitiam adhibcri con.sueta. fuse docuimus lib. L 
OU. 36. 38 et alibi. 



Kimiim brevcs Flores, fcc.] Elegans Epi- 
gramma : 

Quani longa una dics, cetas tam longa rosor 
rum, 
Quas pubcscentes juncta senecta premit. 
Qu&m modd nascetUem rutilus conspexit 

Eous, 
Jlanc rediens sero vespere vidil anum. 

15. Dum res, et a:tas, k.c.] Dum licet per 
tranquillum rerum statum, per juventutem, 
per vitae usuram, quani largiuntur ac proro- 
gant Parcae. De his lib. i. 

16. Fila triu7npaliuntur alra,&Lc..] Clotho, 
Lachesis, Atropos, sorores trcs mortalium 
vitam et fata regere superstitiosis veteribus 
creditae: prima colum sestare pensumque ve- 
lut materiam vitse honiinum : altera nere, at 
stamen ducere scu afrum seu album, prout bo- 
na vel mala dispensantur; tertia denique fiium 
abrumpere,vita;que tenniuum definire. Hinc 
nomen vel a particnda vita, vel a non parceu- 
do per antiphrasin. Quid igitur Sraliger in 
Horatium exrandescit, quod atra dicat fila, vi- 
tse lucisque seriem trahentia, qua; candida po- 
tiug, inquit ille, dici oportuit.' At cnim Ovid. 
in Ibin. 246. de Clotho. 

j\eiit tt infestd stamina puUa manu. 
Ego vero atra Jila sororum interpretor Cla 
Parcarum, quae atra; morti pra;sunt, ipsreqne 
dicuntur atrse, Erebo et iNocte videlicet natse, 
ex Tullio iv. de rsatura Deorum. 

17. Cedes co£mptis scdtibus.] Tandem amoe- 
na villa, neraus, aedes opulentrc ac splendida; 
sunt descrenda ac h^ercdi iTlinquenda. 

18. Tiberis lavil.] Alluit, rigaf, humectat, 
ex Prisciano, pro lavat. Dixere pasgim vefe- 
res lavere et lavare Non. Marcell. Eunius, 

Laiere lachrymis vestein sordidam. Virg 
Georg. iii. 221. 

Lacil aler cnrpora saiiguis. 

21. Inacho.] Is Argivorum prinms rex, floru- 
it temporibus Al»raha; ct Isaac ejus filii, circa 
annum muudi bis niillesiinum centcsimura. 
Virg. JEn. vii. 371. 

£t Turno, si prima domus rcpelatur origo, 

IiMchus Acrisivsque patres. 



CARMINUM LIBER II. 3. 



95 



De geute sub Dio moreris, 
Victima uil raiserautis Orci. 

Omues eodem cogimur : omnium 
Versatur urua, serius, ocyus 
Sors exitura, et uos iu Eeternum 
Exilium impositura cymbae. 



de stirpe, sub Jove frigido 
manciis ; ptrinde Jies vic- 
tinia Piutonis luiili parcen- 
i^^^] tis. Cuncti locuiii in cun- 
26 detn coijipellimur. Com- 
niunis ag^itatur sors, tard^ 
vel cit(>, ex lUTia proditura, 
nosque navigio trnnsvehet 
in perpetuutn exilium. 



ODE IV. AD XANTHIAM PHOCEUM. 

Ancillam ab eo sine notdposse adamari. 



JNE sit ancillse tibi amor pudori, 
Xanthia Phoceu prius insolentera 
Sen^a Briseis niveo colore 
Movit Achillem : 



Ne pudeat te servam di- 

lieere, Xanthia Plioceu : 
ri631 «"^f*' '^ Achillem superbum 
Brisels ancilla percalit can- 
dore suo : 



JlKyOTATJOXES. 



23. Suh Dio morcris.l Sive tam pauper 
fucris ut sine lare, sine tbco, sine tecto, sub 
dio et aperto ca-lo inaneEis et cubes, uihilomi- 
nus te pra?(lam Orcus suam faciat : a morte 
victus, Dcli, victima Phitonia mactaberis : 
Viclis liostibus victima propiie cceditur. Festus. 
Ovid. Fast. i. 3;?5. 

Virfinw, qitdddextrd ceciditvictrice, vocatur: 
Hoslibus amolis hoslia nomcjt habel. 

24. Xil miserantis Orci.l TuHius iii. de Nat. 
Deor. Age porro, Jovem, et JVeptunum, Deos 
tuuneras. Ergo ctiam Orcus, fraler eorum, 
Dfus, et illi (pdfiuere apud inferos dicuntur, 
.lchcron, Cocylus, Sli/x, Pyriphlegeion: tum 
Charon, tum Cerberus, Dii putandi. Quem 
vero nihil iniserantem hic appellat, illachrv- 
mabilcm dicit Od. 14. v.6. seq. Virg^il. Georgic. 
iv. 489. 

IgnG.fccnda quidem, scirent si ignoscere 
manes. 
F.st et Proverb. Orco implacabilior. 

25. Omiies eodem cogimur.] Ovid. at Livi- 
am, 3.59. 

Tendimus huc omnes: melam properamus ad 
unam, 
Oiiinia sub kges mors vocat alra suas. 

25. Omniam versutur nrna.] llla nempe fata- 
lisurna; in quara omnium mortalium nomina 
ft sortcs conjiciuntur, versantur; atque tit cu- 
iusquc noinen et sors educitur, ita et mortis 
prada existit, fatiquc legem, volens nolens, su- 
bit. Lib. iii. Od. l.v. It). Omne capax movct 
uriia nomen. Virg. /En. vi. 4.31. 

J\'ec vero hce sine sorte datco, sine judice 
sedcs. 

QucEsitor Minos urnam movel. 

27. Kos in cEternum Exilium impositnra 
cymha;.} Sors educta vita; fincm imponit, cs 
hoc orbe ablegat aiiiiuam in perpotuuin, atque 
ad iiifcros transinittit, traducente eain per 
Achcrontem fluvium Cliarontc in sua navicu- 
li, dc qnu Propertius, iii. IS. -24. 

Scundtnda e?,t torvi pnblica ryniba scnis. 
Tide lib. i. Od. 4. et hujus lib. Od. 14. 



28. Exilium.] Sunt qui legunt exiiium. 
Exules, inquit Nonius Marcellus, dicuntur ex- 
tra solum. V^irg. Georg. iii. 225. 

— Ijongeque ignotis exulat oris. 
Et post v. 228. 

— Regnis excessit avitis. 
Ode IV. — Metrum idem quod Od. ii. lib.l. 

1. JVe sit anciU(e,k.c.] Xantliiam Phoceum 
Phyllidis genere servili natae amoribus irretitum 
consolatur Horatius; atque heroiirn exemplis 
expugnat eam vulgi opinionem, qua servilem 
conditionem sic aspematur, ut Plautus Am- 
phitr. scripserit : (^ucm Jupiter odil, .lerrum 
hunc primvjn facit ; et Romani per ludibrium 
ancillarios appellabant eos, qui ancillas secta- 
rentur, ac diligerent. Hinc dicaciter Martia- 
lis lib. xii. Epigrara. 58. ad quendam nomine 
Alaudam ; 

Ancillarioluin tua te vocat uxor ; at ipsa 
Lecticariola est; estis, Jilauda, pares. 

2. Priits insoJenlem.] luterpretari quibus- 
dam placuit ; non antea suetum amarc ; quasi 
non meminissent Deidainiai Lycomedis filiae, 
susccptique ex ca Pyrrhi, qui TroJK fatum 
adolescentukis implevit. Videtur itaque me- 
lius, insolenteni vocari Achilleni, id est, fero- 
cem ; siquidcm ad Pisones scribcns Horatius 
121. itavult ut pintjatur, 

Impiger, iracundu.^. inexorabilis, ticer, &c. 

3. Strva Briseis, i^c.'\ Hippodamia a pa- 
trc Brisc sic dicta, quai, Lyrnesso urbe capta, 
in pucdip partcin cessit .\chilli victori, cui pcs- 
tea ab Againcmnone crepta grave peperit dis- 
sidium, quod Trojai fatum remoratum est, ut 
fusc cxplicui ad finem Odes IS.lib.i. in nota S-S. 

Serra.'] Jure belli capta, adeoque iii scrvi- 
tutein redacta. 

jXiveo colorc.] Colore candido, qui in formo- 
sis spectatur. Homeni.s Junonpiu xsi^xalxcynr, 
Virgilius niveos lacertos Vcueris, Pi-opertius 
nivcuiii Adonin laiidat. 

4. .^vvit.] Ita qui(lein,ut obeam sibi erep- 
tain ii, bcllo iccessi.-rit, vixqiie ut alibi dixiniui;, 
redierit. Homcr liiad.ii. Ovid. llpist. iii. ^ttir. 



Q. HORATlf FLACCr 



[164] 



10 



96 

perculit etiam Ajacem Te- Mo\nt Ajacem Telamone natum 
iamonis fiiiutn puichritudo porma captivge dominum Tecmesstev; 
rmtuir^^T^aJSirnArsit Atrid^ medio intriumpho 

pariier intcr ip=ttm victori- \ irgine rapta ; 

am adamavit pueilam ai^^Barbarce postquam cecidere turmae 
^h^vliroLrCXr-Thessalo victore, et adcmptus Hector 
ts Thessaiico viciore fue- Tradidit fesiis leviora toui 

rani, Hectorquo interemp- 
tus pertaesis Graxis iliniisit 

dKXOTATIONES. 

tst BriseJdU ad Achillem. Vide et Dictyn. nonem albo corpore, mapium, mcmbris vahni' 

Crrtansem Ub. ii. ubi scribit; Lyratnum' ub tibas,/acundum, priidentem, rwbilem. 
Achil[epaucisdiebujpuz)iarulocaptam;etpro- 9. Barbam py/stquam ceciii&re turtiu£,kc.] 

per& inde expugnalam Pedasum, Lelcgum ur- Post victos ac profligatos Tiojanos ab eier- 

bem, ubi rex Brises; abdudamque fiiiam rtgis citu Griecorum. maxunc vero ab Achille e La- 

Hippodumiam. Dares autem Phrjgius ita rissa urbc Tbcssalipe oriundo. 
descnbit Acidlhm pectorosum, ore ienus'o, BarbarcE.] Hoc nomhii.- vocabantur a Gr«B- 

membris valenUbus et magnis, bene crispatum, cis onines aliae gentes, imprimis autem Phry- 

ckmeaiem, in armis acerrimum, vuUu hilari, ges et Trojaui. Patit ex Dictj' Cretensi pas- 

lar"-um,dapsilein, capillo myrteo. Briseidem sim. Plutarcb. de audiendis Poetis, disparita- 

porrofurmosam, altd staturd, candidam, capil- tem Graeconnn et Trojanorum conmiemorans., 

loliacoetmolli,superciliisjunctis,oculisveuus- ait. Probatam esse Grcccorum provideniiam, 

tis, corpore aqu/di, blaadam, ajfabilem, vere- ferociam vero Barbarorum viliosam ; ei paulik 

cundam, animo simplici, piam. post : in potestatem hostium Trojanos vivoa 

5. Movit Ajacem Telamone nalum, Sic.] Dlc- complures venisse, Acha?oi um vero neminem j 

tys citatus, Ajax, inquit, Telamonius iltr ad atque iliormn nonnullos fuisse hostibus sup- 

Fhry^as convertit, ingresmsque eorum regio- pUces, ut Adrastum, Antunachi filios, Lycao- 

nem,~Teulhranlem dominum locorum solitario nem, ipsumque Hectorem, qui Achillem de 
eerlamine inierfxit ; ac post paucos dies expug- sepuhura exoravit ; honun vero, neminem. 
natd atque incensa civitate, maenam vim prie- Quod Barbarorum sit supplices esse in conftic' 
dce trahit, abducens Tecmessam jiliam regis. tibus, elsdn-.mittere se ad pedes ; Grcccorum 
Et postea .47'aci ob egregia laborum ejusfaci- autemxincere dimicaniem, aut oceumbere,iiic. 
noTa^Teuthraniisjiliani^Teciiiessamconcedunt, Itaque vo-s Barbarus, aliquando nihil ahud 
Greeci nempe, reliquam przedam inter se par- sonat quam extraneus et peregruius. Vide 
tientes. Dares item cit. ita describit Ajacem Turneb. lib. vi. cap. 18. ubi k Tuscul. i. verba 



Telamoniumvalentem,voce clard, capiliis 
gris, in hostem atrocem. Ovid. de Arte Aman- 
di; lib. iii. 517. 

Odimus et mastas ; Tecmessam diligat Ajax. 

. . . et .523. 

Scilicet Ajaci mvlier 7na.slissima dixit; 

Lux mea; qucequc solent verbajuvure viros. 

7. Arsit Alrides, &ic.] Agamemnon Ati-ei es 
Afrope, vel Plisthenis, ut scribunt alii, filius, 
Myceuannii et Argivorum rex, GrEecorum in 



ista, Astante ope barbaricd, de Priamo, et reg 
no Phrygum tloreute, bene uiterpretatur, Lc. 

10. Thessalo victore.] Quanquam a Painde 
jam interfectus erat Achilles, antequam Troia 
caperetur, is tameu recte victor dicitur, sine 
quo capi non potuisset, ita volentibus fatig. 
Vide lib. i. Od. l-o. in finc. 

Ademptus Hector Trailidif festis,&ic.] Post- 
quam ab Achille pereruptus Hector, ade6que 
Trojanis adcmptus veluti suus clypeus, qui 
solus robore ac virtute singidari Gi-ebcos terre- 



expeditione Trojana suramus Imperator, m ip- ^.^^^ ^^ Homero. Qko stetit stante llium. Se 

so urbis excidio, modia m victorra, Cassandrae ^^^ Jroaid. bitio. Et postca chonis ejus sic 

Priami filise amore mcensus captusque, m prae- .^ interitum. Columen palri<c. morafato- 

dae partem eam depoposc.t, quae tamen rapta ^^^^^^ ^^ prasidium Phrygibus, lu murus eras, 

ab Ajace Oilei et vifiata fuerat m ipso Mmer- /,„„je^i^^,,e ^^,^ .,/e/i, ^/a decem fulta per an- 



vae templo. Hinc Virg. ]£n. ii. 4<33. 
Ecce trahebatur passis Priamela virgo 
Crinibus d. templo Cassandra, adytisquc Mi- 
nerva:. 

Dictvs Cretensis, lib. v. Priamus ad nramJovis 



nos. Tecum ceridit ; tummusque dies Uecto- 
ris idem pntriccqac fuit. 

11. Tradidit fessis leviora tolll Pergama 
Graiis.] Sublato scilicet Heciorc jam capi 
evertique Troja facile potuit a Graetis decen- 



confui:it,CnssandraintEdemMinervcE,multique uali quamvis obsidione fessis. Virg. Mueid. 

ad reliqua Dcorum ttmpla ... CcEierum Cas- 

sandram Ajax Oileus ^ sacro .Minervce captiram 

abstrahit . ■ . Agamtmnoni Cassandra datur, 

23ostquam ejusformd captus, quinpalam desi- 

derium fateretur, dlmmulare nequicerat. Da- 

res jam cit. refert Ca.osandram mcdivcri sta- 



ii. 108. 

S(Fpe fugatn Danai Trojd cupiSre relicti 
Moliri, et longo ftssi diicedtrt bdlo. 

Et .Eneid. ix. i5G. 

Decimurn quos distulil Hecior in annum. 

Ltviora tolli.] Trauslatuia ex uitimu Ilia- 



turd, ore rotundo, rufam, oculis micantibus, dos, 243. ubi Priamus sic allcquitur Trojanos 
ful}irorumvroestiarn:''jip3ni\opo^t,Asttmem» de amisso liectare : Jupiter mit; dolores de- 



CARMINUM LIBER U. 4. 



Ui 



Pergama Graiis. 
Nescias an te generum beati 
Pii} Ilidis flavte decorent parentes : 
Rcgium certe genus, ct Peuates 

I\Ioeret iniquos. 
Crede non illam tibi de scelesta 
Plebe delectara ; neque sic lidelem, 
ISic lucro aversam potuisse nasci 

Matre pudenda. 
Brachia et vultum, teretesque suras 
Integer laudo. Fuge suspicari 
Cujus octavum trepldavit a^tas 

Claudere lustrum. 



[165] 

15 

[166] 
[167] 

20 



Trojara eveiti facilera. 
Qiiid si geneio til^i aurcee 
PJivUidis paientcs opulen- 
ti decus allcrant ? Origo 
prolectu reg-ia esl ; et qiU- 
deni iulcstos Penates la« 
mentatur. Sic iiahe non 
eam intclici de plebicuia 
tibrelectam ; ncc ita fidam, 
ita quastiis a.spcriiatricem 
turpi matre gig^ui potuisse. 
Cateruni imactus laudo 
brachia, et facicm. et tibias 
rotundiis iUius. ISoli sus- 
pectum habere me cujus 
ffitas properavit octavum 
lustrum finire. 



AKKOTATIOKES. 



dlt, filium ut optimum perderem ; quod et vos 
sentictis. Deiiiceps eniin Miiris faciliores 
erilis tolli eo inorluo. 'PniTi^zt ^ag fAdh/.ov 
'K^a.rfis-it S'» is-nrii liiiyiu Tibviatoi 'iya.t^i/u.ty. 
' Pergarna.] Arces eraut Trojaua; ex Senio : 
synecdochice Trojam ipsam significant. 

13. J\'tscius an le generum^ &:c.] Per Pro- 
Jepsiu ingeniose occupat Horatius id quod ob- 
jici poterat puellas ante mernoratas licet cap- 
tivas, e regia tamen stirpe ; uon ita vcro Phyl- 
!ida ; respondet igitur ; An vero quis eara 
humili sorte ac genere credat, qua; tam nobi- 
lem pra-fert mdoleni .'' 

15. Kegium certt geiius.] Hinc igitur honos 
tibi et decus accedat, si talem tibi despondeas ; 
ejusque parentes familiam tuam illustrabmit 
potius quam dedecorcnt. 

Penates Mard iniquos.'] Sententiam hanc 
Tulg6 jungiuit cum pra;cedenti, eo sensu ; 
Ph yllis certe cum suam dolet % icem, regio se 
ortam genere lamentaiiu- ad scrvitutem redac- 
tam, indeque Penates accusat, qui tutelfe suse 
fideutem tam miserum iu statiuii labi permise- 
rint. Placuit tamen intcrpungere, atque sen- 
tentias separare, non sine aliqua venustate, ut 
visum est. Suus tamen sit houos antiquitati, 
Lectori vero judicandi jus atque arbitrium. 

Penates.] Qui dicantur, iSIacrob. Saturn. 
cap. 4. fuse docet. Hyginus Deos patrios, 
alii domesdcos, quibus in penetraliljus do- 
m&s litari solebat, interpretantur ; alii etiam 
alitc-r. 

17. Crede non illam tibi, k.c.] Nequaquam 
credenda est e fcece plebis iila, qua- nihil ha- 
bet sordidum ac vile. Plebeiae anima; lucro 
sese vendunt ultro ac sponte ; meretrices in 
primis infidw ac perjurEe, lucri verb pcrquam 
avida". lib. i. Od. 35. Vulgus iufidum et me- 
retrix perjura. At Phyllis mirum quantum 
fidelis, tum quastui et lucro aversu. Honestam 
igitur educationem generosus animus ; nobilis 
autem institutio originem haud vulgarem in- 
dicat certe et ar^Tjit. 

De scelestd Pkhe.] Vel, impura et sceleri 
pravisque afiectionibus ut plurimum obnoxia ; 
vt\, infortunatii, et paupcrtatis inconimodis ac 
luilibriie daranata vclut ct conspuicata. Hinc 



8 



non abludit quod Plaut. Mostell. iii. 1. 1. 
scribit. 

Scelestiorem ego annum argento fanori (lo- 

cando) 
Kunrjuani ullum vidi, quam hic milii annus 
obtigit. 

18. Delectajn.] Alii legimt c/(7ec/«m. 

19. .nlrersam.] Alii advtrsam, perinde est, 
et par utrobique sensus. 

Fidelem.] Castitatis amantem, honesti pro- 
positi tenacem, quam a fide non facile dimo- 
veas, nec oblato quasstu corrumpas. 

20. Malre pudendd.] Improbis ac flagitio- 
sis moribus turpificata ; vel inope, et aljjecta, 
cujus nomen ac memoria pudorem et vere- 
cundiani facere queat. Ex moribus nataleg 
posse ac debere aestimari, ostendit Juvenalis, 
Sat. vi. 238. 

Scilicet eorpectas, ut tradat maier honestos, 
Jlut alios mores, quann quos habet? uiile 

porro 
FiKolam turpi retulo' producere turpem. 

22. Integer laudo.] Cateniin, O Phoceu, si 
laudo tuam illam Phyllidem, noli me arbitra- 
ri sjjecie illiui captum. I/deger ego castusque 
laudo trac/iia torosaet candida, vultum spe- 
ciosum,.'a«(w/er£/e«,totamque formosam. Ita- 
que ne zclotypus inde fias neque suspiceris ri- 
valem me tuurn quoquomodo cssa. 

23. CvJHS octavum trepidavit cetar. Clauderf. 
lustrum.] JNimirum deferbuit ai-dor ille primus 
adolcsGentiae, nec ita me jam, ut olim, cruciat 
amor. Annum a;tatis quadragesimum pra;ter- 
gressus, aistus illos priorcs evasi. 

24. 'Lustrmn.] Ex VaiTone, Festo, et aliis 
dictum a luendo, id est, solvendo ; pendeban- 
tur euim vectigalia quinto quoque anno. Est 
igitur annorum quinque spatium ; adeoque 
Iwitrum octcrum annos quadraginta claudit 
impk tque. Cic. ad Attic. ii. 6. Populi autem, 
niillo gemitu pubiirunis, quibus hoc ipto lustro 
nihil solveranl, eliam supcriaris luslri reddide- 
runt. Ovid. in Ibin. V. 1. sic orditur. 

Tempus ad hoc lustris mihijam bisqiiinque 
pcractis. 
Martial. lib. iv. Epigrom.45. 

Ut (piiprima novo sis^aat quinqtifnnialuttro. 



98 



Q. HORATII FLACCI 



secu 



ODE V. 

Coercendus amor intempestivus virginis haud matunB. 
Ncqiutp.abucportare.ju-]\TQ^-j)^^j subacta feiTe jugum valet 

;!Ti Siibinisso collo, nec as- ^. . , . ^ " . 



i oiiicia conju^is, iiec Cervice, noiidum munia comparis 
sustinere iiupetum tauri Ve- iEquare, nec tauri ruentis 

nerem appeientis. Circa i a" * i i ^ 

virides agros versatur meus . ^" .^ euerem tolerare pondus. 

bucuia; tuie, modo flami- Circa virentes est animus tua) 

iiibus temperantis moiestos Campos iuvencsp, nuuc fluviis ffravem 

iSolis ardores, modo jrau- o i • • i 

dentis colludere cum vitu- OolantlS JEStum, nUUC IH U(JO 
lii inter hujnidas salices. Ludcre CUm vitulis Salicte 

Cohibe desiderium uvae Prfgirestientis. Tolle cuuidinem 

acerbae. iMoi Autumnus -^ V . . ., . ,! . , 

Tarietate ^at.is pinsret co- Immitis uvse : jam tibi livmos 
lore purpureo tibi racemos Distingaict Autuumus racemos"" 

livcntcs. -Mox curret post td • i 

, V „ o o, ;,,^ J^urpureo varius colore. 

tc. .<am properat a;tas t . - 

vehemens : atque iiii addet Jam tc sequetur, curnt enun ferox 
annos, q-.ios tibi detraserit. ^^tas, et illi, quos tibi dempserit, 

Mox audaci vuitu Lalajre . ^ • ^^ a 

tinimquaret; Apponet annos : jam proterva 

Fronte pstet Lalage maritum ; 



[168] 



10 

[169] 



15 



.i.y.XOT.iTIO.XES. 



Metnun idein quod Od. 9. lib. i. 

1. j\'on(iuin snbiicta.'} Ad amicorum aliquem, 
an seipsuui admoneat Horatius, plaiie inccr- 
tum est. Rem vero caeteroqui turpiculam allc- 
goria multiplici contexit ac prope honestavit. 
Cupidiuem virginis iutempestivje indicat per 
appetentiara uvie nondum maturai. Pueilai 
vero junioris indolem belle notat per juven- 
cam cum vitulis exultautem in campo, jugiim 
portare aut Vencrem sequi adhuc igrnoi-aiitem. 

2. Munia comparis JEqiuire.l Oueraconju- 
gii sustinere, fequalem operain prffistare mari- 
to, puellulla ante pubertatem, nondum viro 
matura. 

5. Circa vlrentes, est, &«.] Aliud nihil amat 
aut cogitat virgo ea setate teneriore, quiim lu- 
dum cuni puerLs aut puellis a?qualibus. Ani- 
musque illius totus est in campis, In lusibus, 
&c. Sic Terent. Eunuch. iv. 7. 46. 

Jlnimus cst iapalinis. 
Horat. lib. iii. Od. 11. v. 9. 

QufE, lelut latisequa trima campis, 

Ludit exultim, metuitque tangi, 

JVuptiarum expers, et adkuc proterto 
Cruda marito. 

9. Pragestienlis.] Summopere cupiontis. 
Ex Prisciauo, etFesto, ee.j/iVe, estremaliquam 
tam vehementer appetere, ut corporis gestus 
ejus desiderium exprimentes contJuere non 
valcamus. 

ToUe cupidintm Immitis uva:.] Desine a- 
mare, aut saltem concupiscere puellam irapu- 
bcrcni; imniaturam, atque ut Varro appellavit, 
acerbam; uiciis eadem,qua PoOta uostcr, me- 
taphora, ab uva iniiuiti ducta. Exspecta do- 
nec illam a-tas idoucam fecerit ac nubilem. 
TuU. de .Seuect. Uia primo esl peracerba 
gustu. deinde mutura dukescit. 

10. Jam tibi liiidos DisHnguit, kc.} Au- 



tumnus varietate fnictiium abundans, et co- 
rum multiplici diversitate utilis pariter et 
jucundus, Uvcutes ante immitesque uvas pur- 
pureo statini colore pulchras, simul et maturi- 
tate gustui dulccs facit. Sic tibi paulo post' 
matm-am ac tempestivam licebit sectari Lala- 
gen. Imo ipsa fetate jam perfecta virum pe- 
tet : sicut uva plane matura carpi desiderat. 

12. Pur])ureo varius cotorc.] Is color ia 
racemo propinquam notat maturitatem. Hinc 
Virg-. rubenlcs uvas, Ovid. purpureas laudat: 
Horatius autem Epod. 2. 20. Certantem et 
uvam purpurd dixit. Theophrast. de Caus. 
Plaut. lib. iii.cap.22 sTat» ag^i^aivTit/ rtgxst ^wk 
li fiTgoif. Ciim incipiunt uvce nigrescere, 
seu niaris distinguimaodis. Propcrt. iv. 2. 13. 

Prima viihi variat lirentibus uva racemis. 

13. Jam te sequetur.} Lalage, qu£e te se- 
quentem nunc fugit, postmodo vel fugientem 
te prosequetur, ubi fen'entis a-stu juventutis 
agitari cocperit. Quod quidcm brevi fiet. 
Currit enimferox cetus. Labitur celeriter im6 
volat, ut ait Tull. Tusc. i. 

Ferox JF.tm.] .Juventus, quae valens, acris, 
ardens, vehemens, petulaus, elata, superba, 
nisi libidiuis stimulos tum maxime prurientis 
virtute fregcrit, etiam ferox, indomita. et im- 
poteus. .\pasre vero Cruquium dubitantem 
numquid trausposita sint Epitheta isia ; ut le- 
gcndum sit : ^lasfugax,el Plioloi' ferox. 

14. Illi: quos tihi dempscrit, .ipponct annos.] 
Dum tu annis decresces, et immiuueris viribus, 
Ula crescet atquc augescct. Tn enim ab a?tatc 
perfecta vergis ad scuium : illa ad annorum 
Ktati.sque firmitatcm, quam nondum attigit, 
propcrat. 

16. LaJage.'] Eam ipsam a-tatis florc deco- 
ram laudat lib. i. Od. 22. quo patct Oden istam 
ab Horatio post bauc essc scriptam. 



CARMINUM LIBER II. 6. 



99 



Dilecia, quantum non Pholoe fugax, 
Non Chloris ; albo sic humcro nitens, 
Ut pura nocturno renidet 

Luna mari, Cnidiusve Gyges ; 
Quem si puellarum insereres choro, 
Mire sag-aces falleret hospites 
Discrimen obscurum, soluiis 
Crinibus, ambiguoque vultu. 



amata plus quim PhoicJ' 

viros abhorrens, vul Chlo- 

ris splendens humero can- 

dido, nou seciis ac Luna 

20 ciara noctu micat in mari, 

j.,^.,, aut Gyges Cnidius ; quem 

^ ' -■ si misceas cactui virjrinum, 

advenas niaxime perspica- 

ces deciperet incerta dif- 

ferentia, passis capillis, du- 

biaque facie. 



ODE VI. AD TIT. SEPTIMIUM. 

Ajiud amanvm TiburtiiKe, vd TarentincB regionis secessum, tanclcm cum 
eo qiiietam degere senectutem expotat. 

c; ^ ,,.j <-( 1 T Septimi, perrecturc 

OLP 1 IMl Ijrades adlture mecum, et [171] mecum ad Gades ct Canta- 

Cantabrum indoctum juga ferre nostra,et b™s nobis servire nescios, 

atquc 



AKj\OTATIOKES 



17. Dilecla, qxianium, &ic.] Cum vero La- 
la?e juventutis pariter ac formffi perfectionem 
adepta fuerit, tum certe multos amatores ha- 
bebit quos nunquam Chloris pulcherrima, vel 
speciosa Phohe Chlovidis filia, quae tamen e6 
diligitur amplius, quo niagis amantes fugit 
aspera et repellit. De hac Cyro adamata, 
ipsumque spernente ; lib. i. Od. 33. 

19. Ul pura noduruo renidet Luna mari.] 
Tam nitens, quam Luna nullis infuscata ne- 
bulis, sudo coelo, noctu splendet ac mari na- 
vigantibus formosa apparet. 

20. Cnidiusre Gyges ] Vel ut formosus ille 
puer Gyges, virginea specie inclytus, oriundus 
a. Cnido, urbe Carioe maritima, hodie, Caho 
di Chio, Ang. Chios, ubi Veneris efBgies valde 
celebris. V"ide lib. i. Od. 30. formosos olira 
pueros in dehciis fuisse, vel e Virgil. uotum, 
Bucol. Eclog. ii. 1. 

Fornwsnm pnstor Corydon ardebat Alexin, 
Dclicias doinini.' 

21. Quem si puellarum insereres, &ic.] Gy- 
g-is ncmpe vultus Isevis, tener, candidus, ve- 
nustus, adco virginis specioste pulchritndincm 
refert, ut vix internosci queat, Si puellarum 
choro inseratur: pucllam etenim non puerum 
Gygen affirmaverit hospes. 

21 Falleret hospites.} Nos quidem cives, 
qui eum cognoscimus, foi'tasse non falleret 
Gygcs: hospites autem etperegrini nequaquam 
k puellis puellum hunc discernerent. Tam 
enim obscurum est discrimen. 

23 Solutis Crinibus.'] Prolixis et passis more 
scilicef virginum ; at contra nuptae capillos 
religabant. 

24. .imbiguoqve vultu.'] Ut sexum non dis- 
tinguas. Sic Juvenalis Sat. xv. 136. de pu- 
pillo a tutore defraudato, 

Cujti.'; manantia fletu 

Oru pnetlares faciunt inccrta capilli. 
Ovid. Metam. viii. 323. 

Talis erat cuUur;facie.i qiiam dicere rcrb 



Virgineam in pucro, puerilem in virgine 
posses. 
Idem lib. ix. 711. 

Cultus erat pueri; facies quam sive puellaf 

Siie dares puero,Jieret formosus uterque. 
Auson. Epigram. cvii. 

Dum dubitat natura marem,faceretne puel- 
lam; 

Factus es, pulcher, painh putJla, puer. 

Ode VI. — Metrum idem quod. 2. lib. i. 

1. Sepiiini.l Tit. hic Septimius, Romanus 
Eques, Poeta etiam Lyricus et Tragicus, cum 
Horatio diuturna famiharitate conjunctus, im6 
et commihto. Hiijus meminit lib. i. Epist. 3. 
5. 9. fertur et Augustiis ad Horatium ita de eo 
scripsisse: Tui qualem habeam memoriam, 
poteris ex Septimio nosiro cogno/cere, k.c.'] 

Gades adiiure mecum, i:c.] Hoc interprctes 
huc usque fere omnes intellexerunt de magn&. 
Horatii Septimiique consensione: quasi pa- 
ratus esset alter alteri coraes ire ad ultimas 
usque orbis plagas; quemadnjodum Catullus 
Carm. xi. Furium et Aurelium sibi spondcl 
comites, Sive in exircmos peneirarit Indos, &ic. 
Et Propert. lib. i. Eleg. 6. Tullo sesc oHert, ut 
cum eo Rhiphtcos eliani montes superarc non 
vereatur, et JF.g<eo ducere vela mari. Cruquius 
autem opinatur h»c ab Horatio scripta, Citm 
Augusius esset in expedilione CanlabricA, quinto 
vix anno peractd, quo Scptiniius Eques invita' 
bat Horaiiiim, inquit ille: non male quidem 
ariolatus ; credo tamen haec scripta esse cuni 
Cassar expediiioneni iilam moliretur, et ad 
eam Horatius pariter ac Septiniius sese ac- 
cingerent: De Gail i bus supra, Od. 2. v. 11. 

2. Caniabnnn.'] Cantabri Hispanipe Tarra- 
concnsis popuii ad Oce^num Borcalem, qui et 
inde Cantabricus vocatiu"; Blscaia. 

Fiulocium jugafcrre noslra.] Scrd nempe do- 
mitum calenit, ut ait Od. 8. lib. iii. ab Auguslo 
tandem, sivc ab Agrippa Augusti auspiciis 
Cantabridevicti sunt; leste Suet. Octav. cap. 



100 

a'l Svrtes fera?, ul.i mare 
Maurilaiii;e nunqtiam non 
fbrvct : faxint Dii ut Tibur 
(tb Argivo coJono conditmn, 
mesc sit doniicilinm senec- 
tntis ; sit rcqr.ics pertteso 
mariF, itincramque, ct belli. 
Hinc reru si Parc;^ nie ar- 
••ent imurolKc ", adilx» flu- 
vium Grtiesum o-ibus peile 
co5per^isjac'jndum, agros- 
«lue ubi rex fuit 



q. HORATII FLACCI 

Barbaras Syrtes, ubi Maura sempei 

^'Estuat unda ; 
Tibur Arpa?o positum colono 
Sit me.f s( des utinum senecta? ; 
Sit modus i-asso maris, et viarum, 

Militiffique. 
Unde si Parca; proliibent iniquae ; 
Dulce pellitis ovibus Galesi 
Flumcn, et regnata petam Laconi 

AXj\OTATlO^-ES. 



[172] 

5 



10 

[173] 



XX et xxi. Dio. lib. li. et scq. Strab. lib. iii. &c. 
Flor. lib. iv. cap. 12. Diue falidissima; geiilcs, 
Cantnbrl et .jstures, immiines Imperii agila- 
hrrnt. Cantabrorum et ptjor, et altior, ct ma- 
gis pertiiinx in rebellando animus fuit, qui 
■tion rofitenti liberttdemmcnn defendere, proxi- 
mis.eliainimperilare tent(d)ant, ii.c. Cir.si ve- 
v<j rugiunt in emincniissimwn Vinniujn mon- 
lcm, qtio mc.rin priiis Oreani, quam arma 
Rom. a.triiuiira esse credidera.-d. Et paulo 
post: Ipsc prxsens hos diduxit monlibus: kos 
obsidii>HS ndrinxil: hos sub corond jure belli 
venundedit, &c. Sil. Ital. 

Canlaber aiite ordnes hyemisquc, ccslusqut 
famisque 

Invictus. 

Obscrvauduin porro, sic sub jagiim mitti soli- 
tos olim victos !:o.*tcs: hastce duas interjecto 
fipatio in terram defig^ebimtur, terra superim- 
posita atque hinc et indc alligata. Sub hauc 
ijj^itur inermes et discincti transire coacti, Ju- 
jrum subirc, victique esse censcbautur. Vide 
Tit. I.iv. lib. ix. cap. 6. ubi Rom. Coss. et legi- 
oncs tui-piter axi furculas Caudiuas sulj jugujn 
mittuntur. 

3. Barbaras Syrtes.'] Inhospitas,inaccessas, 
saevas, ob asstus ac motus niaris dubios. 

Ubi Miiura semper JEstuttt unda.'] Ubi mare 
MauritaniEe seu .\frica; crebi'is aestuariis fer- 
vct, vadosam passim ct scopulosum. Vide 
Plin. lib. ii. cap. 97. et Epod. 9. sub finem, ibi- 
que Annot. 

Tibur Ar^xo, kc.] Dctur utinam mihi l?r- 
tam agcre seuectutem apud Tibur Latii oppi- 
dum adificatum a Tiburno Argivo, ibique qui- 
cteni nancisci, post labores ac toedia naviga- 
tionis, itinerum ac militise. Tiburtina sua 
vilia imprimis sc deiectari jam iudicavit lib. i. 
Od. 7. et 18. Vide ibi Anuot. 

7. Lasso maris, et riarum,MiIiticeque.'] Ex 
Suctonio cit. bellicam in Cantabros expedi- 
tionem susccpit Augustus devicto jam Anto- 
nio; in bellis antecedentibus militaverat Ho- 
ratius ut patcbit ex Ode sequenti ; ad hoc eti- 
am, ut dixi, sesc accingebat; Deos itaque ro- 
gat, ut sibi fortuuatam dent ciuietamque se- 
uectam, postqu,'un eas iterura aerimmas exant- 
larit. 

9. Unde siParac frohibenl.'] Quod si fatis 
Jta volentibus, non liceat apud Tibur conquies- 
cerc ; apud Tarentum sahcni detur milii secc- 
dere, ubi Gahc-sn.s leniter lliiit; rigatque istam 
vegioneiu Calnbria', in qua pascuntur oves 
e2.quisito vellcie ac iaua, kc. 



10. Pellitis orihus.] Vcl eximias pcUes, exi- 
miuiu velius, habentibus, per antonomasiam ; 
vel potius qua- ob lanaiu pras CEeteris exquisi- 
taui adversi:s aeris injurias intcguntur pelH 
bus, ad conservationem excellcntis earum vel- 
leris, touuioris, njoilioris ; ncve illud inquine- 
tur. Hinc Plin. tectas, Varro et nostor pelli- 
iis nuncupat Tarentinas illas oves, quas et 
Gra^cas alii vocant. Vide Columell. lib. vii. 
cap. 4. GrcEcum pecus, quod ct Tarentinum 
pleriqne nominant, nisi cum donwii praserdia 
est, vix expedit hnljeri, &x. ex o;nnibiis est 
mollissintum, iiLC. Polybius ^atAstx* Tr^o/SiTa 
gimiiitcr appellat. Varro Rei Rust. lib. ii. cap. 
2. 18. Pleraque simililer fitciendum in ovibus 
pellilis, qum prupter lan<c bonilatem (v.t sunt 
TarerdiiKC el Aitica) pdlibns intcgunlvr, ne 
lana inquinetur, quo niinus rel injici recte pos- 
sil, vel lavari ac parari. Harum prcrsepia uc 
stabuln, ut siat pura, majorem adhihcnt dili- 
gentiam, quam hirtis; id est caetcris ovibus> 
qufe, et hirtae, et montana:, et salaces dice- 
bantur, &:.c. Plin. lib. viii. cap. 47. Ovium sum- 
7na gcnera dvo, lertum et colonicum : illud 
tnolli.is, hoc in pascuo delicalus; quippe cum 
teclum rubis tescatur : (colonicum vero solo 
gramiue) o/)e/*aweJi/rt eis ex jirablcis prtccipva. 

Galesi fiumen.] Quidam legunt Galttsum. 
Sic et lib. iv. Od. 4. Mctauri flumcn, ubi plu- 
rcs tamen, Metaurum fliimen. Gatesus vel 
Galesus hodie Guleso, Calabria; fiuvius agrum 
Tareutiniun rigat, ac in sinum dclluit lento 
cursu; umbris arborum, et pascuorum copia 
circum amcenus. Hinc Propert. lib. Eleg. 34 
V. 67. 

Tu canis umhrosi suhter pinela Galcsi. 
Et Virgil. Gcorg. iv. 126. 

Q,uo pigtr (al. niger) humectat flaventia 
culta Galtsus. 

11. Regnata petnm Laconi Rura Phalanto.^ 
Virgil. jllneid. iii. 14. 

Jlcri quondam regnaia Lycurgo. 

Et .Eneid. vi. 793. 

Regnata per arva Satumo. 

Sic Tull. pro Mura-na. Pugna cum regecommis- 
sa est, et summa conteniione pugnata. Porro 
scnsui Horatii e>t hic: fei negetur niihi seces- 
sus Tibu7tinuS; ibo Tarcntum, quam urbem 
Tar^is Neptuui fihiis olim ccndiilerat. Plia- 
lantus autcm Laccdffn:onius cuni Parthcniis 
Sparta profectis ct sedes quarentibus instau- 
ravit, ibique regnavit. Jiistin. lib. iii. ubi 
Parthcnia: vocati, cvin ad annos triginta per- 
venissent,mttuinopia: . . . ducem PhaiaJdum 



CARMINUM LIBER II. 6. 



101 



Riira Phalanto. 
Ille terrarum milii praler omnes 
Angulus ridet ; ubi non Hymetto 
Mclla deccdunt, viridique ceriat 

Bacca Venafro ; 
Ver ubi longum, tepidasque pra?bet 
Jnpiter brumas ; et amicus Aulon 
Fertili Bacclio minimum Falernis 

Invidet uvis. 
Ille te mecum locus, et beatae 
Postulant arces : ibi tu calentem 
Debita sparges lacryma lavillam 

Vatis amici. 



Phalantus LacedBemoniiis. 
Illa mihi regio prae ca^teris 
placet, ifi quu nielcuiu H_v- 
metto, et oliva; cum Vem- 
15 frauis boniratc conterKtuut. 
IUic ver diuturmiin, ct h\ - 
emes te'<.iperata.« dat Jupi- 
ter ; atijuc Aulon ahuu- 
fl741 (i^iwti viiio fcrax uecjua- 
quain desiderat racemos 
Falernos. Terra ha-c ei 
•^O fortuuatrc arces, me teqwft 
exoptant. Illic tu ciiieres 
tepidos familiaris pui-ia! 
justo luctu iirosequeri^. 



Am'OTATIOJ^ES. 



assumw}f, Jilium Arnci . . . ad scdes inquir- 
endas prqficiscunlur . . tandem in Italiam de- 
lati, occupatd arce Tarentinorum, et expugna- 
tis veteribns incolis sedes ihi ronslituunt, inc. 
Vide et Pausan lib. x. in Phocalcis. 

14. Angulus.] Scilicet lu-bs ea Calabrife in 
extrcma peninsula sita est ad mari.s littus. 

Ubi notf, Hi/metto Mella dccedunt.] lu Ta- 
rentinil regione mel optimani est, nrc bonitate 
concedit ei quod provenit fipud Hymettum, 
huncque Atticje regionis collem excellentia 
sua celebrem toto orbe fecit : sicut et Hybla 
Siciliam pariter melle iuclytum reddidit. 

15. Decedunt.] De via decedit, qui honorem 
alicui defert, et primus fatetur deberi. 

Viridique certat Bacca Venafro.] Ibi quo- 
que crescunt olivse Venefranis adco non dete- 
riores ut cum eis de e.xcellentia contendant et 
certent. 

Cerlal.] Virgil. Eclog. v. 8. 

Solv.s tihi cerlet jimyntas. 

16. Venafro.] Urbs ha3c Campaniae in Sam- 
nii confinio sita, olearum optimarum laude 
praEcelluit. Plin lib. xv cap. 2. Prinripatum 
in hoc quoque bono (oleo) obiinuit llalia toto 
arbe, maxime. agro Venafrano, k.c. IMailial. 
Epigran;. xii. 94. 1. 

Vncto Corduba lcEtior Venafro. 
Et lib. xiii. Epig-ram. 98. 

Hoc tibi Campani siidarit bncca Venafri. 

17. Ver ubi longum.] Ubi vcrna temperi?s 
perdurat. Ita Scrvius explicat Virg. Georg. 
ii. 149. Hic vir assiduum ; cilatque hunc lo- 
cum Horatii. 

Tepidasque prcrbet Jupiter brumas.] Hy- 
bernis etiam mensibus nulla ibi cst acris iucle- 
mentia. Bruma, solstitium hyberuam, quod 
sic Ovid. explicat, Fast. i. lt)3. 

Bruma, novi prima est, veterisque noiissima 
Solis. 

18. Et amirus, Avlon Fertili Bac.cho, k.c..] 
Est et proximus collis Aulon, in quo vinuni 
provenit Falerno minime inferius : proindeque 
non eiinvidet, a quo superarinequaquamtimct. 
In agris Tarentinis vinum cresceregenorosum, 
testis Plin. lib. xiv. cap. 6. ubi vina recenset ex- 
quisita: Verum cl longinquiora Itcdim ab Miso- 
»Mo mari non cartnt ghrid) TartiUina, et Scr- 



vitiana, &c. Martlal. lib. xiii. Epigram. 125. 

JVobilis ct Ia)iis, etfeli.t vitibus Jlulon, 
Det pretiosa tibi vellera, vina mihi. 
Strabo lib. vi. Aulonia quasi Vallonia a vicina 
convalle nominata, inquit : Hanc autem urbem 
ab Aulone monte, vel potius promontorio, pu- 
to dici, in Tarentino tractu sitam. Pano lex- 
tii.- Horatiani ordo hic est. Aulon fertiii Bac- 
cho amicus minimum Falernis, &,c. Sic apud 
Tibull. i.9. 34.dicitur, 

Bacchi cura Fcdernns ager. 

21. Ille te mecum locus, k.c.] Tam laetus et 
amoenus videlicet secessus te mccum invitat. 

Beatm arces.] E.xplicaut ahi, edili colles u/i 
timisiivis beati; quia edita quaque loca arce.s 
vocantur. Ego maiim de urbe Tarento inte!- 
ligere, ubi fuit arx munitissima ex Polybiolib. 
viii. Tit. Liv. lib. xxv. Bealm vero arcer,, et fe- 
Ijx Ta:'entuni sati? exprimitur apu<,! L.Fjorum 
lib. i. c. 18. his verbis; Tarentus LactdcBmonic- 
vum opes, Calabrim quoialam et J^.uliir, io- 
tiusque LucanicE capul, cum ningnUudir.e, ct 
muris portuque nobilis tumndrabill siiu ; quip- 
pe in ipsu jldriutici maris fuuciiius pof.ita, in 
omnes terras, Istriam, Illyricum, Epirirm, Jjc- 
hainra, Jlfricurn, Siciliam, vela dimillit. Im- 
minef portui ad prospectum marispusilum, ma- 
jus ihtutrum, 6ic. 

22. Ibi tu calenfem Dtbitd, kc.] Ibi tu niLlij 
justa et extrema persolves ofiicia, cum fatis et 
vita fiuictus fuero; crcmato nempe cadavere, 
calentibus adhuc cineribus lachrymas ini])en- 
des, infundes, ac vehit immisceliis; r.iortuuin 
recens amicum hictu prosequeris, vatoni vates, 
et decorabis. Ennius vcro con.tra, et arroganti- 
us paiilo ; 

JVemo me lachrymisdecoret ; vequefunf.raflHu 

Fc.xit. Cur ? Voliio rirJ per ora vifur.i,. 
Miserrimuiii etenim ac veiut ir.fau^^.tum vcte- 
ribus pufabatur, si siiic lachrvinis iiumatijj fic- 
ret. et funebri isto honore privaretur. Virgil. 
/Encid.xi 372. 

JV<is,animcr: vilcs, inhumata infletaqueiurbn. 
Hinc ct pra?ficas accor.«ebant oliin. i\u:v iuctum 
facerent. Inio et exigiiam ampull im lach.^-y- 
niis plenam urua:: ferali inseicbant, scpulchro- 
que infereiiant; ut bcne Torrentius observavit. 

24. Valis aniici.] lloracii lui. 



182 



Q. IIORATII FLACCI 



ODE VII. 

Pompeio Varo feJicem ex ivfelici nUitid reditum gratulatur. 



Vare meorum priine 
commilitonum, mecum fre- 
quenter ad eAtremum diem 
redacte, Brufo belli pria- 
cipe, ecqiiis Roraanum te 
reddidit iiuminibus patria*, 
attjae Italico aCri r Cum 
quo non semel bibendo vi- 
no interrupi tardantem di- 
em, redimitos habens crines 
imguonto Syrio nitidos. 



O, Ssepe mecum tempus in ultimum 
Deducte, Bruto militia? duce, 
Quis te redona\ it Quiritem 
Diis patriis, Italoque coelo, 
Pompei, meorum prime sodalium ^ 
Cum quo morantem saepe diem mero 
Fregi, coronatus nitentes 
Malobathro Syrio capillos. 



[175] 



5 

[176] 



.iJ\\\0TAT10XES. 



Mefrum idem quod Od 9. lib. i. 

Athenis versabatur Horatius, Philosophi^e 
dans operam sub Acadeuiico preceptore, cum 
ad militiam cst pertractus a Bruto tum Achai- 
am atque Atheuas tenente, ut ait vetus iuter- 
pres. H;ec ipse de se testatur Epist. 2. lib. ii. 
43. et scq. Deinde et Tribunus leofioni Roma- 
nae pncfuit ; quod declarat lib. i. Sat. 6. v. 48. 
iuterfiiitque demum ei pugiire, Philippicis in 
campis, qua Brutus ca>sus tandem ac fusus est. 
In ea vero milifia sodalem habuit Pompeium 
Varum qui post cladem Philippicam, non, ut 
Horatius armis vnlcdisit, sed Brutianis reli- 
quiis novoque bello se implicuit. Quibus ex- 
tinctis; sal™» tamen rediit Vanas ; quapropter 
incolumitatem ei iiratulatur Horatius, ac So- 
teria canit hac Ode, atque ad counvium in- 
vitat. 

1. S(cpe viecum tempusinultimnm Deducte.'] 
Qui totics vitae periculum adiisti mecum in eo 
latali bello, in quo Cassius et Brutus .Tulii Cee- 
uaris iuterfectores adversus Augustum atque 
Antonium pro libertate publica dimicarunt ; 
sicuti autea Cn. Pompeius coutra Jul. Cae- 
sarem. 

3. Quis te redonavit Quiritem.'] Quis te pa- 
triae restituit, vel Deus propitius, vel patronus 
apud victorem Augu.stum potens et s^ratiosus .' 

4. Diis palriis.] Dii patrii vocantur, qui sin- 
gulis pra;sunt urbibus,suntqueillarura propug- 
natores ; atque a civibus honore pra-cipuo co- 
luntur esimie; ut Mars Romae; Athenis Apol- 
lo et Minerva; Apoilo Delphis et Rhodo; Boe- 
otiis Hercules et Bacchus ; Juno Carthagini, 
Samo, Spartfe, Myreni=, .\rgis ; Diana Cre- 
tensibus; Venus Cypro,Papho, iic. Vide Alex. 
ab Alex.lib. vi. cap.4. Fortasse Horatius hic 
Penates Deos intellig^it, ut g-ratuletur Varo, 
qiiod redu.x iterum videat suam dommn ac Pe- 
natcs. Extal Qiiinti Eniiii cannen, Dcorum 
continens Penaiium nominn, quos palrios alii, 
Varro Terentivj etiam urbanosnuncuput; 

Juno, Vesta, Minenci, Ceresque, Diana, Vc- 

vus, .Mars, 
Mercvrius, Jupiter, Mptunus, Vulcanv.s, 

.■ipoUo. 
CoELRhodiir. lib. sv. cap. 30. 

Italo/}ne ccelo] Ccelum pro aerc, et cLmatc 



poni constat, vel ex hoc Horatii Epist. i. 
11.26. 

Calum non animum mutant qui trans mare 
currunt. 

5. .Meorumpriniesodalium.] Vel amicissime; 
patet ex fine hujus Odes. Vel, cum quo militavi 
primum : sic et condiscipulus in Philosophiae 
studio videatur fuisse Varus Horatii, et cum 
eo ad civile belliun Athenis evocatus. Epist. 
ii. 2.47. 

Cirilisque rudem belli tulit cestus in arma, 
Ccesaris .ivgusti non rcsponsura lacertis. 

6. Morantem diem.] Vel a-stivum, reipsi 
longiorcm ; vel morari visum prae tredio civili- 
um tumultuum, ac laborantis Reipublicae, item- 
que a;rumnatrum bellicarum, qucE Horatio qui- 
dem ad studia literarum Musarumq ; otium 
mae^is quam ad strepitus militeures nato, graves 
erant ac molestae. 

7. Frtgi.] Per iuteiTalla tecum potando ru- 
pi; transegi ; atque ita solicitudines ac dolorem 
iefelli utcmtque, perfuli, superavi. 

Coronatus ninentes Malobathro Syrio capiU 
losi] Floreis quidem coronis inter epulandum 
solitos uti veteres ostendimus Od. 38. lib. i. im- 
guentis ctiam pcrfudissc caput, notum fere, et 
ex dicendis pafebit. Ab loniLus primum ad 
feminas Rom. dclicatiores translatus isfc mos 
coronarum in conviviis atque ungiientorum, 
maxime ver6 malobathri, quod et foliatum di- 
cebatur: testis Galenus. Observa poiTo corol- 
las istas ungueniis interdum fuisse delibutas. 
Athenaeus ifem lib. xv. Plin. lib. xxi. cap. 3. 
Lautissimura,'mc{ait, dari coronasi nardifolio, 
aut vcrsicolores unguentis madidas. 

8. Malobathro Syrio.] Malobathrum, sive 
malabathrum, unguentum erat exquisitum e 
foLo quod gignunt Indicae paludeS; in regione 
Malabar, et vemacule bathrum vel bethrum 
vocant Indi. rsomen hinc factum satis appa- 
ret. In Syriam apportabatur ex India: illinc 
autem Romani mercatores deferebant : unde 
Syrium Romff vocabatur. Galen. cit. Diosco- 
rid. Plin. lib. xiii. cap. 1. lib. vero xii. cap. 26. 
ita scribit: Dal malobathron Syria, arborem 

folio ronrolulo, arido colore ■■ ex quo paratur 
oieum ad unirvcnta: feniUore ejusdem JEgyp- 
to. Laudatius tnmen ex India renit. In po/. 
ludibus ibi gigni tradunt lentis modo, (lenticule 



CARMINUM LIBER II. 7. 



J03 



Tecum Pliilippos, et celerem fugam 
Sensi, relicta non bene pai'mulaj 
Cum fracta virtus, et minaces 
Turpe solum tetigere mento. 



Teciim cxpertus sum Phi- 
j Q lippos,ct fugain pra ii))itcin, 
abjecto indecore cl\peo ; 
[177] quando virtus dcbilifatd esl, 
et ferra^ menfnm lo-do ap- 
plicnerunt qui minas jacta- 
bant. 



J1jXS0TATJ0A'ES. 



palustris inodo aqiiis innatare. Dalecamp.) 

odoralins croco nigricans, scabrumque, quo- 
dam snlis gustu .... ejus scipor nardo simi- 
lis cssc debel sub lingud: odor autem in vino 
subfervefaclo antecedit alios. Inpreiio quidcm 
prodigio simile est, tzc. 

9. Tecum Pltilipjios, k.c.'] Adfui tecum in 
campis illis prope Philippos urbem Macedo- 
nia; in Thracife confinio, ad Panga:i montis ra- 
dices; quam Philippus Alexandri Mag-ni pa- 
ter instaui-avit, ac de suo nomine appellavit. 
Ibi nirairum commisso duplici prffilio Aug^ustiis 
atque Antonius Cassii et Bruti exercitus fude- 
runt, viceruntque ecs qui triumplium anfc 
victoriam et pugnam cecinerant. Vide iufra. 

10. Relictd non bene parmuld.] In ea clade 
fu^am suam non dissimulat hic Horatius, in- 
super et clypei projectioncm : quod ad primum 
attinet non semper caret excusatione. Nam 
fortis est non modo resistere, scd et sapienter 
cedere ac fugerc. Sic Homerus .^'.neam lau- 
dat velut metuendi fugiendique pcritum : et 
hanc ei laudera juste dari asrnostit Plato in 
Lachetc. Vide et initium vitae Pclopida? apud 
Plutarch. Alterum vcr6 culpa nunquam va- 
care creditum est. Unde apud Gcrmanos sa- 
eris interdictum est ei, qui in acie scutum 
amisisset. Alex. ab Alex. lib. iv. cap. 17. 
apud Spartanos autem capite lucbat. Ideni 
lib. ii. cap. 12. Vide Aristot. lib. ii. Rhetoric. 
Modestin. Jurisc. iib. iii. dc Re Militaii. Hinc 
leste Ammiano Marcell. lib. xxv. paulo post 
initium: Epaminondus ille du.x. inclylus lethu- 
liter apud Mantinccam saucius,reversus ex acie, 
sculumsolicitt conquirebat : quod cum vidisset 
propius, latior vi vulneris irJeriit ; et qui ani- 
mam intrepidus umillebat,jacturam cli/peifor- 
midavit. Quod idem ita refcrt Jusfinus lil). vi. 
Rclatus in castra semianimis Epaminondas, ut 
vocem spiritumque collegil, id \inum a circum- 
stantibus requisivit, 7ium cadenti sibi sculum 
ademissethostis: quodn.t servatum uudivit,alla- 
tumque velut laborum gloriaque sorium osru- 
lalus est. Apud Plutarch. Apophfhcg-ra. La- 
con. Demaratus interrogatus, cur dcdecus, et 
probrum sit cljpcum abjicere, nou ita vero ga.- 
leam aut gladium, respondit, quia lia;c sua 
ipsorum causa .sumunt, clypeum autem com- 
munis aciei gratia. 

11. Ciimfracta virtus.l Ciim Bruti pars ct 
virtus victa est, fatis adversantibus ct Aogusto 
imp>erium orbis destinantibus. Tum cnim in 
summa rcrum dcsperatione ille apud suos con- 
^uestus fertur ; Frustra coluis.st sc virtuteut, 
qu<B inaner esset nonten, et fortunic scrvird. 
Plutarch in Bruto. Dio. lib. xlvii. Appiaii. lil). 
iv. Tit. Liv. Epitonic lib. cxxiv. C. Ccvsar ct 
Aitoaiusapud Philippos varin eventu contra 
Bruluni et Cassium pugmrcnmt ; ila ut itlrius- 



que partis cornuu dcxtra vinrerenl 

Sed incBciualem fortunam parlium mors Cassii 
fecit, quiciim in eo cornu ftiis.v:l, qtiod pulstim 
ernl, loium exercitum ftistnn ratus, morlem sibi 
conscivit. Jiltero deincle prceiio virtus M. Bru- 
tus eiipse vitamfinivil, amtor.nn chciter qun- 
draginta; exorato Stralone ftigcc comite, ul 
sibigladiut). adigeret. Xiphilinus in Augusto 
sic rcm dcscribit : Si Brutuscum Anlonio de- 
certdsset, cl Cussius cum .■ii^guslo Ccv.sare ; ipsi 
pares intersefuisscnt : sed dum Brtitus Casarem 
imbecillum vicit : .'Intonius auttm Cassio, qui 
par ei btUicis in rebus non ercd, superior fuit; 
victorcs qvodammodo vicli discessernnt, Lc. 

Alinarcs.] Militcs Bruti scilicet ac eonim 
duces arrogantiiis jactabant niinas in Caesari- 
anos, quos priori certamine superaverant, tam 
aperta quidcm victoria, ut ccu^tra Ca-.saris ct 
Antottii, qicaquc in castris eriint, omnia rnpia 
sint : ac Cmsar ip.ie mirubiliter salvus cvaseri' 
Ex Xiphil. loco inod6 cit. item ex Apjjiano lib. 
iv. Civ. Bcll. Rora. Brutus ipse hostes retrores- 
sisse accipicns, sic illudit; Hi tit defcssos jtos 
provocuntes minimd e.rperiri atm suiit. Cum 
autem Ca^sarianos intelligeret inedia et fame 
propc cnectos, ac morando citra suoruin peii- 
culum conficere vellct, Conqvertbantur mili- 
tes, mulieruvi more intra valltan se contintri; 
excandescebant etiam eorum duces .... 
hostesque ab extrcitn prompto et parato facilli- 

me vinci posse e.risfimabant tandem 

exercitus per cohorles, nc deinde per conrvrsus, 
apertiits conquerilur; qnid tandctti imperator 
noster meditatur ? In quo nuper victoriatn a- 

depli dcliquimus? Instantibus dtni- 

cju.e pertinaciter ducibtis ac pritnoribus Brutus 
indignalus, eoriun lemeritcdi, proprioqiie dis- 
crimini cmettsics e.^t. Xiphil. ibid. 

12. Tarpe solum tetigire mettto.'] Id esf, 
victi procubuere, non sine gravi turpitudhiis 
nota, ob priorem arrogantiam ac minas; af 
enim mcminisse oportebat, quod scribit Cic. 
ad Attic. lib. vii. Ep. iv. Armorum cxilus inctr- 
ios esse semper: atque Attclpitetn fortunam bcl- 
li, pro M. .Alarccllo. Alii explicant iiirpe soltnn, 
tcrram cruore focdatam, quam qui vulncribus 
confccti cadunt; dentibus solcnt appichcndc- 
re; aut sallcin labra mordicus prcincre; scu 
dolore et ira adacti, seu ne quain emittant vo- 
cem querelarum, sua virtute ct existimatione 
indi^nam. 

Tciigt-rc mcttto.'] Prona in terram facie, in 
puherc volutati. Virgil. .'Encid. xi. 418. 

Procubuil moriens, et humum semel ore mo- 
mordit. Et. fitiy. ibid. 

SangiUnis ille vomens rivos cadit, cdque crv- 
entcim 

Mandil htmtim, moricnsque suo se in vul- 
ncre versat. 



104 

Al velox Mercurius treme- 
bunduni me per hostes aere 
spisso rapuit : te inare frc- 
ineiis et sestuaus retraxit, 
iterumtuie ad militiara de- 
duxit. Debitum ig;itur epu- 
lum Jovi persolve ; et cor- 
pus diaturno fatigatum hel- 
lo recliua sub mea lauro : 
neqne doliis abstine tibi 
servatis. Polita vasa rei-le 
Massico oblivioncm malo- 
ruin aiTerente : et luiaruenta 
de amplis vasibus efiuude. 



Q. HORATII FLACCI 

Sed me per hostes Mercurius celer 
Denso paventem sustulit aere : 

Te rursus in bellum resorbens 
Uiida fretis tulit aestuosis. 
Ergo obligaiam redde Jovi dapem ; 
Longaque fcssum militia latus 

Depone sub lauru mea, nec 
Parce cadis tibi destinatis. 
Oblivioso lavia ^lassico, 
Ciboria exple ; funde capacibus 



[178] 
15 

[179] 
20 



mXOTATIOI{ES. 



13. Sed me per hosfes Mercurius celer, fcc.] 
Metaph. Tuni \er6 fuso e.xercitu nostro, fur- 
tim me proripni, ac celeriter fugi, duce Mercu- 
rio, qui alatus fmg^itur et furti Deus. Od. 10. 
lib. i. in cujus etiara tutclii suut docti, qui idcir- 
co Mcrciiriales vocantur, Od. 17. libri hnjus. 
Ingenios^ porro suEe fugae alioquin indccorae 
ac turpi colorem dat Horatius, subtractum se 
discriniini, protoctnmque :i Mercurio dicens : 
id nenipe fing^ens sibi acridisse, quod Priamo 
scribit Homcrus. Vide Annot. lib. i. Od. 10. v. 
14. (luodque Paridi; Od. 15. lib. i. Item Hec- 
tori.quem Apollo pari modo servat»i;|{ 'croxx«. 
Iliad. .XX. Sic et Virgil. iEneam a Neptuno de 
Achillis mauibus ereptum inducit. .^neid. 
V. 809. 

PelidcB tunc egoforti 

Congressum JEneam, nec diis, nec viribus 

aquis, 
JVube cavd eripui. 

14. De7iso aire.] Nube, qua densatus est 
aer. Homer. Iliad. 3. de Paride ab impctu Mc- 
nelai per Venerem exerapto: tcv S't^ip7ra,r' 

Te rursus in belluni rccorhens, fcc.] Me qui- 
dem Horatium paventem Mercurius sublimem 
rapuit, ac nebula protexit : te vero, Pompei, 
Martis ardor in nova pericula conjecit, ac re- 
crndcscenti bello implicuit, semper intrepidum 
ac publicae libertatis pertinaciter vindicem. 

Ecsorbens Unda fretis tulit tEstuosis.'] Sicut 
in fretis ffistuosis unda recedens itcrumque ac- 
cedcns ea resorbet, quaj evomuerat, ac in lit- 
tore reliquerat: sic bellum, caesis Cassio Bru- 
toque, quasi profligatum ejecerat te, Vare, non 
secus ac me, et raodo non liberum fecerat : 
verum exardescens porro tumultus civilis in 
arma te rursus abripuit. His Horatii verbis 
non abs re vohuit quidam alludi ad preelinm 
Sextii Pompeii in Siculo freto comuii.^sum ; 
adeoque ad illum cum aliis Varum confugisse, 
post cladem Brutianam ; unde tandem salvus 
ille, Romani redierit, et Au^usto reconciliatus 
sjt. ^tstus illos niarinos egregie describit Vir- 
gil. JEne\d. xi. 624. 

17. Ergo obligntaw.reddeJovidapem.'] Pro 
incolumitate ista tu \ post tot labores et pericu- 
!a, tu Vare, gTatfs "Diis pcr'oIvc, fac sacrinn 
Jcvi Servatori Dapaii; i!<- q;to M. Cato de Re 
Rust. cap. cxxxii. Ubligalain daptni, sacri.l- 
ciuu inter discritnina proaiissam ac votuni a 



Pompeio Vai-o, interpretari licet, ex Priscia- 
no lib. vii. 

18. LongAfjue fessummilitiai] Mult61ongi- 
ori quam mea, iuquit Horatius; nempe sub 
Cassio et Bruto, doinde sub Sexto Pompeio in 
Sicilia, ut dictuni est. Ergo tot aeromuis vi- 
res exhaustas recrea, epulare mecum, quiesce 
apud me; sub lauru med tutus ; patrocinio 
meo confisus, adeoque omni deposita solicitu- 
dine. Spondet nempe Varo Horatius fortasse 
noudum perfecte ab .Aug^usto veniam consecu- 
to, lavorem Maecenatis, per quem ipse cuna 
illo victore metuendo jara reconciliatus fuerat. 
Cum enim proscriptione bonorum, cum aliis 
partes adversas secutis, midctatus esset, inops 
rerum.coactus est faciendo versus vlctum quae» 
ritare. Quod ita narrat Epist. ii. 2. 49. 

Unde simul primitm me dimisire Philippi, 
Decisis humilem pennis, inopemque palerni 
El laris et fundi ; paupertas impulit audax 

Ut versus facerem. /^ 

Itaque Macenatis primum animum demerrul» 
perque hunc Aug^usti placare irara aggressus 
est ; et quod scribit ad Pisones 403. quanqueun 
alio ibi proposito ; 

Gratiaregum 

Pieriis tentata modis; ludusqut repertus, 

El longorum operum finis. 

Macenatem autem potentem fuisse et idoneam 
lauruin ad averruncandura Augusti fulmen, 
patet ex Xiphilino cit. qui in Augusto scribit; 
Mcccenati lanlam a Cmsare delatam poiestatem 
in rebus omnibus, ut literas quascunque ad Se- 
natum vclad alios milleret, ipse prius legcrc 
posset, et ex cis qua. vcllet immutare. Et pos- 
tea ; Cccsari Mce.cenaiem profuisse tum ccctcris 
in rtbus, tum verd quoties vehe^neidiits irasctba- 
tur, quud ejus iram lcniebat ; el quod in mullos 
alioqni mortis di<turussententiam,d Mcecenate 
correptus nemine capitis condemnato statim 
surrexerit, &ic. 

21. Oblivioso lcEvia Massico Ciboria e.xple.2 
Larg-e pota vinum e Campania melioris notae, 
quod oblivisci faciat eerumnas priores,omnem- 
que mentis aegritudinem detergeat et discutiat, 
De Massico Od. 1. lib. i. exple, vel imple, vel 
cxhauri et sicca scyphos et calices. Utrum- 
que enim sig-nificat eavox, apud Ennium, Te- 
rent. Vide Donat. Nonniiun Alarcelium. 

22. Ciboriu.l Vasa seu pocula satis capacia 
ex Athen. lib. iii. et lib. xi. cap. 7. quem iu lo» 



CARMINUM LIBER II. 7. 



105 



Unguenta de conchis. Quis udo 
Deproperare apio coronas, 
Curatve myrto ? Quem Venus arbitrum 
Dicct bibendi ? Non eero sanius 



[180] Quis verd teset diligeuter 

corollas ex apio humido vel 

n _ myrto ? Queui potaudi ma- 

'^** gistrumcreabit Venus ? Ego 

[181] cc''^e noii moderatiiis 



ANj\0T.i1TI6JVES. 



cum Casaiibonus ita scribit; Greecis peregri- 
num pocvJum opinur et iiomcn, etsi potssl vi- 
dere derivatum, imde et x./CaiTOf . Sed constat 
inJE};i/ptuprim um cceplajieri ciboria exJEgyp- 
ii(E fahae ciboriis deinde ex alid materia,fig,n- 
rcL eadem. HcsyJiim discrt^, KiSa^nY 'Aiyj- 
Trriov hof^x sri rrsT/igiot/, Ecclesiu usu fecit 
suum hoc nomen, k.c. Dalecamp. in .\thei). 
cit. Ta." it/fe*§;a et Koa-T/a, id est, arculos in 
Hujus fab;i- caiute \ocabant cos loculos, quibus 
semen continetur, imjait. Fabae istius descrip- 
tioncm hic attexere non pijiebit. In JEgypli 
lacubtts el siagnattiibvs a'juis faba nascitur, 
scapo ampiissiinn, longitudine ad cvbilos qua- 
iucr surrecio, diicifi crassitudi/ie, anmdinaceo, 
molli, non genicnlalo,riui totus rimisinlrinsecus 
perlusiis atque distinrfus est, utin lilio. Huic 
insidet caput rotundo vesparum favo simile. 
Fabte in singulis reluti nucamentorum loculis, 
aliquantulumprominent, ud summum numero 
triginta. Ftos duplo major quam pupaieris, 
rosip. color. Extai capul super aqnnm. Sin- 
gulis fabarum planlis adnascu7itur folia mag- 
nitudine pilei Tiiessalici, quorum caulis ideni 
quifabarum,k,c. Ex Theophrastoapud Atlien. 
init. lib. iii. 

Funde capacibus Ungnenta de concliis.1 Ne 
quid hilaritati desit, adhibe une-uenta et co;)i- 
ose qnidem. Vide supra Amiot. ad v. 7. hujns 
Odes. Item qua; pcstea mox. 

'23. Concliis.] Vel accipe pro quolibet vase 
ex alabastro ; vel simpliciter intelhg^e rcposita 
pridem in concliis imguenta; qussant odcnun 
pennistio cum oleo vel balsamo, ad delicias, vel 
ad sanitatem etiam corporis. Vide Cal. jflho- 
dig^. lib. xxvii. cap. 26. Cur auteni in compota- 
tionibus unjrerent caput veteres,explicatur apud 
Atheneum lib. xv. cap. 13. nerape quod vini 
rim imbecilliorem fore cnderent, si eo jmcto 
quasi dilueretar, kc. De unguentorum hixu et 
mollilic, Plin. lib. xiii. cap. 3. et Tlutarch. 
Apophtliegm. Lacon. ubi scribit, Unguentariis 
adituni Spart(£ prceclusum a Lycurgo,unguen- 
taque velu.t corruptclam ct pcrniciem ornnino 
proscripta atque amandala. Ca;l. Rhodig. cap. 
24.1ib. xKvii.es Xenophonte el Socratc, refert; 
cuni beilariis corollisque in secundas mcnsas 
venisse ung^nenta, profiigatis cougrua moribus 
atque impudicis. 

Quis udo Deproperare apio, &ic.] Ad 
fanudura haic. Quis protuius texet nobis 
coroUas ex apio vel myrto, quibii.s ex more 
inter epulas caput exornenius r Udo, vel re- 
cenii, vel potius quod humidis in locis crescit 
afiatim et collinitur. De myrlo lib. viii. Od. 3;^. 

24. Apio.] Plin. lib. xx.cap 11. .3;;(o <rrrt£.'a 
vutgo inest. J\'amque rami largis portionibus 
perjura innatant, et ia condimodis peculiarem 
grnliam habtnt. Honos ipsi in Ackatia coronare 
•iiclores sac.n certaminis Js\mm. Hac poste- 



riora addit idem Plin. lib. xix. cap. 8. Vide 
Ales. ab Alex. lib. v. cap. 8. AthcnEeus lib. xv. 
cap. 10. inter flores coronarios apium ita re- 
censet ex Pherecrate. .ige lu, qui mahcm 
intueris, Ir/acinthum spiras meliiotum, loqucris, 
rosasdistraciis labiis rides,amuracumGscu!aris, 
dimoto corpore apium oles, cosmosandalum iji- 
cedis, rinvm affunde, ct acclama iertitmi Fce- 
una, ut cst lege sanciiu7n. Simt qui apio di- 
cant ebrietatem impediri, idcoque veteres eo 
se coronare in conviviis. At repugnant bo- 
tanici doctores ; id ver6 heders quidem, noi> 
apio tribuunt. 

25. Quem Venus arbitrum Dicet bibendi?} 
Quis erit ct tlet convivii r*x, jactu Venereo in 
talis felici? Horat. lib. i. Od. 4. J\i'ec regna 
rini sortiere talis. Vide et quK ibi annota- 
vimus. Ad intelligeudum sensum Horatii 
duobus istis locis observa 1. in compotation- 
ibus veteiaim crcari solitum Reg^em, a quo po- 
culorum legcs aliaque in convivio obscrvanda 
prascriberentur; eum porro Graecis appella- 
tuni a-vfji.7ro(rt-tg-^c'j, ^^o-n.ict, rgaTJi^ov ; La- 
tinis autem convivii Dictatorem, Plaut. Hlo- 
dimperatorcm, Varro. Arbitrum, Horat. Vul- 
go Convivii Magistrum. Regem, Ducem, 
Symposiarchmn. Strategum, etiam dixit Plau- 
tus, et Dictatricem. 2. Consuetum id forte 
fieri, et quidcm talorum vel esserarum summo 
jactu, qui Venus dicobatur; eratque cum tali 
quatuor diversa facie cadcbant : in tesseris 
auteni quaudo ter senraius contingebat. De 
liis ludis plnra ad Persii Sat. 5. annotavinius. 
Vetus interpres hic ita scribit; 'X^^tfrosia.i 
significat, id esi, ttsserarum jactu datum in 
bibendo primatum Veneris autem jactus lcetis- 
simus dicitur, qui numerorum kabet tcr stna- 
riiim. Sic enini lee-endum est, non auteiA 
tricenarium, cnra insanieutibus librariis qui- 
busdam Acronis, Porphyrionis ct alioruni. 
Quod ojnime sensit pridem et conexit Ha- 
drianus Junius, Animadvers. Hesychius Tgif 
«1 viK»T>;giO{ /?cxo<:. Quopertineut etiarn Prov. 
» T§(c t|, ji Tgs7; kC^'A, cujus et meminit Jul. 
Pollns, lib. ix. cap. 7. id e.st, felix vel int'elix 
jactus, sonio, vcl canis ; seu, tres senarij, vel 
tres unitates. Nam ku^o? idem sonat, inter- 
duni quod fJLontt, sive itvctr, et Xio?'. (juod fe- 
feilii iionnullos male leriatos interprctes. De 
talis autem Lucian. in Amor. M<)J'av;j aV§*'- 
5/aAcu TrM-ovrc; t(yoo (r^Mfjiit.rt xstXsjTat/ 'Ap- 

Vcnus.] Is jactus dicebatur et Basiliciis 
Plaut. Curoul. Act ii. Scen 3. Vide Eustath. 
ad II. xxiii. et. Odyss. i. Cic. de Divinat. i. et ii. 
Mai tial. lil). xiv. Epigram. 12. Propcrt. lib. iv. 
Eleg. 9. l.^idor. Origin. lib. xviii. cap. 65, et 
60, &c. 

26. Dicet.'] Dcsignabit, prsEficief, dcremet, 
crcabii \tlut edicto. Solenne vcrbum juris. 



106 



Q. HORATIl FLACCI 



agam quam Edoni : Nam 
et mihi suave est insanire 
amico recuperato. 



Bacchabor Edonis : recepto 
Dulce mihi furere est amico. 

ODE VIII. AD BARINEN. 



Juranti licet ei non esse cur credatur, quoniam arnantium ^erjuria d 

non plectuntur. 

O, Barine, siqua tibi pu- TTt t a • • • ^^i.^ • ^* 

nitio aiiquando com.gisret, ULLA si juris tibi pejcrati 

eb fidem vioiatam ; si de- Poena, Barine, nocuisset imquam j 

formior esses effecta atro Dgnte si nic^ro fieres, vel uno 

dente, vel ung^ue uno ; cre- rri • 

derom. Verum simui ac ^ urpior UtlgUl ; _ ^ ^ 

proraissis faiiacibu? caput Creclcrem. Sed tu simul obligasti 
or^.pieniks' '°""^ '''"""°''' Perfidum votis caput, eni^escis 

AJ^jXOTATIONES. 



Diii 



I 

1823 j 



[183] 

6 



Arbitnim bihencU.] Is Convivii Modcrator 
ubi creatus erat, pro arbitrio condebat leg-es ; 
quales espressas legere est apud Lipsium, 
antiq. Lect. lib. iii. capite unico. Unde et 
niulta ad rem praesentem spectantia iiausimus ; 
erg^o et haec accipe. Quindecim illic statuta 
prtPscribuntur ; quorum praecipua sunt ista: 

Vinum puriim, putum puer infundito. 

A summo ad imum more majorum bibunto. 

Decem cyathisumma potio sunto. 

Musis 7ionum, decumum Apollini libanlo. 

Dominam si quis fiabessit, indicitimfacito. 

Rixm, ciamor, conientio, ad Thracas 

Mlegantur ; eorum licem carmen, 

Aliudve quid Musa;um prnferunto, kc. 

JVo/i ego saniiis Bucchabor Edonis, &c.] 
Adeo me afficit, ac quasi extra me rapit, in- 
gens iKtitia ob reccptum prseter spem Pom- 
peium Varura niihi dilectissimum, ut mihi 
temperare nequaqiiam possim ; nulhunque 
gaudio modum adhibere queam. Itaque de- 
sidoratissima ilhus praesentia frucns totum me 
hilaritati tradam. Hinc et Ijibam largius, et 
saltabo, discurram instar Bacchantium : et 
quamvis furere, ct insanire videar, hoc etiam 
dulce mihi futurum est. 

27. Edonis.] Edon Servio, Edonus Plinio 
lib. xiv. cap. 11. Mons Thracia; a quo Thraces 
Edoni vel Edonii : Bacchus etiam Edonius, 
Bacchantes quoque Edonides et Edonee cog- 
nomiuantur. Propert. i. 3. .5. 

.Vec minus assiduis Edonis fessa choreis 
Qualis in herboso concidit Jipimio. 
Porro ciim Edoni, tum Tliraces univcrsi biba- 
citate ac petulantia famosi noscuntur. De 
quibus et supra ad Od. 27. Ub. i. 
JWiiis in iisum Ifstili^ scyphis 
Pugnare Thratum est. 

Ode Vm. — Metrum idem quod Od. 2 lib. i. 
1. Llla sijuris. Si non imnune toties fre- 
gisses fidem, .si vel semel pcenam inde aliquan- 
tulam pertuhsses, atque ultoies perjurionmi 
Dii tantulo deformiorem effccissent, dcnte ^cl 
ungTie uno denigratam; (quo quidem s^ravius 
r.ihil accidere tibi posse cxistinio) tilii Jurfuiti, 
Barine, crederem, ratus nimiiiim foiinidatu- 
rara ne deinceps uitcriue mulcteris, si iterum 



pejeraris. Alii interpretantur, crederem vin- 
dices adesse Deos fidem violantibus. Ea 
nempe apud antiquos inoleverat opinio, men- 
ticntes quadam parte corporis dlico pcunarai 
ferre, seu pustulam naso, aut hngua, seu no- 
tam vultu, oculis, dentibus, manibus, alibive, 
nigram ac deformem, Sic. Hinc. Theocrit. 
Idyll. ix. 
M;ik£t' «wi y\u<ro-*( aitgatc tXo^Xiiy^eya, fvfxt 
A'ec amplius in lingud extrevid pusttdam 
produxeris. 
Et Idyll. xii. 

'EyQ> i^i ir; Toy Jtatxov a.iySvf 

Ego verij te pulclirum pritdicans, mendaaa 
super summim nasum 7ion produxero ; id est, 
nihil fulsi cdidero. Hinc Ovid. Amor. iii. Eleg. 
3. de amica quae pejeraverat quasi admirans 
ait: 
Esse Deos credamneP Fidem jurata fefellit 

Etfacies illi, qiuefuit ante, manet. 
Q^iam longoshahuitnondumperjvra capillos. 
Tam longos,postqnam .Wi.mina l(Esit,habd, 
Candida candorem roseo suffusa rubore 

Ante fuit .• niceo lucet in ore rubor. 
Pes erat exiguus: pedis est aptissimaforma, 
Longa decensque fuit, lojfga decensque 
manet. 
Argidos habuit, radios ut sidus, ocellos, 
Per qnos mentita est perfida srcpe mihi. 

2. Barine.] Juha Barinc, forma spectabilis 
adolescentula; Romaua, ut habcnt codices 
quidam, quanquam nomen istud Romani, La- 
tini, GrKcive nihil habet. IVon absurde igitur 
Earine, legendum suspicantur viri certe eru- 
diti, ab t^g, quod ver sonat. 

3. Dente si nigro, k.c.] Dentes albos ad 
pulchritudinera pertinerc nemo nescit. 

Vel uno iurpior ungui.] Vel parte minima 
corporis mutila vcl deforniata. 

5. Sed lusimul obligdsli, kc.] At ubi ma- 
him oinne ipsa tibi, si fallas, imprecata es, 
fallis tamen niali nihil mefuens, inali nihil 
fcrens : iinij veio pulchrior evadis, plurcsque 
nancisceris amatores. 

6. Perfidum voiis criput. Virg. ,^n. ix. .300. 
Per capul hocjuro,pcrquodpuleruntesokbttt. 



CARMINUM LIBER II. 8. 



107 



Pulchrior multo, juvenumque prodis 

Publica cura. 
Expedit matris cineres opertos 
Fallere, et toto taciturna noctis 
Signa cum coelo, gelidaque Divos 

Morte carentes. 
Ridet hoc, inquam, Venus ipsa ; rident 
Simplices Nymphae, ferus et Cupido, 
Semper ardentes acuens sagittas 

Cote cruenta. 
Adde quod pubes tibi crescit omnis, 
Servitus crcscit nova ; nec priores 
Impioe tectum dominae relinquunt 

Ssepe minati. 
Te suis matres metuunt juvencis 



fisque aclolesccntium com- 

munis solicitudo. Ergoja- 

vat fraudai'e sepultos cine- 

res genitxicis, astraque noc- 

10 tu silentia, Olympumque 

univer&um, atque A^umina 

frigidu' mortis expertia. Id, 

inquam, ipsa ridet Venus : 

rident faciles IN'ymph8e,i;«o 

riS41 ^^ s®^"* Cupido ignitasas- 

I-' J siduesagittas exacuens cote 

l^ sanguinolenfa. Pricterea 

juventus tibi cuncta adoles- 

cit, totidemque captivi pa- 

rantur iiovi : veteres au- 

tem irreligiosfe dominee do- 

mum, frequenter miuati li- 

g^ cct, liaud deserunt. Te ma- 

^" tres suis adolescentibus, 



AmOTATIONES. 



9. Expedit mairiscineres, Sic.] Erg^o si e per- 
juriis enascuntur emolumenta, nedum incom- 
moda yel pcenffi subcantur, ccrte expedit re- 
ligionem omnem fiocci facere; adeoque pro- 
missa matri jam sepulta; non valde refert im- 
plere, imi!) juvat non persolvere, et fallere. 
Flagitium tamen ac nefas maxinmm, paren- 
tum cineres violare, veteres credideruut. Vir- 
gil. .Sneid, iv. 427. 

JVec pairis Anchiict cineres mantsve revelli. 

10. Et ioto tacilurna noclis Signa cum 
ca;lo, &ic.] Expedit, inquam fallere, mentiri, 
perfide testari ac jurare sidera. Deos immor- 
tales, totumque coelum. Vlrg. .^neid. vi. 458. 

Per siderajuro, 

Per Superos, k.c 

Taciturna noctis Signa.l Hypallage ; side- 
ra nocte tacenti lucentia. Cassar. lib. vii. de 
Bello Gall. Id silenlio noctis conali. Etpostea; 
Sileniio 7ioctis C'a:sare castris egressus. Virgil. 
JEneUl iv. 524. 

Ciim niedio volvuntur sidera lapsu ; 

Cum tacet omnis ager, .... 



suIj nocte silcnti 

Lenittnnt curas, et corda ohliia luborum. 

13. Ridet hoc, inquam, Venus, ^.] Non 
(iffenditur, imo dclectatur Venug perjuriis 
ejusmodi inter amantes frequentibus. Quare 
\er(j ? Quoniam pcjerantes in rebus amatoriis, 
similes i)ueris, miniiiuun incntis liabent. 'ilc 
xa9*'Tig TTAiS^m, tuv iiS^ovaiv 'xSi Tov 'oKiyi^ov 
KHcTn/uivaiy. Voluplntes, id est, qui eas ctco 
impetu .lectantur, velut pueri minimuni ralio- 
nis possidenl, adeoquc vix intelligmit quid 
agant ; quo levius fit qiiod pcccant. Flato in 
Pliilebo. Ov. Amor. ii. 3, 11. 

Scilicct mtcrnifalsum jurnre ■puellis 

Dii (/iioi/ac conceduni. 

Et Art. Ani.i.(i33. 

Jupiter er allo perjxiria ridr.t amantu.m, 
Eljuiyel jTmUos infreia ferre Xotos. 
Tibul. i. 4, 21. 

JVec jurarc liine ; Vcncrisptrjvria venli 
irrilajicr terras clfreta summu ferunt. 



Hinc et Proverb. Aphrodisium juramentum, 
pro vano et futili. 

14. Simplices.'] Mites, benigna", indulgentes, 
ad igiioscendum /rtc?7e5, ex Virgil. Eclog. iii. 9. 

Et quo, sedfaciles Kympha; ris^re, sacello. 

JVi/mplM.] Asseclse comitesque Veneris, 
JoeJlts, Risus, Gratise, &.c. 

Ferus et Cupido.] Necnon ipse, qui videtur 
fenis, Cupido ridet perjuria istiusniodi, quam- 
vis ad vindictam parata semper gerat arma, 
arcum, sagittasque, easque, ardentes et acu- 
tas cote cruentd. Nimirum quas pagnas, qua; 
vulnera, quas cEedes amor non gign it .■* 

17. Pubcs tibi crescit omnis, iic.] Impu- 
beres crescere, adolescere videntur ad tibi 
scrviendum, augendumque captivorum tuo- 
rum numerum. JVec priores tamen amatores 
relinquunt te, licet experti perfidiam tuam ; 
quamvis etiam relicturos te, aliamque fideli- 
orem amicam quaesituros, non semel ante 
minaii fuerint. Verum Jixus his est apud fe 
aniiiius eorum clavo Cupidinis, nt est apud 
Plaut. Asin. i. 3, 4. TibuU ii. 6, 13. 

Juravi quoties rediturum ad limina nun- 
qunm ? 
Ciim bene juravi, pes tamen ipse redit. 
Propert. ii. 3, 49. 

Sic primo juvenes trepidnnt in amore feroceSf 
JDehinc domiti posthac cequa et iniqua 
ferunt. 
Vide Pers. Sat.v. 161. et seq. 

21. Te suis matres metuunl juvcncis!] Ne 
capli illecebris tuis adolescentes, meretriciis- 
()ue amoribus inncxi, pessundato pudore, sic- 
cis dedecus sint cognatis. Pers. mod6 cit. 
Te senes parci, tinient pariter; nejuvsnes ilii 
rem patriam rumorc sinistro limen ad obsanum 
franganl, ibid. id est, patrimonium dilapi- 
dent in impm-a consuetudine. Mcretricem 
essc, quasi voraginem nihil non absorbentem, 
alibi notavimus. Itaque filiis suis parenles me- 
tiuint te veliit scopuluin, ad queni rcrum im- 
periti illidaufur, faciantquc uautVagium ho- 
noris a.c forlunarum. 



103 Q. HORATII FLACCI 

te senes avari timent : puei- Te senes parci, miserseque nuper 
lae qnoque recens matrimo- Virffincs nuptse, tua ncc rctardet 

nio juactag meluimt, ne \i- '-' . ^ 

ros suos remoretur fulgor Aura maritOS. 

tuus. 

ODE IX. AD VALGIUM. 

Ut desinat tandem lugere Mysten puerum. 



Amice Valgi, haud per- 
petui) fliiunt e ncbulis plu- 
viffi in campos aspcros ; nec 
varine tempestates agitant 
semper mare Caspium ; nec 
permenses singulos pigrum 
gelu manet in Arraeniae 
regionibus : nec Gai^gani 
querciis \exantur Sepien- 
trionalibus rcnlii ; et fron- 
dibus spoliantur tVaxini. 
Tu verd modulis tristibus 



NON semper imbres nubibus liispidos 
Manant in agros ; aut mare Caspium 
Vexant inaequales procellse 
Usque ; nec Armeniis in oris, 
Amice Valgi, stat glacies iners 
jMenses per onines ; aut Aquilonibus 
Querceta Gargani laborant, 
Et foliis viduantur orni. 
Tu semper urges flebilibus modis 

AJ^NOTATIONES. 



[185] 



[186] 

5 



22. Misermque nuper Virgines nuplce, k.c.] 
PuellcE denique recens nuptae metuimt, iie 
maritos suos a se abalienet, abducat, ac de- 
tineat aiira tua, favor, odor, fragraiitia, ve- 
nustas arte conquisita ; sicque misercc ipsaj 
fiant, parum dilectaj, spretse, neglectffi, dum 
tuis blanditiis illi occupantur. 

Ode IX — Meti'um idem quod Od. 9. lib. i. 

Inscripta est Ode h^ec ad Valgium., Poetam 
certe haud ignobilem, ipsius Horatii judicio ; 
quippe illum nobiiioris notae vatibus accenset. 
Sat. 10. lib. i.81. 

Plolius, et Varius, Mmcenas, Virgiliusqu^, 

Valgius, et probet hac Octavius oplimus, 
atque 

Fuscus, et k<sc ulinam Viscorum laudet 
uierqae. 
Tibullus quoque eum ila commendat, lib. iv. 
Eleg. i. V. 179. 

Kst tihi, quipossit magyiis se accingere rebus, 

Valgius : ceierrw proprior non aller Ho- 
mero. 
Consularem virum produnt aliqui, quod non 
ita certum est : Romae vero fuisse hujus no- 
niinis illustres constat vel ex Comment. lib. 
vi. de Bello Civili, seu dc Bello Hispaniensi, 
Hbi sic habetur : .4. Valgius Senatoris fiUus, 
cvjus frater in castris Pompti fuisset, kx:. T. 
Valgii carmina quaedam aflcrt Servius in 
.Kneid. 

Sednosante casam tepidi mulctralia lactis 

Et sitium vini cessatnus fundere Baccho. 
Isidorus, ex Anuotatione Lilii, haec etiam 
citat. 

Hicmeame longo succedens proraremulco 
Lcetanttm gralis sislit in hospitiis. 

1. A^bn semper imbrcs.'] Vide Ovid. cx 
Ponto, hb. iv. Eleg. 4. Hispidos agros vel 
spicis ac fnigibus maturis liispidos et hirsutos ; 
vel potius hyemis asperitate horridos ac de- 
formes. 

Ovid. Metam. ii. 30. 



Et glacialis hyems canoshirsida capillos. 

2. Mare Caspium.] Hoc et Hyrcanum ds- 
citur Hyrcania regione proxima, quam aUuit, 
ut et Mediam, Albaniam, Margianam, Sog- 
dianam, Scythiam. Hodic Mer de Sala, vel 
Mer de Baccu, &:c. Hoc sa:vum tt procellis 
undique exposiium Mela refert: et proinde 
Dominari ilkid potissiraum hic dixeris. Ad- 
verte conglobatam figuram speciei pro ge- 
nere, Mare Caspimn, Armeniis in oris, Aqui- 
lonibus qutrceta Gargani, orni, pro quoiibet 
mari, Boreali tcrra, vento, sylva, arbore, 
mouie ; qua non mediocris cai°miai venustas 
et elegantia comparatur. 

3. incequales procellcci] Inajquale redden- 
tes aequor, seu raare antea pacatum turbantes, 
fluctusquc varios modo tollentes, modi) de- 
primentes. 

4. Jlrmeniis pris.] Haec Asiae regio duplex 
est, utriique Turcis nunc paret ; Major, quEe 
hodie Turcistan ct Turcomania ; et Minor, 
qua? Madulia vocatur. Inter monfes Taurum 
et Caucasum sita est. 

5. Glacies iners.] Aqua nimirum congelata 
cursum ncn liabet, vel quod pigros et inutiles 
agros faciat. 

7. Querceta Gargani.] Altae quercus in 
Gargano, Apuiis inonte, qui vctns nomen 
hodie servat, et dicitur etiam Mons Sancti 
Angeli. De Gai'g.ano promontorio Lucauus, 
lib. V. 380. 
.^ppulus Hadriacas erit Garganus in undas. 

9. Tu semper tvrges, hc.] Haud hyems 
perpctu6 seevit, non imbrcs semper decidunt, 
non continuffi suut in mari procellae, fcc. Tu 
veio non desinis lachrymari, ac lugere tuum 
Myden morle ablatum. 

Flebililms modisl] Eleaiiacis versibus liictui 
accommodatis. Vide Epist. ad Pisoues v. 75. 
Tull. Tusc. i. Hcrc cum pre.isis et Jlebilibus 
modis, qui tolis tlieatris mcEstUittm inferant, 
concinunlur, &c. 



GARMINUM LIBER II. 9. 



109 



Mysten ademptum ; nec tibi Vespero 
Surgentc decedunt amores, 
Nec rapidum fugiente Solem. 
At non, ter a;vo functus, amabilem 
Ploruvit omnes Antilochum senex 
Annos ; nec impubem parentes 
Troilon, aut Phrygipe sororcs 
Flevere semper. Desine mollium 
Tandem querelarum ; et potius nova 
Cantemus Angusti trophaea 
Ca3saris, et rigidum Niphaten, 
Medumque flumen gentibus additum 

viumque 



IQereptum tibi Mystcn confi- 

nu6 prosequeiis : neque tui 

desinunt amores cxorto Ve- 

spere, ueque ceiieutc illo 

riRvl ^^*^' '"'''P'''*'- tTurgenli. At- 

'• ■' qui JVeslor vetulus triplici 

setate cxacta, haud cunc- 

15tis anuis deflevit Antilo- 

chuuidilectuni : neque Trol- 

lum impubercni indcsiuen- 

ter liixerunt parentes vel 

sorores Trojana'. Aliquan- 

do cessa in teneris queri- 

moniis ; magis autcn» cele- 

•«'-' bremus recentes Augusti 

ri88l Cfcsaris victorias ; dicamm 

et algentem Niphaten, flu- 

Medum subactis nationibus adjunctum, 



AJ^jYOTATIOJVES. 



10. Mi^sten.'] Alicujus numinis initiatum sa- 
cris e nomine conjiciunt et augurantur aliqui. 
At puerumne dilectum Valgio, an ejus filiuni, 
qnis asserat? Filium sane fuissc indicare vi- 
dcntur cxempla modo allata, quae singiUa sunt 
parentum fiUos lugentium. 

JVec tibi Vespero Surgente, &e.] Nec cessas 
dcsideria et lamenta iterare, sive cum stella 
Veneris exoritur, sero nempe, et Vesper apel- 
latur ; sivc cinn occidit, et surgentem Solem 
fugir, mane scilicet, et Lucifer dicitur. Cic. 
de Nat. Deorum. Injima est quinque erran- 
tium, terriT.que pro.ri)na, slella Feneris, quee 
^ai(r?3§oc GrcBce, Lucifer Latini, dicitur, ciim 
anlegreditur Solem; ciim subsequilur autem, 
Hesperus. Plin. lib. ii. cap. 8. Infra solem 
ambit iyu^ens sidiis, appellatum Veneris, alter- 
no mealu vagum, ipsisque cognominibus ccmu- 
lum Solis ac Luncc. Pretveniens quippe et 
ante malutinum exoriens, Luciferi nomen acci- 
pit, ul Sol alter diem maturans; contra ab oc- 
easu refulgens, nuncupatur Vesper, ut proro- 
gans lucem, &c. Ovid. Metamorph. ii. 112. 

Ecce vigil nitido patefecit ab ortu 

Purjnireas aurorafore.t, etplena rosarum 
Jilria ■■ diffagiunt stellce, quarutn agmina 

cogit 
Lucifer, ct cceli statione novissimus exit. 

11. Decedunt amores.'] Virg. Georg. iv. 466. 
Te vcnimtt die, te decedente canebat. 

13. Jit non ter eevo funclus, &.c.] Vcrum, O 
Valgi, considera iVestorcm senio et aunis gra- 
vem, amisso perquam amabili Antilocho fdio 
suo modum tameu aliquem posuisse fletibus 
et lachrymis ; pariter et Priamum, &.c 

Ter cEvo functus.] Tertiam ennnjam ttta- 
tem hominum vivebat, inquit. Tuli. de Nestore, 
in Catone Majoro. Porro trerentis licet an- 
iiis iUum vixisse Poetre narrcnt, tresque a?tates 
totidom seculis definiant: melius tamen homi- 
iii ffitas triginta duntaxat annos complecti, et 
Nestor annos vixisse nonaginta dicatur; ut op- 
time probat Lambinus e Plutarclio in Catone 
Seuiore: ubi is Servilium Galbam accusasse 
lionaginta annos natus refertur, sua?(iue pa- 
triaj, non secus acNestor, dum tertiam a^fatem 
viveret, utilem operani navasse. Vide Ovid. 
sii. Metaniorph, cap, 3- Juvenal. Sat. x. 246. 



et seq. Plin. lib. vli. cap. 38. Coel. Rhodig. lib. 
xix. cap. 21. Apud Athen. lib. x. cap. 9. 
Nestor ter senex, o r^tyigaiv dicitur. 

Ainabilem.'] Sou valde dilectum patri natu 
minimum ; seu qu6d saucio parenti et in acie 
periclitanti adversvis Menmonem impigi'am 
opem tulit, ac demum jjro patre tuendo occu- 
buit. Ut est apud Pindar. Pyth. Od. 6. Plo- 
ravit Ardilockum, ab Hectore occisum. 

15. JYec impubem.'] Neque imberbem TroX- 
lum ab Achille interemptum sine moAnflcvire 
parentes, Priamus et Hecuba; aut Phrygicc so' 
rores, Polyxcna, Cassandra, Lycasfe, CrcUsa 
Ilione, &.C. Virgil. iEneid. i. 474. 

Partc ilid fugiens umissis Troitus armis. 

Infelix puer, atque impar congressus Achilli 

17. De.tine mollium tandem qucrelai-um.} 
Phrasis Grseca, Komer. 

'A\}^' etys Kit-y' igii^og. 

18. Et potius nova cantemus Auguslt tro- 
phcca.] Quasi aliud agens, nobili quadani arte 
Ccesaris Augtisti laudationem molitur Hora- 
tius. Hoc certe jucundius, quam si statim 
celebrandas ejus victorias assumeret et exe- 
queretur. 

19. Tropheea.] Victorise monumenta a Tgs- 
5r»v vertere infugam. Olim enim eo in loco 
quo fugere hostes coeperant ac vinci, detracta 
iilisarma et spolia ramis arborum victores sns- 
pendebant. Postea ver6 in niontibus ct locis 
eminentioribus trophsea constituta sunt ad pos- 
teritatis documentum. Sallust. victis liispanis 
trophaea in jugis Pyrenaji Montis a Pompeio 
erecta commemorat. 

20. Rigidum JViphaten.] Vel fluvium, vel 
montem potiiis navibus regentem Pars Tauri 
Monfis, inter Arnieniam Majorem ot Mesopo- 
ttimiam, Nipliates appeliatur; unde et manat 
fiuvius ejusdem nominis, Armenios rigans, 
Mcdos, et Mesopotamios ; dein in Tigriu al- 
labitur. Lucan, lib. iii. 445. 
Armeniusque tcnens volventem saxa JSlphaten. 

21. Jrftdumqiie fumen, i^^c.] Medus fiuvius 
a quo Mciia nonieu accepisse creditur, in Ar- 
axcm in<1nit. Strab. lib. xv. Alii inferpretan- 
tnr Tigriu, Araxem, Euphrafem. Virg. Georg. 
V. 560. 

Cwsardum rrip^nvs adalfum 



q. HORATII FLACCI 



110 

fluctus miaores agere : at- Victis, minores volvere vortices : 
que Scrthas an^-istis jnm lntra(iue prfescrivitum Gelonos 

asrris nec uhra definitos /j- „ ? .^ . ' „,.-.:, 

„7ite^ escunere. Exiguis equitare campi». 

ODE X. AD LICINIUM. 

Servandam esse animi aquabllitatem in utrdqu^ fortuna. 



ne,uese,„per:;;i^p:S:RECTIUS vivcs, Licini, nequc altum 



0, Licini, 



do, ueque ri))am piusquam Sempcr iirgendo, neque, dum procellas 
decet stringendo liaud tu- Cautus horrescis, nimium premendo 

tam, dum tcmpestates soli- t • • • 

Littus miquum. 



imi 



citus tugis. 



.±yy0TATI0J\'E3. 



Fulmimt Euphratem bello, victorque vokn- 
Perpopulosdat jvra. [<es 

21 . Gcntilms additum ridis.'] Armenis, Par- 
this. Ovid.Tnst.227. 

JV'«nc pclit .innenius pacem, rMiic porrigit 
arcus 
Parlhus eqv.es. timidd captaque signamanu. 
Vide Virgil. iEneid. i. in fine. Et quae an- 
notavi, lib. i. Od. sub finem; Od. 19. v. 12. et 
Od. 3-5. in fine .... Quibus adde quae narrat 
Xiphilinus ia Augusto. Phraales per id tcm- 
j)us meluens ne Casar contra se exercitum du- 
ceret, capiivos ad eum remisit ; et .<figna milita- 
ria, quce d Crasco ademeral. Qud ex re Cce- 
sarglorid efferebai.ur., qvod sine labore recupe- 
rdsset ea, quce alii magnis prsliis amisissetit. 
Ob eam causam sacra fccit, atque sedens in 
equo urbem ingrt.<isus est . . . Citm esset in 
Asia, regnaque et principatusparlim aliis con- 
firmhsset,parlim ad alios transtulisset, condem- 
natis quibusdam regibus, nonnullis etiam lau- 
datis et in amicitiam receptis, quamplurimtc 
legatioT.es ad eum venerunt. J\'am et Indi, qui 
anlea quoque legatos mi.^ierunt, tunc amicitiam 
conjirmarerunt, datis muneribus, &«. Et pos- 
tea, Phraates, Parthorum rex, de .irmeyiidjus- 
3US decedere, Augusto .nne regis nomine rescri- 
bei\ii paruit. Ibid. Vide et Luc. Florum, lib. 
iv. cap. ult. sub finem; ubi Armenios subactos, 
Parthos rapta clade Cassiana signa referentes 
ultro, tandemque clausum tertio Jani templum 
ab Augusto Ca^sare observabis. 

22. Minores rolvere vortices.] Eleganter at- 
tribuit Poeta fluviis, quod gentium est. Ni- 
phates et Medus minores jam aestus agunt, 
non ita fluctus toUuut, id est, minus superbire 
didicerunt ; quo fracta populorum audacia et 
arrogantia designatur. Sic Virgil. ^Sneid. viii. 
726. 

Enphrates ibat jam mollior undis. 

23. Intraque prcescriptum, &.c.] Referamus 
etiara et canamus debellatos Gelonos, Scythiaa 
EuropcB [wpnlos; id est. Scythas Armenia' vi- 
cinos, ab Au^usto Ca^sare intra certos fiues 
compulsos, ut non liceret deinceps escurrere 
equitando ultra prfpscriptum sibi terminum, 
aec, ut antea, quoiibft vagari, et praedas agere. 
Virg\ .^neid. viii. 725. 

Hic Lelegas, Carasqve, sagittiferosirue Ge- 
lonos. 



Ode X. — Metmm idem quod Od. 2. lib. i. 

1. Rectiusvirts. iixi.'\ Tritam lianc seutcn- 
tiam non uno tractat Horatius loco, sed no\a 
quadam rdtione; novo semper ornatu ; ut no- 
vum quid ubique esse videatur ; nimirum 
praestat ipse quod in arte Poi-tica pra-cipit 
eleganter, ac ditficile esse fatetur : v. 128. 
Proprit dicet communia. Hic allegoriis con- 
globatis ostendit, extrema semper fugienda ; 
ne quod aiunt incidas in Scyllam cupiens vi- 
tai"e Charybdim. 

Licini.l Quis ille, magna lis. Plerique M. 
Licinium Crassum preetorem intelligunt, qui 
cum ad Consulatum aspiraret, tum spei frus- 
trationem impatienter et segre ferens, rite ab 
Horatio sit monitus. Is ver6 postea consulare 
munus adeptus est, gessitque cum Augusto, 
anno U. C 723. Ita Acron. Porphj-rio, Lamb. 
Cruq. fcc. Verum lios expugnat Epigraplie 
hujus Odes vetus, Cod. MS. quae sic legitur ; 
M Licinium Murcenam ; optimum esse medi- 
um vitae statum. Quai cum ita sint, cum Tor- 
rentio ct aliis intelligo Licinum Van'onemMu- 
roenam, qui frater erat Proculeii, ac Terentiae 
uxoris Maecenatis. Is ambitione raptus, et 
cupiditati fraenum laxans adversus Augustum 
cum Fannio Caepione conspiravit, tristemque 
merito suo nactus exitum est ; de quibus Dio 
lib. liv. hc. Vide supra Od. 2. v. 5. Annot. 
Beue itaque,licet frustra, Licinius ille Murania 
docebatur ab Horatio, ut sibi temperaret, nec 
rapido huic et cseco iudolis impelui obsequen- 
dum ; mediocritatem ver6 esse tutiorem, auro- 
que praeferendam. 

Xeque altum Semper urgetido.] In alto mari 
semper navigando, id est, summa quaeque 
semper appetendo ; altas dignitates quaeren- 
do, altumque fortunae statum. 

2. Urgendo.] Assidue, vehementer, et avid^ 
prosequendo. 

J\'tque, dum procellns Cautushorrescis, &ic.] 
Neque decet, ut timidus plus Kquo pusillus- 
que auimus deprimat te, et adigat ad infima 
niniis ac sordida. 

.3. Premendo Littusiniquuvi.'] Legendo lit- 
tus semper, quod tamen ob scopuli>s et vada 
non caret periculis. Py thagorae monif um erat ; 
eiB-i >>?; |W» 7r>.ih, circa terram non narigan- 
dum ; quo docebat terrcstribus haud sic ad- 
hxreQdum ut uou ad sublimia assurgeretur 



CARMINUM LIBER II. 10. 



lli 



Auream quisquis mediocritatem 
Diligit, tutus caret obsoleti 
Sordibus tecti ; caret iuvidenda 

Sobrius aula. 
Sfepius ventis agitatur ingens 
Pinus ; et celsae graviore casu 
Decidunt turres, feriiintque summos 

Fuhnina montes. 
Sperat infestis, metuit secundis 
Alteram sortcm benc prseparatum 
Pectus. Informes hyernes reducit 

Jupiter, idem 
Summovet : non, si male nunc, et olim 
Sic erit. Quondam cithara tacentem 
Suscilat Musam, neque semper arcum 

Tendit Apollo. 

ANNOTATIOKES. 



5 Quicunque amat pretiosam 
mediocritatcm, setuius, et 
immunis est a st|ualore do- 
mus ^etait<e, pariter tempe- 
rans abstinet aula in^idia; 
obnosia. Frequentius ex- 
celsa pinus veniis concuti- 

i"tm-, et furres editas majo- 
rem trahunt ruinam, ac to- 
nitrua verberant altos mon- 
tes. Aniuius rite prajrauni- 
tus speni noii abjicit iii ad- 
[190] ^'C''S's> '•'' prosperis autetn 

■. c contraiiam tiniet fortunam. 
Hyemes horridas revocat 
Jupiter, idemque peilit. Si 
modo res se habent male, 
non etiam post ita se habe- 
bunt. Musas dudum silen- 
tes aliquando lyra Plicebus 

2Q excitat, nec arcum semper 
intendit. 



Cic. ad Q. fratrem lib. ii. Epist. 1. Quaprop- 
ter lioc te priniuin ro^o, ne contralias aut de- 
mittas animum, neve le obrui tunquam fiuclu, 
el magnitudine negotii sinas ; conlraque eri- 
gas, ac resistas, etiamque ultro occurras nego- 
tiis. Vide supra Od. 3. 

5. Auream quisquis mediocrilatem diligit, 
&c.] Medii status ac mcdiocris fortuna; de- 
nionstvat emoluuienta ; quod nec paupertatis 
malum habeat, e. g\ obsoletum domicilium, 
vetustate labens ac deformc, vel sordibus puti- 
dum ; nec sunimoe conditionis comitcm invi- 
diam ; ac proLnde curas et labores. Hesiodus 
vult ut sapiens sectetur /asTf/*, mediocria ; 
quod x.5t/gsc S' tTr) Tn-iinv £^t<ro<;, Mediocritas 
in omnihus optima sit. Hinc Proverb. MnS^iv 
ecydv, jVe quid nimis. Et Solomon ipse rex 
sapientissimus sicDeumoptimum precabatur; 
Divitias et pauperiatem ne dederis mihi. 

6. Obsoleli Sordibus tecti.] Horat. Epist. 2. 
Jib. ii. 99. 

Patiperies immunda domi'ts procul absit. 

7. Imndenddauld.] Martial. Invidiosaregis 
alria, dixit. 

9. Scepiits rew/t* agitatur ingens Pinus, &ic.] 
En sumraarum dignitatum mala et incommo- 
da ! O Licini, tibi cave. Ovid. Art. Am. 369. 

Summapetit livor ; perflant altissima venti. 
Suinma pelunt dextrdfulmina missa Jovis 
Juvenal. Sat. x. 10-5. 

. . . A"umerosn parabat, 

ExcelstB iurris tabulata, undc altior esset 

Casus, et impuls(c procceps immune ruince. 
Chiudian. in Ruf 2'2. . . Tollu7itur i7i allum, 

it lupsu graviore ruant. 

13. Sperat infeslis.'] Jam monet quid in 
utracjue fortuna cavere oporteat virum pru- 
dentem ; nenipe ne frtingatur ac deficiat ani- 
mo in adversis, neve prosperis iufletur, ac be- 
nignae nimluni credulus aura*, supra sc rapia- 
tur. Qua; quidem Licinius cum nequaquam 
servas.»et, immodica' cupiditatis ac superbiae 
pienas luit. Sapient---'- est p.a^ceptura : In die 
mulortm, ne iini.iemui sis io?iorK»; ; et, vice 



versa, In die bo7iorum, ne immemor sis malo-\ 
rum. Menander apud Stobaeum : 

'Ev 'iKTriiTt ^^ii Tii/; aozoiK i)(^iiv /S/o». 

'ArSgaiTOf aTu^iv g-w^ira.i vtiro ttii 'thiriief. 

In spe decet sapientes agere vitam, 

Vir infelix servalur spe. 
Hinc et apud Pindar. spes ynie^oTfL^o^ dicitur. 

Melnit secundis.] Horatius, Lib. i. Epist 
10. V. 30. 

Quem res plus nimio ddtctaverc secundoe, 

Mutat<£. quatient. 

Sapienter itaque Philippus Macedo, cum tres 
uno die latos accepisset nuncios, exclamasse 
fertiur : Magne Jupiter, pro his lanlis botiis rno- 
dicum reponasmali. 

14. Beni prccparatum Pedus.'] Virtutis a<? 
sapientias documeutis instructus animus. 

15. Iiifonnes hyemes reducit Jupiter, tc.] 
Non ergo desperandum, desperatis etiam re- 
bus ; quandoquidem quotidianas vices abjec- 
tum saepe erigamt ; summovetque tandern Ju- 
piter hyeines, et aerumnas, quas invexerat. 
Hinc Cic. ad Brutum Epist. 17. Rem.publi- 
cam des})eratam quoque sanari pulo posse, in- 
quiebat. 

17. JS'o7i, si malt nunc, et oliin Sic erit.] So- 
phocl. in Electra ; fortusse oras erit mtlius. 
Ici!^' oLvgiov 'ia-a-iren ttfjiiivov. Tibull. ii. 6. 19. 

Crcdula vitam 

Spesfovet, et fore cras semper ait melius. 

18. ^uondam cithard tacentem suscitat Mti- 
sam, iic.] Armatus ipse arcu et saf,'itti9 Apol- 
lo, haec ponit interdum, et ad hilaritatem pro- 
vocat Musas, citharam prior accipiens et pu!- 
sans. Pajan a 'cnniv, ferire, dictus ; ex Festo. 
JVeqne semper arcum tendit ; non sempcr no- 
cet. Macrob. Satum. lib. cap. 17. ^polli^iem 
adoramus, inquit, cognominibiis, viodo sospHa- 
iem, modo pe^tem significa7itibus. Vide Hb. i. 
Od. 12. V. 23. Pinsebatur olim ApoUo dextra 
Gratias, Ireva sagittas et iurcum tenens ; quiid 
modo radiis et calore Naturam recreet ac beet 
imiversam ; mod6 acstus immodicoi, morbo», 
luem, siguat. 



112 



Q. HORATII FLACCI 



Moestis rebus geaerosum te Rebus anfjustis aniiTiosus atque 
et constantem eshibc : au- Portis appare : sapienter idem 

ra rc-o propitia, ipse pru- ^, /' '. ., , 

clenter coastiiugcs vela <-oulrahes veuto uiraiuiu secundo 
plusciiiuin iuiiata. Turgida vela. 



ODE XI. AD Q. HlRPINUxM. 

Hilariier vivendum, omissis curis. 



O, Quinti Hirpine, desine 
percoutari quid meditetur 
bello strenuus Cantabcr, ac 
Scytha, separatus interpo- 
sito mari Adriatico : neque 
solicitus sis utilium vit;e nio- 
dica requirenti. Abit rc- 
trorsum polita juventus ac 
pulchritudojsiccu senectute 
amovente amores luxurio- 
sos ac soporem facikui. 
Haud eadem semper djgiii- 
tas mamet tloribus 



CiUID bellicosus Cantaber, et Scythes, 
Hirpiue Quiiiti, cogitet, Adria 
Divisus objecto, reraittas 

Qu.nerere, nec trepides in usum 
Poscentis ccvi pauca. Fugit retro 
Levis juveutas et decor, arida 
Peilente lascivos arnores 

Cauitie, facileruque somnum. 
Non semper idem floribus est honos 



[191] 
5 

[192] 



ANmTATIOKES. 



23. Conlrahes venlo nimium secmido Tur- 
gida re.'rt.] Si prospero fortunap uteiris statu, 
ait Tullius, si res fluant ad arbitrium, ne supe- 
riora semper et ulteriora prosequerc ; iray et 
ambitionera coerce et arrosrautiam, imde tibi 
sit ruinae causa. Quemadmodum nauta-, cum 
remittit ventus, cxpansis velis captaut am'am ; 
at si vehementior evadet, vela contrabunt ; ne 
validiore abrepti impetu, navim haud possint 
regere, atque iu scopiilos impellantur, illidan- 
turque. Ovid. Trist. iii. 4. 31. 

Tu quoque formida tti/nium subllmia semper; 
Propositique precor conlrahe vtla tui. 
Isocrates ad Demonicum ; 'Oi/c' tbTu^^uv 

que beatus supra mouum exultes ; ucque in- 
fortuuatus sine niodo mcereas et contristeris. 

Ode XI. — Metrum idem quod Od. 9. lib. i. 

1. Qidd bellicosus Cantnber, &c.] Ne lam 
anxie qnaras, 0, Hirpine, quid moliantur ex- 
teri populi coutra RcrapublicJim Imperiumque 
Romanum, neve metuas plus aequo, ne in Ita- 
liam imimpant aprosque devastent eae na- 
tiones, quas marc a nobis disjungit. De Can- 
tabris vidc Annot.lib.ii. Od.6. v. 2. De Scytltis 
lib. i. Od. 35. v. 9. Hic ver6 per Scythas in- 
tellige IUyrios, Dalmatas, Pauuonios, Dacos. 
Eos enim, ut et omnes Septentrionales, Scy- 
tharam nomine vetercs iudigitabant: hos vero 
tunc bello fatigabat Tiberius Nero, Drusi Ne- 
ronis frater, qui consulatum gessit cum 
T. Quinctio Crispino, ut observat Cniq. unde 
et Crispuuim pro Hirpino hic leg-endum ac 
substituendum opinatur. Favet eliara quod 
inter Quinctiae gcntis cognomina haud Hir- 
pinus recen.seatur : quod acute suo raore Tor- 
rentius indicat. Acrum enimvero nullus non 
codex habet Hirpiuum. Vide paulo post. Vide 
et Epiit. 16. li!). i. huic eidera inscriptam. 

2.. .idrid.] Siuus est ingeus lUyricum inter 



atquc Italiam, hodie Sinus Venelus. De eo 
pUira lib. i. Od. 16. v. 4. 

4. j^ec trepides in tisum, fcc.] Hinc videtur 
habuisse pridia Quiuctius nosier, quibus cala- 
mitatem aut vastitatem niotueret ab hostibus 
supra memoratis, si in Apuliam venirent ; ubi 
fortasse et sita erant illa, et ipsefortasse natus, 
aut diu comnioratus cognomen sortitiis e. at. 
Nam Hirpini Apuliae populi. Saltem id con- 
jicere liceat, duui certi uihil aliunde suppetlt. 

5. Pofcenlis a:ri pauca.] C'onsoJa»iir itaque 
Horatius Hirpinum, quod, etsi deirimentum 
capiat res sua familiaris, Katis ipsi superfutu- 
rum sit unde sustentet vitam, qua; quidem 
brevis, et par< o contenta est. Unde postea rec- 
te intert Poeta, preesenfibus uteadum hilariter, 
ac juciuiJe vivendum, quamdiu sinunt fata. 

Fu^it retro Levis juvenlas, &c.] En viJes 
abiisse dudum juventutem nostram: insiare 
jam canitiem ac senii incommoda : ergo car- 
paraus diem et oblectamenta, dum licet adhuc. 

6. Levis.] L«vLs, iraberbis, polita, >Aix. 
Aridd Pelltnle lusciros, hc.] Tum ob caloris 

naturalis, tiun hunadi radicalis diminutionem 
ac defectum. Valeant qui aridos sencs hic 
interpretantur parcos et mbere victitantes. 
Parum enim ad rem. 

9. .^0«. semper itiem ftoribus esf honos, fcc.] 
Nec miremur, aut conqueramur de prioris a-ta- 
tis amisso decore ; cum nec ver sit perpetuum, 
aut vernis floribus pcrennis nitor: nec Luna 
suirai sen-et integ-rum semper splendorem ac 
speciem. Ovid. krt. Am. ii. 115. 

Kec semper riola, nec hiantia liUaJlortnt, 
Et riget amissd spina relicia rosd, 
Propert. i" 10. S. 

Et mtdiis ccelo Luna rubcret aquis. 
Cavp autem ne riibens Luna, tibi aliter intelli- 
g-atur. quam nitida, ef ''rubore quodam intc>- 
fuso pulclira, *" 



CARMINUM LIBER II. 11. 



IIJ 



Vernis, neqiie uno Lima rubens nitet 
Vultu. Quid oeternis minorem 
Consiliis animum fatigas ? 
Cur non sub alta vel platano, vel hac 
Pinu jacentes sic temere, et rosa 
Canos odorati capillos, 

Dum licet, Assyriaque nardo 
Potamus uncti ? Dissipat Evius 
Curas edaces. Quis puer ocyus 
Restinguet ardentis Falerni 
Pocula prcetereunte I3 mpha ? 
Quis devium scortum eliciet domo 
Lyden .'* Eburna dic age cum lyra 
Maturet, incomptam Lacaenae 
More comam religata nodo. 



lOvernis : nec pari facie mi- 
cat Lunarubicundula. Qua- 
re nientem crucias sempi- 
ternis propositis inferio" 
rem ? Quin su hac proce- 
rS. vel pinu vel plafano, ut 
^ casus tulerit, prostrati bibi- 

* ^ nius, quamdiu per vitam li- 

cet, albescentibi-is capillis 

noQi o*io'"'*era rosa, et nardo 

(-'^"^J Syria delibutis ? Baechus 

solicitudines discutit mor- 

daces. Quis servus calidi 

orv Faierni vasa quam primiira 
^ refrig-erabit aqua defluen- 
te .'' Quis ocdibus evocabit 
Lyden meretricem a via re- 
motam ? Heus jube cum 
eburnea cithara hiic festinet 
capillos habens incomptos, 
sicut Laconicawm/2er,nodo 
collectos. 



^KNOTJITIONES. 



\\. Quid (cfem.is mlnorem Consiliis, &:c.] 
Ciun lluxa setas brevi pra;tcreat, morsque ad- 
volans hominum consiliis finem cit6 imponat, 
cura>ternastruis, et infinitaconsiliameditaris? 
Quare animum discrucias istis longioribus 
propositis et curis, ciim mens humana sit im- 
beLillior quam ut valeat consulere, providere, 
statuere aliquid a;ternum : Vel quaxn ut aetema 
Dei consilia possit comprehendere : quod mi- 
nus placet. Aristot. ©«va7* vg» to;' •'^«'vstTo», 
ovK 'a.Bxvctlii ^dvuTov 9^oYiiv, Mortalia rnor- 
talem, non immortalia decet cogitare. 

13. Cur non sub alld vel platano, &c.] Cur 
genio non indulg-eamus, posthabitis omnibus 
curis, in umbra procumbentes ? 

14. Temer&.l Sine ullis ceremoniis, GaU. 
eans facon; d la negtigence. Angl. at ran- 

DOM, WITHOCT ORDER, CARELESSLY.. 

Rosd Canos odorati capillos, &ic.] Perfusis 
succo rosae capillis, aliisque pretiosis ungnen- 
tis. Hoc enim pertinebat ad hilaritatem et 
laeta veterum ccnvivia, ut annotavi fuse lib. i. 
Od. ult. et alibi. 

15. Carws.'] Hinc liquet Horatium Hirpin- 
nmq ; tum senes fuisse, ciim ha;c ab illo scri- 
berentur. 

16. AssyriAque nardo.l Nardino ungtiento, 
de quo Plin. lib. xiii. cap. 1. JVardinum sive 
foliatum conslat omphacio, balanino junco, 
coslo, nardo, amomo, myrrhd, balsamo. 

Assyrid.'] Pro Syria : non quod in Syria nar- 
dus crescat ; sedquod ibi mercatores compara- 
bant, indeque Romam advehebant nardum, 
qu2E ad Syres deferebatur ex India, ubi copi- 
ose, provenit. Sic et malobathrum Syrium vo- 
catur supra Od. 7. v. 8. Plin. cit. raox loco 
nardum Indicam appellat. Et lib. xii. cap. 12. 
In nostro orhe laudatur Syriacum, inquit. Et 
paulo post : De folio nardi plura dici par est, 
ut principali in unguentis. Frutex est gravi et 
crassd radice, sedbrevietnigrd,fragiliq; quam- 



rispingui . . . folioparvo detisoque, cacumina 
in aristis se spargunt, ideoque gemind dote nar- 
di spicas ac folia celebrant. Hic patet cur 
spicatum et foliatum appelletur nardinum un- 
gucntum, IVIarci cap. xiv. 3. Venit mulier 
habens alabastrum nardi spicati pretiosi. Pvar* 
dini velut exquisiti meminit Aihen. lib. xv. cap. 
12. et 13. Coel. Rhodig, lib. l, cap. 24. 

17. Dissipat Evius Curas.'^ Cur Evius dici- 
tur Bacchus, vid. Annot. lib. i. Od. 18. v. 9. 
qu6d animo pellat curas et solicitudines, lib. i 
Od. 7. 18. 27. 

18. Edaces.] Curas, quasi cor urentes dici 
aiunt. 

Quis puer ocyiis.'] Quasi sit jam in convivio, 
sic ista profert ; quis vini ardorem aqua tempe- 
rabit ? vel potius, quis lagenas, pocula, vasa, 
refrigerabit aquis immersa? 

20. PrcBttreunle lymphd?.'] In fonte qui fri» 
gidus praeterit,ac in rivos defluit. 

21. Quisdevhim scortum eliciet.'] Lyden fi- 
dicinam, cithara canendo quajstum facere soli- 
tam ? qu8e non se vulgare quibusvis consuevit, 
nec per vias oberrare. Hinc deviam vocat, 
Locum hunc amplius explanare nec licet, nec 
libet. Addam tamen fortasse comlssatum 
vocari, atque hinc duntaxat scortum dici. 

23. Incomptam Lacctnce More comam reli- 
gata nodo.'] Habens comam nodo religatain» 
tantum,parum vero comptam, more puellarura 
Laconicarum, quae non eleganti corporis or- 
natui studebant, sed ad palaestram, venationem, 
et alia ejusmodi, neglecto cultu, exercebantur. 
Itaque vetat ne dum crines nodarentur in au- 
rum, ac studiosc comerentur, expectantes fa- 
tiget roora. Legunt quidam incomptam, et, 
nodo, alii ; incomptum, et, nodum ; alii incomp- 
tum. Varieque se torquent ut perturbata satis 
verba ordinent. Veriim ciim eodem recidat 
sensus utrobique non obscurus ; non est ita de 
caetero laborandum. 



9 



114 



Q. HORATII FLACCI 



ODE XII. AD M.^CENATEM. 

JjijriC suce haud convenire res graves : M<ccenas Jlvgusti hella scrihaf 
dum a se cantaluniur Licinice laudes. 

,i ^a"".r tC 'It NOLIS longa fe,-.^ bella Numan.ia., (,«; 

tUut'irnap;;eiiaferocisNu-Ncc dirum Hannibalcm, nec Siculum mare 
mauri5:, vei sa;viim Hanni- Poeno purpureuni sancTuine, mollibus 

baleiu, %'el mnre Siciliae * ^ • vi i* 

Carth.iginien3i«m cn.ore ^ptari ClthariC modlS 5 

rubiciinduin, vel immanes Nec SJEVOS Lapithas, et nimium mero [195] 

Lapithas, et Hvireim. vino Hylseum, domitosquc Herculea manu 6 

immocleratum, et subactos rn 1 1 • • i ■ i 

Hercuiisde-trafiiiosterrs, lohuris juvenes, undc pericuium 
a quibiis ciadem timuit do- Fulgens contrcmuit dcmus 

inus sple..dens antiqui Sa- g ^ j vcteris. Tuque pcdestribus 

tun-;!. lu vcro, iVia;cenus, . .. 1 t' 

solutis narrationibus referesDlces hlStorilS proeUa CsesariS, 10 



AjVAVTATIOJ^ES. 



OJe XlT. — Metrumidem quod Odc 6. tib. i. 

1. JVolii, k.c.] Nc a mn exigas, in<|uit I-Iora.' 
tius, (juod tu longe melins excqiierc, .Mtece- 
nas ; pergc Augusti bella describere, etquod 
jam feliciter auspicatus es, confice. Ego ver6 
l<icini;e tuEe laudes persequar. 

Longaferec bella A'umanliee.] Longa quae 
per annos tot exarsere ; Strabo 20. Polyb. 18. 
Florus et Oro.iius 14. numerant. Confecta 
tandem sunt ab ^^miliano Scipionc Africano, 
qui urbem istamocto jam annis obsessam ce- 
pit ac delevit ; imo faine ad estrema co.iij^u- 
lit : indeque Numantini cogno.nen alteruni 
consecutus esi. L. Flor. lib. ii. c. 18. J\'umfm- 
tla, quantum Cartha^inis, CapwE, Corintlii 
opilms inferior, ita rirtntis nomine ac hotinris 
par omnibas ; sunmiumque, si vires astimes, 
HispanicB decus. Quippe qnx sine. mnro, sine 
turribus, modict; edilo in tnmulo apud Jiumen 
Durium sila, qu/ttuor millibus Cetliherorum, 
quadraginia miltivm excrrilum per annos qua- 
tuordecim sula sustinuit, nec sustinuil modo 
sed scevius aliquandu perculit, pudendisque fcc- 
deribus affecit, k.c. Et postca, exkit denique 
deploralo, in ullimnm rabiem furorcmque on- 
xersi . . . duces suos, seque, pairiamqueferro 
et veneno, suhjectoque iindique igne pereme- 
Tunt, &.C. Iden. memorant Oros. lib. v. cap. 6. 
Vide et Strabon. Polyb. lib. i. Valer. Maxiin. 
Jib. vii. cap. 6. Eutrop. Plin. Tit. Liv. et Au- 
gust. de Civit. Dei, lib. iii. cap. 21. 

2. Dirutn Hamvibaltm.] Ro.nanorum l.os- 
tem per annos septemdecim infestissimum. 
Alii legunt, diirum, id est, indefesswn. Vide 
Tit. Liv. lib. xxi. cap. 4. ubi sic acribit : Jlnni- 
bali plurimiim nudacia adperieula capessenda, 
plurimum ronsilii inter ipsa perieula erat .• 
nullo labore aul corpus faiigari, aut animus 

vinci pofernt, fcc virtntes aquabant 

vilia; inhu7nanu crudelila.^, perfidia plurquani 
Puniea ; nil veri, nil sancti, &c. 

Siculmn mare Pceiio purjmreum semguine ] 
C. Duilius Consul in niari Siculo primus om- 
nium Cai-thaginienses navali prfelio superavit, 
capti» aavibus tii^iuta, mcrsis tredecira, tri- 



bus hominum caesis millibus, captis scptcm- 
Unde peii)Ctuus illi honos habitus est, ut re- 
vertenti a cie.in tibicincs ij.aecinerent, et fu- 
nale pi-a-fciTctur. Anrel. Victor. de viris illust. 
Oros. lib. iv. cap. 7 Flor. lib. ii. cap. 2. &c. 

o. SavosLapilhfts.]V'\(ieYih.uOde 18. v. 8, 
Metamorph. Chid. lib. xi:. 

A'invium mero Hyla.ijn..] E Ceatauris unum 
vini potunimio ci>rii!m.petulaufem,sujjerbu.n, 
libidinosum. Virgil. Geo.g-. ii. 457. 

Et mag)io Hyl<£um Lapilhis cratere minan- 
tem. 

6. Dondlosque Herculedmanu Telluris ju- 
venes.] Gigantes, terr;e fili dicti ob ingcntem 
corporis mo\cm,y>iyiviiz, Homer. 

7. Unde periculum Fulge^is conlremuit do- 
mus Salurni veteris.] A quibus periculura ti- 
niueru.it Dii, totumque coelum conlremuiff 
cura illi bellum moveiunt ; at Herculis auxilio 
domiti ac debellati sunt. Vide Diodor. Sicul. 
lib. v. etpostea Od. 19. hujuslibri. 

9. Saturni veieris.] Quia primus ante Jo- 
vem regnavit. Hinc et Virgil. .En. vii. 180. 
Saturnusqne senex. 

Turjue pedestribus.] Et cert^ ipse tu, Mac- 
cenas, meliiis et ornatius referes egTegia Ca;- 
saris facinora et triumphos. 

Pedestribus historiis.] Prosa orationp ; quara 
Gracci Tri^ov t^iyan dicunt, contra Poesini 
iTro^ov, orationem eqiio vckit inside.ite.n ; so- 
litamqe recitari «| ci,tta,'|>ff, i^ etg/unrni, & 
curru, k plauslro et quadrigis velut ii.vectam. 
Unde Cic. ad Quinctum fratrem, lib. ii. Epist. 
14. Quoniam in isto homine colendo tam in- 
dormivi diu, te mehercule sapivs excilando, 
cursu corrignm lardilatem, tum equis, tum 
vero (quonium srribis poi'rna ab eo nostrum 
probari) quadrigis poHticis, hc. Pindarus. 
'AvrtJ/SjtrSa.! iV (Ji.'jtauiV i'i<fea:. Tolli in currii 
Jilusarum. Pon-o Ma>ccnatcm constat fuissc 
litorarum pciitum; et plura composuisse car- 
mina. A'am ei Jlugusti Casaris gesta descrip- 
sii, inquit Servius ad ii. Georg. 42. 

jYun ego cuncta meis amplecti versibus opto. 
Ubi et afiert locum hunc Horatii. Ne veriV 



CARMINUM LIBER II. 12. 



il5 



Maecenas, melius, ductaque per vias 

Regum colla minacium. 
Me dulces dominfe Musa Licinia? 
Cantus, me voluit dicere lucidum 
Fulgentes oculos, et bene mutms 

Fidum pectus amoribus : 
Quam nec ferre pedem dedecuit choris, 
Nec certare joco, nec dare brachia 
Ludentem nitidis virginibus sacro 

Dianae celebris die. 
Num tu, quae tenuit dives Achamenes, 
Aut pinguis Phrygise Mygdonias opes 
Permutare velis crine Licinia?, 

Plenas aut Arabum domos ; 



.^JVA'0TATI0A'ES. 



convenientius bella Ca^sa- 

ris, ac reges superbot; do' 

riQfii ""'"^ cervice per vias Ro^ 

l^yoj „i^ tractos. Jlt Musa me 

celebrare jussit amicae tuee 

|g Liciiiife sliaves nioclnlos, o- 

culos admoduni nitentes, 

animuraque amori /uoieque 

ct f.deliter respondentera ; 

qu^m decuit et clioris in-> . 

teresst, et facetiis conton- " 

dere, et saltantem cum pu- 

20 ellis ornatis bracliia junge- 

re, in religioso ceiebratce 

Dianas feslo. Emmverd tu^ 

[197] ne Licinia; capillum nnitare 

consentias opibus quas pos- 

sedit Achx-menes vel divi- 

tiis Mygdoniis opimas Phry- 

giffi, vel refertis Arabum 

ffidibus > 



qni.s inde arbitretur scriptam versibus a JMa- 
cenate Caesaris historiam. 

11. Ductaque perviasRegum collaminaci- 
?<?)!.] Reg;es in Triurapho ab Augusto circum- 
iluctos per mediam urbem, et Velabrum, per- 
que Sacram viam ad Capitolium. Quo vero 
id fieret apparatu, qr,a pompa, fuse narrat 
Alcx. ab Alex. lib. vi. cap. 6. De triumphis 
Au^isti, Sueton. in Octav. cap. 22. Bis orans 
ingressus est urbem, post Philippense, et rursus 
post Sicuium bellum. Curules triumplws tres 
egit, Dalmaticum, Miacum, Akxandrinum : 
continuo triduo omnes. Anno scilicet, U. C. 
724. Jamque tantus erat CtEsar, ut posset iri- 
umphos conlemnere, inquit L. Flor. lib. iv. 12. 
53. Adde quod ait Eutrop. vii. 10. Multi au- 
iem reges ex regnis suis venerunt, ut ei obse- 
quereniur : et habitu Romano, togati scilicei, 
<id vehiculum vel equum ipsius cucurrerunt. 

13. Me dulces domincE , k.c.'] DumtuItaliEe 
bella, et AugUsti bellicas laudes magnifica 
oratione celebrabis ; ego dilectae tibi Licinise 
tuosque amores carmine Lyrico molli et dulci 
decantabo. Dicam quam illa suaviter canat, 
quam /u/gcri/es habeat oculos, qiiam fideliter 
te redamet, quam molliter ac decore saltet, 
quam scite et ingeniose cavilletur, ac sales 
jactet, &ic. 

Licinim.'] Quidam Lycymnim. Ea ver6 Te- 
rentia sive Licinia fuit soror Licinii, cui est in- 
Ecripta Ode 10. hujus libri. Vide ibi Annot. 
MsEcenati ver6, ciim scriberet hanc Oden Ho- 
ratius, nondum erat nupta Licinia. Patet ex 
eo quod virginum choris Dianam colentium in 
ejus festo inserta dicatur mox ; inde enim ar- 
cebantur nuptae. Accedit qu6d bene muiuisfi- 
dnm pectus am-oribus hic laudatur : at longe 
aliter fuit posteaquam nupta est. Senec. de 
Provid. cap. iii. refert, Mcccenati amoribus 
anxw, ct moroscB uxoris quotidiana rcpiulia 
deJJenli sotnmimper symphoniarum cantum ex 
fonginquo lenh rcsonantinm, qumsitumfuissc. 
IJbi J. Lipsius anxium fuisse Ma>cenatem di- 
fti qu6d uxorem amabat, nec fortasse solus. 
Additqxie ; CVsarem A,us:i!stuin ea ^uspicione 



9 



aspergit Dio. lib. liv. quod creditus Gallica' 
nam peregnnationem suscepisse, ut liberiits tt 
procul a vulgo sermonibusque, frueretur Te- 
reniid Mmcenatis. Itaque et ob hanc causam 
occulie mfensus Ca;sari Maecenas ; quod idem 
scniitor lib. Iv. tangit, in Msecenatis obitu. 
Potes tamen angorem hunc fateor, ali6 refer- 
re, ct ad nudum ipsum ainorem, qui semper 
querulus et auxius, pr.Ticrtim ubi non respon- 
dctur. Haec Lips. cit. Ideni Seneca Epist. cxiv. 
iterum de Miscenate ; Hunc esse qui uxorem 
milliesduxit, cum unam hahuerit ; Terentiaiu 
nerape suam, cum qua assidua jurgia, divor- 
tia, iterumque conjugia, inquit Lips. ibid. 

18. Certarejocu.] Scite gesticulari, ut qui- 
dam interpretantur ; vel potius, ut alii, faceta, 
lepida, acuta jactare dicteria, sive breves et 
faisas caviUationes. Quo quidem in certamine 
qui vicisset, olim euin coronari institutum fuit, 

19. Sacro DiancE ce/etmrfie.] In frequenti 
ac celebri Dianae festo, cujus sacra virginum 
choris ac religiosis tripudiis peragi solita, Idi- 
bus Augiisti. Vide lib. i. Od. 1. v. 21. ubi, 

Dianam tenerce. diciie virgines. 

21. Mmmenes.] Rex Persarum primiis, h. 
quo Persiffi Reges ad Darium usque sunt om- 
nes orti ac denominati Acheernenidae, Hero- 
dot. lib. i. et alibi. 

22. Pinguis Phrygice Mygdonias opes.] Fer- 
tilem et opuleiitam ignorat nemo Phrygiam 
extitisse. Hujus rex Midas ille pecunia; et 
auri tam avidus quiim dives, vel unus testis 
fuerit locupletissimus. Adde Priami gazas, 
ac Trojanorum opes. Mygdonia porro Pliry» 
giffi finitima erat regio ; ex Plin. lib. v. kc. 
Mygdones autem populi b Macedoni» parte 
Thraciae proxima in Asiam venisse, Plirvgiae 
quandam regionem occupasse, nomeiique 
suum indidisse, ibidem referunlur. 

23 Permutare velis crine LicinicE.] Sic quale 
placet dat pretium rebus ainor, non quant» 
sunt, sed quanfus ipse est. 

24. Arabum domos.] Plenas opibus et aro- 
matibus exqnisitis. Vide supra Hh. \ i)A 
29. V t. 



116 



Q. HORATII FLACCI 



quando collum flectit ad Dum fragraiitia detorquet ad oscula 
basia suaviolentia vel mol- Cervicein, aut faciU Scxn itia necfat, 

li aspentate denco-at, q jse ^ . , " . . 

piusisteturapetentcsuiTi-Qu» poscente niagis gaudcat eripi ; 
pi, nonnunquam ipsa pra- Interdum vapere occupat .'' 

ripit ? 



ODE XIII. 

In arborem, cujus casupene est oj^pressus. 

0, arbos, quisquis ille fuit Xt T T« ^ c ^ j. -^ j* 

qui olim planta^ te, et in- ILLE Ct ncfaStO tC pOSUlt die ^ [iggj 

lausto die et irapia dextra Quicunque primum, ct sacvilega manu 
protulit ad ruinam postero- Produxit, arbos, in ncpotum 

ram, ac \ici dedecus. bum t-» • • i • 

etiam patris sui guttur prs- Fermciem, opprobrmmque pagi. 

focasse crcdiderim, atque IHum ct parentis crediderim sui 5 

Fregrisse cervicem, et penetralia [I99j 

mXOTATIO^'ES, 



d«mus interiora 



25. Fragrayilia.'] Alii legunt flagrantia, id 
est, amoris ardore ferventia. 

26. Facili scvvitid negal,'] Ficta nirairum 
SJEvitia, quae facile vincatur; et postquam 
paulisper initavit amorem, amauti sponte ce- 
dat ;. intcrdum etiam ultro occurrat et occupct. 
Terent. Eunuch. iv. 7. 43. 

jXoIunt iibi veli.f, ubi nolis ; capiunt ultrd, 
Ovid. Art. Amat. iii. 579. 

Quod datur ex facili, longum malt nuirit 
amoTcm. 

Miscenda est lcctis rara repuha jocis. 
Caterum Oden hanc allegorice intcrpretai-i 
sane licet. Itaque pcr Gigantes et Lapithas, 
Thessalise quidem populos, junctis viribus in 
Deos belhmi moventes ab Hercule vcri) do- 
mitos, intelligc Brutum et Cassium in campis 
Philippicis ab Augusto victos ac debcllatos. 
Hyla-us mero nimhis, ab Atalanta iuterfectus, 
Antonium Cleopatrse amoribus et immodicis 
cum ea conviviis perditum, Bacchi insuper 
nouien et insignia aflcctantem optime desig- 
nat. Denique sicut Gigantes et Lapithse do- 
mum Saturni pavore concusserunt ; ita Bru- 
tus et Cassius, atque Antonius totam commo- 
verunt Italiam, ipsamque Romam, ea sitam 
regione, quae Satumia dicta est^ a Saturno 
postquam a Jove pulsus est, e6 confugiente. 
jHa>c recens auctor et Gallicus interpres ingc- 
ciose, ut ca?tera sagaciter et erudite. 

ODE Xlli.— Metrum idem quod Od.9.1ib. i. 

1. Ille et ntfasto, &ic.j Deambulantem in 
agro suo Sabino Pot-tam nostrum cadcns in- 
opinat6 fere oppressit arbos; atque, ut ait 
Od. 17. seq. Truncus illapsus cerebro sustu- 
leraf, nisi Fannus ictum deztrd tcvdsset. Ilinc 
illius beneficii memor ct quod propi funeratus 
arborisictu, ac tantum non examinatus fuerat, 
erga Dcoi gratu.'», anno redeunte, ipsis quidem 
die festo Cakndis Martiis sacrificium parat, 
ac festivas epulas, Od. 8. lib. iii. Hic autem 
ominosam illam arborem tanquam inauspi- 
cat6 satam duntaxat execratur; ac velut cestro 
quodam percitus in abrupfas indignationis 
Tecei crumpit. Rem ver6 tutam mira expoli* 



tione aniplificat. Tum de variis hnman=e 
vit;e casibus belle disscrit. Denique velut 
h 7r:i^f^ya> et tta^oS^Q), occasionem arripit Al- 
C8ei et Sapj)honis versus extollendi ; et omnia 
quidem non sine mirabili artificio. Valeat 
ergo Scaliger, qui et in hanc eximiam Oden 
styhmi suum strinxit, ut dicetur ad calcemi 

A^efasto.] Quid proprie sit nefastus dies, in 
quo nimirum Prator Jus non dicebat, GalL 
Jour non plaidoyahh ; Ang. No Court-dav» 
docet Ovid. Fast. i. 47. 

Ille nefastus erit, per quem tria verba si- 
leniur. 
Scilicct, do, dico, addico. Contra dies fas-' 
tus, Gall. Jour dAudience. Angl. a Court- 
DAY, Ovid. Ibid. 

Fasius crii per quevi lege licebit agi. 
At prseterca nefastus dies, ut et hoc Horatii 
loco, significat infoi^tunatum et male omina- 
tum ; Gra-ti 'otTo^gaJ^af 'n/wsgat? dics infundos 
et consceleratos, dixere. Romani pariter, quos- 
dam atros et nefastos habuere, e6 qu6d in iig 
clades acceperant ; in primis postriduanos, seu 
qui sunt postridie Calendas, Pvonas, Idus ; 
Itcm alios aliquot : de quibus fuse Macrob. 
mox citand. Cffil. Rliodig. lib. xiv. cap. 9. 
Alcx. ab Alex. lib. iv. cap. 20. Macrob. lib. i. 
Satumal. cap. 16. Dies postriduanos ad om' 
7iia majores nostri cavendos putarunt : quos 
etiam atros velut itifaustd appellatione dam' 
ndrunt. Gellius lib. iv. cap. 9. item lib. v. cap. 
17. Religiosos seu trisli omine infamesYMnm- 
pat: additque, Quos vulgus prave, perperam, 
et impcriid nefnstos dicit. Non. Marcell. jJlri 
dies dicuniur, inquit, quos mmc nefastos vcl 
posteros vocdut. Afranius Fratriis; Septembris 
heri Calcnd(c,hodie ater dies. Claudet sccnam 
Cicero ita scribens, ii. de Leg. 8. Qi«t augur 
injusta, nefasta, viiiosa, dirave dixcrit, irrita 
infectaqne sunlo. 

5. lUum el parcniis,Si.c.'] Epod. 3. 1. 
Parcntis olim uquis impid inanu 

Senile guitur fregerit, kc. 

6. Penetralia sparsisse nocturno cruore Hos- 
filis:\ Jus Hospitale vidasse, hospite uoctti 



CARMINUM LIBER II. 13. 



ir 



Sparslsse nocturno cruore 

Hospitis : Ille venena Colchica, 
Et quicquid usquam concipitur nefas, 
Tractavit, agro qui statuit meo 
Te, triste lignum, te caducum 

In domini caput immerentis. 
Quid quisque vitet, nunquam homini satis 
Cautum est in lioras. Navita Bosphorum 
Pcenus perhorrescit, neque ultra 
Coeca timet aliunde fata ; 
Miles sagittas et celerem fugam 
Parthi ; catenas Parthus, et Italum 
Robur : sed improvisa lethi 

Vis rapuit rapietque gentes. 
Quam psene furvse regna Proserpince, 
Et judicantem vidimus iEacum, 
Sedesque discretas piorum, et 

AJVjroT.iTiOjrEs. 



sauguinc hospitis, noctu 
poUuisse : Is toxica Col- 
chidis, et quodcunque iispi- 
ura flagitium aniino volvi- 

10 tur, pra-paravit, qui m agro 
meo collocavit tc, ligiium 
infelix, te ruiaosum iu ca- 
put douiini innocui. Nun- 
quam salis homo providere 
potest, quid horis singulis 
sibi fugiendum sit. Nau- 

15 ta Carthagiuiensis Bospho- 
rum formidat, nec anipUus 
occulta fata aliunde pictuit 
[200] Miles Parthoruiu spicula ci 
fugam velocem ; Parthi \iu- 
cula et poteutiam Pioraauo- 



20 



rum reformidunt. At mor- 
tis inopinatae violentia po- 
pulos abstulit, et aufert, 
Quam prope aspexi impe- 
riuiu nigiffi Proserpiua», ct 
judiccm ."Eaciun ; et bono- 
rum domicilia separata ; et 



interfecto, in aediura penetralibus, ubi coleban- 
tur Penates Dii, quod sceleri scelus addere est. 
Virgil. iEneid. i. v. 731. 

Jupiter, hospitibus nam le darejura loqitun- 
tur. 
A. Gell. lib. v. cap. 13. Priimtm juxtaparentes 
locum lenct pupilli: secundum ciientes ; terti- 
ttmliospites; poslea cognati, affines, &c. 

S. Venena Colchica.] Colchis Asia; rcgio ad 
oram Euxini maris, Ponto vicina, hodie Min- 
grelia, estque pars Georgia;. Vcnenis autem 
eas regiones faraosas reddidit vel una Medea 
regis Colchoi-ura filia veneficiis suis inclyta; 
vel quod nascantur plurima Ponto, ut canit 
Virgil. Eclog. 8. Adde Mithridatcm Ponti re- 
gem, qui venenis etiam impune vescebatm". 

Colclilca.l Quidam legunt Colcha, ut opus 
non sit ultimam hujusversus syllabam rejicere 
lid sequcntem versum. 

11. Trisle lignum.] Infelices arbores qui 
dicantur, enarrat Plin. lib xiii cap.21. et lib. 
xvi. cap. 26. 

Caducum.'] Quod minatur casum et ruinain : 
hic vero significat quod jam cecidit; quo scn- 
sa fulnien etiam caducum vocatur. 

13. Quid qui.ique vitef, &c.] Egregie divor- 
tit ad locum communem de periculis et casi- 
bus improvisisjquibus ut plurimiim admortera 
abripimur. Alius, inquit, maris, alius bclli so- 
lum cavet discriraina : utcrque vero quod non 
timet, subit genus mortis ; v. g. morbo estin- 
guitur. 

14. Bosphorum.'] Angustas fauces quaslibct 
designat, per quas nemo sine periculo ac for- 
midiiie navigat. Duplex autum Bosphorus 
celebratur; Tiiracius inter Pontum Euxiuiuu 
et Propontidem, seu Thraciam intor et Asiain 
Minorcm, quatuor stadiis palens; et Cimiue- 
rius,interMa;otidemPaludem et PontumEuxi- 
num: hodie Frelutn Caffa. 

15. Poinus.] Pro quolibet nauta ponifur per 
synechdochcn ; vel antonomasticos Piaium 



dicit ; tum quod emporium oibe toto ccleberri- 
mum crat Carthago : tura quia ejus lubis cives 
navigatione longinqua clari. Quam iuclytus 
fuerit Hanno dux ille CartJiaginiensium, docet 
Mela, lib. iii. 

16. Timet aliundd.] Observa vel CEesuram 
brevem licenter productara; vel tribracliyu 
pro dactylo. 

18. Parthi.] De Parthis eorumque certandi 
ratione, lih. i. Od. 19. ad v. 12. 

21. Quam pa:nc furviE. regna Proscrpina:, 
&Lc.] Quantidum a morte abfui 1 

Furcce.] Ex Varroue/ur dicitur ex co quod 
furrnm atrum appellarent, et fures atra nocte 
faciliiis furentur, Non. Majcellus. Contra ta- 
mcn dc ea etymologia sentit A. GcIIius lib. i, 
cap. 18. vulique deduci ab antiqua voce ^ip-: 
quanquam aptitis fortasse, furcin a furvo, id 
est, nigro, dici putiirit vir excellentis doctrina:, 
Varro scilicet, iuquit illc, ibid. 

Proscrpinm.] De ea Ub. i. Od. 28. v. 20. 

22. JEacum.]. Exeo quod Plato, inGorgiS, 
Rhadamanthum Asianorum, Europaeorum vc- 
r^Judicem il^acum scribit ; inde convenienti- 
us hunc quam illum ab Horatio quidem Euro- 
pcpo nominari, crudite nonuulli observant 
Ego tamen crediderim respexisse potius no»- 
trum Poetam ad id quod lib. de Luctu, Lucia- 
nus rcfert: In Orci aditu portdque adamanti- 
nd fuisse cusiodem JEacuin Regis patruelem ; 
atque jnxta eiun canem Iricipilcm. Bcnc igi- 
tur Horatius qui morti proximus fucrit, ait se 
propc salutassc jEacum, Orci Janitorcm, pe- 
riudc ac judicom cum Minoc ac Rhadamantho, 
ob in.?igiiem justitiae tamam, ii Plutone consti- 
tutuni. 

23. Scdcsquc discretaspiorum.] Elysioscam- 
pos, qiios de.scrihit et laudat Virg. i^Eneid. 6. v. 
638. Lcgnnt alii discriptas, alii descriptas, id 
est assignalusac notatas; discretas hsibcnt ta- 
men oplimi codiccs; et vox illa pulchrum san^ 
ac nol'iIem scnsum efficit, ut boni dcsigucntur 



118 



<^. HORATII FLACCl 



Sappiio chordis .l^oliis ei- ^olils fidibus querenteui 

postuianti-m de virgini- Sapplio puellis de Dopularibus : 

bus natriae siiie ; necnon ,-, * ^ ^ i • • 

te, 6 Aicie, aurea citha- Et te soiiantem plenius aureo, 

ra canenteni altius molesta AlCcCe, plectro, dura naVlS, 
navigationis, moesta exili., j)^^.^ f^ j^j^l^ ^Jui-a belli ! 

gravia militiae incommo- " ,. •! • 

tia! xManes autem admi- btrumque sacro digna silentio 
rantt.r ambos loquentes re- Mirantur umbrae dicere ; sed magis 

Ugioso di3rnas res silentio : p^ g gj extractOS tVrannOS 

veriun turbse scapulis con- ^ "55»««*^ v,i, y- j 

fcrtalibentiusexcipiunt auribus praelia et expulsos tvTannos. 

.^JYJVOT.iTIOATS. 



[201] 

26 



[202] 

31 



B reliquis, et & vulgo segregati. Sic Virgil. 
^.neid. 5. 734. 

JV'ori me impia namque 

Tartara hnbeiii tristesqueumbra; sed am<E- 
nn piorum 

Concilia, Elysiumque colo. 

24. JF^jUis fjibv^ quereiilnm Sappho, &;c.] 
De populaiibus puellis, quas amabat, Sappho 
con<iuerentem, qu(id in amore sibi non re.spon- 
dercnt. Tres verii potissiminn Suidas recen- 
set ab ea dilcctas, Atthio, Telesillam, Me^^a- 
ram ; phires Ovidius aliique uumcrant. Vel 
zclotvpi;; Sappiio percita de virginibus a^mulis 
suis querebatur, quod Phaoni, quem ipsa depe- 
ribat, adhanerent, ejasque amorem ret&rda- 
rent. Ovid. Epist. xv.1.5. Sapphus adPhaonem: 

jYec me Pyrrhiades Methymniadcsve puetl(E, 
.Vec mc Lcabiadum cttte.ralurbajuvant. 

Vili^ .inaclorie, vilis milii candida Cydno ; 
Non oculisg-ata cst jitthis. ut antc, meis. 

dlque ali(e centum quas non sinc crimine o- 
mavi, 
Improbe, multarum quod fuit, unushabes. 
Narrat Plinius lib. xxii. cap. 8. in Phaonis amo- 
rem Sappho incidisse per herbam, centumcap- 
ita, nuncupatam, cujus radix, rara quidem in- 
ventu, quibus contigeiit, amabiles facit. Porro 
frX Suida, item ex j£liano duplex Sappho fuit, 
utraque e Lesbo insula : prior Eresia, Alceaei, 
Stesichori, et Pittaci cosetanea, qua; tres habu- 
isse fertur sodales seu amicas ante memoratas, 
plectrum invenisse, scripsisse ver6 Lyriconim 
carminum libros novem, Epigrammata, Elegi- 
as, Lambos, et Monodias. Postcrior Mitylencea, 
qua> psaltria fuerit, Lyrica soripserit etiam, at- 
que ob amorem Phaouis Mitylena;i, a quo sper- 
nebatur, de Lcucaie promontorio in mare se 
prfficipitem dederit. De quo vide quae anuotabo 
lib. i. Epist. 19. v. 28. ad has voces ma.i^ula 
Sappho. Utut sit, quemadmodum unum Her- 
culem,etsiplures extiterunt,nominat ; et quod 
rnultoram cst, eidem tribuunt, ut alibi notavi- 
mus ; ita unam Sappho vidgi!) celebrant, Sap- 
phici carminis auctorem, tam venustam et ele- 
gantem, ut decim» Musse cognomen obtinuer- 
it : Veris mintiam, blandiloquam lusciniam, 
vocat Sophoclis Scholiastcs. Floruit Alcaeo cura 
et Stesirhoro, annis ante Christum circifcr sex 
centis. Ejus (quae tcmporum injuria cst) apud 
varios auctorcs sjiarsas quasdam pofmatum 
reliquias duntaxat vcnerauiur: et mirelaudant 
Strabo, Aristot. Socrates, Dionys. Halicam. 
Plutarch. Lonfrinus. hc. Catullus Carmen sunm 



lii. quod est ad Lesbiam, transtulit^ Sapphus 
Graeco, quod Longinus lib. de Sublimi genere 
dicendi, sic habet : 

E/^iV "etVi-g' '6fl; iViVTIOV TOI 

Kst» )/lx»3-!i5 ifjii^iiv, isic. 

JEoliis fdibus.] .Solica nempe dialccto usa 
est Sappho. iEoles Graciae populi cum eain 
Asiae Minoris regiouem, quae ante Mysia dice- 
batur, invasissent, quasdam iusupcr Lesbi in- 
sttlcB tenuere civitates, ac in primis aliarumca- 
put Mytilenen Sapphus patriam. Hinc nostcr 
lib. iv. Od. 9. V. 12. JEoliiEfdibus pucUa:. Et 
Ovid. Epistola Sapphonis ante citata. v. 200. 
Lesbides, JEoKA nomina dicta lyro. 

26. Et te sonantcm pleniiis aureo, Alc<Be, 
pleciro.] Ovid. Epist. mod6 cit. v. 29. 

JVec plus .llcocus.. consors patri(ECfue Jyrceque, 
Laudis habet : qunmvis grandiiis ille sonet. 
Herodot. lib. v. de AlcaBO multa refert, quse 
redargiumtur a Plutarcho, in suo de Herodoti 
malignitate libello. Vide quae de illo amplius 
annotavi lib. i. Od. 32. v. 5. et seq. Item, lib. 
iv. Od. 9. V. 7. ubi .'ilccBi minaces Camceiu£ ap- 
pellantur. 

27. Duranavis, Dura fugce mala,dura bel- 
/?.] Ea videlicet quse pertulit Alcaeus atque 
exantlavit pericula, mafa, difficultates, aerum- 
nas, ciim navigando fugere, patriaque exulare 
coactus est, et) quod civibus, ut aiunt, suis amo- 
rem libertatis suaderet,invisusTyrannis: quos 
tandem collecta exulum meuiu Mitylene exe- 
git, patricjnque vindicavit. 

29. Utrumqae sacro digna silentio Mirantur 
umbrce dicere.] AlcEEum et Sappho umbra: mi- 
ra«/)'r canentes digna silentiim concilio: de 
quo Virgil. iEneid. 6. 432. Vel Ditis digna sa- 
crariis, qua; asserit idem Virgil. iEneid. 12. 
199. vel auscultari digna cum eo silentio, quod 
adhibetur in sacris. Vel denique, Sacro digna 
silcntio, id est, non profanis revelanda, ucc 
evulgandaquibuslibct,v6lutiquaedammysteria. 
Huc facit fAV^n^iuii; » a-iyii} apud Plutarch, 
lib. de Gamditatc. 

30. Sed tnagis Pvgnas et exactos tyrminos.} 
Quamvis autem uterque admiranda loquere- 
tur, et ab orc utriusque penderent umbrae ; hoc 
tamen erat discrimen, quod amatoria quidem 
Sapphiis carmina exiraia prorsus atque divina 
vulgus admirans auscultaret: at longe tamea 
attcntius, cupidius,jucundius, audiebat |)ugna4 
ab Alcaeo descriptas, et quaratione exactos ty- 
rannos Pittacum,. ISIyrsilum, Megalagirum in 



CARmNUM LIBER 11. 13. 



119 



Densum humeris bibit aure vulgus. 
Quid mirum : ubi illis carminibus stupens 
Demittit atras bellua centiceps 
Aures, et intorti capillis 

Eumenidum recreantur angues. 
Quin et Prometheus, et Pelopis parens 
Dulci laborum decipitur sono, 



Qiiid mirum ? ubi attonila 

cantilenis istis bcstia cen- 

tuni capitum, nigras d. pri- 

rait anricuias, atque demul- 

35 centur serpentes Furiaruni 

P^,.--. crinibus implexi. Imo eti- 

L*" J am Pronietlieus, et Pelopis 

pater suavi cantu caplus, 

serumnas obliviscitjjr, 



.^KmTJTIO.YES. 



sectari non destiterat, donec omnino extenni- 
Raret. 

32. Densum humeris, &;c.] Confertum, tur- 
matim aggregatum, contcnte et certatim ap- 
propinquans, auresque arrigens, pr» aviditate 
capiendi quse dicebantur de expulsis tyrannis, 
quos odit vulgus maxime et de rcstituta civibus 
libertate, quam oranibus antefert, ipsiusque 
interdum vitoe periculo redimit ac vindicat. 
Virgil. iEncid. 10. 361. 

Conrurrunt : haretprde 'pes^densvsqneriro rir. 

Bibit aure rulgus.} Hunc locum iniitatus 
Persius, Sat. iv. 50. 

A^equicquam populo bibulas donaveris aures. 

33. Quid viirum? ubi illis carminibus stu- 
pens, fcc.] Neque vcro niirandum, quod ita cu- 
riose umbrae affluant, audiantque versus Alcfei 
et Sapphonis ; siquidem iis etiam oblectatur 
terribilis inferorum canis Cerbems, atque vo- 
luptatcm suam pia; se fert demissis auriculis, 
quibu.T dspositam iiam ac furorem indicat. 
Contrarium ostendunt suhlata; awes, F.pod. 6. 
Lactant. de Ir.a Dei, vii. Risushomini propriiis 
est fnquit, et tamen videmus in aliis quoque 
ammalihus signa quccdam lcelitite, ciim ad lu- 
sumgestiunt, aures demulcent, rietum contrU' 
hunt, frontem serenant, oculos in lasciriam rt- 
solvunt. 

34. Bellua centiceps.] Canis apud inferos 
fahulosus, ut ait Suidas ; immnnis trifauci la- 
tratu tria pandens guttura, horrentia colubris 
colla exerens; Virgil. yEneid. 6. 417. et scq. 
Plutonis canem cered voce •nrsvTjfxjvToxagxvcv 
quinqnaginta capitum, crudivoDim, impuden- 
temque fortemquc appcUat Hcsiodus in Thco- 
gonia; Tg<xg«vov stVcu o-jtJxax-t tricipilem orci 
cancvi, 5ophocles in Trachiniis. Cerberus 
quasi x.geaCog®^, carnivorus, Mj^thol. terram 
desisnat cadavera con.sumentem. Qiioniam 
veT(> mortales universi triplici extingiumtur 
mortis genere, naturali, violento, et fortuito, 
quffi tria rursus infuiita sunt ; hinc Cerbc- 
ro quidam tria capita, alii quinquaginta, 
nonnulli denique centum affinxerunt. Sic Ho- 
rat hellua centiceps. 

35. Intorti capillis Eumtnidum recreanlur 
angues.'] Eumenides per antiphrasin dictae, 
quia nequaquam benignae, tres censentur, Alcc- 
to, Megajra, Tisiphone. Sensus est : Infernales 
illae Furite ejusmodi carminibus placari, imo 
ct serpentes earum crinibus intorti iis rccrcari 
pariter ac demulceri videbautur. Virg. Geor- 
gic. 4. 482. 

C^.ruleosque imple.rm crinibus angnes 

Eum en ides. — '■ — 



Hffi quidem scelcrum ultrices nuiltiplici colub- 
rorum morsu belle exprimunt conscientia; sti- 
mulos, quibus scelerati vellicantur intus, sem- 
perque plcctuntur. 

36. Recreanlur cngues.'} Proprie dictnm. 
Nam cantu delectari naturaliter serpentes ai- 
unt : et Plinius auctor est lib. viii. cap. 16. 

37. Quin et Fromclheus, fec.] Prometheus 
quoq ; item Tantalus suum uterq ; laborera ac 
supplicium non sentit, vekit raptus exti-a sc, 
et deceptus amoenitate carminum Aica?i et 
Sapphonis. Dlum ignis ccelestis raptorem, in 
furti poenam, aquiia; rostrojecur depascenti? 
excruciai-i Caucaso affisum vulgo fabulantur ; 
in inferis tameu collocat Aristot. PcCtices, cap 
17. quod idem facit hic Horat. de Prometheo 

jam lib. i. Od. 3. et 16. 

Pelopis parens.] Tantahis Deorum cotiviva, 
ut est lib. i. Od. 28. v. 7. quid sciant ac possint 
numina, ausu tcmcrario expertus, filium suum 
Pelopem coctum iis apposuit. Tanti verf» 
sceleris poenas luit apud Inferos detru.«us ubi 
perpetua fame ac siti cruciatur, ita ut aquis 
Eridani mento tenus immers us, et poma oer- 
nens ex arborc capiti impendentia, ncc tamcn 
hsec neque illas capere queat. Cic. Tus. i. 
Mtnto summam aquam aliingens siti enectus 
Tanlalus. Ovid. Metam. iv. 458. 
Tibi, Tantale, nullcB 

Deprenduntur aquce ; quaque imminet, ef- 
fngit arbos. 

38. Laborumdecipitur.] Grsecadictioi^r/?,*!-- 
SavsTot/ 7rovar'v. Sic et Supra Od. 9. Desrne 
querelanim. Od. seq. 14. Damnntus lotigi la- 
boris Sisyphus. Lib. iii. Od. 27. Msiineto iru^ 
rum calidcEque rixee. Od. ult. ejusdem libri ; 
Regnavil populorum. Nec Horatius verb so- 
lus cjusmodi locutionibus atque Hellenismis 
usus. Fiaut. Mercat. .4«wii pendco. Virg. 
/Encid. i.219. 

Implr.dur veteris Bacchi, pinguisqueferincE . 
Et yEncid. xi. 126. 

JuMiticene priusmirer, belline lahorum? 

Unde igitur hoc dicendi genus tam novura 
a]iquit)us visum .' Et quae mens la-va doctos 
alioque viros impulit,ut aut lectioncm rompro- 
batam. aut scnsum pe»-^ erterent .' Porph^rione 
dure, quidam legunt laborem, et decipilur ac- 
cipiunt pro decipit. Quorsum vero tam audax 
figura atque niutatio. Turnebus Alcai lal>ores 
intolligit, ut si^ sensus, Prometlieuni ac Tan- 
talum proprias oblivisci poenas, delinitos sci- 
licet ac vcluti deceptos suavi cantu et narra- 
tionelaborum Alcaei : de quibus supra. Venim 
de Promethei Tantaliq; laboribui hic scrm'". 



120 



nec Orion *atagit venari le- 
ones, vel lyac^ raeticulo- 

BOS. 



Q. HORATII FLACCI 

Nec curat Orion leones, 

Aut timidos agitare lyncas. 



[204] 



ODE XIV. AD POSTUMUM. 

Viiari mortetn non posse. 

Heu, Postume, Postume, Tj^TTT^TT r td * T> ^ 

aiinicit5pratereunt.Neque-«^HEU, fugaces, Postume; PostumC, 

reiigio rugas, et urgens se- Labuntur anni ; nec pietas moram 

nimn, fatumque inelucta- ^ -^^ ^^ instanti Senectffi 
bile retaruabit : nec si tau- p , . , . 

Tos quotidie trecentos im- Afieret indomitceque morti : 

luoles Plutoni iuoxorabili, Non si trecenis, quotquot eunt dies, 
Amice, places illacrymabilem 



[205] 
5 



jlJVJ^OmTIOATS. 



cst apertus quldem ct manifestus; sensusque 

est : Pronicthcus et Pdopis parens dulci sono et 
modulationc Alca;i carminum et Sapphus uter- 
que ade6 capltur et fallitur, ut quasi sensum 
atque memoriam amittat laborum et crucia- 
tuuni suoruni. 

39. jVec curat Orion le.ones, &ic.] Denique 
Orion cum aliis ad audiendum properat, ab- 
jectaque veuandi cura, qua solet occupai-i, ad 
dulces cantus accurrit. Aiunt nimirum eadem 
apud Infcros umbris inesse ac vigere studi^, 
quibus viventes tcnebantur. Virgil. .^neid. 
vi. 653. 

Q«<E gralia eurriim 
Jlrmorumque fuit vivis,qum cura nitentes 
Fascere equos; eadtm sequitur tellure re- 
postos. 
Ovid Metamcrph. iv. 433. 
Erranl exangues sinc corpore el ossibus um- 
br<E : [ra7ini ; 

Parsque forum celebrant, pars imi tecta t)f- 
Pars aliquas arles, anliquce imitamina vit(e, 

Exerccnt. 

Vide et Odyss. xi. et Macrob. in Somn. Scip. 
liv. 1. cap. 9. &LC. In Horatium vero bellum 
movet Scaligcr hoc etiam loco; JYondum, in- 
quit, apud Inferos hcec inveni, autPromelheum 
tormenlisaddictum, aut Oriona venantem. Er- 
gone vir perspicax, quicquid rerum ibi geritur 
perspexisti .' an illic diversatus aliquando sin- 
gula otiose tamque luculenter indagasti, ut as- 
severanter dicas, scribasque, haec a te tibi mi- 
uinie visa aut reperta.'' qu£B tamen, ex Aristo- 
telis citati, item ex Homeri mox citandi fide, 
inveniri ego credam; teque exploso credent 
alii. 

Orion.'] De eo varie fabulantur ; illum con- 
Stat, acrem et strenuum venatorem extitissc 
Homer. Odyss. A. paulo ante finem,narrat hunc 
(fipud Infcros etiam vi^um Ulyssi per floridum 
pratum feras persequentem, in desertis autem 
montibus clavdferred occidentem, &ic. 

40. Lyncas^ Lynx animal pardo non pror- 
sus absimile, ex Gesnero de quadrup. perinde 
maculosum. Virgil. JEn. i. 127. acutissimi vi- 
sus, ex PKitarch. Phn. lib. xxviii. cap. 8. &c. 

Ode XIV.— Metrura idcm quod Od. 9. lib. i. 



1. Eheu, fugaces.'] Dolet vitse brevitatem, 
mortisque duram necessitatem. Virg. Georg. 
3. 284. 

Sedfugit interea, fugit irreparabile tempus. 
Ovid. Metam. xv. 183. Tempora sic fugiuni, 
Pers. V. 151. Fugit hora. 

Postume.] Parvi refert seu legas, Postume, 
quo significatur ultimo loco natus ; sive Pos- 
ihumc, id est, qui post humatum patrem in lu- 
cum editus. Hoc cognomen est, ut volunt 
quidam, parvo certe nixi fundamento, Julii 
Flori, ad quem Horatius inscribit Epist 3. lib. 
i. et secundam secundi. Conjectori tamen 
danda venia, ciim certi nihil aliunde suppetat 
Virgil. iEneid. 6. v. 763. Aul. Gell. lib. ii. 
cap. 16. iac. 

2. JVec pietas moram, &.c.] Et si Deos colas 
religiosissime, haud proinde vita continget tibi 
diuturnior. Ita quideni Ethnicus de falsis Nu- 
minibus non fals6. At sacris nos codicibug 
instructi multis dialatam ope Dei praepotentis 
mortem, non ambigimus. Exod. cap. xx. et 
Deuteron. cap. v. Honorapatrem et matrem, ut 
longo vivas tempore, ac bene tibi sit in terrd, k,c. 
lib. ii. Reg. cap. xx. Ezechias usque ad mor- 
tem fegrotans, sanitatem oratione piisque la- 
chrymis obtinet, mereturque audire Deum ita 
pollicentem; Vidi lacrymas tuas : ecce servavi 
ie : el uddam diebus tuis quindecim annos, kc. 

3. Rugis et instanti seiiectce.'] Deficientibus 
in senectute humoribus subtilioribus, paulatim 
arescit corpus ac durescit, et cutis in rugis 
contrahitur. 

6. A^on si treccnis.] Etiamsi tribus quotidic 
Hecatombis Plutonem satagas placare; noa 
litabis tamen, et mortem frustra deprecabere. 
iEschyl. Moy^ ©siv ^«-'g ^■ct'vct,T@' g S^apm 
fgi, «'cTif 66a!V ovt' 'Krtff-TTivJ^ay vttoiit, fcc. Solci 
Dcorum mors non capitur muneribus, nec si 
sacrifices in templis. 

Trecenis.] Perperam aliqui, iricenis cujus 
prima syllaba, cum sit longa, metri legc ar- 
cetur. 

6. Illacrymabilem.] Lacrymabiles dicuntur 
ii, qui ad misericordiam facile moventur per 
lacrymas ct prcces : e contrario Pluto vocatur 
illacrymabilis, quia nunquam flectitur. Sic 



CARMINUM LIBER H. 14. 



121 



Plutona taurls ; qui ter amplum 
Gcryonem, Tit} onque tristi 
Compescit unda, scilicet omnibus, 
Quicunque terra? munere vescimur, 
Enaviganda ; sive reges, 
Sive inopes erimus coloni. 
Frustra cruento Marte carebimus, 
Fractlsque rauci tluctibus Adrise : 
Frustra per Autumnos nocentem 



[206] 

10 



[207] 

15 



qui ter magnum Geryonem, 
et Tityum coercet fluvio le- 
tiiali, uerope tranando cunc- 
tis, quot(|uot nutrimur fru- 
gibus telluris,seu principes, 
seu egeni agricolse fueri- 
mus. Abstinebimus incas- 
sum sanguinolento Marte, 
et illisa unda 7naris Adria- 
tici frementis: incassum ca- 
vebimus Notum 



^JVKOT.iTIOjYES. 



Erasm. 'ctS^cty.^ui , impIcuabiHs, cujus ob inex- 
orabilem saevitiam illacrymemus, inquit Tor- 
rentius. 

7. Pluf07ia.'] Inferorum et mortuorum De- 
um. Is Saturui filius, frater autem Jovis ac 
ZVeptnni. Hi tres ita paternum regnum divi- 
sere. Jupiter quidem Orientalis plaga; sorti- 
tus est iniperium; et cum inde lux oriatur, 
Cffilum dictus est occupasse. Neptunus insu- 
las habuit, unde et Maris Dominus ac Deus 
iippellatus est. Pluto natu minimus Occiden- 
talem obtinuit regionem, secus infcrum mare. 
Hinc fabula doAinari inferis ait: et quoniam 
terraj visceribus conduntur metalla aiiri et ar- 
g^enti, Divitiarum Deus e.xistimatus est,etDis 
Plutus dictus. Lactajit. lib. i. Divin. Institut. 
Neque vero prsetermitteudum quod testatur 
Ccel. Rhodig. lib. x\-u. cap. 21. Eorum quae 
ad defunctorum spectant cullumPlutonem fu- 
isse auctorem primum. Quo nomiue creditum, 
modu vita functis praesidere. 

Q.ui (er amplum Geryoiiem,Lc.] Qui potcn- 
tes quosque et magnos domat, v. g. Geryonem 
ctTityum, scil. ut sbribit Juvenal. Sat.x. 172. 

Mors solafatelnr 

Qiiantula sint hoininum corpuscula. 

Ter amplum Geryo7iem vocat Horatius ; (ergc- 
fdinum Virgil. ^neid. viii. 202. ex eo qaod fa- 
bulantur, triplex ci corpus fuisse. Ilinc Vir- 
gii.En. vi.289. 

Forina tricorporis vmbrcc. 

Fingendi porro ansam prapbuit trij^Iox re^- 
num, sive triplicis circa Hispaniam insulay do- 
n-.inium ; vel potiiis trium fratrum corporis 
robore prarstantiumconcordiii,quffi tantaerat, 
'ul unn re^ animo rirffrc/t/wr, iiiquit Justin. ad 
i-ali-em libri ultimi. Quod idem fcre narrat 
Uiodor. Sicul. lib. v.o. ap.2. ulii deciinum Ifcr- 
culis laborem in dcbellando Geryono exponit. 
Porro valde arridet sentcntia Fala?pliati as- 
screntis, e Tricarenia ad Pontiim Eusinum in- 
sulaGcryonem fuisse, adcoqiieTricareniun; et 
e.x ambigua vocis significatione tricipitem ac 
proinde tricoiporem dictuin. 

S. Tityon.] Is mole corporis plus quam Gi- 

gantpea fertur, et quod Latona^ vim inferre 

tentasset, ab Apolline sagittis trusus ad iiife- 

ros, ubi vulture jecur perpetuo renascens ex- 

edente et laniante torquctur. Virgil iEneid. 

vi. 595. 

Jfec non et Tityon, terra omnipareniis alwn- 

num, lcorpus 

Cernere erat : per to!a novem cui jugera 



Porrigiivr ; rostroque immanisruliurcidunco 
Inimorlalc jecur iundens, foceundaque pa:7iis 
Visctra, rimaturque epulis, habitatque sub 

alto 
Fectore ; necfibris requies dalur ulla rejiatis. 

9. Coi)iptsci( undd tristi.] Detinet in Inferis, 
et cotrcet undd Stygik, seu palude illa horrida 
et irremeabiii, de qua Virgil. JHn. vi. 436. 

Qudm reltent athere in alto 

JVunc e( paupericm et duros perferre labores' 
Fata obstant, tristique palus inamabilis undd 
Jilligcd, et novies Sty.c interfusa coircet. 

10. Terrcc 7nunere vescimur.] Plin.Iib. ii. c. 
63. Ttrra, qucE hominim, ut ccchim Dei, nos 
nascentes excipit, na(os alit, semetque ediios 
sustinet semper . . . sola quoe nunquam iras- 
citur homini. Jiqua. subeunt t?i imbrcs, riges- 
cunt in grandines, iumescunt i^ijlucius, praci.- 
pitantur in torrentes. Alir densaiur in nubibus, 
Ju7-it procellis. At hcec benigyia, 7nitis, indul- 
gens, ususque mortalium semper cmcilla. Qme 
coacta generat.' Qucs sponie fu7idit! Quos 
odores suporesque.' Quossuccos.' Quam bonci 
fide creditum fainus reddii! Qucc, nostii causd 

alii! &c. quae lege. 

11. Enaviganda.] IMors omnibus subeim- 
da; mortali cuilibetcre^cawrfa est semel via letlii, 
ut est in Ode 28. lib. i. Stys trananda ct enati- 
gandavectore et portitoreCharonte, qui yerru- 
ginecl subrectat corpora cymbd. Virgil. ^n. vi. 
Vide locum a v. 295. ad 317. 

S'(ie regi.s siveinopes.] Vide lib. i. Od 4. et28. 

13. Frustra crue7ito Marie carebiinus, k.c.\ 
Nihil secius moriemur, etsi abstinuerimus bel- 
lo,mari,&.c. frustra cavebimus pericula militi» 
et navigationis, aut pestiferi Austri tlatus, in 
Autumno pra;sertim. Quamvis enim mortis 
unuin aliquod spiculum cluctemur, at altero 
percussi occumbemus. Improvisa lcihi vis ra- 
j)uit rapictque gcntes; ut est in Ode superiori. 

14. Fruclis fiuciibus.] Virg. iEn. i. 161, 

Omnis ab alio 

Frangiiur, inque sinus scindit scse unda rt- 

ductos. 
Md)-iee.] Siipra Od. 11. v. 2. 
Kaaci.] Horrendum frementis quando tu- 
meiites lluctus ad soopulos illidimtur ingemi 
sonitu et fragore. 

, 15. Per Jiulumnos7xocentem Corporibus Aus- 
trwn.] Jlxdu7)mo quidcm morbi semper acu- 
tissimi et exitiales, e.x Hippocrat. lib. v. Aphor . 
9. Hinc Juvenal. Sat. iv. 56. ktiferum appellat . 
et Sat. X. £21. 



122 



Q. HORATII FLACCI 



corporibus noxium Autum- 
nali tempcstate. Adcundus 
nigcr Cocj'tus lenta fluens 
aqua, Danalquc sf irps con- 
scelerata, et Sisyphus ^oli 
filius ffilernBE poenae addic- 
tus. Deserenda terra, et 
domicilium, et grata con- 
jus. Et liarum, quas edu- 
cas, arborum, nuUa te co- 
mitabitur haud diuturnura 
possessorem, prEeter fera- 
les cupressos. 



Corporibus nietuemus Austrum. 
Visendus ater flumine languido 
Cocytus errans, et Danai genus 
Infame, damnatusque longi 
Sisyphus iEolides laboris. 
Linquenda tellus, et domus, et placens 
Uxor : neque harum, quas colis, arborum, 
Te, praeter invisas cupressos, 
Ulla brevem dominum sequetur. 

jiJVKOTJiTIOJ^ES. 



[208] 
20 



Quof Themison<egrosAiif 11771710 occideret uno. 
In causa sunt ina;qualitas caloris et frigo- 
ris eodeni ssepius die ingruentinm. Deinde 
SEState successio; in qua biliosi humores accu- 
mulati dein facile computrescunt. Adde cntis 
constipationem a frigore, per quam tetri hjdi- 
tus retinentur intus, et morbos creant. Deni- 
que debilitata; per astatcm virss corporis, 
fructiuimq} copia noxiorum humorum colhi- 
viem jLi^^ignens, Aiitumnum vere d^ti^icifn feri- 
num ab Hippocrat. dici fecerunt. Causa.s 
afierunt istas quinque Galen. aliique; necnon 
Flutarch. Sympos lib. cap. ult. 

16. .^ustrum.] Hujus natura cum calida 
sit et humida, valet ad procreandas a;gritu- 
dines, replendumque caput, indeque ad gra- 
vedinem inducendam, sensus torpore inficien- 
dos, viresque dissolvendas et enervandas. Hip- 
pocrat. lib. iii. Aphorismo 3. .^uster audilum 
hebetat, rali^inem offundit, caput gravat, pigros 
et languidosfacit. 

17. Visendusaterjlumimlanguido^ Idcst, 
migrare tandem ad Inferos oportebit ; illicque 
visere Cocytum,iic. Vide lib. i. Od. 28. 

Flumtne languido.] Virgii. ante cit. tardam 
Stygem vocat. 

18. Cocytus.^ Ejusderivaturnomen,a*aiK:/«, 
lamentor. Macysb. in Somn. Scip. lib. i. cap. 
10. Quicquid homines inJucfum lacrymasque 
compellit, Cocytum : quod in gurgite mergit 
odiorum, Slygem interprefati sunt, mquit. Sic 
ct ipsas pwnas, quas apud Inferos memorant. 
Vulturem jecur immortale tundentem, infelli- 
ge formenta conscientiae indefessa sceleris ad- 
missi admonitione laniantis, &c. Vide caetera 
ibidcm. 

Danal genus infame.^ Danaus Argis regna- 
rit an. M. 3716. Euseb Cln-on. hujus liliae 
quinquaginta suos, una excepfa, viros jugul- 
avcre, patris mandato nefario obsequcntes : 
quam ob noxam perfusum aquis implere do 
lium in Inferis coguntur. Vide lib. iii. Od. 11. 
Virgil. JEn. X. 497. 

Und sub nocle jugali 

Cccsa ma7ius juve7iu77i fasdi:, tltala/nique 
crueitti. 
Tibull. i. 3. 79. 

Et Danal proles, Vencris qum numitia lccsit, 
Jn cava Letlimas dolia porlat aquas. 

19. Datnnalusque longi, Lc.] Ellipsis, snpp. 
piena. 

20. Si.iyphus JEolides.'] Latroriniis, ut aiunf , 
infamis i Theseo est occisus : alii dicunt virum 



fuisse rerum mulfamm notitia pollentem; ct 
cum inimorfalitatem sibi parare attentasset 
longo isto labore daumatum, ut ad apicem 
montis portaret saxum inde relapsurum. Vide 
Epod. ult. Ovid Metamorph. iv. 460. 
jiutpefis, aut urges ruiturum, Sisypke, saxuTn. 
Virgil. Georgic. iii. 39. 

A'o7i exsuperahile saxum. 

Lucret Lib. iii. 1013. 

JVixa7ite7n tmdere monte 

Saxui7i, quod tameii (l sU77i7nojam vertict 
rnrsum 

Volvitur, &c. 

Vid. ct Odyss. xi. ubi Sisyphi labor graphic* 
describitur ac pingitur, ut obscn^ari oculis vi- 
deatur Sisyphus trudens saxum, connifens, to- 
toque sudans corpore. 

21. Linquendn tellus.'] SupraOd. 3. v. 17. 

Cedes cofniplis sallibus, et do/7io, 
Villdque, 6ic. 
Et placens uxor.'] Vel deccra et pulchra, vel 
henh ronveniei/s, id apnd Sueton. Tiber. cap. 
7. ef hinc viro dilecta et omnini placens. 

22. Quas colis, arlioru/n.] In colendis ar- 
boribus Juxum afque deliciasRomanorumalibi 
notavi. Vino etiam plafanos irrigasse Q Hor- 
tensium, testis Marcrobius lib. iii. cap. 13. 
Valer. Max. lib. ix. cap. 1. arf . 4. de Cn. Do- 
mitio, et Luc. Crasso altercantibus. Uter lux- 
uriosior? inquit Crassus. Egone qui decem 
colu77inascentum 77iillibus mwmf&m emi: aniu 
qui decein arbuscularut/i m/ibra/n tricies sester- 
tium su7)i7nd compe/uas? Idem fcre narrat 
Plin. lib. xvii. Vide seq. Od. Annot. initio. 

23. Cupressos.] Funebres arbores, ideiSque 
i)n-isas appellat Horatius : Proscrpina; Ditique 
sacras, ex Servio, Festo, Pliuio. Hic. !ib. xvi. 
cap. 33. ita scripfum rcliquif. JYntu morosa, 

fructu supervacua, baccis torrci, folio amara, 
odore violenta, ac 7ie umbrd quide/n gratiosa. 

24. Breve77i dominum sequetur.] iSequetur, 
foribus tuis ex amore apposita, cum vitu ex- 
cesseris. 

Breve/n.] Paucis annis usum possessione, 
'ox«^(j^goKov. Valeautqui adtumuli vcl urna; 
angusfias redactum interpretantur. Quae si 
cui placeat explicandi ratio, lucemhuic afferet 
.Tuvenal, Sat. 10. v. 168. et quinque sequen- 
tibus. 

Do77iinum.] Te potentem ac divitem. Plin. 
mod(i cit. Cuprcssus, inquif, Diti saera, et ided 
funebri sig)io addo7ttos posila ; adde nobiliu/n, 
cx Lucano, 



CARMINUM LIBER 11. 15. 



123 



Absumot li?eres Caecuba dignior 
Servata centuni clavibus ; et mero 
Tinget pavimentum superbum 
Pontificum potiore coenis. 



[209] Haeres dignlor consumet 
OQ vina Ctecuba centenis cla- 
vibiis custodita; superbum- 
que paximentum asperg-et 
vino meliore Pontificum e- 
pulis. 



ODE XV. 



Immoderatum sui secuU circa adijicia luxum reprehendit. 



JAM pauca aratro jugera regiae 
Moles relinquent : undique latius 
Jllxtenta visentur Lucrino 

Stagua lacu, platanusque coelebs 



.ijy.YOTATIO^-ES. 



Regales deinceps sub- 
[210] structiones niodicam ter- 
ram rclinquent arandani. 
Undequaque venient spec- 
tatum stag-na maeis spatio- 
sa, quhni sit Laciis Lucri- 
nus, platanus quoque ste- 
rilis 



Et non plebeios lu.ctus testala eupressus. 
Ad rem praHerea laciunt, qua; dc cupresso 
scribunt. Prseciso capite moritur, ct subacta 
non renascitur, sicut ex mortuis nihil speratur : 
Servius. Rogis adhibetur, et cremandis utilis 
pst cadaveribus, ob gravcm ustrinie nidorem ; 
quoniara fcetorem cadaveris dum uritur,odoris 
sui jucunditate lenit. Ita Vairo. Lcses pub- 
licas et sacrorum ritus, ob a;ternam firmitatem, 
in tabulis cupressinis dcscribi Plato jubebat. 
Vide Ciii\. Rhodig, lib. xxv. cap. 2. 

25. Absumtt ha,res CcECuha dlgnior, &o.] 
Ha;res digiiior te, quia liberaliofT^et sciens uti 
iis, quee ad usuni sunt facta, quibus im{)robe 
avari velut sacris parcunt. Quae vero tu parce 
nimis seiTasti vina exquisita, ha;c ille absumet, 
et sine modo fundet. 

Cmcutya.'] Lib. i. Od. 20. Vinum oplimum 
profundet disperdetque. 

26. Mero Tinget pavimentum.] Cic. Phi- 
lipp. ii. JVatabant pavimenta vino. roiTO in 
deliciis fuisse olim rcspergi pavimentum vino 
fragrantissimo, auctor est .\then. lib. xv. Alii 
refcnmt ad cottabismum ; quo vefcrcs inter 
potandum usi, non siccantes omnino caiicem, 
sed arte quadam vini reliquias in tcrram eii- 
dcntes, ut sonus inde redderetur. Ila J. Lips. 
autiq. lect. lib. iii. de eo more ct joco a tficulis 
iavento. Hesychio teste. Suidas pauloaliler, 
in *jTTct',-S/^6/v. Athen. variis locis, maxime 
vor6 lib. XV. Jul. Pollux, lib. vi. cap. 19. Cal. 
Rliodiij. lib. vii. cap. 26. kc. 

27. Pavimcvlum superbum.] Marmorr.um 50- 
lum vocat Tibidl. lib. iii.Eleg. 3. et Cic. Parad. 
vi. de pa-. imentis arte d pictura claboratis, de- 
que litliostrotis ac vermicirtatis.Phn.Id). xxxvi, 
cap. 2.5. Quidaui legunt superbo, rcferuntquc 
ad vocem, mero ; ut per Hv pallagen significc- 
tur hajrcs supcrbus vinuin pretiosum clVundere. 
.\lii merum supcrbutn ainnt, quod non ampliiis 
clavibus inclusum jam marmoreo libere decur- 
rat pavimento. Scd vix id venisse iu mentcni 
Horatio, si dicam ; plus credat niiju quisque 
cordatus injurato. quam juratis illis. 

28. Pontijicum potiore ctenis.] Mcliore,prc- 
tiosiore, quam illud quod adliibftur iu sunip- 
tuosis illis Pontificuin cctuis ; quando novj 



quidam inaug;urabantar, ct in eonim collpgfi- 
um admittcbantur. Varro, lib. iii. cap. 6. Ma- 
crob. lib. iii. Saturnal. cup. 13. Chiliad. 3. 
Ccntur. 2. Adag. 36. et supralib. i. Od. 37. v. 2. 
Ode XV. — Metrum idem quod Od. 9. lib. i. 

1. Jam paucn, &.c.] Hjec Ode siiperiori 
juncta letritur in quibusdam exemplaribus ; 
sed perperam : ut satis ostendit arginnento- 
rum diversitas. 

Pauca aratro jugera regice Moles relin- 
quent^ Occupantibus fere omnia sedificiis 
stimpniosis, operosis, regc dignis. Cic. pro 
Miione, Jnsanas subsiructiones Et postea 
Substrucliunum in.wnas moles vocat. 

2. Undique latiiis Exttnta visentur, &c.] 1« 
iilis aedibus niagr.ifice structis visentur piscinae, 
vivaria, stagna, Lncrino lacuampliora; qui ta- 
men ing;ens et spatiosus. Val. Max. lib.i.cap. 1. 
C. .Sergius Orata, ne gufam Aepfuni arbilrio 
subjcctam habcret, peculiaria sibi moria exco- 
gitavit, astuariis iniercipiendo fluctus, piscium- 
que diversos greges separatos, molibus incJuden- 
do ; ut nulla tam scera tempeslas incideret, 
qud noa Oratie mensoc varietate ferculorum 
abundarent. JEdiJiciis etiam spatiosis et excel- 
sis dcserta ad id tempus vra Lucrini lacui 
pressil, &ic. 

3. Lucrino lacu.] HJc et Baianus appellaba- 
tur, inter Puteolos et Baias situs, ac iiii^r 
Avernuni Lacum et Tyn hemmi : maxime pis- 
coEus; ct proinde aiferens lucrum ; hinc no- 
nien. Ita quidem olim : at anno 153S, terrae 
motus novum excitavit extulitque Montem Ci- 
nereum dictum ; nihUquc reliquit e Lacu Lu- 
crino prater c<ynosam paludem cum arundi- 
neto, quod quidem in suo Lcxico afiirmat Mi- 
chael Anton. Baudrandu.^ rerum Geographi- 
carum studiosiscimus,testisque oculatus. Stra- 
bo, lib. v. stadiis octo longrmi fuisse refert. 
Suet. Aug-. cap. xi. Portum Julium apud 
Baias imnmso in Lucrinum et avernum La- 
cum mari, effecit. Virgil. Geoigfic. ii. 161. 

An mc.morem porius, Lucrinoque addita clau- 

stra : 
Mque indignatum magnis stridoribus ccqwr 

k.c.. 

4. Flatanu.vjve cce.Iebs cvincet xdmo&.'] Ar 



124 



Q. HORATII FLACCI 



ulinos excludct. Dein vio-Evincet ulmos : tum violaria, et 

laria, myrteta et uberes ■\IvrtuS, et omilis COpia narium, 
odoratus opes afflabuut su- *^r>, , ,. »•. „j„«„„, 

avitatem per ioca oieis ant6 Spargent olivetis odorem 
consita, quce priori posses- Fertilibus domino priori. 

sori fructum dabant. Mox r^^^^ -gg^ j.^^- 5 jaurea fervidos 

densa lauru.s ardentes .So/i.J .f^ i i • tvt • n t 

radios ramis arcebit. Non J^-XCludet lCtUS. iNonitaKomuh 

sic erat licitum per leg^es Pra?scriptum, ct intonsi Catonis 
Romuii et Catonis criniti, Auspiciis, veterumque norma. 

vel pnscorum mstituta. Kes . f , . 

lamiliarisaderateisexigna, FriVatUS lUlS CenSUS erat breVlS, 



[211] 

6 



10 

[212] 



JimvmTIOJ^ES. 



bores ad umbrarum delicias, sed ad mollitiem 
duntaxat utiles, frug-iferis arboribus prEeferen- 
tur. Piin. lib. xii. cap. 1. Quis non miretur 
arborem umbrcE gratid tantiim ex alio pelitam 
orbe ? Platanus Iuec est, per Mare lonium in 
Dionitdis insulam ejusdtm tumuli gratid pri- 
mitm invecta ; inde in Siciliam transgrtssa, 
atque intcr primas donata ItalitE . . .intanium- 
que postea honoris increiit, ut mcro infuso e7ui- 
iriatur. Compertum id maxime prodesse radici- 
bus : docuimusque etiam arbofes lina poiare. 
Flatani folia latissima, urabramque porimioe- 
nam alibi notat. Vide apud Herodot. lib. iv. 
Xerxem cum ing-enti exercitu in Lvdiam pcr- 
gentera platani pulcherrimK admiratione cap- 
tura, circa illam stantem, aurco monili donau- 
tem, ejus denique curam viro immortali com- 
mittentem. Decem erant nempe millia viro- 
rum selectorum e Persica militia, qui diceban- 
tur immortales ; quoniam uno moricnte, statim 
sltcrsubstituebatur, ut completus esset semper 
ille uumerus. Horum meminit Q. Curtius, lib. 
iii. Porro platanum auream sibi fundi jussit 
Xerxes, quas supra memoratam exprimeret, 
f jusque leniret desiderium, et reg-ias mentis ob 
pjus absentiara a^stuationem. Coel. Rhodlg. 
lib. XXV. cap. 1. Vide supra Od. 14. sub finem 
Annot. ad ea verba, quas colis, arborum. 

Platitnus ccBltbs.] Martial. lib. iii. Epigram. 
57. viduam appcllat : intellig-e sterilem, vel 
non vitibus, ut solet ulmus, maritatam. Vide 
Plin. lib. xvi. cap. 17. Senec. Lib. v. Epist. vi. 

5. Evincet ulmos.~\ Expellet, quasi dimove- 
bit loco earumque plantaria occupabit. 

Tum violaria, iic.] Similiter ct llores odo- 
riferi exterminabunt fiiictuosas arbores, his- 
que neglectis et ejectis, excolentur. Quidam 
lcyunt, myrtusque et omnis, kx:. ut metri con- 
stet ratio. Alii volunt hic myrlus 4. declin. 
csse, et num. plural. adeoque ultimam sylla- 
bam produci. Pliu. lib. xxi. cap. 11. In Italid 
ziolis succedit rosa : liuic intervenit lilium : ro- 
sam cynnus excipif, ei/anum amarantus. De 
myrto plura lib. i. annotavi ad Od. 38. v. 5. 

6. Omnis copia narium.] Abundautia flo- 
rum et odorum, qui sunt odoratus opes quasi 
ac divitia;, voluptas ac dclectatio. Est qui 
dormitdsse hic Horatiuni cavilletur, nec salis 
hiteiuiisse animum. Quasi vero temere quid- 
quam scribere soleat tautus Poeta. Imo ft lici- 
ter inttndebat ammum, for>au vivos t/ roderat 
nngues, et in versu facieudo s.ipe caput jam 
scaberat, atque, ut aitetiam Persius, Pluttum 



ceciderat ; cum scripsit ; Omnia copia narium-: 
dictio sane tam grandis quam insolens, tam 
pulchra et dives, quam audax et nova. 

7. Spargent olivetis odorem Fertilibus domi- 
no priori.} Odoriferse omnis generis plantx 
diffundent fragrantiam iis in locis, quse priiis 
olivis consita uberem domino proventum affe- 
rebant. 

9. Tum spUsa ramis laurea fervidos Exchi- 
det ictus.'\ Seu qu6d advei-sus fulmen ejus- 
que ifnitos ictus valere laurus dicatur ex Pli- 
nio, lib. XV. cap. ultimo. Sueton. Tiber. cap. 
Ixix. kc. Sive qu6d arte quadam laurus apucl 
Romanos veluti silvescebat, ramosque tam 
alte lateque extendebat, ut spissam et opacam 
umbram praetexeret, Solisque ardorcm arce- 
ret, ictusque fervidos ; qui Lucretio verbera 
Solis nuncupantur. .Spis.sam quoque ramis 
lauream referunt aliqui ad hortos operis topia- 
rii. De quibus omnibus Plin. citatn loco. 
Laurus nempe aliique frutices gradatim mo- 
dicis interNallis iuflecti, annectique, et cancel- 
latim pingi possunt, inquit Cruq. hic. 

10. J\'onitaRomuli Pra:scriptum,&ix:.'] Non 
ita majores nostri ; nec ista grassabatur luxu ■ 
ria temporibus Romuli ; qui singulis civibuj 
duo tantiim agri jugera distribuit, aut Caionis 
Censorii, Portiae familiae principis, luxuriae 
hostis infensissimi : qui Dux, Orator, ac Se 
nator praeclarus, fnigahtate et continentia 
longe clarior, quater et quadragies accusatus, 
toties est absolutus. Plutarch. in ejus vjta. 
Plin. lib. vii. cap. 27. Valer. Maxim. lib. iii. 
cap. 7. 

11. /n/o?w/.] Ximirum Romani usi tonsori- 
busanno ab urbe conditu454,07i/c(Jvero inton- 
sifuere ; quod ex Varrone asserit Plin. lib. vii. 
cap. 59. Vide Gell. lib. iii. cap. 4. Qaod si 
Catonem intellig-cre Uticensem placct : hic 
etiam intonsus, quia ex quo civilia bella exar- 
sere, tonderi nunquara voluit : Lucan. ii. 372. 

Ille nec horriferam sancto dimovit ab ore 
Cmsariem, duroque admisit gaudia vultu ; 
Utprimitm tolliferalia videral arma, 
Intonsos rigidam in frontem descendere ca- 
nos [bam. 

Passus erat, 7ncestamque genisincrescere bar- 
13. Privafus illis coisus erat brevis.] Exiguae 
nunc erant privatorum opes ; nec dives csse 
(luisquam satagebat ; at universi Reipublicce de- 
cus,gloriam, potentiam augere et amplificare 
studebant. Vide paupertatem laudatam apud 
Valer. Maiim. lib. iv. cap. 4. ubi inter cxcmpla 



CARMINUM LIBER II. 15. 



I2i 



Comjnime magimm : nulla decempedis 
Metata privatis opacam 

Porlicus excipiebat Arcton ; 
Ncc fortiiitum spernere cespitem 
Legcs sinebant ; oppida publico 
Sumptu jubentes, et Deorum 

Templa novo decorare saxo. 



AJVjXOTATIO^TS. 



publica aufem dives. Ne- 

IX mini privato porticus raen- 

sa decem pednm pertica 

coUigebat uiiraia Septen- 

[213] trionalem umbrosam. Ne- 

que fas erat contemnere 

glcbam obvenientem ; ur- 

bes autern communibus im- 

20 pensis, ac numinum fana 

lapidibus novis exornartr 

praescripturn crat. 



uon pauca, haec affert. Valerii PoplicolaB, Cui 
mortuo lectus funebris et rogus defuit ; exequice 
veru pecunid publird ductm sunt. Agrippae 
Menenii, quipublicce salutis arbiter itapecunioc 
inops decessit, ut sepuUurce horwre caruisset, 
nisi a populo collatis in capita -^extantibus fu- 
neratus esset. Et paulo post, idem sic scribit : 
Imo vero quospericula Reipublica: Impcrutores 
affcrebant, angustia rei familiaris (qind cesso 
provrium nomen veritati reddere ?) bubulcos 
Jieri coscbat. Et postea ; Quid JEliafamilia, 
quarn locuples? Sexdeeim eodem tempore 
^FAii fuerunt, quibus una domuncula erat eo- 
dem ioco, quo niinc sunt Mariana monimenta ; 
tt unus iyi Agro Veiente fundus minus multos 
cuUores desiderans,quam dominos habebat, is.c. 
. 14. Communem^gnum.] To x.;;v5ii apud Ci- 
*er. Sensus est ; mapii putabatur publica res, 
salus, auctoritas; commodo privato Reipixbli- 
ca; utilitas anteponebatur. Cic. pro Flacco. 
Inprivaiis rebus minimo conienti erant mnjores 
nostri; inimperio et publicd dignilate omnia 
ad gloriam splendoremque revocabant. 

JVulIa decempedis Metata privatis, &.c.] Pri- 
vatorum nemini porticus erat pluribus nietata 
dccempcdis, adeoque valde longa, ex arte, et 
niagiio proinde sumptu extructa. 

13. Opacam excipiebut Arcton.] Quae porti- 
cns Scptcntrioni obversa, apta esset ad captan- 
(lum ffstate frigus plurimum, et ad amoenam 
ambulationera, fervente etiamdie. Arctos Grse- 
cis Ursa, Latinis sidus Boreale, polo Arctico 
nomen fecit: regionem septentrionalem desig- 
uat, unde frigida; et salubriores spirant aurs. 
Porticus definiri potest amljnlacrum coluranis 
septuni, Gall.wne Gallerie. Ang. a Cloyster. 
Aliae centenarife, aliae milliarise dicebantur a 
lougitudine et numero passuum, quos contine- 
bant. Sueton. Vitruv. lib. v. cap. 9. et II. 
Alex. ab Alex. lib. iii. cap. 22. et 23. ubi et mul- 
liplex porticus recensetur; prfe cseteris autem 
Porticus Claudia, in qua subdiales ambulati- 
ones, miro ingenio elaborata; item Porticus 
Augusti, inPalatio cum bibliothecaGrteca La- 
tinaque, Numidico marmore per symmetriam 
cxtructa, ^. Vide et Ccel. Rliodig. lib. xxviii. 
cftp. 39. Juv. Sat. vii. 182. 

rarte alid longis Kumidarum fuUa colum,- 



Surgat, ef algentem rapiat cffnatio Solem. 

17. Nec fortuitum spernere ctfpilem Leges 
sir.ebant ; kc.] Legum pcenis erat obnoxius, 
quisquis operosas Eedes sibi molitus esset r 
saxo quadrato; quac quidem structura templo- 
rum erat. At privatis vel cnido cespititio solo, 
aut coctis tantum lateribus asdificare licebat. 
Turneb. lib. x. cap. 21. Itaque nemo sperne- 
bat casam hareditate sibi obvenientem, agel- 
lum, praediolum. Neminem pigebat habitare 
domunculas, 

Pauperis ettuguri congesfum cespife culmen. 
Virg. Eclog. i. 69. vel, passim, et sine discri- 
mine cibum aut quietem captabant majores 
nostri ubicunque Sors tulerat. Ovid. Fast. i. 
205. 

Kec pudor,in stipuld placidam cepisse quie- 
tem, 
Necfiznum capiti supposuisse, fitit . 
TibuU. ii. 5. 99. 

Al sibi quisque dapes etfestas extruet alte 
Cespitibus mensas, cespitibusque thorum. 
Huc facit quod de Tiberio Sueton. ait, cap. 
xviii. Trans Rhenum vero enm vHcb ordinem 
tenuit, ut sedens in cespite nudo cibv.m caperet. 
scepe etiam sine tentorio pernoctaret. 

Fortuitum.] Hujus vocis penultimara cor- 
ripit Juven. Sat. xiii. 225. hic vert) productam 
vides, ?L fortana et ire. Servius in iEn. vi. 179. 

18. Oppida publico Sumptu jubentes et Dc- 
orum Tcmpla, k.c.] Hinc jEdiles, seu publi- 
carum ffdium, totiusque urbes curatores. Ho«- 
et ad Augusti laudem scripsisse Horatius cre- 
ditur. Sueton. August. cap.xxx. Spatiumur- 
bis in regiones ricosque divisit; instiiuitque ut 
illnsannui magistratus sortito tuerent\ir . . . 
JEdes sacras vetustate collapsas, aut incendia 
absumptas, refecit; easqae et ceteras opulentis- 
simis do7xis exornavit, &c. 

20. Novo saxo.] Vel secto, quadrato, et po- 
lito ; vel e longinquis terris Romam advccto ; 
quale cst marmor ex Armenia, Paro, Chio.. 
i^^gypto, Numidia, k.c. Juvenal. Sat. xiv. 86. 
et seq. 

JEdiJicalor erat Cenironius———— 
Altn parabat 

Culmina villarum, Gra:cis, longique petilifi 

Marmoribus, hc. 



2 26 



Q. HORATII FLACCI 



ODE XVI. AD GROSPHUM. 

Animl tranquillitatem non nisi cujpiditates coercendo jparari. 



O, Grosphe, quietem a 
numinibus petit quilibet in 
aperto mari jEgseo depre- 
hensus, simul atque nigra 
nubila texerunt Lunam, ne- 
que apparent nautis astra 
non dubia. Quietem Thra- 
cia bello efferata ; Partlii 
iusignes pharetra qnietem 
poscuiit nec lapillis, nec 
purpura nec auro venalem : 
e^iimvero divitiae vel Con- 
sulis apparitor haud pellunt 
graves animi turbas ac so- 
Jicitudines circa palatia la- 
quearibus ornata volitan- 
tes. 



OTIUM Dlvos rogat in patenti 
Preusus -^g^eo, siniul atra nubes 
Condidit Lunam, neque certa fulgent 

Sidera nautis : 
Otium bello furiosa Thrace, 
Otium Medi pharetra decori, 
Grospbe, non gemrais, neque purpura vc- 

nale, nec auro. 
Non enim gazce, neque consularis 
Summovet lictor miseros tumultus 
MentiSy et curas laqueata circura 

AYjYOTJTIOyES. 



[214] 



5 



10 



Metrum idem quod Od. 2. Ub. i. 

M Grosphum.'] Hunc Pompoium Grosphum 
nobilem et Magistrafibus perfuuctum innuit, 
quod in fine hujus Odes purpura vestiri scribit. 
Sicilienscm aiunt nonnulli, e6 qu6d ibiUem 
Horatius Siculus gregibus et armentis opulen- 
tum notat. Virum autem frugi celebrat Epist. 
lih.i. 1-2. v. 22. 

Utere Pompcio Grospho; et si quid petet 
ultro 

Defer; nil Grosphiu, nisi verum orabit, et 
cequum. 

1. Olium.Diim rogat, hc.] Otium poscunt 
oraues, et tamen oumes avariliam et ambitio- 
rem colunt, per quas assiduis laboribus et pe- 
ricuhs exercentur, atque otio frui prohibentur. 
Sic impiger ad Indos,. qurestiis causa currens 
mcixator, cum se jactatum tcmpestatibus, et 
niortis discrimbii prosinmm sentit, tmn mare 
»>t navigationem detestatur, otiumque rogat a 
Caitore et Polhice ; at ultra pergit tamen, ur- 
g-ente avaritia, cum primum pcriculum prsete- 
liit. Lib. i. Od. 1. v. 15. 

Luctanlcm IcariisJluctibusjJfricnm 
Jdercalor meluens, otium et uppidi 
Laudat rura sui : Sic. 

2. ..'Eg«o.] Quod mare altum et scopulosnm, 
ct multis adeo naufragiis infcstum. Liidc Pro- 
verb. Ti A]ya.iiy izrhuy, ixb JEgk insula, vel 
ab iEgis EubtEae insulas oppido, ut Straboni 
placet, .lEg.Tum mare dicfum est. Alii alia fa- 
bulantur. Situm est Gracciam inter et Asiam, 
plures habet insulas quasi passim dissemina- 
tas ; hodie Archipelagus noniinatur. 

3. J\'eque cerfafulgcnt Sidera.] Cum ortis 
nnbibus obducta cali facies, non ostendit ea 
sideracerta semper regione apparentia, quibus 
dirigi navigantes solent, ct tutus esse cursus 
ac non dubius. iEneid. i. 88. 

Eripiunt subilo nubcs co-lumgue, diemque, 
Ttucrorum ex oculis; ponto nox incubat 
atra. 
Lncan. 
.MiseroK fcllentitt naufat 



Sidera non sequimur. 

5. Otium bello furiosa Thrace.] In medijs 
belli periculis et aerumnis fattgata" gcnte» 
etiam niaxime bellicosie otium desiderant: vix 
tamen postea bello abstinet, pra-da alliciente. 

Furiosu Thrace.] An quod atris infuscati sa- 
gulis (qui furiarum color est) ad bcllum pro* 
cedunt Thraces.'' An quod terribili spccie.' Sic 
apud Platarch. in vita Pauli .'Emilii, Fugjtan' 
tium Thracum aspectu jYasica maximi e.thor- 
ruit. Erant nempe in acie prima, hominet 
proceris corporibus ; albis ac Iv.cenlibus scutis, 
ocreis armaii, tunicas induti nigras; graves 
etises et rectosa dextris humeris quatienles. 

6. Medi pharctrd decori.] Paithos indicat 
Medorum victores ; de quibus lib. i. Od. 12 et 
iy. arcubus annatos in Xer.xis exercitu : testis 
Herodot. lib. vii. Sagittas ab inguiue jaculari 
seu torquere solitos, annotavi ad Pers. Sat 5. 
V. 4. ex Casaubone. 

7. J\'on gemmis, neqv.e purpurA, &,c.] Non 
euiitur aut venditur ui!o pretio liberalis illa 
animi peix et trauquillitas, im6 generosa vir- 
tus, quam movere aut concutere uihil potest . 
Eam ver6 sibi parat, quisquis aflbctus atque 
appeiitus cogit ratioui morem gererc et ob- 
tempcrare. 

9. JVon enim gaza:, &m:.] Ncc divitiae, nec 
dignitates conferunt immunitatem a curis et 
solicitudinibus. 

Consularis liclor.] Minister publicus anfe 
Consulem aliosq ; magistratus tum honoris 
causa, tum summovenda; furbae gratia prsEce- 
dens, Imperiique insignia, fasces et secures, 
praeferens. Tit. Liv. Ub. iii. cap. 48. / lictor, 
summore turbam. 

It». Miseroi tumultus Mentis!] Animi per- 
turbationes; metum, iram, cu})iditateni, quibus 
miocr homo afficitur, quando se illis huc illuc 
distrahi patitur, et discruciari. Tumultus qua- 
si timor multus. 

11. Curas laqueata circum Tecta volanies.] 
Palatia divitum curis obsidenfur: et qu6 ma- 
jores adsunt opes; eo plvres ct graviores comi- 



CARMINUM LIBER II. 16. 



12? 



Tecta volantes. 
Vivitur parvo bene, cui paternum 
Splendet in mensa tenui salinum, 
Nec leves somnos tiiaor aut cupido 

Sordidus aulert. 
Quid brevi fortes jaculamur fevo 
Multa f Quid terras alio calentes 
Sole mutamus 't Patrire quis exul 

Se quoque fugit ? 
Scandit a^ratas vitiosa naves 
Cura : nec turmas equitum relinqult, 
Ocyor cervis, et agente nimbos 

Ocyor Euro. 



Is felix est i modica vita, 
cui majorum salinum luti- 
lat in frugali mensa, neque 
tranquillum soporefn metus 

[216] adimit vel turpis cupiditas. 
2g Exiguo tempore vaJentes 
cur plura intendimus ? Cifl: 
petiniHs regiones diverso 
calefactos bole? Ecquis ex- 
torris a patria, procui est 
eliam a seipso ? rSaves aere 
-iO munitas ingreditur prava 

r2I71 solicitudo, nec descrit equi- 
tum cohortes, velocior cer^ 
vis, et Euro nubes discu- 
tiente rapidior. 



Ayj\OT.iTIOjXES 



Jantur atque ur^ent curse, quasi cor urentes 
dicue. Cornel. Tacit. Inridia suinma qu^que 
nppctil. Juvenal. Sat. xiv. 303. 

2'ant(s parla malis, curd majore, metuquf. 

Sercaninr. Misera est magni custodin cemiis. 
TuU 2. de Legib. Magnijicas lillas, pavi- 
rnenta vwnnorea, et laqueata tecta contemno. 

12. Folatites.] «t^cv^/cTet Trli^d 'i^ou(ra.i,Mas 
hnbenles curce. Theognis. 

13. Vivitur jiarvo beni, cui, Lc.] Contra 
ver6 lastam ducit ilie vitam, qui pjirvo conten- 
tus, modicam supellectilera et mensam satis 
habet, gaudetque sua conditione mediocri. Un- 
de^^acaluin capit£0)unu(ii,quetn non inteiTam- 
pit vel habendi cupiditas, vel timor perdendi. 

Paternum Splendet in mensd toiui salimim.^ 
E^regie locum hunc illustrat Tumeb. lib. x. 
cap. 22. Insulsus, inquit, videatur sensus, nisi 
intelligas salis olim quondam in mensa religi- 
oneai fuissc, unde iegit/; (tVitf Graec! dicunt: et 
appositus sal mcnsam consecrare videbatur. 
Arnob. lib. ii. Sacras facitis memas salinorum 
appositu, et simuhicris Deoru7n. Sed tamen po- 
tissimiim tenuem et parcum pauperemque vic- 
tura Horatius significat hominum pro obsonio 
salem lingentium, quod pauperes olim facie- 
bant, ut apud Fers. Sat. v. 

Baro rcgu.statutn digito lerebrare salinum 

Contentus peragcsf 
Huc usque Turncbus. Salinum ver6 praecipue 
memorat Horatius; tum quia primo loco solet 
apponi: tum praescrtim qu6d veteres poculo 
et salino a majoribus accepto libenter utebar>- 
tur. Et quibus uullum erat argentcam vas, sa- 
linum tamen ex argento habebant. Ex quibus 
intelliguntur ha; voces, splendet, et jm'ernum. 

15. Ltvcssomnos.] Dulces, molles, placidos, 
f t franquillos ; vel solvi faciles. 

Cupido Sordidus.] Amor pecuniae sordidus, 
lurpis avaritia. Sceva cupido itidomiti ctnsils. 
Juvenal. Sat. xiv. 175. 

17. Quid brcvi fortes jaculamur cevo Mul- 
in?] Cum sciaraus paucis nos aimis esse vic- 
luros, cur tam multa et raagna prosequimur 
et captamus .■' Lib. i. Od. 4. 

lllce summa breris spem nos vetat incho^ 
are tongoin. 
EtOd. 11. 



Spatio brevi spcm longam reseces. 

18. Quid terras alio calentes Sole mutamus?] 
Cur, patria relicta, pergimus in alia plane cli- 
mata, reniotasque v;dde regiones, alio veluti 
Sole calescentes; VirgU. Georg'. ii. 511. 

Exiliuque domos et dulcia limina mntant, 
dtque alio patriam quarunt sub sole jor- 
cenletn. 
Contra Juvenalis, Sat. xii. 103. 
jXustro sub sidere. 

19. Patriec quis e.vul Se quoque fugit .?] 
Translata sentcntia e Grsco : Tif 'sra.Tei^is 
<^uyd( iv, icctl sauTcv 'ifvyi ; id est, Quis pa- 
ternum deserens sohun, pravani simul indolem 
pravosque aftectus reliuquit? Im6 se quisque 
secum defert, id est, animum suum seu pro- 
bum seu iinprobum. Senec. de Tranquill. vit. 
Hoc se qui.'.que modo semper fugit. Sed quiit 
prodcst, si non effugit ? Sequitur scipsum, eS 
urget gravissimus comes. Sic mercator avaiHis, 
quolibct peregrinatus fuerit, avaritiam circura- 
fert. Horat. lib. i. Epist. 11. v. 27. 

Citlum, non unimuni mutant, qui trans 
mare currunt. 
Epist. 14. v. 13. 

In culpd est animus, qui se non tjfugii 
unquam. 
Lucret. lib. iii. sub finem, 

Hoc se quisque modofvgil. At quemsci' 

licct, utfit, 
Effugere haudpotis est, ingrath h<Eret ei 
angit. 
Varro et Petronius longh fugit, qui suos (id 
csi se) fugit. 

21. Scandit ccratas, &.c.] Seu navira, scm 
cquum conscendas, ut etfugias curam, haec te 
facile consequetur, ulpote cervis pernicior et 
vcntis. Horat. lib. iii. Od. 1. v. 37. 

Sul tiiaor et miucB 

Scandunt eodem quu dominus ; 7ieque 
Dtredit nratd Iriremi, et 
Post equitem sedct atra cura. 

23. Ocyor Cercis.'] Cervorum perniclta.'! 
cuivis notu. 

24. Euro.] Ab ortu flat iste veutus. Oud. 
Metamovph. i. cap. 2. 

Eurus ad auronam Nalaihctaqve regr.a 
reocssit. 



128 



Q. HORATII FLACCI 



IMens prsesentibus contenta Lfelus in proeseiis aiiimus, quod ultra est 
caveat inquirere quidquam Qderit curare : ct amara lento 

ulteruis : molesta vcrO qua- ™ . ' tvt-i -i i 

damistitiamoderetur.Non lemperet Hsu. JNihil est ab omni 

est aliquid omni ratione Parte beatum. 

perfectum Achiilem &io- Abstulit clarum cita mors Achillem : 

nosum sustulit mors repen- 

tina : Titiiop.ujn dcbiiitavit Longa 1 itliouum minuit senectus : 
scnectaprolixior. Miiiique Et mihi forsan, tibi quod uegarit, 

torsitan indutgefeit tempus PorriffPt hnn 

idquodtibinonconcesserit. J-Oingtl noia. 

*;rpjresnumerosiet boveseTe grcgcs ccntum, Sicula?que circura 
S:iciiia circa te in"git»ni Munriunt vaccae : tibi tollit hinnitum 

edunt : hmniunt tibi equi . '^ i • • i • * /• 

irahcadis curribus idonei. Apta quadrigis equa : te bis Afro 

Te operiunt panni 6 lana Murice tinctSB 

semel atque iterum Afnca- yggjjyj^^ ^^^^^ . j^jjjjj ,^ ^, ^^ 

no murice imbuta. Mihi j-, . . /-» • /-i 

Parca verax largita est a- J^pintum Uraioe tenuem Lavuoena? 

gellum, et aliquantulam Grsecae Musae 

.^XJ^OmTIOJVES. 



30 



[218J 



Persidaque, et radiis juga subdita matu- 
tinis. 
2-5. LoRlus in pmsens animus, Sic.] In diem 
vive: Dona pretsenlis rape lcetus hora:, lib. iii. 
Od. 8. ufere presenti fortuna: quod ultraprfe- 
sons tempus est, ne cura, ncque futuro te dis- 
torque. 

26. Amara lento Temperetrim, &ic ] Si quid 
ing-ruit adversi et amari, id animo laetoperfcr. 
IVam levius fit patientiu quicquid corrigere est 
nefas. Lib. i. Od. 24. v. 19. 

Lcnto risii.l Moderatiilretitia. Aliileg-unt lato. 

27. JVihil tst ah omni Paite beaium.'] Cic. 1. 
de Invent. JVi/iiZ omm e.v purte pcrftdum at- 
<jue bealwin. OhiiH rr^rr' «$•/ 7rit.ii)hZtoii jVe- 
»;iO peromnino feiix et beatus. 

2i).Jil).itulit clarum citamorsJlchilltviJ] Quod 
ir.odci protulit, exemplis comprobatPoeta. Fu- 
it illustris Adiillrs, at panris annis inclaruit, 
vX cita nicrs finem gloria; snbitum imposuit. E 
contrario Titlionus diu vixit quideni, scd iu- 
commoda senii perscnsit adeO), ut vitie pertae- 
s>us fuerit, optaritque in cicadam mutari, quod 
et a Diis obfinuit. Vide lib. i. Od. 28. De 
Achille ver6 eodem lib. i. Od. 6. v. 6. Od. 8. 
sub finem ; Od. 1.5. ad finem lib. ii. Od. 4. v. 3. 
lib. iv. Od. 6. Epod. 1.^ V. 17. 

31. Et tnilii forsan, tibi quod negdrit, Porri- 
get hora.] Parvo mihi fortasse vitam dabit 
Jongiorem, tibi vert) diviti negabit. 

32. Hora.] Vel tempus : sic Pcrs. Sat. 5. v. 
14. Fugitliora. Vel horoscopus : Idem. Pers. 
ibid. v. 48. 

Seu vnlafidelibus hora 

Dividit in geminos concordia fata duorvm. 

33. Te greges, &c.] Tu te beatum c.xistimas 
grcgibus ct armentis abundans, et optima pur- 
pura vestitus. At ego mihi videor a;que ac tu 
fortunatus, tenuibus praediis victitans et con- 
tentus, poetica gaudens facidtatc, et vulgi 
i.pernens rumores. Divites Homero^ox:/ff>iV€; 
iLxi ■TroXuCoura.t, agnis et bobusaffiuentes; ile- 
siodo TroKvfjLnxot, oiibus ab^undanles nuucu- 
pantur. , 

Siculte vacccs.l Opimis h Sicilise pascuis 
vald^ pingTies 



34. Tibi tollit hinnitum,&LC.] Equorumefj- 
am greges tibi adsunt, hinnitu generositatern 
exhibentium. .Slneid. iii. 672. Clamorem im- 
mensumtollit. Cic. ad Q. fratrem Epist. 1. 
lib. ii. Clmnorem satis magn iim suslulerunt. 

35. Jipta quadrigis equa.] CunilibuK et cir- 
censibus ineundis certaminibus hoc aptior, quo 
velocior. In illis bigse, triga-, quadriga;; sive 
currus duobus, tribus, quatuor equis tracti. 
Vide lib. i. Od. 1. Annot. ad haec verba; Sunt 
qvos curriculo, &c. Alex. ab AJex. lib. v. cap. 
8. &:c. 

Te bis Jlfro Munce ttncta Vestiunt lancs.'] 
Pietiosae nobilesque te operiunt et decorant 
vcstes ex optima purpura, seu e panno sau- 
guine muricis piscis semel atque itenim im- 
buto ; &ic §nim purpureus colm" efficitur exqui- 
situs, praescrtim cum muj-ex est e niari Ajfri- 
cano, vel Tyrio. Testis Plinius lib. ix. cap. 
36. ubi miirires et j)urpuree, inquit, colorem 
iUum tingcndis expetitum vcslibus iti mediis 
habent faucibus. Liquor is nhnirum cst in can- 
didd vend, v.nde pretiosus ille bibitur nigrican- 
tis ros(Z color sublucens . . Prcedpuus liic in 
Meninge Africce ct Getulo liltore Oceani . . . 
Jluic fasces ct secures Romance viam faciunt, 
idcmque pro Majestate pueritia: cst. Distinguit 
ab Equite Curiam, in triumyhali miscetur 
auro, &.C. 

Bis tincfee.] Dibapham purpuram vocant, 
Plin. lib. ix. cap. 39. Huic successit dibapha 
Tyria, qU(S in libras denariis mille nonpoterat 
emi . • ■ dibnpha tunc direbatur, quce bis 
tincta essct, vtluti nutgnifico impendio. Qua- 
liter niaic omnes penh commodiores purpurce 
finiivntur. Cic. lib. ii. Epist. 16. Curiusnos- 
tcrdibaphum cogitat ; sed eum infectormoralur. 

38. Spiritum Graice tenuem Camctncr..] Ly 
ric» potseos ab Alca?o aliisque Poftis Gra'cis 
dcsuniptae faoiiltateni, qua sublimi feriam si- 
tiera rerticc, tribuit mihi. 

Camdnie.] Quasi Cauena; a canendo dictae^ 
te.ste Macrob. iii Somn. Scip. lib. ii. cap. 5. 
V*ide lib. iv. Od. 6. 29. 

Spiritum Phoebus, mihi Phosbus artcm 
Carminis, m>ncnqne dcdit Po€lce. 



CARMINUM LIBER II. 17. 



129 



Parca non mendax dedit, et malignura 
Spernere vulgus. 



[219] facultatem,necnoncontejn. 
40 nere improbuni vulgus. 



ODE XVII. AD M^CENATEM, JEGROTUM. 

Superstitem ei se non fuiurum. 



OUR me querelis exanimas tuis ? 
Nec Dis amicum est, nec mihi, te prius 

Obire, Msecenas mearum 

Grande decus columenque rerum. 
Ah ! te meae si partem animee rapit 
Maturior vis, quid moror ahera, 

Nec charus aeque, nec superstes 
Integer ? Ille dies utramque 
Ducet ruinam. Non ego perfidum 
Dixi sacramentum : ibimus, ibimus. 

Utcunque praecedes, supremum 

AKNOTATIONES. 



Quaremihi vitam aufers 
per querimonias tuas ? Ne- 
que numinibus placet, ne- 
que mihi, ut prior moriaris, 
6 Maecenas, insig-ne orna- 
mentum ac tutela rerum 
[2201 '^^^''•''Jni- Ah ! si promp- 
r> tior mors aufert te, dimidi- 
um vitse mefe, qiiorsum ego 
restabo dimidmm alterum, 
haud pariter dilectus, ne- 
que remanens totus ? Dies 
iste feret ambobus exitium. 
lOHaud falsum juravi : per- 
g-emus una, quocunque mo- 
do anteibis, pergemus ulti- 
mam 



39. Parca non mendax.'] Pers. Sat. v. 48. 6. Maturior vis.] Celerior quim ferat natu- 

Parca tenax veri. Immutabile fatum. Hujus rje lex. 

intelligentia loci pendet e vetere ritu. Ultima 7. J\'ec charus cequi.] Vel populo Romano 

scilicit hebdomadis die, qua quis in lucem non perinde charus, ut Maceuasj vel ipsi sibi 

editus erat, fata vocabantur, qua^ scriberen- molestus, ablato amico. 

tur; qu6d eo die viderentur Parcae m totam .Ver supersles Integer.] S. Aug. Conf. lib. iv. 

statuere vitam, qua fonuna futurus quis esset. cap. 6. Sensi ego, inquit, animam rneam et ani- 

Tertullianus ; Dum per totam hebdomadam mam illius (araici) unam fuisse . . . ideoqut 

Junoni mensaproponitur ; dum ultimddiefaia eo morte sublato, mihi horrori vita erat ; quia 

scribenda advocantur: Hasc Tumeb. lib. x. nolebamdimidiusvivere,&i.c.S.Gregor\us^az. 

cap. 22. Credebant veteres nascenti cuilibet suam cum D. Basilio animi conjunctionem et 

adnasci genium; deinde ver6 septimo, a quo amicitia.ta au/u-^vy(Jav \oca.t, eandem animam. 



natus erat die, Parcas statuere, qua ille per 
totam vitam fortuna usurus esset. 

Et malignum Spernere vulgus.] Populi malig- 
nitatem, invidiam, opinionem, favorem etiam 
et applausum. Quae qui non spernit, is nun- 
quam beate vixerit. 

Ode XVII. — Metrum est idem quod Od. 9. 
Lib. i. 

1. Cur me querelis, &ic.] Vix k pertinaci 
morbo convalescentem inviserat Maecenatem 
Horatius, atque seu aifectaB valetudinis tajdio 
seu integrae salutis desperatione, graviores in 
quaerelas enimpentem, ferumuosae eliam isti 
vitae mortem praeoptantem audierat. Quo ipse 
dolore perculsus Oden hanc ei scribit. 

Exanimas.'] Meerore conficis ac perimis, 
Cic. pro Milone. Me quidem exanimant et 
interimunt Iub voces Milonis. Virg. lE.n. iv. 
360. 

Desine, meque tuis incendere, teque querelis. 

2. Dis amicum.] Dictio Grjeca 6ioi? ^iMv 
£pod. 1. V. 5. ad eundem Maecenatem. 

Qiiid nos, quibus te vita sit superstite 
Jucunda; si conira, gravis? 



8. lUe dies ulramque Ducet ruinam.] Qui 
te dies vivis auferet, is et rne videbit morien- 
tem. Hoc fere ita contigit : nam obiit Mse- 
cenas ann. U. C. 746. Horatius vero anno 
praecedenti, qui Imperii Augusti 34. erat. Dio. 
Euscb. Chron. 

9. Ao/i ego perfidum Dixi sacramentum.'] 
Non temere, aut fallaciter, sed ex animo et 
sincere spondeo fore me tibi vitae mortisque 
comitem, atque devoveo. Itaque Horatius os- 
tendit esse se ex eorum numero, qui Principi- 
bus devoti appellabantur. Caisar de BeU. 
Gall. lib. iii. cap. 23. Mid ex parie oppidijld- 
cantuanus, qui summam Imperii tenebat, erup- 
tionem facere conatus est cum sexccntis devoiis; 
quos illi Soldurios apptUant, quorum licec est 
condiiio, ut omnibus in viid commodis nnd cum 
his fruaniur, qitorum se amicitia dediderunt ; 
si quid eis per vim accidat, aut evndem casum 
unh ferant, aut sibi mortem consciscant; nequt 
adhuc hominum memoridrcpertusesi quisquam, 
qui, eo inierfecio, cujus se amicitix devovisset, 
mori recusaret. Dio. lib. liii. morem istum 
fluxisse ab Hispanis ait, favetque Sallustius; 
Ilispani se regibus devoveni, ei posi eos vitam 

4. Grande decus columenque.] Vide Od. i. recusoTit. Et Val. Max.lib. ii. cap. vi. Ccltibe- 
lib. i. Partem animcB. lib. i. Od. 3. JlnimcB ri nefas esse ducebant prceUo superesse, ciim is 
dimidium rnea. Pythagoras aiebat amicum occidisset, pro cujus salutespiriium devoverant. 
esse animaio uu£uu duobus Iq corporibus. 11. Supremum Carpere iier.] Discessumi 

10 



130 



Q. HORATII FLACCI 



iiiire viaun expediti socii. 
Neque me scparabit un- 
quam a te Chimwra flam- 
mas spirans, neque redivi- 
vus Gyas centum manus ha- 
bens. Ita decreuim The- 
midi prffvalenti et Fatis. 
Sive Libra, sive Scorpius 
timendus mihi dominatur, 
pars temporis natalitii pe- 
ricidosior ,; sive Capricor- 
uus occidentalis Ociani po- 
tous ; vix credibili ratione 



Carpere iter comites parati. 
Me nec Chima^rce spiritus igneae, 
Nec si resnrgat centimanus Gyas, 
DJvellet unquam : sic potenti 
Justitiae. placitumque Parcis. 
Seu Libra, seu me Scorpms aspicit 
Formidolosus, pars violentior 
Natalis horoe, seu tyrannus 
Hesperiae Capi icornus undae ; 
Utrumque nostruni incredibih modo 



[221] 

16 



[2221 

21 



AjyXOTATIOKES. 



vita hac ad inferas regiones, mortisque im- 
perium. 

13. Me nec ChimccriB, kc.] Non divcUar 
ego a te ulla re quantunivis terribili. De Chi- 
msera lib. Od. 27. Tlv^ Trncuira., Igiiam spirani 
dicitur Pindaro. 

14. -Vtc si rcsiirgat, mc.] Epod. 1. v. 11. 
El te rel per ^jlpitin'. jiiga, 

Inhospitahm ci Cancasum, 
Vel Occideniis ad vsc/ue iiltimum sinitm 
Forii sequemur pectore. 
Centiritanus Gijiis.] h unus h natis copIo 
terraque, de quibus ApoUodorus. Lecunt alii, 
Gyges: alii Gigas. In scii-po est noduni quae- 
rere. De nominc conn^ovei^sia est. Desig^natur 
certe Gigas aliquis, qualis Briareus, de quo 
Virgil. £q. X. 565. 

—CetUu7n cui brachia dicunt 
Centenasque m.anus, qiiinquaginta oribus 
ignem 
Pectoribusque arsisse. 

15. SicpotentiJustiiiiFfplacitumcjue Parcis.l 
Has cum illa jungit, quasijusta; Deoi^um ac 
ratoruni legis ac dccreti vindices et adminis- 
tras. 

17. SexL Libra, seu me,ii.c .\ Quodcun(iuenas- 
centi mihi sidus aftulsit, ac dominatum \ itEc meae 
obtinuit ; eundem aifirmaverim tuis natalibus 
horoscopum fuisse. Ade6 comparabant eveni- 
re nobis paria. Euimvero tu cmergis vix e pe- 
riouiosa aegritudine : e^o propecasu sum arbo- 
ris oppiessus. Scilicetex ea parteZodiaci quje 
nostiae geuiturae tempore in hemisphaerium 
nostrum assurgit, natalitias suas praedictiones 
coUigimt Astrologi ; quarura tamen vanitatem 
sug?illat Juvenalis Sat. vi. -552, et seq. 

Libra.'\ Septimum hoc est e duodecim Zo- 
diaci signis, quod Sol ingressus circa diem 20. 
Septembris, equinoctium Autumnale facit. 
Vide Macrob. in Somn. Snip. lib. i. cap. 18. 
Virgil. Georgic. i. 208. Manil. lib. ii. 

Quosque dahunl chela: (Libraj et quos dal 
AquariiLS ortus, 

Unum pcctus habeni, fideique immobile 
vinclum. 
Et lib. V. 

Feiix cequato genitus sub pondere Librae. 
Fers. Sat. v. 

J\'osira celcequali stispendit temporaLibra, 

Parca tenaj- reri. 
Scorpius.] Octavura cst hoc Zodiaci Sig- 
num, tunc oriens ciuu Oriou occidit. Hinc ia- 



bula, interemptum Scorpionis aculeo Orionem, 
qiu juvenili lohore ferox nuUam csse feram 
jactaret, quam ronticere non posset. Ejus ve- 
ro superbiam ultu^ Japitcr moitales docere vo- 
luit, non plus aequo viribus suis fidere. Hygin. 
lib. vi de Sign. Calest. 

18. Formidolosus, pars violentior JVatalis 
hora:] Nempe sidus hoc ad Martem perlinct, 
qiii et uiclemeus, uialeficus, hoiTibills. Unde 
referri buc potest Horatii in Philippeusi clade 
pericidosa fuga, de qua supra Od. 7. Vide 
Cic. 2. de 5'at. Deor. Virgil. Georg. i. 38. 
Manil lib. iv. 

Scorpias armafd molentd cuspide caudd, 
In bellum ardentes animos, et Murlia caslra 
Efficil, 6ic. 

Hiiic et Arat. 

Scorpius infcstuspraporlamfiebile acumen. 

Quidani codiccs habent, lethalis hora:. Sed 

apage. Aiunt porrj sub hoc natis a.stro et 

horoscopo vitam *>s«e brpvinrom. 

19. Sen tyrannus Hcsperite Capricormu 
unda.] Sive prodii in lucem sub Capricomi 
sidere quod, cuin Saturnus obtinet, graves ex- 
citat pluvias atque tempestates in maii prcC- 
sertim occiduo ; teste Servio in Georgic. i. cit, 
Et Mauil lib. iv. 

Tu, Capricome, regis quicquid sub Sole 
cadente, kc. 
Propert. lib. iv. Eleg. 1. 

Lotas et Htsperid quid Capricomus aqud ." 
Decimum hoc signum Zodiaci solstitium De- 
cembri mcnse facit hybernum; unde Cic.2. de 
>"at. Deor. 

Tum gelidum vcdido de pectorefrigiu anhc- 
lans 

Corpore semifero, magno Capricomus in 
orbe. 

Quem cum peqyefuo veslicit Jumine Titan, 

Bruinali fleciens contorquet tempore currum. 

21. Ulrumque nostrum incredibili modoCon- 
senlil astrum.} Sensus cst; etsi uon est idem 
mihi, qui tibi horoscopos; at certe magna et 
iucredibilis inter meum uatalitium sidus ac 
tuum consensio est, convenientia, similitudo: 
quapropter ut uiutuus dudum coaluit inter nos 
amor, ut ctiani mortis pariter efiiigimus peri- 
culum, ista quidem etficicute ccelestium vi; 
sic licet spondere, alterum ab altero nec in 
mone sejungendos aut divellendos. Persius 
Hr>ratii perpetuus imitator boc loco videatiu: 
superasse, 3at. v. 45. 



CARMINUxM LIBER II. 17. 



131 



Consentit astrum. Te Jovis impio 
Tutela Saturno refulgens 
Eripuit, volucrisque fati 
Tardavit alas, ciim populus frequens 
Lsetum theatris ter crepuit sonum : 
Me truncus illapsus cerebro 
Sustulerat, nisi Faunus icturn 
Dextra levasset, Mercurialium 
Custos virorum. Reddere victimas, 
^demque votivam memento : 
Nos humilem feriemus agnam. 



convenit sidus nostri ambo- 
mni. Te a criideli Saturuo 
deiendit Jovis liilgoi propi- 
tius ; atque fati pra-cipi- 
25 tis volatum remoratus est, 
quando plebs nninerosa ala- 
crcm ter sustiilit acdama- 
tionem in theafro. Me de- 
r2231 cidens in caput arbor op- 
pressisset, nisi manu casnm 
avertisset Faunus, tutor cli- 
30 entium JMercurii. Cura ut 
ofiisras viciinias, et promis- 
sum teinplum : ego parva- 
lam aenam iramolabo. 



.^JVAOT.iTIOATS. 



Kon equidem hoc dnbites, amborum /te- 

dere cerlo 
Covsentire dies, el ab uno sidere duci. 
22. Te Jovis impio Tutela, <k.c.] Benignus 
Jovis aspectus Saturni (ut fit) niaiignitatem 
covresit infregitque, contra fulgendo, in hora. 
naiuii. Pers. cit. mox. v. 50. 

Saturnumque gravein nostro Jovefrangi- 
mus unii. 
Impio Saturno.'^ FabulanturnimirumSatur- 
num proprios devorasse filios ; hinc et aiunt 
snb cjus sidere geuitos saivos et impios effici. 
Propertius et Pers. cit. Saturnum gravem, Ju- 
venalis Iristem appellat. 

24. Eripuit.] E gravi morbo incolumem 
praestitit, ac vehiti rapuit violentiae Saturni 
falcem jam tibi suam intentantis ad vitam in- 
tercidendcun. 

Volucrisque fati Tardavit alas.l Advolan- 
tem propere, ut solet, mortem retardavit. 

25. Ciim populus frequms, kc.] I.stam Jovis 
tutelam animadvertit, ac celebravit; teque sibi 
reddituin Populiis Romanus gratulatus est, Jo- 
vique gratias retulit, sublata in la;tit8B signum 
triplici acclamatione et plausu, quando te post 
morbi periculum,inelius habentem in theatrum 
adventare conspexit. Vide lib. i. Od. 20. 

27. Mt truncus illapsus cerebro, <iic.] Ut te 
Jupiter, sic me Faunus imminenti exitio sub- 
traxit, cum trisie 1'gnum declinavi caducum in 
domini caput immerentis; ut est in Od. 13. hu- 
jus libri. Vide ibidem. 

28. Nisi Faunus ictum Dextrd kvdsset.'] Pe- 
rieram, nisi subvenissct Faunus Mercurii ami- 
cus et secundum aliquos, ideni Deus : certe li- 
teratorum uterque patronus. De Mercurio 
dictum jam uon semel, maxime ver6 supra 

10 



Od. 7. Porro quod ruri beneficium, servatam 
nerape saluteni, accepit, bene reiert ad rurii» 
sylvarumque Deum. Poit6 dicitur Faunua 
doctonjin virorum cusSos ac tiitor, vel ob hoc 
quod studiosi secessum et quietcm, ac liberale 
otiuni ruri conquirunt et captant, qua; quidem 
in urbibus, ac inter populares strepitus, obti- 
nere vix possunt. 

29. Mercurialium.} Viros ei-uditos Mercuria- 
les nuncupat : eo quod iili clientes habeautur 
Mercurii. Ilic enimvero disripUnarum et ai- 
tiuin repertor asseritur a Diodoro Siculo liU- 
ii. cap. 1. et lib. i. cap. 2. inventor literanam, 
vocum, palaestrae, nuinerorum, lyrrc, medici- 
nae, astronomiae, denique interpretationis ver- 
borum, uude cogiiominatus Hermes. Idera 
affirmat Plinius lib. vii. cap. 56 et Gellius. 
Mercurio sacras esse linguas ob eloquentiam, 
refert Aiiienaeus lib. i. cap. 14. et lib. xv. cap. i. 
statuis Mf-rcurii tanquam orationis et facuudise 
pra-sidis oniata fuisse Gymnasia. Qiiod el 
testatur TuUius ad Attic. ut observat Casaubo- 
nus in citatum Athenx-i locum. 

30. Ktddcre viciimcu, iLC.] Votivas ofier victi- 
mas Jovi Servatori: a;dem quoque seu lein- 
plum, quod a;gpr vovisti, si convalesceres, jain 
voti reus. Saiuti aedifica et persolve. 

32. A'os /lumilemferiemus agnam.] Jovitaii- 
rus aliaeque id genus inajores hostia- cgedeban- 
tur ; minores autem creteris Diis. Hinc Hora- 
tius; non pro sua prje Msecenatis opulentia te- 
nuitate, ut garriunt aliqui : scd more majoi-um 
et ex solenni instituto scribit, et spondet Fau- 
nohumilem ferire agnam. Sic lib. i.Od.4. v. 11. 

JVunc et in umbrosis Fauno decet immolare 
lucis, 
Siu poscat agnam, sive tmlit hatdum. 



132 



Q. HORATIl FLACCI 



ODE XVIII. 

Mediocri sefortund beatum esse. : desipere eos qui luxui et avarituB studentf 

mortis immemores. 



Nec ebur nrc a..n.Tn J^Q^ gbur, neque aureum 

«plendet in laquean Eedmm ^»- " •. • i i 

mean.m : Haud Hymetti^ Mea reniaet ui domo lacunar : 
trabes innituntur coiumnis ]\fon trabes Hymettiae 
^)^Jl:Z:^!^;: ^^^J--l}^ <^olumnas ultima recisas 
nitus, regalem pofentiam. Africa. iN cque Attall 
^v»si. Ignotus iiaeres regiam occupavi : 



[224] 



[225] 

5 



J.\A'OTATIOJVES. 



HsEc Ode rn dicolos distrophos. Metnim 
dicitur vel Hipponactium, ab auctore; vel 
Euripideum, quod eo frequcnter usus sit Eu- 
ripides. 

Primus versus est Trochaicus dimeter cata- 
lccticusjubi deest una sjllaba ad perfectio- 
nem : et scanditur hoc modo ", 

Non e I biir ne | qi.e aure | um. 

Alii volunt esse lambicuni Archilocliium di- 
metrum acatalectum ; qui constat Amphima- 
cro, et duobus lamhi.';; h,ic ralioue: 
Non ebfir | neqnc au | reuiu. 

Alfer versus est lambicus Anhilochius tri- 
inefer catalecticus, coustans (juinque Ta.ubis ot 
una syllaba: admisso locis impaiibus Spon- 
dEEO ; ef sic scanditur. 

Mea I reni | det in | domo | lacii | nar. 

1. A'on ebur, neque, kc.] Opes et divitias 
nec possideo, nec cupio, quae omnibiis appeti 
solent; at ea quae paucorum sunt habeo; iude- 
que me beatum existimo. Fide integ-er, inge- 
nio valens, cuilibet me ostenfo et pra^tero. 

JVeque aureum Med renidet in domo lacu- 
ywr.j Domus non habifo magniJicas, ebore et 
auro exornatus, marmore peregrino .Tdificatas 
et fulgentes. Arnob. lib. vi. Laquearibus re- 
tlideant aureis. Luci-ef. lib. ii.sub hiit. 

Nec domus argento fulgens, auroque reni- 

de7is : 
Nec citharis reboant laqueata auraiaque 
templa. 

3. JVon trahes HymetlicE. Premunt columTias, 
&c.] In meis aedibus noii sunt pretiosaeex Hy- 
metfo trabes, cohimnis exquisiti marmoris sus- 
tentafae. Hymcftus, Attica; mons regionis, 
melle quidom abundans, insigni ver6 marmore 
clarus. Pliu. lib. xvii. cap. 1. columnas qua- 
tuor Hyincftii marmoris ad scenam oniandam 
advectas refert. Has porr6 cenfum millibus 
nummiim empfas ait Valer. IMa.\. Idem Plin. 
lib. xxxvi. cap. 3. ita sciibit ; L. Cras.ms ora- 
tor primus peregrini marmoris columtifts habu- 
it in eodetn palatio Hyniettias. Valer. Max. 
lib. ix. cap. 1. Cn. Domitius L. Crasso col- 
legcESUo, altercalione orta, ohjecit. quod cohun- 
^ias Hymettias in porticu domus imberet . Mag- 
ua porro lis, fuerintne frabes \\\x ligiiese, an 
marmoreae. Venim enim e ligno pofius Hy- 
meftio quam e marmoi-e credideriin: quan- 
quam et ex lapide trabes extitisse clare docet 
Plin lib. xxxvi. cap. 8. ub» sic habet: Circa 



Syenen rero Thebaidis Syenites, qvem ante. 
Pyrropoi.cilon vocubant. Trabes ex eo fecere 
Reges quodam cerlamine obeliscos vocantes, So- 
lis numini sacratos. Vide Strabon. lib. ix. ubi 
ex Hymetto advectais trabes longas et densas 
cormnemorat. 

4. Vltimd recisas Africd.'] Columnas intel- 
ligit e marmore Numidico, cujus pretium in- 
gens, fuisse testatur Plinius lib. xxxvi. cap, t>. 
his verbis. JVl. Lepidus Cntuli in Consulata 
collega, primus omniuni iimina e JVumidico 
marinore in domo posuit magnA reprehen.nom. 
Nnmidia Africce regio ultima, et maxime oc- 
cidentalis. 

5. Neque Attali Igvotus hueres regiam occu- 
pavi.'] Necdivitis cujusquam ha-reditafcm rny> 
favi, uUave fraude et arte inala invasi, opulen- 
tiis quoq.io modo esse volens : sicut Aristoni- 
cus (qucin sane respexit hoc loco Horatius) 
resrnum Asiie sibi vindicavit. Duo fuerunt 
Aftali Pergami Reges ; prior, Eumenij frater, 
posterior autem filius. Hic Aftalo patruo suc- 
cessit in Asiwlmperium. Post annos vero quin- 
que instare sibi mortem sentiens, Populum 
Romanum opum snarum regnique hjeredem 
nuncupavit. Quod ut accepit Aristonicus Eu- 
menis ex pellice filius, regiam stirpem ostea- 
tans, conscripto exercitu, Pergamum invasit, 
ef principatum ac dominationem Asiae obtinu- 
it. Crassi ver6 a Romanis missi Praeforis frac- 
tis viribus et aucforitate, post annos fere qua- 
tuor debellatus a Perpenna, moxque ab Aqui- 
lio ConsiUibus, plane extincfus est. Justinus 
lib. xxxvi. sub finem: In .isid Rex Jitlalusfio- 
renlUsimum et ab Eunicne patruo acceptum 

regnum, ceedibus fcedabat mor- 

bum ex Solis ferrore contraxit, et septimd die 
decessit. Hujus testamento hceres Populus Ro- 
manus tunc instiluitur. Sed erai ex Eumene 
Jlristonicus nonjusto mntrimonio, sed e^rpellice 
Ephesid citharislce cujusdamfilid genitus, qui 
posl mortem Jilluli relut paternum regnuni Asi- 
ani invasit, &ic. Vide et Luc. Florum Histor. 
Rom. lib. ii. cap. 20. ubi .iristonicus, mquit> 
regii sanguini.s,fernxjurenis, urbes regibuspa- 
rere consuetas partim solicitat: paucasresisten- 
tes ii recepit : Cra.isi quoque Prctloris cecidit 

excrcitnm mox a Perpennd domitus 

et cnpfus . . Jiquilius Asiatici belli reliqui- 
as confccil ; mixfis (nefas .') veneno fontibus ad 
deditionem quarundam urbium, &c. 



CARMINUM LIBER II. 18. 



133 



Nec Laconicas mihi 

Trahunt honestae purpuras clientae, 
At fides et ingeni 

Benigna vena est : pauperemque dives 
Me petit. Nihil supra 

Deos lacesso, nec potentem amicum 
Largiora flagito, 

Satis beatus unicis Sabinis. 
Truditur dies die, 

Nova^que pergunt interire Lunse. 
Tu secanda marmora 

Locas sub ipsum funus, et sepulchri 
Immemor, struis domos ; 



r<'ec clientDP haud vilesncnt 
mihi purpurain Lacoiiicain 
Veriim fideiitas adest et co- 

[226] piosus ingenii fons. Et exi- 
10 guummeopulentus requirit 
Nihil praetcrea a Nuniini- 
bus eftlagito : neque ab 
amico divite majoraposco, 
coiitentus ad modum agi"o 
tautum Sabino. Urgetur 
dies dic ; et novae Lunte 
1j properant deficere. Tu 
morti vicinus incidenda 
marmora pacisceris ; et tu- 

1-27] muli oblitus ssdificas^ 



JiNNOTJlTIONES. 



7. JVVc Laconicas viihi Trahvnt honestm pur- 
puras client(E.] Nec habeo chentes, quos soli 
divites ac potentes habent : nec adeo cUenlium 
uxores nent mihi lanas, e quibus pannus con- 
fectus, inibutus humore piscis muricis ad Tae- 
narum Laconicfe promontorium capti, suppe- 
ditet inihi vestes purpureas, easque valde ex- 
quisitas, quoe ad solos nobiles, Patricios, ac 
Magistratus pertinent. Cic. Ver. Ipse da- 
bat purpurum tuntiim, amici operam. Laco- 
nia Peloponnesi regio purpurse excellentia no- 
bilis. Plin. lib. xxi. cap. 8. Unguento natur- 
am vicisse gaudens luxuria, vcslibus quoque 
prorocarit e.osjlores, qni colore commendautur. 
Hos animadrerlo tres esse principules : uuum 
in cocco, qui in rosis micat. Gratius nihil as- 
pectu. Trahitur inpurpuras Tyras, dibaphas- 
que et Laconicas, &z.c. Et lib. xssv. cap. 6. Et 
liquidis coloribus, quos adominis dari diiimus 
propter magnitudinem pretii, ante omncs est 

purpurissum laudatur Laconi- 

cum xinde pretiosissimee purpurce. Vide supra 
Od. 16. sub finem Annot. ad has voces: Te bis 
Jifro murice tinctcE vestiunt lance. 

Q.Jitfides et ingeni Benigna vcna est.} Qu6d 
si desint opes, at opibus quidpiam melius ac 
praestantius habere contigit, nimirum fidei vir- 
tutem, nec non ingenii kimen et facultatem. 

lO.Bcnigna vena.] Metaphora a terrae venis, 
equibus fontes promanantuberes : designat op- 
time discendi scribendique facilifatem, qnfi 
qui destitutns fuerit, is invita Minerva, iuvitis 
ApoUiue ac Musis, literarum studium capessit, 
hoc est, oleuin et operam perdit. Epist. ad 
Pisones, v. 385. 

Tu nihil invitd dicesfaciesve Minervd. 

Et V. 408. 

jyaturdfieret laudabile carmen, an arte, 
Qua:situm est. Ego nec studium sine di- 

vite vend, 
J^ec rude quidprosit video ingenium. 

Ib. Pauperemque dives Me petit."] Me dili- 

git, ac familiaritatem meam petit Maecenas, 

tum ob fidem, tiim propter ingenium ad artes 

liberales idoneum. Epist. ad Pisones, v. 404. 

Gratia regum Pimis tenlata modis. 



Quoties ver6 Doctores et Sapientes h. Princi- 
pibus viris smit honorati ac accersiti ! 

11. j\'ihil supra Deoslacesso.] Ut largiantur 
quidquam prater ista, non importunis Deos 
precibus fatigo, non urgeo, non efiBagito. Sed 
nec Macenatem amicum, plura si rogitem, 
dare paratum ac poientem, nequaquam ego 
lacesso, nec ampliora flagito, quam quae jam 
donavit, \idelicef agruni in Sabinis, quo victi- 
to beatus et contentus. Sic cupiditatem avcr- 
satur omnem ac libidinem, ut vocat TuUius. 
Hanc ferocienti equo similem aiebat Plato in 
Phaidro. Diogenes autem Cynicus arcem omni' 
um malorum vocitabat. 

13. Flagito.] Quid valeat ista vox docet 
Cic. lib. ix. Epist. 9. ad Varronem : ubi sic 
scribit: Metuo ne te fortd flagitent ; ego autem 
7nandaci ut rogarent. 

14. Salis beatus unicis Sabinis.} Praedio iu 
Sabmis, quo donatus sum a Maecenate, satis 
me locupletem existimo, nec ab eo quidquam 
ultra peto, vel cupio. Vide lib. iii. Od. 13. v. 1 
ibique Annot. Item Epist.' 16. initium, ubi 
suam ipse villam describit Poeta. 

15. Truditur dies die.] Epod. 17. 
Urget dicm nox, et dies noclem. 

Senec. Epist.xxiv. JVuUius reifinis es{. Sedin 
orbem nexa sunt universa. Fitgiunt ac sequun- 
tur. Diem nox premil, dies noctem. JEslasin, 
Autunmum desinit. JJutumno Uyems inslat, 
quee Vere compiscitur. Omnia transeunt, ui 
reverlaniur. Sic teie ad reni noslrain Eccle- 
siastes cap. i. Orilar Sol et uccidit,et ad locutn, 
suum revertitur; ibique renascens gyrat per me- 
ridiem, etflectiiur ad Jiquilomm. Vide Pers. 
Sat. V. 66. et seq. 

16. J^ovctque pergunt ititerire Lun<B.'] Ita 
labuntur nienses annique: novae Lunae com- 
plentur; tum decrescunt, ac intereunt; rur- 
sumque renascuntur, et crescunt, perpetuis 
vicibus. Ita fugit tempus, ita fluit ac perit 
ffitas et vita nostra. Tu tamen, 6 superbe et 
ambitiose, quasi vitae sit tibi securitas, et im- 
munitas a morte, insanas moliris substructiones . 

17. Tu secanda marmora Locas.'] Mercede 
conducis sectores maimoris et sculptores ; vel 
redemptori negotiuin das secandoruni marmo- 
iTinjj ad eitrueodas dorao» superbas. 



134 

atque satagis extendere lit- 
tus mcU'is ad Baias fremen- 
tis, noii sat di\ es stabili ter- 
ra. Quid dicam, quod vici- 
nos eiiam agri limites re- 
moves, et clientium termi- 
nos trausilisj^jeravuritiam? 
Ejicitur et maritus, etcon- 
jux portans in gremio Pe- 
nates, et pueros squalidos. 
Attamen potentem domi- 
nuni haud expectat ulla ba- 
bilica melior parata sede 
Inferorum oiiiiua absorben- 
tium. Quid amplius qua.-- 
ris .' Terra pariter inopi 
iinum aperit, atque princi- 
pum filiis : neque Infero- 
rum cuslos, auro corruplus, 
astutum Prometlicum re- 
portavit. 



(^. HORx\TII FLACCI 

Marisqiie Baiis obstrepentis urges 20 

Summovere littora, 

Pariim locuples continente ripa. 
Quid, quod usque proximos 

Revellis agri terminos, et ultra 
Limites clientium 25 

Salis avarus ^ Pellitur paternos [228] 

In sinu ferens Deos 

Et uxor et vir, sordidosque natos : 
Nulla certior tamen 

Rapacis Orci sctle destinata 30 

Aula divitem manet 

Herum. Quid idtra tendis ? Mqxio. tellus 
Pauperi recluditur, 

Regumque pueris ; uec satelles Orci 
Callidum Promethea 35 



AKmTATIONES. 



20. Marisque Baiis obstrepentis urges Sum- 
movere liitora.1 JNIolibus in mare jactis exten- 
dislittus, ut ibi eedifices, amoeno loco, ad Bai- 
as, ubi tluctus marini ventis agitati fremunt et 
obstrepunt veliementer ; qrasi non sufficiat 
continens terra ad constniendas wdes. Sal- 
lust. Diiitias profundunt in extruendo mari, 
et niontibus (tquundis. Senec. Contro\ers. 5. 
Maria summoventur projectis molibus. Vide 
supfa Od. 15. init. ibique Annot. Item postea, 
lib. iii. Od. 1. v. 3-3. et Od. 24. v. 3. 

Baiis.l Baiae civilas Campaniae, a Baio 
Ulvssib socio ibi sepulto nominata ; sita Pu- 
teolos inter et Cunias, in eo sinu qui nunc dici- 
tur Goijo di Puzzuolo et di Aapoli ; calentibus 
aqiiis ad sanitatem valdc utilibus, coeli tempe- 
rie, amwno secessu, Romaiiortim Frocermu 
nitidas illic aedes habentium frequenliu, per- 
quam felix ; ut etiam vitanda, velut occasio 
luxuria- dicatur a Seueca ad Lucil. Epist. lii. 
Jllic, inquit, tam/uani loco debeatur licentia, 
magis luj:uruE solviiur. JVoii luntiim corpcri, 
sed eliuin moribus salubrem locum eiigere dc- 
heinus. 

23. Quid, qudd usquc pro.rJvws, &c.] Quin- 
etiam Siicrilega ratione rem augcre non vere- 
ris ; tnm vicinorum, tum eliam clientium ter- 
minos removcndo. Duo sunt itaque dolicta, 
alterum contra fidem clientibus debitam, alte- 
rum contra Justitia; et religionis virtutem. 
Quod ad primum attinet: illatam clienti inju- 
riam e-^ constnt graviorem essc, quiid post pa- 
rentes et pupiUos fidci tutela;que nostrje cre- 
ditos proximum obtincant locum clicntes, qiii 
sese pariter in fidcm patrociniymque nostrum 
dederunt ; ut as.serit A. Gellius. lib. v. cap. 13. 
el lex 22. xii. Tab. haec est ; Si clienti patro- 
nus fraudem fecerit , sacer eslo. 

24. Kevellis agri terminos.'] Hoc altcrum 
est peccati genus, et sacriiegum quidem, ex 
ista rsumjc Poinpilii lege, quae jubebat ut qui 
terminum exarasset, ipse et boves Deo sacri 
fierent. Eodem pertinet, quud Terminum De- 
nm ctfusecrabaiit colebar.tqnc vctereg. Trans- 



lator etiani terminorum daninatus lege divina 
noscitur, Deuteron. cap. xix. 14. Proverb. cap. 
xxii. 28. k^c. 

26. PelUtvr paternosjk.c.'] Expositio ad aii- 
gendam invidiam. Sic possessione legitimi 
deturbatur cliens a te, et ad inopiam redactus 
abit cum uxore gemeljunda, sed religiosa, qiiae 
portat ia sinu Deos famUiares, pucrosque ob 
egestatem sordiihs. 

29. J\'ulla certiijr tamcn, &ic.] Qu6d si opi- 
bus mortem eluctai-i liceret, aut si potiorem 
apud Interos sedem opulentus quisque occu- 
paret ; libens ego tibi sane condonarem, quod 
quo jure, qua injuria., divitias accumules. Vc- 
rum non ita se res habet ; nec enim divitem 
manet Iterum u'la lutior aula autfinis, quam 
quae Orco dcsti^iata est. jVon sors ibi aut con- 
ditio melior ojiulento cuilibet quam inopi. 
(^uid ergo uflra tendis, quam sancituni de- 
cretumque tibi est fatorum ac JSuminum lege 
immutabili ? Horat. Lib. ii. Epist. 2. v. 17-5. 

^^uid rici prosunt, aut horrea ? quidve Cala- 
bris 

Saltibas adjecti Lucani, si rnetit Orcus 

Graudia ciuii parvis,non exorabiHs auro ? 

32. J£i{ua itllus Pauperi reclnditur, Sic.l 
Lib. 1. Od. 4. v. 13. 

Pallida mors a;quo pulsat pede paupenm ta- 
bernas, 
Regumque tnrres. 

34. J\'ec salelles Orci, fc.c.] Nec mors mune- 
ribus ac donis conumpitur, ut suam dimittat 
praedam ; omnes mortales rapit. jEschyl. 
Mtvof 6iuv 6xva.Tc; oi (Tu-gaiv sgot, Intcr Deos 
sola mors non capitur muneribus. Theognis: 
OiTic d-rciyi ii^ani BsLvat.rov ^uyct. J\'emo 
prctium offerens sese a morte redemit. Vide 
supr.a Od. 3. et 14. 

Satelles Orci.'] Charon, de quo supra Od. 3. 
ad v. ult. et alibi. 

35. Callidum Promctkea.'] De eo, Lib. i. 
Od. 3. v. 27. et Od. Iti. v. 13. Sensus est ; nec 
Cliaron oblato captus auro transvectum in al- 
terara Coc_\ u ripara Prcmetheum revesit ad 



CARMINUM LIBER 11. 19. 



13.1 



Revexit auro captus. Hic superbuin 
TantaUun, atcjue Tantali 

Genus coercet : hic levare functum 
Pauperem laboribus, 

Vocatus, atque non vocatus, audit. 



fllp TantRlnm, Tantaliqin» 
posteros teiiet. Ille ipse 
egenimi ffiiumiias pei'pe<i- 
['-29] simi sive rogatus, sive nnn 
rogatiis, auscultat levatqn*». 

40 



ODE XIX. 

Bacchi laudes eo canit aptius quod ejus Js^umine est plenus. 



oACCHU^M in remotis carmina rupibus 
Vidi docenteni (credite posteri) 
Nymphasque discentes, et aures 
Capripedum Satyrorum acutas. 
Evoe ! recenti mens trepidat metu, 



Bacchum versus dictan- 
tem in secretis aspexi cau- 
[230] tibus, et > ymf)hos auscul- 
tantes, anectasque aures 
Satyrorum caprinos pecles 
habentium. Fidem habete, 
5 nepotes. Euhoe! timore nu- 
per incusso agitatur ami- 
mus, 



ANKOTATIOKES. 



vivos rediturum. Et Prometheus, quantum- 
vis sagax, qui hominem sapienter e hito finxe- 
rat, qui coelestem ignem fenjia ad Solis cur- 
runi extensa callide sufluratus in terras detn- 
lerat, is tamen ner astu nec pretio Satellitem 
Orci vicii, ut moitem evadere posset. Lib. ii. 
Epist.2. v. 178. mox cit. 

Metil Orcus. 

Grandia cvm parris, non e.rorabilis auro. 

36. Hic superhinn Tantnlum,kx:] Hic ipse 
Charon neque superbos veretur, im5 doniat, 
et in [nferis cofrcct. De Tantalo supra Od. 
12. ad finem. 

37. Tnntaligenus.'] Pelopem, Atreiun, Aga- 
meninoncm, Orestem. 

38. Hic levare funclum Pauperem, fcr.] 
Idem ille pauperi prfesto est ; atque laboriosa 
et serumnosa defunctum vita ultrei sublevat, 
cymba e.^ccipit, et transfert in sedes quietas. 
Cic. Catilin. iv. parag. 3. scribit, Mortem d Diis 
Jmmortalihas non esse iupplicii causd constilu- 
tam, sed aut necessitatem JVaturcE, aut laborum 
ar miseriarum qnietem esse. 

40. Vocatus, atqiie non rocn/w.?.] Alhidit ad 
OracuUim Lacedaemoniis redditam ;, KsAot/- 
juiyoi K"kx.\iiTBg &eo( 7rx^iroi-t, Vocatus et 
non rocatus Deus aderit. 

Ode XIX. — Metrum idera quod supra Od. 9. 
Lib. i. 

1. Bacchum in remotis, &x.] Festum Poetis 
Bacchi idem, epulumque tum poeticum esse 
sacruinque celebre, et hymnum solemnem de- 
cantari solitura constat ; auctoresque sunt 
Ovid. Trist. lib. v. Eleg. 4. et Propert. lib. iv. 
Eleg. 6. sive qu6d Liber et ApoUo Deus idem 
est, ut pluribus asserit Macrob. lib. i. Satur- 
nal. cap. 18. ac evincunt jEschyli, Euripi- 
disque testimonia ibidem allata. j^schyl. 
' Attokkosv uBdLn^i u MiiVTn. Euripid. piAo- 
i'a.fvi, BatK^^s, na<8iv, ' Atok>.wv , 'Eux«/g6. Sive 
qu6d Bacchus, id est, vinum, scribendis ver- 
sibus ingenium exacuat. Unde, 

— Nulla placere diu, nec vivcre carminapos- 
sunt. 



Qum ^rribimtur aqiue. pofnriius, &c. 
Ut noster egregie docet, lib. Epist. 19. Istius 
igitur generis hyninus est Ode hnsc elegantis- 
sima, et quae sane probet benignam ingenii 
venain, qua gloriabatur Poeta Ode superiori. 
Talis etiam Od. 25. lib. iii. Et Propert. Eleg. 
16. lib. iii. 

In remotis cartnina rtipibus.] Longe a stre- 
pitu tumultuque populari, urbano, forensi. 
Nam 

Carmina secessum scribentis et otia qumrunt. 

2 Vidi doctntem.] Sic et apud Virgil. Ec- 

log. ri. Silenns in antro a pueris Nymphisque 

deprchensus petita dudum cai'raiua tandem 

pajigit; 

Satis est potuisse videri. 
Carmina quee vultis cognoscile, k.c. 
3. JVymphasque disctntes.] Musas intellige. 
SicEclog. vii. 21. 

J\'y),iph(E noster amor, Libethrides, aut 

mihi carmen, 
Quafe meo Codro, concedite. 
Aures Capripedum Satyrorum acutas.l Vel 
in acunien factas et formatas : tales enim ha- 
here dicuntur Satyrse ; vel ad audiendum 
erectas, paratas, avidas. Lucian. O/ Si 
c-jtr^^;* 'o^ti^ t* ecrit, x«i clItci potAatxgs/. 
Et alibi ; aJTst f/.iyctKa. og6/5t, dicit habuisse 
unum e Bacchici exercitiis ducibus, magnas 
aures rectas. Dialog. cui tit. Bacchus. Ovid 
Trist. lib. v. Eleg. 3. 

Fer, bone Liber, opem : et 
Sic tibi cum Bacchis Satyroruvi gnava 
juventus 
Adsit ; et aitonito non (aceare sono. 
Vid. lib. i. Od. 1. De Satyris plura ad v. 31. 

5. £i'(E.] Vel, Euhoe ; ut doctiores aliqui 
volunt ; qua voce Bacchantes in sacris diviuo 
se furore concitabant, ut aiunt, Juv. Sat. 
vii. 62. 

Satur esl, ciim dicit Horntivs, Euhoe. 
Vide lib. i. Od. 18. ibique Annot. 

Recenti mens trepidat metu, &c.] Enthusias- 
jTium sibi aflingit Poeta, qucm semper comita- 



136 

et ob repletum Baccho pec- 
tus, non sine gaudio con- 
turbatur. Euhoe ! iadulgc, 
Barche, indulge, verendo 
thyrso formidande. Licet 
mihi ccintare Bacchantes 
protervas, et vinum deflu- 
entem, et lac copiose ma- 
nantem, et mel ex cavatis 
arboribus stillantem, ceie- 
brare ; necnon felicis uxoris 
ornamentum astris inser- 
tum ; Pentheique domum 
gravi deturbatam casu et 
Lycurgi Thracii mortem. 



Q. HORATII FLACCI 

Plenoque Bacchi pectore turbidum 
Lsetatur. Evoe ! parce, Liber, 
Parce, gravi metuende thyrso 
Fas pervicaces est mihi Thyadas, 
Vinique foniem, lactis et uberes 
Cantare rivos, atque truncis 
Lapsa cavis iterare mella. 
Fas et beatoe conjugis additum 
Stellis honorem, tectaque Penthei 
Disjecta non levi ruina, 

Thracis et exitium Lycurgi. 

AjXNOTATIOjyES 



[3311 
11 



\h 



tur sacer quidam ac religiosus horror, ob !Vu- 
minis praesentis agentisqiie reverentiam vehe- 
mentemque vim, qua turbaturnonnihil simul- 
que Iffitatur niens diviuitus afflata, estra se po- 
sita et alienata, superiorisque potenti<E arbi- 
trio mota. 

6. Plenoque Bacchi pecfore turhidain Lasta- 
tur.J Numine incidente correptus de divino 
gaudet consortio, non tcimen sine perturba- 
tione. 

7. Parce, Liher, Parrce.] Indigniun tali se 
visitatione profes.sus veniam rogat, ne in ulti- 
onem visi Numinis idsibi contingat maU, quod 
Acta;on!, Pentheo, Lycurgo, aliisque HCcide- 
rat. Deprecatur et vehementiorem Dri agi- 
tationem, qua de sua sede mens omninO deji- 
ciatur. 

8. Grari metvende thyrso^ Quo tot adver- 
sarios perculisti ac perdidisti. 

Thyrso.] Hasta erat hederis et pampinis in- 
tecta, quibus obvohita etiam cuspis inopinatos 
ictus certiimque exitium inferebat. 

9. Fas perricaces, k.c.] Divino itaquc spiritu 
correptus Poeta, vimque Numinis sentiens, 
recte ait, fas mihi esse Dei laudes exequi. 

Pervicaces.il Concepto furore petulantcs et 
protervas. Pervicacia interdum est bouarum 
rerum perseverentia, pertinacia semper mala- 
rum; inquit Non. Marcell. Acciique ad i\Iyr- 
midones vei^ba haec affert: 2'u pertiiiaciain, 
^ntiloche, esse hnnc prtfdicas .- ego pervicaciam 
aio . . . Tu addis qmd vilio cst; demis quod 
laudi datur. 

Tkyadas.'] A ^vte, sacriJico,feror impetu quo- 
dam furibundo. Thyades appellata sunt Bac- 
chi sacrificulae seu Bacchantes. 

10. VirUque foniem, htclis et uberes, iic.] Li- 
cet mihi referre et cantare patrata Baccho 
prodigia et miracula. Perperam, ut videtur 
afferunt hic aliqui morem veterem Baccho seu 
Dionysio in spelaeis sacrificandi vino, lacte et 
melie. Sane respexit, ea scribens, Horatius 
Euripidis locum, in Bacchis Act 3. in quo Bac- 
charum una thyrso dicitur petram verberdsse, 
et mox inde prosiluisse aqu/Bfons; aliaferulam 
projiciente in terram, rirum Deus emisisse; 
qu<B rerd candidi potus cupidm fuerunt, sum- 
mis digilis terram scalpentes, lactis fiumina 
statim elicuijsse: i. thyrsis autcm hederctceis 

Jlava mella guitis dulcibus stillasse. 

13, Fas et h(.atcE, conjugis addvum SfeUisho- 



norem.] Dicnm et Ariadnes coronam nupiia- 
leni inter sidera relatam. Hujus meminit Vir- 
gil. Georgic. i. 222. Ovid. Trist. v. Eleg. 3. 
Sic micet (fiernum, vicinaque sidera vincat 
Conjugis m calo clara corona Ixice. 
Quomodo vcrh desertam a Thesco Ariadncn 
sibi in uxorein adoptarit Liber, coronamque in 
ccelum transtulerit, cauit idem Ovid. lib. viii. 
Metam. cap. 2. 

Desertce et multa querenti 

Amplexus et optm Liber tulit ; utque perenni 
Sidere claraforel, sumptani dcfronte coronam 
Inimisit ccelo. Tenues volat illa per auras, 
Dumque volat, gemmcE nitidos vertunlur in 

ignes ; 
Consistuntque loco; specie remanente cororuB -. 
Quj medius nixique genu est arigucmque tt- 
neniis. 

14. Tcctaque Penthei Disjecla.'] Et hic al- 
ludit ad Euripid. cit. loc. ubi Penthei palatium 
brevi subveriendura miiintur Bacchus; Awt- 
rivit^a.troc Bnicy^^tou ia^uit Iltvfis&c. Pentheus 
rex Thebarum Bacchantes noctii discurrentes, 
quodnefas, spectans, iram in se Nuniinis con- 
citavit, unde et ab ipsa matre sua Agave so- 
ciisque Bacchautibus discerptus, misere periit. 
Ita Pau?an. in Coriuth. Eiu-ipid. cit. &c. Hy- 
ginns autem a Libero patre insania et furore 
perculsum violentas ipsum sibi manus intuliase 
refeit. Vide Ovid. Metamorph. lib. iii. cap. 7. 
et seq. Pers. Sat. i. l(X).Diodor. Sicul. lib. iv. 

15. Xon levi ruiiid.] Leguut alii non leni 
ruind, id est, saeva. Alii non levi, seu hevi, 
id est, aspera. 

16. Thracis et exilium Lycurgi.] Referam 
quoque vindicatum Bacchi Numen, prostratis 
quotquot huic adversari refragarive ausisunt; 
quales Pentheus, de quo mox; et Lycurgus, 
qui spreto illo poenas luit, seu a Jove privatus 
oculis vitaque ipsa, ut scribit Homerus ; seu ab 
ipso interfectus Baccho, ut volunt alii. Is 
Thracum rex multa per temulentiam prav^ 
committi videns, escidi vineta jussit omnia, 
vinumque aboleri; hinc porr6 fabulati sunt, 
uhore Baccho, versum in furorem cura sibi 
amputasse, falce vinitoria. Hygin. ct Plutar- 
chns, ahter paul6, qu6d nimirum in carcerem 
Bacchus et Satyros conjecisset. Lycurgo ex- 
itium accidisse narrant Apollodorus, lib. iii. et 
Eurjpides antea cita^js, Ovid. Trist. v. Elcg. S. 



CARMINmi LIBER II. 19. 



137 



Tu flectis amnes, tu mare barbarum : 
Tu separatis uvidus in jugis 
Nodo coerces viperino 

Bistonidum sine fraude crines. 
Tu, cura parentis regna per arduum 
Cohors Gigantum scanderet impia, 
Rhoecum retorsisti leonis 

Unguibus, horribilique mala ; 
Quanquam choreis aptior et jocis 
Ludoque dictus, non sat idoneus 
Pugnse ferebaris : sed idem 
Pacis eras mediusque belli. 
Te vidit insons Cerberus aureo 
Cornu decorum, leniter atterens 
Caudam, et recedentis trilingui 
Ore pedes, tetigitque crura. 



[232] Tu domas fluvios, et mare 
lonffinquum. Tu secretis in 
raontibus Thracianim mu- 
lierum capillos nodo ser- 
20 pentino citra peiiculum 
constringis, vino madens. 
Cuni vero scelerata Gig^an- 
tum turma per sublime ap- 
peteret impei inm Jovis pa- 
tris tui, tu Rhaecum dejecis- 
ti leonis unguibus, ac terri- 

[233] bili maxilia : queunvis sal- 
26 tationibus, cavillationibus, 
lusibusque habebcU^is mstgis 
idoneus, nec ita ad certami- 
na habiiis : verumtamen pa- 
ci atque bello communis 
eras. Innoxius te Cerberas 

[234] aspexit aureo cornu insig- 

31 nem, movens caudam levi- 

ter, et regredientis pedes 

cruratiue triplici lingua et 

ore delixit. 



J1JVJV0TATI0^'ES. 



Ossa bipenniferisicsint mal^ pressa Lycurgi; 
Impia nec pcnna Pentheos umbra vacet. 
Propert. lib. iii. Eleg. 16. 

Vesanumque nova nequicquam m vile Ly- 
curgum ; 
Pentheos in tripHces funera grata greges. 

17. Tuflectisamnes.] Gangem etlndum flu- 
vios intelligimt quidam: alii Hydaspen et 
Orontem, quos Bacchus transiit in Indiam per- 
gf-ns. Alii Strymonem Thraciae fluvium, cu- 
jus accoiee Edoni cum suo rege Lycurgo pri- 
mum reluctati, postea ver6 doniiti a Baccho, 
ejus se legibus ac disciplinae subdideiimt. Fa- 
vet Ovid. mo.\ cit. 

JVec patria esi habitata tibi: sed ad usque 
nivosum 
Strymona vcnisti, Marticolamque Geten. 

Persidaque, et late spatiantem flumina Gan- 
gem, 
Et quascunque bibit decolor Indus aquas. 

Tu mare barbarum.] Indicum mare, popu- 
losque Indos sub jugum tuum misisti. Ex 
Diodor. Sic. lib. v. cap. 1 . Triumphator Bac- 
chus est appellatus quoni?m ille prinius de In- 
dis cum spoliis opimis in patriam reversus tri- 
umphavit. 

,18. Tu separatis uridusin jugis, &,c.] Perte 
fit, ut Bacchantes viperis ac sei peutibus impli- 
citos habeant crines, sine uUo damno suo. 
Scribit Plutarchus in Alexandro, mulieres istas 
Orgia Baccho celebrantes impune serpentes 
tractasi»e; volunt alii alludi ad fabulam, qui 
Bacchu.-i infans anguibus a Parcis cinctus fer- 
tur, qui nihil intulerint mali, sed ora pueri 
lamberint. 

20. Bistonidum.] ABistone stagno vel lacu 
dicti Bi.«tonii et Bistones, Thraciae populi ; et 
Bistonides mulieres ibidem sacra Baccho faci- 
cntes. Est et Bistonia uibs prope mare hodie 
Bouron dicta. 

21. Tu, cicm parenlis, &c.] Quin et praedare 
a te in bello gesta celebrabo. Tu enim, Bac- 
che, opem Jovi patri tuo egregiam operamque 
navasti, quando impi^ tentarunt Gigantes cce- 



lum scandere montes montibus imponendo. 
Tum siquidem assuniptii leonis specie, ungui- 
bus et dentibus decertando, Rhoecum aliosque 
vicisti, dcjecisti, profligasti. Leouis pelle in- 
dutum pugnasse Bacchum aiunt alii, leouina- 
que audacia : quod quidem minus fabulosum. 
Diodor. ver6 pardorum pellibus usum refert. 

25. Quanquam choreis aptior, &ic.] Duo ex- 
titere Diouysii, inquit Diodor. Sic. lib. v. cap. 1. 
Prior seuex promissa barba, ex veteri more. 
Alterjuvenis, speciosior, et deliciosus. Is Sa- 
tyrorum saltatione, risu, et joco delectabatur. 
Omnes etiam qui in exercitu musicis exerce- 
rentur, immunes fecit. Haec Diod. ex quibus 
moUities Bacchi notatur, qui etiam in Indiam 
duxerit esercitum muUerum et delicatoruin 
hominum tripudiis et cantionibus operam 
dantium. Lucian. in Died. cui titulus, Dio- 
nysius. Diodor. cit. k.c. 

jfytior etjocis Ludoque dictus.] Huc perti- 
net quod vulg6 circumfertur adagium: Sinc 
Cerere et Baccho friget Venus. 

27. Idem Pacis eras mediusque belli^ Ad 
utrumque pariter, seu ad pacem sancieudam, 
seu ad beUum movendum paratus et accom- 
modatus, Diodor. cit. loco; Quidam dvplicem 
eiformam afirilmtam volunt, quoniam ebrietas 
et iracundos efficiat et hilares. Medium belli 
pacisque, communem interpretatus sum. 

29. Te vidit insons Cerberus.] Cum ad Infe- 
ros deniquc descendisti, Semelen matrem, vel, 
ut alii narrant, Ariadnen conjugem inde reduc- 
turus, Cerberus, lUtro tuum Numen reveritus 
est, cauda leniter mota blandiens, tibias etiam 
et pedes lambens. De Cerbero plura ad Od. 
13. hujus libri, sub finem. 

Aureo Cornu decorum .] Cornua tribuuntur 
Baccho, qu6d immoderat^ bibentes quemlibet 
obvium ferire soleant. Unde et tauro similem 
faciunt, qu6d, perinde ut ille, bibaces sint, 
iracundi, petulci: teste Athenaeo, Hb. i. Non 
ita videtur ad rem quod ex eodem Athe- 
nKO afferuut quidam, cornua pro poculis 
fuisse olim ; nec qu6d ex Diodoro, lib. iv. pri- 



138 



Q. HORATII FLACCi 



ODE XX. AD M.ECENATEM. 

Famam sui nominis semper et ubique celebrem futurain. 

«2l/„tS JS^el"; S NON «sUata nec tenui ferar 

Poeta dupiici forma poi- Fenna, biformis per liquidum sethera 

Itns. 

AJ^-JVOTATIOJVES. 



[235] 



mus ille terram jnnctisbobu? exerciierit : mul- 
tck minus quod idem alibi ait, cornuturo dici 
Eacchuni, oi) acumen in cxcogitandis rebus 
nd vitam utilibus. 

Caeterum sarros Moysis !ibi-os hand Eth- 
uicis auctoribus iiu.og-iiitos fuisse alibi quirlem 
annotavimus : inde vero pleraque veri Dei nii- 
racula csiiiscatos imitatosque fabulatores fal- 
sis Nuniinibus et heroibus sui.? afl'nxissp, scio- 
)u.s quilibet vix ignorat. .\t cuin id abunde 
probet et ostendat vel nna ha;c Odo, non est 
levitcr prtetermitteuda, qi'in rcm pemtiis ex- 
cutiamus, atque paulo '"tio^ius inspiciami'* et 
perscrutemur. EnimverO quanta et quot at- 
tribuuntur B.iccho, qua> vel Noachi sunt, vel 
ipsius Mo\ sis .' Singula pcrstring;i>.inus ; quo- 
runi plunnia tamen alii non .absurde jam pro- 
tulerunt, occuparuntquc. Baccbtis inventor 
vini vitesque jilantare docuis?^' jactatur. Dio- 
dor. Sicul. lib.v. cap. 1. .\tquo hoc lonfre veriir 
rs"oaclio \iinjicatur. Gene.s. cap. ix. 20. iibi 
et inebriatus ille et nuda<u> in tabernacnlo 
suo, necnon majoii filii liid-brio habitus re'cr- 
tur; quse ad Bacchinn transtulere forf' oninin. 

Bacchus ut in Sylvis et vupibu.^ Satyris et 
Musis, sic documenta varia tradidit Noachus 
post diUivium, dcvastata ac in solicitiidinem 
redacta terrii, et de ci;Itii Dei }n'iecepta lio- 
niinibus sedul6 inculcavit. 

Bacchus anmes et niare flcxit; IVoachus a- 
quanim eluvionem aica evasit, suparavitcitTc 

Bacchns Gi^antes Jovi bellum inoveates ex- 
pnf;navit : iVoachus Chamo fdio impie se co- 
It-ndum IVuminis instar exhibenii, posterisque 
ejus idolatris vel atheis fortiter repngnavit. 

Bacchus pacis bellique medius et arbil» r e.x.- 
titit : Noachus sequester et conciltator Deum 
inter et homines, audirc meruit: .^''on erunt 
ultra aqn(c dilurii, ad ddeyidum unirtrsain 
Cttmem • item, Ponam acrum meum in nuhibus, 
erilque ■ngiwm faidfri^ inter wie et iatcr ierrani- 
Geues. cap. ix. cii. ad v. 13. 

Quod si Moysen, Josuen, etquge ad cos per- 
tinent, conferamus cum iis quac Baccho assio- 
nat Jloralius, eadtm pioprie e.^se agnosce- 
iiuis. Moyses in Monte Sina acceptus Dci 
leges popnlo Hebrteo prefert. Bacchns in 
rupibm Sulyros et JVi/mphas docet. 

Bacchi thi/rsus, quid aliud quam virgja .Vloy- 
gis ? Per hauc pairata cerfe prodigia, per illum 
liiniiliter factamentiti sunt. 

1'ini fonlevi, lavtis rivos, mel dillans, qui.s 
non intellijat ficta, vel e.\ promissa Ilebrieis 
terra lacte et mclle mauante ; vei ex erutis c 
silice per Moysen aquis .' Virga Moy.->is in 
serpenteni versa, et siiie damno appreheusa, 
ijcrpfr.s iiem <eiitus ia desertu jussu Moyiis 



erectus, Exod. 4. hc. nonne locum dederunt 
viperis et anguibus Baccharum crines impli- 
candi sine fraude quidein et co^rcendi ? Jam 
doniita Baccho flvmina ipsumquc mare, vel 
lippientibus ostendunt Jordanis Marisque Ru- 
bri sicco vestigio transitum, ducibus Moyse et 
Josue. Disjecta vero Pcnihei lecta, Lycurgi 
que fatale exitium, adiimbrant satis clare 
urbes deletas, reges victos. gentesque fractas 
ab Israfli«is, Dco suflVagante et opitulante. 
Denique (iigantes et potentes a seculo viri 
famosi, Genes. cap. vi. et monstra tiliorum 
Enochi de generc gigantco. JNum. cap. xiii. 
84. nccnon tunis Babcl. Genes. cap. xi. gi- 
gantomachiam, ccelique pcr arduum oppug- 
uationcm fabulosam peperere. 

Cornutum vcro Bacchnm dixcre, juxta id 
qund Exodi cap. xxxiv. 2!>. et seq. legitur de 
corniita IMoysis facie, scu duplici luminis radio 
consi»icua, ex consortio sermonis Domini, 
qnpin Israelita' non sine metu ac stuporc ani- 
madverterunt. 

Adde, si luhet, Bacchi dcscensum ad In- 
feros, ac rcditum iucolumem, iniaginem videii 
genuinam Mo^sis in monte nebuloso dies 
quadraginta conimorantis, quem omniuin 
opinione niortuum ciiin rursus vidonmt Israel- 
it«, vclut ab Inferis rcducem ac redivivum 
excepenmt. 

Ode XX. — Metnim idem quod Od. 9. lib. i. 

1. .\on usitatd, k.c.\ Scaliger. lib. vi. Po6t. 
Odcn hanc ait mugnispiritas, ct tanto dignam 
in;,;cnio. Se suosque versus immortales fu- 
turop pra-sagit Horatius-, atque sivo nomine et 
fama implendum orbem totum gloriatur. Quo 
si quis ofiendatur, sunnnis quibusque Poetis 
niagna de se, uec omnino sine causa, jactare 
solitis, succenseat necesse est. PauI6 certe 
auilacius canebat et vaticinabatur Ovidius, in 
liue Metamorph. 

Jnmqiie opus exegi, quod nec Jovis ira, 

ncc ignes, 
,Vcc polerit ferrum, nec edax abolere ve- 
tuslas. 
JVec tenvi ferar Pennd^ Non tenui aut fra- 
gdi \oIatii, qui dissolvatur, et brevi cadat, fa- 
mamqne nieam perire sinat. Ovid. mox. cit. 
rurtc tumen mcliore niei super allapC' 

rcnnis 
. Aslra fcrar; nomcnque erit indelebile nos- 
trum. 

2. Pciind.] Alce naturam, commune quid- 
piam cum Deo habere, asserit Plato in Phae- 
dro. 

Biformis.] Lyricus vates atque Sat)-ricus, 
in(|uiunt plcriqne. At videntur alii sapere 
plusculum, sic interpretantes : paul6 ante ho- 



CARMINUM LIBER II. 20. 



139 



Vates : neque in terris morabor 
Longius ; invidiaque major 
Urbes relinquam. Non ego pauperum 5 

Sanguis parentum, non ego, quem vocas, 
Dilecte, Mrecenas, obibo, 

Nec Stygia, cobibebor unda. [236] 

Jamjam residunt cruribus asperee 
Pelles, et album mutor in alitem 10 

Superne, nascunturque keves 
Per digitos humerosque plurase. 
Jam Deedaleo ocyor Icaro 
Visam gementis littora Bcsphori, 

Syrtesque Getulas, canorus 15 

Ales, Hyperboreosque campos. 
Me Colchus, et qui dissimulat metuni [237] 

Marsce cohortis Dacus, et uhimi 

^.rjYOTJTIOjyES. 



Nequaquam in terris ma 
nebo diutius ; invidiaque 
supeiior deseram civitates. 
Ego proles majonim ino- 
pum, ogo quem appellas, 
charissime, O, Mrpcenas, 
haiid inoriar. nec Stygia 
palude coercebor. En mo- 
do tibiis increscunt i)clles 
scabrse, atfjue in avem can- 
didani transibnnor secim- 
diiin superiores partes ; et 
plunia; tenues exoriuntin- in 
brachi's et scapulis. INunc 
ad littus Bosphori iVemen- 
tis, et Libycas Syrtes, re- 
giones(|uc Biwealcs per- 
gain, factus avis canens 
suaviter, velocior aulem 
Icaro Dredali filio. Me Col- 
chus, Dacusque Italum ex- 
ercitum sinailans non time- 
re, atque extrenii 



mo, jam vcr6 cycnus : bina forma praeditus, 
humaiia et cycnea. 

4. Invulidque viajor, &c.] Plutarch. de In- 
virii:~i et Odio : L't Sol, inqn.iu supra vci-ticem 
extiins aut uuibrara adimit, aat certe parvam 
facif ; if a sunima felicitas compriuiit iuvidiaui, 
quasi supra caput ejus consistens. 

5. Paupernvi Sanguis parentum.] Obscuro 
loco natus, avo nempe liberto, patrc libertino. 

6. Qiiem vocas, Dilecte.] Sic iutci-punge .'^e- 
dulo ; id est, quem tibi dilectum vocas, pro 
tua in me aninii propcnsionc, O, Ma^cenas, 
qua me ignobilem et hnmilem prfiscqueris, 
exornas, beas. Msecenatis in Horatium niorte 
sublatam najniola orat. 

Lw^ens te, luea rita, nec ■■nnaragdos, 
Bcryllos nec/ne, Fhwce, perai'entes, 
A'ec mi ramlida margarita qucrro, &c. 

8. A'ec Slygid, cohibebor undd.] Id est, non 
moriar, nec proinde in Inferis detincbor aut 
coerccbor. Ovid. cit. 

QudquepaletdomitisRomnnapoterttiaterris, 
Ore legarpopuli;perquenmnia seculafamd, 
Si quid habent veri vatuni prasagia, vivani. 

Vide supra Od. 14. v. 8. De S'i/ge dixi lib. i. 

Od. 34. V. 10. 

9. Jamjdm residunt cruribns, kc.] Sentio 
me transformari in cycnum; janique meis 
tibiis, humana carne etcute spoliatis, succrcs- 
cimt pelles asperae, quales sunt in cruribus 
cycnorum. 

10. .llbum mutor in (ditem.] Ex Pythagora; 
sententia loquitur Horatius. Aiebat illc Poe- 
tarum animas transire in canoras aves ; ac vi- 
cissim lusciniarum ac cycnorum animas PoJ^tis 
iminitti. Porrt) cycnos, ut et Po^tas, in tutcla 
cssc Apollinis creditum est. Unde cycni ap- 
pcUantur boni Pot-tae, mali autem anseribus 
comparantur. Cic. Tusc. i. Cynci non sine 
rausd .Ipollini dicaii sunt; sed quod ah eo 
divinntionein hahere videantur,qudproridenies 
quid in morte boni sit cum cnntu et x^olupluti 
moriantur. Virg-. Eclog. ix. 27. 

Vare, tuum nomen 



Canfantes sublimi ferenl ad sidera cycni. 
Infra noster de Pindaro, Od. 2. lib. iv. 
J^IuVa Dircaum lev(d aurn cycnum. 

13. DadaJco ocyor lcaro.] Id est, non ego 
temere volaium tentabo, volut Icaius, neqno 
pennas assumam fictitias et adscititias. De 
Irnro ejusque patre DcEdalo, lib. i. Od. 3. sub 
fincm. 

14. Visam gementis litforn Bosphori, &.c.] 
Barbaris etiam populis, et regionibus innotcs- 
cam ; meaque poesis ad remotissimas orbis 
partes celebris erit. De Bosphoro, supra Od. 
13. V. 14. 

Gementis^ Illic enim horrendum stridet ac 
fremit mare, angusto coarctatnm spatio, et ad 
comprimentes ripas fluctus alliduntur ac ge- 
munt. 

15. Syrtesqne Getidas.] Ad .Africae littora. 
Vidc lib. i. Od. 22. v. 5. Getulia regio Libyse 
circa Syrtes ; dcqita lib. i. Od. 23. v. 10. 

Canorus ales.] C} cni raore, caucns dulciter, 
Sitnc vero fabulosus iste cantus, disserui ad 
Juvenalem. 

16. Hyperhoreosque campos.] Ad polum 
Arcticum, ullimumque Septentrionem, qitasi 
ultra Borea^ tlatus et originem. Vide lib. i. 
Od. 12. ad penullimam sfrophen Aimot. 

17. Me Colrhus.] Asiae populus ad oram 
Euxini Mari-; Orientalem. Ea regio vocatur 
hodie .Mifignlia. 

Qi/j dissiijiuliit metum.] Isla periphrasi vi- 
dctur Horatius indicarc Parthos, dc quibus 
vide Annot. lib. i. Od. 19. v. 12. Quidam tamen 
referunt ad sequentem vocein Dacus. 

18. MarscE cohortis.] Vel per synechdocheu 
Marsos pro Italis ponit ; vel potius illos prae 
capteris nominat, qu6d in bello erant genus 
acre virum, ut vocat Virg. Georg. ii. 167. 
Marsi Italiae populi fuere, ubi nunc est pars 
Abmtii nlterioris, juxta lacum Fucinum ; no- 
menque reeiuncula conservat adhuc Marsi du- 
catfts titulo insignita. 

Dncus.] Gens vicinam Danubio regioneni 
incolens, Transylvani, Moldavi, &.c. 



140 



Q. HORATII FLACCI 



celebrabunt Geloni. Me 
cognoscet doctus Hispanus, 
et qni bibit aquas Rlioda- 
ni. Apage caiitus lu^bres 
inutilibus exequiis, fietus- 
que indecoros, et querelas. 
Comprinie ejulatus, et prae- 
termitte VcUia tumuli oma- 
meQta. 



Noscent Geloni : rae peritus 
Discet Iber, Rhodanique potor. 
Absint inani funere naeniae, 
Luctusque turpes, et querimoniae : 
Compesce clamorem, ac sepulchri 
Mitte supervacuos houores. 

A.\mTATIONES. 



20 



19. Geloni.'] Scythiae populi ad fluvium Bo- 
rysthenem, a Gelono Hercuhs fiho cognomi- 
nati. De iUis jam supra. Od. 9. v. penuU. In- 
teUigi possunt etiam Scythae remotissimi, de 
quibus hb. i. Od. 19. v. 10. 

Peritus Iber.] Hi^^paniae populus ab Ibero, 
seu Rete, seu fluvio, dictu.?. 

Perihts.] Literarmn studiosus, variaque tn- 
Structus doctrina. Alii referunt ud navigandi 
peritiam. 

20. Rhodaniqae potor.] Lugdunensp* Gal- 
los innuit etdesignat, apudquos faciuidi;p cer- 
tamen erat; cujus memiuit Juvenahs 5at. i. 
44. Palleal, inquit, 

Ut Lvgdunensem rhetor dicturus ud nram. 
Rhodanus tiuvius Gallife praecipuus, apud Hel- 
vetios scaturien.?, per lacum Lenianuni tam 
reipidc fluens, ut suas nou colnquinet aut per- 
misceat aquas. Genevam ahuit ; GaUiaui i 
Sabaudia, Delphinatum a Bressia discemit ; 
ad Lugduniun excipit Ararun amuem, Isaram 



autem ad Valentiam et Vivarium ; Occitaniam 
inter et Provinciam,ad Avenionem perlabitur : 
inde vt-ro non procul, Druentia fluvio auctiis 
Arelamm adit. Demum ostiis quinque Mare 
Mpditerraneum ingTPditiir. Rhodani magni- 
tudinem commendat M. Varro, nec inferiorem 
Istro pradicat, Apud Aul Gell hb. x. cap. 7. 

21 Ahsint inani funere nxnia;, k.c.'] Fu- 
n'i:-, velut inane; ua;nias,luctus ctquerimonias, 
ui turpes viris; denique sepidchri houores tan- 
quam supervacuos respuit, quijipe 'ivens im- 
mortahsque futurus ; quibus expressit Ennii 
Epitaphium ita de se ominati ; 

JVemo me larhrymis decoret, nec funera fletu 
Faxit. Cur? Volilo livu' perora tirum. 

J\'(Eni<E.] De his supra Od. 1. ad finem. 

23. Sepulchri Mitte superranuos honores.] 
Plare loquitur e.x mente ipsius Maecenatis, cu- 
jus haec apud Senec. Epist. 92. refertur sen- 
tentia. 

Jfec tnmulum curo ; Sepelit Natura relictos. 



Q. HORATII FLACCI 
CARMINUM, SEU ODARUM, 

LIBER TERTIUS. 



ODE I. 

JVon opibus aut honoribus, sed medAocri fortuna, mtdque tranquilld constat 

feliciias. 



Imperitum vulgus aver- 
sor atque amoveo. 



ODI profanum vulgus, et arceo. 



[238] 



Metrum idem quod Od. 9. Lib. i. 
1. Odi profarMm.] Quod Persius sub finem 
Satiras primce, hoc odes hujus Lnitio praestat 
Horatius. Nimirum quibus scribat, et quos 
lectorcs veht, uterque imperiose statuit. Est 
igitur prima strophe velut procemium gravissi- 
mi carminis gravissime quidem tractati, docu- 
meiUa pleraque ad moree pertinentia contia- 



entis. Cert^ in hujus et sequentis libri camii- 
nibus potissimiim enitescit iUa, quani laudat 
Petronius, Horatii curiosa felicitas. Audiatur 
hlc Scahger hypercritic. tertii hbri Ode prima 
magnifico dicendi genere structa est. Et pos- 
tea ; Sequuntur carmina plena sapicnti/e, nu- 
merosa, ardua. Secunda Ode pariter altiloqua ; 
tertia gravissima; quarta nec Pindaro cetUt ac 



CARMINUM LIBER III. 1. 



141 



Favete linguis : carmina non prius 
Audita, Musarum Sacerdos 
Virginibus puerisque canto. 
Regum timendorum in proprios greges, 
Reges in ipsos imperium est Jovis, 
Clari Gigantaeo triumpho, 
Cuncta supercilio moventis. 

AXNOTATIONES. 



[239] Obsecundate ore : Musa- 

nira ego antistes inauditos 

antea versus cano puellis 

ac juvenibus. Reges metu- 

5 endi potestatem habent su- 

rn/uyt '^'^ '11 populos, ipsos antem 

l^zwj jjj reges poitstatem habet 

Jupiter victis gigantibus in- 

clytus, omnia uutu concu- 

tiens. 



a« quinta quidem. Sexta altissime sonat, hc. 
Hac ille. 

Profanum viilgus.'] Orphaeus ; 9Qiy^cfi.ut 
«Tj 6«|U<c Wh S^giic i^" itiri6ia-Qi ^i^nxoti, Lo- 
quar quibus fas est, atfores occludite profanis. 
Arcet vulgus indoctum et riidc, utpote Musar- 
um sacris haud initiatum. Soleunis erat sac- 
rorum formula quam liabet Virgil. iSneid. vi. 
268. 

Procul, 6 procitl este profani. 

Callimach, 'Exkc sx*c, tTi ^ij^nKct. 
In Petroiiii Satvrico, Eumolpus ita praeci- 
pit .• Effugie7idam est ab omni verborum, utita 
dicam, vilitate ; et svmendcE voces d. plebe sinn- 
mot<e, ui Jial, Odiprofamim vulgus, et arceo; 
quibus verbis explicari, quid vohierit Horatius 
per vulgus profanum, bene monet Cruq. A, 
Gell. ad finem lib. ult sic ait; Commentariis 
his legendis dabo legem, ut ne eam attingat, 
neve adeat profestum el profanum vulgus 6, 
ludo musico diversiim. Apud Macrob. in 
Somn. Scip. lib. i. cap. 2. Philosophia ex fa- 
bulis quacdam abs se abdicat, ac vehit profana 
ab ipso vestibulo sacra dispulationis excludit. 

2. Favete linguis.] Vox in sacris olim usita- 
ta, qua silentium imperabatur. Et certe nihil 
est, quo reverentiam Numinis aptius aut am- 
pliiis liccat declarare, quam profunda illa ta- 
eituniitate atque attentione animi ad divina 
quasi stupentis. Hiic facit Psal. Ixv. v. 1. In- 
terpretatio sancti Hieronymi ex Hebraeo. Ti- 
bi silentium laus, Deus, in Sion. Aristophanes, 
Linguis faveal omnis populus orc clauso, mdes 
enim ingressus cst Musarum ccLtus. Senec. de 
VitaBeat.cap. xxvii. Hocverbum,Favete lingu- 
is; non, ut plerique existimant, dfavore trafii- 
tur ; sed imperatur silentium, ut rili pcrngi 
sacrum possit, nulld voce mald obstrcpente. 
Quae postrema verba faveut iis. qui iiiterpre- 
tanlur ; bene precamini ; cavete ne quid- 
quam loquamini infaustum, et maJi omini.s. 
Cicer. 1. De Divin. Non soliim Deorum 
voces Pylhagorai observaverunt, sed etiam ho- 
minu7n, quoe vocant, omina. Quie majores 
nostri, quia valere censebant, idcircu omnibus 
rebus agendis, quod bonum, faustum, fortuna- 
iumque sit, prccfabantur ; rebusque divinis, quce 
publicdfierent, ut favereni linguis, imperaba- 
tur. Festus : Faventia bonam ominationem 
habet ; nam pracones clamanfes populum sa- 
crijiciis favere jubebant. Favere est bonafari. 

Carmina non priiis Jiudita.] IVova Lyrica 
scilicet a nemine Latinonnn hactenus sahem 
exact^ facta. In hujus libri nltima Ode pari- 
ter gloriatur. Prinreps JEoHian carmen ad 
Ttnlos deduxisse modos. 



3. Musarum Sacerdos.] Bonus omnia Po€- 
ta Musanun et Apollinis antistes et Sacerdos 
audit. Virgil. ./Eneid. vi. 645. de Orpheo. 

JVecnon Threicivs lo7igd cum veste Sacerdos. 
Ovid. Amor. Ub. iii. Eleg. 8.v. 23. 

Hle ego Musarumpurus Ph(ebique Sacerdos. 
TibuU. lib. ii. Eleg. 5. 

Phcebe, fave, novus ingreditur tua templa 
Sacerdos, 

Huc age cum cithard carminibusqut veni. 

4. Virs;inibuspveri.squecanio.'] Velutcastis 
et docilibus, proindeque idoneis tum ad sacra, 
tiun ad prrecepta morum capessenda. Sic et 
in carmine saeculari ait a Sibyllis moneri. Vir- 
gines lectas puerosque castos Diis dicere car- 
men. Et lib. i. Od. 21. v. 1. 

Dianam tenera: dicite virgines : 
Intonsum, pueri, dicite Cynthium. 

5. Regum timendorum, &c.] Docet in pri- 
mis in quo non sit felicitas statuenda : et quam 
aberrent, qui suprema potestate prceditura 
censeant beatum, quod ab ahis timeatur ; nul 
lunn vero tiraeat. Enim ver5 mortalium nemo 
quantumvis potens ejusmodi est ; cum supra 
se Deos habeat aequi et iniqui vindices, et re- 
gurn perinde, ut hi populorum, cervicibus in- 
cubantes. Plaut. Casin. 25. 26. Quasi tu nes^ 
cias rcpent^, ut emoriantur humani Joves, Id 
est, Reges et Principes. 

In proprios greges.] Sunt Reges quasi pas- 
tores populorum. Psal. Ixxvii.v. 20. Deduxisti 
sirut oves populum tuum in manu Moysis et 
Jiaron. Et Psal.lxxviii.v.52. Jlbstulil sicut ovts 
popuhimsuum,etperduxiteostanquamgregem. 

G. liegrs in ipsos imperium est Jovis.] Sue- 
ton. Jul. Csesar, cap. vi. Est in genere et sanc- 
titas Eegmn, quiplurimum inter hominespol- 
lent ; et ceremonia Deorum, quorum ipsi in 
poteslatc sunlreges. 

7. Clari Giga^dceo triumpho.'] Apparuit sa- 
tis quantum Dii hominibus prjEvaieant cum 
Gigautes immani robore superbientes Jupiter 
debellavit. Vide lib. i. Od 11. et 19. et Od. 4. 
hujus libri. 

8. Cu7ula sup&rcilio moventis.'] Orbem uni- 
versum nutu unico quaticntis. Virg. -^n. ix, 
106. 

Jlimuit : et totmn nutu tremefecit Olympum. 
Egregia diviuae Majestatis declaratio : ex Ho- 
meri lliad. i. 'E-tt' 'ofgv<ri vtocre Kgovioiv, Su- 
perciliis annuit Saturnius, id est, Jupiter ; hinc 
et concussis comis coelum concussisse ibidero 
dicitur. Quibus e versibus Phidias aiebat Jo- 
vis se Olympi simulachrum mira arte effinxis- 
se. Plin. lib. ii. cap. 37. ita scribit : Superciliis 
iiesa7nus, annuim u«. Ha&c maximi fastum in- 



142 



Q. HORATII FLACCI 



Fit ut alius alio spatiosius Est ut viro vir latius ordinet 
dispoaat aibores scrobibus. Arbusta sulcis ; liic crenerosior 

llle caudidatus ui campum ^ , . ' ^ 

Martium nobiiior veniat, is- Descendat ui campum petitor : 
te viitutibus et existima- Moribus hic uieliorque fama 

tiouepotiorconcertet ^u-QQj^^gj^j^j . jj]j ^^^.j^^ clientium 
ic adsil eunphor chentmm . , 

numerus : ai pari juie mag- sit major. iLqua lege neccssitas 
nos ct parvos regit mors : Sortitur insigncs ct imos ; 
^irillur^r^Sr::: ^. Omne capax movet urna nomen. 

pra sceleratum caput stric- DistrictUS ensis Cul SUper impia 

tus giadius impcndit, gxx>- Cervice pendet, non Sicul» dapes 

tum suavem hauo compa- t\ i ' i i * 

rabunt epuiae Sicuia; ; nec Dulcem eiaborubuut saporem, 
soporem revocabit volu- Non avium citharjcque cantus 

crum aut lyra; modulatio. Scmnum reduceut. Somnus agrestiura 

Quietus sopor haud uspftr- , . . i m i 

natur abjectas hominum Leni? virorum uon humiles domos 
agrestium casas, e. liitus Fastidit, umbrosamque ripara, 

umbra amotnuni; 



10 



[241] 

16 



20 



.^.wor.^T/o.v^s. 



dirant. Ibid. From seDcritatis iadex ui et '.le- 
imnticE Ammianus iVIarcell. Supercilia tdul 
lornaa eri^i, dixit. Vide Ccel. Rhodi;^. |ib. iii. 
cap. 26. 

9. Esl ut viro vvr, &.c.] Nec eos esse felicefe 
pntaris, qui ingentibus prsediis, majpstratihus, 
palatiis fruuntur. Nam sint quidem alii opu- 
lentiores aliis, nobiliores, potentiores, fama 
celebriores, at uemini propterea mors parcjt ; 
omnes aequat, et pariter aufcrt. Qu6e senten- 
tia variis est locis apud Horatium varia ubique 
dictione expoUla. Lib. i. (td. 1. ^. 

Laliiis ordiiiAt Arbusta sulcis.'] Vineta vel 
arbusta plantet agro ampliora, spatiosiora. 
. 10. Hic generosior Desccntlat, fcc.] IUe clari- 
tatc geueris fretus arabiat magistratum, proin- 
deque veniat, iii Campam Martium, quo ad 
ferenda sufiragia Populus Romanus conve- 
niebat. 

Descendat.] Erat campus ille inferior urbe 
in collibiis a;dificata. Adde quod in cdito coUe 
spectandum se populo prcebcbat candidatus 
antcquam in campum descenderet. Vide Alex. 
ab Alex. hb. iv. cap. 3. ubi fuse de comitiis, et 
de ratione creandorum apud Romanos magis- 
tratuum. 

12. Morihus hic mcliorquefamA Contendat.} 
Alius accedat miuiis fortasse domi nobilis, sed 
virtutum glori&. conspicuus ; et de eodem ho- 
nore et magistratu capessendo adversus alte- 
rum contendat. 

13. Illi turba clie/dium Sit majar.] Alius 
potentiam ostentet numerosa clientium turba 
Stipatus, ut ad munera publica evehatur. 

14. JEqud le^e necessitas, kc.] Numinis vo- 
luntas, aeternum decretum, fatum, sine delectu 
summos aeque ac infimos complectitur, movet, 
amovet, absumit. Bene apud Suidam, Lex 
quidem similis est Tyrannidi : terrore enim et 
vi cuncta perficit. 

16. Oinne capax niovet urna nomen.] Om- 
nium perinde mortaUum nomina fataUs urna 
continet, donec suo quEeque tempore educan- 
tur. Alque ita cuucti serius ocyus ultitna: ne- 



cessitati mancipantur et traduntur. Vide hb. 
iii. Od. 3. 

17. Districtus ejisis cid siiper, kc.] Qu6d si 
legitima dominatio non reddit fortimatum, ut 
iuitio assemit, muho minus t\ rannica et per 
scehis occupata. Nam, ex Tullio mox citando, 
Cui schiper aliquis lerror impendeal, nihil ci 
beatum .- is nec epularum nec somni dulcedi- 
nem experitur. Quod sane Damocles impius 
ille Diouysii Syracusarum Tyranni assentator 
inteUexit, vel ab ipso Tyranno edoctus. Cum 
enm regiam experiri fortunam ab eo petisset, 
aureo lecto, strato pulcherrimo, textili stragu- 
lo, magTiiticis ojjeribus picto, coUocatus est : 
aderant ungnenta et coronae : odores incen- 
debaiitur : mensa; conquisitissimis epulis ex- 
trucbantur : ad mensam eximia forma delecti 
ministrabant pueri. Jamque foilunatus sibi 
Damocles videbatur. In hoc autem iuedio ap- 
paratu fulgcntem gladium e la<:unari seta 
equina appensum demitli jussit Tyranuus, ut 
impenderet illius beati cervicibus. Itaque nec 
pompam, nec dapes, nec pueros aspiciebat. 
Jam ipsae defluebant coronae. Deuique cxo- 
ravit Tyrannum, ut sibi abire liceret. (|u6<i 
jam beatus esse noUet. Haec Cicero Tuscul. .5. 

18. SicultB dapcs.] Harum ut lautissimarum 
meminit Plato 3. de Rep. Tullius 2. de finibus, 
et Tuscul. 5. Athenaeus lib. i. cap. 59. Co- 
quos item Siculos velut ciborum optime con- 
dicndorum artifices exiraios laudat lib. xiv. 
cap. 2.3. 

21. Somnumreducent.] Quem abstulit mor- 
tis pavor immincntis. 

Somnusagre.itium Lenisvirorum^k-c.] Rus- 
ticis contra viris somnus adest ultro suavis et 
placidus, seu in agresti tugurio, seu ad flumi- 
nis ripam sub arboribus, frigus, umbram, et 
amoenitatem praetendentibus. Virgil. Georgic. 
ii. 467. 

Jlt secura quies 

SpelunccE, vivique Incus; atfrigida Tempe, 
. . . mollesque sub arbore somni 

JVonabsunt 



CARMINUM LIBER III. 1. 



Wo 



Non Zephyris agitata Tempe. 
Desideranteni qaod satis est, neque 
Tumultuosum sollicitat rnare, 
Nec sajvus Arcturi cadentis 
Inipetus, aut orientis Hoedi : 
Non verberatae grandine vineie, 
Fundusque mendax ; arbore nunc aquas 
Culpanle, nunc torrentia agros 
Sidera, nunc hyemes iniquas. 
Contracta pisces aequora sentiunt, 
Jactis in altum mohbus. Huc frequens 



24 nec Tempe Zephyiis affla- 



[5^12] 



ta. Qui cupit dnnlaxai 



quod sufficit, hvnc nec au- 

git mare procellosum, nec 

violentia occidentis Arctuii, 

vei Caproruui surgentium ; 

neque vinea; per grandinem 

percussa', vei ager fallax, 

30 "iboribus niod<i pluvias ac- 

tiisantibus, mod6 «oristella- 

tiones arva exurentes, mo- 

do tVigoris saevitiam. Aquas 

[243] ™<^''bus in mai-e projectis 

■' coarctatus sentiunt pisces. 

Illuc 



AXMOT.aTIOJVES. 



24. Tempe.] Accusativus est pluralis neu- 
trius generis. Nomon erat vallis am«cni=sima' 
in Tliessalia, Pcneo irrigata; fluvio, montibus 
Ossa, Polio, 01)inpo circundata;. Pro locis 
quibuslibet amcenis usurpari solet. Vide lib. i. 
Od. 7. V. 4. 

Zephyris agilata.] Leniter aspirante eo ven- 
to, qui genitalis spiritus mundi appellatur a 
Plinio lib. xvi cap. 25. Flut ab JEquiiwctiuH 
occasu, ver inchoat, aperitque terras tenui fri- 
gore saluber. Faionius I.atini a lavendo vel 
fovendo : Zephyrus Grcccis noiuinutus, quasi 
^axecgoc, vitam ferens, Id. Plin. lib. xviii. 
cap. 34. 

Agitata?[ Incerfas Zephyris motantibus um- 
bras, ut canit Virgil. Eclog. 5. Quse quidem 
omnia somnos dulces faciunt. 

25. Dedderantem quod satis est, &ic.] Qui 
par^'o contentus agit, et necessaria tautum de- 
siderat, is pecunias augondi pariiui cupidus, 
longinquam negotiationem minime siiscipit, 
adeoquc maris pericida dectinat ; ncc ille an- 
gitar valde, si quando calamitatem grando, 
aut agroruni sterilitas annonae penuriam inve- 
hat. Senec. Si ad naturam vives, nunquam 
tris pauper ; si ad opiniones, nunquam eris 
dires. 

26. Tumulluosum tnare.] In fine Odes 29. 
bujus libri JEgccos (umuUus, vocat. 

27. Secvus Arcturi caderdis Impelus.'] Arc- 
turus sive Arctophylax, quod Ursam sequa- 
tur ac velut custodiat dicta consteliatio, mag- 
nas tempestates movet, pra-sertira cum occidit, 
videlicet, Octobri ineunte. Vide Plaut. Ru- 
dent. Prolog. v. 69. ubi sic loquens inducitur 
illud sidus. 

Increpui hybernum, etjiuclus movi mariti- 

mos. [mi/»n ; 

Nam .Srcturus signum omnium sum acerri- 

Vehemens sum exoriens; cum occido, vehe- 

mentior. 

28. Orientis Hadi.J' Pro hadorum. Sunt 
enim dua; stella; in siaistra manu Auriga?, qui- 
bus orientibus savit mare ; tum scilicet cum 
Sagittarium Sol decurrit. Virgil. Georg. i. 
204. 

Pritterea tam sunt Arcturi sidera nobis 
Hce.dorumque dies servandi, k.c. 
30. Fmulusquc mendax.] Ager infructuosus, 
spemque et laborem agricolae destitueus, Sj^em 



mtntita scges, ut ait Epist. ad Mjecen. Petro- 
niusait similiter, Fundoj uiendac&s. Et Psal. 
xxxiii. V. 17. Fallax eqausad salntem. 

.'iibore nunc aquas Culpantc, iic.] Arbore 
sterllitatem suam quasi excusante, tres ejas 
aflercnte causas, culpamque derivante vel in 
aquas et imbres nimios, quibus putrefactio ge- 
ncratur ; vel in torrentia agros sidera, aestus ni- 
miruin et calores iminoderatos, qui succum ei 
huniorem absumunt omnem ; nam calor qui ex 
humido et calido attemperatus est, fructum ac 
foetum quemlibet producit et procreat; vel in 
asperitatem denique hyemis, et innnodicum 
gelu, quod nimis astriugit, fruges adurit, arbo- 
resque enecat, dum vegetandi vim prorsus ex- 
tinguit. Lucret. V.214. 

Et tamen interdum magno quasita labore, 

Cicm jam per terras frondent, atque onmi* 
fiorent ; 

Aut vimiis torret fervoribus cethcrens sol, 

Jlut subitipcrim unt imbres, gelidccquepruina ■ 

33. Conlracta pisces ccqnoiu scnliunt, ik.c.j 
Invehitur modo insanas substructiones inque 
stultam aedificandi in mari libidinem, de qui- 
bus jam lib. ii. Od. 14 et 18. ftem postea 
Od. 24. hujus libri. Petronius in Satyrico, 
cap. 120. 

Aspice lati 

Luxuriam spoHorum, et censum ia damna 
furentcm. 

JEdiJirant auro, sedesque ad sidera mittant. 

Expetlunturaquc£su.vis; mare nascilurarvis; 

Et pennutatd rerum statione rebellant. 

En etiam rnea regnapetunl ; perfossadehiscit 

Molibus insanis telius, jam montibus hauslis 

Jlnirn gemunt, kc. 
Sall. Bell. Cat. cap. xiii. Namquidea memorem, 
qucE 7iisi his videre, nemini credibilia sunt ? d, 
privatis compluribus subver.ios montes, maria 
constrata, alii legunt, construcla, fac. Seuton, 
Caligid. cap.xxxvii. I71 extructionibusPrcelori- 
orum atqne villarum, omni ratione posthabitd, 
niliil tam effi.cere concupiscebat , qucim quod 
posse effici negarelur. El jaclcE itaque moles 
infesto ac profundo mari ; exciscE rupes durissi- 
mi silicis; el campi montibus aggere ctcjuati; 
et complanata fossuris tnontium juga incredi- 
bili quidem celeritate; citnimoree culpa capite 
lueretur. 

34. Huc frequais Camenta remiUit, iic} 



144 

csementa saepius immittit 
openim conductor cum ser- 
vis, necnon possessor ter- 
ram contemnens. Atmetus 
et formido eodem quo do- 
minus asccndunt ; neque 
triremcm a;re munitam de- 
serit molesta solicitudo, im6 
equitanti assidet. Qu6d si 
male se habentem haud 
sublcvat Phrygium saxuni, 
nec vestis purpurea astris 
splendidior, neque vinum 
Falernum et unguentum 
Persicum ; quare, celsa^ 
aedes construam postibus 
invidiam cientibus, et ra- 
tione singulari ? Quare val- 
lem Sabinam commutem 
opibus nimiiim laboriosis ? 



Q. HORATIl FLACCI 

Caementa remittit redemptor 
Cum famulis, dominusque terrae 
Fastidiosus. Sed timor et minae 
Scandunt eodem quo dominus : neque 
Decedit aerata triremi, et 

Post equitem sedet atra cura. 
Quod si dolentem nec Phrygius lapis, 
Nec purpurarum sidere clarior 
Delenit usus, nec Falerna 

Vitis, AcliEemeniumque costum ; 
Cur invidendis postibus, et novo 
Sublime ritu moliar atrium ? 
Cur valle permutem Sabina 
Divitias operosiores ? 



85 



40 

[244] 



45 



ODE II. 

Pueros ab ineunte tetate assuefaciendos esse rei militari et vit<B laboriosa. 



> fo^tuScSttoifrar^^earV ANGUSTAJVI, amici, paupericm pati 
im Robustus acri militia puer 



[245j 



J}?rjVOT^TIOjYES. 



Variam k rudi saxo lapidumque caesorum frus- 
tis et fragmentis materiam in mare dejecit, 
ut substratis molibus positoque fundamento 
aedificium superstruat ille fabricae susceptor, 
igyoKdS®', manceps apud Cicer. Item re- 
demptor, qui nempe quodlibet opus suo peri- 
culo certa mercede faciendum assumit. 

36. Domimisque terrcE Fastidiosus.'] Super- 
bus et ambitiosus dominus fastidiens a:des ha- 
bere in terra, jamque novi quidpiam moliri 
volens, in mari aedificat. 

37. Sed timor et mince Scandunt eodem, &.c.] 
Verum sive ille dives et luxuriosus habitet in 
aedibus ejusmodi maritimis ; sive naves et tri- 
remes ; sive equum inscendat, non efiiigiat us- 
quam solicitudines et metus. Vide lib. ii. 
Od. 16. 

41. Quod si dolentem nec, Sic.] Qu(!)d si mag- 
nifica palatia, si vestes molles et nitidae, si lau- 
tie dapes, si odores et unguenta nihil prosunt 
ad levandam corporis aut animi segritudinem, 
cur fortunam ego meam tenuem, sed tranquil- 
lam et felicem non anteferam opibus summis, 
quas magni perinde labores et curae nunquara 
non comitantur ? 

Phrygius lapis.'] Innixae et e.tornatae basili- 
cae columnis e marmore Phrygio rubris iusper- 
!.o raaculis. Tibull. lib. iii Eleg. 3. v. 13. 

<luidve domus prodest Fhrygiis innixa co- 
/^imms ? 

44 Jlchcbmtniumque costum.l Unguentum 
pretiosum et cxquisitum e costo frutice, cujus 
radix gwtufervens, odore eximio ; proveniente 
in Persia; ubi regnavit Achaemenes. Vide 
Plin. lib. .\ii. cap. 12. Dioscorid. &i.c. 

45 Invidendis postibus.] Invidiae expositis 



ob luxum et pompam. Sic. lib. ii. Od. 10. dixit 
aulam invidendam. Et Martial. Spectac. 
Epigr. 2. invidiosa atria. 

47. Cur valle permutem Sabind, &c.] Cur 
prae majoribus possessionibus curarum feraci- 
bus, prae basilicis atque divitiis Regum, non 
aroem et colam praediokim meum, in Sabinis, 
amcena situm valle, unde mihi quod satis est 
suppeditatur ; et quo valde contentus et quie- 
tus victito, Regibus proinde beatior ? 

Ode II. — Metrum idem quod supra Od. 9. 
lib. i. 

1. .^ngustam, amici, &c.] Horatii mentera 
et propositum in hac Ode prae caeteris expisca- 
tus est Tbeod. Marcilius. Hiijus itaque non 
soliim interpretandi rationem, sed ipsa verba 
libet afferre. Tria, inquit, Reipublica: quasi 
membra complexu-s est Poeta ; artes belli, arles 
pacis, religionem : in tribus nempe hujus Odes 
partibus. In prima laudat disciplinam miiita- 
rem: in secunda virtulem, quam ad furum et 
campum referl ; in tertia donique silentium, 
quod ad religionem. Tribus istis sane tota 
Respublioa continotur. 

Amiri.] In quibusdam codicibuslegitur,ann'- 
ce, in nonnullis etiam ad\ crbiaUter, amicd; 
quod ita explicant : tam hbeuter amanterque 
colendam esse pauportatem, ut jam gravis 
non sit, aut videatur toleranti. 

Pauperiem pati.] id est, ut milcs Romanus 
fiat robustus ac strenuus, assucscat puer mili- 
tiae laboribus; discatq; in primis ierxe paupc- 
riem, qua prisci inclaruere tum Romani tiim 
Graeci. Apuleius in Apolog. Paupertas, inquit, 
populo Ronuino iinperium a primorclio fuiula- 
vit. Et paui6 ante, Hcec in Aristide justa, in 



CARMINUM LIBER III. 2. 



145 



Condiscat, et Parthos feroces 
Vexet eques metuendus hasta : 
Vitamque sub dio, et trepidis agat 
In rebus : ilkim ex moenibus hosticis 
Matrona bellantis tyranni 
Prospiciens, el aduha virgo 
Suspiret, Eheu ! ne rudis agminum 
Sponsus lacessat regius asperiim 
Tactu leonem, quem cruenta 
Per medias rapit ira caedes. 
Dulce et decorum est pro patria mori, 
Mors et fugacem persequitur virum j 
Nec parcit imbellis juventfe 
Poplitibus, timidoque tergo. 
Virtus repulsffi nescia sordidae 
Intaminatis fulget honoribus ; 



inopiam ; atqiie bellicosoS 
Parthos urgcat equitans, 
telo formidabilis : sub aper- 

p46] to ca>lo degat etiam iute» 
6 pericula. Illum ^ murig 
hostium videns uxor Regi» 
prseliantis, et grandior pu- 
ella, ingernat ; Heu ! ne 
maritus regalis ceriaminum 
|n imperitus incunat in islura 
leonem coniiictu s»vum, 
quem furor sanguinolentus 
agit in medias stiages. Ja- 
cundum atque gloriosiim 
est occumbere pro patria. 
Fugientem efiam hominera 
1 c mors consectatur ; nec iu- 
dulget ignavis fulolescenti- 
bus genu trementibiis ei 

[247] dorsum vertcntilvs. VirtuR 
turpem repulsam iguorat ; 
puris hunoribus decoratur ; 



AKjYOTATIONES. 



Phocione benigna, in Epaminondd strenua, in 
Socrnte sapieits, in Homero diserta. Vide Va- 
ler. Maxim. lib. ii. cap. 5 et 7. lib. iii. cap. 3. 
lib. iv. cap. 4. Plutarch in vita Phocionis; 
ubi Dux ille eximius Atheniensium refertur 
midus scmper fuisse pedibus cum ruri tum mi- 
litiae, nisi ad calceos impulisset hyems atroci- 
or. Unde jocantes milites asperum et crudele 
frigus arguebant, ex eo quod calceatus esset 
Phocion. Cicero Tus. 34. Cretum leges . . . 
.... itemque Lycurgi, lahoribus enidiuntju- 
venlutem,venando, currendo, esuriendo,sitien- 
do, algendo : crstvando. Theocrit. Idyll. 22. 
init. nevi* /uovat Tctc riyf^vitc iyiigti, etvrct tou 
(jt.iyJ^<iio Stidi^x.diK®'. Paupertas sola artcs 
exciiat: ipsa laboris magistra est. Mcnander ; 
n«v/'Z ya.p ig-iy » Tgowaiv iiSda-na.K®' . Pau- 
jicrtas morum est magistra. Paupertatis h 
contrario incommoda, si vacat et libet, vide 
apud Juvenal. Sat. iii. 143. et seq. 

3. Parlhos feroces Vexet equcs mutuendus 
hastd.l Equitando jaculandoq ; se vald^ exer- 
ceat, ut par evadat propulsandis Romani no- 
minis hostibus. Prfecipue vero Parthis equi- 
tandi et sagittandi solertia pollentibus. Vide 
lib.i.Od.8. DeParthis autemjamante sspius. 

5. Hub dio.] Sub ardoribus Solis, sub imbre, 
sub frigore, ut quamlibet aCris inclementiam 
acquo animo ferat, robusto corpore perferat. 
Lil). i. Od. 1. Sub Jove frigido. 

Trepidis agat In reljus.] Inter belli tumultus, 
perpetuamque trepidationern versetur, ut fiat 
intrepidus impavidusque ; nam, ex Philoso- 
phis, assuetis parum aut nihil movemur et 
aflicimur. 

a. Hlum ex nmnihus hosticis, &,c.] Egregi^ 
tractatus per prosoi)opceiam locus ; iu quo vir- 
tutem Romanam facit exhibetque hosti admi- 
rabilem, quo eam Romanis juvenibus amabi- 
lem reddat. Tam acer, inquit, inter dimican- 
dum appareat, ut euni in acie decertantem e 
muris aspiciens Tyranni contra pugnantis 
uxor aut filia, cum gemitu statim exclamet; 
Heu ! de viro eo, vel sponso couclamatum est, 



si in talem incidat adversarium. Hic enim io 

praeliis exercitatus ; ilie rudis agminum, scili- 
cet instruendorum ac ducendorum. Romanus 
istc quasi leo ferox et sanus quidqiiid objicitur 
dejicit et vastat ; sponsus autem meus nihil 
par habet isti bellico ardori. 

13. Dulce et decorum est pro patrid wiori'.] 
Rfortis pavorem et metum adimere etiam 
Po<?ta solers conatur, gloriarn certam geuero- 
sis, meticulosis autem nihilo secius instare 
exitium asseverans. Cic. 1. Ofric. Pro pa- 
trid quis bonus dubitet nwrteni oppetere, si et 
sit profuturus? Ad Attic. lib. viii. Epist.2. Pro 
pntrid mori prctclarum esl. Quam sententiam 
Tyrta-us carm. de virtute bellica non uno loco 
jactitat ; occumbere pro patria pulchrum est, 
inquit, xstXov Wi. honorabile et splendidum 
Ti/uiin T« )tcLi 'a.yxa.0)! , &c. 

14. Mors, et fugacem perseqnitur virum.1 
Per prolepsin diluit quod objici posset ; satiua 
esse fuga saluti consulere, quum se pra'dam 
instanti morti dedere. Atquc ingloriaur vcUe 
vitam proirahere, stultum est et vanum, in- 
quit; nam niurs apprehendit eum quoqne qui 
pugnam refugit, ex Simonide : 0ct'viXT@' sp?*» 
xa.1 Tov ifivyofjLai-^oy . Et Tyrtaeus mod6 cit. ait: 
Euni qui h pritlio telisquii scepe elapsus est, 
domi a niorte corripi. 

15. JVec parcit imbeUis juvenlce PopHtibvs, 
timidoque tergo.'] Huc re\ ocari possuut ei de- 
bcnt plures et variee fugacium et delinquen- 
tium in bello punitiones, quas fuse refert Alex. 
ab Alex. lib. ii. cap. 15. 

17. Virtusrepul.id nesciasordid(F,k.c.'] Haec 
secunda pars est Oda", in qua Stoice prorsus 
omnia. Virtus, inquit, puris fniitnr honoribus ; 
proprios in semet ipsa fulgores hubet, quos ei 
vel auferrc vel obscurare nihil poiest. Contra 
honores apopuli arbltrio pendentes, ambitio- 
nis, largitionum; corruptelae sordibus conta- 
minantur ; abjectarum prensationum adulati- 
ouumque maculis foedantur, turpis etiam re- 
pulsa- ignomiuia dehonestantvu-. Quot et quam 
indecoris artibus luvrentur candidati ad ple« 



u 



146 

neque accipit vel deponit 
fasces ad voluntatem ple- 
bis faveutis. Virtus Olym- 
pum aperieus diguisimuior- 
talitate, seuiitas init ardu- 
as : ^-uig^i turbam despicit, 
ac terram humidam linquit, 
ala fugaci assurgem. Fid<€ 
taciturnitati securam quo- 
que constat prsemium. Qui 
revelarit secreta mysteria 
Cereris, proliibebo ue sub 
«odem tccto maneat, neve 
cymbam levem impellat 
mecuiu. 



Q. HORATII FLACCI 

Nec suinit, aut ponit secures 
Arbitrio popularis aurae. 
Virtus, reeludens irameritis mori 
Coelum, negata tenlat iter via : 
Ccetusque vulgares, et udam 
Spernit humum fugiente penna. 
Est et fideli tula silentio 
Merces. Vetabo, cjui Cereris sacrum 
Vulgarit arcane, sub iisdem 

Sit trabibus, fragilemque mecum 



AKXOTATIOJ<-ES. 



20 

[248] 

25 



beculce favorem aucupandum, vide apud Alex. 
ab Alex. lib. iv. cap. 3. 

Repuhcb nescia sordidcc.] Cato cum peteret 
inaffistratum, repudiatus,populi judicium con- 
tenrpsit, aiebatq ; faminaribus perperam et in- 
cassum pudibundis,nou sibiqui recte petiisset, 
sed populo, qui male judicassut, i^iominiosum 
iUud esse. Vide Plutarch. Cicer. Tusc. 5. 
Sic in virlatesatis est praesidii ad bent riien- 
dum salis est etiam ad beate ..... Ciim sa- 
piensel bonus rir suffragiis prcrteritnr ; popitlus 
a bono Consuk potiiis, qudm ille d lano populo 
repulsam fert. 

19. A'ecsumit,autponit seciires.irbitrio po- 
jmlaris aurec.'] Insignia magistratus, fasces et 
secui"es extitisse, et pro eo sa;-pius usurpari, 
nemo qui vel primoribus labris Utteras attif;:it 
aut delibavit, Lg-norat. Crassus petens consul- 
atum, populo blandiri et supplicare nohiit, 
coram socero suo Scajvola viro gravissimo. 
Apud Grcecos autcm fliocioni minime plebem 
palpitanti, imo ejus voluntatibus saepe acriter 
et mordaciter reluctato, comitiis etiam adcsse 
recusantc, honores delati suut. Phitarch. cit. 
&ic. Adei verum est quod canit Claudiaiius ; 
Carm. xvii. 

Ipsa quidem rirtus prctium sibi,solaque lali 
Fortunce secura nitct, necfascibus ullis 
Erigitur, plausure pctit clarescere vulgi; 
J\'il vpis cxternee cupiens, 7iil indiga laudis, 
Divitiis animosa suis, immoiaque crinciis 
Casibus, ex alld mortalia despicit arce. 
Jitlamen invitam blandi. vesligat, et uliro 
Jlmbilhonor. Doruit toiies drure profeciiis 
Lictor, ct in mediis Consul qu^cBsilus uratris. 

20. Populnris aurcc.} Favor populi veuto 
lcvioris bene sic appellatur: Virg. iEn. vL 
815. 

Jactnnlior Ancus, 

JS'unc quoque jam nimium gaudens popu- 
laribus auris. 

21. Virtus, recludens immcritis mori Cce- 
Tum.] lis qui sempcr vivere dijjui forent, cum 
urgente fati necessitate cedunt hac vita, nomi- 
nis inimortalitatem aternumque decus virtus 
confprt : coelestes etiam honores tribnit lieroK- 
bus inter Deos relatis. Apud Senec. Trag. 
Herc. Oet. v. 1943. Hercules de se ita jactat: 

Virtus milii 

In astra, et ipsnsfecil ad Superos iter. 
JS J\'egald teniai iter vid, &x.J Contendit 



ad coelum per excelsa facinora ignavis haud 
concessa: vel simpliclter, per liquidnm utra 
subvolat, in ierris non morando, ut est in Ode 
ult. lib. ii. Quae negata est hominibus via^ 
quippe non volucribus, aut alis a natura do- 
natis. Sic lib. i. Od. 3. v. 34. dicitur. 
Experius vncuum Dcedulus nera, 
Pennis 7ion homini datis. 
At virtus supra vulgeu-es sensus plebeiosqufr 
aflectus assurgens, poind, id est, alto spiritu 
et generoso, udum spernit et fugit humum, 
quasi cttnosam et hitosam, id est, cupiditateg 
sordidas, in quibas viUgi mcns demersa heerere 
solet. 

25. Est et fideli tuta silojtio Mcrces.] Pars 
haec est Odes tertia, iu qua silcntii laudatio- 
nem agnoscit vrdgiis Interpretuni. W-Jijm non 
tam silentii reUgio, quam religionis silcntiuni 
et sanctitas hic commendatur Erraut ergo 
qui Horatium ab instituto vel aberrare vel di- 
gredi existimant. Im6 ut Deorum culfum 
uaiverse persuadcat, sacra Eleusinae Cereris 
religioso quideui silcntio peragi solita, velut 
speciem pro gencre,_assiuTiit; corumq; viola- 
tionem pro quolibet sacrilegio aiTert. Qus 
quidem sagaciter observarunt tum Parthenius, 
tum Marcilius jam citatus. Vidc apud Valer. 
Maxim. initio lib. i. emolumenta observatae 
religionis, neglectK vero pa-nas et mala, Ter- 
tuU. Apologet cap. 7. Vel ex formd omnibut 
viysleriis sile7ilii Jides debetur. Et oontra Va- 
lentin. cap. 1. Elusinia Valentiniani fecerunt 
le7wcinia sa7uia silenlio.7nagno solataciturni- 
taie calestia. Vide S. August. de Civit. Dei, 
lib. vii. cap. 20. Amob. lib. v. &z,c. 

Fideli tula sileniio Merces.] Grande seraper 
credidere piaculum, tacenda eirutire, seu Rei- 
publicae arcana, seu privatae fidei commissa 
evulgando. Unde vindices perfidiae aiit te- 
mer;u"ia? loquacitatis Deos scmper jactarunt 
Sen'ius in Georgic. i. sub fineni scribit Tribu- 
nura in Crucem actum, quod urbis nomen, 
quod nefas crat nominai-i, enunciasset. Euri- 
pides ait, y.is-y.oY a-iyy,( rs^^viy «tvJ^goc ow 
K-JKcv, pidchram silentii coronam viri boni. 
Et ex Simonide, 7iulli U7iqua>7i tacvisse 7iocet, 
nocet esse loculum. Vide Plutarch. de gar- 
rulitate. 

26. Vetnbo, qui Cereris sacrum, fcc.] Si 
quis arcana sacrorum EleusinonHn mysteria 
CCvclarit,adeo<iuesanctisilcntiireligioiieHivio- 



CARMINmi LIBER III. 3. 



Solvat phaseluni. Saepe Diespiter 
Neglectus incesto addidit inlegrum: 
Raro antecedentem scelestum 
Deseruit pede pcena claudo. 



[249] 

31 



i4i 

Elenim haud rari Jnpiter 
spretus innocenteni scele- 
ratojunxit: et vix unrinain 
flagitiosum fug:ientcm dimj- 
sit puaitio lento gressu in' 



ODE III. 



Vlrum justum nihil extimescere. Item de non reparandd Trojd. 



JUSTUM et tenacem propositi virum 
Non civium ardor prava jubentium, 
Non vultus instantis tyranni 

Mente quatit solida, neque Auster 

A.\^-OTMTIOXES. 



Vinim intee;-runi et in 

sententia constantem de fir- 

[2j0] mo proposito non dimovet 

,vehemenfiacivium improba 

prffiscribentiuin, nec tacies 

tyranni urgentis, neque i\o- 

tU3 



lavcrrt,ejusmocli homir»em quitantum crimon 
admisit procul arcebo, ne, si contubernalis 
fuerim cum eo, plectar ab ultoribus violatK 
religionis Diis. Itaque sub eodem tecto ma- 
Bere, aut simul navigare, fugiam. Proverb. 
est: Cum viro scelesto ne viff comes fueris : 

Ktfxi o"uy '(trS'^) fAnJ" OAac 'oiToifrogcu. 
^schyl. in septem ad Thebas ; 

"H ^«e ^vvtlfSsig TTKorjV iua-tSiit '«tviig, 

Kat/'T/)3-/ 3-«giMi7f tv icxKov^yiu. Tivi, 

''0>.a:\tv 'ii'Jg<k)v a-i/v 5-io7rl6g-cii yivn. 
Ingrediens ?iavim pius quispiam, nautis impro- 
bilate fervenlibus, cum hominum gente Diis 
imisd perit. 

29. Phasehim.'] Navis erat oblonga et velox, 
quffi tam velis, qiiam remis agi poterat, my- 
oparoni non absimilis. Erat duviale navigium. 
Virgil. Georgic. iv. 289. 

Et circum piclis vehitur sua ntra phaselis. 

Sape Diespiter, fcc.] Diei pater, scilicet Ju- 
piter irafus repertum cum nocente innocen- 
tem simul plectit, et quasi participes ejiisdem 
improbitatis utrumque mulctat. Hesiod. IIox- 
X*'x,< K.%\'^ifj:7r:i.(Ta.Trl>Kli; k^zou 'ctvJgoc 'frroivgti. 
Sctpe civitas universa viri improbi panas luit. 
In sacris etiam codicibus ob unius peccafa in 
omnes exarsisse divina uhio legitur, lih. ii. 
Reg. cap. xxi. 11. 12. Qina fecit Manassis Rex 
Judcc abominationes istas . . . ecce ego indu- 
eam mula svper Jernsnlem et Judam, iic. 

31. liaro antecedeniem, cvic.] Pocna licet 
elaudo, id est, tardo pede giadiens, scele.^-luin 
assequitur tandem, nec inuUum destrit, (juani- 
vis ille fuga evadere niaUim speret. Huc per- 
tinet quod ex adagio fenuitur. Dii lancos ha- 
berc pedts. Vide PUitarch. de sera Dei vindic- 
ta. Valcr. Maxim. lib. i. cap. 1. Lento gradu 
ad vindirtam sui divina procedit ira ; tardila- 
tem vero suppUcii gravitate compensat. Quara 
senteutiam prior extulit Homerus lliad. iv. 
160. Tibull. lib. i. Eleg. 9. v.4. 

Sera tamen tacilis pcena venit pedibus. 
Juvenal. Sat. xiii. UX>. 

Vt sit magna, tamen certt lenta ira Deor- 
um est. 

Ode III. — Metrum idcm quod Od. 9. Lib. i. 

1. Justvm et ienacem, kc.] Xon usilatd pro- 
fectt) 7iec tenui pcnna ha-c Ode scripta est, in 
qui caEco velut impetu fertur vates ac certe 

11 



divino: divino, inquam, ubi graves prorsus ai 
sublimes snnt ciim res, tiim dictio ; ca-co ta- 
men, ut videiur; quandoqiiidem femere quo- 
libet abripitiir, afque a \ iri jusfi laudatione 
subit6 digressus, longiusqiie evagatus ad can- 
enda Trojte fafa prorumidt ; ipse pruposiii pa- 
rum tenax, ac immemor sui ad Pisones v. 242. 
moniti, quod ibi praecipit : 

Tantum series junciuraque poUet.' 

Quid ergo navus Potta ': Qiiid interj)retcs ? Ho- 
rum plerique ob^-ia certafim explicant, finera 
vero et propositum Odes satis abstrusnm,mini- 
m^ scnitati, quod prscipuum est, omittunt, 
Konnulli Oden hanc nec inscriptione, nec li- 
teris :i pra;cedcnti sejunctam in anfiquis codi- 
cibus legi duntaxat admonent. Quidam Apo- 
theosim Rornuli, alii Augusti laudafionem esse 
volunt. Verum quo tam accurata illaJunonis 
oratio Trojam rostitui vetantis .' Hoc in sum- 
ma suit fclicitafe Romani func fortasse molie- 
baiitur, inquit Georg. Fabritius. At I'abritio 
sagacior F.aber, non in paucis eruditus vir ac- 
risque Judicii, menteni Horatii subodoratus, 
auf fcliciter indagavit, aut certe conjecturam 
omnin6 vero similem, pulcliram sanc protulit. 
Is ifa rcm statuit. Ex Suefon. Jul. cap. 79. 
Cffisarllium migrare,eoqueImperii opes trans- 
ferre cogit.iverat. Atque ne Augustus Jiilii 
haer^s idem moiiretur, non abs re trepidatum 
est; quo Roma dubio procul exlincta foret. 
Itaque solerter quidem, oblique et arfc singu- 
lari, ut tale consihum discuti.-it Horatius, exhi- 
bet ac nilnatur Junouis iram, quamjamtuma. 
primordiis suis gravem experti fuerant Romani. 

2. Prava jubentium.] Velitis, jubealis, (^ui- 
rites ? verba Tribuni solerania, voluvms ju- 
bemusque, populi erant legem sancienfis. 

3. vVo»i vuJtm insi.aniis tyranni.l Ita Q. Scee- 
vola truculentius sibi minilanti Syllic : Licet, 
inquit, mihi agmina militinit, quibus Curiam 
circunisedisti, ostcnles, licet inortem miniteris, 
nunquetm iamen efficies, ut propter exiguum 
senilemque sanguinem meum, Xarium, a qiio 
urljs atque Jtalia conservata est, hoslcm judi- 
cem. Alia videscxcmpla apud eundciii Valer. 
Maucim. lib. iii. cap. 8. 

4. Ausier Dux inquieii turbidus Hadricc.'] 
Lib. i. Od. 3. v. 13. et seq. 

. . JVec timuil praEcipilem Jlfricmn, 



148 



q. HORATII FLACCI 



turbator Adrialici maris 
procellosi, nec potens dcx- 
Ira Jovis fulmen vibrautis : 
Si ruat mundi soiuta corii- 
pages, intrepiduni opprimet 
casus. Ista pollens virtute 
PoUux, et errabundus Her- 
cules, a;des ad ignitas as- 
cendit : inter quos Autois- 
fos sedens ore roseo ncttar 
potat. Ista clanim te, Li- 
ber pater, traxere tuee ti- 
^es indomita cervice ju- 
guni ferentes. Per istam 
Romulus Martis equis cffu- 
git inferos ; Junone apud 
Bfeos concilium habentes di- 
cente rem jucundam ; fu- 
nestus (diTil) et fla2;itiosus 
arbiter, et barbara foemiua 



Dux inquieti turbidus Hadriae, 
Nec fulminantis magna Jovis manus : 
Si fractus illabatur orbis, 
Impavidum ferient ruinee. 
Hac arte Pollux, et vagus Hercules, 
Innixus arces attigit igneas : 

Quos inter Augustus recumbens 
Purpureo bibit ore nectar. 
Hac te merentem, Bacche pater, tuae 
Vexere tigres, indocili jugum 
Collo trahentes : hac Quirinus 
Martis equis Acheronta fugit ; 
Gratum elocuta consiliantibus 
Junone Divis : Ilion, Ilion 
Fatalis incestusque judex, 
Et raulier peregrina vertit 

^NNOT.iTIOXES. 



[251] 
11 



\i 



[2525 



■ ntc rabiem JVoti, 

Quo non arhittr Adrirc 
Major, tollere seu ponere viilt frefa. 
7. Si fractus ilhibatur orbis.] Alludit ad 
vcterum quorundam opinionem, coelum con- 
stare lapidibus, et aliquando i-uiturum. Vide 
Aristot. Metaph. 5. Dios;. Laert. lib. ii. in An- 
axaeora. Celt» quarenti Alexandro, quid 
potissimum formidarent, hoc respondenint, ne 
cadente coelo opprimcrentur. Quint. Curt. Est 
et proverb. apud Erasm. Quid sicoelum ruat? 

9. Hdc arte Pollux, fcc.] Ea vinute, aequi- 
tate,et constantiaheroes imraortalitatem adep- 
ti, divinosque honores sunt consecuti, Pollux, 
Hercules, Bacchus, Romulus, de quibus lib. i. 
Od. 12. 

Vagus Hercules.'] Qui varias Orbis regiones 
peragravit, et multa passini, monstris otiam 
domitis, virtutis suse nionimenta reliquit. 

10. .irces attigit igneas, &.c.] Adiit coelum 
sideribus niicans et ardens. 

1 1 . Quos inter jJugustiis, &.c,] Deorum epu- 
!is accumbcns nectar potat, jam tum cum in 
terris degeret, factus Divus: nimirum post de- 
bellatum omnino Sext. Pompeium. De quo 
vide Appiau. lib. v. de Bell. Civil. antea tanien 
quoquc, sed per adulationcm, in Virgilio ap- 
pellafus, deus, Eclog^a i. 6. 

Deus nobis hcec otiafecit. 

12. Purpureo bibit ore.] Deorum statuis os 
seu vultus minio piug^cbatur. Quo respexisse 
Horatium non dubitaverim. 

JVeclar.] Vide qus mox annotabo ad eais 
voces, ducere nectaris succos. 

13. Hdc te merentein. Bacche, &:,c.] Ista pa- 
riter virtute clarus, O Bacche, meruisti divinos 
honores,ferasqup intractabiles ad currumtuum 
junxisti, ac numine tuo doniitas jug-um fcrre 
docuisti natura sua indociles. Tig-res ebrioso- 
rum feritatem optime desiguant : imde iis 
Bacchi currum trahi dixere; seu qu6d nullum 
sit tam ferox injrcnium, quod non vino man- 
suescat et cicurctur. 

15. Hdc ^uirinus Martis equis Acheronta 



fifgit.] Romulus etiam virtute bellica insignig, 
veluti Martis patris sui equis invectus ad Su- 
peros evasit, adeoque infcrnales efiiigit lacus. 
Vide Cic. de Leg. lib. i. Ovid. Fast. ii. 

FUfuga: Rex palriis astra petebat equis. 

Quirites 

Thura ferant : placentque novum pia turba 
Qidrinutn. 



Templa Deojiunt : collis qiioque dictus ab illo 
est. 

17. Gratum elocutd consiliantihus Junom 
Divis.] Jimone iuDeorum consilio clocuta rem 
Marti aliisque gratam: scilicet non prohibere 
se,quominus immortalibus accenscatur Romu- 
lus, qu6d graves iras adversiis Trojanos eo- 
rumque posteros Paridis causa dudum concep- 
tas ipsa ex animo jam deposuerat. 

Consiliantibus.] Deliberantibus de recipiea- 
do in cirkun Romulo, deque fato Imperii Ro- 
mani. Cic. ad .\ttic. lib. xv. Epist. 10. Difficili 
ad comiliandum legatione. Comel. Tacit. His- 
tor. ii. Rediere omnes Bononiam comiliaiuri. 

18. Ilion, Ilion.] Motum animi gravem indi- 
cat geminatio vocis, veterenique iram expri- 
mit. Porro sicut a TroP rege Troja et Troas ; 
sic ab Ilo ejus fdio Ilium et Ilienscs nomen 
sortiti sunt; cum hic cam ampliasset urbem^ 
quam priores condideraut reges, aut exonia- 
rant. 

19. Fatalis iricestusque jude.r, kc.] Ilium, 
inquit Juno, perdidit Paris inter Deas de pul- 
chritudiue contendcntes malo suo patrijeque 
faio, judex electus, cum Junone et Minerva 
posthabitis, Vcneri primas detulit. 

Incestiis.] Qui Helenam Menelal conjugem-» 
violata hospitii sanctitate, rapuit. Vide lib. i. 
Ofl. 15. 

20. Et mnlier peregrina verlit Inpulvercm.] 
Helena Spartana, a Paridc e Grafcia in Phry- 
giam abducta, causa fuit, cur Graeci injuriam 
ulturi conjurarint in Trojanos, Trojamque de- 
cennali bello captam fcn'o flammaque devas- 
tarint. Vide Senec. Trag. Troad. 



CARMINUM LIBER III. 3. 



149 



In pulverem, ex quo destituit Deos 
Mercede pacta Laoniedon, mibi 
Castseque damnatum Minervae, 
Cum populo et duce fraudulento. 
Jam nec Lacienae splendet adulterae 
Famosus hospes ; nec Priami domus 
Perjura pugnaces Achivos 
Hectoreis opibus refringit : 
Nostrisque ducturn seditionibus 
Bellum resedit. Protinus et graves 
Iras, et invisum nepotem, 

Troia quem peperit sacerdos, 
Marti redonabo. Illum ego lucidas 
Inire sedes, ducere nectaris 
Succos, et adscribi quietis 
Ordiuibus patiar Deorum. 



21 in fa\illas redegit Trojam, 

mihi et pudic.tPalladi cuiu 

plebe et rege fallaci addic- 

1 tam, ex quo tempore La- 

omedon numina defrauda- 

Oc vit proniisso stipendio. Non 
amplius mo?chse Laceda- 
moniiE fulg-et hospes infa- 
mis ; neque Priami gens 
fraudulenta Grrecos feroce* 
expugiiat viribus Hcctoris ; 
quievitque bellum nostri» 
r253l30 discordiis protractum. Ergd 
etiam deinceps grandes ini- 
micitias, et nepotem odio- 
sum, quem genuit sacrifl- 
cula Trojana, Marti remit- 
tam. Hunc ego sinam in- 
gredi domicilium splendens 

35 bibere nectaris liquo- 
res, atque numinum felici 
numero accenseri. 



ji.VjYOmTIOJVES. 



2L Ex qno Laomedon, &.c.] Hic declaratur 
prima escidii Trojani origo, nimirum fraus 
Laomedontis patris Priami. Is enim Trojse 
muros Jedificans, Neptuni et ApoUinis opera 
usus, eos mercede pactd defraudavit. Quo 
Jupiter offen.sus regni istius perniciem et rui- 
nam decre^it. Tam notae fabulae dedit locum, 
qu6d rex ille cuni extruendis urbi muvis vel re- 
parandis pecunia deesset, Deorum isforum 
thesauros accepit, repositiirum sacramento se 
obligans. Quod tamen postea minime pra-s- 
Xitit. Homer. Iliad. xxi. paulo ante finem. 

22. Mihi Castceque damnatum Mintrv(E,k.c.'] 
Addictum, damnatum, traditum ad quamcum- 
que perniciem in ultionem injuri* judicio Pa- 
ridis nobis illatse. Loquitur Horatius ex more 
Romanoinim, debitores qui non erant solvendo 
creditoribus obnoxios facere, addicere, tra- 
dere, consuetorum. 

24. Cum populo et diicefraudulento.] Apud 
Homerum Iliad. modo cit. Neptunus Apollini 
exprobat, qu6d pro Trqjanis fioedifragis mili- 
tat, immemor superbise et injuriae Laomedon- 
tis, qui locatse in annum operae pactam merce- 
dem nedum persolvisset, sed etiam minas sibi 
ut Diis intendisset. Virg. .ffineid. v. 810. 

Cuperem cum verttre ab imo 

Strucia rneis jnambi..- ptrjurce mcenia Trojce. 

25. Jamnec Lac(E7ia: spkndet,&LC.'] Non vi- 
vit amplius Paris, nec jam speciosum ac splen- 
didum Helenae se ostentat, ut in adulterium 
pelliciat. 

26. Famosus hospes.'\ Impurus. Vide lib. 
iii. Od. 15. v. 3. Annot. 

JVec Priami do7nus, &.c.] Nec Trojani Grae- 
cisjam repugnant, Hectorisfere unius virtute 
nixi. Vide lib. ii. Od.4. v. 10. ibique Annot. 

29. JVoslrisque duclum sediiionibus Bellum 
resedil.] Tandemque finitum est illud bellum, 
quod nostris erat discordiis ad annos decem 
productum et dilatum. Pro Trojanis videlicet 
stabant ApoUo, Mars, Diana, Latona, Venus ; 
pro Graecis autem Neptunus, Mercurius, V«l- 
canus; .Juno, Minerva, Homer. Iliad. xx. 



30. Resedit.] Quievit, pacatum est bellum. 
Cic. ad Famil. lib. viii. Epist. 2. Marcelli im- 
petus restderunt, non inertid, sed (ut mihi vidt- 
batur) consilio. Tuscul. iii. Timor animire- 
sedit. Tit. Liv. Postquam ircE resedissent. 

Protinus et grnves Iras, Sic.] Deinceps igitur 
condonabo priores inimicitias, et Marti conce- 
dam, ut in coelum admittatur Romulus ejus 
filius meus vero nepos e6 mihi invisus qu6d k 
stirpe Trojana fit, matre scilicet Ilia, seuRhea 
Numitoris filia, Vestae Sacerdote : Virg. .£neid. 
i. 273. 

Donec Regina Sacerdos 

Marte gravis, geminam partu dabit Ilia pro 
lem. 
Et ^neid. vii. 293. 

Heu stirpem invisam, etfatis contraria noS' 
tris 

Fata Phrygum ! 
At cit. modo jEneid. i. 279. Veneri praedi> 
cit Jupiter meliora, et sic spondet : 

■ Qiiin aspera Juno, 

Qunc mare nunc terrasque metu casilumque 
fatigat, 

Consilia in melius referet, mecumque fovebit 

Romavos rerum dominos, gentemque toga- 
tam. &.C. 

34. Ducere nectaris Svccos.'] Coelesti cibo 
potuque, adeoq; immortalitate frui ; Deorum 
consortem esse. Apud Pindar. dicitur Tanta- 
lus Deorum furatus nectar et ambrosiam ia 
quibus Dii immortalitatem posuerunt. Vide 
Lucian. in fabulosis, Dialog. 25. cui titul. ZJe- 
orum consilium: ubi facete et lepide nectar et 
ambrosia deficere dicuntur ob multitudinem 
bibentium, sic ut non jam constet sextarius; 
unde et statuitur animadvertendum in falso 
ascriptos, et nescio quomodo existimatos Deos. 
35. Quietis Ordinibus Deorum.] A.pud Boe- 
tium Deus stabilis Immotusque manens dat 
cunctamoveri. Virgil. ^^neid. iv. 379. 

Scilictt is s^iperis labor est, ea cura quietos 
Sollicitat. 
Nempe solius diviaitatis estquies. 



150 



Q. HORATII FLACCI 



Diiramodo Trojam intcr et Dum loiigus iiiter saeviat Ilion 

Romam ingens mare fre- Romailique pOlltUS : qualibet eXuleS 
rnat, qimcumque m reffione -, * '^ ' / . 

imperentfortunatiextorres: I» partC regnailtO beatl : 

Modo super scpulchrum Duui Priami Paridisque busto 

PriamietParidisgregesla-jjjg^^ljgj armeiitum, et catulos fcr» 

sciviant, et belluce illaesae ^ . j-i ■ ■>• 

fcetus snos abscondant, sta- Celent uiultae ; stet Lapitolium 
bile floreat Capitolium, et Fulpens, triumpliatisque possit 

Roma bclhcosa leges impo- TJnnTi fWnv rlarp inra ATprlk 

nat victis Medis. illa foi- i^oma lerox aarejuia Jieais. 

niidabihs prociil ad estre- Horrcnda late nomeu in ultimas 
mas orbis partcs famam Extendat oras, qua medius liquor 

propa^et, sa'eubimai"e m- r> • t-< i » /• 

terfusSm separat Europam ^ecernit Europen ab Afro, 

ab Africa; sive ubi Mius Qua tumidus rigat arva Nilus : 

intumescens a-ros perfun- j\^„rum irrepertum, et sic melius situm 

dit: Grcnorosior contemncn- „ , ' ' r • 

do aurum uondum inven- Cum terra celat, spemere iortior, 
tum, atque ita convenicn- Quam coqere humanos in usus, 

tiuspositum,dumterracon- Omnp s^rnim rnnipnfp dpxfra 

tegit ; quam addicendo iiiud ^mne saci um 1 apienic aexti a. 

usui hominum, manu quodlibet sanctum deprcedante. 

^XjromTiojvEs. 



[254] 
41 



45 



50 



37. Dum longus iiiter, &c.] Dummodo Iliura 
inter et Romam magnuin interfluat mare, quo 
Romani :i restituenda Troja repetendaque ve- 
tere patria deterreantur, arceanturque : qudH- 
bet in orhis parte sint beati; quin et regntnt, ac 
dominentur; at exulent procul a regione et 
solo patiio. 

40». Dum Priami Paridisque busto, fcc.] 
Mod6 tam deserta sit Trojana terra, ut gra- 
men producat armentis pascendis idoneum; 
sit et lustrum ferarum, ubi impune ills catulos 
eniti et educare queant sine ullo metu. Ea 
conditione stet Capitolium , Roma floreat, atque 
r.omen, famam, Imperiumque ad ultimas ex- 
temlat oras. Ad Orieutem det jura Medis; ad 
Occidentem Hispanis, qna rnedius liquor, &tc. 
ad Meridicm Afris ; quri tumidus rigat, iic. 

44. Dare jura Medis.] Ubi rcgnum aiiquod 
m provinciam rcdegerant victores Romani, eo 
statim mittebant viros, qui jus et leges prae- 
scriberent. 

Medis.'] Id est Parthis, at jam uon semel 
annotavi. 

46. Qua 7nedius liauor Sccernit Europen nb 
Afro.l Ad fretum u=que Gaditanuin. Solin. 
Ocennvs ab occasu irrumpcm Iievo latere Eu- 
rovam radif, Africam. dexlro ; scissis Calpc ct 
Aoyld montibus, quos dicunt columnas Hercu- 
lis; inter Maurosfunditur et Hispaninm. 

48. Qud, tumidus rigat arva A'ilus.] Per 
Africara, jEthiopiam, ,igyptum,Cic. de Nat. 
Deorum i. JEgyptum JS'ilus irrigat et, 
crnn lotd (tstate obriitam, oppktamque lenue- 
rit, lum recedit, motlitosqne, et oblimatns agros 
ad sertndvm relinquit. Plin. lib. v. cap. 9. .Vi- 
lus incerlis ortusfonlibus it per destrta ct ar- 
dentia, imnienso Inngitudinis spalio amlndans. 
. . . observalwn.est.prout inMauritanid nives 
imbre.^re satinverint,itaA'ilumincrescere . . . 
Africam ab JElkiopid dispescens, feris et bel- 
luis frequtns . . medios JEthiopas secat . . . 
Insulas innumeras spargit . . . cerlis diebus 
av.ctu vmgno ptr totam sjpatiatus JEgypium, 



fcecundus innalnt terrce. Causas i^Krementi 
varias prodidere. . . incipit crescere Lund 
vovd, qucccunque post .wlstitium est, sensim 
}nodictque, Caiurum Sole transr,unte, abun- 
danfissim^ avttm Leonem. Residit in Virgine 
iisdein quibus arcrevit,modis. In totum auteni 
revocatur intra ripas, in Librd, ut tradit IJerO' 
dottis, ct7ilesi)no die. Justum incrementum est 
cubitorum sexdecim. Minores aquce non omnia 
rigant: ampliores detincnt, tardius recedcndo 
.... induodecimcubitisfamem sentitJEgyp- 
tus; in tredecim esurit: quatuordecim cubita 
hilaritaiem afftrunf, (juindecim securitatem, 
sedecim delicias. Maximum incrementum ad 
hoccevifuit cubitorum octodtcim, Claudio prin- 
cipe, k,c. Nili aquas laudant Arist. Galen. fcc. 
orig-incni nuper inquisivit Isaacus Vossiu.s. 
De eo inuha Herodot. lib. ii. Sencc. nat. qu. 
lib. iv. A. Gell. lib. x. cap. 7. kc. 

49. .iurum irrcpertum, kc.'] Ordoest:Ro- 
ma forfior spernendo aurum, quod e fodinis 
nondimi crutum est, quam iUud inde ernendo, 
et ad usum fabricando, nunimosque cudendo. 
De contemptu divitiarum apud priscos Ro- 
manos usitato Valer. Maxim. lib. iv. cap. 3. 
De Cari", Fabricio, Camillo, aliisque diximus 
hb. 1. ad Od. 12. et a'^.)i. 

Sic mclius filiim, Ciim terra celat.] Seu qui)d 
raptoribus non est expositum, dum latet in 
visceribus terrfe ; seu potius, qul>d tunc avari- 
tiam et cupiditatem non accendat, nec ad 
sceUis impellat, aut ad explendas libidines fo- 
mitem pra;beat et facultatem. Ovid. Metam. 
i. 140. 

Effodinntur opes irritamcnta malorum. 

91. Cogere, k.c.] Vis siquidem inferri me- 
talHs videtur, cum e terrae visceribus extra- 
huntur. 

52. Omne sacrum rapiente dextrd.] Duplici 
hoc scnsu potest accipi, vel qu6d a Romanis 
spernatur aurum, cujus rapiendi causa nec 
sacris parcunt homines: vel qu6d ipsi Romani 
priscj nenipe, foitiores et nobiliores, auruai 



CARMINUM LIBER III. 3. 



151 



Qulcumqne mundi terminus obstilit, 
Hunc tangat armis ; visere gestiens, 

Qua parte debacchenlur ignes, 
Qua nebuhe pluviique rores. 
Sed bellicosis futa Qjiiritibus 
Hac lege dico, ne nimium pii, 

Rebusque fidentes, avitae 

Tecta velint reparare Trojoe. 
Troja renascens alite lugubri 
Fortuna, tristi clade iterabitur, 

Ducente victrices catervas 
Conjuge me Jovis et sorore. 
Ter si resurgat murus aheneus, 
Auctore Phoebo, ter pereat meis 

Excisus Argivis j ter uxor 



55 



[2o6] 

61 



65 

[257] 



Quisquis mundi fmis irnpe- 
divif, luinc bello obtineat, 
cupieus iiivestigare, quo lo- 
co a3stus, quo uubila et im- 
bres sa?viant. Verum fata 
sancio Ronianis militia in- 
clytis, ea co»>ditione, ut, 
non plus quam fas est pii, 
neve opibus innixi satagant 
autiquae Trojae domos in- 
staurare. JS'ainque sors Tro- 
jffi resurgens infaustis aus- 
piciis, rcpetctur, casu ite- 
riim luctuoso, triuniphantis 
exercitus ductrice nie Jovis 
uxore ct sorore. Si ter ex 
a;re moBnia reparentui', fa- 
vente Apolline, ter quo- 
qne diruta prosternantur a 
Gra-cis niihi dilectis : ter 
captiva conjuK 



AmOTATIONES. 



contemnendo se prfebuerint, quam posteri illud 
ab exteris nafionibus devictis auferendo, sacra 
etiara h templisac pretiosaqua^libetornamenta 
vi arniorum et jure belii diripieudo. Dionys. 
Tyrannus Syracusanus .Tovi Olynipio detraxit 
amiculumaureum, addito etiam ludibrio, ([uod 
sestate gravius, hyeme frigidius esset. Val. 
Maxim. i. 1. ext. 3. 

53. Quicumque mundi terminus obstilit, &c.] 
Si quis ante orbis angulus Romanis haud pa- 
tuit, deincefis pateat, eoque victricia inferant 
arma; seu ad Zonam torridam, ubi debacchen- 
tur ignes saevitque aestus : seu ad mundi polos, 
ubi nebulcB, glacies, caligo perpetua, pluiiiro- 
res, imbres. Vid, lib. i. Od. 22. Lucret. lib. i. 
ponit etiam rores pro imbribus et aquis pluviis. 

57. Sed b''Hco.nsfula Q^uiriiibus, fcc.] Bis 
jam dixi, et tertium repeto, me Romanis in- 
dulgere, ut sint orbis domini, sed ea tantiun 
lege, ne praepostcra. nioti pietatc in patriam 
avorum suorum Trojam, ejus muros et tecta 
vslint reparare, neve suis opibus ac rebus pros- 
peris Jidentes id unquam molianfin-. Quod si 
fccerint, malis auspiciis et aiiie lugubri faxint; 
enimvcro trisii clade iterum subvertetur Troja, 
quainvis muris aheneis, auctore etiam JlpoUine, 
stabiliatur. 

59. Jlcila:^ ./Eneas cum Trojanorum cojo- 
nifi, Ilium in Italiani portans victosque Pe- 
nates. IE,n. i. 

60. Tecta velint reparare Trojae.'] Patriae 
certe charitatis in illum antiqua; suee originis 
locum Romani sensuni habere se testati sunt 
»on semel: Nam deletum a C Fimbria Cin- 
nte legato, Ilium restaurarunt. Vide Tit. Liv. 
Epit. 83. Appian. Sueton. Claud. cap. xxv. 
IUensibus quasi Romanm geniis aucioribus Iri- 
buta in perpetuum remisit, reciiatd veiere 
epistold Grcccd Senatiis Populique Romani 
Sileuco Rigi amiciliam et societatem ita demum 
pollicentis, si consanguineos suos Ilienses ab 
omni onere immunes prcEstitisset. 

61. Mite lugubri.] Mald avi. lib. i. Od. 15. 
V. 5. Ex avium aspectu, volatu,cantu,auspicia 
captari solita, notmn est. 



64. Conjvge mc Joriset sorore.] Virg. JEn. 
i. 46. 

.^st ego,quee Divum incedo Regina, Jovisque 

Et soror et conjux. 
Servius ibid. Physici, inquit, (ctherem Jovem, 
id est, ignein volunt iutelligi, Jvnonem verd 
aerem ; el quia tenuitate ha-c elementa paria 
sunt, dixenmt essegermana: et quoniam Juno, 
id est atr, igni subjectiLs est, jure superposito 
elemento mariti nomen traditum. Cic. de Nat. 
Deor. ii. JJir, ut Stoici disputant, inierjectus 
inter mare et cctlum Junonis nomine consecra- 
tur ; quce est soror el ronjux Jovis; qudd et si- 
militudo est (Etheris, et cum co summa conjunc 
tio. Effmmindrunt auiem eum, Junonique 
iribuerunt, qudd nihil est eo mollius. Macrob. 
in Sonin. Scip. lib. i. cap. 17. Jlpud Theologo», 
inquit, Jupiter est mundi anima; hinc illud, 
Ab .love principium, Musae ; Jovis omnia plcna. 
Quod alii Pofitcc sunl nmtuctti ab jlrato, qui de 
sideribus locuturus, d Coilo, in quo sunt sidera, 
exordium sumetidmn esse decernens, ab Jove in- 
cipitndum memorarit. Hinc Juno et soror 
ejus et conjux vocaiur. Est aulem Juno a6r, 
diciturque soror, quia seminibus iisdem , quilms 
ccelmn, etiam a£r est procrealus ; conjux, quia 
ecelo suhjectus est aHr. 

66. Auciore Phcrboi] Hunc impens^ Tro- 
janis favissecompertum est. Legunt quidam, 
duciore. 

Tcr pereat.] Allusum videtur ad triplex Illi 
excidium, prim6 ab Hercule, deinde a Graecis, 
postea a C. Fimbria, Syllanis temporibus, ut 
ante annotavi. Vide Appianum. 

Meis Excisus Jlrgivis.] Argivos Juno fove- 
bat maxime, qu6d ipsa praecipue Argis cole- 
batur; qus urbs Argiae Peloponnesi regionis 
princeps et caput erat. In ea sedebat Rex 
Agamemnon Graeca in Trojanos expeditiouis 
Dux et Iniperator. Virgil. iEneidrti. 23. 

— Memor SaCtLrnia belli, 

Prima quod ad Trojam pro charis gesserit 
Argis. 

67. Ter uxor Capta, &c.] Vel Trojanse mu- 
lieres qu«lib«t csesos aut captos iugeaat et 



152 



Q. HORATII FLACCI 



plangat maritum ac filios. Capta virum puerosque ploret. 

At ludenti citharffi ist^ "»'- Non hcEC jocosae conveniunt lyrae. 

a)me congruuut. Quo per- ^ > n r t :> T~k • • 

gis, 6 Musa? cessa audax Hwoj Musa, tendis ? Desme pervicax 
Deorum verba narrare, at- Referre sermones Deorum, et 
^"e ^r^dir"^^^'"°''°"' Magna modis tenuare parvis. 



70 



ODE IV. 

Musarum se pr<zsidio tutum semper et ubique fuisse, gratus profitetur. 



O, Princeps Calliope, ve- 
ni ex Olympo ; et cantion- 
ein longiorem cane fistiila, 
sive places magis, voce cla- 
ra, vel ciiordis vel lyra 
Apollinis. -J« auditis ? An 
nie decipit jucundus furor .' 
Videor audire et cernere il- 
fam ambulantem in sacris 
nemoribus, per quae rivi pe- 
netrant ac veuti. Me puc- 
rurn 



DESCENDE coelo, et dic age tibia, 
Regina, lougum, Caliiope, melos, 
Seu voce nunc mavis acuta 
Seu fidibus citharave Phcebi. 
Auditis ? An me ludit amabilis 
Insania? Audire, et videor pios 
Errare per lucos, amoenae 

Quos et aquse subennt et aurae. 
Me fabulosae Vulture in Appulo, 

^NJ^OmTIONES. 



[■258j 

5 



ipgfti captivae, aiiae viros suos, aliae fiJios. Vel, 
uxor capla virum, Hecuba Priamum, Andro- 
mache Hectorcm, puerosque ploret, hjec As- 
tyanacta, illa vero Hectorem, Parin, Deipho- 
buai, Troilum, k.c. 

69. ^''on h<rc jocosm convenhmt lyrce, &c.] 
Egregie se Poeta comprimit in ipso Poetici 
ardoris impetu, quasi tam grave argumeatum 
haud Lyricis versibus bene conveniat: ipse 
tamen ad Pisones ita docct; 

Mma deditfidibus Divos, puerosque Deorum, 

Et juvenum curas,et libera vitia referre. 
Et Pindarus aJiique res quasque graves lyra 
graviter cecinerunt. Verum belle Horatius 
lum desiait, cum ultra vix sine oftensione Au- 
gusti progredi se posse iutelligeret. 

Ode IV. — Metrum idem quod supra Od. 9. 
Lib. i. 

Oden hanc inter eximias censet eruditus 
quisque; respondere superiori, im6 et couti- 
nuari, placuit nonnullis ; sed perperam. Musis 
accepta refert Horatius pleraque, id vero po- 
tissimum, qu6d redierit in gratiam cum Au- 
gusto, contra quem railitaverat. Hanc ejus 
Principis moderaiionem 'et clementiam extol- 
lit egregie ; eoque duataxat epectasse non im- 
merito videatur. 

1. Descende cmlo.'] Gravis et solemnis invo- 
tatio res graves uotat, gravemque enthusias- 
nnim pr»sagit. 

Coj/o,] IUic etiam Musis suasedes est. He- 
siod. init. Theogon. nec somel, Musas nuncu- 
pat Olympia^es Jovisfdias; pariter et Homer. 
Hymn. in Mercur. k.<: Iliad. vero ii. in cq;1o 
domos habere scribit. 

"Eo-tireTf vvy fJ-ot, Maua-At 

'0>VU<anX <fQi|MlT' iX,'jUffttt. 

£nnius similiter. 

Musa;,qu(B pedibus mas;nnm pulsaiis Olymp- 
im. Vide etMacrob. in Som.ScJp.Iib.ii.cap.3. 



2. Re^ina Calliope.] Musarum priiiceps vel 
cantu aliis prastans. Regum etiam comes, 
Hesiod. Theogon. 'Ava.a-eet Trga^pigi^dTn, Om- 
nium excellerifissima, hna-iKiviriv 'o^nrmT'**, Re- 
ges comitatur. Diod. Sicul. lib. iii. cap. 1. 
Musis nomina cuique a proprio munere iribu- 

erunt. Clio propter gloriam, k.c Cal- 

liopen quod cmitds suavitute cceteris aniecedens 
magni ab audUoribus cestimatur. 

Longum melos.] Certe est Ode hsc e lon- 
gioribus. Vide A.Gell. lib. xvi. cap. 18. 

3. Seu roce, Seu fidibus, kc.] Istis nempe 
const.1t exerceturque Musica, voce, lyra, tibia. 
Decitharaab Apolline inventa, lib.i. Od. 21. 

5. .iuditis? Anmeludit,iiic.] O sodales, an 
mecum auditis Calliopen canentem, meisque 
jam votis respondentem .' 

Amabilis Insania.] V'oluptatem sane maxi- 
mam praestat ardor poeticus iis, qui divina illa 
facultate sunt donati. 

6. Audire, et videor pios Errare per lucos.] 
Veluti prcBsentiam numinis sentiat, atque en- 
thusiasmo correptus ita loquitur. 

7. Lucos.] In solitariis maxime locis delubra 
statuebant veteres ; ibique Deos credebant li- 
bentius habitare, ubi quies et silentium, ubi 
nullfe turbae aut strepitus mentium integrita- 
tem labefactarent ; ubi Sapieniim Gynuutsi- 
um, ubi mores bene instiiuuntur, et animi viro- 
rum diriguntur. Haec enim solitudo proebet, 
ex Plutarcho. 

8. Quos el aqucp subeunt et auree.] Perfluen- 
tes aquae, et aspirantes seu perflantes aurte ac 
Zephyri amceuos faciunt in primis lucos. 

9. Meffibulos(F,,iic.] Haec strophe mag. am 
interpretibus crucem fixit hactenus. Eteuim 
qu6 referenda vos fabulosce 9 Deinde, quid ait 
Poeta de Vulture Appulo, extra .ipuUam? 
Quod primum spectat ; sunt qui Apuliam dici 
fabulosam vtlint, ac de insulis etiam Diorne- 



CARMINUM LIBER III. 4. 



153 



Altricis extra limen Apuliae, 
Ludo fatigatumque somno, 

Fronde nova puerum palumbes 
Texere : mirum quod foret omnibus, 
Quicumque celsae nidum Acherontiae, 
Saltusque Bantinos, et arvum 
Pingue tenent humilis Ferenti : 
Ut tuto ab atris corpore viperis 
Dormirem et iu*sis ; ut premerer sacjra 
Lauroque collataque myrto, 
Non sine diis animosus infans. 
Vester, Camoenae, vester in arduos 
Tollor Sabinos ; seu mihi frigidum 
Praeneste, seu Tibur supinum, 
Seu liquidae placuere Baiae. 
Vestris amicum fontibus et choris, 
Non me Philippis versa acies retro, 
Devota non extinxit arbor, 
Nec Sicula Palinurus unda. 

exercitus apud Philippos, neque arbor execranda, 



[259] dcfessum ludendo, sorono- 

lique oppressum celebratse 

palumbes recentibus loliis 

coOperuere in vulture Ap- 

pulo eitra fines Apulia; nu- 

tricis tnem. Quas res admi- 

rationeni ciuictis faceret, 

1 5 quotfjnot sublimis Acheron- 

tiae domos incohmt, et Ban- 

tiae campos, agrosque opi- 

mos Ferenti depressi : quo 

pacto somnum caperem se- 

curo corpore a nigris viperis 

n(\ atque ursis : qua eliam ra- 

'^^ tione contectus esscrn sa- 

crata lauro et myrto ccn- 

Ttycfyt gGsta, puenilus tgo nnn sine 

'■■" -■ numinum tutela impavidus. 

Vester, 6 Musa". vester sum; 

seu vehor ad Sabinos as- 

ocperos; sive algidum Prje- 

ueste, seu declive Tibur, 

seu Baias amcenas adire li- 

buerit. Vestros fontes et 

choros amantem haud me 

vitJi privavit actusin fugam 

neque Palinurus in mari Siciliae. 



ANjXOTATIOXES. 



deis Apulia; proximis meras ipsi fabulas tex- 
unt. Quidam nutricem Horatii Apuliam voca- 
ri, quae fabulosa narrare solita sit, comminis- 
cuntur, nec cudere se anile figTnentum adver- 
funt. Verum enim, an palumbes (quod restat) 
fabulosas dicat pofita, quando rem ut vere 
gestam coramemorat .'' Ita sane melioris notae 
interpretes. Imb palumbesfabiilos(E, inquam 
ego; sicut Hydaspes fabulosus, iib. i. Od. 22. 
V. 8. Et apud Plin. lib. v. cap. 1. Atlas mons 
Jifricee rel fabvlosissitnu-s; nimirum qu5d de 
illis valde multa scribunt, dicunt, fabulantur; 
prasertim ver6 poetae. Sic pakunbes currui 
Veneris traliendo jungimt ; eique numini sa- 
cras, atque, ut in hoc loco, ministras faciunt. 

Vullure in Jlppulo, AUricis exlra limen Jipu- 
li<E.} Est Vultur mons in Apulia; LucoJiia;que 
confiuio, quem admodiun et Venusia Jioratii 
patria et altrix. Itaque nullo negotio omnis 
solvetur, si quis est, nodus. Erat in Jlppulo 
Vulture pofita, ibique obdormivit puer; extra 
fines tamen Apuliee tum fuit : siquidem versa- 
batur in istius latere montis ad Lucanos re- 
spiciente et pertinente. Sicde seipso ait, Sat. i. 
lib. ii. V. 34. 

-LxLcanus, an Appulus, anceps: 



J^am Venusinus arat fuiem sub utrumque 
colonus. 

12. Fronde novd puerum palumbes Texere.] 
Jam tum suam mihi tutelara obtulere Dii,quam 
postea aiyunde expertus sum. 

Palumbes.] Columbfe silvestres. 

14. fi/^idum Acherontice.] Acherontiaest urbs 
Lucaniae in montis vertice, ut nidus in arboris 
fastigio, posita. Cicero i. de Orat. Tanta vis 
palruE est ut Ithacam illam in asperrimis saxu- 
listanquam nidulam affixam sapientissinv.i.s vir 
wimortalitnti anteposntrit. 



15. Saltusque Banl/inos.] Bantia, oppidum 
est Apulia? in Lucanise confinio, pascuis abun- 
dans, VenusidP proxima. 

16. Humilis Ferenti.l Haec etiam urbs Apu- 
liae, Lucaniae fines attingit inter Venusiam et 
Acherontiam sita. 

17. Ut tuto ab atris, &c.] Circumstantibus 
nempe istarum urbium incolis mirum visum 
est, qui fieret, ut puer ego dormirem tutus illic 
cum a viperarum venenis, tum et ab ursorum 
voracitate. Quo etiam praesagio obtcctus es- 
sem laurea Apollini, niyrtoque Veneri conse- 
crata. lUicautemostensum estPoetamme fore, 
hinc vero ad canendas res amatorias destinari. 

20. Ayn sine Diis.] Pindar. Pyth. Od. 5. 
hv 6siv ctTTg. Virg. JVon sine numine Divum. 
SaUust. Tanta repent^ mutatio non sine Deo 
videretur. 

21. Camcence.] A cantu Servius, a castitate 
mentis Festus nomen hoc factum ait. 

In arduos Tollor Sahinos.] Sivc quando 
montosam Sabinorum regionom scando, pcr- 
gens ad prEedium meum ibi situm. Supra, in 
fine prima; Odes hujus libri. 

22. Frigidum Prwneste.] Latii oppidum fri- 
gidas habens et salubres aquas. Strabo lib. v. 

23. Tibur supinum.] In montis ascensu aedi- 
ficatum. De eo lib. i. Od. 7. et 18. 

24. LiquidcE BaicE.] Urbs Campaniae mari- 
tima, calidis aquis, at're puro, secessu grato 
celebrata, lib. ii. Od. 18. 

25. Vestri.i amicum fontibus, iac.] Opeves- 
tra et patrocinio quoties salvus fui .' Primo non 
perii in caede ac fuga exercitus Bruti et Cassii 
ad Philippos urbcm Thessaliae, lib. ii. Od. 7. 
Deinde me non oppressit arbor cerebro prop4 
illapsa, de qua Hb. ii. Od. 13. et 17. 

27. Devota.] Diris nempe, sacra, detestabi- 
lis. Postea cum a Philippensi bello redirem ia 



154: 

Quandocunque mihi post 
aderitis, ultr6 Bosphorum 
jEstiiosura navijTHbo, et pe- 
ragrabo sicca sabulafinium 
Syria? : perg-am ad Britan- 
nos adveiiis crudelcs, atque 
ad Concanos cruoris equini 
polu gaudentes ; Gelonos 
pharetram gestantes, atqtie 
fluvium ScythicB adibo il- 
laesus. Vos magnum Au- 
gnstum finem laboribus pe- 
tentem oblectatis in specii 
Pierio, quando fatijatas 
bello turnias m urbibus col- 
locavit.Vos mausuetum aui- 
tnum et donatis, et donato 



Q. HORATII FLACCI 

Utcumque mecum vos eritis, libens 
Insanientem navita Bosphorum 
Tentabo, et arentes arenas 
Littoris Assyrii viator. 
Visam Biutannos hospitibus feros, 
Et laetum equino sanguine Concanum 
Visani pharetratos Gelonos, 

Et Scythicum inviolatus amnem. 
Vos Csesarem altum, mihtia simul 
Fessas cohortes reddidit oppidis, 
Finire qucerentem labores, 
Pierio recreatis antro. 
Vos lene consilium et datis, et dato 



30 



[261] 

35 



40 

[262] 



^A-XOTATIO.YES. 



Italiam, perir]itatus sum graviter quidem, at 
naufragiMui tJiuien non feci, ad promoutori- 
um Lucaiiia;, nominatura a. Palinuro JEneBZ 
nauclcro jUic mer.so, quod mari Siculo pro- 
funditur. 

29. Utcuinqm m^um vos eri7»s.] Vcstram 
ergo tutelara .'■^aBpe cxpertus, niiiil est quod us- 
quani formidem, nuUum ceite nou jKjricidum 
iotrcpidub adibo, ve.^tra fretus opc ot pra;sidio. 

30. Insanicidtm Bnsphorum.'] vEstuosas ac 
fremcntes muris angristias. Lib. ii. Od. 13. v. 
14. Virgil. Kclog. ix. 43. 

Huc aile.s; insani ferintit, sine, liltoraflnctTs. 

31. JlreiUr.sarencus IMloris A.sxyrii .] Quidam 
leg-unt iirfafrs. Intelhge Syrias seu As.syriae 
■vel fincs extrcmos ; naru vetpribus quieUbet re- 
gionum et asfroruiH extremiiates, littoravoca- 
bantur : vel solitudiues areno«as ct ferventcs, 
«n quibus viatores a?stu soluti nonnunquam in-* 
tcreunt. Ab Assur filio Sem dicta Assyri^, 
A-sia; regio, Mesopotami* alHnis, ab ea, Tigri 
ilu-.nine distincta ; Isid. Etym. S. Aug. Quod 
si placet Assyriam poni pro Syria, ha;c certe 
ad mare (!xtenditur, ejusque tenet littus. Pliu. 
V. cap. 12. .fuxta Syria lUtiis occupat, quon- 
datn terrarum maxima, et pluribus disiincta no- 
minit>u.<:. . . .issyria ante dicln, kc. 

33. Britannos hospilibus feros.'\ Ab his olim 
hospites immolari soiitos aiunt ; sicut apud 
Tauricfe r^iones populos id factura constat. 
Vide Euripid. Iphigen. in Taurid. 

34. iMtum equiho sanguine Cnncatium.'] 
Concani, Cantabrorum pars, apud Hispaniani 
TaiTaconensem, Massagctarum colonia fuere; 
qu!edam habuere commuuia cuni Thracibus et 
?cythis, quod spectat ad crudelitatem bellui- 
numque rilum, ex Strabone lib. v. Istis om- 
uibns, sicut ef Sarmatis mos crat, •■ pedis vel 
cruris equiui venis eductum sanguiuein lacti 
j)crmixtuni potare. Plm. lib. xviii. cap. 10. 
Pulte alnntur, el cru.dd etiam farind, cquino 
lacte, vcl sanguine e cruris vcnis admisto. Vir- 
gil. Gcorg. iii. 451). 

Inter 

Iiiia ferire peilis salienlem sanguine venam : 
liisaUa: quo more solent, acerque Gelonus, 
Et lac concretum cum sanguine potat equino. 
Alartial. Si)ectac.9. 



Venit et cpoto Sarnnita pastus cqv.o. 
Sil. Italic. lib. iii. 36<i. 

jXec, qui Massagetcn monstrans feriiate pch . 
renlem, 
Comipedis fusd satiaris, Concane, vend. 

3-3. Pharetralos Gelunos.] Scythiae popu- 
los, de quibus lib. ii. Od. 9. et 20. Viigil. 
..^neid. viii. Sagiilifcros. 

36. Sci/thicum amnem.l Tanaim fluTium 
(veniac. Don) inter Europam et Asiam limi» 
tem ccleberrimum. Lucan. lib. iii. 272. 

. . . Verlice lapsus 
Ripluco, Tanais diversi nomina mundi 
hnposuit ripis, jhimqne et terminus idem 
Europa:, medice diriincns conjinia terrce. 

37. Vos Ctfsartm, i>LC.\ Vos etiara, O, Mu- 
sae, Augustum Caesarem, post bellicos labores, 
recreatis cantionibus vcstris ac moduUs potti- 
cis ; in antro Picrio, sccessu et otio liberali. 

Mdilifi simv.l Fe.ssas cohortcs reddidij oppiilis.'] 
Cum in urbibus ropias, liyemandi causa, seu 
in hybernis collocavit. 

39. Finire qucErtntem labores.] His quidam 
alludi volunt ad id quod refertur Augustus 
qtneteni optasse ct vacationem a Reipublica 
petivissc. V'ide Sueton. Octav. cap. 28. Sed 
potiiis notatur Augristi consuetudo per hyemes 
vacandi literarum studio, ingenii deliciis, car- 
minum scriptioni. Sueton. Octav. cap. 84. 
Eloquenliam studiaque liberalia ab tttate pri- 
md et cupidt et lahoriosi.mmt exercuit, k.c. 
cap. 85. Multa rarii generis prosd oratione 
coinposuit . . ...... PoCticam summatim attigit. 

Unus libcr extat scriptus ab eo hexametrisversi- 
bus, cujus et urgumentum el titulus est, Sicilia. 
E.vlat alter a:que modicus Epigrammalum, qux 
feri tempore balnei meditabatur. Tragcediam 
rnagno impetu txorsus, non succedenle stylo 
aboletil. De Ajace illa crat, &ic. 

40. Pierio recreatis antro.] Pierius mons est 
Thcisalia;, Musis sacer. Inde Pierides ills 
dicta- sunf , et quicquid ad eas pertinet Pieri- 
um vocari; uotum est ac tritum. Cicero de 
Natnra d<'orum, a Pierio patre nomen desu- 
mit : at Foinp. Festus a dicto montc, cujus 
amffinitas et solitudo opportuna est et grata 
studiosis. 

41. Vos kne consilium et dalis.'} HumansE 



C^VRjMINU^M LIBER III. 4. 



155 



Gaudetis almne. Scimus ut impios 
Titanas, immanemque turmam 
Fulmine sustulerit caduco, 
Qui lerram inertem, qui mare temperat 
Ventosum, et urbes, regnajue tristia, 
Divosque, mortalesqueaurmas 
Imperio regit unus requo. 
Magnum illa terrorem intulerat Jovi 
Fidens juventus, horrida brachiis, 
Fratresque tendentes opaco 
Peliou imposuisse Olympo. 

mNOTATIONES. 



benlgnae lastamini. Novi- 
niiis quoniodo scfleratos Gi- 
gantes, ac terocem plia- 
lan?em misso fulmine prof- 

45 ''S'""'* '*! qui terram im- 
nioljiiem, qui mare ventis 
obnoxiiim moderatur, at- 
que oppida, maestasque re- 
giones, Deosque et homines 
solus gubernai potestate le- 
[263] gitima. Jovi mctum ingen- 

50 tem incusserant immanes 
illi juveaes, lacertis confisi, 
et fratres Peliou supcrad- 
dere conati 01yi||p6 um- 
broso. 



literae, quse ad humanitatem et lenitatem in- 
stituant Sueton. Octav. cap. 51. ClemenlicB 
ciiiliiatisque ejus multa et magna documenia 
sunl, k.c. ViAc cap. seq. ibid. Erga literatos 
et ingeniosos benigiutate ac liberalitate sum- 
ma usuni, nemo nescit. Sueton. cap. 89. In- 
geniu sui seruH modis omnihus fovit. Reci- 
tanteset benigni. et palienter audivit, kc. 

Consilium.] Adverte duas breves pro una 
Ions:a : sic et postea Od. 6. v. 6. 

Hinc omne principium. 

Dato Gaudetis.] Non vok poenitet datae Cse- 
sari liuraanitatis, qua vestros clientes fovet. 
Sueton. modo citatus. 

42. Scimus ut impios Titayias, k.c.] Clare 
patet per .lovera designain Aug-ustum, per Ti- 
tanas et Gigantes omnes Augusti ativersarios, 
quibus sublatis, ac virtute domitis, rerum po- 
titus est. Mire vero Augusto blanditur, dicens 
pro eo stetisse Palladem, id est, sapientiam 
cum virtute conjunctam : Bruto vero et Cas- 
sio fuisse vim consilii e.xpertem, quse propria 
mole corruerit. Porro ista Ca>saris elogia alle- 
goricis arahatcibus ingeniose e.xornat. 

Impios Titana.i.} Terrae ac Titanis filios Gi- 
gantes, qui Deos lacessere ausi, Jovemque 
coelo pellere moliti sunt ; quasi patris ulcis- 
cendi causa, cujus haereditario jure coeli reg-- 
num erat, utpote fratrem Saturni natu majo- 
rem. Videlib. ii. Od. 12. et 19. Virgil..(Eneid. 
vi. 580. 

. . . Genus antiquum terrce, Titania pubes, 

Fulmine dejecti. 
Diodor. Sicul. lib. iv. cap. 3. scribit Ccelum e 
Titaea uxore decem ct septem filios procrcasse, 
proprioque nomine singulos, comnnmi autcm 
omnes a matre Titanas appellasse. 

Impios.] Macrob. Saturnal. lib. i. cap. 20. 
Quid Gigantes aliud fuisse credendum est, 
(juani hominum impiani quandam gcntem, Deos 
neguntem ; et idea existimatum Deos pellere de 
coelesti sede voluisse ? Horum pedes in draco- 
num rolumina desinebant, quod significabat 
niliil eos rectum, niliil superum cogitfisse, loiius 
vitte eorum gressu atque processu iu infcrna 
mergente. 

45. Terram incrtem.'] Lib. i. Od. 34. v. 9. 
Bruta ttllus. 

46. Regnaque tristia.] Inferos. Nec enim 
fiedendum Cruquio interpretanti, Tyranni- 



dem, ob vocem, urbes; Inferis haud conve- 
nientem, inquit itle : quasi vero jungenda es- 
sent haec, vrbes regnaque irislia. Im6 Jovis 
imperium extendit^Poeta ad Superos Inferos- 
que, et orbem hunc scu maro, tcrramque, ia 
qua urbcs. Qua> omnia complectitur his voci- 
bus. Dirosque morlalesque turmas rtgit unus, 
scilicet Jupiter. Virg. JEii. i. 65. 

.... Divilm pater, atque hominum rex. 

49. Magnum illa ierrorem inlulerat Jovi, 
&.C.] llla Gigautum turma immani robore 
praedita Jovem, caeterosque Deos terruit, ac 
ptriculum inde fulgens contremuit domus Sa- 
iumi veteris ; ut est lib. ii. Od. 12. Vide He- 
siod. Theogon. Ovid. Metamorpbos.lib. v.321. 

Emissumque imd de sede TyphoHa itrrm 
Ccelilibus fecisse melum ; cunclosque de- 

disse 
Tergafuga-.donecfessos Mgyptio tellus 
Ceperit, 6ic. 

50. Fidens juventus, horrida brachiis.] Vir- 
gil. iEneid. vi. 582. 

Immaniavidi 

Corpora : qui manibus magnum rescin- 

dere coelum 
Mggressi, superisque Jovem detrudere reg- 

nis. 

51. Frntresque fendentes, &c.] Intellignnt 
nonaulliOtumet Ephialtem, Aloidas geminos, 
quos memorat Virgil. mox. cit. sed Gigantes 
omnes eodem patre, vel eadem matre genitos, 
adeoque fratres, melius est accipi. De hig 
Virgil. Georgic. i. 2S0. 

Et conjuratos rctlum rescindere fratrcs. 
Ter .lunt conuii imponere Pclio O.ssam 
Scilicet, ulque Ossts frondosum involvert 

Olympum : 
Ter Paler exstruclos disjecil fulmine mon- 

tes. 

52. Pelion imposuisse Olympo.] Montes 
montibus aggcrere. 

Pelion.] Mons Thessaliae, Olympo et OssiE 
contiguus ; Olympus, Thessaliam a Macedonia 
dirimit, nubes attingit vertice. Unde pro 
Coelo ponitur srepius apud Poi^tas. Sunt ct alii 
montes cjusdem nominis tros, primus in My- 
sia, alter in Lycia, tcrtius in Cypro. Sed de 
his non agitur. 



156 



Q. HORATII FL.4.CCI 



Verum quid Typhon ct for- Sed quid Typhoeus et validus Mimas, 
tis Mimas, vei quid Por- Aut quid minaci Porphyrion statu, 

phMion s^tatura ternbili, r-w • j r» ■ i • • 

qui.i Riioecus et Enceiadus ^"10 Khoecus, evulsisquc truncis 

eradicatas arbores torque- Euceladus jaculator audax, 

ri uisus v^/ent adversusQoj^^^^ p y j^^ .^^ 

crepantem iMmcrvffi clype- &*'-•"- 

um inumpentcs? Ex hac "ossent rueutes T Hmc avidus stetit 
partc certabat ardens Vui- Vulcanus, hinc matrona Juno, et 

canus, et domiua Juno, -vr i • • , 

nccnon Ph«bus arcum sem- . ^ »nq"am hum_eris positurus arcum, 
per humeris gestans, qni Qui rore puro Castaliae lavit 
Cai.taiii/6/i/!.? aqui liquidi (Jruies solutos t Qui Lvcige tenet 

p;i^sos capillos pei-tundit, t-^ ,' -^ ., 

quiLjilltenemoraetsilvara JJunieta, nataleinque silvam, 

jialalem ohtinet, Patareus Delius et PatareUS ApoUo. 

atque Delius hinc diclm.y^^ ^,j,„gjli ^ ^.^ ^^ j • ^ 

Kobur snie prudentia pro-,-. " 

prio f adit pondere. Mo- V im tcmperatam Du quoque provehunt 
deratum robur ipsa numi- In majus : idem odere vires 

na promo\ent ad ampliui ; r\ r • 

vires auu-.u quodiibet sce^ ^ Pmne nefas ammo moveutes. 
lus machinantes a. ersan- Tesiis mearuni ceutimanus Gyas 
lur. Dicta mea manifeste Seutentiarum notus, ct intcffrae 

comprobat Gyas centum '-^ 

mauus habens, pariler et Orion oppugnator 

AX.WTATIOjYES. 



55 

[264} 

60 

65 



[265] 
70 



53. Sed quid TyphoHus^ Quid gigantum vis, 
insolentia, temeritas. adversus Deos.' iSe legas 
cum vulgo Typha.us. Tutaiu! qui et Ivpui^ 
vel Ty?»y, a Tvf®' arroganlia, duplici fuisse 
natur;i. luunana, et ferina, dicitur ab ApoUo- 
doro, lib. i. et a Jove pcrcussus, eminus, qui- 
dem fuhnine,cominusautemadamantina falce. 

Vnlidus ^fimas^ Hic totam Leumon insu- 
lam jaculari in Deos nisus dicitur apud Clau- 
dianum: at ipse Prochvtse Tyrrheni maris in- 
suIee subjectus. Sil. Ital. lib. :xii. 147. 

Apparel Prochyte smrinn sortita Mimanta. 

54. Minaci Pcrphyrivn statu.'] Ingenti sta- 
tura insolcns et minax. Dc eo Claud. in Gi- 
gantomach. 

5.3. RhKcns^ Is et Rhetiis, lib. ii. Od. 19. 

56. Encelnduf: jaculator audax.} Taw ro- 
bustus ut evulsas arbores intorqueret; on uibus 
Gigantum metximus fuisse perhibetur. De eo 
postca ad voces, A'ecperedit Impositam celer 
ignis JF.fiHim. 

57. Palhidis rrgida.'] Iste Palladis clypeus, 
quo dicitur Jupiter Giganlum rcpressisse au- 
daces coHatu'5, significat sapiens consilium vir- 
tulis comes et prasidium, sine quo ipsa parum 
valet. Utruraque verh Augusto adfuisse, ut 
ante jam annotavi, Horatius indicat. De 
jE^ide, hb. i. Od. 15. 

58. Hi7ic aridus stetit Vulcnnus, &ic.] Pro 
Jove dimicavit Vulcanus; aiidus, seu, quod 
ignis omnia corripiat et depascatur; seu quod 
ille pugnse a^idus, praeliumque ardens capes- 
scret. 

59. Matrona Juno.] Ovid. Fastis. vi.33. 

Si torus in jjretio est, dicor matrona To- 
nnnfis. 

60. £/ JVunquam humeris positnrns arcvm, 
&.C.] .\pollo pharetra semper ef arcu instruc- 
tus. quae «luit ejus anna et insignia, de quibus 
Vide Alacrob. 



61. Quirore puro Castalia;, &.c.] Cui sacer 
fons Castalius ad radices Parnassi. lib. iv. Od. 
6. V. 26. 

Ph(tbe, qui Xantho lavis amne crines. 

62. Qui LycifF tenet Dumeta.] Sacrum erat 
Phtebo delubrum in silvi Lyciae, Asis Minoris 
provincia", cujus civitas insignis Patara, in 
qua et ille praecipue colebatur, et oracula ede- 
baf : hinc dicfus Patareus. Strab. lib xiv. A 
Pataro Apollinis filio Pataram nomen ha- 
buisse scribit Stephanus. 

63. JValalenique silram, Delius.'] Apud De- 
lum insulam et Cynthi montis nemora, natus 
Apollo fertur: se.xque ibi mensibus apstivalibus 
responsa dabat ; sex autem hyemahbus, apud 
Pafaram, teste Servio. Ovid. de Arte Amandi, 
ii. 80. 

Clario Delos amaia Deo. 

65. Vis ron.nli expers mole niit sud.'] Robiur 
qfiantum fucrit, uisi consilio et prudentia tem- 
peretur et regatur, pardm juvat aut proficit: 
quin pofius ut plurimum nocet, ex Euripide, 

'Pdfjtx i' 'dLfjtoibnc ViXf.rtKK TIKTU /SAat'f)t». 

Sic Bniti virtus et Cassii Romanae juventutis 
ac nobilitatis delectu et robore quamvis stipata 
ad irritum cecidit, quia consilio caruere: sua- 
que illi clade et ruina totam prope rempubli- 
cam iiuplicuere. Contra Augusti virtutem sa- 
pientia temperatam Dii provexere ad Roraani 
clavum Imperii, et ad orbis universi dorainati- 
onem. Ipsi ver6 Dii omnibus iis adversantur, 
qui sua fortitudine abutuntur ad scelus. 

69. Gyas.] Vel Gyges,Br\nrei frater, vel ip^e 
Briareus, aut Gigantum quispiam ad Tartara 
cura aliis deturbatus. Vide lib. ii. Od. 17. 

70. Tnteercp Tentator Orion Diarue.] Hanc 
ille ausus interpellare de stupro, ejus sagiftis 
est confossus ac peremptus. De eo tamen 
lonsre aliter alii fabulantur. Vide lib. i. Od. 28, 
V. 21. et lib. ii. Od. 13. v. peuultimo. 



CARMINUM LIBER III. 



157 



Tentator Orion Dlanse, 
Virginea domitus sagitta. 
Injecta nionstris terra dolet suis ; 
Moeretque partus fulmiue luridum 
Missos ad Orcum : nec peredit 
Impositam celer ignis iEtnam ; 
Incontinentis nec Tityi jecur 
Relinquit ales, nequitife additus 
Custos : amatorem trecentEe 
Pirithouin cohibent catena?. 



castse Dianae hnjiis Virginis 

telis confossus. TeiTa suis 

portentis imposita aegre 

fert : alque filios ad foetida 

Tartara fulmine detrusos 

rj^ dolet. At vorax flamma 

non absuiiiit .■?^]tnam injec- 

tam ; neque libidinosi Tityi 

hepar dimittit vultur luxu- 

feOI *'^ vindes. appositiis ; a- 

'-" J mantem vtro Pirithoum tre^ 

centa coerceat vincula . 

80 



ODE V. 



Jlugusti laude». Crassi vituperium. Reguli virtus, Jides, constaniia 
C-CELO tonantem credidimus Jovem 



iVon dubitavianis JoveiB 
Ccelo 



.imrOT.^TIO^'ES. 



73. Tnjecta monstris terra doht 51113.1 Mon- 
Strosis filiis, ncmpe gigantibus fulminatls, 
terra dolet qu6d etiam poena; ac supplicio il- 
lonun servire, eosque premere cogatur ipsis 
injecta: unde et in ultionem suique doloris 
qiialecunque solatium, famam, quae Deorum 
probra evulgaret, dicitur gemuisse, ird irritata 
Dtorum, ut canit Virgil. iEneid. iv. 178. 

Injeda.] Gigantes praecipui variis simt in- 
sulis obruti, Otus Creta: Prochyta Mimas ex 
Silio ante cit. vel Tvpho(ius, ut aliis placet : 
insula Co, Polyboetes ; Sicilia Enceladus, ,vel 
aut alii scribunt, Typhon seu Typhoeus. Vir- 
gil. jEneid. iii. 578. 

Famn est, Enceladl semimtum fulminecorpus 
Vrgtri mole hdc: ingentemqat insuper 

.nnam 
fmposiiam,niptisJiammamex]nrarecaminis: 
Et fessum quoties mutat lalus, intremere 

onuiem 
Mvrmure friiiu. um, et coelum subtexere 
fumo. 
Ovid. Metamorphos. v. 346. 

Vasta Giganteis ingesta est insula memhris 
Trinacris: et magnis subjectam molibus 

urget 
JEthereas ausum sperare Typhoea scdes. 
^ititur ille quidem, pugnatque resurgere 

s(cpe : 
Dextra sub Jiusonio manus est subjecta 

Peloro: 
Laeva, Pachyne, tibi: Lilybceo crura pre- 

muntur. 
Degravat JEtna capiit, sub quo resupinm 

arenas 
Ejectat, Jlainviasque fero vomit ore Typho- 
ius, k.c.] 

74. Luridum.'] Plumbei coloris, lividum 
pallore et uigrore mixtum. 

75. JVec peredit Impositam celer ignis JEt- 
•num.'] ISeque tanien ignis per j^^tnae hiatus e 
Gifrantis suppositi ore prorumpens absuniit 
Cum moutem: adeoque iiou miiiuuntur ejus 



cruciatus. Vide Lucret. lib. vi. .^tnae descrip 
tionem, iic. 

77. Inconiinentis nec Tityijecur Relinquii 
ales.] Vultur Tityi jecur vellicans haud illuna 
unquara patitur interquiescere ; qu6d Latons 
vim inferre tentaverit. Vide lib. ii. Od. 14. 

78. JVequitioB.] Libidinem non rar6 notat 
ea vox. Cic. in Verrem: Vestigia Uhidinis ei 
nequitios. Tuscul. iii. Frugalitatis eit mo- 
tus animi appetentis regere et sedare, scmper-' 
que adversantem lilidini, moderatam in omni 
re servare constantiam, cui contrarimn ritiunt 
nequitia dicitur,frugalitas dfnige . . . nequi- 
tia ab eo quod ne quidquam est, in tali hojnine; 
ex quo idem nihili dicitur, Geil. Ub. vii. cap. 11 . 
jVequayn hominer/i GrcBci dicunt 'tty,o\!tri*, li- 
bidinosum; vel fAia.^cv: scelestum, &.c. Vide 
Macrob. Saturnal. hb. ii. in fine. 

79. Jlmatorem trecentce Pirithoum coJtiher' 
catencB.] Amator ille temerarius Proserpinain 
ut raperet ad Inferos profectus, ibi catenis 
constrictus poenai luit graves ac diaiurnas suae 
intemperantis. 

Ode V. — Metrum idem quod supra OJ. 9, 
lib. i. 

1. C(tlo tonantem, &tc.] Quando potentiam 
suam Jupiter ostendit fulgoribus ac tonitruis., 
tnm credidimus eum in Cosio regneire ; sic Au- 
gustum degentem in vivis ac nobis praesentem 
nemo dubitabit inter numina recensere, et co- 
lere, qui facinora plusquam humana' virtutis 
ediderit; reparans gloriam nominis Roniani 
per Crassum ejusque miUtes obscuratam et 
mfractam. Porro quas gentes et quot Augns- 
tus subegerit, vide apud Sueton. L. Flor. lib. 
ult. Sext. Aurel. Victor. Oros. lib. vi. &ic. 

Tonanteni credidimus Jovem Regnare.] Cic. 
de jSat. Deor. ii. J\'onne perspicuum est tx pri- 
md admiratione hominum, quud tonitrua jac- 
iusque fulminum extimuisseiit, credidisse ea ef- 
Jiccre rtnivi omniumprcEpottnlem Jovtm? Sue- 
ton. Octav.29. Tonanti Jovi (tdcm consecravit 
libcratus ptriculo, ciim expeditione Cantahricd 
pcr HiiClumuai iter, Ucticam cjus J'u!gur pe,- 



158 

dominari, quando intomiit: 
et Augustus vivens ceuse- 
bitur numen, additis Im- 
perio Roinano Britannis, et 
Pcrsis terribilibus. Ergo 
ne Crassi milcs uxoris pe- 
regriniSi vir infamis exfitit? 
Etiamne Marsus et Appu- 
lus i» agris hostium soce- 
rornm cousenuit sub prin- 
cipe Medo, 
\ 



Q. HORATII FLACCI 

Regiiare : preesens divus habebltur 
Augustus, adjectis Britannis 
Imperio, gravibusque Persis. 
Milesne Crassi conjuge barbara 
Turpis maritus vixit ? Et hostium 
(Proli Curia, inversique mores !) 
Consenuit socerorum in armis 
Sub rege Medo, Marsus et Appulus, 



.^.YJiOT.^TIOyES. 



[267] 

5 

p68] 



s!r!nxisset, senmmque pr/tlucentem exanimds- 
'set. Lucan. lib. iii. 319. 

. . . Ptrfulmina iantiim 

Scirtt adhuc solum Cctloregnarc ionanlem. 

2. PrcEsens divnsTinbcbliur.] Non a Romanis 
taiitnm sed et ab exteris nationibus. Nam ex 
Sueton. PUraqux provinciaruin lcmpla et aras 
ronsiituerunt, quod aliis non nisi post nior- 
Uin conti^erat. Id factum Pergami in Asia. 
Nicomediffi in Bithyaia refcrt Dio. lib. li. Vir- 
cil. Eclog. i. 6. 

O Melibv.e, Deusnohis hcccotiafecit, 
j^Mmqut erit illc milii scmper Deus : iUius 

aram, 
Sapc tener nostris ab ovilibns imbuet agnus. 

3. Adjtrtls Brilunnis Tmperio.} Ille tamen 
ipse Inlacius Britannus.E.poi\.~.v. 7. etpo.it Di- 
vum Julium niiUi tentatus, nec nisi at) Impe- 
ratore Claudio triumphatus dicitur. Sucton. 
Claud. xvii. T.icit. in vita AgTicol£B, k.c. Ergo 
rjuasi futur* \ iotoria} pra'-;agium scripta est 
hrec Ode prolicisccmi ad beUum Britaunicum 
Augusto, undc tamen revocatus est motibus 
ac lumultibus Dahnaticis et Pannonicis, ex 
Dione, lib. xlis. vel eos quasi victos Poeta ca- 
nit, qui ad Aujjustura aliquot post annos arma 
rursum e6 parantera inferre, jamque iiurum 
Cctsarem in ultimos orbis Britamios. lejatos 
de pace iniserrnt; qua impetrata, Capitoho 
dona imulerunt, suamque Romaiiis iasulam 
prope totam addixerimt. Testis Strabo, hb. 
iv. Oixfiay yjJ^in 7ri.giriiiu3t.irAv tu; 'Pa.uxici; 
oKiiv Twv vvt3-;v, k.c. AJii ; quod per Drusum Au- 
«nsti privignum sint superati, ejus nempe feh- 
cibus auspiciis. Vide Ub. iv. Od. 14. ad tineni. 

4. Gravibusque Persis.^l Graves Persas qui- 
dam intelligunt, quia gravis armaturae; me- 
lius alii ob Crassi gravissimam certe cladem, 
de quii mox. Hi porr"), qui pro Parthis po- 
nuntur sine dubio dicuntur Subacti, qu6d Ar- 
rteniam vindicanli Augusto facili cesserunt; 
obsides obiulerunt. Jus creandi regis permi- 
serunt ; adempta denique M. Crasso et 5l. An- 
tonio signamUitariaremiserunt. Sueton. Oc- 
tav. cap. ii. Eutrop. Flor. Aurel. Vittor, (ii.c. 
Vide eliam quse annotavi lib. i. Od. 19. ad v. 
11. Adde Xiphilinum, in Augusti Monarchia; 
Pkraalesper id iempus metuem ne Cccsar con- 
tra se e.rfrcitum duceret, capiivos ad eum rc- 
misit, et signa milituria, qncc a Crasso acccpe- 
rat ;' qud ex re Casar gloria efferebatur, qudd 
s,ine iabore recuperasset ea, qum alii magnis 
priFUis amisissenf ; ob eam cnu.mm sacrafccit, 
n'que sedens ijceqng urbem ingrtssus 6st. Tum 



laudabatur, qudd sibi nihil preclerea acquiren- 
dum esse putarei . . . ciim essct autemin .Jsid, 
regnaque et principatus partim aUis conjirmds- 
set, pariim ad alios tran^iulissei, condeninalis 
quibusdam regibus, nonnuUis etiam laudali-i, 
aique in amiriliam rf.ceptis, qiiam plurima: /e^ 
gationes ad eum venerint, 4cc. 

5. Milisne Crassi conjuge barbard, &c.] Au- 
get Poeta invidiam ac turpitudincm Crassiaui 
exercitus, nt hmc majoreni paret Augnsto 
gloriara, qui dedecus illud absterserit, eos \in- 
cendo qui antea victores, et clade Crassiand 
allius.animos erexcraT?/, ex Flor. hb. iv. cap. 
9. exinde Romanis formidabiles ; utdixi lib. i. 
Rd Od. 19. v. ll.cit. 

Crassi.] Luc. Flor. lib. iii. cap. 11. Cupidi- 
tas Consulis Crassi, dum Parlhico inhiat auro 
vndccim strage legionum et ipsiuscapite mulc- 
tata est .... Filium ducis peni inconspeclit 
patris ielis obrnere Iwsics. Reliquiie infeUcis ex- 
trcitm, quo quemque rapuit fuga, in .irme- 
7iinm, Ciliciam, Syriamquc dislractce, tix nnn- 
iium cladis rciulerunt. Caput ejus recisutn 
cum dexird manu ad Rcgem reportutum, ludi- 
briofuit, nec indigni. .iurum enim liqiiidum 
iarictum orisiiifusum est ; ut cujns animus ar- 
serat auri cupidiiate, ejus etiam mortuum et 
cxangve corpus auro ureretur. 

Conjuge barbard Turpis marilusvixit?] la 
ea nimiiinn clade Romani cxercitns ad viginti 
millia desiderati sunt, ad deceni ver6 millia 
capti, turpitudine barbararum conjugum vi- 
tam redemerunt, imo et consenuenrat, cum 
hostibus soceris,et ineorum castris militaruut. 
Appian lib.ii. debelloParthico; Plutarcho, «cc. 

6. Turpis mariius.'] .Justum enim matrimo- 
nium est inter cives tantum : sic Jurisc. In eo 
prffitcrea tm'pitudo,qu6duxores ducerent fihas 
Parthorum, qui inter Assyrios, Medos, ac Per- 
sas obscurissimi ; quique Scytharum fereban- 
tur exules ac profugi, qiiod sonat vocabulum ; 
denique, quod conscripti in eorum exercitu, 
qui totus peue e servis constaret. Nam et 
cura M. Antonio occun-issent millia Partho- 
nim equitum quinquaginta; quadringenti ad 
gummum fuerimf ingenui. 

7. Proh Curia, invei-.iique mores.'] O Scna- 
tus infracta majestas Consulis turpi caede ! O 
mores corrupti militum Crassianorum, qui 
contra nominisRomani honorem scrviant hos- 
tibus; Orodi Parthorum Rcgi fidera et sacra- 
mentum pr:pstare non erubescant Mnrsus et 
Appulus, optiiui ItaUae beUatoreg| ut alibi jam 
annotari. 



CARMINUM LIBER III. 5. 



159 



Ancilionim, nominis, et togne • 
Oblitus, ffitcrnaeque Vestee, 
Incolumi Jove et urbe Roma ? 
Hoc caverat mens provida Reguli 
Dissentientis contlitionibus 
Foedis, et exemplo trahenti 
Perniciem venicns in aevum ; 
Si non periret immlserabilis 
Captiva pubes. Signa cgo Punicis 
Afiixa delubris, et arma 
Militibus sine csede, dixit, 
Direpta vidi : vidi ego civium 
Retorta tergo brachia libero, 
Portasque non clausas, et arva 
Marte coli populata nostro. 
Auro repensus scilicet acrror 



10 



[269] 

15 



20 



[270] 
25 



jmVT^TIO.XES. 



Anciliorum, nomini:;, togfe- 
que, et perennis Veftft im- 
menior, stante Jove et ci- 
vitate Roniana ? O Senatus 
et corrupti Mores ! Rcguli 
prud^ns aninius id prasen- 
seraT, ciim refragatus est 
ignoniiniosis Icgibus, et ex- 
euiplo in posteruni damuo- 
£0, nisi juvenes bello capti 
interire sintrtnidr, sine nii- 
seratione. Ego, inquif, ille, 
templis Cartliaginiensibus 
appensa conspexi ve-\i!la 
Romana, atque arma mili- 
tibus liaud repugnantibus 
adenipta. Ego civiuni Ko- 
7nanorv.m conspexi manus 
post dorsum irjgenuum in- 
\ersas, et portas apertas ; 
et agros arari nostris aru)is 
paulu ante devastatos. JNi- 
niirum rcdemptus auro 



10. Anrilioruin, nominis, et togce Oblitus, &.c.] 
Digiiitatem nominis Romani, sacra et religio- 
nem pessundantes. Ancilla scuta erant bre- 
via duodecim, dida ab Ancisa, quod ea ^nna 
ab idraque parte, ac peltcE Thracum, incisa, 
ex Varrone 6. de Ling. Lat. Hovum unuin 
coelo emissum ibi fore imperium spondebat; 
quod ne dignosceretur ac surriperetur, unde- 
cim ei similia fabricari iNumajussit, siniidque 
omnia iujede Martis condi et servari. Dionys. 
Halic. 

\\. JElcrrKtque Vesfrv.] Ignis illius eetcnii, 
qui in Vestce templo debebat a Virginibus Ves- 
talibus custodiri, ut Imperium RouKe staret 
perpetuum. Dionys. Halic. lib. ii. Cic. ii. de 
Legibus ; llrgines Veslalcs in urhe custodiunto 
ignemfoci pitblici sempiternum. Virg. iEaeid. 
- iv. 2LH>. 

.... Vigilemque sacraverat ignem, 
Excubias Divum iziernas 

12. Iiuolumi Jove et u-rbe Romd.] Si qui- 
dem Rouia non fuisset ampliiis, culpandi sanc 
non esscnt, qui apud exteros sedem et fami- 
liam figerent. At sfante (Jrbe et Capitoliuo 
Jove Romanos protegente, barbaris noinen et 
manus dare, hoc certe probrosum Romanis 
militibus. 

l'i. Hoc caverat jnensprorida Reguii.] Hoc 
graudc malum prEecavelJat M. Attilius ille Re- 
gid'is, primi Punici belli glnria clcuhsque mnx- 
TwitJ, ut ait Valer.Maxim. lib. v. cap. 4. quando 
reddi prosecaptivos Carthaginiensium vetuit; 
timebat nempe ne spem vita? milites ignavi po- 
nerent in captivitate, adeoque rcniissiiis in 
aciedimicarent, ac mortis metu ad fugam, ab- 
jiciendave arma incitarentur. Noluit itaque 
perniciosum de se exemplum posteris reliiiqui, 
quo disciplina niilitai-is, ipsaque subinde Res- 
publica dcperiret. 

17. Si nonperiret im>niserabilis Captiva pu- 
6e«.] \Jt ergo totam duntaxat in virtute et ar- 
mis vitaR spem collocarent milites,voiebat eos, 
qui sese dedeutes vitam ab hosle precafi cs- 
seut, ei necandos pcrmjttj, nec qucniquam re- 



dimi ; quod quidem sanxcrat et Plato 5. de 
Rep. Cic. iii. Ofnc. Octo liominum millia ie- 
nebat Ilannihal, non quos in acie ctpissei, au^ 
qui periculo moriis diffugissent, sed qui relicli 
in castris fuisseni d Paidoel Varrone Consuli- 
lus; eos Henatus non censuil redimendos, cunt, 
id purvd pecunidjieri poluisset; ut esset insi- 
iu7n miliiibus nostris, aut vinccre, uut einori. 
Qudquidem re audildffracius animus Hanni- 
balis, quod Senalus P. Q. R. rebus affliciis tam 
excelso animo fuissef. 

18. Signa ego Punicis, Lc.] Uxc Reguli 
verba suut, illum cum bostibus pactum dissua- 
dcntis in Scnalu; ostcnsaque militum inei tium 
indiguitate et lionoris Romani labe omnem er- 
ga illos misericordiae sensum cx auimo Sena- 
torum amovere satagentis. Ego vidi, inquit, 
signa Romana hostiura delubris afiixa, vidi ai- 
ma ignaiis illis militibus erepta,perqujetanien 
vitiun servare et tueri debuissent ; vidi cives 
Romanos, vinctis post tergum manibus, fosdam 
servituteiii gloriossB morti,quodnefas ingenuis^ 
anteposuisse. 

ly. .'iffi.xa delubris.'] Ex more veteri, qui 
etiamnum viget apud varias nationes ; ut sic 
accopta Deo victoria referatur. 

23. Portasque non elausas, &c.] Vidi et Car- 
thaginis portas pra- securitate non clausas, ve- 
lut in mcdia pace; adet) procul aberat omni* 
metus hostilis, post cladem nostri exercitus, 
agrosque Hbere arari, coli; quos tamen pauli> 
ante armis populati fueramus. Flor. lib. ii . 
cap. 2. M. Milio liegulo durejam in Africatu 
nnvtgabat bellum .... ventis rcmisque pro- 
peraium esl; taniusque terror hosliri adveniiis 
Puiiis fuil, ut aperiis pcne poriis Carthago 
cuperetur .... nec cum hominibus, sed cum 

vionstris quoque dimicatum est Sed 

omniiini vicior Regidus cinn terrorem nominin 

sui latd circunduli':.'!^, Carlhaginem 

belli capui urgebat obsidio, ipsisque portis •t/v» 
JuLrebai. 

2^y. Auro repevMS sriliret, &.c.] Ironic^. 
Rcdciiiptus sciiicet luiks in ahero ccitamiue 



160 



Q. HORATII FLACCI 



miies animosior fiet ! Imb Miles redibit ! Flagitio additis 
crimiui junsrifis detrimen- Damnum. Neque amissos colores 

tiiin. >"ec deperciitam co- -r c j. Ji- t. c 

lorem laua reparat fuco ^ Laua refert medicata fuco : 
tincta; nec sincera virtus, Nec vcra virtus, cum semel cxcidit, 
si quando fuerit laijefacta- ^^^31 repoiii dcterioribus. 

ta, satagit restitui depra- o- • j • 

vatis. Si </"'■</«'« ccrvasiric- »1 pugiiat extricata densis 
tis retibus expedita, dimi- Ccrva plagis, erit ille fortis, 

cat, erit eiiam strenuus is q^,j pgrfidis se credidit hostibus : 

quiperjurishostibussecom- ^^ ^V -r» 1 

misit ; atque iu aiio certa- bl Martc rceuos proterct altero, 

mine Carthaeinienses con- Qui lora restrictis laCCllis 

^^^^^:. . Sensitiners,timuitquemortem. 
vus, ac mori forniidavit. Hic undc vitam sumerct inscius, 
ifnoraDsiiieundevitamac-pacem dueilo miscuit. O pudor ! 

i^iperet, pacem cum bello ^ i~i ..1 1 • 

confudit. Proh dedecus ■ O O magna Carthago probrosis 



jrloriosa Carthag^o turpibus 



Altior Italiae ruinis ! 



3C 



35 



[271] 
40 



jtaiise cladibus excelsior ! pgj.^^j. pu^icae COniuQ-is OSCulum, 
Recrulus velnt capite dimi- _ ^ "^ ^ . . . ' 

nuuis, a sediciturrepuiissefarvosque natos, ul capitis mmor, 

snavium castae uxoris, atque filiolos, et faciem generosam 

.^yjXOT.iTIOjXES. 



.fortior et acrior erit ! Quisquis hoc sperat, 
quanto versatur in errore ? et pretium disper- 
dere est, et icrnaviam augere atque infamiam. 
Enimvero sicut lana fuco mtdicaia genuinum 
et nativum colorein seu candorem amissum 
nunquam recaperat; ita virtus semcl defor- 
mata el detrita ad pristinura splendorem nun- 
quam redit, nec reparntvu- in iis, qui per iner- 
tiam et socordiam deteriores facti fuerint. Vir- 
gilius tamen contra scribit. ILn. ii. 367. 

Quondam eliam victis redit in prcccordia 
virtus. 

Repensus.] JEs olim non numerabatur ut 
Qunc, pendebatur vero. 

2S. Fiico.] Fucus herba est marina vestibus 
tingendis idonea- Plin. lib. xxvi. cap. lU. Tria 
sunt genera ; laluin, et alternum longius, qua- 
damtenus rubens; tertium crispisfoliis, quo in 
Cretd vcstes tinguntur ; omnia ejmdem usits ; 
cap. 12.fiicummaris appellat. 

31. Si ijugnai extricata,k.c.'] Altera simili- 
tudo. Si vidistis aliquando cervam plagis ex- 
tricatam in venatorem insurgere, et animos^ 
aggredi, videbitis quoque militem e captivitafe 
redemptum ad hostes majori animo debellan- 
dos ire. Atqui cerva retibus expedita meti- 
culosior; sic ei miles. Vulpes qua: plagasef- 
fugit, non rursum irretitur. Plutarch.et Horat. 
lib. ii. Sat. 7. 70. 

Quas bellva ruptis, 

Ciim semel effugit, reddit seprava catenis? 

33. Pcrfidis hostibus.] Adag. Punica fides, 
pro perfidia. Poenos etieim Tit. Liv. hac as- 
perffit labe. 

37. Hic unde vitam sumeret inscius, &ic.] 
Iners et ignavus iste miles velut ignorans armis 
non precibus, non cedendo sed reluctando for- 
titer, vitam esse duntaxat tutndam ; pncem 
duello miscuit, unius ab alfero discrimen male 
statuens, utrumque confudit: nam in medio 
beilo abjecit arma, in pace tautum deponenda; 



et in ardentissimo conflictu segnis fuit : seque 
tum hosti dedidit, cum maxime repugnandura 

fuisset. 

39. Magna Cartkago.] Carthago semula 
urbis orbis dominae, cujus t.inta fuit olim po- 
tentia, ut tota Africa cultiore potiretur : In 
Hispania vero ab Herculis coluranis, ad usque 
PjTensos Montes maximis civitatibus imper- 
aret. Polybius, Strabo. Ab ^miliano Sci- 
pione tandem bello Pmiico tertio excisa et Ji- 
nita tst : ut ait L. Flor. lib. ii. cap. 15. Quan- 
ta vero iirbs deleta sit, inquit ille ibid. igniiim 
mord probari potest : quippe per conlinuos dt- 
cem etseptem diesi'ix potuit incendiumextingui. 

4(). .lltior Italice ruinis.'] Post fusum Roma- 
num excrcitum, captumque Imperatoreni Re- 
gulum, spirantibus altius Pcenis, ut ait Luc. 
Flor. lib. ii. cap. 2. ubi et sic habetur : Tunt 
fada clades, Romanisque usu incognita. Vi- 
rus in manushostium venit foriissimus impera- 
tor, iic. 

41. FertuT pudicee conjugis, &c.] AttUius 
ille Regulus nec uxon succ loqui vohiit, nec in- 
trare urbem,qnasi exid esset. Dio. Reguli con- 
jux Martia dicebatur es Silio lib. vi. 403. 

Ecce trahens geminum natorum Mariiapig- 

nus, 
Infelix nimia mag^ii virtute mariti, 
Squalentem crimm et tristes lacerabat amic- 

tus. 

Atque ea postquam habitu juxta et velamiyic 

Pceno 
Deformem aspexits fusis ululatibus eegra 
Lahitur, et gelidos mortis color occupat artus. 

me voce quietd 

Affalus, jubet et vesfros, et conjugis und. 
Arcere amplexus. Paiet impenetrabilis ille 
Luctihus, iic. 

42. Ut capilis minor.] Capite diminutus, id 
est, mutata fcort£ et conditione : Jam upu civlt 



CARMINUM LIBER III. 5. 



161 



Ab se removisse, et virilem 

Torvus liumi posuisse vultum ; 
Donec labantes consilio pati-es 
Firmaret auctor nunquam alias dato, 
Interque mcerentes amicos 
Egregius properaret exul. 
Atqui sciebat qu?e sibi barbarus 
Tortor pararet : non aliter tamen 



ferox in terra defixisi5e, us- 
que dum vacillaiites Sena- 
tores suasor confirmaret 
{P-'j2.'] monitioiie liaud unqiianj da- 
46 ta; et per medios fainilia- 
rcs dolentcs illustris cxul 
abiiet. Noverat tameu quse 
sibi statuerat immanis car- 
nifex. At niliiloniinus 

[273] 



AJ^J^OTATIOJVES. 

Komanus, nedum Senator; scilicet faotus e ditiiros, nisi de redimendis captivis impetra- 

libero ser^ois, ex Imperatore et Duce captivus visscnt, re non impetrata, reversi simt. De 

Cartliaginiensiura. Capitis dimiViutio vocatus quibus non omnes uno modo. Nam Polybius 

prioiis status mutatio. Caput euim statum bonus auctor ui priniis scribit, noveni ex iia 

sig^nificat. Cic. Top. Simulicr teslamenlum revertisse; un^nn vero per fraudem et stultam 

fecit, (jU(E se capite nujiquam (liiitiiviil, id est, calliditatom quasi jurejurando liberatum Ro- 

qua; per conjugium in viri manuui non conven- mBe reraansisse ; queni deinde senatus vinctum 

it. Paul. Jurisc. Triasuuf, inquit, quee lia- ad Hanaibalem duci jussit. Hfec et alia Cic. 

bcmus, lihertalem, civitatcin, familiam. Cim iii. Offic. Florus jam cit. lib. ii. cap. 2. Sed 

h(tc amittimus maxiina est cnpitis diminutio. ille qvidtm 'pur tant(s culamitati fuif. JVani 

Ciim aiiiillimus civilattin, et Uhertatem rttine- nec Punico carctre infractus est ; nec legalione 

mus,mfilia est climinnlio. Dtnique citm liker- susrtpid. Qvippe diversa quam mandaverant 

tatemct civiialemrelinemus, familiaverd sola Ito^lt.i, censuit ; ne fiox fieret, ne commvlafio 

putatur, (puta per adoptionem) est diniinulio caplivormn recipe(t:lpr. Sednec voluntario ille 

capitis minima. Ex his intellig^itur cur servi ad Iwstes reditu, nec ultimo sive carceris sivc 

non liabere caput,necdimiiiuicapitedicantur: cru-ris suppHcio deformata mnjestas; itnd his 

quia nuUum statum liabent, videlicet, neque ontnihus (tdmirabilior, quid aliud quam victus 

libertatein, neque civitatem, nec familiam. de victt^Hius, atque eliam, quia Carthago nort 

Vide Coel. Riiodig. lib. xsv. cap. 23. cesserat ■^te fortund trivmphavit ? 

45. Donec labantes consilio palres Firmaret, 49. Jilqui sciebat qnce, &ic.] Cic. Epist. ad 

&c.] Incertos etenim quid statuerint Senatores Famil. iib. vi. epist. 6. de seipso ita scribi.t; Ut 

ipse firmavit auctor, et compulit traduxitque iu infabttHs Ampkiarius, sic egoprudens et sciens 

utilissimam Reipublica?, quamvis sibi gravem, rfe pesle anfe oculos positd sum profeclus. De 

«ententiam. Cic. iii. OtHc. Ciim Kegulw/J.er- Regulo vero cit. Offic. iii. JVeque verd tum ig- 

tiwi CoJisul in Jifricd ex insidiis captus essrf, norabat, se ad crudelissitnum hostem, et ad ex- 

jurattts missus est ad Senatum, ut nisi rcddlli quisiia sujTpIiria projicisci. Valcr. Max. lib. i. 

essent Ptetiis captivi nobiles quidam redlret ipsa cap. 1. Reguius e.x rictore specio.iissimo ad mi- 

Carthaginein . . Is ciim Romam veiiisset, serabiltm caplivi forlunam dcductus 

in Senalum venit ; mandata exposuit : Carthugincm repetiit, non ignarus ad quani 



sententiam ne diceret recitsavit .- qaamdiu jure- 
jurando hostium teneretur,non esse Senatorcm : 
reddi caplivos 7iegavit esse utile, illos eniiii ado- 
lescentes esse et bonos ditccs ; esse se jam con- 
fectum senectute. Citjus ciim valuisset aucto- 



crudeles, quamque etium meritd sibi infeslos 
Deos reverteretur. 

Quee sibi barbarus Tortor pararet.'] Tullius 
in Pisonem. M. Regidum ilUgutum in ma- 
chind rescclis palpebris Carlhaginienses vi- 



rilas, caplivi retenli sunt ; ipse Carlhaginem gilando nccaverunt. Valer. Maxim. lib. ix. 

rediit . . . Senalui nisi ipse auctor fuisset, cap. 2. Regidum palpebris rescctis, machindj 

caplivi profecto Pcenisredditi essent; incolumis in qud U7idique prceaculi slimuli emintbunt, 

inpatrid Regulusrestilisset. inclusvm vigilantid pariter el co7ilinuo tractu 

ConsiUo nunqudin alias datoJ] In propriam doloris necaverunt. Teitull.ad Martyres, cap. 

neinpe sui pcrniciem, solius utilitatis publicse iv. Mtduit hostibus reddi, et in arctE gcnus 

habita ratione; pia etiam fraude usus, ut pa- stipatus,iindiiiun extriiuecits cluvis confixus loi 

ceinetcaptivorum permutationem dissuaderet. cruces sensit. Aurel. Vict.de Viris Illustr. In. 

PJam affirmavit, Venenuni sibi Carthaginien- arcamligntamconjectus^claivintrorsum adac- 

ses dtdisse, non prtcsentaneum, sed ejusmodi, tis vigiliis ac dolore punilus est. Ex Appiano, 

quodmortemin diem profcrret; eo consilio nt positus in cavea stimuios undique habcnte. 

vivertt quidem tuntisper, quoadficret perimita- Sen. de Tranquil. Animi, lib. i. cap. 15. Aii 

tio ; post aulem grassante sensimreneno, cor fleam Rtgitlum, qudd tot clnvis coiifigiturf 

tabesceret. Gellius auctor est lib. vi. cap. 4. Suidas. Regulus Carthagincm reversus omni 

48. Egregius properaret exul.'] Egregius suppliriuruin genere conjicitur. JVum prceter 

sane et singularis exul, qui patria carere con- ctettros crueicdus, domunculd angusld inchtsiis, 

senserit, caritatis patria; gratia, qnique idtro quo: 7nagnitudinicorporisejusresponderet,inlus 

sua omnia desereret, salutis publirae causa. crebris clavis J'trrtis lran.ijura,periit; ciim nec 

Ad cujus exeuiplum illustre postea decem no- immiitus slart posset et quiclurus .italu corporis 

bilis.iimi captivi ab Haniiibale ad Senatum utcunque incUiiato inferreus cuspidesinridcret' 

fliissi, post CauneDseni pu^riiam, jurati se re- Gcll. tit. lib. vi. cap. 4. Inalriui et profundas 

13 



Q. HORATIl FLACCl 

Dimovit obstantes propinquos 
Et popiiluni reditus morantein, 



162 

cognatos dehoitanlcs, ple- 
bemquc discessui obsisten- 
lein amolitiis est, non scciis ^ » • v- ^ i 

acsipostiitcmdccisamne- Quam si clientum longa negotia 
gotia proiixa dimitteret, in Dijudicata litc reliuqueret, 
campos Venafii propcrans, Xendens VenatVanos iu acrros, 

vel lareutum bpartanum. . t i • m 

Aut JUacedeemomum 1 arentum. 



61 



65 



ODE VI. AD ROMANOS. 

E religionis coniemptu, et depravatione moriun, Jluxisse Italice calamitates. 

quos n°,T"s'meSr'o/;I^ELICTA majorum immeritus lues, [274] 

peccata patrum, donec re- Romane, donec t^iiipla refeceris 
saicieris fana et deiubra jEJesque labentcs Deorum, et 

ISummumdecidcntia, attitie t-i i • • i /• 

imaginos atro squalore de- -T Oeda Ulgro Simulacra lUUlO. 

lormatas. Regnas, quia te Diig tc minorem quod geris, imperas. [2751 

pra;stas inferiorem iNumi- 
nibus. 



tcnebras Reguhnn inchnlebanl ; ac ittn posl, 
•ubierat risus sol arrlenlissimus, repenlc edvcc- 
bant; et adiersusictns sohs opfosilum tontine- 
bant, alque intendcre in cceluni oculos cogeljant. 
Falpcbras (juoquc ejus, nc connivereiiossel s)ir- 
sum acdeorsum didnclas insuebant. JEx Tu- 
beronc ha;c. Tuditanns ar.tem, soinno diu 
proliibilum, alque iln rild privcdum, refcrt; 
idque iibi liomit cognilum est, nobili.mmos 
JPwjiorum capliros Uberis Reguli a Senalu de- 
ditos, el ab lis i)i armario muricibus pra.fi.xo 
destitutos, eddcmqnt insomnid cniciatos inler- 
iissc. Gell. ibid. 

Barbarus Tortor.'] Apud Fest. et Jvon. l\Iar- 
ccll. Ennius Annal. 

Xam Pceni soUti suos sacrijicare pueUos. 

51. Dimovit obslanles projiinquos.] Cic. jam 
cit. Jscque enm patricc carilas retinuil, nec 
snorum. Suidas. Lacri/mis et lamenlationibus 
suorum inricto animo negleclis. 

55. Tendens Venafranos in agros, fcc.] Quasi 
post forenses strepitus, po.st litium ct neg-oti- 
oruni ambagcs acticdia, relaxandi causaanimi 
otiique captandi, pergens Venafram, in lubem 
Campanise deliciis accommodatam. Videlib. 
ii. Od. 6. V. ll). 

66. Lacedmmonium Tarenlum.'] Civitatcm 
a Phalanto Lacedfemonio conditam ; de qua 
lib i. Od. 28. sub. fincm, et lib. ii. Od. 6. v. 12. 

Ode V'I. — Metrum ideni quod Od. 9. lib. i. 

1. DeUclainajorum,^c.] Quanquam pccnas 
debet luere solus peccans, tamcn ad quarti 
gradus postcros peccatorum pcenas intcnUim 
vel extendi vel rcscrvari existimabat Plato. 
Quod dubio procul liauserat e notiti<\ sacrorum 
codicum. Exod. caj). xx. Ego sum Dominus 
Deus tuus fortis, zclotes, viiitans iniquitalem 
jmtrum infiUos, interliam et quartam genera- 
tionetn eorum qui odcrunt me, etfaciens mise- 
ricordiam in minia liis qui diUguril me, et 
custodiunt prcrcepta tnca. Idcm reperitur cap. 
xxxiv. seq. et Dcuteronom. cap. v. isLc. posterior- 
em istam sententifE partem videtur quoque e.x- 
pressisse .Ariatoteles Ithctor. ad Alex. cap. iii. 



iibi scribit, a;quurn esse ut benevolentiores Dli 
sint in eos, a quibus magis coluntur. 

Delicta.] Is peccare dicitur, qui viam rec- 
tam deHnquit, et a legis prKscripto recedit. 

Immeritus hies.] Deuteron. xxiv. 16. A^on 
occidentur patres profiUis, nec fiUi pro patri- 
bus; sed unusquisque pro pcccato suo morietur. 
Id iiabetur 2. Reg. cap. xiv. 6. JVon morieiUur 
fiUipropatribus,ii.c. Ezekiel,cap.xviii. FiUus 
non porlabit iniquitcdem patris .... Jlnima 
qu(c peccaverit, ipsa morietur. Et paulo ante: 
(^iUd est quud inter eos parabolam rertitis in 
prorerbium istud, rn terrd Israel dicentes; Pa- 
ires comedcrunt uram acerbam, et dentesfili' 
orum obstupcscunt? k.c. ubi Chald. Palrcspec- 
caverunl,clfilii vapulant. Sicet Jerom.xxxi.29. 
In dicbus illis non dicent ultra, Palrtfi toniede- 
runl uram accrbam, et dentes filiorum obstii- 
puerunt. Sed unvsquisque in iniquitate suA 
morietur: 07nnis liomo qui comederit uram 
acerbam, obstupcscenl dentes ejus. 

2. Donec tcmpla refeceris.] Seu vetiistate 
collapsa, scu bcUorum civiHum incendio cor- 
rcpta, labefactata, foedata, absumpta; quin et 
victorum avaritiii direpta. Quo spectat iil quod 
est in lib. i. Od. 35. v. 35. 

Quid inlaclum nefasli 

Liquimus? Unde manus jurentus 
Metu Deorum continuit; Quibus 
Pepercit aris? 
Porro quod hic, itemquesub finem Od. 15. lib. 
i. dixit Horatius, totum vergit in laudem et 
commendationem Augnsti, qui non modo sa- 
cras redes ipse multas exstruxit, sed caeteros 
principes viros liortatus est, ut pro facultate 
quisque reficcrct, excoleret, adornax-et : ut 
jure gloriatus sit urbem se marmoream reUn- 
quere, quam latvritiam accepissel. Sueton. 
cap. 28. et 29. 

5. Diis te minorem quod geris, iviperas.] 
Quoniam pius es in Deos, quos, ut decet, ob- 
scrvas et coHs ; idcirco imperium orbis tibi 
donant illi. Hsec ad Augustum sane perti- 
uent, de quo jam lib. i. Od. 12. v. 57. 



Cx\RI\ITNmi LIBER IIL 6. 



163 



Hinc omne principlumj huc refer exitum. 
Dii raulta neglecti dederunt 
Hesperia? mala luctuosse. 
Jam bis Monseses, et Pacori manus 
Non auspicatos contudit impetus 
Nostros, et adjecisse prredam 
Torquibus exiguis renidet. 
Paene occupatam scditionibus 
Delevit urbem Dacus et jEtliiops ; 

JimXOTATIOXES. 



G Inde omne primordium : il- 
liic finem rediic. Spreta 
iSumina pliires calaniitates 
intulerunt afflicta; Italia". 
Jam semel atque itei-um 
1 Q Mon;Eses et Patori excrci- 
tus repulit nostros conatua 
[276] inauspicatos : gaudetque 
iiostra spolia addidis.^e tor- 
quibus sitis ininoribus. Ci- 
vitatem dissensionibus dc- 
tentam propemodum ex- 
tinxit Dacus et .^thiops, 



Te minor, latnm rec^ft Trjuiis orbcm. 

6. Hinc omne jirincipiuni.] Cicer. de Ha- 
ruspic. Respons. Ego vero priminn haleo 
auctores ac magislros rdigionvm colenJnrum 
majores nostros . . . Quis tam vecors, qui 
aut ciim svspexeril in cwJum, Deos es?R non 
senliat; . . . aut cimi Deos esse intellexerit, 
non intclligat eoruni nunnnehoc iotum Impe- 
rium esse nalum, et auctum, et relcnlum? 
f^uam volumus liect ipsi nos amemns, tamen 
ntc nvmero Hispanos, nec rolore Gallos, nec 
caHiditale Painos, ncc artibv.s Gra:cos, nec deni- 
que hoc ipso kvjvs gentis ac terrre domestico 
nativoque sensu Itatos ip.ios ac LatinoS) sed 
pietate ac rcligione, atqvc hac und sapientid, 
guod Deorvm immortaHumnumine omnia regi 
gubernarique perspeximvs, omnes gentes nati- 
enesqve superaiimvs. 

Principivm.] Ut supra Od. 4. v. 41. Vos lene 
consilivm: utrobiqueinc.Tsuraaccipe vel dnas 
breves pro unil longii, vel CFasin, vel conver- 
sionem TOcalis in consonantem, quemadmo- 
dimi fieri solet in arlete, abiete, genua, &c. 

Hitc refer exitum.l Diis accepta refer tum 
Imperii primordia, tum propagationis et am- 
plificatie»iis incrementa, et felicem quarum- 
cumque rerum e.xitum. Nam sicut a religione 
'imperii hujus fundamenta locata suut, ita 
quoque per eandem iu Deos pietatem illud re- 
tinebis e.xornabisquc. Tit. Liv. Inrenietis om- 
nia prospera evenire colentibus Deos, adversa 
rpernentibvs. Vide Diou. Halicarn. lib. iii. ubi 
4 Martio Reg-e instaurata diligenter sacra, 
quae ante neg^lecta aut prave culta. 

7. Dii multa neglccti,kc.] ReligioDcorum 
neglecta causa fuit calamitatum, quas tuht Ita- 
lia, quae Hesperia dicitur, ut notavi lib. ii. 
Od. 1. Plurima tum obsei-vatse tum neglectaj 
relig-ionis cxempla pete e Valer. Max. lib. i. 
cap. 1. Pariter et bona ingentia promittit sua 
pra'cepta servantibus, negligentibus autem 
mala gravia miaitatur Deus Opt. Max. Levit. 
xxvi. Deuter. x.Kviii. 

9. Jam bis Monccses, fcc.] Jam bis victi su- 
mus a Piirthis contra auspicia scilicet dimi- 
cantes. Impetus nostros contudit Monaeses 
apud Parthos insignis vir potentia et opibus, 
qui fortasse idem ac Surena, a quo dclctus 
cum cxercitu Crassus. Appian.lib. de Bcllis 
Parthicis. Iterum profligati sumus a Pacoro 
Orodis Parthorum Regis majore natu filio ; 
qucm tamen paulo p6st Ventidius Antonii le- 
gatus, univcrsamque simid Parthorum ma- 

12 



num delcvit ; iit ait Justin. lib. xlii. Vide e* 
Dion. lib. xlviii. et xlix. Tit. Liv. lib. cxxvii. 
Flor. lib. iv. cap. 9. et 10. &c. 

10. JS^on auspicatos.] Cic. de Divin. i. JS'ihil 
fert quondam majoris rei, nisi auspicato ; 
nec privalim quidem gerebcdur ; qvod etiam 
nunc nvptiarum auspices declarant. . . . Ubi 
multis exemplis auspiciorum contemptum aut 
vitium, magiiarum populo Roniano calamita- 
tum fuisse causam ostendit. Quid veleru'? 
inquit, M. Crusso quid accideril, riditnu.i, di' 
rarum. obnuntiationenegt.ecld, &c. DeHarusp. 
resp. cit. Majores nostri rerum beni gerenda- 

rum cnictorilcdem, augurio conti- 

neri putdrvnf. Vide Valer. Maxim. lib. i. 
cap. iv. et seq. cap. 6. Crassus inter gra- 
rissimas nostri Imperii jaciurus numerandus, 

plurimis et eiidentissimis ante ruinam mon.^- 

trurura pulsaivs irtibvs Sic Dii 

spreii excandescvnt. Sic humana consilia cas- 
tiganlur, uln se ccelcstibus praferunt. De 
Crasso vide et Appian. Dion. lib. xl. Oros. 
lib. vi. Flor. lib. iii. cap. 11. et quae annotavi 
superiori Od. v. 5. 

11. Et adjecisse prrcdam Torrpnbus cxiguu 
renidet.'] E spoliis nostris, detractoque nobis 
auro auxere Parthi suos torques, majoresquo 
fecere eos, qui ante erant exigui. Torques 
nimirum colli erant ornamenta, seu aurea, seu 
argentea, iis ctiam in praemium dari solita, qui 
strenuam in bello operam navarant. His in- 
signibus ornabant se pridem Parthi, Galli, 
aliique, etiamnum vero Germani. 

12. lienidet.] Quidam interpretantur, splen- 
det : melius alii gestit, Iretitiani pra3 se fert. 

13. Pa:ni: occvpatam seditionibus, kc.] Bel- 
l's civilibus distractam ac laceram urbem e* 
Rempublicam Romanam prope delevit exer- 
citus e Dacis atque .^thiopibus conflatus. Ex 
illis nempe constabant tcrrestres Antonii co- 
piaj ; ex i?]gyptiis vero Cleopatrae navales ct 
maritima?. Daci, seu Scytha; sagittas mittere 
periti, cum ad Ca;sarem missis legatis non 
impctrasscnt qua petebant, ad Antonium se 
convertenmt. Dio. lib. li. Dari proprie sunt 
hodie accokc Danubii fluminis, Moldavi, 
Transilvani, Valaclii. 

14. Jl!,thiupx.] Populus .^gy-pto contermi- 
nus. yLtliiopia, rcgio Africa* perampla, du- 
ple.x est : Una inferior ; uitra /Equatorem, 
veteribus incogiiita ; superiori autem scculo 
detecta Lusitanis ct perlustrata. Dc liric ita- 
quc nr.n agitilr nunc; sed de alterii, qua; iu- 
■K- 



1G4 

hic navibus poleus, ille te- 
lisjaciendisperitus. JEv-um 
delictis fertile primo fcrda- 
vit con jugia, et stirpem, et 
familias. Ez ista origine 
manans calamitas in patri- 
am ci populum grassata est. 
IS'ubilis puella studet edis- 
cere saltationes lonum, et 
jani formatur membris ; at- 
que llagitiosos amores 



Q. HORATII FLACCl 

Hic classe formidatus, ille 15 

Missilibus melior sagittis. 
Foecunda culpte sa:cula nuptias [277] 

Primum inquinavere, et genus, et domos. 
Hoc fonte derivata clades 

In patriam populumque •fluxit. 20 

Motus doceri gaudet lonicos 
Matura virgo, et fingitur artubus 

Jani nunc, et incestos amores [278] 

AN^^OTJTIOKES. 



perior, et sub iEg^pto appellalur, proque 
illa nonnunquam sumitur ;. Abyssmiam coa- 
tinet ad sinuni Arabicum porrectam. 

15. Hk classe formidalus.] Plutarchus in 
Anton. refert ejus classem octingentas babu- 
isse naves cum ouerariis, quarum Cleopatra 
ducentas ^Egv ptiis militibus armatas coutuiit, 
quee magna pars maritimarum copiarum ; 
Ca;sarem audita celeritate Antouii et ma^ii- 
tudine esercitus, vehemeuter trcpidasse ; ni- 
mirum Augxisto naves duntaxat adfuisse <lu- 
centas ct quinquaginta, Antonio ver6 bel- 
licas quin^entas, easque tam firmas et lig- 
neis tunibus instructas, ut tanquam e ter- 
ra pugTiaturi essent ; atque una carum tres 
et quatuor hostium naves decertando occupa- 
rct, icc. Flor.lib.iv.cap.il. HusHummvcs 
turrihus alque tabulads allevala, castellorum 
et urbium specie, non sine ^emilu maris et 
iabore veiiionim ferebantur. Qucc quidem ip- 

sa moles c.vitio fuil Ntc ulld re ??iai»-- 

nis hostilium copiurum apparuit magnitudo, 
quam post victoriam. Quippe im^nensa classis, 
naufrasio belli facto, toto mari ferfbatnr ; 
Jiraburnque et Sab&orum, et mille aliarum 
genfium Asi(p sjiolia, purpuram, aurumque in 
ripam assidui: mota ventis maria removebaiU. 
Vide Epod. 9. 

17. F(£cunda culpeB scECida, fcc.] In depra- 
vatis istis sacculis crebra perpetrata sunt adul- 
teria, quibus inquinatae sunt familiEE ; quin et 
iude clades in palriam flu.vit. Nam procre- 
ati sunt dcgencres, imbellesque homines a 
prisca Romanorum indole ac virtute prorsus 
alieni. Hinc vitia g-rassata in populum ; hinc 
igTiavia militum exercitus profligati ; hinc 
prima Reipublicae gloria multum defloruit. 
Hinc denique violata sanctitate nuptiarum, et 
Pronuba Junone illarum prseside, aliisque nu- 
minibus graviter laesis, in populum derivaicE 
elades, calamitates, pestilentjze, ab iratis at- 
que ultoribus Diis immissae. 

JVuptias Primum inquinavere.] Tanta ver6 
fuit aliquandoRomae ea licentia, ut lege Julia. 
coerceri opportuerit. Vide lib. iv. Od. 5. v. 21 . 

21. Moius doceri gaudet lonicos Malura 
virgo.1 Unde porro tot adulteria, totque flagi- 
tiorum infamia et pravitas .' Nimirum quod 
nubiles puellae ad impuras artes formantur, 
loxiicis indulgent saltationibus, quibus mens 
pariter et corpus corrumpuntur. Hoc fonte 
manant tot mala. >"am primo incestos auiores 
adolescentulameditatur, antequamnubat: nup- 
ta mcccbos sectatur; demum lenociaaate nia- 



rito palam servit meref ricio qufestui. Animad- 
verte gradus ad summam impudicitiae labem. 

Mutus lonicos.l Lascivas saltationes ab lo- 
nibus inventas. Coel. Rbodig. lib. xviii. cap. 25. 
lonicam mollHiem, et choreis mancipatos ani- 
mos vocat. Alex. ab Alex. lib. ii. cap. 25. Sat- 
tationis genera, et molus lonicos ediscere Ro- 
maiuimjuventuttm aliquando mosfuit, inquit : 
siquidem lonts psnllendi normam, tt molles 
sallus primi iavtnij-se traduntur. Plut. Stich. 
sub finem. Qhw lonlcns aut cinadicus, qui 
hoc tale factre posset ? Apud Aristophan . 
tmix.(ti ponitur pro afgoc, moUiter, delicale, 
festive. Atlien.lib. ii. cap. 5. lones inolles, de- 
licatis amicti veslibus, voluptate diffluentes, ap- 
pellantur. Ibid. ex Theophrasto. lonum liixus 
immodicus in proverbium abiisse dicrtur, ad 
suuni usque seculum, lib. xiv. cap. 5. lonum 
mores deliciis perditissimi, canlus d vetusta 
Inngh diversus, hannonia remissior nuncupa- 
tur cap. 7. Jliv St t/c x.<t) 'lavixw o^^xa-it ttx- 
^civi&', lonica saltatio inter vina. 

lonicos.] lones m Asia Minori, ab lonibus 
Graeciae populis orivmdi, regionem tenebanC 
jEolidis et Cariae mediam, coeli clementia et 
bonitate, soli etiam amoenitate et ubertate 
praestantem. 

22. Fingitur artubus.1 Alii artibus : eodem 
certe recidit sentcntia : id est, secunAim ar- 
tem moveri et saltare docetur. Quidam, fran- 
gitur artuhvs, MoUia studet membra ad mo- 
tus quoslibet efficere. Macrob. lib. iii. cap. 
14. Saltandi cura non inhonesta, dumnxodo 
non curiosri et usque ad artis perfcctionem. 
Quid enim Sallustius psallere, saltare elegan- 
tiiis quam 'necesse est prohce ? nimirum ma- 
trona?. aut virgini. Addit ille ; JVobilium verd 
Jilios, et (qiiod diciu nefas e.it) Jilias quoque 

virgines inter siudia mimerdsse saltandi viedi- 
tationetn, tesiis est Scipio JEmilianui, qui in 
oralione contralegem judiciariam Tib. Gracchi 
sic ait : docenlur prasiigias inhonestas ; cum 
cinccdulis .... discunt caniare; cum sambucd 
et psalterio eunl, &c. qucc inajores nostri in- 
genuis probro duci voluenint. Eunt, inquam, 
in ludum saliatnrium, inter cincedos, virgines 
pueriquc ingenui . . . . In eo ludo vidi plu3 
pueris et virginibu.i quingends ; in his vero 
iututn (quo me maximd RcipubliccE misertum 
est) pucrum bullalum petitorisJiVnim, non mi- 
noretn annis duodecim, cum croialis saltare : 
quatn saliationem impudicus servulus honesti 
saltare nonpossei, k.c. 

23. Incestos.} Non castos, impuros. 



CARMINUM LIBER IIJ. 6. 



IGi 



De tenero meditatur ungui. 
Mox juniores quaerit adulteros 
Inter mariti vina : neque eligit 
Cui donet impermissa raptim 
Gaudia, luminibus remotis : 
Sed jussa coram non sine conscio 
Surgit marito, seu vocat institor, 
Seu navis Hispanas magister, 
Dedecorum pretiosus emptor. 
Non his juventus orta parentibus 
Infecit a?quor sanguine Punico, 
Pyrrhumque, et ingentem cecidit 
Antiochum, Haunibaleraque dirum : 

JIJVJVOT^TIOJ^ES. 



cogitat ab aetate molliori 

25 Ueinde mcechos adolescon-" 

tioies sectatiir intcr viri siij 

couvivia ; uullumque delec- 

tum adhibet, cui vcUtpta- 

tes haud licitas furtiui in- 

dulgeat, extinctis lucernis: 

Sed prwsente et conseuti- 

30 enteviro pergit vocata,sive 

r2791 ^^^^^ negotiator, sive donii- 

*■ ' J nus navis HLspanicfP flagi- 

tiaremuneransJHgcn/fmer- 

cede. Non ejusmodi pa- 

rentibus nati juvencs mare 

tinxeruut cruore Carthagi- 

«55 niensium, et proflic^avere 

Pyrrhura, magnumque Au- 

tiochum, et saevum Hanni- 

balem : 



S4. De tenero mediiafur ungui.'] A teneris, 
nt Graeci dicmit, ung-uiculis, 'e* 'a.tirct\civ 
'evu^uiv. Cic. ad Famil. Ep. 6. lib. i. 

25. Mox juniores, &c.] Ciim vertS nupta 
est, marito suo jimiores moechos queerit, vel 
inter ipsas nuptiales epulas, vel dum ille ami- 
cos convivio excipit, vel cum ingurgitavit 
sese in citna ■plvsculam, atque appoius probd 
esl, quod ait. Plaut. Amphitr. 

26. J\'tque eligit Cui dcnet, &.c.] E6 tandem 
impudentiae prog-reditur, ut non clam, raptira, 
furtim, aut per tenebras noctis, remotisque lu- 
cernis, adulteria perpetret, moechisque indul- 
geat; sed palam, et quod turpius, ronseio ma- 
rito, quemlibet vocantem sequitur, ac sine 
ullo discrimine obvio cuivis pretium ofierenti, 
non secus ac publicum et vile scortum, vena- 
lem se prostituit. 

29. Aon sine co7iscio Surgit inarito.] Vi- 
dente et sciente marito, surgit e triclinio, et 
ad mcEchum accersentem pergit ; sive ille con- 
niveat etmefcedc coiTuptus uxoris flagitiis an- 
nuat, inde lucrum faciens. Juvenal. Sat. i.56. 
..... Doctus spectare lucunar, 

Doctus et ad calicem vigilatiti sterterc Jiaso. 
Sive ille imperiosas non ausjt petulantiam ux- 
oris coercere. Juv. Sat. vi. 135. et seq. Item 
£69. 

Tuncgravis illa viro, tunc orbd tigridepejor. 



olim convenerat inquit, 

Ut faccres tii quod velles; vcrnon ego posseni 
indulgere milii. Clameslircl, tt viure calo 
Confundas,komo stim. A~iliil estaudaciusHlis 
Deprensis. Iram atque animos a crimine 
sumunf. 

30. Institor.'] Gall. Fadeur de Marchand, 
dictus quod instet gerendo negotio. Angl. 
A Factor. 

31. J\'avis Hispanm magister.'] Seu naucle- 
rus, seu navis dominus, seu mercator et nego- 
tiator. Hispani frequentes in Italiam negotia- 
turi commeabant et navigabant, vina scilicet 
adveliebant, alias autem reportabant merces. 
Videlib. i. Gd. 31. 

32. Dedecorum preiiosus empfor.] Quovis 
pretio emens et rcmunerans flagitia et adulte- 
ria Italicarum mulierum. 



33. JVonkisjuventus orta, Sic.] Nontalibus 
effoeminatis et cormptis orti parentibus fue- 
rant ii miUtes, qui praeciaros Populo Romano 
triumphos peperemnt ; qui navali certaminp 
viccrunt Carthaginienses, et Siculum mart: 
Ponno purpureum sanguine reddidenmt; ut 
est inOd. 12. lib. ii. Vide ibi Annot. qui Pj'rr- 
hum, qui Antiochum, qui Annibalem supera- 
verunt, ac ceciderunt. 

35. Pyrrhum.] Is Epirotaruni rex, pater- 
num genus ad Herculem, maternum ad Aclul. 
lem, referebat. Imperium orbis animo ver- 
sans de bello Romauis infercndo Apollinis ora- 
cuhmi consuluit, delususque est ancipiti res- 
ponso ; Jiio te, JEacida, Romanos vincere posse. 
Itaque Tai-entinis ferens auxilium adversus 
Roiuanos, ingenti quidem apparatu, a Curio 
Fabricioque Consulibus profligatus est. L. 
Flor. lib. i. cap. 18. ita scribit; Quinam illifu' 
ernnt viri, quos ab Elephanlis primo picelio ob' 
irilos ncrepimus? Onmium vulnera inpectore; 
ffiidamhostibus sniis immortui, oninium inma- 
nibus enses; et relictcB in vultibus minm, ei in 
ipsdmorte iro.vivebat. Quod adeo miratusest 
Pyrrhus, ut diceret ; O quam facilc erat orbis 
Imperium occupnre, nut mihi Romanis militi' 
bus, au.t me Rege Romatiis, &c. 

Ingtnlem Jiniiochum.] Commune regura 
Syriae nomen hoc erat, teste Appiano. Hic 
aperte designatur Antiochus cognomento 
Magnus. Bellum movit impellente Annibale, 
qui viclus et profugus hosttm populo Romano 
toto orbe quarehat. Acilio Glabrione Consule 
dcbellatus est, caesis quadraginta millibus,cap- 
tis ad quinque millia. Tullius pro Sexto : Jirv- 
tioehum illum Magnum majores nostri magnd. 
belli contentione, terrd marique superatum, in- 
tra montem Taurum regnure jusserunt. Et 
proDi-jotaro; Jintiochus magnus ille rex . . . 
ciimomnemhanc Jisiam, qu(B nunc est nostra 
provinna, amisisset ; dicere est solitus, benign^ 
sibi d.populo Romano esse factum, quod nimis 
magnri prorurationc liberalus modicis regni 
terminis uterctur. Vide Oros. lib. iv. cap. 20. 
Flor. lib. ii. cap. 8. Justin lib. xxii. T. LJY. 
xlvi. Appian, k.c. 

36. Hannihakmque dirum] Vide Anuot. 
lib. U. Od. 12. 



166 



Q. HORATII FLACCr 



Sed stienui filii militum 
agrestium; a.ssueti tenam 
colere bipalio Sabino, et ad 
austerffi matris voluntatem 
amputatareferreligna,cum 
montium vertit umbras et 
juga fessis bobus detrahit 
Sol, horam adducens ju- 
cundam, recedentc curru. 
Quid tempus edax non cor- 
rumpit ? .3]vum patrum 
noslroi um avis delerius pro- 
duxit nos pejores, deinde 
prolem edituros eliam im- 
jirobiorem. 



Sed rustico]'U)ii mascula militum 
Proles, Sabtllis docta ligonibus 
Versare glebas, et severae 
^NIatris ad arbitrium recisos 
Portare fustes, Sol ubi montium 
Mutaret umbras, etjuga demeret 
Bobus fatigatis, amicum 

Tempus agens, abeunte curru. 
Damnosa cjuid non imminuit dies ? 
^Etas parentum pejor avis tulit 
Nos nequiores, mox daturos 
Progemera vitiosiorem. 



[280] 
40 



45 

[281] 



ODE VII. 

Asterien consolatur de Gygis ^lhsentid, et ad Fidem hortatur. 

O, Asterie, quare ploras /^tttt-* n » • m • t t 

rygcn, stabiii fidciitate v>tUID fles, Astcrie, qucm tibi caudidi 



I 



G^ 



acioiescentem, quem booi Primo restitueut vcre Favonii, 

Ztpliyri 



.^yyOTJTIOjYES. 



37. Scd ritsliconm mascula mililum Proks.'] 
Sedfiiii virorum rustico labore et militia robus- 
torum, et ipsi pariter agrcsti vita indurati, diu- 
turnoque operi assueti; proindeque virili ani- 
mo juxta ct forti corpore, non moUes et volup- 
tatibus fracti. 

38. Sabellis doda li^onibus Versare glebas.'] 
Jam nota%-imus alioi optimos Italiae bellatores 
existimatos j^ridem Appulos et Samnites, qui 
ct Sabelli, a Sabiuis orti, ex Strabone, lib. v. 
et Plin. lib. iii. cap. 12. 

39. Et seierce Malris ad arhilrium, kc.] 
Qui et matris iraperio et scvera disciplina facti 
ad virtutem laboriosam: namjubebat illapost 
diuturnum opus, ligna etiam coedcre, atque in 
usum domesticum reportare. 

41. Sol itbi monlium Mutaret umbras.l Ves- 
peri, cum vergens Sol ad occasum auget um- 
bras aut convcrtit ad orientem, quae mane ad 
occidentem Aierant. Prior interpretatio ma- 
gis arridet. Virfil. Ecloc^. i. 84. 

Majoresque caduiU altis de moniibus mnhrcE. 
Eclog^. ii. 67. 

Et Sol crescentes decedcns dupUcat umhras. 

So/.] Cic. de Nat. Deorum. Sol dictus vel 
quia solus ex omnibus sideribus est tantus: vel 
quia cum est :xorlus,obscuratisomnibus solus 
apparet. 

42. Et juga demeret Bobusfatigatis.] Quo 
tempore demitur jus^um bobus arando tatiga- 
tis, solutique ab aratro domum reducuutur. 
Virgil. mod6 cit. 

Jlspice aratrajugo referuntsuspensajuvend; 
Et Sol cresceiites decedens duplicat umbras. 

43. y^micum Tempus agens, abcunte curru.] 
Adducens tempus optimffi et jucundae post la- 
borem quieti di-stinatum, Sol se conroiceiis, 
zlalitur atque ahit, ut ait Cicer. i. de Divinat. 
Virgil. ^neid. ii. 9. 



~Et jam nox humida ccelo 



Prcecipilat; suadentque cadentiasiderasomnos. 
Georgic. iii. 358. 
A'ec cii.m invectus.equis (Sol) altnm petit 

/ alhcra, nec ciim 
ProLcipilem Oceani rubro lavit ocquore cur- 
rum. 

45. Damnosa quid non imminuit dies?] Quid 
non absumit tcmpus, rebus omnibus ferens 
damijum interitumque.' Cic. pro Marc. JViliil 
est opere ar.l manufacium, quod non aliquando 
conficiat et consumat vetustas. 

46. JMias pai-enlum pejor avis, iac.'] AvLs 
pejores fuere patrcs nostri : nos patribus detc- 
riores sumus : nobis eiiam vitiosiores posteros 
relinquemus : Homer. Odyss. ii. 

natugj/ yda Tc« TreLtfH 'iy.oioi TaTg} TriKoyrit.l, 
0< Br>.£;v£f )cu.x.i>s( i^srnZpol Si Ti «r*TgO£ ag£(aj. 

Pavci enimfilii similes palri; 

Plcrique pejores, pauci vero patre mtliores 
sunt. 

Ode VII. — Metrum idem quod supra Od. 5. 
lib. i. 

1. Quid fies, Asterie, &ic.] Accommodata 
valde apostropUe ista ciuu leni increpatione, 
principio consolatorii sermonis, et ad demul- 
cenduni muliebrem animum idonea. Propert. 
lib. ii. Eleg. 20. 

Q_uidf.es abductd grariiis Briscide? Quidfles 
.^nxia captivd tristiits Andromaclte ? &c. 

Jlsterie.'] Amica,vel uxor Gygis: ab 'xriig 
stclla factum nomen. 

Quem tibi candidi, fcc.] Paul& post frueris 
tuo Gyge ; cum primum Ucebit navigare, ad te 
advolabit cupientem et ipse cupiens. 

2. Primo vcre.] Cum flare ob occasu incipi- 
unt Zephyri, seu Pavonii : candidi, sereni, 
mites, propitii, faventes, Plin. lib. ii. cap. 47. 
Ver aperit navigantibus maria, cujus in prin: 



CARMINUM LIBER III. 7. 



167 



Thynri merce beatuni, 
Constanti juvenem fide 
G3'gen ? Ille Notis actus ad Oricum, 
Post insana Caprre sidera, frigidas 
Noctes non sine multis 
Insomnis lacrymis agit. 
Atqui sollicitre nuniius liospitse, 
Suspirare Cldoen, et miseram tuls 
Dicens ignibus uri, 

Tentat mille vafer modis. 
Ut Proetum mulier perfida credulum 
Falsis impulerit criminibus nimis 
Casto Bellerophonti 



initio verni tpmporis tihi 
reddcnt Bitliynis nicrcibiis 
opulentum ? Hic ad Ori 

[282] cum ab Austris pulsus, post 
6 violentum Caprae astrum, 
iioctes algcntes ducit non 
dormiens, et abunde plo- 
rans. Verum iuternuncius 
hospitEe anxiai declarans 
I Q afflictam Chloen iogemis- 
cere, tuisque flamrais ai~ 
dere, variis ilhon rationi- 
bus astute solicitat. Ex- 
ponit queniadmodum infi- 
delis foeminHlevcm Picetum 

[283] injustis calumniis excitarit 
2^ mortem accelerare Bellero- 
phouti uimiiim pudico. 



.9m'QT.iTI0\ES. 



mpio Faronii hyhernum mollixint calum. Vide 
iib. i. Od. 4. initio. 

Favonii.] Plaut. Mercat. v. 2. 35. Hic Fa- 
vonius screnus est, istic Auslcr imbricus: hic 
faoit tranquillilatem, iste omnesjiuctus conciet. 
Videlib. iii. Od. 1. 

3. Thynd ^ncrce.} Vel annulis Tliynica lima 
pcrpoli^is, qviorum mentio est in iia;niola. de 
moite Horatii, apud Isidor. lib. xix. cap. 32. 
vel cultcllis Bithynicis, de quibus Non. Mai- 
ceil. ex Varrone, in Satyr. seu ■^i^iVTcMa.a-Kd- 
X» : fortasse et thynnis piscibus, qui bene multi 
capiuntur a Thynis populis, inde etiam adepti 
nomen; utplacet quibusdam,Pers. Sat.v. 183. 

. . . Rubrumqut amjjlexa catinum 

Caudanatat thynni. 
Ex Ammiano Thynia pavs cst Bithynia;. Plin. 
lib. v. cap. 32. Thyni ex Euro})d iransiere, a. 
quibiis appellatilur Bilhyni. Et paul6 post : 
Tenent oram ommm Thyni, interiora Bithyni. 
IsfinisAsicEesl, kc. ibid. cap. 27. Est etioiii 
Thynos oppidum Cicilice. Et lib. iv. cap. 11. 
Tiiyni sunt Tliracice '/xipuli. l)e his Csaudian. 

Thyni Thraces arant, qxiec nunc Bilhynia 
fertur. Vide lib. i. Od. 35. v. 7. 

4. Constanti jurenem fide.'] Hiic lectione 
vulg-ata memoriam vetiistatis abolcri quidam 
indignantur; legnutque e.x vett. codd. constan- 
tis jurenemfide, pro fulei nimiiHim ; quod ita 
pridem usurpatum doccnt Priscianus, A. Gel- 
Jius, lib. ii. cap. 14. Virgil. Georgic. i. 208. 

Libra die (id e=t diei) somnique pares ubi 
fecerit horas. 

5. Hle jXotis ad Oricum, Sic.] Cum Italiam 
adpeteret Gyges, rcditumquc maturaret, pro- 
hibitus est ventis ab Austro flantibus, actusque 
aJ Oricum ; quae prima est Epiri civitas a Col- 
chis condita; ex Plin. cap. 23. lib. iii. urbs 
illa ad oram maris lonii in Epiro sita, ad radi- 
ces montis Acroceraunii, cum portu satis am- 
plo, Orcum Straboiit, Horicum Ptolema;o, Or- 
cha>'igro dicitur. MuUa de illa Tit. Livius. 

6. Posl insana Caprcc sidera.} Postquam ille 
jactatus fuit magnis tempestatibus, quas exci- 
tavit sidus Caprse, ciute est in humero Aurigae 
shiistro, sicut in manu sunt Hoedi. Hj^gin. 
Capraui Amaltliew, cujus lacte nutritus est Ju- 
piter, ab eo iuter asira coilocatam fabulantur. 



Oritur sub finem Septcmbris ; pariter et Hcedi : 
de quibus Ode i. hujus libri. Pluvialem Cap- 
ram vocat Plinius. Ex arato, Capra et Htedi 
jactatas iu mari naves, et pavidos homiues 
frequenter viderunt. 

Frigidas J\'octes, nonsine lacrymis, S:c.] Co- 
actus hyemare Orici Gyges, Asterim dcsideria 
contabescit, somno caiei, lacrymatur ubertim, 
aliis muUeribus friget, etiam tentatus non ce- 
dit. Adverte singulas ^ oces amoris significa- 
tionem habentes, a Poeta coacervatas. Quid 
veio jucundius seu amicae seu uxori prolcni 
poterat .' Quid efficacius ad leniendum \ el ab- 
stergendum dolorem ; im5 et ad excitandam 
fidem .' 

9. Atqui sollicita nimfins hospitw, &;c.] In- 
tcrea vero Chloe, apud quam diversatur et 
manet Gyges, ejus animum solicitat interposi- 
to nuntio, qui vnlle vafer modis suadere cona- 
tur, iit obsequatur amori hospitae sufp. 

10. Chloen.'] Xkox, viriditas, adolescentiae 
florem vox designans. 

Tuis Dicensignibus uri.] Tui Gygis aniore 
incensam, adeoque tuo flagrantem igne, quo 
tu nempe ureris et flagras ipsa. Virgil. Ec- 
log. iii. 66. 

M 7nihi sese offert ultrd 7neus ignis Amyntas, 

13. Ut Prcelummulier,k.c.] Plm'ibus exem- 
plisGygcn movere incusso metu nitituv Chlof.i 
nuntius. Narrat Bellerophontem siindi causa. 
et occasione prope interemptum. Scilicet is 
Glauci Regis Ephyra; filius apud Proetum Re- 
gem Argivorum hospes erat. Antea cx Ho- 
mero, ex aiiis Sthenobrea ejus uxor, Bellero- 
phoati» amore capta stuprum obtulit. Hic res- 
puit. Tuin illa perfidine suae crimen ia ouni 
conjecit, innocentem criminata apud Proetum; 
qui credulus ira exarsit. Ciim tamen hospitii 
jura violare, liospitemque ipse perimere nol- 
lot, ad alios oecidendunj transmisit. Vidc 
Hom. Iliad. vi. Apollodor. lib. ii. fcc. 

11. Impulerit Maturare necem.] Ne tempor- 
is mora et cuactatione, BpUerophontis inno- 
ceutia, a se veri) cogitati facinoris infamia de- 
tegerctur, tandemque non sine gravi dedec oro 
ii viro ipsa mulcfaretur. Dc Bcllerophouttjk 
iam lib. i. Od. 27. in fiDtj. 



168 



Q. HORATII FLACCI 



Refert Peieum tantum non Maturare iiecem, refert. 
interfectum, ci.m tcrape- t^^yy^x pjgne datum Pelca Tartaro, 

rans eluttHtur Hinpoh^am,^ '^ tt- i ^ j r -^ i_ ^* 

eiMa-ncsia. Quinetiai^ de-^>lagiiessam Hippolyteii dum tugit abstmens : 

ceptor narrat histoi ias cri- Et peCCare docentCS 

mcn adm.ttere suadentes; FallaX IlistOriaS mouet 

iea mcassum. t,tenirarupi- ,. . _ 

bus lcarii maris durior L^ta Frustra : nam scopulis surdior lcari 
verba escipii hucusf,ue Ln- Voces audit adliuc integer. At tibi 

coniiptus. Tibi vero cave tvt^ ..• • ,„ V^;.^^.,^ 
ne, plusquam par est, ani- ^ ^ 'S lCmUS En peUS 
deat Enipeus vicinus.- Ta- Plus jUStO placeat, Cave. 

metsi nemo tam pcitus Quamvis non alius flectere equum sclens 

equum reg-end» in Campo ^^ ^ • • • ^t 

Martiospectatur.:nuiiusque^que conspicitur gramme Martio ; 

tamespediteflumenHetrus- NeC quisquam citUS Sequc 

cum trauat. ^dcs occiude Thusco denatat alveo. 

nocte mcunte : necm\i£is--j . , , , , , . 

deorsum aspice ad sonitum Piima uocte domum claude : neque m vias 
canone fistuia? ; et crude- Sub cantu quevulse despice tibiae : 

lem frequenter appellanti, jg^ ^^ ^^^^ vocanti 

Duram, difficilis mane. 



20 



[284] 
26 



30 



crudelis perbiste. 



m.\0TAT10KES. 



17. KarTatpanb daium Pelea Tarta:-o,k.c.'] 
Hefcrt etiam quemadmodum erepta 'fevc sit 
vita Ptleo Achillis patri, dum castus amautem 
fug^it ac repulit Hippol) ten. Haec enim ex- 
candescens velut iusidiatum suo pudori juven- 
em detulit viro suo. Jovis ouidem Hospitali - 
irara veritus ille, Ccntauris inerme.a, atf^ 
procul interficiendum tradcre cogitavit. 'i.i 
inuocenti opem tulerunt Dii, ril.«so VulcanoJ 
a cpio accepto Pi^leus jjladio Ceutaimis delx:!- 
lavit, mortemque eva&it. Vide Pind;'.r. rseiu. 
Carm. iv. et v. Ovid. Metain. xL Apollodor. 
lib. iii. &:c. 

18. Mngncsmm Hippo^/im.] Uxorein *cas- 
ti Rccris Mcrgnesiai, q.ia: Thessalia,- regio. Hmc 
cognouiefi, (,^jo distinguitur ab Hipw^; ta 
Amazuuum Reg-ina. 

19. Pcccare docentes Fallax hislorias «^i .'.] 
Quoniam periculi mortisque metus pai-iiiu va- 
luit. alia jam ratione Gygis auimum iiujiellit 
Chlo€s intcrnuntius. AlVert historias et exem- 
pla eonim, qui rejectis priniis amoribus, no- 
vos non injucunde nec infcliciter admiseruut. 
Ipsum Jovem C(j:tmemorat AlcmeutE, Danacs, 
et aliarum ainores consectatum, &ic. Fortasse 
addit Paridem et Helenam, &;c. Peccare do- 
centcs. Certe nihil magis, quam exemplum, 
vitium suadet. Viam onim ostendit quasi tri- 
tam et facilem, atque a nota criminis prope Jm- 
munem. Apud Cicer. Historia Mdgistrcfk-ila.. 
Sunt qui leg-unt, Historias vwret, nec abswdp. 

21. Scopidis surdior Icari Vuces audit, i^c.] 
At Gyges adliuc inleger, roccs internuutii 
Chloeg solicitantis cnidit imraotus, veluti sco- 
pulis maris surdior, Icarium mare, hodie JVi- 
carium ; pars est iB?si, versus Icariam insu- 



lam : frcqnentes habet scopulos. Nomen ab 
Ica»-o in illud lapso, cum volare tentasset. De 
eo lib. i. Od. 1. V. 15. lib. u. Od.20.v. 13. lib. 
iv. Od. 2. V. 2. 

22. .it tibi .Ve vicinvs, &ic.] Tn ver6, Aste- 

ic, fac ut teque fidelis tuo Gygi permaneas. 

'av<^ itaque ne vincaris aut indulgeas amori- 
bus Enipei vicini, etiamsi habeat unde amari 
po^sii. 

■-•j. Q;'.a»a;s«o/i a/i((f, &c.] Quamvis Eni- 
.)( 1 i i-quitandi peritiam in Campo Martio, ia 
■.rioeri verb solcrtiam natandi et agilitateni 
prae cseteiis ostcntet. Vide lib. i. Od. 8. 

2S. Thv.sio atieo.'] Tiberino fluvio, qui He- 
♦riuiijm ab 1'mbria, Sabinis, et Latio dister- 
iiiinat, Romam iuterluit, iu mare TyrrbenuiQ 
delabiai.r. 

29. Primd, noctt domum claude.'] Ne irrum- 
pat Fnipeus, uoctis umbra et silentio abusns. 
T. Liviiis primas tenebras, disit, pro noc/t» 
initio. 

Kequc in vias Sub cantu querulce despice ti- 
hi<E.] Ne per fenestram in vias despecta, neve 
sic videaris Enipei respondcre amoribus, cum 
illc, es more amanfium, ante foras tuas noctu 
canet tibia. Vide bb. i. Od. 25. et hujus libri 
Od. 10. fbiqueannot. 

30. ^^uciula:.] Suaviter ludentis ac reso- 
'luntis ; vcl molliori sono experimentis amo- 
rejji. Enipei et cjus querimoniam, qu6d erga 
^psurn dura sis. 

.' 31. 1'ocunli Duram, difficilismane.] Licet 
iOe te iucuset velut ferreara, quEe laborantis 
ffgrituduie paiijm movearis ; inexorabilis ta- 
men et inexpugnabilis pcrscvera libidinosam 
Enipei contentiouem eluctari. 



CARMINUM LIBER III. 8. 



169 



ODE VIII. AD M^CENATEM. 

Reddit rationem cur Martiis Calendis sacrijicet. 



JVlARTIIS coelebs quid airam Calendis, 
Quid velint flores, et acerra thuris 
Plena, miraris, positusque carbo in 

Cespite vivo, 
Docte sermones utriusque linguee. 
Voveram dulces epulas, et album 
Libero caprum, prope luneratus 

Arboris ictu. 
Hic dies, anno redeunte, festus 
Corticem adstrictum pice dimovebit 
Aniphorae furaum bibere institutae 



rsfiri ^' •"^'^'^*'""» callens u- 

L ^'"J tramque linguam, demira- 

ris (luitl ego sine uxore fa- 

ciani Calendis Martiis,quid 

denotcnt flores, et vascu- 

lum tliure relertuni, atque 

5 priuiffi constitutae in gra- 

mine virenti. Scilicet arbo- 

vis cgo lapsu fcre exanima- 

|_28oJ {^5 lautas dapes et hoeduai 

candidum Baccho promi- 

seram. En dies iste Iretus, 

_ -. anno vertente, recv.rrem 

•'^ '^ corticem pice afiixum au- 

feret dolio quod fumum 

contrahere coepit 



mmTATIOKES. 



Metrum est idem quod Od. 2. lib. i. 

1. Mariiis c(£lebs quid agam Calendis, &.c.] 
Miraris quod ego coclebs diem hunc festum 
habere videar soHs conjugibus celebrari soli- 
tum. Singidonim mensium Calendae, pr»ci- 
pue ver6 Martise Junoni dicatee erant : dicta- 
que Matronalia, quoniam pro conjugii felici- 
tate matronae sacrificabant. Adde qu6d ea 
die coli ccepta est aedcs Junonis, quas conjugio 
praesidet. Macrob. lib. i. cap. 9. Alex. ab 
Alex. lib. vi. cap. Lv. Belli etiara per Sabinas 
mulieres compositi memoria tunc colebatur 
Ovid. Fast. iii. Hinc fwmineas vocat has 
Calenda.s Juvenalis Sat. ix. 53. At mariti 
quoque Junoni supplicabant. ut uxorum pudi- 
citiam tueretur. Porro quod primus anni 
meiisis apud Romanos erat Martius, et inde 
Calendae appellatae disce es Macrob. lib. i. 
cap. 12. et 15. 

Ccclebs.'] Romani coeiibem dicebant quasi 
coelitem, qui vitam ageret in teri-is, coelesti si- 
inilem. Donat. in Terent. 

2. Qvid relint Jlores, k.c.J Omnia nenipe 
Horatius ad sacrificium persolveudum compa- 
rabat, tanquam voii reus. 

.icerra.] Vas fictile seu patera, in qua pone- 
batur thus adolendum. 

3. Positusque carbo, &ic.] Ignis in ara e vivo 
cespite, seu virenti gramine structa. Vide lib.i. 
Od. 19. 

5. Docte sermones vtriv.sque lingita;.'] Qui 
libros tam Graecos quam Latinos cognitos lia- 
bes. Cic. Offic. initio. El ipsc ad meam iiHli- 
tatem semper cum Grerxis Lalina conjmixi ; 
neqiie id in philo.tophid iantum, sed etiam i,i 
dicendi exerciiaiione feci : ukm tibi censeo fa- 
ciendmn,ut parsis utriusque orationisfacuHaie. 

6. Voveram dulccs epulas, &ic.] Graviorem 
itaque caeteris habeo causam celebremdi Mar- 
tias Calendas, in quibus moHis evasi pericu- 
lum ; unde et sacrificiura vovi et sacras epulas. 

Mbum Libero caprmn.] Albae victimae Diis 
Superis, nigrae Inferis mactabantur : Arnob. 
lib. vii. 8ic. Baccho prsesertiin caper, qui viti- 



bus infestus,eas arrodendo. Virg. Geor. ii. 380 
jVo?! aliam ob culpam Baccho cnper omnibus 
aris 

CiEdiiur. 

Ovid. Fast. lib. v. 357. 
Rode, caper, vilem ; tamm htnc cum stabii 
ad aram, 
In iun quod spargi coTnuapossit, erit. 
Verbajides seqvitur ; uoxce iibi deditus hostis 

Spargitur affuso cornua, Bacche, inero. 
7. Propd funeruius Jlrboris iciu.'] Cadente 
arbore propemodum oppressus et extinctus. 
Vide lib. ii. Od. 13. et 14. 

9. Hic dies, anno redeunie, festus, k.c.'] An- 
niversarius adest iste dies festivis epulis mihi 
ducendus ; quare vinum vetustate praecipuum 
hodie promam. 

Jlnno redeunte.'] Ita cum Graecis Horatius. 
Virgil. Volventevi annmn ait. Cic. Verieniem, 
annum. Somn. Scip. xvii. Cum ad idem undc 
semel profecta sunt, cuncia aslra redierinf, 
eandernque totius cceli descripiionein, longis in- 
tervallis, retuleiint, tum ille vere vertens annus 
appcUari pntest. 

10. Corticem adslrictum pice dimovebit, &,c.J 
Resignabit, relinet opercuhim amphorae, e su- 
bere vel cortice, pice quidem astrictum. Cato. 
In amphonun mustum irulito, ci corticem oppi- 
cato, Tibui?. lib. ii. Eieg. i. 28. 

. . . Chio solviie vincla cado. 

11. Fumumbibereinsiituice.] Funio dudunj 
expositte, unde coutentiun in ci viuum jam 
matunun et leue prorsu.s. 

Ovid. Fast. v. 

Fumea vina. 

Martial. lib. iii. Epig. 81. 

Cocla fumis musia Massilianis. 
Idem lib. x. Epig. 35. 

Improha fumaria A\c\t ; et, 
.Mcdpii atatem quisquis ab igne cadus. 
TibuU. modi> cit. 
JViinc nrihifumosum veterisproferte Falernv.m 

Consulis. 

Columell. lib. i. cap. 6. apothecae superponun- 



170 



Q. HORATII FLACCI 



sub Consulatu Tulli. O, 
Maeceniis, accipc centenos 
scyphos, ob aniicum inco- 
luiueui, et Ivchnos accen- 
sos jjiotluce usqne ad diem. 
Lon^feabsitvociferatioquae- 
IJbet et rlsa. Dimitte soli- 
citudiues de civitate. De- 
letus est exercitus Cotisouis 
Daci. Medus sibiniet ad- 
versarius bello fatali distra- 
hitur: 



Consule Tullo. 
Sume, MEecenas, cyathos amici 
Sospitis centum ; et vigiles lucernas 
Perier in lucem : procul omnis esto 

Clamor et ira. 
]\Iitte civiles super urbe curas. 
Occidit Daci Cotisonis agmen : 
Medus infestus sibi luctuosis 

Dissidet armis : 



[287] 
li 



[288] 
20 



.^A\\0T,3TI0.\ES. 



tur locis, unde plerumque fumus exoritur ; 
quoniam vina fumo celerius vetustescunt ; 
ejus tenore praecocem maturitatem trahuut, 
k-c. Plin. lib. xxiii. cap. 1. Minus inftslat 
nervos, quod retuslate dulcescit . . . JVos 
/umi nmaritudine velustatem indui persuasum 
habemas, Meminit et Coel. Rliodig. lib. sxvi. 
cap. 21. 

12. ConsuU TuUo.'] Consulum nomine so- 
lebant notari vina, ut alibi amplius dixi. Vide 
lib. i. Od. 20. et lib. ii. Od. i. Hic ccrtum no- 
nien pro quolibet incerto poni, ^ inumque vetus 
duntaxat commendari crediderim. Quod si 
vinum illud conditum fuerat sub L. Volcatio 
TuUo, Urb. Conditae 6S7, prolatum ver6 est 
ab Horatio pauI6 post subjugatos ab Ag-rippa 
Cantabros, de quibus sub hujus finem Odes, 
anno scilicet 734, ut ait Cruquius, vinum illud 
vetus fuisset annos 47. Literea meminisse 
oportet, quod scribit Plin. mod6 cit. Fuler- 
nutnnec innovitate, necinnimid vetustate cor- 
pori salubre tst. Mcdia ejus ntas a 15. anno 
incipit. . . Sisit fumoinveteratum,insalu- 
bre tst. Mangones ista in apolliccis excogita- 
lere. Jam et patres famUias rttatem ademere 
his, quoi per se cariem traxtre. fyuo certe vo- 
cabulo srdis consilii dedtre prisci ; nempe vina 
ad extremam senectutem, quaj cariosa est, 
non esse recondenda. Dalecamp. 

13. Sume cyathos centum.] Ob leetitiam de 
amici sospitis incolumitate, seu de Horatii tui 
salute, bibe centum cyathos, id est, plurcs et 
plm^es, et tota nocte mecum perpota. rsume- 
rus finitus pro infinito. 

14. Vigiles luccrnas Perfer in lucem.'] P-ran- 
dium i^orabant veteres ; at coenam maxime 
non quidem ut nos ad candelas, sed ad 
lychnos et luceruas, producebant usque ad lu- 
cem posteram, pergraecando, id est, ritu Grse- 
corum tota nocte compotando. Plaut. Me- 
naech. i.2. 62. Inde usque ad diurnam stcUam 
erastinampotabimus. Horat.lib. iii.0d.21.v. 23. 

Vivceque produrent lucerna, 
Dum rediens fugat astra Phabus. 
Propert. lib. iv. Eieg. 6. v. 83. 

Sic noctem paterd, sic ducatn carmine, donec 
/njiciat radios in niea vina dies. 
Erat etiam olira perpotandi certamen, propo- 
situmque victoribus bibonibus proBmium pla- 
centa, ut amplius exponam, Ep. xix.lib. i.v.ll. 
ad hffic verba. .\octurm certaremero. Noctur- 
nas autem coenas utiliores esse corpori, ob Lu- 
nse sidus vim habens putrefaciendi, adeoque ci- 



bos concoquendi; crede, si lubet, asserenti Athe- 
naeo, lib. vii. cap. 1. Quin potius ausculta Ca- 
saubono eo loci, concoctionem cum putrefac- 
tione confundi perperam Atltenaeumque Philo- 
logiae quam Philosophise sacris aiispicatius 
initiatum, benb docteque redarguenti. 

15. Procul omnis esto Olamor tl ira.] Ebrie- 
tatis incommoda et vitia Horatius arcet u suis 
epulis : quo fortasse etiam notat bonitatem et 
lenitatem vini sui, cujus cyathos queat Maece- 
nas centum bibere, citra noxam; ut nec ad 
vociferandum nec ad rixandum impellatur. 
Videlib. 1. Od. 27. 

17. Mitte civiies super v.rbe curas.'] His ver- 
bis patet urbis praefecturam tunc gessisse Mae- 
cenatem : qui si privntus mox appellabitur, ne 
accipe aliter quam par cst, et illic explicabo. 

18. Occidit Daci Cotisonis agmen, Kc.] O 
Ma-cenaSj, omitte paidulum curais et solicitu- 
dines, quibus civitali provides sedulus: ea 
hostes populi Romani jam domiti sunt : nec 
ab uUo quidquam metuendum. Cotison Daco- 
rum Rex ab Augusto victus L. Flor. lib. iv. 
cap. 12. Daci montibus inharent: Cotisonis 
Iteiils imperio, qv.oties concretus gelu Danubius 
junxerat ripas, decurrere solebant et vicina 
populari. Visum est .iugusto gentem aditu 
difficillimam submovere. Sfisso igitur Lentulo, 
ullra ulteriorem rtpuiit ripam ; citraque prcesi- 
dia constituit. Sic tunc Dacia non vicla, sed 
suvimota atque dilata est. Illud ver6 postea 
factum e.st. Sueton. Octav. cap. xxi. CoSrcuit 
et Dacorum incursiones, tribus eorum ducibus 
cum magnd copid casis, iic. cap. Ixiii. M. An- 
tonius scribit, primum erim Jintonio jilio suo 
despondisse Juliam, dein Colisoni Getarum 
regi: quo tempore sibi quoque invicem filiam 
Regis iii matrimonium petisset. De DacisjaLin 
lib. ii. Od. 10. Hos pon-o eosdcm esse ac Ge- 
tas, certum est. Plin. lib. iv. cap. 12. Getcc, 
Daci Romanis. Xiphillin. in Domitiano ita 
scribit, Per idfempus bellumfuit populo Ro- 
mano cwn Dacis . . . Porro eam gentem Da- 
cosapello. Namitase ipsi nominant : eodem' 
que nomine a Romanis nppellantur : etsi non 
ignoro eos a quibusdam Grmcis Getas esse dic- 
tos. Quod an recle factum sit, nescio; illud 
quidem scio Getas trans Ummum apud Danu- 
bium incolere. 

19. Medus infestussibi,k/;.] Medi seu Par- 
thi bellis civilibus occupati sunt. Vide Strabo- 
ncm lib. 10. et qua; antea nec semel de iis JUl- 
notavi lib. i. Od. 26. v. 5. et alibi. 



I 



CARMINUM LIBER III. 9. 



171 



Servit Hispana? ^ etus hostis orcC 
Ciiutaber, sera domitus catenaj 
Jam Scytha? laxo meditantur arcii 

^edere campis. 
Negligens, ne qua populus laboret 
Parce privatus nimium cavere : ac 
Dona prtcsentis rape Isetus horae, et 

Linquc severa. 



ODE IX. 



Cantabor Hispania? fiiies 
incolens anticiuus nofster ini- 
uiicus, subactus est, quam- 
vis tarda profligatus victo- 
ria. Jam Scytiiae arcu re- 
orr misso incipiunt agris disce- 
dere. Tu quasi pri\atus 
omitte curarc, et pluscu- 
lum contulere ne (|uid de- 
trimcnti capiat populus : 
atque teniporis j)ra:&enlis 
nsura fruere, genio indul- 
gens, et niolesta abjicc. 



Dialogus Horatii et Lydia. 



Hor. DONEC gvatus eram tibi, 

Nec quisquam potior brachia candidae 
Cervici juvenis dabat ; 

Persarum vigui Rege beatior. 
Lyd. Donec non alia magis 

Arsisti, neque crat Lydia post Chloen ; 
Multi Lydia nominis 

Romana vigui clarior Ilia. 

AXmT.iTIONES. 



pj,„„, Hor. Quamdiu cliarus ti- 
^~ -1 bi extiti, neque alius pre- 
stantior adolescens bracliia 
refercbat collo luo candidoj 
felicior ego vixi Rege Per- 
sai"ii,ii, Lyd. Quamdiu non 
5 altcram plus dilexisti, nec 
Lydia posthabita est Chlo€. 
Ego Lydia magnw famse ; 
illustrior florui qaum llia 
Romana. 



2L Servit Hispanm, &c.] Cantabri ab 
Agrippa, ser6 licet, fracti et subacti sunt. Vide 
lib. ii. Od.6. Sueton. Octav. cap. xx. Augus- 
tus externa bella duo omnino per se gcssii: 
Dahnalicum adolescens adliuc, et Antonio de- 
ricto, Cantabricuni. Et cap. xxi. Domuil auiem 
partim ductu, partim auspiciis suis Canta- 
briam, kz-c. 

23. Jam Scythce laxo, fcc.] Scyth?8 anni^ 
dcpositis ccdunt. Vide lib. ii. Od. 9. in fine ibi- 
quo annot. Sueton. Octav. cap. xxii. Ea vir- 
iutis modecatiorj.sque fama, Indos ac Sryllias au- 
ditu modo cognilos pellexit ad amiciliam suam 
Populiijue Komani ultro per legntos pelendam. 

25. KegUgens, ne <jud populus, kc.] Duni 
mei sacrificii particeps sacras niecum opulas 
carpes, ita la-titim vaca, ut si pri^atus esses. 
Ergo paiduUnn abjice oumeui curam urbis, et 
solicitudincs de Republicii. 

26. Privaiua.'] Quidam explicant, inter pri- 
vatos parietes, genio in<lal<je. Alii interpre- 
tantur absolutu: <|uandoc|uidem non geris ma- 
gistratum; volunt nimirum urbis praefecturam 
cssc oflicium duntaxat, nec inter magistratus 
censeri : Ex Sueton. Octav. cap. xxxvii. Q«o 
plures adminislrandec Kcipublicit pariem caper- 
enl ,nova officia excogitacit ; curam operum puh- 
licorum . . . prccfccturam urbis,k.c. Quocl mi- 
ninie placet. Sic igitur intelligo ; tu lint/ue se- 
rera tantisper, i. e. serias et gravcs occupati- 
ones intermitte; prtKsentis liora: donti, seu 
gaudia rape, cape, animo plane tran<|uillo, 
teque privatum hoc nocturno saltcni coiivivio 
finge et cogita. 

Ode IX.— Metrum idem quo<l 0<1. 3. lib. i. 
\. Donec gratus, k.c.'\ Ama:biEum carmen 
^st, cujus ha;c kx est, ut qui postcrior dicit, 



priorem vincat, majus aliquid subjiciendo. 
Ode porro haec tanti cestimatur a Scaligero, ut 
ejus describere sententiam non pigeat. Sic ait 
lib. vi. Poet. Omnes Horatii Odcc tantee simt 
venusiatis, ut ct mihi, et aliis prudeniioribus 
cmnem ademerit spem lalium sludiorum. Inter 
cceicrus verd, duas animadverti quibus ne am- 
brosiam quidem autncctar dulcioraputem. .'31- 
lera tsl iertia quarti libri. Queui tu, Melpo- 
mene, semel, &lc. .'lltera est noim terlicE ; Do- 
nec gratus eram tibi, &z.c. Quaruin similes a 
ine eomvosilas malim, quam Pythiunicarum 
multas Pindari et JS^cmeacenicarum ; fjuarum 
similes malim composuisse, quam esse toiiv.s 
Tarraconensis Rex. Vide in Vii-gil. Eclog. iii, 
fct vii. flip zelotypiam uterque suam belle ex- 
primit, restituendisque amoribus prioribus 
viam sternit. 

2. ^''ec ({uisquam potior, &lc.] Dum non ara- 
plexus tuos alteri conccssisti, nec alimu mihi 
prffitulisti in amore. 

4. Persaru7n vigui Rege beatior.'] Antiqui 
Persarum Reges, Cyrus, Darius, ad summas 
opes elati proverbio locum dedere. Illorum 
fiuis(|ue Regem Regimi se jactabat. Quin ct 
Persarum inontes j)ro montibus aureis dicti, 
Plaut. Stich. i. 1. 14. 

J\'eq2ie ille mereat Persai~um sibi 
Montes, qui esse perhibeniur uurei. 

5. Aon alid magis jlrsi.>:ii.] Alii legunl, 
aliam i^^que eleganter utrunique. 

Formosum pasior Corydon ardebat Alexin. 
Virgil. Eci. ii. 1. 

6. J^'cque erat Lydin post Chloin.] Dnm non 
amasti Chlo('ii prs: Lydia. De hacjam, lib. i. 
Od. 8. v. L 

8. Romand vigui clarior Ilid.'] Ego me for- 



172 



Q. HORATII FLACCI 



Hor. Mihi jam domiuatiir 
Chloe e Creta, perita sna- 
■vium modulonuri, ac pul- 
saadae lyrw ", pro qua non 
verebor vitam profuudere, 
si fata iudul2feant auimae 
residuffi. Lyd. Me mit mu- 
tuo amore Calals filius Or- 
nithi e Thurio, pro quo bis 
mortem oppetam tiltro, si 
juveui vivo fata indulg^eant. 
Hor. Quid si vetus amor re- 
viviscat, et divulsos copu- 
let Kreo vinculo ? Si for- 
mosa Chloe rejicitur, et os- 
tium menm aperitiu" pulsa; 
LvdirB ? Lyd. Tametsi ille 
€St astro splendidior j tu 
vero es levior subere, atque 
Adriatico mari procelloso 
ferocior ; tecum vivere cu- 
piam,tecum gnudeam mori. 



Hor. Me nunc Cressa Chloe vegit, 

Dulces docta modos et citliarse sciens ; 
Pro qua non inetuam mori, 

Si parceut animse fata superstiti. 
Lyd. Me torret face mutua 

Tlmriui Calais filius Oruitlii ; 
Pro quo bis paiiar mori, 

Si parcent puero fata superstiti. 
Ho?'. Quid si prisca redit Veuus, 

Diductosqne jugo cogit alieneo ? 
Si flava excutitur Cliloe, 

Rcjectaeque patet janua Lydiae ? 
Lyd. Quanquam sidere pulchrior 

IUe est ; tu levior cortice, et improbo 
Iracundior Adria ; 

Tecum vivere amem, tecum obeam libens. 



[290] 

11 



15 



20 



ODE X. 
Lycen admonet ut paulnm mansuescat erga se. 

.1 fZ'^ ^°'^'' "'•'■EXTREMUM Tauaun si biberes, Lyce, 



[2913 



JiKXOTATIOXES. 



tunatiorera esistimabam, quam fuit unquara 
llia, seu Rliea, quee Marte gxavida Romidaui 
Romanae gentis auctorem protulit. De illa lib. 
i. Od. 2. 

9. Me minc Cressa Chloe rcgif.'] Nimc r^o 
senio amoribus Chloe?, quam praeter fonnaia 
commendat Vocis ct Musicse suavis modula- 
latio. Quidam legimt Tliressa, i. e. e Thracia; 
venim lectioni nostras favct qu6d Cretes Mu- 
sicae valde studiosos refert .l^liauus. 

12. Si parceiit anima fata superstili.] Mo- 
riar ezo libens ad redimendam ChloPs vitam ; 
ut illa superstes vivat, quae cst ahera pars 
raei. De superstitione vetei-um pro alterius 
salute sese devoventium, aUbi disi. 

13. Me torret face mutua.k.c.'] Mutoo me 
amore detinet Calals adolescens pulchcnimus. 
AlUidi voluut aliqui ad nomen Callaldis lapil- 
li, quem Sapphiri aemulum dixit Pliu. xxxvii. 
cap. 10. 

14. Thurini.] Thuria, sive Thurium, civitas 
erat in Siuu Tarentino. 

16. Si parcent piuro.] Pro Calal bis ego 
mortem oppetere veUm. 

17. Quidsiprisca redit Venus?] Quid face- 
res. O, Lydia, si Horatii vetus in te amor 
denuo accendatur : nosque dissociatos re- 
conciUet, arctiusque jimg^at quam olim, imii 
constriug-at juiro ahemo, seu aere firmiori, 
et nuuquam dissolvendo .' Vide Ub. i. Ode 
23. 

22. Lerior cortice.'] Ode supcriori, corticem 
cslricfumpice ; pro subere uempe ponitur cor- 
tpx, teste PUiiio; Ub. x^i. cap.8. Proverbium 
cstin inconstantesj Cor:ics [cvior; suber enim 



uaturali sua levitate super aquas fertur et na 
tat. 

23. /ranindior.] Hoc sibi vitium imputat 
Horf.tir.s non semel. Epist. 20. Ub. i. v. 25. 

Ira.vicfJcrem. tamen ut placabilis essem. 
.Idria.] De eo Ub. i. Od. 33. 

24. Tecum virere amem, kc.] Ita facile rc- 
conciiiantur discordiae amantium. Et vere dix- 
it Terentius Andria ui. 3. 23. 

Ar.iantiam irce amoris inirzraiio est. 
Plaut. Ar.iphitr. Act. iii. 2. 59. 

Irceinlrrctniunt; redeunt rursum in gra- 

tiam ; 
Veriim Irce, si quce fortt eveniunt hvjus- 

tnodi, 
Inter cos, rursum si revenium in graiiam 

est, 
Bis laiito amici sunt inter se qudm pnus. 
Ode X. — Metrum idem quod supra Od. 6. 
lib. 1. 

1. Extremum, fcc.] Ejusmodi cantiones et 
querelas noctu csnebant amautes ad fores me- 
retricum alianimque mulierum quas deperi- 
bant, ut sic eas demcrerentur, atque ab iis tan- 
dem sua patientia victis admitterentur in do- 
mum antea sibi clausam. Vide quas annot. 
hb. i. Ode 25. Plura vero dixi ad Pers. Sat. 
V. 165. ubi sic habetur. 

Limen ad obscwnum . . dum Chrysidis uda» 
Ebriiis antefons exlinctd cumface canto. 
Extremum Tanaim si biberes.] Si nata in 
Scythia in remotissimis iUis et frigidissimis 
partibus ubi scaturit Tanals: si barbaro pro- 
inde, et srero quoque riro nupta esses, quem 
vereri deberes: te taicen opportcret moveri 



CARMINUM LIBER III. 10. 



17S 



Saevo nupta viro ; me tamen asperas 
Porrectum ante fores objicere incolis 

Plorares Aquilonibus. 
Audis quo strepitu janua, quo nemus 
Inter pulchra suum tecta, remugiat 
Ventis ? Et positas ut glaciet nives 

Puro numinc Jupitcr ? 
Incratam Veneri pone superbiam, 
Ne currente retro lunis eat rota. 
Non te Penelopen difficilem procis 

ta versata. Tyrrhenus pater 



marito juncta barbaro, ni- 

hiloininus fleres me ante 

januam tuam duramexten- 

sum exponere ventis Sep- 

5 tentrionalibus illic habitan- 

roooi '''j"s. Konae audis quo 

'-" ""l murmui e Ivm Ibres, quo 

nemus in ffidibus magTiificis 

consiturn rcBonetventis;;cr- 

firniihus ? utque Jupiter 

puro numine constringat 

10 nives demissas ? Abjice las- 

tum Veneri odiosum, ne fu- 

nicukrs retrorsum abeat ro- 

haud procreavit te Penelopen amantibus 



JiKJ^OTJlTJOKES. 



meis amoribus, cum ante fores tuas excuban- 
tem ccmeres in ista. aeris intemperie. 

Tctnalm.'] Fluvius iste notissiraus, eRiphaeis 
montibus vel e Caucaso monte fluere dictus, 
Asiam ab Europa dividit: hodie Doa vocatur. 
Est maxime Septentrionalis, et qui Nomades 
TanaTni accolebant, crant agrestiores, ex Stra- 
bone hb. xi. De eo jam antea Od. 4. hujus 
libri, ubi Scytldcum amnem appellat Horatius. 

2. Me tamenasperas, &.c.] Aon taraen tam 
dura esses ut me jacentem super hmen januee 
tuae, frigidissima et molestissima tempestate, 
videres sine idlo humanitatis sensu. Ovid. Art. 
Am. ii. 237. 

Frigidits inque udd scepe jacthishumo. 

3. Objicere incolis Plorarts Aquilonibus.'] 
Doleres, aegre sineres me objici noctu veutis 
istis a Scvthiae regione flantibus, ac velut inco- 
lls. Ovid. Met. i. 64. 

.... Scythiam septemque triontm 
Horrifer iniasit Boreas. 

4. Plorares objicere.] Sic et locutus Plaut. 
Aul. ii. 4. 29. £quam hercle plorat, cum lavat, 
profundere. 

5. .htdis quo strepitu, Sic.] Quam vehemens 
ScBviat ventus, Judica e concussione tuae januae, 
et e murmure arbonun viridarii tui graviter 
stiidentium. 

Kemus Inter pulchra situm tecta.] In septis 
domorumnemoraetiam habebant veteres,quo- 
rum struendoreni rationem docet Vitruv. lib. 
V. cap. 11. Sit, inquit, iiiterduas Porticus situs, 
ei in his perjiciantvr inter arbores deambula- 
liones, kc. Sueton. Oct. cap. Ixxii. Pratoria sua 
quamris modica non tamstatuarum tabularum- 
que pictarum ornatu, quam xystis ei nemoribus 
excoluit, &c. Tibull. Hb. iii. Eleg. 3. v. 15. 

Et nemora indomibussncrosimitantialucos. 
Cic. ad Quintum fratrem lib. v. Ep. 1. .Xunc 
domus suppedilat mihi hortorum amcenilalem. 
Vide Senec. Epist. cxxii. Itcm supra hb. ii. 
Od. 3. et Epist. 10. Hb. i. v. 22. 

J\'empeinter varias nutritur sylva cohnnnas. 

7. Et positas ut glaciel nives Puro 7iumine 
Jupiter ?] yEstimare potes etiam quantum fri- 
giis perpetiar, ex eo quod purum sit coelum, 
aether sudus ac serenus, quo nives gelu con- 
crescunt et constringuntur; quia tunc facile 
ditTunditur, quando scihcet in aere niliil est 
qiio repriiuatur fiig us : toutra ucbiUoso aethere 



coercetur ne ad nos usque perveniat, ut docet 
Aristof . iu Problem. 

Positas.] E coelo dclapsas et humi jacentes. 

Glaciet.] Per licentiara poeticam usurpatur 
hoc verbum active, quod tamen absolute poni 
solet, pro coalescit, concrescit. Cic. de Nat. 
Deor. ii. Tum aquce declarat effusio, qute nt- 
que conglaciaretfrigoribus, neque nive, prui- 
ndve concresceref, 7iisi eadem se, admisto ca- 
lore, liqutfacta et dilapsa diffunderet. Itaque 
et .iquilonibus, reliquisque frigoribus adjeciis, 
durtscit humor, kc. 

8. Puro nu7nine Jupiler?] Bene sic legito; 
alii, Puro lumine, vel limine; sed perperam. 
Jovem pro athere non raro usurpari, notum; 
ergo respondet vox 7Uunine. Pro kimine Sol 
quidem dicatur; at non Jupiter, praesertim 
concubia nocte, qua Lyces januam occentabati 
de niore, Potta nostcr. 

9. Ingralam Veneripone superbiam.] Venus 
enimjocis, gratiis, amoribus, stipata ubique 
memoratur, quibus adversatur omnino super- 
bia, lib. i. Od. 2. v. 33. 

Erycina ridens, 

Quam Jocus circumrolat, et Cupido. 

10. jYe currenie rtlrofu7iis eat rotd.] Ne of- 
fensa Venus iram in te suam stringat : tuque 
favore ejiis destituta contemuaris, ut nunc me 
contemiiis. Time ergo sapienter fortunae vi- 
ces. TibuU. Ub. i. Eleg. 5, v. 67. 

Heu cani7nusfrustra; necverbis incta patescit 
Janua, sed plcnd tst ptrcuiienda manu. 

Jlt tu, quipolior nunc es, 7nta ftda caveto : 
Versatur celeri sors levis orbe rotce. 
IslD tamen loco metaphora videtur esse dacta 
non a rota foituna; volubiU et instabili: sed 
potiiis a rotis et trochleis, quibus circumvoki- 
tus funis ingentia subievat et trahit poudera, 
si bene teneatur: at si dimissus fuerit, et rota 
et fimis et pondus in partem contraricim fer- 
untur, currunt, fugiunt, deturbantur. Sensus 
itaque Horatii erit: O, Lyce,ne Veneris tu vin- 
cula, nexusque sperne. quae si dimiseris, cave 
ne res tuaj rctro et pessum eant ac dissolvan- 
tur. Virg. Eclog. viii. 7S. 

Vtntris, dic, vincula necto. 

11. J\o7i te Pencloptn diffcilem, Sic.] Non 
es ut Penclope Spartana, nec educata instruc- 
ta<iue duris moribus austeraque viveudi ra- 
tioue; imo venu.stam, lcpidam, tractabilem 



174 



Q. HORATII FLACCI 



intractabilem. O, licet te Tyrrhenus genuit parens. [293] 

nec doua flectant, nec vo- Q quamvis ncoue tc nuuiera, nec prcccs, 

ta, nec violaceus pallor a- n^V '.. ^ . i ■. ,, .. ^ 

more (abescentium, neque JN Gc tmctus viola pallor amantmm, 

maritus tuus amore peiiicis Nec vir Pieria pellice saucius 15 

Picrim vulnoratus, indul-e Curvat ; SUpplicibuS tuis 

supplicantiljustibi;7»/<E«a<:- _-, . . , ' 'h. , 

tenici cs durk <iuercu uon Farcas, ncc rigida moihor a?sculo, 

flexibiiior, neque mansuc- Nec i\Iauris aniuium mjtior anguibus. 

S. ^Sh^dtS: Non hoc s^nper erit Uminis, aut aqu.e fao.] 

prr crit tokrans limiuis et CoelestlS, patlCUS latUS. 20 

pluvise. 

ODE XI. AD i\IERCURIUM. 

Ut slbi dictet cantus quibus Lyde flectatur^ 

fr^ceptovrMupZl^^mxl MeRCURI (uam te docilis magistro 
cantu movit) INIovit Amphioii lapidcs canendo) 



^j\jYOT.iTIOj\ES. 



genuit te patcr Hetruscus. Hetruscos ludor- 
um ac voluptatum amatores nenio ncscit, ut 
refcrt Coel. Rhodiq-- hb. xv. cap. 11. aJquc a 
Lydis traxisse orisinem suspicatur. 

' Pcnclopen difficilem jiroris.] Haec Ulyssis 
nxor viro suo fidem servans viginti annos ab- 
senti, procos benc multos acriter solicitantos, 
patrem etiam novas nuptias suadentem eluc- 
tata cst. Honicr. Odyss. ii. fi. 7. 

12. Tyrrhe)tus.] Tyrrhcni Hctrurise populi. 
Tyrrhenia Straboni eadeiu regio ac Tliuscia. 
Ovid. Metam. xiv. 452. 

Concurril Latio Tt/rrhenin iola. 

Porro synecdochicos illi pi-o Italis universis vel 
Romanis accipi possunt. 

14. Tindus viold pallor.'] Color vultus mei 
pallidus instar violaruni, quo etiam pailcutes 
vocavit Virgil. Eclog. ii. Suut etiam ali<e pur- 
pura-, aliae luteae, ali.-e albw ; ex Plin. lib. xxi. 
cap. 6. Quanquam duo tantiim genera viola- 
rum ag^noscit Nicander, pallidum et luteum; 
apud AthencBum lib. xv. cap. 9. Pallor aman- 
tiiim. Ovid. Art. Am. lib. i. 729. 

Palleat omnis amans ; hic cst color aptus 

amanii. 

Nimirum recurrente ad cor amoris ccntrum 

calore naturali, et quoniarn intensior in aman- 

libus est, utpote spiritus vitales magis dissipan- 

tc, in vultu pallor efiicitur. 

15. Kec rir Pierid pellicc satifAns.'] Quan- 
quam nec oflensa viri tui pellicem Pieriam de- 
pereuntis injuria, ad me amandum non incli- 
naris. Hoc certe cst irritamentum uxoris 
maximum ut inducatur in alterius amorem. 
Ex Euripide, qusetlam alia minus gTavatc fort 
Mxor ; at si ii inarito fallatur, quicquid est in 
vitajucundiperdit. Ovid. Art. Am. lib. ii. 373. 

Sed 7ie(/ue fulcus aper medid tam. scevus in 
ird est. 

JV'ec lea, 

Fccmina quam socii ilepremd pcllice kcH 
.Arda, Lc. 



Picrid!] Vel nomen factum a solo natali, ad 
nupcndain invidiam, quasi diceret, pcregrina, 
ci ex ea Macedoni^e regione ; vel notat fidici- 
nam, psaltriam, ob Pierium montem Musis sa- 
crum; cujusuiodi mulieres ut plurimiun exer- 
cebant merctriciam artem. 

16. Supplicibus tuis Parcas.] Indulge ali- 
quid supplicanti etiam apud te. Quis enim 
suppliccs unquam accrbe repulit, nisi qui hu- 
manitatem esuit ? Ex sentcntia veterum, qui 
talem hominem velut execrabilem aversaban- 
tur; cum ct natura supplicibus parcere doccat. 

17. JEsculo.] Arbor est glandifera, quara 
pro duritie ponit Horatius. De e;i Plin.Iib.xvi. 
et nos jam lib. i. Od. 22. 

18. .Matiris.] Mauritania Africre re^io ab 
ortu in occasum extensa, ubi nunc Barbaria 
Occidentalis. Arenosa ista loca aquarum pe- 
nuria et Solis aestu arentia et fervida, omiie 
genus scrpentum alunt ctiam saBvissimorum. 

19. J\'on hocsemper eril liminis, &c.] Amo 
rcs meos tibi sponte oblatos ne spenic : nec 
eiiim ero sempcr eti robusta et ferventi tctatc, 
qu;i tui gratia po.ssim et vclim pernoctare antc 
januam, et cubare super durum limen eediuin 
tuaruin, Epod. xi. 20. 

Ferebar inccrto pede 

Ad non amicos, heu, 7nihi postes, et heu 
Limitta dvra, quibtts lumbos et infrcgi 
latns. 
19. .^qiuB Calestis, paJiem.] .Imbres aliaque 
hyemalis tempestatis incommoda perpeti 
non scmper libebit. Certe contra in Lycea 
jam vetulam acriter scripsit Ode 13. lib. iv. 
Ovid. Art. Am. ii. 237. 

.S>/)c fercs imbrem calesti nube solutum, 
Friaidiis, inque vdd S(rpe jacehis hitmo. 
Ode XI. — iMetrum idem quod Od. 2. lib. i. 

1. Merctiri^ De co multa lib. i. Od. 10. 

2. Movit .'bnphioti lapides cnnendo.] Jovis 
ille ex Antiopa filius suavi Jyj-ee sono dicitur 
movisse lapides, ut ipsis iuler sc composiiis et 
superstructis, Thebaiuni muri atque lubs a;di- 



CARMINUM LIBER III. 11. 



175 



Tuque, testudo, resonare septem 

Ciillida nervis, 
Nec loquax olim, neque grata, nunc et 
Divitum mensis et amica templis, 
Dic modos, Lyde quibus obstinatas 

Applicet aures. 
Quse, velut latis equa trima campis, 
Ludit exuitim, metuitque tangi, 
Nuptiarum expers, et adliuc protervo 

Cruda marito. 
Tu potes tigres comitesque silvas 
Ducere, et rivos celeres morari : 
Cessit immanis tibi blandienti 

Janitor aula? 
Cerberus ; quamvis furiale centum 
Muniant angues caput ejus, atque 
Spiritus teter saniesque manet 

Ore trilinffui. 



€t tu, lyra, chordis septe- 

nis resonare pcrita, neque 

canora prideni ncque ju- 

[295] cunda, jam vero faniiliaris 

G tum opulentorum mensis, 

tuni fanis Deonim, nunic- 

ros edc, quibus pcrvicaces 

auriculas aclmoveat Lyde. 

Quae sicut eqiui trium au- 

I Q norum exultaf ct ludit per 

apertos agros ; fugitque at- 

trectari, a nuptiis inimunis, 

necdum petuianti viro ido- 

nea. Tu vales traliere ti- 

gres silvasque simul, et ra- 

pidos tardare fluvios. Tibi 

P961 '^•^™i'lcenti morem gessit 

'•"ijj Cerberus crudelis auloe ja- 

■*• " nitor ; licet caput illius fu- 

rialft stipent serpentes mul- 

ti, et e.T ore tres linguas ha- 

bente halitus pestileus et 

tabum fluat. 

20 



J1Kj\0T.1TWKES. 



ficafa fuerint. Vide Epist. ad Pisones, v. 394. 
PUit. de Musica. Propert. lib. iii. Eleg. 2. v. 5. 
Sn.va Cithce.ronis Theluis agitata pcr artem 
Sponte sud tnuri mtinbracoisseferunt. 

3. Testudo, resonare septcm Callida ntrvis.'] 
E testudine lyra per Mercurium facta afque 
csornata, ut annotavi, lib. i. Od. 10. Tribus 
prim(> chordis, deinde quatuor, tum septem, 
posfea novem instructa; demum etiam pku'i- 
bus. Vide Macrob. lib. i. Saturn. cap. 19. 
Diodor. Sicul. lib. i. Pindar. <bog(uiiyyct i?r- 
IrtyKuTn-cv, id est, ex^jt^aivov, vocat. Virgil. 
Eclog. ii. 36. 

Est mihi disparibus septeni compada cicutis 

Fistula. 

Et iEneid. vi. 646. 

Obloquit ur numeris septem, discrimina vocum . 
Porro scptenas diapason species seu modos, 
quos nunc tonos appcllaut, debere inf elligi locis 
istis singulis, non abs re contendit Glareanus. 

5. A'eclo(/uax olim,ncqucgraia.'] Prius mu- 
ta ct sine uUo pretio ; at postquam in lyram 
est concinnata, gratum edidit sonum, dulces- 
que modos ac nunieros expressit ; ut requisita 
et adhibita sit in divitum convi^ iis ct Deorum 
sacris. 

6. Divituni mensis.'] Quod vini vim fervidio- 
rcm elidere valeat Musica, hanc ideo prisci 
adliibebant in suis conviviis. Testis Plutarch. 
lib. de Musica: ef Homer. Odyss. ubi Cithara 
convivii sodalis nuncupafur. 

Et aviicn templis.] Vide T. Liv. lib. Ix. cap. 
30. ubi de fibicinibus ad praecinendum in sa- 
crificiis Deorum solerter rcvocatis, historiara 
narrat sat lcpidam. 

7. Dic modos, Lyde quihtis oljstinatas J}p- 
plicet aures.] Cantus dulcedme contumacera 
Lydes animum flecfe, per aures delinitas ad 
cor penetra, dcmulce, viam sterne, sensimque 
meos aniores iusinua. Ex Pluf arciio, Musica 
eonciuno suo tempcramcnto corpora mcntes- 



que r(?vocat et emollit. Et lib. de Superstit. 
ait ex Platone,Musicam non deliciarum causa, 
et pruritus aurium datam, sed ut animi moti- 
ones improbe lascivientes deccntcr reducat. 

9. Qita:, velut latis equa irima campis, Lu- 
dit.] Veliit equa non domita juveniliter lasci- 
vit et ludit per campos discurrendo et exilien- 
do : sic Lyde juveniles sectaf ur cum fequali- 
bus ludos, a virili aufeni cousortio hactenus 
abhoiTet. lib. ii. Od. 5. v. 5. 

Circa virentes est animus turs 
Campos juvencce, tc. 

10. Ludit exultim.] Anacreon. 
TlaiXi &^>tix,in, ri S'! fAi' 



N;)Af&'c ^'jyuc' 



NuV Si ?.it/Hu:VU; TE jioa-KiXI, 

Y.o6<^d r'i (Tm^rui7ct Trni^it;, £;c. 

Equvlca Thretcia quid me 

Crudeliter fugis ? 

Jlt mtnc prata depasccris, 

Et agiliter exilicns ludis. 

13. Tu potes tigres, k.c.] Nota est Orphei 
fabulti feras et arbores trahentis ad lyrse dul- 
ces modos : Vide lib. i. Od. 12. et Epist. ad 
Pisones, v. 393. 

14. Riros celeresmorari.] Virgil. Eclog.viii. 3. 
Q,uorum stupcfactte carmine lynces, 

Et tnulata suos requierunt flumina cursus. 

15. Cessit im^nanis tibi blatxdienti, &.c.] Et 
hoc ad Orpheura pertinef, qui profectus ad 
Inferos ut reduceret inde dilectam Eurydicen, 
Cerberum dcmulsisse lyra ferfur. De eo jam 
lib. ii. Od. 13. ct Virg. Georg. iv. 481. 

Quin ipsic stupaere domus, atque intima 

lcti [gues 

Tartara,r(truIcosque implexce crinibus an- 

Eumenides; tenuitque inhiutts tria Cir 

bcrus oru ; 
Atquc Lvionii vcnto rola conslidt orbis. 



17U 

Quinctiam Ixion et Tityus 
facie iirajtulerunt hilarita- 
tem non spoute ; stetit do- 
lium tantisper aridum, dum 
suavi cantu Danai filias de- 
tinercs. Discat Lyde cri- 
men et supplicia tauiosa 
puollarum, et vacuum aqua 
vas evanescente ex imo 
fundo, perenncmque sor- 
tcm delictis etiam apud In- 
ferosreservatam. Sceleratre 
(quid enim pejus \alue- 
rint.') Sceleratae, inquam, 
illa: stEvo gladio perimeie 
sponsos valuerunt. Al e plu- 
ribus; mia ta;dis nuptiali- 
bus idonea, egregie frau- 
dulenta erga patrem falla- 
cem, et in cuncta secula 11- 
lustris virgo extitit : Qua; 
aitadolescenti sponso: Ex- 
urge, ne diuturnus tibi so- 
por unde 



Q. HORATII FLACCI 

Quiii et Ixion, Tityusque vultu 
Risit invito : stetit urna paulum 
Sicca, dum grato Danai puellas 

Carmine mulces. 
Audiat Lyde scelus atque nolas 
Virginum poenas, et inane lymphse 
Dolium fundo pereuntis imo, 

Seratjue iata, 
Quoe manent culpas etiam sub Orco. 
Impiae, (nam quid potuere majus t) 
Impiae sponsos potuere duro 

Perdere ferro. 
Una de multis, face nuptiali 
Digna, perjurum fuit in parentem 
Splendide mendax, et in omne virgo 

Nobilis aevum : 
Surge, qua? dixit juveni marito, 
Surge ; ne longus tibi somnus, unde 



25 

[297] 

30 

35 



ANXOTATIO^TES. 



21. <iuin fl Ixion, Titi/usque vulfu Risit.] 
Pulsante citharam Orjiheo rccrcari visi sunt 
illi, suasque poenas oblivisci; utvultu quaedam 
signa Ifetitia; dederint. 

22. Invito.] Ob acerbitatem supplicii, tri- 
Stitiam exigentis. De Tytio Od. 4. hujus libri 
sub fmem. Ixion Junoni stuprum inferre cona- 
tus ad infcros pulsus est, et rota; inter serpen- 
tes alligatus assidue ciicumvolvitur. Tibull. 
Kb. i. Eleg. 3. v. 73. 

Illic Juaontm tentare Ixiotiis ausi 
Versantur celeri noxia membra rotd. 
Vide Pindar. Pyth. Od. 2. ubi refert. 'J^Uvit 

t» irSFTif^lVrt TPO^CC TTXVT^t. KUXtvSifHiVOt. Ixi- 

onem in alatd rotd circumqunque rersatum. 

Stelit urnapaulum Sicca,&ic.] Danai Argi- 
vorum Regis filiarum diri cessaverunt crucia- 
tus pauluhim, dum caneret Orpheus. V'ide 
lib. ii. Od. 14. Lucret. lib. iii. 1021. 

Hoc (ut opinor) id est, cevo fiorente, puellas 

Quod memorant, laticem pertusum congerere 
in vas, 

Quod tamen expltri nulld ratione potest. 
Hinc Provcrb. apud Plaut. Pseud. i. 3. 135. m 
pertusum ingerimus dicta dolium, ojHram ludi- 
mns. 

25. Jludiat Lyde scelus, kc.] Discat Lyde 
quas pcenas Dii attribuant muHeribus in suos 
amatores crudelibus : hincque desinat mihi du- 
Ta esse. 

26. Virginum.] Danaidum. 

Inane lymphee Dolium, &ic.] Vide supra. 

28. Seraque fata.] Vel, longa et diutuma ; 
vel tarde venientia, e6que graviora . 

33. Vna de multxs, k.c .] Hypermnestra Lyn- 
ceo sponso pepercit, salvumque abire et fugere 
jussit ; dum sorores jussu patris suos sponsos 
nefarie jugularent ; at ipsa noluit exequi im- 
pie praescripta ; unde et nomen sibi fecit ini- 
mortalc. Quidcm scribunt duas fuisse quae 



sponsis vitam adimere non sustinuerunt. Hy- 
pernmestram etBebryceu. Eustath. in Dionys. 
Alex. 

Face nuptiali Digna.] Honore matrimonii 
digna. Quod noctu seu vesperi nuptae deduce- 
bantur domum sponsi, hinc fax praefcrebatur. 
Festus. In niiptiis, inquit, farem praferebant 
in Iwnorem Cereris, et aqua .tpargebutur nova 
nupta, sive ut casta puraque ad virum perveni- 
ret, sive ut ignem et aquam cum viro communi- 
caret. 

34. Perjurum in parentem Splendidt men- 
dnx.] Recte fallens patrem Danaum, qui 
^^■^gyptum fratrem ejusque fdios generos suos 
impia et crucnta fraude circumveniebat. 
yEgyptus quinquaginta filiis suis Danai fratris 
totidem filias in matrimonium poposcit. Hic 
rccusavit, quod ex Oraculo accepisset a genero 
sibi mortem inferendam. At cum instaret ille, 
fraudulentcr annuit fdias moncns, ut ipsii noc- 
tc nuptiarum, sponsos vino luxuriaque sopitos 
cultro singulffi conficerent. Itaque patri con- 
tra fas morem gercntes, captata hora viros ene- 
carunt, excepta Hypcrmnestra, qua; Lynceum 
scrvavit. Hic ver6 postea Danao interempto 
Ai'gi\um regnum invasit, atque Oraculi fidem 
implevit. 

35. Inomne virgo Nobilisavum.] Hypenn- 
nestram virginem mansisse, hocque pactum 
cum Lynceo sponso, nonnulli tradunt. \ ide 
Pausan.inCorinthiacisPindar. iScm. Od.x. k.c. 

38. JVe longus tibi somnus, kc.] Ne tibi 
mors afTeratur a Danao patre sororibusque 
meis ; .^gypti enim patris tui stirpem extin- 
guere conjurarunt. Ovid. Epist. xiv. 73. , 

Surgeage, Belide,de totmoddfratribusunus: 
jXox tibi, ni properas, tma perennis erit. 
Apud Hesiod. Somnus mortis frater ; apud 
Virgil. Consansuiiieus, letlii sopor, dicitur Ca- 
tull. Eleg. 5. \\6. 

ffun est perpetud una dormienda. 



CARmNUM LIBER III. 12. 



17' 



Non times, tletiir : socenim et scelestas 

Falle sorores ; 
Quce velut nactoe vitulos lesense, 
Singulos (eheu !) lacerant : ego iliis 
MoUior, nec te feriam, neque intra 

Claustra tenebo. 
Me pater saevis oueret catenis, 
Quod viro clemens misero peperci : 
Me vel extremos Numidarum in agros 

Classe releget. 
I, pedes quo te rapiunt-et aurse, 
Dum favet Nox et Venus : I secundo 
Omine, et nostri memorem sepulchro 

Sculpe querelam. 



[298] non metuls comparetur : 
AQ socenim et impias sorores 
efluge ; quse tanquam !ea?n8B 
vitulos adepta; totidem, 
(lieii!) disceipunt. Ego illis 
clementior neque te percu- 
tiam, neque detinebo intra 
septa. Me parens duris 
45 vinculis obruat, qiioniara 
sponsum inlciicem benigna 
servavi ; me na^i amandet 
ad ultimos etiam Numida- 
rum campos. Abi quo te 
ferent pedes et veuti, dura 
nox et Venus obsecundant : 
50 abi faustis auspiciis, et tu- 
mulo inscribe querinioniam, 
qud nostri rccordatio per- 
mantat. 



ODE XII. AD NEOBULEN 

Hebri Amore contabescentem. 



M.ISERARUM est neque araori dare ludum, [299] amori*^h!durgrre'™ ^^ 



AKXOTATIONES. 



39. Scelestas Falle sorores.l Celeriter fugi- 
endo, prava sororum mearum consilia elude. 

45. Me sxvis oneret catenis, k*;.] Observa 
quam artificiose PoCta amplificet ac laudet 
fidem et lenitatem Hypermnestrae, ut ejus ex- 
emplo Lyden impellat ad sibi amanti faven- 
dum. Vide Ovid. Epist. xiv. 3. ubi Hyperm- 
nestra Lynceo ita scribit: 

Clausa domo teneor, gravibusque coSrcitavin- 
clis, 
Esl viilii siipplicii causa, fuisse piam. 

Me pater igne lictt, quem non violavimus, 
urat, 

Aut illo jugulet, quem non beni tradidit enscj 
Ut qud non cecidit vir nece, nupta cadat. 

47. Extremos A^umidan ni in agros.l Me in 
larbaras nationes exulem mittat, etiam tran? 
mare. Numidia proprie litoralis Africa; pars 
erat ubi nunc regiiant Algerii. Hic \'er6 non 
ita stricte sumitur. Ex Plin. lib. v. cap. 3. 
Numidia prajter marmor et feras nihil habet 
insigne ; Masinissae nomine tantiim clara. 
Hodie Bileduigerid quibusdam vocatur. 

49. /, pedes qud te rapiunt el aura.l Seu 
terra seu mari fuge quamprimiim : dum favet 
tiox et Venus, i. e. amor in te meus. 

51. JVoslri mtmorem sepulchro Sculpequere- 
lam.'] Ciim me apatre morti addictam accepe- 
ris, Epitapliium scribe, quo discat posteritas 
meam iu tc Pietatem Danai crudelitate male 
pensatam. Pausan. in Corintb. refert Hy- 
permnestram in judicium vocatara a patre, 
qu6d Lynceo saUitem dederit sibi pernicio- 
sam, kc. Ovid. Epist. xiv. 

Et sepeli lacrj/mis perfusa fidelibus ossa ; 
Scriptaquf ^int titnln nndrn fepuhrn brevi: 



Ezul Hypermneslra prelium pietatis ini' 
quum, 
Q}iam mortem fratri depvlit, ipsa tulit. 

Gde XII. — Ha;c Ode est dicolos tristrophos : 
Metrum singulare. Sotadicum vocant aliqui, 
quod ssepe a Sotade usurpatum. Alii Rythmi- 
cum, quod fcre nullus pedum numerus insit. 

Primi quique duo versus tribus constant 
lonicis a minore, tertius ver6 quatuor ; hoc 
modo : 

Miserarum est | neque amori dare ludum. 

Alii longe aliter, volunt carmen esse trico- 
lon tetastrophon ; ut duos prioi-es versus sint 
Sapphici trimetri acatalecti ; tertius Anac- 
reonticus dinieter catalecticus ; quartus Ado-- 
nicus ; sicque scribunt, 

Miserarum est ntque nmori dare ludum, 

J^eque dulci mala vino lavere, aut ex- 
animari mtluentes palruts 

Verbcra iingute, kc. 

1. Miserarum est, &.c.] Magna dissensio dc 
metro, de ordine versuum deque fine et propo- 
sito hujus Odes. De carmine diximus, de ver- 
suum serie, vide Aunot. ad v. 9. denique quid 
velit Poeta, et qua meiite scribat, haud liquet. 
Quidam putant hortatoriam esse Odcn, qua. 
Neobiden in Hebri amore confirmet adversus 
patrui sen cujuslibet censoris reprchensiones, 
Alii ironicam arbitrantur, nec absurde; ut Ho- 
ratius irrideat mulierculam adolescentis amorc 
perculsam, opus diurnum deserentem, acpree 
animi impotentiadesidcm. 

Miscrnrum est neijue amori dare ludum, kc-l 
Sane puella et niulier omnis misera est, quae 
nuUam carpit hilaritatem et gaudium, vcl ex 
amore vel e vino, quacque ita metuit rcpiehen- 
siones ct castigationes hominum, iit nihil genio 
quidquara indulgere ausit. Pe.^eimi piofcct'6 



13 



178 

nec moerores diluere vLqo 
suavi, vel discruciari, me- 
tuentes ictus ling-uae patruae. 
Attibicalatliuui;6 ^'eobule, 
filius pcnnatus Veneris, tibi 
telas ct laboriosa? Miuervse 
opus escutit pulchritudo 
Hebri Liparcnsis ; ^uieques 
solertior ipso Bellerophon- 
te, nec pugillatu nec tardo 
cui'su superatus, 



Q. HORATII FLACCl 

Neque dulci mala vino lavere, aut ex- 

auimari metuenies patruse verbera linguae. 
Tlbi qualuni Cjtherere puer ales, [300] 

Tibi telas operosaeque Minerv^ce 5 

Studium aufert, Neobule, Liparaei nitor Hebri : 
Eques ipso mclior Bellerophonte, [3011 

Neque pugno neque segni pede victus, 



Am-OTATIOKES. 



cxempli monitiim, nisi sarcasmi sale condia- 
tur, et corrig-atur, ut ante dixi. 

diiiori dare /«Jum.] Ita Plaut. Baccbid. iv. 
10. 7. 

Ego dare me hiduin meo nalo imtitui, ut ani' 
mo obseqidum 

Sumere possit, (cquum esse puto ; sed nimis 
nolo deddicE 

Ei dare ludum. 

Theophrast. apud Athen. lib. xiii. Ouis nega- 
bit eossolos viiere qui amant ? a^. Theophil. 
ibid. Q,ui amantes amenles esse pulat, ipse desi- 
pit, kc. 

2. A'cque dulci mala lino Zarere.] Vino pel- 
licuras jam dictum alibi saepius, eoque exhi- 
larari animum testis etiam sacer codex. 

Laierc.l Ita veteres ; lavo, lavis ; et sonere 
pro sonare. 6^c. 

3. Exanimari metuenies.] Mctu reprehen- 
sionis prope mori. 

Meluentes polrua: verbsra lingucE.] Pater 
filio semper iuduljcns, at patruus severior : et 
hinc proverbio locus, Patrua linguji, sapere 
patruum. Pers. Sat.i. 11. Cum sapimus pa- 
inios. Noster postea lib. ii. Sat.3. Sesispa- 
truns tniki. Cic. pro Coelio ; Q,ui in re/iqud 
vild jnitis esset. . . . fuit inhdc caun) vertris- 
iis quidam pairuus, censor, magisltr ; objur- 
gavit M. Ccelium, sicut neminem unquam pa- 
rens. Et de Quinto fratris filio, Cicero patruus 
ad Atticum ejus avuncidum, lib. x. Epist. 6. 
Vellem suscepisses juvenem regtndum ; pater 
enim nimi^indulgensquicquidegoastrinxi, re- 
laxat. Si sineiUo,possem,regeremquodtupotes. 

4. Tihi qualum Cytherece, kc.] At tu, Neo- 
bule, quid valeat amor, experiris : ipsius im- 
perio domita, sponte obtemperas ; ipsi tota 
vacas lanificio et quotidiano opere prorsus ab- 
jecto. 

(luulum.l Quasilluin, calathum, in quo re- 
ponant muUeres pensum, filum, stameu, fusos, 
forficulas. 

CytherctB.'] Ita dicta Venus, vel a Cjrthero 
Cypri insulfe oppido ; vel potius a Cytheria 
iusul;V. hodie Cerigo, contra Crctam, in mari 
JEgceo ip^ius nomini sacra ; in quam et dici- 
tur priinitm advccta marina coucha. Ovid. 
Fa&t. iv. 286. 

. . . . Feneri .mcra Cythera petit. 

Pucr ahs.] Cupido Veneiis filius, cui alas 
affin^nt ct appinjunt. Vide apud Athen. lib. 
xiiJ. cap. 2. de alato Cupidine versus plane le- 
pidos. Eubulus quidem hoc fere sensu ibi 
scribit : (^uisquis jnortalinm primus alatum 
.imorcm jiinxit, aut cer&finxit, is kujui Dei 



ingenium ignorabat ; levis enim minimt esi 
aut facilis ; imo gravis supra modum. Quor- 
sum ergo illi penna ? t^c. Alexis ibid. Munt 
vulgo non volare Deum jlmorem, sed illos qui 
amant ; alia rero de causd alas affingi. Arist. 
ibid. Amor, apud Superos perturbans omnia, 6 
Deorum est ejectus concilio, et huc ad nos exilio 
depulsus. Audaci aulem et petulanti pracisee 
al(E ne revolare in ca^Aum posset ; ablatas vero 
pennas dedcrunt Viciorice gestandas, prcEclara 
hostis spolia, kc. 

5. Operosce MinervcE Studium.] Lanificio 
textrinisque artibus praeest Minerva. Hesiod. 
oper. dier. v. 63. 

'AS«»«r 

'Eg^a J'lJ'st.a'x.ifTa.1, TraKvS^xii^itKiy »Vcv vfnivuf. 

; Min ervam 

Opera doccre, ingeniosam telam texete. 
Vir-il. .Sneid. v. 284. 

. . . . Operum haud ignara Minervce. 
.a^neid. vii. 805. 

Bellatrix : non illa colo calathisve Minervtt 
Fcemineas assueta manus. 

6. Studium aufert, kc.] Sic amor die noc- 
teque rem amatam animo duntaxat objecit, 
aliarum omnium rerum cogitationem et curam 
aufert. Sappho. 

AlJt3Cf/.aLt K^tCilf TOV irO)'» 

no6a! cTotws/a-it •mttfot, 
B^ttiftl^v Si 'A^^iSira.T. 

Dulcis mater haud possvm ordiri telamp 
Correpta amore pueri per lentam Ve- 
nerem. 

Apud Virg:il. Dido, amore capta iEnea", cae- 
tera negligit omnia. .^Eneid. iv. 86. Vide lib. i- 
Od. 8. ibique annot. 

Neobule.] Ns* ^cukm, juvenile consiZtum; 
vel *f& /SaA®', novagltba. 

Liparcti nitor Hcbri.] Species et decor ado- 
lescentis Hcbri 5 Lipara oriundi } qu» preecipua 
est inter jEolias insulas, in mari Tyrrheno ; 
hodie Lipari ; pendet a Sicilia ; nunc bene 
culta, et arce munita est. 

7. Equesipsomelior BtUerophorde,kjc.] In 
Campo Martio passim victor. 

Bellerophonte.] Hujus inventum esse, equo 
vehi, affirmat Plin. lib. vii. cap. 56. Vide lib. i. 
Od. 27. in fine, ibique Annot. 

8. Xequepuano neque segnipede victus, k.c.] 
Exercehat se Romana juventus pugilatu, cur- 
su pedestri, cquitando, uatando, &c. lib. i. 
Od. 8. 



CARMINUM LIBER III. 13. 



179 



Simul unctos Tiberinis humeros lavit in undis : simul humeros oleo perfu- 
Catus idem per apertum fucrientes 10 «os abiuit in flumine Tiberl, 

. . » * . , " . ^ atnue pentus etiam confi- 

AgltatO grege CerVOS jaculari, et _ gere cei-vos ex agitato ag- 

Celer alto latitantem fruticeto excipere aprum. mine fugientes patenti canir- 

po, atque velox opprimere 
aprum denso virgulto abditum. 

ODE XIII. 
AD FONTEM BLANDUSI^. 



O FONS Blandusiae splendidior vitro, 
Dulci digne mero, non sine floribus, 
Cras donaberis lioedo, 

Cui frons turgida cornibus 
Primis, et Venerem, et prselia destinat 
Frustra : nam gelidos inficiet tibi 
Rubro sanguine rivos 
Lascivi soboles gregis. 
Te flagrantis atrox hora Caniculse 

AM'OTATIOJ^ES. 

9. Simul tindos Tiberinis humeros, Sic.] Fons etiam rivo ddre nomtn idoneus. 

Hunc versum interserunt aliqui septimo loco, 2. Dulci digyie mero.] Digne sacrificiis, in 
planiori quidem sensu, verum praeterquam quibus adhibetur vinum ac hbatur. 

' ' - --•"■--'- jVoji sine Jloribus.] Libantes vina corona-' 

bant. Virg-. Georg. ii. 528. 

-Socii cratera coronant, 



O, Fons Blandusiae, vilro 
[302] lucidior, digne vino suavi, 
cum floribus ; cras tibi 
mactabo capreohnn, cui 
frons tumet cornibus novis ; 
quique lasciviam et certa- 
5 mina incassum praeparat ; 
nam proles gregis luxuriosi 
tibi tinget frigidas aquas 
nibro cruore. Te minime 
attingit asperumtempusar' 
deutis Canicul:e : 



quod repugnat carminis iex, et instituta ver- 
suuraseries;siquidem hoc pacto duo tetrame- 
tri continui ponerentur; id insuper rectura 
perturbaret ordinem exercitationum Romanis 
usitatarum. Nam post decursiomem in Campo 
Martio duphcem, equo nempe et pedibus, 
postq ;luctamen seu pugilatum,sequebatur na- 
tatio in Tiberi, ad detergendum sudorem ac 
pulverem ; quod Horatius belie hic expressit. 
Vide Veget. de Re MiUt. lib. i. cap. 10. 

10. Catus idem, iic.] Hebrus non tantum 
campestri victoria insignis, sed et venandi 
soleitia. 

1 1 . Jlgitato grege cervos.'] Turmatim cervi 
per silvas et campos vagarisolent. Virg. Georg. 
iii. 369. 

Confertoque agmine cervi. 

12. Alto latitantem Jfruticeto.] Quidam le- 
gunt arto sive, arclo, id est, dcnso. Videtur 
tamen Horatius Homerum secutus, Iliad. xi, 
circa medium, de apro. 

'O Si t" ila-i y3a'fl8/>tc 6K jfuKo^oiti. 
Jlle verd prodit t profundo fruticelo, seu loco 
arboribus condenso. 

Excipere.] Incautum et ex insidiis capere. 

Ode XIII. — Metrum est idem quod supra 
Od. 5. lib. i. 

1. OfonSjkc.] H!c fontis Blandusiee apo- 
thcosim quandam agnoscunt nonnulh. At sal- 
teni notare licet, ex mente veterum fontes sa- 
cros fuisse, et aliquid numinis habuisse; quare 
ilhs sacrificabant, ut et Horatius praestat lib. 
i. Od. 1. .^qufC caput sacrcB. Vide ibi Annot. 



Te libans, LentBe, vocat.- 
Et vEneid. i. 724. 

Crateras mngnos staluunt, et virui coronanti 
Tibull. lib. i. Elcg. 5. V. 98. 

i Coronatus stabit et ipse calix. 

Ex Homer. Iliad. ix. 

K£HT«g*C i7riTi-^a.vrro laoToio. 
Quidara flores istos referunt ad hoedum mac- 
tandum. Nam mos erat coronari victimas, 
Ahi, e6 quod floribus spargebantur fontes. 

8. Cras donaberis Imdo.] Inimolabitur tibi 
hoedulus tener cui erumpere cornua incipiunt. 
Is ergo frustra meditatur proelia in alios hcedos 
Ovid. Fast. v. 300. 

Fonti Rex JVuma mactat ovem, 

Plenaque odorati disponit pocula Baccht. 
5. Venerem, et prcelia destinat.] Lascivum 
et petulans animal lioedus. Sic et Od. 22, 
seq. V. 7. 

Verris obliquum meditantis ictum 
Sanguine donem. 

9. Te fagrantis atrox, kc.] Diebus etiam 
Canicularibusacstum nequaquam sentis; tuque 
vel tuam umbram et frigus pra;bes, ciim Sol 
primam partem Leonis ingreditur, mense Ju- 
lio ; quando per dies nuiltos saevit insana Cor 
nicula et siccas messes coquit ; ut ait. Fcrs. Sat. 
v. 5. Vide lib. i. Od. 17. v. 17. Annot. Phn. 
ii. cap.4<J. Canicula: exortu accendi Solis va- 
pores quis i<rnorat ? Cujus sideris effectus am- 



Fons Blaiidiisice.] Is apud Sabinorum fines, 'plissimiin terrd sentiuntur. Fervent eo exon- 
ad Mandelain pagum, situs erat in prsedio enie maria, fluctuant in cellisvina,viovenlur 
nostri Foetae, de quo hb. ii. Od. 18. v. 14. et stag^ia . . . Eodem Hb. cap. 47. ardenlissimo 
Ep. svi. init. ubi, v. 12. a:statis tempore exortum Canicula: sidus, Sole 

13^ 



180 



Q. HOUATII l'LACCI 



Tu amoenum fiigiis suppp- Ncscit tangere : tu frigus amabile 
ditas tauris aratro fatigiitis Fessis vomere tauris 

atoue ervasiti ffre^i. lu it i 

censebe.is. etiani itrter il- _ PrffibeS, et peCOn VagO. _ 

lnstres foii'tes, ciim praidi- Fics nobilium tu quoquc fontlum, 
cavcro iiicem extensaiii su- jj^j^ dicente cavis impositam ilicem 

r*er runibus excavatis, e ^ . , , ^ 



per 

quibus Uetliiunt aquJe tuae 

leniter strepentes. 



Saxis, unde loquaces 
Lymphae desiliunt tuae. 



£303] 
11 



15 



ODE XIV. AD POPULUM ROMANUM. 

De Augiisti reditu ex Hispania, Cantabris devictis. 

gu.stus qucm pauinnWdi- HERCULIS ritu, modo dictus, 6 plebs, 
cebamus qawsivisse laure- Mortc venalem petiissc laurum 

a,n morte emendam, instar ^^^5^,, Hispana rcpetit PenateS 
Herculis, jnm cx Hispana ' r i 

reg-ione domuni redxt tri- V lCtor ab Ora. 

umpiians. Ergo fojmina; Unico gaudcns mulier marito 

sinffulari leeta viro proce- -r» 1 . • . • . t\* • 

dat: sacro facto ^quL Nu- Px-odeat, justis operata Divis ; 
miuibus ; nobiiis etiam im- Et soror clari ducis, et decorsc 

peratoris soror, 

^qx\omTJO^'Es. 



[304] 



primam parfem Lenins ingredievie, qni dics 13. 
ante .iitgusH Cal. est . . . Solis vdpor gemi- 
natus urdore itileris. Idem. lib. ix. cap. 17. to- 
tum mare scntit crorlum hujus sideris . . . 
lib. xviii. cap. 28. Caiiis ortum vocnmus, Sole 
primnm parlem Leonisingresso. Hoc fit post 
Sohtitium xxiii. die. Sentiunt id maria ct terra. 
. . . accenditque Sokm; et magnam ccstus 
obtinef causam. 

13. Fiesjiobilium tuquoquefontium.] Tucris 
unus e fontibus nominatissimis, me celebrante 
amoBnitatem tuam, aqaarum perspicuitatem 
ac suave murmur, loquacitatem umbrfe tua;, 
aliaque quae hinc enascuntur commoda: caris 
impositam ilicem saxis innatam saxis quercum : 
et ex iis desilientes cum jucundo strepitu 
aquas: unde 

Querais et ilex 

Multd fruge pecus, multA dominum juvet 
umbrd. 

Fonsetiam rivo darenomen idoneus, ut nec 
Frigidior Thracam, nec purior ambiat 

Hcbrus, 
Jnfirmo cnpitifiuit utilis, ■utilis alvo. 
Hcc lalebrcB dulcts, eliam (si credis) 

amctnee. 
Incolumem tibimeprtestant Septembribui 
horis. 
Epist. 16. lib. i. V.9. 
OdeXFV. — Metrum est idem qnodOd 2.1ib. i. 
Herculi.i ritu, kc.] Horatius liac Ode Au- 
gusto gratiilatur incolumi Tum e raorbo sat 
diuturuo, tum e pcriculis belli diiHcillimi. Ni- 
mirum ex Sueton. cap. xx. Externa duo bella 
per se gesln .- Dnlmaficum .adolestens adhv.c, ct 
.Intonio devicto, Canfabricum. T.t cap. xxi. 
Damuit autem partim daclu, partim auspiciis 
svis Contabriam, <iic. Porro ad expedilionem 



Cantabricam profectus Ca^sar Tarracone de- 
tentus cst raorbo pertinace, c quo tamen con- 
vaUiit ; rebusque per leg;atos feliciter cciifectis 
Romam rediitCantabrorum victor: quanquam 
illi subinde rebcTiEU'unt. Vide lib. ii. Od. 6. 
init. ibique Annot. 

Dictus, Morte venalem petiisse laurum, fcc.J 
De Aupusto ffgTotante dicebamus nuper illi(ra 
periculo vitfe comparandam sibi quaesivisse 
laurum et gloriam ; nobis ver6 pacem : sicut 
Hercules orbem susccpit monstris liberandum, 
non sine gravi discrimine. At ecce victor et 
salvus rediit ad nos ex Hjspania ut Herculcs 
olim profligato Gervonc. 

5. Unico gaudens mulier niariio Prodeaf, 
&.C.] Ergo singuli gratias Diis agant pro salute 
Imperatoris optimi, prae ceteris autem Livia 
Drusilla Augusti conjux amantissima, eique 
pariter dilectissima, ct forma ac pudicitiii pcr- 
inde insignis. Dc ea qusedam satis singularia 
naiTat Dio. lib. Iviii. 9. illam obvios forte nu- 
dos habuisse, quos majestatis reos agi intel- 
ligens, periculo excmerit, diccndo ; apud cas- 
tas iilos nihil a •tatuis dill'erre,kc. V'is ad rcm 
attinct quod aliqui hic observant monogami- 
am pudicitiiE esse notam, atque eas corona so- 
litas honorari castimonias, quoe uno contentfB 
matrimonio fuerant, ex Valer. Maxim. lib. ii. 
Quidam lc-giu»t Vnic^. 

6. Prodeat.] Supplicet ad Deorum pulvina- 
ria, aras, templa. 

Opcrata Dicis.] Facto prius ex more donii 
sacrificio, placatisque Diis domesticis, J%istis 
qui Imperatoris virfuti ac merito debitum te- 
licitatem et incolumitatem praBstitcre. Qui- 
dam pro Divis, lcgunt sacris. 

7. Et soror clari dttcis.] Pariter etiam Or- 
tavia Augusti soror, Antonio nupta: proccdant 
ct matrouK RomHnx, matrcs juvewtn, qui ei 



CARMINUM LIBER III. 14. 



18i 



Supplice vitta 
V^irginum matres Juvenunique nuper 
Sospitum. Vos 6 pueri, et puellse 
Jam virum expertfe, niale nominatis 

Parcite verbis. 
Hic dies vere mihi festus atras 
Eximet curas : ego nec tumultum, 
Nec mori per vim metuam, tenenie 

Ccesare terras. 
I, pete unguentum, puer, et coronas, 
Et cadum INIarsi memorem duelli : 
Sparlacum si qua potuit vagantem 

Fallere testa. 
Dic et argutse properet Neserse 



[305] 

10 



15 



[306] 

20 



atque niatres piiellarum ct 
adolescentiuni haud itapii- 
dem salvoruni, orr.atae tve~ 
nia supplicanti. Vos 6 jii- 
venes et adolescenlula; nia- 
rito junctcP, al>stjnete vo- 
cibus inauspicatis. Ista lux 
luihi sane IVitiva depellet 
niolestas soiicitudincs. Ego 
neqr.e belhun civile fbrmi- 
dabo, noque interire per 
vim hostilem, Augusto or- 
bis domino. Perge, faniule, 
afler unguentiun ef coronas, 
atque auipliorani testem 
belli Marsorum, si foiie 
aliquod fictile dolium potuit 
latere Spartaco grassanti. 
Jube quoque NeEtra; cano- 
raj ut festinet 



ANMOTJTIOXES. 



eo bello salvi rediorunt. Decorm suppHce vtt- 
td ; qui vestitus et ornatus matronarum erat 
proprius ; in primis autem supplicantitim et 
sacrificantium. Vide Alex. ab Alex. lib. v. 
cap. 27. 

10. Vos 6 pueri, et piiellcE.'] Hos in sacris 
adhiberi patet ex Ode primahujus libri. Qui- 
dam legunt, viritm expertes. 

1 1 . Mald nominatin Parcite verbis.] Et haec 
intelligentur facile ex dictis in Ode niox cit. 
nial6 nominatis, qua; nefas est nominari, qua3- 
que mahim omen affcrrent. Non absurde le- 
gunt aliqui, male onmudis. 

12. Parcite vcrbis.'] Favete linguis, ne sacra 
violate ; silentio potius et mcnte attenta juvate. 

14. Ego nec tumultum, &c.] Dum i-erum po- 
tiretur Aus^ustus, nec ulias civiles turbas me- 
tuam, nec hostiles impctus et incursiones. 

Tumultum.] Cic. Fhilip. viii. Potest esse bcl- 
lum sine tumultu ; tumidtus esse si}i,c bello non 
potcst. Quid enim c;^ aliud tumultus, nisiper- 
turbalio tanta, ut major timor oriatur? Unde 
ctiam nomen duclum cst tumidtus. 

15. JVec mori per vini metuam, tenente Cat- 
sare terras.] Sueton. Octav. cap. xxii. Junum 
Quirinum semel atque iterum a conditd urbe 
memoriam ante suam clamum, in multo brevi- 
ore temporis.iputio, terrd murique pace partd, 
ttr clavsit. Lib. iv. Od. 5. v. 25. 

Q^uis Partlium paveat? Quis gelidu7n iScy- 
tUen? 

Quis Germania quos horrida parturit 

Fcclus, incolumi Cccsare? Quisferce 
Betlum curet Iberice ? 
Et Od. 15. V. 17. 

Custode rerum Ccesare, nonfuror 

CiviHs, aut vis eximet olium, k.c. 

17. /, pete unguenium, puer, &c.] La^titiiB 
signa plurima; epulce, ct in his vinum vetus- 
tate exquisitum, unguenta, tlores, coronae,mu- 
sica. Vide lib. i. Od. 9. 38. k.c. 

IS. Cadum Marsi mcmorem dueUi.] Vinum 
diffusum et in cella, conditum tempore belli, 
quod Marsicum, Italicum, Sociale, nuncupa- 
tum est: nimirum ante annos plus sexaginia. 
Tum ab omnl parte Itaiia-. duce et auctorc belli 



discnrsontc Popedio, qui Marsos sub signis ha 
htihixt, diversa per popidos, et urbes sigiia ceri- 
nere. Tandem Mursos Gabinius discussit. Vide 
L. Flor. lib. i. cap. 18. 

19. Spartacuin si qua potuit vaganfem. Fal- 
lere testa.] O, Fuer, qusere nobis vinum JVxarsi- 
ci belli notam habens ; si quiddam ex eo super- 
fuit, ct eflugit Spartaci vastationem et depo- 
pulationes, quce annis circiter scxdecim gras- 
satce sunt post bellum Mai-sicum. Luc. Flor. 
lib. iii. cap. 30. Bellum Spartaco duce conci- 
tatum quo nomine appellem nescio, inquif, 
quippe cilm servi militavefint, gladiatores im- 
peraverint, hc. . . . Spartacus, Crixus, Ocno- 
inaus, effracto Lentuli ludo, cum triginta aut 
(tmplius ejusdem fortuncE viris erupcrunt Ca- 
piid ; servisque ad vexillum ef ad auxiliu^n vo- 
catis, ciim stalim decem umpliiis millia coissent 
hominum, non modd effugissc contcnti, jam 
i^indicari volcbant .... tota^n pervagantur 
Campaniam . . . terribili strage populantur. 
Jifjlucntibus in diem copiis, cumjam esset jus- 
tus e.vercitus, e vimiiiibus pccudumque tegu- 
tnentis inconditos sibi clypeos, d ferro ergastv- 
lorum recoclo giadios ac telafecerunf, Lc. . . 
llle Spartacus dcstipindiario Thrace miles,dc 
milile desertor, inde iatro, deinde in honore vi- 
rium gladiator .... Consulares quoque ag- 
gressus in Jiptnnino Lenluli cxercitujn pcrccci- 
dit ; apud Mutinam C. Cassii caslra delevil. 
Quibus elntus victoriis de invadendd nrbe Ro- 
tnd deliberaril. Tandem. toiis Imperii viribus 
contra mirmillonem consurgilur; pudoremque 
Rom. Licinius Crassus asseruit , . . Spar- 
lacus, in primo agmine fortissim^, dimicans, 
quasi imperator, occisus est. Vide Plutarch. iii 
Vita Crassi. Appiau. !ib. i. BcU. Civil. Oros. 
lib. V. cap. 26. &.c. 

21. Dic ef argutee propcret JVeeerce, fcc.] Ad- 
dnc, 6 pucr, et Neaeram voce ac fidibus cano- 
laiu, ad plenam hilaritatem convivii nostri. 
\'ciiiat autem protinus vel incompfa, et collec- 
tis tantum in nodum capillis. Nam dum co- 
matur antius e.tl; rcpenfinum ver6 gaudium 
nostrum haud ferl moium. Vide llb. ii. Od. 
11. V. 23. iuliue. 



182 

in nodum colligcre capillos 
inyrrheos. (^(/orf si impedia- 
risab importuno jauuae cus- 
tode, abscedito. Canescen- 
tes crines mitig^ant animura 
appeteutem jurgiorum ac 
petulcffl contentionis. Id 
vero niinime tolerassem ju- 
ventute fervidus, sub Mu- 
natii Cousulatu. 



Tu conjus Ibyci cgeni, 
impone tinem aJiquando 
tUBB libidini et infami operae. 
Jam propinqua morti festi- 
nanti cessa coUudere cum 
adolescentulis, atque pul- 
chris sideribus caliginem 
inspergere. Si quidpiam 
PholoC convenit, haud eti- 
am fibi, O, Chlori. Nata tua 
aptius aggrediiur sedES ado- 
lesccntium velut Baccha 
puisato tympario concitata. 
Eam Nothi amor adigit 
lascivire caprae instarpetu- 
lantis. Tibi exoletae con- 
venit lana ad celebrem 



Q. HORATII FLACCI 

MjTrheum nodo coliibere crinem : 
Si per invisuni inora janitorem 

Fiet, abito. 
Lenit albescens animos capillus [307] 

Litium et rixae cupidos protervae. 2i6 

Non ego hoc ferrem calhdus juventa, 

Consule Planco. 

ODE XV. 

In Chlorinjam Vetulam. 

IJXOR pauperis Ibyci, 

Tandem nequitioe f^ge niodum tuae, 
Famosisque laboribus. . 

Maturo propior desine funeri 
Inter hidere virgines, 5 

Et stellis nebulam spargere candidis, 
Non si quid Pholoen satis, 

Et te, Chlori, decet. Filia rectius [308] 

Expugnat juvenum domos, 

Pulso Thyas uti concita tympano. 10 

Illam cogit amor Nothi 

Lascivee similem kidere caprese. 
Te lanse prope nobikra 



AKJVOTJITIOjYES. 



22. Myrrhtum crinem.'] Vel myrrhino un- 
guento delibutum ; vel, subflavum et inyrrhei 
coloris. Quibusdam placet legere viyrtium, id 
est, medium inter flavum et nigrum. 

23. Si per invisum mora janitorem Fiet, 
abito.] Redi ver6 quamprimum, si non statim 
admittaris, sique moram faciat custos janujE 
cedium Netera;. Ovid. Amor. lib. i. Eleg. vi. 

Janitor, indignt durd religate catend, 
DiJJicilem moto cardine pandeforem! 

^pice ut iyivideas, inimicaque clauslra re- 
laxa. 

J^on te formoscE decuit servare puellcE 
Limina; solicito carcere dignus eras. 
Etlib.ii.Eleg. ii. 

Quem pen^s est dominum servandi cura, 
Bagoe. 

' ■ . [mereri 

Si sapis, 6 custos, odium (miki) crede 

De sine . 

25. Lenit albescens animos capillus.'] Jam 
nempe deferbuit prima actas et ardor juvcni- 
lis, injuriae ac repulsae impatiens. At, si olim, 
simile quid contigisset, continuo exarsissem ira 
et mox vecte, armis, vi, effractum fores pro- 
perassem: quando IMunatius Plancus consula- 
tuiTi gerebat anno U. C. 711. cgo vero Hora- 
tius annum aetatis agebam vigesimum quart- 
um. Vide postca Od. 26. v. 7. Annotat. 



Ode XV.— Metrum idem quod Od. 3. lib. i. 

1. Uxor.'] Ciim meretricem appellet, abuti- 
tur hoc nomine ; siquidem dignitatis est, non 
autem voluptatis, ut aiebat Commodus impe- 
rator. Porro solebant exolelae meretrices pau- 
peribus nubere : Ita Chloris vetula Ibyco. 

2. JVequilicc.] Luxuriee et lasciviaj. Vide 
Annot. supra Od. 3. in fine. 

3. Fa^nosisque laboribus.] Quaestui meretri- 
cio : nec plura comminisci decet nos cum non- 
nullis gravi quidem pudoris injuna. Cic. de 
Rep. iv. apud Non. JVlarcell. Si quce erat 
famosa, ei cognaii osculum nonferebant. De 

Orat. ii. £d famosas vetuit me maler ac' 
cedere. Plaut. Fragm. iii. 15. Miserum me 
famosum facit suisflagitiis. 

4. Maturo propior desine funeri ludere.'] 
Publ. Syrus ad rcm prorsus ita scribit, .^nus 
cum liidit, morti delicias facit. Cic. Oflic. i. 
Luxuria ciim omni a-taie turpis, tum senectuti 
fcedissima est. Sin autem libidinum intempe- 
rantia accesserit, duplex malum est, qudd et 
ipsa senectus concipit dedecus, et facit adoles- 
centium impuderdiorem iiUemperaniiam. Qvid. 
Turpe senilis amor. 

10. Thyas.] Bacchi sacerdos, k 6vuv. Uhde 
et Thyonaeus dicitur Bacchus. Vide lib. ii. 
Od. 12. V. 5. Annot. 

Concita tympano.'] Furore percita. Vide 
lib. i. Od. 18. sub finem, ibique Annot. 

11. JVotlii.] Hoc amatoris nomen erat. 

Te lance, &c.] Te lanificium decct jam ad 



CARMINUM LIBER III. 16. 



183 



Tonsre Luceriam, non citharae, decent, 
^'ec tios purpureus rosa?, 
Nec poti vetulam loece tenus cadi. 



Luceriam detonsa, minimc 
1 n vero lyra, aut sertum e ro- 
sis rubicundis, vel amplio- 
ra ad fundum eshausta. 



ODE XVI. AD m.ecenate:m. 

Auro expugnari omnia : se tenui re contentum ac beatum vivere. 



INCLUSAJVI Danaen turris ahenea, 
Robustseque fores, et vigilum canum 
Tristes excubiae, munieranl satis 

Nocturnis ab adulteris, 
Si non Acrisium virginis abditae 
Custodem pavidum Jupiter et Venus 
Risissent : fore enim tutum iter et patens 

Converso in pretium Deo. 
Aurum per medios ire satellites, 



TuiTis ex ffire, et valida3 
[309] januae, necuon vijilantiuni 
canum moesta custodia clau - 
sam Danaen abunde tue- 
banturnoctu a moechisj nis» 
Jupiter et Venus irrisissent 
5 Acrisium inclus<e puell.R 
nieticulosumobscrvatorem ; 
quippe viam fore securani 
opertamque numini in au- 
rum mutato. Aurum solet 
periadere medios custodes, 



AKNOT.ITIOKES. 



senium vergentem ; non autem lascivia vel 
ebrietas. 

14. Litceriam.] Ea civitas Apulia; Daunia?, 
quibusdam Nuceria dicitur, hodie Lucera, sita 
est in planitie pascuis abundante, in qua edu- 
cantur multi ovium greges, quai'um lanae in 
primis laudantur. Columell. lib. vii. cap. 2. 
Be ovibus generis exhnii, Calabras Appulasque 
milites noslri existitnabant- Plin. lib. viii. cap. 
48. Lan<s Appulte laudatissimcR . . . villo 
breves, penulis celebres, &ic. Martial. lib. xiv„ 
Epig-. 155. 

Yelleribus primis Appulia, Parma sccundis 
J\'obilis, Altinum tertia laudat ovis. 
In ea quoque urbe templum erat sacrum Mi- 
nervtC ex Strab. lib. vi. quod ad rem facit ; 
nam illi curce fuisse lanificium, fusc dixi ad 
Od. 12. pr^pced. 

Non cilhara:, decent.'] Alibi notavi citharis- 
trias ut phu-imum fuisse meretrices : patet e 
Terentio, aliisque passim. 

15. J\'ec flos pwpureus rosce.'] Coronae et 
serta e rosis in conviviis usitata tibi niinime 
conveniunt; siquidem aetati solum florenti flo- 
res idonei. 

16. J\'ec poti vetulam, &lc.] Quidam legunt 
."^ed pro nec; ut bibacis Vetulae vitium notetur. 
Sed Poeta voluit magis indicari vetulam Chlo- 
rim minus jam bibacitati aptam: meretricum 
porro id proprium fuisse constat. Vide lib. i. 
Od. 36. V. 13. et seq. Contra honestis mulie- 
ribus, et quideni matronis Romanis usus vini 
pridemignotus ; ne scilicet in aliquod dedecus 
prolaherentnr ; quia proximus d. Libero patre 
intenipcrantite gradus ad inconcessam Venerem 
esse co7isuevit : Inquit Valer. Maxim. lib. ii. 
rap. 1. Idem testatur Polybius lib. vi. Plut. 
Athen. lib. x. 

Vetulam fcEce tenus, &ic.] Quidam legunt 
vetula fccce tenus, voluntque designiari vetus 
vinum ; sed O, nugae ; tu lector adverte potiiis 
^xprcssam Theocriti sentcntiam Idyl. vii. 70. 



Tliofieii. ... 

Kvxima-a^t Kxt ic TgCyA ^uk®' i^iiS^wi. 

Bibam, 

Calicihus ad foEcem labrum infigens. 

Ode X\l. — Metrum idem quod supraOd. 6. 
lib. i. 

1. Inclusam Danadn, &c.] Continet haec Ode 
Stolca pleraque dogmata, et gravia adversiis 
avaros axiomata, quibus vix acrius aut sancti- 
us quiddam habet aut pronunciatSchoIaChris- 
tianorum. 

Dunaen turris ahenea, fcc.] Danats pater 
Acrisius Rex Argivorum, cum ex oraculo ac- 
ccpisset se occisum iri ab eo qui e filia sua nas- 
ceretur, eamtenebat arcta custodia inclusimi. 
At Proetus Acrisii frater auro primum custo- 
des, dein i])sam Dana(=n corrupit, cx eaijuc 
Perseum susccpit. Vide ApoUodor. lib. ii. 
I''abulantur autcm Jovem ad illam venisse iii 
aureum imbrem versimi. Vide Pindar. Pylh 
Idyl. xii. Ovid. Amor. iii. Eleg. iv. 29. 

Jupiter, admonitus nil esse potcnlius auro, 
CorruptcE pretium virginis ipsc fuit. 

Turris ahenea, iic.] Validissima,. firmissima, 

2. Vigilum canum.'] Ex Epiro canes iili in- 
gentes custodiendis aedibus abducebantur, prae- 
sertim e Laconia et Arabica. regione. Vide 
Coel. Rhodig. lib. xvii. cap. 28. Plin. lib. viii. 
cap. 40. ubi de canum fide pluribus disseril, 
vocat(|ue fidissima auxilia, nec slipendioruin 
indiga. 

3. Tristes excubicE.'] Latratu et ululatu tris- 
titiam ingenerantes. Adde carceris horrorem. 

4. JVocturnis.] Qui ut plurimum noctu gras- 
santur, quasi sua flagitia ten^bris occultarc 
cupientes. Nam qui mald agil, odit lucem, ut 
71071 arguantur opera eJ7is. 

5. Si non .icrisium, ii.c.] Silibido auromu- 
nita inanem Acrisii diligcntiamnon reddidissct. 

6. Custodem pavidnin.] Qui sua; vitw thnct 
bat, ob Oraculi responsum, dequo ante. 

i*. .iurum per medios ire satellites, Stc.] 



184 

ac rupes fran^ere, vi ful- 
rninis validius. Vatis Ar- 
golici faniilia interiit prop- 
ter quaestum. V^ir Macedo- 
nius portas civitatuin per- 
rupit, ac Reges invidos 
protligavit donis. Dona ir- 
retiunt feroces navarchos. 
Auuesccntes opes coniita- 
tur solif itudo, et cupiditas 
ainplioruiii. O, Maeceiias, 
eqiiiluni gloria, uou sine 
causa timiii caput erisrere 
valde splendidum. Quo ma- 
jora sibi quisque ademerit ; 
ed ampliora consequetur a 
Numiiiibus. Pauper transeo 
ad partes nihil appetentium, 



Q. HORATII FLACCI 

Et perrurapere amat saxa, potentius 
Ictu fulniineo. Concidll auguris 

Argivi domu$ ob lucrum, 
Demersa exitio. Diffidit urbium 
Portas vir Macedo, et subrait aemiilos 
Reges muneribus. ?>Iunera navium 

Saevos illaqueant duces. 
Crescentem sequitur cura pecuniam, 
Majorumque fames. Jure perhorrui 
Late conspicuum tollere verticera, 

Maecenas equitum decus. 
Quanto quisque sibi plura negaverit, 
A diis plura leret. Nii cupientiura 

A^WQT.iTIOKES. 



10 



[311] 
16 



20 



Xgw^^cj \fiiiyu isrxvlit, tc AtS^iu 'a-ij\sL(. 
Auriun /iperii omnia, etiam inferorum por- 
tas.'] Apul. lib. ix. auro solent adamantinas 
etiam pprfriug-i fores. Huc facit opithetum 
«igus-fisv^c, viribiis lali. poteiis, quod Plutoni 
tribuitur, Homer. Odyss. v. Pindar. Pyth. 

11. Concidil auguris Jlrgivi domus, kc.] 
Adrastus Argivorum Rex Polynici genero suo 
Thebarum regnura asserere armis suscepit ; 
ad bellum autem trahere voluit Amphiaraum 
vatcra. Hic aug^iriis suis doctus male cessu- 
ram in Thebauos expeditionem, avertcre illam 
frustra conatus est ; ipse vero fugit, et latuit, 
una conscia Eiiphyle uxore sua. Cum ergo 
qusereretur, latebras illa dctexit, pacta mo- 
nile aureum sibi dandum ab Argia uxore 
Polynicis, Adrasti filia. ; quod olim summa 
arte Vulcanus fabricarat gemniisque cxor- 
narat. Tractus itaque est Amphiaraus ad id 
bellum, esitium in eo sibi suisque impendcre 
non ignarus. Porro ciim didicisset se ab 
Eriphyle proditum, filio Alcmseoni, ut ma- 
trcm intcrficeret, niandavit. Quod cuui praes- 
titi.>set, Furiis agitatus periit. Amphiaraus in 
primo belli Thebani conflictu dehiscente ter- 
ra cum suo curni et auriga absorptus est : 
Amphilochus etiam alter ejus fihus in acie ce- 
cidit. Sic tota roncidit ejus domus ob lucrum 
demersa excidio ; vel, ut legimt alii, exitio. 
VideStat. Thebaid. lib.vi. Cic.Iib. vi. Epist.6. 
ad Cwcinam ita scribit : Verilus suvi deessc 
Pompeii saluli, ciim illc nliquando noa dcfuis- 
sct me(t. Itaque vcl ojjirio, vel fuma bonorum, 
vel pudore victus, nt ia fabulis .luipkiaraus, 
sic ego prudens et scictis adpesfem nnte oculos 
jtosilam sum proftdus. Et in Verrem lib. iv. 
F.riphylen accepimus in fabulis ed cupi- 
dilate, id ciim vidisset monile (ut opinor) ex 
auro et gemmli, pnlchritudine ejus incensa 
salutem viri proderet. Et de Invent. lib. i. 
Eriphyle auro viri vitam vendidit. Ejus quo- 
que meminit Plato ix. de Republ. qu6d in per- 
niciem viri monLle aureum acceperit. Virg. 
jEneid. vi. 445. 

Mvslrtmrjut Eriphylcn 

Crudelis nali rnonsl rantem vulncra rernil. 

Vi. Dijfidil xtrbiam Portas vir .V/rtrerfo.] 
Fhijippus, Macedoniee rex, Akxandri Ma^i 



pater, urbium custodes pccunia solebat cor- 
rumpcre : et cum espugnari vix posse nunci- 
aretur arcem quandam undique preemunitam, 
respondit, annon asellus auro onustus in eam 
penetrare poterit .' Hinc dicebatur non Phi- 
lippus, sed ejus aurum Graeciam subegisse. 
Plut. in Pauli ,^milii vita, et Valer. Max. lib. 
7. cap. 2. ait Philippum majore expartemercu' 
torem G-rcccim ante fuisse quam victorem ; a 
Juvenale Satyr. lib. ii. appellatur Callidui 
emptor Olynthi. Porro id faciebat rite, ex 
Pj-thii ApoUinis Oraculo, quod ita ei consu- 
lenti responderat : 

'Agj-yg53t<c K6yy(dLis-t fjntjf^ou, Ktti Tritir* 

Jirgenieis hastis pugna el omnia expugnabis. 

14. Subruit ccmulos Reges'] V^el sibi iuvi- 
dentes Grseciae imperium, vel hiter se de eo 
contendentes. Certe, cum infirmiores juvaret 
seniper donec mutuis contentionibus omnes 
conciderent, omnium tandem factus est domi- 
nus. Vide Justiu. lib. viii. et ix. Oros. lib. iii. 
cap. 12. Plutarch. in ^^milio. 

17. Crescentem seguitur cura pecuniam, 
fcc.] Cura serv-andi, et majorura Jdtnes, seu 
desiderium et cupiditas quam esse infinitam 
asserit Aristot.de Rep. vi. unde et ait, avaris 
pecuniam esse TsAlgr, Jinem, non iTigac, ter- 
'iiunntn, Juv. Sat. xiv. 139. 

Crescit amor mmini quanium ipsa pecunia 
crescit, 

Et minus fianc optat qui non habet. 

18. Jure perhorrui Late conspicuutn tollere 
verticem.1 Merit5 abhormi a magnis opibus ni- 
miaque potentia ; quia noveram in his curas 
et solicitudiues certas esse et molestas ; con- 
tra, in mediocri fortuua inesse felicitatem. 

21. Quantd quisque sibi plura negaverit.^ 
Quanto paucioribus quisque fuerit contentus, 
infinits cupiditati frrenum injiciens, negans- 
quc ambitioni quod petit : tanto pluva obti- 
nebit :i Diis. Interrogatus Epicurus quo pac- 
to quis ditesceret, respondit ; non pecmiine 
sujB apponens, sed multa de rebus necessariis 
amj)utans. Stob. Serm. xxxix. 

22. J\'il cupientium .Yudus castra peto, Lc.'] 
Malo nihil habcre ; seu omnibus nudari et ui- 
hil cupere quam dives esse et solicitiis. De- 



CARMINUM LIBER lil. 16. 



185 



Nudus castra peto ; et transfuga divitum 

Partes linquere gestio ; 
Contemptse dominus splendidior rei, 25 

Quam si, quidquid arat impiger Appulus, [312] 

Occultare meis dicerer horreis, 

Magnas inter opes inops. 
Purre rivus aquae, silvatiue jugerum 
Paucorum, et segetis certa fides mese, 30 

Fulgentem imperio fertilis Africae 

Fallit sorte beaiior. 
Quanquam nec Calabrse mella ferunt apes, 
Nec Lfestrigonia Bacchus in amphora 
Languescit mihi, nec pinguia Gallicis 35 

Crescunt vellera pascuis ; 
Importuna tamen pauperies abest : [3i3j 

Nec, si plura velim, tu dare deneges, 
Contracta melius parva cupidine 

Yectigalia porrigam, 40 

M.y.rOT.^TIOXES. 



atque opuleatioruin castra 
fugitiviis duserore avoo . 
houoruni spretoruni possfs- 
sor niagis illustris, qiiam 
si nieis granariisconderc-m 
id onine qnod colit Appulus 
laboriosus ; eg:o iiilerim e- 
gens sumniis in divitiis. Ri- 
vus aqua; liquida!, et silva 
paucorum jngeriim, uics- 
sisque meie spes secura, est 
ignota illi qui fcecundas Li- 
byre doTahia.tur -^ ejtisque for- 
tuna melior cs!. Licet uiihi 
neque apes Cajabrica; mel 
pi-oducant, neque vinum 
apud me senescat in cado 
Formiano, neque lanre pre- 
tiosffi crescant in Gailiae 
pascuis ; at gravis eeestas 
non adest : sique majora 
cuperem, tu donare niininie 
recusares. Exigua tributa 
solvam facilius refroenata 
cupiditate, 



mocrttus aiebat ; Simulta non desideres.pau- 

catibimultaridebimtii.r.J\ivena.l. Sat. xiv. 311. 

Sensit Alexandtr, testd cion vidit iti illd, 

Mugnum habitatorem ■ quanto felicior hic, qui 

Kil cuperet, quam qui totum siui posceret 

orbem, 
Passurus gestis aquando pericvla rebus. 
23. Transfuga divilum Parles linquere ges- 
tio.] Ratus divites esse miserrimos, ab his li- 
bens transfugio ad eos qui beatioi"es sunt nihil 
cupiendo, pai^vo contenti. 

25. ContemptcB dominus splendidior rei,] 
Quia irnperiose dominor esigT.iis meis bonis, 
et majora despicio, niihique ipsi ea denego ; 
hinc splendide me osfento. Contra dives ava- 
rus velut meuicipium servit opibus, sordideque 
Tivit ; estqiie inter opes inops. Senec. Epist. 
Ixxiii. occurrunt (quod genus egesiatis gruvissi- 
mvm est) in divitiis inopes. Nam deest avaro 
iam quid habet, quam quod non habet. Ch\u- 
dian.in Ruf. lib. i. 200. 

Semper inops quicunque cupif.- 

29. Pura: rivus aqncc, &u;.J Est mihi apud 
Sabinos in vallc amanissima pra-diolum, ubi e 
fonte Biandusia; Digcntia rivus limpidissimus 
in fluvium Farfarum dimanat; de cjuo supra 
Ode 13. Est silva paucorumjugcrum, scd ad 
necessitatem usumque foci suflicieus; est seges 
cer/«, et fundus non mendax ad panem. Hffic, 
inquara, pauca habens, sorte beaiior sum eo, 
qui fulget imperio fertilis Africas, et condidit 
korrtoQuidquid de Libycis rcn-itur areis, lib. i. 
Od. 1. v. 9. Meatamen felicitas iUum fallit; id 
est, nescit me beatum, seque infcUcera et niise- 
rum esse,qu<Nd et parta servandi.et majora ac- 
quirendi nunquam non curii discrucietur. 

33. Quanquam nec Calabra-, kc.] Etsi nihil 
exquisitum possideo, nec melCalabriffi, qua in 
regione sunt flores apil)U3 gratissimi; unde et 
optimum conficiunt mel ; ncc velus vinum ac 
delicatum; acc lanas mu\inie laudatas; at res 



habco necessarias ad victum; neque mala pau- 
pertatis sane importuna experior. 

34. Jy'ec La:strigonid Bacchus in amphora, 
Languescit mihi.] Aec domi habeo vinum For- 
mianumquod reservem donec vetustate pretio- 
sum fiat. Laestrjgones, qui et Cyclopes, olim 
Siciliam, dein Formias Campanias urbem, in- 
coluerunt. Vide lib. i. Od. 20. in fine, ubi de 
Formianis collibus, vitibus, vino. 

33. Layig^iescit.] Sic Od. 21. v. 8. seq. langui- 
diora rijia ponit pro exquisitis, ob maturita- 
tem quam velustas attulit. 

jXec pinguia Gallicis Crescunt rellera pas' 
cuis.] iVec milii sunt greges lonigeri in praspin- 
guibus Gallis pascuis, lanara afferentes lauda- 
tissimam. Cohnnell. lib. viii. de ovibus emen- 
dis scribit; geiteri^ e.umii Calabras Jlppulas- 
que milites nostri existimabant, earumque op- 
timas Tareniinas. J\fu7ic Gallicm prttiosiores 
hahentur, earumque prcecipuce .iUinates. Al- 
tinum urbs olim prasclara VcnetiEe, quee re- 
gio Gallia; Transpadanae erat. Istius reeionis 
atque urbis lanas commendat Martial. lib. siv. 
Epig. 155. 

Velleribus primis .^ppulia, Parma se- 
cuudis 
Aobilis, .lltinum terlia laudat ovis. 
Piin. lib. viii. cap.4S. idem testatur; additque 
alba Circumpadanis nulla praferiur. 

38. Aec, si plura relim, tu darc deneges.^ 
Ita Ma:ccnati gratias agit, laudemque tribuit 
egrcgie Poeta, accepli bencficii uiemor et to- 
ties praco. Vide lib. ii. Od. 18. v. 12. ct 
Epod. 1. v. 31. sic eidem scribit; 

Saiis superque me benignitas iua 
Dliavit. 

39. Contractd melivs parra ciipidine ^hA:.] Vi- 
tnmfaciliussustcntabo,etexiguapcndanivecti- 
galia,paucapossidens, quam siingenteshaben- 
ti divhias uiagna periude tributa cssent exsol- 
veudiJ. 



186 



Q. HORATII FLACCI 



quain si Lydiae ditionem Quam si Mygdoniis regnum Alj^attei 
a^ris Phrygiis adjungam Campls contmuem. IMulta petentibus 

rlurima cupientes egeat — . * , _. . C.^ ,. 

piurimis. Feiix est is cui Uesunt multa. Bene est cui Deus obtulit 4i} 

manu contracta Dii dede- Pai'Ca quod SatlS est manu. 

itmt qucintum sufficit. 

ODE XVII. AD iELIUM LAJSIIAM. 

Ejus JVohUitatem commendat : deinde monet ut Diem crastinum hilariter 

agat. 

O, .ffili illustris ab Lamo 217 r t j. ^ i m* i t 

antiquo,(quandoquidemai- ^Ll VCtUStO poblllS ab LamO, [314] 

unt indc priores etiam La- (Quando ct priores liinc Lamias ferunt 
mias appeiiatos, ac univer- Denominatos, et nepotum 

sam posterorum famuiam -^ ' r 

in annaiibus mentionem Per memores geuus omne fastos ; 

eorum facientibus, genus Auctore ab illo ducis originem, 5 

STri:t^raZ"incX'Q^ii Formiarum moenia dicitur 

isse Formiarum civitatera ; Pmiceps, et uniantem MaricaB 

et ciVca Lirin, Maricae ri- Litoribus tenuisse Lirin 

pas alluentem, lonee reg-- t . < ... \ r v 

nasse,) crastina die pro- Latc tyrapnus,) cras folus uemus [315] 

cella ab Euro excitata nemus 



41. Qu&in si Mygdoniis regmtm, tc.] Quam 
si totas Fhrygiae Lydiajque opes possiderem. 
Vide lib. ii. Od. 12. sub finem. 

Regnum Myailet.'] Alyattes Crcsi pater 
fuit; uterque rex fuit Lydise, et divitiis cele- 
bratus, quas e Lydiee mctallis hauserant. Vide 
Herodot. lib. i. Strabo lib. ix. 14. 15. 

42. Multa fetentibus Desiint 7nulta.'\ Vide 
lib. ix. cap. 8. Verumprofectd est, inquit, qudd 
cbserrato rerum usu sapicntes viridixere,multis 
egere eum qui muHa habcat . . . et minus 
habendum esse,ut minus desit, hc. 

43. Bene est cui Deus obtulit Parca, &.c.] 
Sapientissimus Repmi ita Deum optimum 
maximum rogabit ; Divitias et paupertatem ne 
dederis mihi; sed tanlum victui mco tribue ne- 
cessaria. 

Ode XVIL — Metrum est idem quod Od. 9. 
lib. i. 

1. JEli.'] JElia gens, etsi plebeia, Roma: in- 
claruit honoribus et praeclare gestis. Variis 
cognominibus totidem illustres habuit familias, 
in quibus Tuberones, Poeti, Galli, Sejani, Li- 
gtires, Lamife, &c. nec omittendus est ortus 
€x ea stirpe Antoninus Imporator. Lamiarum 
porro tam celebre nomcn, ut Juvenalis Sat. vi. 
384. scripserit; qutcdam Lamiarum, pro 
una matronarum vetusta nobilitate superba- 
rum. Hinc intelligendus videtur idem, qui 
lib. i. Od. 26. designatur, scilicet Q. jElius La- 
mia, bello Augusti Cautabrico prEefectura et 
bcllicis rebus insignis. 

J^'obitis ab Lamo.] Nobilitatem traJiens et 
appellationem ab Lamo >'eptuni filio, Rege ct 
conditore Formiarum. Has tameu a Laconi- 
bus asdificatas alii contendunt: Eustath. Stra- 
bo lib. V. Plin. lib. iii. cap. 5. Oppiduin For- 
viicc, Hormia dictum, ul exislimactre, antiqua 



Lcestrigonum sedes. His vero Lamus impC' 
ravit. 

2. Hinc Lamias ferunt Denominatos.'] A 
Lamo tamen Lamides, ut Priamides a Priamo 
rectius efleratur. 

4. Fastos.] Annalium libros in quibus totiug 
anni fit descriptio, atque nomina Consulum, 
et res egregie confectag aumuatim et breviter 
notantur. Fest. 

6. Qui Formiarum, &x.] Urbs illa pridem 
in litorali ora Campanife inter Cajetam et 
Minturnas, ubi nunc Mola pagus elegans ; a 
Saracenis excisa est smno Domini 956. 

7. Innanlem Maricce Litoribus tenuisse Li' 
rh}.] Liris fluvius, qui et Liturnus Appiano, 
Latium separat a Samnio et Campania, in 
mare Tyrrhenum labitiu", Minturnas perfluit, 
ubi Marcia Nympha uxor Fauni colitur, vel, 
ut placet quibusdam, Venus marina, cui sa- 
cellum erat ad ripam Liris. De eo flumine 
jamlib. i. Od.Sl.v. 7. 

MariccE.] Illa ante dicta Circe, ut Quirinus 
ante Roraulus ; ex more veterum mortuis no- 
mina mutantium. Lactant. Institut. lib i. cap. 
21. Alex. ab Alex. lib. vi. cap. 4. ita scribit; 
ob ceternam gloriam Dii Indigetes dicti, no- 
minibus plcrumque mulatis,7wvis et coOptatis; 
si quidpm Ro7nulus Quirinus, Juno Maiula 
. . . Circe Marica, &ic. Virg. .Sneid. vii. 47- 
ait Latinum Regem Fauno et j\ymphd geriitunt 
Laurente Maricd. Fuit et Marica silva in 
Latio novo, et Campani» confiuio, ad Lirin 
Ihivium a Nympha Marica denomiuata. Ma.- 
tial. lib. xiii. Epig. 83. 

Liris quem silva Maricm 
Protegit 

9. Tyrannus.] Regis ac tyranni, ut Graeca 
probat etymologia; discrimen nuUum ; vox ta- 



CARMINIBI LIBER III. 18. 



187 



jMuUIs, et alga litus inutili, 
Deniissa tempestas ab Euro 
Sternet : aqure nisi fallit augur 
Annosa cornix. Dum potes, aridum 
Compone lignum : cras geniuni mero 
Curabis, et porco bimestri, 
Cura famulis operum solutis. 



10 frondibiis pliirimis, ripam 

aiitcui inani alg^a consper- 

gft : si me non deripit cpr- 

nix long-aeva, pliu iam prfr- 

sag:ieiis. Sicca ligna con- 

roign ?eit'; duin licct ; cras ge- 

1 K "'""^ placabis vino et pro- 

•* " cello diionim njcnsiuni, 

ciim servis u laborc vacaa- 

tibus. 



ODE XVIII. AD FAUNmi, 

Ut sibi suisque propitius sit. 



FAUNE Nympharum fugientum amator, 
Per meos fines et aprica rura 



Faiirje ajnans Nyniphas 
fugientes, transi benignus 
per ineos liraites agrostjvie 



mmT.9Tioj^Es. 



6ien odiosa coepit csse ob aliquorum sa;vitiam. 
Senec. de Cleuientia, lib. i. cap. 2. Tyrannus 
factis a Rege distat, non nomine . . . species 
ipsafortuncc, ac licentiapar est: nisi qv.od ty- 
ranni ex volnptate saviunt; Reges ex causd et 
necessitate. Qitid ergoP Aon Reges quoque oc- 
cidere solent? Sed quoties utilitas suadet: Ty- 
rannis sctritia cordi est. 

Cras foliis nemus, &;c.] Cras vehemens tem- 
pestas erit, quse arboruin folia decutiet, et 
agitato mari algas ad littus b^ ne multas ag- 
geret, nec proinde licebit in agiis versari et 
operi rustico incumbere ; ergo interim hilari- 
tati et genio indulge, et ad id omnia hodie 
ante plu^iam compaia. 

10. Alga.'\ Herba est marina ad nihil utilis. 

li. Euro.'\ Plin. Ub. ii. cap. 47. flat ab 
Oriente brumali Vulturnus, quem Eurwn 
GrcEci appellant. Epod. 16. v. 54. 

Ut neque largis 

^quosus Eurus arva radut imhribus. 

12. Aqua. nisi fallit avgur Annosa cornixi] 
Phivium autem fore cceknn ac foedam tem- 
pestatem, auguror e cornice crocitante. HifiC 
si ter aut quater hquida voce crocitet, sereni- 
tatem indicat. Servius in Virgil. Georgic. 
i. 410. 

Tum liquidas corvi presso tergutture voces 

Aut quater ingeminant. 

At si plena voce et rauca, diuque, pki^aam. 

Tbid. 388. 

Tum cornix plendpluviam rocat improba voce. 

Ex Phn. Hb. xviii. cap 35. hyemem praesagi- 

unt terrestres volucres contra aquam dantes 

elangorem, perfundentes sese : sed ma.-cime 

cornix. 

13. Annosa cornix!] De hujus vivacitate 
Hesiodus apud Plutarch. de oraculoruni de- 
fectu. Hesiodi versus ita Latine vcrtit quidam : 

Secla viri novies pubentis garrula cornix 
Vincit, coriiicis cervus quuter; at tria ccni 
Tempora connis agit, quem dcinceps In- 

dica phoyaix, 
E^editur novies, fcc. 



Quos si mavis ex Ausonio, vidc Id;, U. xviii, 
Dum poies, aridiun Compone ligmrji,kA:.'] 
Igne frigus, nioestitianique ex aeris intemperie 
nasci soHtam, hilari convivio propulsa. Certt 
ca'lo male afiecto.afiici pariter corpus nostni;ii 
et ingravescere, noii raro experimur. Contra 
id incc>i luodi valet focus lucuientus et littitice 
Bacchus dator. 

14. Genium mero Curabis, et porco bimes- 
tri.] Sacrificium Genio, die natali Lamise, 
nonnulli perperam commenti sunt hic. Inii» 
verba ista contrarium ostendunt. ISam quo 
die hauserant vitales auras, eo vitam adimere 
victimaj religioni ducebant veteres; nec pro- 
inde sanguinem fundebaiit aut mactabant 
hostias, ut annotavi, ad Pers. Sat. ii. 3. Suadet 
igitur duntaxat Horatius epulas et hilaritatem, 
curandamque cuticulum. Quod quoties facie- 
bant, ciirare genium et placere sibi existima- 
bant. Unde rnanarunt istfe ioquendi fonnulae; 
genio indulgere, genium defraudare, ut bene 
observat Casaubonus. 

15. Porco bimestri.] Porcellus tener etiain 
priscis exc|uisitum fercukim. Van'o de Re Ru- 
stic. lib. ii. cap. 4. Suillum peciis donaium ab 
naiurd dicunt ad epulandum : iis itaque ani- 
mam esse datam proinde ac saleni, qua servuret 
caritem. Hinc Juvenal. Sat. i. 14. vocat. 

Aniiiiai propier comivia natum. 

16. Cum famulis.] Familiares adhibebant 
in cpulis placandi Genii causa. cek-bratis. 
Nuuc vero ita curabant non in natali soluin, 
sed quohbet anni die. 

Ode XVIII. — Metrum idem quod supra Od. 
2. lib. i. 

1. Faune.] Is Pan Grrecis, Faunus Latinis 
dictus est Varrone, vi. de Ling.Lat.qu6d soleat 
furi in .■silvestribus iocis : unde ct .«'ilvarum ct 
agrorum Deus habitus est. Huic ^ioma; sacra 
fiebant bis anno, ineunte vere, ut novam se- 
mentem servaret ac fovcret ; et ^ionis Dccem- 
bribus, cum jain condita; .sunt omnes frugcs ■ 
utque pecori Siuiitatcm ct fa^cuiidhiitem diu-et. 
TuiK ergo Quncupatam Faimo Odou haiic; et 



188 

Soli expositos, ac discede 
propitins tenellis lcetibus ; 
siquidem tibi mactatiu' ca- 
prcolus aauo completo, ad- 
diturciue vinum copiosum 
in patera Veneri amica, at- 
que ara antiqua plurimo 
tliure incenditur. Quotics 
IVona; Decembris tibi sacra; 
recun-unt, pecudes cunctae 
lasciviunt iu pratis : vicus 
festum ceiebrans herboso 
campo requiescitcumbobus 
non laborantibus. Lupus 
vagatur iater agnos nihil 
timeutes : nemus sternit fo- 
lia in tiium honorem : agri- 
cola humum molestam ter 
plaata fcrire la:tatur. 



Q. HORATII FLACCI 

Lenis incedas, abeasque parvis [317J 

■^quus alumnis : 
Si tener pleno cadit hoedus anno, 5 

Larga nec desunt Veneris sodali 
Vina cratera? ; vetus ara multo 

Fumat odore. 
Ludit herboso pecus omne campo, 
Cum tibi Nonae redeunt Decembresj 10 

Festus in pratis vacat otioso 

Cum bove pagus. 
Inter audaces lupus errat agnos : [318] 

Spargit agrestes tibi silva frondes : 
Gaudet invisam pepulisse fossor 15 

Ter pede terram. 

AjYJVOT^TIOJ^^ES. 



Jn sacris decantatam patet. De eo jam lib. i. 
Od. 4.etl7. 

Ki/7tipharum fugie.ntum amalor!] Faunis, 
Silvanis, Sat\'ris affiugebant Prisci caprorum 
pedes et salacitatem. Hinc invisi erant jVym- 
phjs, castisque Dryadibus ct Hamadryadibus, 
quas silvis et arboribus prfeesse ethnici cre- 
debant. De lascivia agrestium illorum numi- 
num S. AugTistin. de Civit. Dei lib. xv. cap. 33. 
Vlrg. Georg. i. 10. 

Et ros ugreslum prtBsenlia numina Fauni, 
Ferte simul Faunique pedem, Dryadesque 
puellcB : 

Munera restra cano. 

3. Lenis inccdas.] Optat hunc lenem et pla- 
cidum habere ; etenim iracundus putabatur 
et pestilens, utpote iufernus Deus : ex Theog- 
nide Tlieocrit. Idyll. i. ;r/»g&c, amarulcnltts 
dicitur. Ab eo quoque pucris noctu insomnia 
et terriculamenta immitti credita. Unde Pa- 
7iici terrores nominati, vani scilicet et inanes. 

Measque parris JEquus alumnis.] Quoniam 
ea erat superstitio veterura, ut a quibusdam 
Numinibus mala, ab aliis bona tribui crede- 
rent, precatur Horatius hunc, ut dixi, pestilen- 
tem Deum, ne agnis et Capreolis noceat, qui 
aluntur in agris et villis. Frustra noanulli iu- 
terpretati suut vernas, famulos, pueros, pcr 
vocem alumnis. 

5. Si tener pleno, Scc.'] Si tibi rite quotan- 
nis sacinficio, vel <|uemadmodum plus in te 
sum, ita mihi projiiiius sis. 

6. Larga nec desun', &ic.] Iii sacris anni- 
vei-sariis haedum tibi immolo tenerum ; vi- 
numque copiose libo. 

Veneris sodali cratera:.] ScUicet absque 

Baccho friget Vcnus. Ex Aristophane apud 

Athen. lib. x. cap. 12. Ohoc 'A(|>g:(f(T»j ydxa., 

Vinumlac Veneris. Ovid. Art. Amat. i.237. 

Vina parunt animos Veneri. 

7. Velus ara.] Vcl quod ab Horatio dudum 
erecta ; vel quia Faunus Aboriginum Rex pri- 
mus, pater Latini, antiquam religioncin tradi- 
dit rusticis istis INummibus ab eo tralientibus 
originem. 

8. Fumat odore^ Inccnso thure bene olen- 
tem fumum tulitodoreraque Superis ^ratum. 



9. Ludil herboso, Sic.] Cum Faunalia cele- 
brantur Nonis, seu die quinta mensis Decem- 
bris, tum ex more pecus otiosum aratro omni- 
que opere solutum quiescit et ludit in campis ; 
ut et pagaui ipsi festa hrec agentes l<etiti» va- 
cant. Quem ccrte ritum deprompserant c sa- 
cris codicibus. Exod. cap. xx. 10. Septimo dia 
Sabbahim Domini Dci est. J\b« facies omne 
opus in eo, tu etftlius, elfilia, et servus, et an' 
cilla, el jumentum tuum : ct cap. xxiii. 12, 
JSeptimo die cessabis, el requiescent bos et 
asintts tuus, &c. 

Pccusomne.] Fauno rei pecuari<e presidenti 
sedes Romae aedificatae pridem e multatitiis pe- 
cuariorum pecuniis. 

13. Inter audares lupus errat agnos.] Tunc 
agni tuam custodiam et tutelam quasi sentien- 
tes in lupum audacter incurrunt, seu uii mali 
ab eo metuuut. 

14. Spargit agrestes libi silvafrondes.] Ve- 
lut in houorem tuum arbores suis se foliis exu- 
unt, atque humi spai-gimt ; niminmi sub Au- 
tumni finem. Hoc enim pertinet ad rusticum 
solenne. Virgil. Eciog. v. 40. 

Spargite h um um foliis. 

15. Gaudet inrisam pepulisse fossor, fcc.] 
Choreas et saltationes in festis celebrari mos 
erat. 

16. Terpede.] Hinc /ri/Jurftare factum vi- 
defur. Turneb. 

Invisam terram.] Cujus opere et cultura 
quotidie fatigatur. Itaque agricola, vinitor, 
fossor, intermisso diurno labore, tunc otio, 
quieti et hilaritati indulget. Lucret. lib. v. 
1393. rusticam festivitatem et saltationem ita 
describit : 

A'o7i magnis opibus jucundd corpora habe- 
bant. 



Tum joca, tum sermo, tum dulces esse ca- 

chinni 
Consuerant : agreslis enim ium musa vige- 

bat. 
Txm capnt, atque hwneros plexis redimirt 

roronis, 
Floribus, et foliis lascivia leetavionehat : 



CARMINUM LTBER III. 19. 



189 



ODE XIX. AD TELEPHUM. ^ 

Quod veteres Historias curiosiiis sectetur ; Voluptatem vero negligat. 



QUANTUM distet ab Inacho 

Codrus, pro patria nou timidus mori, 
Narras, et genus ^Eaci, 

Et pugnata sacro bella sub Ilio. 
Quo Chium pretio cadum 

JMercemur ; quis aquam temperet ignibus 5 
Quo pra?bente domum, et quota 

PeHgnis carcam frigoribus, taces. 
Da Lunse pi"opere novae, 

Da noctis medise, da, puer, auguris 

AKNOTATIOKES. 



moi Q^fini longe remotus ab 

\oiy\ Inacho sit C6drus, pro pa- 

tria occiimbere non veritus, 

refcrs, atqiie stirpem jlLaci, 

et certaniiua commissa ad 

Trojam sacratam. Siles au- 

[320] tetn quo pretioemamus am- 

g phorum vini Chii ; quis 

calefaciat aquam ; quis do- 

mum suppeditet et qua /io- 

ra frig-us Peligiium rcpel- 

lam. Da cito, famule, po- 

^ ciilum novcB Lunee, da noc- 

1 " tis raediae, da Muiense Au- 

guris; 



Alque extra nurnerum procederc membra 

morenfes 
Duriter, et duro ierram pede pellere ma- 
trem, k.c. 
Ovid. Fast. ii. lib. 6. v. 293. 

Hi ludunt : hossomnus habet : pars bradna 
necHt, 
El viridem cekri ter pede pvlsnl humum. 
Ode XIX. — Metiiim idem quod Ode 3. lib. i. 

1. Quantit.m dislet, kc.] Telephus Poeta 
Horatii familiaris, et ejus certe rivalis in amo- 
re LydiiB, ex Ode 13. lib. i. Is Grceconim an- 
tiquas historias evolvere et eloqui amabat. 
Ejusmodi itaque res intempestive et prolixe 
narrantem interpellat Horatius, in medio, ut 
vidctur, convivio : ad sermones traducit loco 
ct tempori magis congruo.s ; invitatque ad 
laetitiam plenioi-em, ob factum Augurem Li- 
cin. Murenam utriusque amicum. 

Quantiim distet ab Inacho Codrus.] O, Tele- 
phe, diligcnter numeras quot anni efiluxerint 
ab Inacho A.rg;ivoruni primo Rege ad Codrum 
Atheniensium Regiim nltimuin : venim nunc 
quairendum est potius unde et quo pretio mer- 
cemur vinuin optimuin. 

M luacho Codrus^] Inachus Argis primus 
imperavit, circa finem annorum Abraha; Pa- 
triarchffi. Ex Euseb. Chron. ann. M. 3344. 
£-■5 Beda ann. M. 2508. Alii etiara aliter. De 
illo ApoUod. lib. ii. Inter Inachum et Codruni 
intercesjierunt anni septingenti et septuagiuta 
quinque, aut non multo sccus. 

2. Pro palrid non timidus 7nori.] Codrus 
Rcx Athenicnsium, ciim ex Oraculo didicisset 
eos fore victores in eo belio quod cum Dorieu- 
sibus sui gerebant, quorum Dux cecidisset, 
hostium castra vili habitu adiit, militem jur- 
gio lacessivit, atque vulneratuin ad sui ca;dem 
provocavit. Quod uhi Dorienses acccpere, 
sponte se victos confessi abscesseiiint. Vide 
Justin. Lb. ii. Valer. Maxim. lib. v. cap. 6. k.c. 
Ex Euseb. Chron. ann. M. 4\^K Codrus ju.z- 
ta rexponsnm scipsum morli tradens interimitur 
bello Pelopomiesiaco, in quo Heraclidarum reg- 
vU7n destructum est, quvd 36^. aimis perseve- 
raverat. 

3. Genus .^acil ]N'arras qua» pertinent ad 



Jovem jEaci patrem, vel quae ad ipsum JEa- 
cum, ejusque posteros Pelea, Achillem, Pyrr- 
hum, i.:c. Apollodor. lib. iii. 

4. Puy:nata sacro bella sub Ilio.] Bis capt*^ 
fuit Troja: primiim ab Hercule: deinde Gras- 
cis, quinquaginta post annis. 

Sacro.] Vel qut)d urbis ejus muri a Diis sunt 
aedificati. Supra Od. 3. v. 21. Vel qu6d 
multa illic erant templa. Vel potiiis ex Ho- 
meri sententia, apud quem non seinel iege» 
'l^.ioVfleg. Alii ««fr!/m pro execrabili hic su- 
munt, at existinio, absurde. 

5. Chimn.] In Gra;cis vinis, Chium excelle- 
bat, ut Falernum in Italicis. Ex Athen. lib. 
V. cap. 20. Chii vites severunt primi. Ex Tlia. 
lib. xiv. 7. In summd gloridfuit Chimn. 

6. Qiiis aquam temperet ignibus.] Quis pa- 
ret balneum; quod veteres semper ante coa- 
viviuin inibant. Alii interpretantur de Ther- 
mopolio seu de potione calida, quam quideiu 
in deliciis apud veteres fuisse multis probavi 
ad Juvenal. Sat. v. 64. 

7. Quo priEbente domum, k.c.] Quis nobl? 
domum pra'bebit, scu apud quem epulabimur, 
dum in Pelignis versabimur. Nam vel eo 
erant pcrrecluri, vel ibi jam erant, cnm haec 
Horatius srribcbat : vel certe Pelignum frigTis 
metonymice dicit : speciem pro genere. Quotd 
hora mensne accumbam, et cum quibus; in cu- 
jus domo luculenUis accendetur mihi focus ad 
propulsanduin frig^us, quod riget in Peligiio- 
ruin regione, ob montes plnrimos; et nunc 
l'aUa dicitur, estque in Aprutio; olim ia Sam- 
nitio. 

9. Da Lunce properh novo'^ Invitat, im6 tra- 
ducit Telephum ad hilaritatem extempore Ho- 
ralius, jiibens afiundi vinum copiose, ipseque 
prior arripit scyphum et propinat. Lunw no- 
VCB poculam petit, vcl qui>d oriente Luna et 
vesperi convivia adibant veteres ; vel quia fes • 
tffi erant Caleudae et epulis vespertinis cele- 
brabantur. 

10. Aoclis medice.'] Ad id tem.piis produce- 
batur Cccna. 

Da, puer, augitris Murenee.] Propter novae 
dignitatis accessionem optimo et amico viro 
fartam, impense leetemur; nec *iao teropere- 



190 

tribus aut novem scyphis 
apU; pociila miscentur. Qui 
colit iMusas impari numero, 
potta stupescens novem 
poscet scyphos. Gratia nu- 
dis sororibus comitata con- 
tcntionos timcns vctat su- 
merc phisquam tviapocula. 
Placet furere. Quare tacet 
sonus fi.stula; Phrvgice ? 
Quare tibia cuni cithara. 
pendens non resonat.' ^la- 
nus ego cessautfs aversor. 
Stenie rosas puer. Stre- 
pitum insanum audiat Ly- 
ciis invidus, necnon vicma 
Lyco vctulo tninune idouea. 



Q. HORATII FLACCI 

Murense ; tribus aut novem 

Miscentur cyalhis pocula commodis. [321] 

Qui Musas amat impares, 

Ternos ter cyathos attonitus petet 
Vates. Tres prohibet supra 15 

Rixarura metuens tangere Gratia, 
Nudis juncta sororibus. 

Insanire juvat. Cur Berecyntliiae 
Cessant flamina iibix ^ 

Cur pendet tacita fistula cimi lyra.^ 20 

Parcentes ego dexteras 

Odi. Sparge rosas. Audiat invidus [322] 

Dementem strepitum Lycus, 

Et vicina seni non habilis Lyco. 

^.X.YOT.iTIOJVES. 



jnus. Augiiratus in primis honoribus Roniae 
ccnsebatiir, solusque crat ])erpetuus. Augures 
auspiciis, ut Pontifices sacris, prafuere; volut 
iuterpretes internunciique Deoruin tantae dig- 
nationis habiti suut, ut qvii aruspicinam fece- 
rat, in Senatiun ascribi et inter Patres legi 
fas esset. Et a prima urbis origine iidemRc- 
ges et Auo^res, ipscque Romiilus hoc munere 
est functus. Fab. Maximus proditur duobus 
et sexagiuta annis summa cum laude Augura- 
tum gcssisse ad ultimam senectam. Horum 
proprium fuit ex avibus vatiriuia observare; 
a Diis monita contemplari ;. de somniis, augu- 
rils, oraculis, e.^^tis, portcntis, responsa dare; 
prodigia procurare et expiare, vatum libros 
explanare, k.c. Alex. ab Alex. hb. v. cap. 19. 
nec non lib. ii. cap. 8. 

11. Murena.'] Is putatur fuisse L. Licinius 
Varro Murena Terentia- Ma:ccnatis uxoris fra- 
ter de quo lib. ii. Od. 10. IS'on miror quod 
somniarunt aliqui, ab Horatio indicari, ad 
mane posterum cccnam esse protrahcndam ; 
nimirum quia mane Auguria captari consue- 
verant, ct sub ortum Solis. O, sagax nimis 
cominentuui ! 

Tribusuut noretn, kc.] Cuique fas est tres 
aut novem cyathos poscere ; nimirum qui de- 
mereri volet Charites seu Gratias, ob teruari- 
um eanun uunieruin, tria sibi pocula misceri 
jubebit; qui veri) colit Mu^ns novenas Poeta, 
is novies bibit in honorcm illarum, Auson. 

Ter bibe, vel totics lcrnos; sic myslica lex est. 

12. Commodis.'] Justae magnitudines, inqui- 
unt aliqui ; alii, plcnis ct perlectis ; alii contra ; 
minoribus et ebrietateni non inducentibus ; 
optimc convcnientibus ; ul sit sensus; conimo- 
de et convenienter quisquc impcuri numero vel 
ter vel novies potat. 

14. Ternos tcrcynlhos altonitus,&ic.'] Etiam- 
si inde fieri debcaiu attonitus e vino, novies 
attamen ego Poeta bibain, tura ob Musarum 
numerum, tum quod hilariiatis modum nes- 
ciam in ista Murcna; honoris amplitudine. Au- 
son. Propler viediam noctem, et novctm Lu- 
nam, et Murcnx nuguratum, lernos ler cyathos 
aitoniluspetit Vates. 

1-5. Trcs prohibd supra,hc.'] Charites rixa- 



rum metucntes, quce ex ebrietate et nimio vino 
sa-pius excitantur, amantes autcm pacem et 
auimi iiaiu|uillitatem, tria tantum pocula in- 
dulgent, plura ver6 prohibent. 

17. Kudis.] Sine dolo, fraude, fuco. 
Sororibus.] Tres numerantur enini, Aglaia, 

Thalia, Euphrosyne. Vide lib. iv. Od. 27. v. 
5. ibique Annot. 

18. Jnsanire juval.] Lib. i. Od. 27. de insa- 
nia ex inimodica compotatione. Verecundum 
Bacchuni sanguincis prohiberc rixis, et, impi- 
v.m clumorejn lenite, sodales. De liberiore 
paulo aniiui gestientis lascivia, lib. ii. Od. 7. 
V.26. 

^'on ego .saniiis 

Bacchabor Edonis: recepto 
Dulce mihi furere est amico. 

18. Cur Berecynthics Cessanl flamina fi- 
bicE?] Curnonjam inllantur et insonant tibiae 
et cithara", ad integram convivii hiiaritatem ? 
Illa; adhibebantur in Sacris Cybeles, quae k 
Berecyntho Phrygije monte, ubi colebatur, 
Berecynthia dicta est. Alii diciint tibias in- 
ventas primum in Plirygia ct Lydia; ac pr^e- 
terea Berecynthias hic vocari, Lydias autem 
lib. iv. Od. ult. in fine. Poito harmn modus 
et numerus concitatior, proindequc bacchan- 
tibus Matris Deum sacrificuhs magis etiam 
permoveudis (de quibuslib. i. Od. 18.) quibus- 
\i.s epulantibus etiam et coinpotantibus plus- 
culum e.xcitandis accommodatus. Contra, 
Doricus modus, ut giavis ac sedatus, eum, do- 
cendos pucros pracipit Arist. Polit.8. .(ilolius, 
galtationi aptus. louius vetus asperior, no- 
^•us moUior. 

21. Farccnies dextcras.] Vel parce vinum 
ministrantes, vel a cantu pulsandisque instru- 
mentis Musicis cessaiites, torpentes, otiosas. 

22. Sparge rosas.] Ut nihil lajtitiee desit, O, 
puer, etiam lloribus sterne mensam ac tricli- 
uiuni. 

Audiat invidus Dementem strepitum Ly- 
cits.] Clanior ac strepitus noster ebriosis 
cousaetus ct bilaritatis iudox, Lyci vicini nos- 
tri, capularis,! jsioro.=i, auribiis obstrepat, bi- 
lemque et invidiam moveat. 

24. Vicina scni non habilis.] Quippe junior 



CARMINUM LIBER III. 20. 



191 



Spissa te nitidum coma, 

Puro te similem, Telephe, Vespero, 
Tempestiva petit Chloe : 

Me lentus Glycerse torret amor mece. 



25 O, Telephe, nubilis Chlo6 
quaerit te densis capillis 
splendidum, tc nitido pa- 
rem Vespero : me incendit 
lentus amor Gljcerae meae. 



ODE XX. AD PYRRH™. 

JVe d Puelld JYearchum dilectum conetur abstrahere. 



NON vides quanto moveas periclo, 
Pyrrhe, Getulae catulos lefena) f 
Dura post paulo fugies inaudax 

Prselia raptor, 
Ciim per obstantes juvenum catervas 
Ibit insignem repetens Nearchum : 
Grande certamen, tibi prseda cedat 

Major, an illi. 
Interim, dum tu celeres sagittas 
Promis, hsec dentes acuit timendos : 
Ai*biter pugnse posuisse nudo 

Sub pede pahnam 



O, Pyrrhe, an non agno- 
scis quani pei iculose Getu- 
[323] 1® leaenaB foetus auferas ? 
Paulo post tu prcedo timi- 
dus soeva ccrtamina detrec- 
tabis, quando per turmas 
5 adolescentum obsistentes 
pergit illa excellenteni Ne- 
arclium requirens. Magna 
contentio ulrum preeda ti- 
bi potior an illi eveniat. In- 
terea, dum tu velocia tela 
educis, illa verd deutes for- 
lOiiiidandos exacuit : dicitur 
controversiae judex coUo- 
casse victoriara sub nuda 
plauta 



ANNOTATIONES. 



adolescentula. Ergo et ipsa, qua; tristiori se- 
ni nubcre voluerit, nostram audiat ketitiam, 
quo perperam se fecisse non sine dolore ag- 
Doscat. 

25. SpissA te nitidum comd.'] Densi capilli 
juvenem indicant ; nam in senibus caloris de- 
1'ectus calvitiem gignit. 

26. Vespero.'] Sideri Vespertino. 

27. Ckloe.] Alizs Rhode. 

28. Me lentus Glycerce, &ic.] Contabesccre 
facitjlangniore afficit, et consurait ; lenlis ftni- 
tus macerat ignibus, ut est in lib. i. Od. 13. v. 8. 

Ode XX. — Metrum idem quod Od. 2. lib. i. 

1. J^on vides quanto, k.c.] Missis figmentis 
ad somniatores quosdam, qui hic commenti 
sunt nescio quam aJlegoriam de Pyrrho Epi- 
rotarum Rege pro Tai-fentinis adversus Roma- 
nos bellante, et pcr k/Enam urbem Romam, 
per catulos Rom. principes interpretati sunt ; 
explosis etiam aliis, qui M. .\ntonii res gestas 
metapiiorice hic notari, perperam di.^ere ; tu, 
Lector emuiicta; naris, intellige simpliciter 
Pyrrhum Horatii quendam sodalem mulicri 
amanti puerum Nearchum eripere atque sibi 
addicere nitentem, quem a tali consilio dimo- 
vere conatur Potta. 

Quanto moveas periclo, fcc.] Nimirum tam 
periculose amasium suum pucllae abstrahis 
quam leaeuce catulos rapere. Vide Plin. lib. viii. 
cap. 16. 

2. Getulcc.] Getulia Africae regio, leonum 
aliarumque ferarum nutrix : de qua jam lib.i. 
Od. 22. v. 15. et iib. ii. Ode 20. v. 15." 

3. Dura post pauh) fugies, &ic.] Nil cnim 
acrius irntafa mulicre, praesertim sibi quod 
amat aisc-rere laboranti. Seuec. Herc. Oet. 
V. 233. 



Cruentus faminas stimulat dolor- 



Scylla et Charybdis Sicula contorquensfreta 

Minusest timenda. Mdlanonmelior fera est. 

Inaudax.] Vox nova ab Horatio uno usur- 

pata. De jure voces novas fingendi ipse ad 

Pisones disserit v. 65. et seq. ubi, inter aiia, 

hJBC scribit. 



Ego cur acquirere pauca 

Sipossutn, invideor ; cum lingua Catonis et 

Enni 
Sermonem patrium ditaverit, et nova rerum 
Komina protulerit ? Licuit, semperque licebit 
Signatumprmsente notdproducere nomen,k.c. 

— si volet usus 

Quem penls arbitrium est, et jus, et norma 

ioquendi. 

5. Cu7Ji per obstantes juvenum caterras.} 
Obsen-a, lector, quam eleganter in allegoria. 
suu persistat. Sensus est; cum illa, spretis 
amatoribus bene multis, unum quaerit Near- 
chum. 

6. Insignem.] Praeclarum semper videtur 
quodcunque amatur. 

7. Grande certamen, tibi precda, &,c.] An 
tibi potius quam illije cedat Nearchus, queni 
utcrque ardetis ac deperitis. 

9. Dum tu celeres sagiltas Promis.] Dum tu 
artes omnes insumis ad puerum tibi asseren- 
dum ; illa iram, odium, probra, vindictam ia 
te raptorem comparat, omnique ope suum sibi 
vindlcat. 

II. JVudo Sub pedc.] Nearchus, citra pericu- 
lum, im6 cui cedat pariim solicitus, vos de se 
coiitcndeutcs otiose, et frigide spectat, suos- 
que duntaxatcurat capillos comere et odoribus 
aspcr?erp. 



192 



Q. HORATII FLACCI 



ac levi aurSi oblectare cri- Ferlur, et leni recreare vento 

nes odoiibus peviusos, in Sparsum odoratis humerum capillis 

scap.lam pendentc.: simi- q^^|j ^ jyjj.^^^g j-^^i^ ^^^^ aquosa 
lis vd ISireo; vel LTanytne- ^ i tj^ 

di cx Ida aquis abuiidante KaptUS ab laa. 
subtracto. 



[324] 
15 



ODE XXI. AD A3TPH0RAM. 

J\Ionet eamfacete, ut Vinumfundat opihnum in Corvini gratiam. 



O, bona amphora, sub 
Manlii Consulatu mecum 
facta,sive querimonias, sive 
risus, sive jurgia etdemen- 
tes amores, sive j)Iacidum 
soporem producis ; quo- 
enmque titulo condis ex- 
quisitum Massicum, digna 
profcrri celebri die ;- veni 
fundere viua senesceutia, 
volente Corvino. Hic licet 
imbutus sit Socraticis 



O, NATA mecum Consule Manlio, 
Seu tu querelas, sive geris jocos, 
Seu i'ixani, et insanos araores, 
Seu facilem, pia testa, somnum ; 
Quocumque lectum nomine Massicum 
Servas, moveri digna bono die, 
Descende, Corvino jubente, 
Promere languidiora vina. 
Non ille, quanquam Socraticis madet 

JlXXOT.iTIOXES. 



[325] 

s 



14. Sparsum odoratis, Sic.] Vide lib. ii. Ode 
11. V. 15. 

15. JVirews.] Hic Naxi Rex, Gr^econim post 
Achillem forraosLssimus ; de quo Hom. lliad. ii. 
Propert. lib. iii. Eleg-. xviii. 

.Xirea iion /acies, nvn ris exemit .lchiUtm. 

16. Knptusab Idc.] Ganymedis Trols regis 
filiusjob pulchritudinem a Jove aquilje speciem 
induto raptus; ciim in Ida raonte puer venare- 
tur ; atquo in conviviis Deorum factus pocilla- 
tor. De eo vide Luciani Dialogum ; et Me- 
tam. lib. x. cap. 4. Hac porrt) fabula indica- 
tur sapientem virum luminibus et claritate 
virtiitum refiilgentem Dei consuetudine dig- 
num cffici, atque ad Deum per sapieutiam rapi 
et sublevari. Vide Cic. Tuscul. 

Idd.'] Mous duplcs hujus nominis ; alter 
aptid Cretnm in.sulam dc ([uo non mentio est 
I»ic ; alter in Troade apud Phrygiam Asise 
Minoris regioncm ; Paridis judicio famo.sus, 
omnium qni circa Hellespontum sunt, altissi- 
mus. Diodorus Siculus, lib. vi. cap. 15. et 
lib. xvii. cap. i. 

.Jguosrf.] Ex illo Troadis monte dicuntur 
manasse pridem fluinina quindecim; at eoru)n 
plurima suo teni])ore jam exaruisse, scribit 
Plin. Apud Athen. lib. XV. cap. 1. vocfitiir igsc 
iri\u-rijaiKC,u 'iJii;, .Mons Idcc plure.s habens 
fontts. Prie Cfeteris autem fluviis ibi scaturi- 
entibus noniinatur Xanthus seu Scamander, 
Simois, 6u;. Hom. Iliad. iv. 

Ode XXI. — Metrum idem quod Ode 9. lib. i. 

1. 0, nata mecinn.] Vina implcta et condi- 
ta in horreo tum cum ego natus sum Vcnusii 
in urbe .\puliR; Consulatum Romas gerente 
I,. Manlio TorquatJ cum L. Aurelio Cotta, au- 
no Urbis conditas (>S8. Vide Epod. 13. v. 8. 
iibi hunc Torquatuin vocat suum Consulem. 

2. Seii tu querelas, sire gerisjocos, &x.] Va- 
rios efiectus vini juxta varias hominum aflec- 
tiones bellc exprimif. rs'arn qui a natura bilios- 



us, vino fit iracundior ; qui libidinosus, lasci- 
vior, petulantior, &lc. Quidain jocosi post vi- 
nmn, alii somniculosi, kc. 

5. Quocumque lectum nominc, &ic.] Cujus- 
cumque nonien Consulis iuscriplum habes, 
quo aetas notetur viui quod coutincs. Vide 
lib. ii. Od. 3. v. 8. Anuot. De Massici bonitate 
et patria, lib. i. Od 1. 

6. Bono rfie.] Festivnm mihi fortunato et 
honorabili, cum diguatur Corvinus divcrtere 
apud me, ccenare domi meae, et poscere si 
quod habeo melioris notae vinum. 

7. Descende.1 Ex ista vcce patet olim vasa 
vinaj-ia non, ut apud nos hodie, in subterraneis 
sed in editioribus apothecis atquc horreis col- 
locari solita, ut fumosa indeque matura fie- 
rent; quod jam alibi notavi, iterumque Poeta 
noster imiuit frequenter. Vlde Ode 28. v. 7. 
etsupra Ode 8. hujus libri. 

Corvino jubetite.] M. V^alerius Messala Cor- 
vinus Augusti sevo vir clarissimus, Consul an- 
no U. C. 722. ubi et de Gallis quatuor post 
annis ti-iumphavit. Is est quem suis carmini- 
bus adeb celebrat Tibullus, lib. i. Eleg. 3. et 
lib. iv. sic incipit ; 

Te Mtssala canam ; quanquam tua cognita 
virtus 

Terret, «/ infirmce vaieanl rubsistere vires. 

8. Promere.] Hoc jungunt alii cum vore 
descende ; alii cum jubente. Quicquid senti- 
ant aliqui, parvi refert ad utrum referas. 

Languidiora vina.'] Senectute seu vetustate 
matura, mitiora, salubriora. Vide supra Ode 
16. v. 35. ibique Annot. 

9. Xo7i iHe, quanquam Socraticis, &c.] Et.si 
refertus, id tst apprime instructus est Corvi- 
nus Socratica et Academica Philosophia, non 
te despicit; O, pia testa: et quanquam madcl 
totus placitis ejusmodi severioribns, haud ta- 
men refugit iuterdum madere etiam viuo, ad 
diluendas cura* levando&que aninii labores 



CARMINUIM LIBER III. 21. 



19^ 



Sermonibus, te negliget liorridus. 
Narratur et prisci Catonis 
Ssepe niero incaluisse virtus. 
Tu lene tormentum ingenio admoves 
Plerunique duro : tu sapientium 
Curas et arcanum jocoso 
Consilium retegis Lyseo. 



10 disciplinis, haud austenis 
roofn *e aspemabitiir. Rcfertur 
^- '^ -■ antiquivirtus Catonisetiarn 

vino frcquenter caletacta 
[327] fiiisse. Tu dulcem vim ad- 

hibcs animo intcrdura as- 

_ periori ; tu sapientium in- 

I li' tin.as et anxias cogita- 

tiones revelas per vinum 

festivum. 



AKXOTATIONES. 



suos pro Republica : nam et hoc novit sapien- 
tissimo cuique usurpatum. Plato scribit vi- 
nuni hominibus a Deo contributum velut re- 
medium adversiis senectutem, ut rcdire adju- 
ventutera videantur, ct moestitiK eos ca])iat 
oblivio. Seneca StoTco supi rcilio mire gravis 
aiebat nonnunquam usque ad ebrietatem ve- 
niendum, non quae niergat nos, sed deprimat 
curas. Vide Coel. Rhodig. lib. xxi. cap. 32. et 
alibi. 

Socraticis Sermonibus.'] Socratcs hominum 
sapientijsiraiis ApoUinis Oraculo dcclaratus 
est. Ejusdog-mata amplcxi simt pras ca;teris 
bcne'multis, illustriores isti, Plato, Xenoplion, 
Antisthenes. Diogen. Laeit. lib. ii. &.c. Cic. 
Tuscul. iii. ait ab eo omntm, qucE de vild et 
fnoribns ed, Philosophiam manassc : Tusc. v. 
Primumillum deiocasst Philosophiam ^ ccelo 
. . et coSgisse de vifd, morihus, rebusque bouis 
etmalis qucerere. Noster ad Pison. v. 310. 

Rem tibi Socraticoe poterunt ostendere charfte. 

11. Karrafur et prisci Catonis, &c.] Ipse 
Cato virtute insignis narratur viuo libcralius 
hausto sape incaluisse. Hic vero cjnajri po- 
test, an vino corpus incalescat, ut calido me- 
dicaraento .' Respondit Galenus Constat. 3. 
non incalescere nisi ut alimonia corpori ac- 
commoda. Nam sicut igrni congruens materia 
incendium facit majus, ita corporibus simile 
alimentura qur? natura calent satis, et robur 
adjicit, etcalorem auget, fcc. Hac ille. Vide 
Cu^l. Rlrodig'. lib. xxviii. cap. 29. ubi explicat 
cur prosit senibus v inum. 

Catonis.l Quis ille, an Major, an Uticensis 
et jnnior : De Uticensi proditur sane, integras 
duxisse perpotando noctcs. Testis Plutarchus, 
aliif(Ue. Et, cum Memmius quidam in convcn- 
tu dixisset, Catonem totas noctes in vino per- 
manere et ebrium esse, suscepto sermone Ci- 
cero respondit : quin addis etiam totos dies 
alea ludere .' Seneca de Tranq. cap. xv. Cato, 
inquit, vino laxahat animum curis publicisfa- 
tigatnm. Ubi Lipsius de Uticensi diserte ex- 
plicat, huncque affert Horatii locum ; quem 
jam tractamus. Idem Cato men.sam maxim^ 
amicorura parentem et procreatricem existi- 
mavit, idem solitus erat diccrc Ca'sarora so- 
brium accessisse ad evertendam Rempubli- 
Gam. Vide Ccel. Rhodig. lib. xxviii. cap. 8 
et 32. At duo tanien arguunt Catonem hunc 
juniorem niinime hic ab Horatio indicari. AI- 
terum est vox narraiur, qua nequaquam ad- 
hiberetur a Poeta, si innucret Catonem illum 
Uticensem cum quo vixerat, quemque florcn- 
fem viderat ; siquidem Horatius anuos a;tatis 



habebat viginti, quando se Cato Utica; intcre» 
mit. Alterum est epithetum prisci, qiia- om- 
nino Porcio Catoni, non ita vcro Uticensi con- 
gruit. ]Ncc cnim satisfaciunt qni priscam vir- 
tutem pro solida, vcra, severruiue poni obten- 
dunt. Ergo Csto Major accipiendus. Quam- 
vis etenira valde sobrium fuisse constet ; at ei 
nihilomiuHs ebrietas seu viuositas ab amulis 
ct advcasariis objecta est ; ad quod ailusit 
Potita. Adde quod apud Ciceronem de Se- 
nectute, ille ipse Cato Major profitetur ita de 
se : Ego propter sermonis deleclationtm tem- 
pestivis quuque conviviis delector, nec ciim 
(eqjialibus soliun, qui pauci ad modum restant, 
sed cum vestrd alate etiam atqne vohiscum : ha- 
bsoqvt seneduti m-i^nam gratiam,' quce mihi 
sermonis aviditatem auxit, putionis et cibi svs- 
tulif. (^uod si quem ista ddt:ctuni, (ne omnino 
bclluni indi.tissi videorvolvptali, cujus est ttiam 
fortasse quidam naturalis modns.) non intcUi- 
go,nein istis quidem voluptalilms ipsis carere 
sensu senectv.icm. Me vero deleclant ct sermo 

in poculis, et pocula conviviumque 

vicincrum qvoiidie compleo, qitod ad mullum 
noctcm quam maxime possumus vario sermone 
produeimvs. Huc etiam facit quod scribit Plin. 
lib. xiv. cap. 1. Cafonem, ille primus, inquit, 
triumplio, tt censurd insignis, magis tamen cla- 
ritafe liferarum, prceceptisque . . . agru7n co- 

lendi de vitibus uvisque ita prodidit ; 

qui locus vino optiinus, &c. 

13. Tu lene tonnentum, fcc.] Per te leniter 
ingenia torquentur, et qualia sint exploraatur; 
se\eriora niitigantur, duriora molliimtiir, isic. 
Plato de Lcg-iijus ait vinum esse tornieutum 
minimc sumptuosum aut periculosum ad ex- 
plorandos hominum aflccius. Theognis dice- 
bat aurum et argentum igne probari et dig- 
nosci, at vino montcra hominis quamlibet sa" 
pientis. Vide Ep. ad Pison. v. 434. Non ab- 
ludit adagiura, bi vino verilas, et Persa^ cujus- 
dam apophthegnna, Xeqnaquam opus tor- 
inenlis esse ad rxquirendum verum, vino cain 
reciius elici. Vide Erasm. Sunt qui pufent 
hic alludi ad arietes aliasque machinas ejus- 
modi bellicas, qnibus adniolis urbium muii 
concutiuntur, dejiciunlur; expugnanturqTie ; 
pace tamen illoruni, prior iiitcrprefatio non 
est posthabenda, multo ininus, ut sauciunt, 
explodenda. 

14. 7"« sapicntium Curas, &.c.] Graviores 
cogitationcs reconditaque consilia hilari corar 
polatione in luccm aliquaiido proferuntm'. 

l<i. Ly(Fo.^ Ununi < s>t c Ba<:cl)i cognomini- 
bus a >.viiv, quod sohit et discMtit a"giit«dlnes 
et curas. 

14 



194 

Tu reddis fiduciam et robur 
solicito ingonio : dasque 
aaimos inopi post te nec 
timeuti Reg-uni diademata 
nec bellatorum tcla. Te 
exproment Bacchus, et 
Venu» si faveus adfuerit, 
necnon Cliarites vinculum 
lai^arc tardiores, atque ar- 
dentes lychui, donec Sol 
reversus expellat sidera. 



Q. HORATII FLACCI 

Tu spem reducis mentibus anxiis, 
Viresque; et addis cornua pauperi, 
Post te neque iratos trementi 

Regum apices, neque militum arma. 
Te Liber, et si laeta aderit, Venus, 
Segnesque nodum solvere Gratise, 
Vivaeque producent lucernae, 

Dum rediens fugat astra PhoebuS. 



20 

[328] 



ODE XXII. IN DIANAM. 

Ei consecrat pinum VillcR suce, 

O, Virgo praeses monti--]i/r_ ,,„__, _ 

um ct siivaruui, Dea tor-^'A<J^^ llUiM custos nemorumquB virgo, 
ma triplicis, qux ter invo-Quce laborantes utero puellas 
^:;."urietr,e;T^'*'^Ter vocata audis, adimisque letho, 

eripib ; 

AmVTJTIO^^ES. 



17. Tu spem reducis.] Apud Athen. lib. ii. 
cap. 1. ex i)iphilo, Bacclius, cordatis et pru- 
deutibus riris aihicus, ipsanie sapitns ceque ac 
suavis abjectos et humiles fncr! nssutnere mag- 
nos spiriliLs, supcrcilio.iis cu tetriris jtrsuatlel ut 
rideant, ignaris ut audeant, timidis ut fortcs 
sint. Ex Chaerenione, ^jer rom«( foufiViff/i/t/r 
bibenlibus risus, sapienlia, docilitas, boiia om- 
tna. 

18. Jlddis cornua pauperi.'^ Baccho veteres 
affingebant cornua, quoniam e niniio vino tru- 
ces fiunt ebriosi instar belUiarum, inquit Fes- 
tus. Vide supra lib. ii. Ode 19. in fine Ovid. 
Art. Am. lib. i. 239. 

Tunc veniunt risus ; tunc pavper cornua 
sumit, 
Tunc dolor ef curcE, rugaqucfrontis ahit. 
Per cornua designantur audacia, confidentia, 
robur, superbia, teraeritas etiam et petulantia. 
Athen. lib. x. cap. 14. t»» a.yu&a)y &tLatXiui 
«/voc, Bonorum omniiim rex vinvm. Lib. ii. 
cap. 1. '\<ry\jt SiS^uTi TctK -^u^ctlyi jt*/ tc7c 
o-ufj(.dt<Tt,Roburet viresdal nnimisel corporibus. 
£odem lib. cap. -2. 'Es-Sacv k/.e|'/x*K3v 'o-it^ii 
k*i», Potens remediuui adversiis omnem tris- 
titiam. 

19. Post te neque iratostrenunti,k,c.] Vino 
siunpto roboratus inops et timidus quisque, 
jam nec iratos Reg^um vultus aut minas expa- 
vescit ncc niilitum arma. 

21. Te Libtr, i^c.] 0, Testa, amphora, O, 
bonum vinum, te in convivio producenl Bae- 
chus, Venus htta, Gratiae, hi.cermt accensie. 

Libfr.'] Cur pater Liber dicitur .' An quod 
bibenti sit causa libertatis .' Fiunt euim auda- 
ciores cx vino homincs plerique. An quia pro 
libertateBffiotia depujrnavit .' Phitarch. Probl. 

L<Ela Venus.'] Mitis, bclla, propitia, placida, 
non miscens ccntentiones et rixas, aut etiam 
praelia, ut sa?pius fit. 

22. Segnesque nodum sohere Gratice.] De- 
trectantes, noleutes scparari, distrahi, aba- 
iicnari quos juuxeruut : concordiae tenace») 



amantesque, insolubilcs. Unde illae implexis 
et conseitis inter se manibus pingi solent, 
Vide lib. ii. Ode 4. et 30. 

Ode XXII. — Metrum idem quod supra Od. 
2. lib. i. 

1. Montium cu.stos, fcc.] Venatrix incola sil- 
varum. Adde quod herbis, plantis, arboribus 
vciretandi vim impertitur Luna. 

2. Qwe lahorantes utero, fcc.] Parturientes 
juvas ad infautem edendum in lucem : quae et 
matri fratrem ApoUinem partxu-ienti opem el 
munus obstetricis exhibuisti. Luna scilicet po- 
ros- et meatus corporis tempestive relaxans 
dat facilitatem partui et sedubritatem. Cic. 
de Nat. Deor. ii. Mhibetur ad parlus, qudd ii 
inaiurescunt aut septem nommnquam, aut ut 
plerumque norem Lunce cursibus, qui r{ula 
mensa spatia conjiciunt 7nenses vocantur. Idem 
fere Varro iv. de Ling. Lat. ubi Lu7Ut nascea- 
tium dux .... parie7ites eam invocant. Di- 
odor. Sicul. lib.vi. Plutarch. Sympos.iii. Probl. 
1. &iC. 

3. Ter vocnta.] Ternariu3 numerus religion» 
consecratus lib. i. Ode 28. v. ult. 

^ludis, adiinisque letho.] Terent. And. act. 
iii. sc. i v. 15. 

Juno Lucina,fer opem, sarva me obsecro. 
CatuII. Carm. xxxii. 13. 

Tu Lucina dolentihus 

Juno dicta puerperis. 
Ovid. Fast. lib. ii. 451. 

Parce, precor, gravidis. facilis Ltwanff, 
pueUis, 
Maturumque ulero molUter aufer onus. 
Dionys. Haiicarnass. lib. v. iu a-dem Junonis 
Luciuee recens natorum infantiuin nomina 
aetatemque rcferri solita testatur. Cic. antecit. 
ut apud Gracos Dianam enmque Liu:iferam, 
sic apud ijoslros Juiionem Luci/iam in puricndtt 
inroccmt. Ne, Lector, mirere qu6d videautur 
confundi Junonis ac Dianae munia. rvam 
Deos omaes ad Solcm, Deas adLunam referri 



CARMINUM LIBER III. 23. 



195 



Diva triformis ; 
Imminens villae tua pinus esto, 
Quam per exactos ego laetus^jj^nos 
Verris obliquum meditantis ictura 

Sanguine donem. 



sit tibi sacra pinus fundo 

rqoq-| ^<^<i impendens ; qiiam ego 

^ ^'A sini^alis annis evolutis gau- 

^ dcns asperg;un truore por- 

ci transversam morsiouem 

tentantis. 



ODE XXIII. AD PHIDYLEN. 

Puris tantum manihus Deos ^lacari. 



CCELO supinas si tuleris manus, 
Nascente Luna, rustica Phidyle ; 

Si thuro placaris et horna 

Fruge Lares, avidaque porca ; 
Nec pestilentem sentiet Africum 
Fcecunda vitis, nec sterilem seges 

Rubigiuem, aut dulces alumui 



O, AgrestJs Phidyle, si 
[330] inanus supplices ad ca-lum 
tollas Luna ir.cipientc ; si 
Lares placaveris thure ct 
hornotinis frugibus alqae 
sue edaci ; neque fertilis 
5 vinea experietur Africum 
pei-niciosum, neque spicee 
rubiginem sterilitatis catt- 
sum, necteneri fcetus 



AKKOTATIONES. 



egregie docet Macrob. Saturnal. lib. i. cap. 
17. et seq. 

4. Diva tnfomiis.'] Triplex quasi numen 
faabens : Luua in ccelo, Diana in terris, Pro- 
scrpina apud inferos. Virg. SLn. iv.511. 

Tergeminamque Hecaten, tria virginis ora 
Diarue 
Hinc illud, 

Terret, lusirat, agit, Proserpina, Luna, 
Diana, 
Ima, superna, feras, sceptro, fidgore, 
sagittd. 
Alii qu6d niodb gibbosa, mod6 dimidiata, mo- 
do plena. 



pitifa-Kii, Parca. Gallice, M&aagkre. Angliccj 
Thriftv. 

3. Horita Fritge.] Vino vel spicis novellis at- 
que hujus anni. Diis enim primitias et quod 
novam optimumque, ofieii aiquum est. 

4. Porcd.] Hac utpote faecunda placabantur 
Dii Lares et domestici ad ftecunditatem fami- 
lia; ac rei doruesticae impetrandam. 

6. PesiHenlem Jifricum.'] Ventum humidum 
et calidum adeoque pestilentem et noxium 
frugibus ac vitibus Italiffi. Plin. lib. ii. cap. 47. 
De eo jara lib. i. Od. 1 

7. Rubiginem.] Gall. la JVielle. Angl. 
Blasting, alias Smut, qua nigresciuit spicse 
et sterilescunt. Oritur ex pluvia vel rore, si 



5. Imminens vitltB tuapinus esto^ Volo tibi quando non decussa fuerint e spicis, sed Sole 
sacrani esse pinum mese villte imminentem; superxeniente calelacta computrescant. Ita 
et ad eam quotannis tibi mactabo aprum. Scaliger. Plin. lib. xviii. cap. 17. Ctxltste- 

6. Per exados annos.] Conipleto et ilnito frvgnni vinearunujue rnalu,,' nullo inimisnox- 
unoquoque anno. ium est rubigo Frequentissima fiac in rosci- 

7. Obtiquummeditantisictum.'] Qui licetju- do tractu, convalUbusque ac perflatum non ha- 
nior jam ex sua natura meditatur obliquo den- 
tium exertorum ictu vulnerare. Quidani ap- 
rum in mactantem sa?vire et transversum ic- 
tum meditain: alii in ipsum illam pinum dente.s 
intentasse; nonnulli ab apri scevifie Poetain 
nostrnm Dianae patrocinio servatum, commi- 
niscuutur : sed graiis et perperam. 

Ode XXIIL — Metrum idem quod supra Od. 
9. lib. i. 



benlibus. E dircr.io carent ea ventosa et excel- 
sa. Et cap. 28. in fine. .'ilia sant mala, qutE 
silente cctlo strtnisquc noctibusfiunt, mdlo scn- 
tiente nisi ciun fucla sunl .... jiliii nibigi- 
nem, aliis uredinem, aliis carbunculwn uppel- 
lantibv^i, omnibus vero sieriiitutem. Hinc Ro- 
m£P ad eam pestem averteudam colebatur TCu- 
bigus Deus: et agebantur Rubigalia festa sub 
finem Aprilis. Plin. cit. lib. xviii. cap. 25'. ku- 



1. Cmlo supinas, &c.] Si Deos rite colueris bigalia .,Vuma constituit avno rcgni sui i 1 quts 
et pie supplicaverisjlicet modica offerens mu- nunc aguntur adl. Caiend. .Maii, quouiarri 



nera, placatus illos habebis. 

Supinus.] Verfcis ad coelum palmis ; quae con- 
tra invocando Inferos Deos ad terram verte- 
bantur. 

2. .yofcente LvnO..] In novilunio et Calen- 
dis solebant rusticte mulieres sacra Lunsc fa- 
cere plantarum ir.atri, altrici, custodi. 

Pludyle.] Heec videtur fuisse villica, seu Ho- 
ratiana! villaj procuratri.v;: convenit nomcn, 
sive proprium foerit-, sreu fstctura sit a PoCta 



14* 



lunc fcri occvpat segetes rvhigo : quod lcmpiis 
Varro delenninat ■so/e Tauri paricm dectniam 
obtinente. Ex PhitarchiQuast. Xatural. post 
init. Rubigo humescontia occupat semiua. 
Theophrast. de Cau.s. Plantar. lib. iv. cap. 15. 
et alibi, iSLC. 

Diilccs o/Hwn».]DuIces etcharci i.li' s intcr- 
pretantur aliqui, niagi,''. tauien intt li.f^endi vi- 
dentiir catuli pccudum, ag-ui, capreoli, &ic. 
ut supra Od. 1 ] . v. 4. 



190 

nos.iam tempestatem anni 
parte fructifera.. Etenim 
hostia Diis destinata, f|UfE 
in Algido nivoso educatur 
inter quercus et ilices, vel 
crescit in Albano gramine, 
cultros Pontificum collo 
imbuet. Te vero Deos exi- 
guos rore mariiio tenuitjue 
myrto coronanteni nihil ju- 
vat soficitare phnimo cru- 
ore pecudum. Etsi nianus 
sine muncre tenuerit aram, 
offensos Penatos haud pla- 
cabitefficaciiis permajorem 
victimam, (|uiU!) per religio- 
siun ador et sal crepituus. 



Q. HORATII FLACCI 

Pomifero grave tempus amio. 
Nam quse nivali pascitur Algido 
Devota, quercus inte^t ilices, 
Ant crescit Al])anis in lierbis, 
Victinia, Pontificum secures 
Cervice tinget. Te niliil attinet 
Tentare multa ca^de bidentium 
Parvos coronantem marino 
Rore Deos, fragilique myrto. 
Immunis aram si tetigit manus, 
Non sumptuosa blandior hostia, 
Mollibit aversos Penates, 
Farre pio et saliente mica. 



[331] 
10 



15 

[3^] 

20 



ODE XXIV. AD AVAROS. 



Quamvis tottim 
Tyrrhcnum atque Ap 
cuni tuis a;dilk.'iis tencas, ditior 



"\'!inNTACTIS opulentior 



ANKOTATIOJ^ES. 



8. Pcnmfero grave fcmpusanno.1 Gravepes- 
tilensque coehmi: ade6que morbos haud sen- 
tict greges ca anni tempestate qua fructus 
colliguntur, sciHcct Autumno, quciii letiferum 
vocat Juven. Sat. iv. 55. Vide ct supra lib. ii. 
Od. 14. V. 15. 

9. JVam quae nivali, &,c.] Pontificum est in 
sacris publicis im.molare victimas sumptuosas; 
atte, Phidyle, rusticam et privatam muliercu- 
lam decet offerre Diis familiaribus mJnuscula 
quaeque dona et sacrificia. 

Quce nivali pa.Kilur Mgido^ Pascebantur 
olim greges ad sacrificia publica destinati ac 
devoti. 

Mgido.] De eo monfcr lib. i. Od. 21. v. 6. 

11. Jllbanis in herbis.] Jn pascuis Albani 
montis, qui ab urbe Roma distat ]t> mill. pass. 
ortum versus. Martial. lib. iv. Epig. 64. 
Mhanos quoque Tnsrulosque colles. 
Arnob. Ub. ii. InAlbano anliquiiusmontenullos 
ulios licebal qnam nicti tauros imniolare can- 
doris ; nonne istuni moreni rcligionemque mu- 
tastis? ii.c. 

13. Te nihil attinet,k.c.'] Tuum non est trjac- 
iare pecudcs; Deos perfecte coles et placabis, 
nectendo tantum et adornando serta et corol- 
las ex herbis ct floribus, qute illis dones. 

14. Bidentium.] Nonius MarceHus ita dic- 
tas ovcs, qu^d duos dentes babeant, mordicus 
negat ; asserit ver6 dici qua.si biennes ; auc- 
toritate Poraponii in AttcHana. Vide Macrob. 
lib. vii. cap. 9. et Gellium lib. xvi. cap. 6. ubi 
uterque idem astruunt, coutenduntque, JVon 
oves solas, sed omnts himas hoslias bvdenles ap- 
pellari. 

15. Parvos Deos.] Lares, Penatcs, quorum 
imagines parvm scilicet inprivatis a;dibus; in 
fauis autem ac tcmpHs mnjores Deorum sta- 
tu<T, majora simulacra liabcntur et coluntur. 

Coronanlem mnrino Bore, frdgiJique niyrto.] 
lu sacrificiis multipliccs adhibebantur ejusmo- 



di corollee. Ipse sacrificans coronabatur, hos- 
tia quoque, iinago Deorum et ara, k.c. 

JHarino Rore.] PHn. lib. xxiv. cap. 11. Est 

et rosmarinum foliis odor thuris, &,c. De 

Myrtn, lib. i. Od. 38. 

17. Immunis.] Innocens, a .scelere vacuaet 
exempta, ex qiiibusdam ; alii aliter et melius, 
ut existimo, hoc sensu ; etiamsi non offeras 
Diis ingentia munera, tam litabis, tamque ob- 
tinebis quod postulas, exiguo quovis sacrificio, 
quam inagno et sumptuoso, si mod6 vitae in- 
nocpntiam et pietatem et religionem erga eos 
exhibeas. Luc. cap. xxi. Christus paupercu- 
lae viduEe minuta dno laudat prae ingentibus 
divitum muncribus in gazophylacium missis. 
Ex Plutarcho Lycurgiis interrogatus, cur vilia 
et parva constituisset sacrificia .'' respondit ; 
Ut nunquam desinamus Deos venerari. Vide 
Pers. Sat. ii. in fine; ubi 

Dicite,Poniifices,in sacrisqvid facit aurum? 

farre litabo. 

Aram si tetigit niamis.] Ara quasi ansa dic- 
tapridem, quoniam eam tenebant seu tange- 
bant quicumque vel sacris operebantur, ve! 
jurabant, vel preces et vota faciebant. Varro, 
Macrobius, Saturnal. lib. iii. cap. 2. &.c. Vide 
et Plin. Hb. ii. cap. 7. 

20. Farre pio et saliente micd.] Mola salsa 
quae constabat cx aqua, farre, etsale. Seneca- 
Epist. 114. Creparem molani. 

Odc XXIV.— Mctrum idcm quod Od. 3. lib. i. 

5. Intactis, &c.] Sui vitia seculi hac Ode 
proscribit. An^madverte, qureso, Lcctor stu- 
diose, quam varie quamque felicifer idein sne- 
pius ita rctractet argunientum, ut novum quid 
semper esse videatur. Et hoc est quod ipse 
prsecipit ac docet ad Pisones Epist. v. 128. et 
240. qusR duo loca spectant e6dcm, et cgregie 
dcclarant rerum communium et cuivis nota- 
rum novam dispositioncm ex arte atque inge- 
nio, scitamquc et callidaiu tractationem longe 



CARMINUM LIBER III. 24. 



19^ 



Thesauris Arabum, et divitis Indioe, 
Coernentisjicet occupes [333] 

Tyrrhenum omne,tuis,et mare Apulicum ; 
Si figit adamantinos^ 5 

Summis verticibus, dira necessitas 
Clavos, non animum metu, 

Non mortis laqueis expedies caput. 
Campestres mehus Scythee, [a34] 

( Quorum plaustra.vagtis rite trahunt domos,^ 10 
Vivunt, et rigidi Getae, 



nondam tentatis g^azis Ara- 
buin ac ludis opideiita;, si 
fatum saevum clavos ada- 
mantiiios excelsis culmini- 
bus infig^it, neque mentem 
formidine, neque caput 
niortisretibus liberabis. Fe- 
liciiis in carapis degunt Scy- 
thpe, quoruiu inccrtas ha- 
bitationcs carpenta circum- 
ferunt, nec non aspei'i 
Getae, , 



ANNOTATIONES. 



praestare rerum novarum inventioni. Quod 
quidein literatores ac de trivio homines et scio- 
ios latet, norunt ver6 seutiuntque quotquot 
sano et sagaci poUent judicio. Vide qua; ibi 
annotabuntur. 

Inlaclis opulentior Thesauris .^rabinn.'] Ip- 
sis opulentior Arabibus, quorum adeo jactatur 
opulentia. Vitle lib. i. Od. 29. et lib. ii. Od. 12. 
Stroph. penult. 

Inlactis.'] Vel Thesauris nondum effossis, 
vel Arabibus bello nonduin petitis ac subactis 
populo Romano. JElius enim Gallus ex Eques- 
tri Ordine, solus Romana arma in eam terram 

intulit oppida diruit, &c. Plin. lib. vi. 

cap. 28. Strabo. hb. vi. Recens Romm eipedi- 
tio nostro tcmpore duce JElio Gallo in Arabiani 
facta. Missus ille cum exercitu ab Aug;usto 
decimiun Consule, Arabes tentaturus. Propert. 
lib. ii. Eleg. 10. v. 15. 

India quin, Jlugustc, tuo dat colla triumpho, 
Et domus intactce te tremit Arabite. 

2. Divilis IndicE .] Hscc enim Asiae regio di- 
ves est auro, argento, lapillis, gemmis. Strabo 
lib. xvi, &.C. 

3. Cmmentis lictt occupes, £ic.] Licet prae- 
claras fedes habeas maris littoribus e.^tructas, 
quid hoc ad vitam beatam .' An sic effugies 
curas et mortem ? Vide Od. 1. hujus lib. 
Stroph. 9 . ibique Annot. 

4. Tyrrhenum mure.J Idem est quod Thus- 
cum et Inferum: pars est Mediterranei, Thus- 
ciam alluens, Ditionem Pontificiam,ac regnum 
Neapolitanum, a liuvio Macra ad Fretuin Si- 
cuhim. 

Et mare. Apulicum.'] Omnes fer^ codices ha- 
bcnt Po»/tci(7H, idcst, Euxinum: Quidani P(/- 
nicum, id est, Africanum; et hanc lectionem 
defendunt eo qu<!)d mare Punicum seu Africa- 
num continetur cum Tyrrheno, quod nunc no- 
niinatur. Verum euimvero quid hoc ad Itali- 
am et Romanos .' An ut notetur vesauia aidi- 
ficare cupientium non mod6 in littoribus maris 
proximi sed et longinqiii ? Longe sane petita 
reprehcnsio, Lectori tamen judicandi sit plena 
libertas: ut fuit hactenus. Aiii etiam Puhli- 
ctim absurde quidem lcgunt. Placuit lectio, 
Apulicum, non nobis primiim, sed gravibus vi- 
ris pridem antc nos; ut denotetur utrumque 
ItalifE httus maris ; per Jlpulicum superi sive 
Adriatici, inferi ver6 per Tyrrhenum. 

5. Sifigit adatnantinos, k.c.] Si magnificas 
illas ades mors etiam obsidet ingrediturque et 



habitatores earum non mitius tractat quam in- 
fimos et egentes, ct in ilhs adium summis ver- 
ticibus clavosjigit adamantinos, id est, imperii 
ac dominatiis sui jura excrcct ; metaphora 
ducta ab annah clavo, qui in parietibus a;dium 
sacrarum figebatur singulis aiinis ut numerus 
aiuiorum inde coHigeretur. De quibus Liv. 
passim. Alii sic explicant ; si summos etiam 
apices seu capita virorum principum spicidis 
suis durissimis transfigit niors, et enecat. 

Adamanlinos.] Adanianie firmiores, hb. i 
Od.36. V. 18. trahales clavos. Sic belle expriinit 
Poeta fatum ineluctabile, mortis necessitatem, 
et nunquam mutabile Jovis ac Deorum decre- 
tum. Pindar. 

Th x-ivSuv®' KPnOigoli 'at<r4<.'-*V'r@' <fi)<rey 

9. Campeslres meliiis Scyihce, &c.] Avaris di- 
viiibus sapientiores ac beatiores sunt ii populi 
qui inopes quideni, at sine curis vivunt. Scy- 
thae nullas domos extruunt, per campos va- 
gantur, inod6 in his pascuis, mod6 in illis 
subsistentcs, suamque secum famiham plaus- 
tris vehunt, hinc 'u.(A.it^oCici ct a,Mst06fcg«TOi 
dicfi; quihus plaustra sedes sunt, inquit Sallust. 
Vide Ub. i. Od. 19. v. 10. et Od 35. v. 9. et lib. 
ii. Od. 9. in fine, ibique Annot. Justin. lib. ii. 
sub initium: Scythis inter se nuilifincs, nec 
enim agrum exercent, nec domds illis ulla, aut 
tectum, aut sedes est, armenta et pecoru semper 
pascentibus et per iiicultas solitudines errare 
soliiis. U.tores libtrosque secum in plaustris ve- 
hunt, quihus coriis imbrium hyemisque causd 
teclis pro domihus uluntur. Jusliiia geniis in- 
geniis culta non legibus . . . aurnm el urgen- 
tum non appetunt. Lacle et meiie vescuntur. 
Lanm iis usus ac vesiium ignotus . . . pellibus 
vestiuntur fcrinis. Hac contineniia illis mo- 
rum quoque juslitiam dedit, nihil alienum con- 

cupiscenlihus utinam reliquis morta- 

libus similis moderGiio . . . prorsvsid admi- 
rabile videalur lioc illis naturam dare, quod 
Grccci longd sapientium doctrind preEceptisque 
Philosophorum conseqni nequeunt; cultosqu& 
mores incultd harbarie superari, Uc. Hinc 
apud Homerum Iliad v. S^inuiira.Toi, ju.^iiis- 
simi, vocantur Scytha;. De his Strabo vii. He- 
rodot. lib. iv. V^irgil. Georgic. iii. &c. 

11. Rigidi Get(E, k-c.] Et hi Scythis affines 
duram pariter vitam agunt, frigidissima regio- 
ne. Ex Strabone, ad Pontuni, Orientem ver- 
sus, cJrca ostiiuQ Daiiubii sedcs haJjeut. Plin. 



198 

quibus arva minime cir- 
cumscripta producuut com- 
munes se^etes ac messes ; 
neque exercetur cultura 
diuturnior uno anno ; at- 
que alter vices assumens 
pari fortuna quietem tri- 
buit alteri laboribus exso- 
luto. Ibi feraina iunosia 
parcit privigTiis matrein 
non habentibus, neque ux- 
or dote potens marito im- 
peritat, ncc splcndiilo aus- 
cultat mcecho Illic maxi- 
ma dos a;stimatur^ii tus pa- 
rentum, et pudicitia inso- 
lubili puncto alterum virum 
abhorrens. IlUr non licet 
dclinquere, vel merces est 
mors. 0, quicunque vo- 
luerit sceleratas strages fu- 
roreraque civilem abolere, 
si cupiet imagini subscribi 



Q. HORATII FL.^.CCI 

Immetata quibusjugera^liberas, 
Fruges et Cererem ferunt, 

Nec cultura placet longior annua; 
Defunctumque laboribus, 

^^quali recreat sorte vicarius. 
Illic^ matre carentibus 

Privig-nis^ mulier temperat innocens, 
Nec dotata regit virum 

Conjux, nec uitido fidit adultero. 
Dos est magna parentium 

Virtus, et metuens alterius viri 
Certo foedere castitas,' 

Et peccare nefas, aut pretium est mori. 
O, quisquis volet iiiipias 

Ca?des, aut rabiem tollere civicam ; 
Si queeret pater urbium 

PARE>S CIVITATUM, 

.iyyOTATIOJ^ES. 



Ifi 

[336] 

20 
25 

[336] 



! 



lib. iv. cap. 12. M eo in plemm quidem omnes 
Scylharum sunt getiies; vari<£ tamen littori 
apposita fenuire: alias Getce, Daci Romanis 
dicli, &ic. 

12. Immttala quibus, k.c.'] Scythis nimirum 
atque Getis agri nullis definiuntur limitibus 
nullique sunt cuiquam proprii; omnes omnibus 
communes vicissimcoluntur ab aliquibus, dun- 
taxat quantum satis est ad anuonam et vic- 
tum unius anni. 

1-5. Defunctumqve laboribus, kc.] Alii post 
alios cuUuram a^-orum, sationem ac messem 
curant, et quiescunt: atque ad annuum opiis 
ac laborem alii aliis succedunt. De Suevis 
idcm prope refert Caesar de bello Gallico, iui- 
tio lib. iv. Gem maxima el bellicosi.tsima Ger- 
manorum, Sueri: cenium pagos habtce dicun- 
iur : e.c quihus quolannis singula tnillia arma- 
torurn, bellandi caussd suis e finibus tducuni. 
Reliqui domi maneni ; pro se alqne illis coluni. 
Hi rursus inricem anno post in armissunt; ilH 
domi remnncnt . . . privali ac separati agri 
apiid eos nihil tst; ntque longiiis anno rema- 
tiere uno in loco, inroltndi caussa,licet, i>ic. 

17. illic matre rarentibus, kc.j Ubi nnlla 
est cupiditas, illic nec uUa novercalia oiiia, 
flagitia, veneficia; nuUauxorum aut adulteria, 
aut impcriosa insoleusque domiiiatio in viros. 
Ka est Scythicarum mulierum fides, pudicitia, 
virtus, probitas. 

18. Privignis mulier temperat innocetis'] 
?S'overca non saevit in privignos, id est, mariti 
sui e priori conjnee filios, nec eos veuono tol- 
lere meditatur ; quod Romee non infreijuens. 
Juv. Sat. vi. 1-52. 

Hippomants, earmerupie loquar, coctum- 

que vtntiium, 
Privignoque datum ? 

19. J\'ec dotala regit virum.'] Plaut. Aulul. 
in fine scen. 17. Qute indotuta est, ta in potts- 
tate esl viri : dotaia tnactanf et malo tt damno 
viros. Et.\sinar.Scen. 1. Argtnlum ac-epi^aote 
imperiuvi vendidi. JuvenaJ. Sat. vi. 223. Im- 



perat ergo riro. Vide ibid. in superbiam mu- 
lierum plurima. Et Justino lib. iii. Lycurgns 
apud Spaitanos virgines sine dote nubere jus- 
sit; ut uxorts eligerentur,non pecuni<B : streri- 
usque matrimonia sna viri coircertnt, cuvi 7iul- 
lis dotis frctnis ttnereniur. 

20. j\'cc nitido fidit adulttro.] Non sinit se 
in adulterium pertrahi ab adultero bene coinp- 
to ; vel, amatori et mcecho potenti nou confi- 
dit pOst dau^itia sperans ab eo deftncii tum ad- 
versiis leges adulterium punientes, tum adver- 
siis maritum suum vindictam meditantem 

21. Dos est raogna partntium Virtus, &.c.] 
In deligendis u.^ioribus ubi non sperantur opes, 
sed viitiii majorum et parenfum, ac puellae 
castimonia. Plaut. Amphitr. Act. ii. Scen. 2. 
sub ficem. 

4\'o/i ego illnm mihi dolcm duco esse, quce 

dos diciiur: 
Std pudiciiiam, et pudorem, et sedatam 

cvptdinem, 
Dtrim nittum, parentum amortm, k.c. 
Repete mod6 allatam Lycurgi legcm de dote 
virginum Spartauarum. Juvenal. Sat. vi. 
l(5y. 

.MaJo VenvsinMm, qudm te, Comelia, k.c. 

23. Certofcedere castitas.] Fides conjngalis, 

quam iliic violare nefas, aut pcccanti mors 

certa cst, certumque peccati stiptndium, quod 

ait Paulus Apostolus. 

2-5. O, quisquis volel impias, tc.] Profecti 
cupiditas tolleiida, si quis bonus Princeps velit 
sediiioue.s tolleie, tumultus, caedes, bella civi- 
lia, aliasque civitatum pestes. His \idetur 
AugTistum respicere: nam sic ei postea gratu- 
laiur, lib. iv. Od. 15. v. 9. 

Ordinem 

Rectumtt vaganti frana lictntim 
Injtrit, amovitque culpas 

Et vcteres revocavit artes, £ic. 
27. Si quarel pater urbil.m Subscribi sta- 
tuis.] Si volet dignus esse, cui statua erigatur 
cmab.iiC e\ngiaphe,paterj)atruiE. Quaj quideta 



CARMINUM LIBER III. 24. 



199 



Subscribi statuis, indomitam audeat 
Refreenare licentiam, 

Clarus postgenitis : quatenus (heu nefas !) 
Virtutem incolumem odimus, 

Sublatam ex oculis quaerimus invidi. 
Quid tristes querimoniae, 

Si non supplicio culpa reciditur ? 
Quid leges sine moribus 

Vanae proficiunt, si neque fervidis, 
Pars inclusa caloribus 

Mundi, nec Bore^e finitimum latus, 
Durataeque solo nives, 

Mercatorem abigunt, horrida callidi 
Vincunt aequora navitae ? 

Magnum pauperies opprobrium jubet 
Quidvis et facere et pati; 

Virtutisque viam deserit arduge. 
Vel nos in Capitolium, 

Quo clamor vocat et turba faventium, 
Vel nos in mare proximum, 

,9JVJVOT.9TJOJ^ES. 



is infrsEnatam co<'rcere cii- 
pkUtateni suscipiat a pos- 

cyf\ teris celcbrandus ; quan- 

*^ doquidem (pnl scelus !) vi- 
ventcm virtutem adversa- 
mur invidentes, ereptam 
veru aspcctui desideramns. 
Quorsuni moestae qnerela", 
si poena non crimen am- 

Q r putatur ? Quid leges pro- 
sunt absqiie moribus inu- 
tiles, si negotiatorem haud 
deterrent vel orbis regio 
sestu terveiTti pra^clusa, nec 
pars Aquiloni proxima, ni- 
vesque humo constrictie ef 
(■007-1 solertes nautse maria for- 
^ -• midabilia exsnperant ? In- 
opia dedecus ing^ens im- 
pelUt quidlibet et moUri et 
pei-ferre : atque iter aspera? 
virtutis rclinquit. Ergo nos 
aut dcferamus in Capito- 

45 Uum, ad quod invitat ap- 
plaiisus et concnrsus popuU 
acclaniantis, aut in inare 
vicinum projiciavius 



appellatio honorifica contig-it Camillo, Cicero- 
ni, Julio C«sari, Augiisto, aliis item postea 
bonis Imperatoribus. Tit, Liv. Appian. Flor. 
Sueton. ^c. Hic Octav. cap. li. Senatus te con- 
scnliem cum Populo Romano consnlutat Patriae 
Patrem. Cui Augustus . . . compos factus 
totorumnieorum, P. C. quid habeo alind Dcos 
immortales precari, k,c. Juv. Sat. viii. 244. 
Roma pntrem patricE Ciceronem libera 
dixit. 

30. Clarus posfgeniiis.'] Quidam legrmt charus, 
Sui)ra lib. i. Od. 28.v. 31 . Postmodo te natis . . . 

Quntenus (heu nefns!) Ea siquidem est pra- 
vitas moiiim nostroruni, ut invideamus virtuti, 
cxcellentias, honoribus eornm qui nobiscum 
vivunt: mortuis autem gloriam sponte deferi- 
mus et laudationem. Egrcgie Vell. Paterc. 
Prrpsentia iniidid, prceterita reneratione prose- 
qmnmr. Et his nos obnii, illis instrui credim us. 

32. Suhlatayn ex oculis quoTimus.] Sic fit : 
sic vivitur. Homines quae habent prae mani- 
bus bona vix aute cognoscunt, aut ut par est 
«■stimant, quum ea amiserint. Quam senten- 
tiam expolitam efTerunt, inter tot alios, So- 
phocles in Ajace, Plaut. Captiv. Cic.in Orat. 
post reditum, ad Quirites. 

84. Si non supplicio culpa recidifur 9] Si 
culpjE non puniuntur; vel si non cessant im- 
probi crimina perpetrare, quamvis ea puuiri 
interdiim cemant. 

35. Quid leges sine moribns Vanec profici- 
■!»!<. J Quid prosunt leges, si non observentur, 
siqiie ad earum air.ussim mores nonfingantur? 

36. Si neque fervidis Pars ijiclusa calori- 
bus, &c.] Si homines lucri causa nihil non 
tentant, et ad praeclusas veluti a natura partes 
mundi contenduut ; ad Zonam torridam, af- 
que ad frigidara et glacialem, ubi 7iives aspc- 
ritate ac diutumitate frigoris duratcE sunt 



instar soli, vel, solo astringiintur. Vide Hb. i. 
Od. 22. sub finem. Et hujus lib. Od. 3. 
Stroph. 14. 

40. Mtrcatorem.'] Qui qua-rit opes, ac paii- 
pertatem fugit per mare, per saxa, per ignes. 

Horridn callidi Fincunt a-quora navitcE ?] 
Sic Mare Glaciale, sic Bonffi Spei quod vocant 
promontorium, ubi horroreni faciunt orunia, 
quotidie tamen tentatur atque superatur. 

42. J\iagnuni pauperies opprobrinm, &€.] 
Ex opinione vulgi scilicet. Nam longe aliter 
sentiunt vel Ethnicoriim sapieiites. Vide Apu- 
leii Apolog. ubi, Paupertas, inquit, etiam Po- 
pulo Komano fmperium fundnvit, &c. 

44. JirducE.] Hesiodus ait viam ad virtutem 
longam esse et ardiiam, saxisque asperam, 
Deosque velle eam sudore parari. 

4.5. Vcl nos in Capitolium, &c.] Ex ante 
dictis recte concludit ; si opes non juvant, 
im6 impedimento sunt bonis moribus, cert^ 
debeinus eas abjicere : itaque, utex malis boni 
aliquid facianuis, deferainus eas ad Jovem Ca- 
pitolinum, ad ornatum templi. Ac si minus 
movet nos religio Deoruin, at moveat saltem 
honos et gloria noininis nostri. IVam illuc 
rocat et prosequetur nos clanior et furba fa- 
ventium. Istae nempe donationes magno popu- 
U applausu fiebant, qiiasi triumphum parantis 
ei qui cupiditates subegisset. Petron. Ipse 
Sennfus recti honique prmceptor mille pondo 
auri promiltere solet Cnpitolino. Siieton. Oc- 
tav. cap. 50. In cellam Capitolini Jovis sede- 
cim milliapnndo auri, gemmasque ac margari- 
ias quingenties H. S. und donatione contidit. 

47. Vel nos in mare proximum, &c.] Sic 
Crates Philosophus Thebanus magnum auri 
pondus in mare dejiciens aiebat : Abite pes- 
sum, mal.-e cupiditates ; vos e6 inergam, ipse 
ne mergar k vobis. 



200 

gemmais et lapillos, atque 
aunim exitiale, omiiis ma- 
li causara. £i vere crimina 
detestamur,csiirpaudasuiit 
improbae cupiditatis prin- 
cipia, animique molliores 
qu-im oportet durioribus 
Listituendi svnt excrcita- 
tionibus. Nobilis adoles- 
cens ignorat equo insistcre 
haud assuetus, ac venari 
fugit ; peritior ludere, seu 
jubeas trocho Gra;co sive 
magis placuerit alea legi- 
faus prohibita : dum pai-ens 
fidc perjmio/rac/rt defrau- 
dat coiisortem socium et 
hospitem, atque divitias 
accumulat hoeredi immeri- 
to. Nimirum iniquas 



Q. HORATII FLACCI 

Gemmas et lapides, aurum et inuiile, 
Summi materiam mali, 

Miltamus. Scelerum si bene poenitet, 
Eraclejida cupidinis 

Pravi sunt elementa, et tenerae nimis 
3Ientes asperioribus 

Formaudjie studiis. Nescit equo rudis 
Haerei-e ingenuus puer, 

Venarique timet ; ludere doctior 
Seu Graeco jubeas trocho, 

Seu malis vetita legibus alea. 
Cum perjura patris fides 

Consortem socium fallat et hospitem, 
Indignoque pecuniam, 

Heeredi properet. Scilicet improbae 



50 

[338] 

55 



60 

[339] 



AjYjYOT.iTIOJVES. 



48. Gemmas et lapides.] Gemmae pellucent, 
lapides minime, marg;aritae ncc iuter gemmas, 
nec iuter lapillos censentur. 

Aurum inulile.] Vel nihil juvans ad beate 
vivendum : vel quo nou utimm", per avaritiam 
defraudantes genium. 

49. Maleriam mali.'] Lycurgus aurum ar- 
geniumque velut omnium sctltrum viaicriam 
sustulil. Justin. hb. iii. Ovid. 

Opes irritanienta malorum. 

51. Eradenda cnpidinis, i^c.] Tnll. Tusc. iv. 
Ciim est concupila pecunia, nec adliibita, 
continuo ratio, quasi quadam Socraiica mtdi- 
cina, qum sanet cani cupiditalem, pcrmanat 
titnc in renas el inharet in visceribus illud ma- 
lum, exislitque morbus etagroiaiio,qua: avel- 
li inreterata non possunt ; eique morbo nomen 
est avariiicE. 

Cupidinis Praii.'] Prave qtiidam legunt 
f^ravcc. Cupidiiiem pro cupiditate in genere 
mascidino u.^urpat Horatius, hb. ii. Od. 16. 
V. 15. Cupido sordidus, et Sat. i. 61. 

Pars hominnm decepta cupidinefalso, 

A'il sntis esi, inquit. 

62. Elementa.] Primordia. Juv. Sat. siv. 123. 
Sunt qu(!.dum vitiorum elementa. 

52. Tcnerm nimis Menies asperioribus For- 
mandie studiis.] Vel a tencris, ut aiunt, un- 
guiculis : vel ad laborem resque duras et as- 
perrts. formandte sunt mentes nimis efloemina- 
tro et delicrttffi. Vide Odeu 2. hujus libri. 

54. jVesrj/ equo rudis Hcerere, iic.] Gene- 
rosus ac nobilis puer (proh dedecus !) nescit 
cquitare, timetque venari : scit ve.ro et amat 
ludere mollioribus ludis Graecorura. De Ro- 
manis cxercitationibus ingeuuo juvene dignis, 
vide lib. i. Ode S. De venatione lib. i. Epist. 
18. v. 49. ita canit ; 

Romanis solemne tnm opus, ■utilt famce, 
Viiceque, et membrit. 

57. Crceco trochn.'] Duplex fuit trochus : 
alter dicebatur turbo- eratque biLcum volubile 
scutica agitari a pueris solitum ; de quo Virg. 
iEiieid. vJi. 378. Alter ludus trochi erat, cir- 



culi cujusdam ferrei vel aenei impulsio, arteni 
requirens ac studium, neque soHs convenie- 
bat pueris. De hoc videtur loqui noster hic 
ut et ad Pisones Epist. v. 380. ubi rem vide fu- 
sius explicatam in annotationibus nostris. 

58. Vttitd Itgibus aled.] lu Saturualibus 
permittebatur alca, mense Decembri: reliquis 
anni mensibus probrosa erat ; puniebaturque 
legibus Cornelia, Publia, Titia. vEdilibus ea 
cura incumbebat. Cicer. Philip. ii. Licini- 
um de aled condernnaium collusorcm suutn res' 
tituit. Vide Alcx. ab Alex. lib. iii. cap. 21. et 
quae annotabo ad lib. i. Epist. 18. v. 21. ad 
has voces : 

Quein pra:ceps alca nudat. 

59. Citm perjura palris Jides, k,c.] Dum 
puer indulget moUibus et futilibus studiis, in- 
terim paler ei cougerit opes per fas et uefas, 
quas male partas male dilapidet. iSam ille 
societatis tidcm atque hospitii jura violare uon 
dubitat. 

tiO. Consortcm socium.] Has voces alii se- 
parant e.xplicautque consoriem coliaeredem ; 
socium qui negotiationis societatem ac foedus 
inito contractu fecit. Alii junguut et ad unam 
posteriorem senteutiam referuut. IVempe con- 
sors vocatur, (|ui tantuudem sortis ad mer- 
caturam confert. Nam prima pecunia in so- 
cietatem, ut lucrum inde fiat, coUata sors et 
caput nuncupatur ; quod vero ex illa per com- 
munera negotiationis laborem accedit accres- 
citque, corpus societatis vocitant. Itaque ille 
fallit consoitem socium, cum subtraliit quid- 
piam e lucro, et in privatam rem con\ ertit id 
quod esse commune oportuit. Cicero pro 
Sexto Roscio ; llecti majores nostri eum, qui 
sociuni ftfellis.^et, in bonorum virorumnumero 
habendum nnllu modo putaverunt. Vide eun- 
dem pro Publio Quinctio. Animadverte por- 
r6 quot ct quanta mala committat ille avarus 
pater. 1. Periculis et laboribus se conficit. 
2. Paupertatem esse malum stulte credit. 3. 
Omne fas violat quaestiis causa. 4. Pravo ex- 
emplo filium corrumpit. 5. beipsum defratt- 
dat victu necessario, itUer opes inops. 



CARMINUM LIBER III. 25. 



201 



Crescimt divitiae ; tamen, 

Curtae nescio quid semper abest rei. 



augescimt opes : verunta- 
g 4^ niea aliquod sempei' dtest 
angustis bonis. 



ODE XXV. AD BACCHUM. 
Se afflatu ejus de Augusto eximia dicturum. 



Cc,UO me, Bacche, rapis tui 

Pienum ? Quse nemora aut quos 
specus, 
Velox mente nova ? Quibus 

Antris egregii C^esaris audiar, 
^ternum ineditans decus, 

Stellis inserere,et concilio Jovis f 
Dicam insigne, recens, adhuc 

Indictum ore alio. Non secus in jugis 
Exsomnis stupet Evias, 

Hebrum prospiciens, et nive candidam 
Thracen, ac pede barbaro 



Qu6 me agis, Bacche, te 

iPl)letuui ? Quas tn silvas 

agor in atiiue antra pr.Tccps rapior 

poj/n spiritu insolenti ? Quibus 

'- J speluncis meditabor iiamor- 

tales honores Aug-usti, ut 

audiar inserens illian side- 

r ribus ac Jovis concilio ? 

Cauam splendores novos, 

De