Skip to main content

Full text of "Reliquiae sacrae: sive, Auctorum fere jam perditorum secundi tertiique saeculi fragmenta, quae ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



HVPL RESEARCH LIBRARIES 



Illlillllllihllillllilllillillill.. 

3 3433 06822934 7 



I 



A) /ff /^- 



V 1 • 



-i'-& 



4 



4 




RELIQUIiE SACSiE: 



SIVE, 



AUCrORUM FERE JAM PERDITORUM 



SECUNDI TERTIIQUE SiECULI' 
FRAGMENTA, QU^ SUPERSUNT. 



ACCBDUNT 



EPISTOLiE SYNODICiE ET CANONICiE 



NIC-fiNO CONCIWO . ANTIQUIQRES, • 



• ••*••• ^, •». 



AD CODICES MSS. RJBCENSUlTy M;flS<^^ ^ijLIOJSTRAVIT, 

MARTINUS JOSEPHUS ROUTH, S. T. P. 

COhVEGU S. MAGDALEN^ PR^SES. 







^- OXONII, 

TYPIS ACADEMICIS^ IMPENSIS J. MAWMAN^ 
ArUD aUEM LONDINI PROSTANT IN VICO LUD6ATE HILL DICTO^ 

ITEM OXONII AFUD J. COOKB, 

1814. 



IV 

I 

AUREA haec primorum saeculorum scripta 
misi ad vos, Venerandi Patres, qui laude mo- 
rum antiquorum, disciplinae Apostolicae, fi- 
dei Catholicae, floretis. Sunt hae quidem Re- 
liquiae fragmenta tantum flebilis naufragii, et 
humilis atque depressae ecclesiae monumenta ; 
sed eo etiam magis vpbis offerendae, quod et 
ipsi fortuna minus prospera utimini. De re- 
bus vestris externis non ita valde laboro, seu 
praedia perdita et dispersa sunt, seu dignita- 
tes et pompa saeculi ablatae ; hoc enim parum 
est; sed nobilissimam gentem, religionis cul- 
tricem caeteroquin egregiam, a pristina sua 
divisam esse hierarchia, ac scindi a commu- 
nione vestra, Patres Venerandi, nemo est 
omnium cum Christianis quidem antiquis 
sentientium, quin doleat. Est aliquid autem, 
de quo vobis gratuler, vehementerque gau- 
deam. Pace fruimini ad sacra rite peragen- 
da, quae, cum jus omnium hominum com- 
mune sit, stabilis, ut spero, fiitura est ac per- 
petua ; nunc demum certe, postquam ex ci- 
vilibus undis eniersimus, sine atroci flagitio 
non violanda. Accedit etiam, quod pax istaec, 
cum diu temporum solum justitiae visa esset 



deberi, legibus durioribus illis abrogatis haud 

ita pridem stabilita est. Vos autem ji^m tdtn 

. . • ' ' *■ 

illis temporibus animos in pa,triam gefebatts 

gratos fidosque ; neque enim exuicerabanttif , 

bene memini, ob voces vestras stipplices ueg- 

lectas, jusque in sacris permissum vobis non- 

nisi precarium. Vivite igitur, sicut soletis, 

ambitu partium remoti; et Deum oranibus 

temporibus sperate propitium, " in pace prae- 

^^ mium, qui virtus in bello.'' 

Faustum omen accipite. Communionem 
potissimum vestram voluit esse ecclesise Novo- 
Anglicae matricem summus ille ecclesiarum 
pastor et dominus Dominus et Deus noster 
Jesus Christus. Magnum certe clarumque 
Divinae benevolentise indicium. Quo etiam 
provisum est, ut cui genti vos ipsi successio- 
nem vestram sacerdotalem debetis, in ejus 
progenie parem referatis gratiam, et ipsi 
emineatis nequaquam minimi in principibus 
Judae. 

Valete, et illud mihi ignoscite, me tenuem 
et obscurum hominem curas vestras atque 
labores interpellasse. Immo vero, si quid ar- 
dentissimo meo a prima aetate erga vos stu- 

a3 



dio sit cohcedenduiii^ vos etiam atque etiaut 
rogo^ ut impertiatur mihi benedictio a vobis^ 
Reverendissimi Episcopi, et ut memores si- 
tis mei in precibus vestris, Venerabiles Pres- 
bjteri^ quas plurimum apud Deum vaiere^ 
piis omnibus firmissime persuasum est. 

Dabam Oxonii 
Patemitati VestrcB Mdkfissimus^ 



PRiEFATlO, 



VlCESIMUS sextiis hic annus agitur, ex (}ud 
primum ad hasce Reliquias Ante-Nicaenoruin Pih 
trum coUigendas animum ^djunxi. 

Postquam vero per tres fere annos scriptis hia 
undique conquirendis, notisque adjiciendis, dedi 
operam, ea mihi obtigerunt, quae apud ckmentissi-» 
ihum Deum, spero, dilati hujps negotii atque in- 
terrupti operis excusationem meruerint; Consi-' 
lium interea meum minime abjeci ; nam et pluri- 
mos, qui huc pertinebant, libros antea lectos relegii 
et quaecunque mihi oblata fuerit occasio adeundi 
per amicos meos exterarum- bibliothecarum opes^ 
libenter eam amplexus sum ; nec vero hanc incly- 
tam nostram biblioth^am Bodleianamj quo .ac-» 
cedere interdum ipse conferehdorum ihter se ex** 
emplarium causa solebam, praetermitti a me pas^ 
sus sum aut negligi« Tandcm novem circiter 9i>* 
hinc annos opus denuo fervere ccepit ; ita ut, char^ 
tulis meis descriptisi atque auctorum contextU no» 
vse incndi reddito, omnia adornat^e ac demum ab- 
sblvere pergerem» Porro typis, ut vides^ noandata 
est portio mei laboris vix major illa quidemj^ Sed 
quse secundum ecclesiae Christianae sseculum^ cum 
parte tertii^ comprehendat. 

I. Sed haec hactenus. Quid et quale sit nostrum 
oj^us^ quibusque de causis fuerit institutum, dein- 

a4 



viii PRiEFATIO. 

ceps dicendum. Id vero jam olim communicato 
cum amicis programmate, quod hie subjicitur, ad 
hunc modum faciendum dnxu 



Dum in Ante-Nicsenis Patribas perlegendis ver- 
sabar^ magnam mihi moram adferre soliti sunt plu-^ 
rimi veteres Scriptores, qui breviores erant, quam 
Qt prodire seorsum possent^ aut quorum fragmenta 
multis ac variis locis dispersa nunquam adhuc in 
unum coUecta sunL 

Quoniam autem mihi in animo fuit^ statum pri-^ 
maevse ecclesiae et dogmata et mores en ipsius^ pra 
iacultate me&, investigare monimentts, scripta om-^ 
nia sanctiorum aetatum legenda esse censui. £t 
vero^ quod nihil omnino in hoc genere praetermit<^ 
tere statuerim, id plurimum contulisse ad obscu- 
riora queedam darius inteiligenda saepe sum exper-» 
tus. ' Certe tot negligere J^criptores, <]uamvis mu- 
tilatos nimium, haud oportuisset, quorum reliquiae 
pietatCy doctrina^ auctoritate, nobis commendatissi^ 
mae sunt. Interea tamen magna mihi molestia de-^ 
Toranda fiiit, dum duces secutus viros doctos^ qui 
de-Scriptoribus ecclesiae eorumque operibus ege- 
runt, sursum et deforsum cursitabam, quicquid us- 
piam iti impressis libris -^xtaret germanae antiqui- 
iatis^ sedulo pede quseritatis. Id vero ipsum ne 
aggredi quidem mihi iicuisset, nisi in Academia vi- 
tam degerem ; nihil certe hujusmodi intra angus* 
tias bibliothecae cujusvis domestic» efFecturus. 

H^ec dum agebantur^ non poterat ,non frequen- 



PR/EFATia hc 

ter atiimo meo occtrrmre^ quam uttli is oper& stu»- 
diosoram < commodis inserviret, qui isthaec Opus^ 
cula et Fragmenta iti unam syllogen redigere conaf» 
retur ; praecipue vero, si opuscula nonnulla hue 
usque in bibliothecis Eiuropseis delitescentia in lu^ 
cem extraheret) et quicquid germanum praeterei 
suppeditarent Citeiiae ineditee, aliaqueiid genus 
Cdlectanea^ puUici juris facereti: Neque infinituni 
aut nimium fore laborem ejus augurabar, si coilec^ 
tionem clauderet Nicseni Concilii tempus^ £a iii«- 
mirum eCcIesiae epocha insignis est ; et fere solent 
in rebus controversis advocari Patres, qui aevum 
istud antecesserunt. Illud quoque memoria tene- 
bam, etsi haud exigui quidem numero sancti aucto- 
res, quibuscum editorversaretur^extarent, mole ta- 
men eosdem esse heu nimium parvos.; modo unus 
et alter exciperetur, cujus integriora membra totius 
et perfecti corporis desiderium auxerint \ Barius 
ipsorum pito-N^ vel in Catenis super SS. Scripturas^ 
vel in reliquis ex patribus Collectaneis, reperiri nor 
veram. Nec putabam in bibliothecarum Catalogis 
ita multa invenienda esse opuscula, quse nondum 
lucem conspexerint. Sed de his alibi. 

Sperabam igitur, si talem Syllogen in me eden* 
dam susciperem/non fore ut moles nimia de uti^ 
litate ejus imminueret. Grabius, probe scio, in 
Spicilegio suo SS. Patrwm &c; quod quidem opus 
nunquam absolutum est^ vix centesimam partem 

* At S. Diouysius Alexandrinus, scriptor doctu9 atque ele- 

gans^ cujus fragmenta edere statueram, notisque jam iUustrave- 

vraiD> Rom» haud ita pridein prodiit fprma^ quae drcitur in foliow 



X PRiEFATIO. 

reliquiaruin^ quas edoy etiam duobus voluihinibui 
oomprehendit : id vero est idcirco factum, quia pro 
ratione instituti omnes fere paginse complentur 
scriptis Apocryphis^ tractatibus i^tem Hsereticorum, 
et fragmentis Patrum, qui prodire sol^nt separa*- 
tim, Orthodoxorum. Praeclarum sane opus^ atque 
tisibus suis commendatum. {n hoc 4kutem, quod 
ipse contexo^ opere intra germanam atque Cathoti->- 
cam antitquitatem me contineo ; et fragmenta om^ 
nia Patrum qui separatim eduntur^ relinquo illis^ 
qui novas eorum editiones postero tempoFe aggres^ 
suri sint 



Haec ego de opere mihi proposito olim ostendi ; 
ut si quis aiiquid in hoc genere aUcubi latere cog-* 
novisset, id mihi impertire dignaretur. Tum vero 
illud admonui, apud plus quadraginta auctores edi^ 
tos, ne libros MStos memoi^rem^ servari reUquia^ 
istas ; in numerum relatis Canonicis epistoHs Sy<* 
nodorumque canonibus^ quorum nonnuNa quoque 
uTOff^tTfAotriot, in tomis Conciliorum adhuc deside*^ 
rantun Ante Grabii autem Spieilegium Patrum^ 
in quo e scriptoribus meis sex tantum (hique aliis 
qutbusdam longe breviores) adomati extant, Petrus 
Hailoixius quatuor e sex ilUs^ et aUos praeterea 
duos^ in opere suo de Patrum Chientalmm Vttis pri- 
dem coil^erat. Octo isti, additis ntinc aUis viginti^ 
haec duo volumina nostra habent. Caeteri omnes^ 
qui ante ConciUum Nicaenum scripserunt, apud me 
parati^ una cum appendice quorundam opusculo^ 



PRifiPATlO. si 

imm atque indicum necessariorum, conatibus meis 
si Deus amiuerit^ sequentur, diiobus itidem volu^ 
minibus conclusi. 

£t veroy nisi me mei animi fallit studium, ipsa^ 

iiae deperditorum patrum reliquiae^ cum ex ultima 

Christiana antiquitate coUectse sint, baud parum 

servient commodis et utilitati hominum Theolo- 

giae operam dantium, qui librorum divinorum ori- 

gines et statum, veterem ipsorum interpretationem, 

vera ac perpetua ecclesiae dogmata, simulque ee- 

clesiastieaB disciplinae formam^ rituum ortus, res^ 

que gestas veterum Christianorum^ probe tenere 

atque intelligere^ sui esse muneris esistiment* 

Certe in hoc genere literarum egregiam olim nar^ 

vabant operam theologi^ praecipue nostrates. Mag« 

nos testor viros, Usserium, Hammondum, Pearso* 

nium^ qui^ ut alios e nostra gente in eadem arena 

cum insigni laude versatos taceam^ eccksiastica 

doctrina reliquam gloriam cumulaverunt. Neque 

ab hisce musis tres illi critici abhorruisse videntur, 

quibus assurgere solet universa literatorum cohoii;^ 

Josephus ille Scaliger^ Casaubonus^ Salmasius. 

Immo 3almasius opus suum palmarium^ Plimanms 

£wermiationeSj contemnit prae iliis^ quas in menie 

ac manibus.,Aa6eiai in varia TertulUam operay in 

EUberim eanciUi canones^ atque umversam prise^e 

ecclesuB riiualem historiam^ commentationibus^. De* 

. nique^ ut praeteream alios viros illustres^ duos re- 

^ Prolegom. in Solinum init. Haec autem opera omnia post se 
teliqaisse Sahnasimm, ostendit Catalogus ejus librorum eptstofia 
tanti UU«8 critiei prnefixos. p. 1st.« 



xii PRiEPATIO. 

centis memoFiae criticos addain^ Wesselidgium et 
Valckenarium^ qu^ multum oper« in his studiis 
colendis posuerunt. 

£xtero8 quoedam nilttiorerj qui libertatem quid«* 
vis sentiendi ac dicendi quo majorem sibi suisque 
comparent, unitatem cum ecclesise tum doctrintie 
labefactant et convellunt, re utique neglecta atque 
derisa^ quae usque ab evangelii ortu magni facta 
.est^ et sine qua periclitetur necesse est Christiana 
fides. Isti nimimm per causam leetioris cursus at^ 
que successus veritatis, non solum antiquos patres^ 
et veterum Christianorum religionem, parvi fad- 
unt, verum etiap:i posthabitis Sacris Scripturis^ 
quas quidem ipsas incertae volunt esse originis, re- 
gulam -fidei iis inesse den^ant; et, si praeceptiEt 
excipias moralia, iisdem haud necesse esse ut cre- 
datur, temere prorgus-statuunt. An isti sint ex 
animo Christiani, haud quaero; ita esse quam^ 
obrem debeant, ex principits scilic^t, quae ipsi sibi 
posuerint, idoneam satis causam reperire non pos^ 
*• sum. Stent enim oportet auctoritat^ fontium divi* 
norum nbstrae religionis, quicunque veritatem ejus 
diUgenter ac serio investigatam se amplecti pro- 
fiteantur; nisi forte omnia sus deque habere veHnt, 
et fundamenta sanctse disciplinse callide et vetera- 
torie subvertere. lidem tamen homines recte^ ut 
puto, hanc tenent sententiam, pro fide sua vaga et 
Volubih, cujus commenta delet dies, minime ad- 
eundum esse vitae periculum, aut subeundum mar- 
tyrium ; sed pace illorum dixerim, inique ab illis 
atque inhumane in hoc agi^ quod quia ita sentiant^ 



PRiEFATIO. xiil 

martyribus et sanctis JDei modis omnibaff in scrip- 
tis suis detrahant^ atque alia super aiia ausi impium 
convitium ii& facere pergant. * JSed vero in antiqua 
fide reformanda libertatem egregie finivit olim Vin- 
centius Lirinensis cap. 30. Conmomtorii. Fcts est 
etenim, inquit, ut prisca illa ae/estis plulosophM^ 
dogmata prqcessu temporisy excurentur, limentur^ 
poliantur ; sed nefas est ut comnmtentury nefas ui 
detruncentur^ ut mutilentur. Accipiaiit licet evi^ 
dentiam, lucem, distinctionem ; sed retineant necefise 
est pienitudinemy integritatem, proprietatem. Nam^ 
si semel admissa fuerit hac impuB fraudis licentia, 
horreo dicere, quantum exscindendae atque abolen- 
dae religionis periculum consequatur. Haec scriptor 
antiquus de saeculi sui novatoribus, correctoribus 
videlicet reiigionis veteris, comicumque, ut alunt^ 
oculos configentibus^ qui Sacrarum Scripturarum 
dogmata et yera& philosophise limites aspernaban-^ 
tur. 

Missis autem peritioribus^ uti sese appeliant^ 
Christianis, qui fide ab initio tradita^ quam po- 
suit Christus et rigaverunt apostoH, minime con-> 
tenti sunt, sed solent aliam quandam, meliorem sci* 
licet et exquisitiorem, postulare religionem ; mer- 
ces ego proponendo meaa illorum solum commo* 
dis profiteor consulere, qui hoc plurimum inter- 
esse £dei Christiande e^i^timent, ut sententiae "res- 
qiie gestae hominum^ qui ab ejus initiis aetate pro- 
pius abfuissent, accuratissime ac diligentissime ex- 
quirantur; hocenim ad illustrationem et confirma- 
tionem veritatis in ecclesia servatae maxime valere 



xIt PRiEFATIO. 

suinmi viri judicarunt. £t pracipit sancta eccle* 
sia nostra sacerdotibus suis^ ne yuid unquam doeeant 
fTo eanciane, quod a populo reRgiose teneri ei ereA 
veHnt, nisi quod consenianeum sit doctrime f^eteris 
aut Novi Testamenti, yuodque ea illa ipsa doetrma 
eathoUci patres, et veteres episcopi eollegerini^ 
Nam cavet ecclesia a novatoribus^ qui ex saluberri-* 
mis hauriant venena^ et ex piis impia^ immo si 
fbrte e Sacrae Scripturse fonte Montani atque Mo^ 
hammedis pseudo-prophetias. Eos autem potis^ 
simum ad opuscula mea perlegenda voco^ qui me- 
cum sentiant, in numerum dogmatum fundamenta- 
lium, sive veritatum pnscipuarum ad sanete pie. 
que vivendum efficacium^ et ad salutem setemam 
pertinentium^ (cujus quidem generis capita fid^ 
quin existant^ fleri non potest>) nulla omnino pla« 
cita referenda esse, nisi qu» cum ex S. Scriptura ' 
probari^ tum ex antiquse scholae Christi monimen^ 
tis, testibus quidem non originibus vel auctoribu» 
veritatis, firmari queant. Etenim^ ut optime ait 
Joannes Balsus^ Haud temere uUa doctrina adnut^ 
ienda est^ cujus testimonium non extet in prima ec^ 
clesieB doctorUms^. Certe, quantum equidem intel- 
Ugo^ nihil existere de essentia fidei videtur, quod 
saneti majores nostri atque tot beati martyres ne^ 

* Xi^ Cemoiiifm anni 1571. Aitio. De Condonatoribiii. 

^ J^istola SvuimaTUk suq BnUBm¥i Sa^ipionm prfmiasa. Et 
liui<: quasi negatiT» vqci fulstipiilfttos esse ipi^a quoque Pail«um 
et Vniitbeium^ ostendit doctissimus Waterland. in libro yema- 
cula lin^a scripto De Maxmo Momento DogmaHa ^drca SS. 
THa. eap. Tii. p. 385~990. 



PRifiFATIO. wf 

#civiNrint; quodque idem ex uuUo primario artl«* 
eulo fidei originalis per conclusionem, ut loquuo* 
tur, necesBario sequatur. Etsi enim^ quicquid in 
Sk Scriptura censeat se quispiam invenisse de rebua 
divinis positum, id eum opprtet pro rato fixoque 
habere^ nihil tamen cogit, ut idem ipsum ducatur 
dogma necessarium, quod a contra sentientibus non« 
nisi cum salutis jactura, aut catholicse communio^ 
nis amissioiie^ negari vel recusari possit, 

His quidem positis et concessis, pacis spes ali* 
qua nobis afiulgeret» Hei mihi! quando restitue- 
tur ecclesiae universae disciplina^ et toti hierarchi» 
▼indicabitur honos suus, atque auctoritas^ quae olim 
valebat, caponica ? abrogato jure . arbitrario^ simul^ 
que obedientia cseca ac nimia» quidni novitia iila 
infallibilitate, seu potestate decemendi in rebus fi« 
dei iiilli nescia ? quod quidem jus commenticium^ 
ac nullius singularit ecclesise^ aut etiam patri* 
archatus proprium^ nam de testimonio totius ab 
initio ecclesiee haud ago^ omnem spem tollit ab« 
olendi partium errores et dissentiones ; atque adeo 
in setemum propagat schisma grave et pemicio- 
8um. Sin erit, ut jura illa vera et antiqua mers 
tjnrannidis loco inataurentur, tum demum fiet^ si 
i)eo videbitur, ecclesise universae filiis in rebus 
necessariis unitas, atque in non necessariis justa et 
optanda libertas. At dolendum est interea^ pacem 
ecclesise istam exoptatissimam magis a regum pla« 
Gitis, atque ambitiosorum et iactiosoram hominum 
oonsiliisj quam veritate theologica pendere, 

|L A4buc qu» scripta sunt, ad operis sumi^am 



xvi PltEPATIO. 

causasque pertinent; proximum fuerit subsidia ejiiB, 
lationemque his utendi^ exponere. Adminicula 
9iibi fuerunt, partim Histojriee Literarise Scriptores» 
partim ipsi Libri Veterum ab iisdem scriptoribuf 
indicati^ in quibus reliquiae Ante-Nicflen» extabant» 
Secundo autem ordine ponentur Codicum MStt>- 
rum Catalogiy ipsique etiam hi MSti, in quibus aut 
brevia quaedam adhuc inedita delitescunt, aut^ A 
sint Hbrorum jam editorum exempla, equibus vitia 
lectionis emendari queunt, 

- *Ad Scriptpres quod attinet^ qui de auctoribus ee* 
clesiasticis egerint^ omnes fere quotquot sunt, aut 
certe qui mihi essent opus, ad manum habui atque 
consului, praecipue Cavium Fabriciiimque. £t ai' 
quem librum locumque alicujus auctoris, qui apud 
illo» indicatus fuisset^ et ad rationes meas pertinere 
yideretur^ a me preetermissum lector invenerit, id 
fitctum esse sciat propter suspectam. mihi ejus vel 
libri vel loci yyno-ienira. Causas autem suspicionia 
£ere semper exposui ; quamquam non negaverim 
in hoc delectu habendo me interdum plus aequo 
aliorum dubitationibus dedisse^ quippe quum nihil 
vel dubium afferre^ nedum falsum^ voluerim. Nam 
satius ducebam^ si sincerum quid ac germanuoi 
fbrte omitteretur^ quam si v%oioXifA»7» reciperem, vel 
hsereticorum fortasse foetus supponerem catholicis ; 
quoniam id minus ofiecturum esse divinse retigioni. 
putaram. Quo magis illud Andre» Schotti cooh 
probandum est ; Permagni inier^sse, sicut vera a 
fahis disserendi arte dijudicare, sic ywiVi» scr^ia 
aniiyuorum patrum a ved-ois discernere^ ne fms a6u- 



PRiEFATIO. xvii 

taiur^. Itaqoe a xne qnidem Acta Martjrrum fih- 
erunt relinquenda exoeptis paucissimis, cum sint 
pleraque omnia incertae ariginis, postenoramque 
temporum scripta, atque ita contaminata^ ut nihil 
ftre genuinum (si Fellum audias, Dodwelium, Ca* 
viumque, harum rerum peritissimos) aut illibatum 
remanserit. Immo huc pertinet, quod tertii saeculi 
icriptor Araobius de corruptione scriptorum^ quibus 
mandata erant praeconum evangelii gesta, questus 
fiiit. -^--^^interpolata suni, inquit^ qu4Edam, et ad^ 
diiaj partim nmiata, cUfue detracta, verbis^ syllabis, 
&t€riSj ut et prudentkim fardaret ^dem, et gestcrum 
eorrumiperet auetoritatem. Adversus Gewtes, lib. I. 
pag. 34. ed. Lugd. Bat. Adde quod Eusebians^ 
«artyriorum veterum ^5tya»yt)f jacturam propemo- 
dum fecimus. Gravi tameti ista censura acta non- 
nulla eximantur oportet. Unde sese solitum esst 
pirofitebatur Sqaliger commotum recedere a lectione 
Bctorum, quse acUiuc apud Eusebium in Ecclesias* 
tica Historia extant^ ut non amplius suu6 esse y\r 
deretur^ Istiusmodi vero prope omnia^ ubicun*- 
que sita sunt, in Actis Primorum Mortyrum, qusB 
vocantur sincera et selecta, Ruinartus jam colle- 
^t. Aeta quidem PerpettuB et Felicis, quse primus 
^idit Lucas ^olstenius, quod et rarius repetita 
extant, et certissime germana sunt, ab opere meo 
amandare eo diutius cunctatus sum ; quum vero 
istjaec a collectore saltem seu eoncinnatore^ qui 

* Praefatione in S, Eucherii Opera, Vid. et Melchioris Caai 
Locos Theologicos lib. xi. cap. 6. p. 440. &c. ed. Lugd. 
' AnimadT. in Eusebu Chronica, p. 221 . 
VOL. I* b 



xviii PR^PATIO. 

ipse sectam Montani sequebatur^ profecta csse viri 
docti cum magna verisimilitudine docuissent^. ea 
quoque pro instituto meo praetereunda esse judi- 
cavi. Firmiliani porro aliorumque apud Cypri- 
anum epistolas idcirco omisi, exceptis tantum Cor- 
nelii papse synodorumque reliquiis^ quod nihil 
prsterea a Firmiliano cseterisve extat usquam alibi 
conscriptum ; atque hae epistolae cum Cyprianicis 
arctius cohaerent^ quam ut commode disjungi pos- 
sint. Simillima enim earum ratio est atque epi^to- 
larum Planci^ Sulpicii, Dolabellse^ aliorum^ quab in- 
ter Ciceronianas servantur. At vero tractatus ali>^ 
quot sunt^ inquies, id quod ego quoque fateor^ qiu 
post opera Justini M. Cyprianique et Tertulliani 
edi solent^ quorum saitem nonnuUos ignotis quidem 
scriptoribus^ sed eorundem patrum aequalibus, jure 
adscripseris. His autem omnibus cum tria haec si- ' 
mul convenire putarim ; primum, quod facile ob- 
vii studiosis existerent; deinde quod a diversis for- 
tasse scriptoribus singuli essent compositi, quo- 
rum nihil . restabat aliud, quod colligeretur ; tum 
praeterea quod sine certo auctoris nomine prodc;* 
untes obscuriori origine nati fuerint; istheec id- 
circo opuscula a sedibus suis transferre nolui. De- 
nique alia quaedam^ sed ea paucissima, relicta sunt, 
ut S. Cypriam Vtta a Pontio diacono ejus con- 
scripta^ quia cymbarum instar magnas naves co- 
mitantium parva istiusmodi scripta operibus so- 
lent adhaerere maijoribus. Sed quanquam opus- 
cula quae commenioravi^ vel suspicionem yt&iicL% ha«- 
bere^ vel a rationibus meis aliena esse^ judicaverim^ 




PILEFATIO. xix 

/Biulta tamen ^o «Voo-irao-fMBTia allaturus sum, qus^ 
histori» literarise sacrae scriptoribus ignota sunt^ 
plura autem ab iisdem indicata^ sed communi hac- 
tenus usu sejuncta, utpote quae in libris, vel mag- 
nse molis, vel raris inventu, saepe delitescunt. De 
reliquiis^ quae typis impressae fuerunt^ tantum. 

De Librorum MStorum Catalogis, atque de MS- 
tis ipsis, nunc est exponendum. Sed, quod referre 
piget, fere quotquot tractatus anecdoti auctoribus 
meis in his indicihus assignantur, eos vel ij/cuJfiriypft- 
fov^ esse^ vel interpolationibus admodum corruptos 
esse inveni ; exempU gratia, S. Petri Alexandrini 
PrtBcepta ad institue/idam vitam utilia, Homiliam in 
bibliotheca Parisiensi servatam ; Julii Africani Ndr- 
rationeni de ns ^fua in Perside gesta sunt sub 
Christi incarnationem, penes bibliothecam Vindo- 
bonensem, quee tamen nuperrime, ut docuit nos cL 
Harlesius Supplement. ad Introduct. Hist. Ling. 
Gr. vol. ii. p. 370. ex binis codd. Monac. edita 
est; Melitonisque Clavem in CoUegio Claromon- 
tano Parisiensi olim repositam ; quorum quidem 
tractatuum, sicut aliorum scriptorum, de quibus 
alio loco dicturus sum, comparare apographa mihi 
licuit. De nondum visis ferre sententiam non pos- 
sum ; sed hodieque extare^ et fore quondam ut 
edantur xii|t4iiXi» nominibus auctorum meonim me- 
liore jure inscripta, non est plane desperandum. 

Ad ^icu^y sive fragmenta^ quod attinet meorum 
auctorum vel longiora vel breviora^ quae indicio ube- 
riorum Catalogorum maxime in Catenis seu Expo» 
sitionibus S. Scripturae^ aliisque id genus. oollecta- 

b'2 



« PILEFATIO. 

neis, inveniri possint, saepe illa ego excerpta^ qus 
sic indicata fuerint, extare post didici in editis Flo^ 
rilegiis Catenisque. Nec porro in bibliothecanim 
Oxoniensium codicibus scriptis^ quos labore assi-^ 
duo^ sed mediocri cum fructu, in faac quidem partje, 
scrutatus sum, multa ad rem meam pertinentia, 
quse inedita essent, assequi mihi contigit. Fa- 
cili quidem opera quis Taluerit plena manu conger 
rere excerpta auctorum ecclesiasticorum, quae est 
ipsorum copia, post tertium sseculum florentiam ; 
imo etiam tertii saecuii patres separatim quidem 
prodire soliti multum inde augeri possent. Facit 
autem paucitas loconim, qui mutilis auctoribns 
meifi vel in veteribus attribuuntur Catenis, vel a di^ 
versarum aetatum scriptoribus ex illis proferuntur^ 
ut suspicer^ ante multa saecula pleraque eomm opera 
propter varias causas penitus intercidisse, aut certe 
ad pauca admodum exemplaria fuisse redacta. Ve* 
rum hercle, ut dicam quod res est, nimis incerti 
generis nonnunquam fragmenta sunt, quae ia cate* 
nis atque ejusmodi libris posita videntur, quam ut 
auctorum semper esse, quorum feruntur nominibus^ 
credi debeant. Esse, cur illud dubitationem ali* 
quam interdum habeat, harum rerum periti sdunt, 
cum propter alias causas, trnn quia pviVsrc istae ad* 
dito solo auctoris^ non item operis, nomine maxime 
ponantur, unde fieri possit, ut e libro ^tvinnypeipff 
primitus ducti fuerint. Itaque rem cecidisse non- 
iiunquam deprehendi. Sed quacunque de cauM 
falsum nomen irrepsisset, quod aliena sub glorioso 
titulo latentia detegere potuissetn^ laetabar, nee 



PltSlFATIO, W 

mifai ojpenm studiuinque peiiisse exisitiiliabaai* 
Quis est omniuni^ exempli gratia, quin roagni Ah 
eiat aocuratam prastantissimi Wyttenbachii dispu-* 
tationem de libro vf^ 1 -urcuiati» dyuyii^f qua ostenditur 
iUe Plutarcho Chaeronensi falso tribui ? 

Ast profeeto subit mihi grata quaedam reoorda- 
tio, uti ante, sic nostra etiam^ patrumqtie nostro- 
rQm, aetate^ eruta e bibliotheearum tenebris egregia 
diqaot dwotneiiTfACBTa, fttisse^ quse antiquissima oiti* 
nino, simul atque magni momenti, merito censean-^ 
tur. Testis vetustissimum de S. Scripturtt Canone 
fragmentum a Muratorio in Aniiqtutaiibus Italids 
JtfedH ./SSan edituro, Lardnero tamen, ni fallor^ ig^ 
notum, quod non minoris existimo quam quem- 
libet ditissimum thesaurum; nunc yero^ quia novis* 
sima gnsdem editio nondum ad manus pervenit 
meas, a me reservandum ac differendum. In hoc 
qiiidem firagmento^ cum multa insunt insignia ad 
ipsas Canonicas Scripturas pertinentiia^ tum vero 
<^9Ciilum istud sese ab aHis rebus notatu dignis 
commendmt. Cxemplum aliud^ idque egregiumt 
sed minus celebre etiam quam alterum, afieram, 
Origenis exoerpta, quibus « ywne-io-n^ epistolarum 
Ignatianarum, firmissimi propugnaculi ordinis epi- 
soopalis^ et porro alterorum sacrorum ordinum, ocu- 
nino stabilitur. Etenim^ cum harum epistolarum 
duas fnirac Origenes ita clare ac dilucide protulisset, 
ut vd importune urgentibus efiugium pr^ludere* 
tur^ nonnulhs a criticis ofcyectum est, opuseula ipsa, 
in quibus extant haec Ignatiana^ ab Origene merito 
abjudicanda esse ; Latini enim potius scriptoris 

b3 



ixii PR^FATIO, 

esse videri^ quam e Grsecis in sermonetn Latinum 
tranfilata. Quorum hominum argumentis cum ob- 
.viaih ivisset magnus Pearsonius^ haud tamen suc- 
t^ubuit adv^rsariorum pertinacia, inter alia de in- 
terpretum ejusdem Origenis ambigua fide mussi- 
tantium. Postea vero ipsa quoque Graeca Origenis, 
in qutbus laudatur unus ex duobus^ illis Ignatianis 
Ibcis^ idemque etiam a defensore Ignatii Nourrio 
olifii lerme abdicatus s, inyenta et in vulgus edita 
sunt ; atque inde crisis est Pearsonii insigniter fir- 
mata. Et qui scriptor Origeni videbi^tnr esse Igna- 
tius, eundem profecto dicerem senipermihi fore Ig- 
natium, donec tela in eas epistolas cusa fuerint for- 
tiora, quam sunt vetera iHa aut nova. Sed ad pro- 
positum meum revertor. In Grabii Schedis MStis 
(in quibus posita erant ipsa illa Origeniana cum Be- 
nedictino Origenis editore feliciter communicata) 
multa extant ampliori Spicilegio SS. Patrum com- 
moda et utilia, sed tamen pauca ad auctores meos, 
qui fere deperditi sunt, spectantia^ et in his vel 
paucissima, quae nondum lucem conspexerint. 

Uaec generatim de operibus in quibus vel indi- 
cantur,vel conservantur, auctorum reliquiae; super- 
est, ut nonnulla dicam de librorum Exemplaribus 
Scriptis, e quibus prius edita corrigere mihi con- 
cessum est. Codicibus satis multis Oxoniensibus, 
quin etiam aliis, usus sum. Reservatis autem cae- 
teris omnibus, donec ad auctores ipsos plus mi- 
nus inde emendatos devenero, in quibus eminent 

E Apparat, ad Biblioih, Max, Patrum, cap. vi. pag. 276. Paris. 
1694. 



PRiGFATIO. xxni; 

Maximt De Maieria Fragmeniumy Dionjrsiique 
Alexandrini Nicetiana Excerpta^ et Patrum Epi- 
stola^ quffi Cdnonica vocantur, muito castigatiora 
quam ante ope plurimorum MStorum nunc pro- 
deuntia, duo tantum exemplaria scripta hic qui- 
dem commemorabo. Continent ea Ecclesiasticam 
Eusebii Historiam, ex qua pars magna primi hu- 
jus voluminis desiimpta est. Etenim Eusebii duae 
sunt primariae editiones^ una a Roberto Stephano, 
altera ab Henrico Valesio adomata. Harum prior 
antiquum quendam regis Galliarum codicem pene 
ubique expressit^ illo Manuscripto^ quem Medic^ 
um appeilant^ rarissime in exemplum constituto. 
Altera autem^ sive Valesiana editio^ iis Ubris scrip^ 
tis non stetit, tnum gavisa codicum ope novorum, 
Mazarini^ Fuketiani^ Saviiianique. Hic vero liber 
Savilianus^ ut traditum ab ipso Valesio est, exem- 
plar tantum editionis Stephanianae fuit, in cujus 
margine. Henricus ille Savilius lectiones cum ali- 
unde tum ex codicc Manuscripto^ quem ipse possi- 
debaty depromptas adnotaverat. Sed Valesii verba 
ex Prae&tione ejus eo libentius afferam^ quia hunc 
manuscriptum a Valesio nunquam visum manibus 
^Q ipse tnictavi, atque ad usum meum adhibui. 
" Praeterea codex fuit," inquit ille, *^ Henrici Savilii^ 
^^ viri doctissimi, ad me missus ex Anglia a Jacobo 
<^ Usserio Armachano. Nam cum in Usserii notis 
^^ ad Martyrium B. Polycarpi, manuscriptum Eu- 
^^ sefoianae historiae codicem ex bibliotheca Savili- 
^^ ana laudari animadvertissem^ eumque codicem 
^^ optimae notae c6se ex aliquot locis ab Usserio pro- 

b4 



uiv PR^IFATIO* 

latis depfeAiendissem, postulavi ab eo per litcrasy iit 
varias ejus codicis lectiones (integrum enim ab ea 
collatum esse existimabam) ad me transmitterek*. 
lUe vero codicem quidem ipsum in charts serip^ 
twn bombycina, bibliotbecae Oxoniensi a Savilio 
donatum fuisse mihi rescripsit. Cseterum editio*' 
nem Roberti Stephani statim ad me misit, in cu« 
jus margine Savilius emendationes ex suo illo mar^ 
nuscripto codice depromptas adnotaverat. Quan<^ 
tum tamen conjicere potui, non omnes scriptt 
codicis lectiones ad latus editionis iliius apposuit 
Savilius, sed eas tantum quas bonas certasque esse 
existimabat. Quxdam enim lectiones ab Usserio 
e scripto illo codice proferuntur, qnas a Savilio 
prcetermissas esse postea deprehcndi. Prasterea 
idem Savilius ad oram illius editionis multas ad^ 
scripsit emendationes ex codice Joannis Christo^ 
phoFSOni, quem scilicet Christophorsonos cum 
aliquot manuscriptis exemplaribus contnlerat.** 
Haec vir eruditissimus ; quibuscum velim ut confe^ 
rantur epistolse ipsae amoebaese huc pertinentes in 
egregia sane Ejnstolarum SkfUoge a viris doctis^ 
sed maxime nostratibus, ad Usserium misaarum^ 
Lcmdini anno l686. typis impressarum. Cpp. 
CCXCIV. et ccxcv. £t nemo, opinor, in incerto id 
situm esse judicabit, utrum hic liber manuscriptus 
Savilianus in Oxoniensi, haec est Bodleiana, bi- 
bUotbeca nunc temporis servetur^ modo . rescierit^ 
omnes lectiones ab Usserio archiepiscopo ad P^y- 
carpi Martyrium ex Eusebio Saviliano prolatas in 
unico Bodleiano historise Ekisebianse codice x^pe- 



¥RMFATIO. 

riri. Tam autem, ut dabitattoni locus ne relin^ 
qnatur, ex vetere illo Jamesiano Catalogo coostat, 
tale olim ezemplar in bibliotheca Bodleii extitisse, 
et qmdem ante mortuum Savilium, qui^ Usserio 
teste, £u8ebinm academiae nostrae donayerat. Haec 
quae Axi omnia, inter se convenire^ talpa ccecior 
sit neoesae est, qui non cemat, Idem liber, sicut 
Valesium monuit Usserius, bombycinus est, et de- 
cimo quinto circiter saeculo scriptus fuisse videtur. 
Senratur quoque in eo in extremo volumine opus, 
quod de Qmstaniim M. Vita Eusebius composuit. 
E^a in lectionibus afferendis, quum codicem ad 
manum non haberet, erravit interdum Valesius ; 
at iUe per Savilianum librum exemplar editio- 
nia Stephaniane variis lectionibus auctum intel-* 
lextt. De ipsius vero codicis scriptura frequentius 
hallucinatus eat Fridericus Strothius, is qui ante 
annoa jdus triginta libros septem Eusebiafut Hist^ 
fi^ Halse ad Salam Graece edidit. Ipse autem vir 
cL in Praefatione sua ad pag. vii. suis ipsius errori-- 
bua occurrena hsec ait : '^ Manendus est lector, ta- 
^^ citum hujus codicis (Saviliani) testimonium ssepe 
^' a nobis all^atum^ ubi forsan non allegari debu«* 
'^ iaaet. Ubi nempe Valcsius codicum Maz. Med^ 
^^ et Fuket. testimonium pro aliqua lectione alle* 
'^ gaveraty de Saviliano nihil dicens^ ibi nihil ad 
'^ marginem ejus notatum jure existimavimus^ at« 
" que hinc codieem Sav. tanquam cum Reg. et 
^' Stq^. . conaentientem tiUegavimus."" Sic Stvo^ 
thiua; qui^ ut hoc loco id moneam, in editione sua 
(utinaiB ilfaun ad.finem perduxisset) plurimaa lec^ 



xxvi PRiflFATIO. 

tiones Stepbanianas a Valesio ejectas postliminio 
redeuntes restituit» Usus quoque est vir cl. cui 
nuUius scripti Eusebii copia fiebat, lectionum varia-' 
rum penu, qui vel in margine editionis Genevensis^ 
vel ad calcem Readingianae, est adservatus, praeter 
lectiones codicis Veneti, sed numero paucissimas, 
qu2e ad editionis Stephanianae oram alicujus manu 
olim notatae fuerant. Certiores vero nos fecisse 
nunc video cl. Morellium^ bibliothecae D. .Marci 
Venetiis doctissimiim custodem, contulisse s^ in 
usum ejusdem Strothii, post editos ab eo histofiae 
Busebianae libros septem priores, .codices Marciji- 
nos omnes in locis selectis posteriorum trium li- 
brorum, quos tamen iUe morte ademtus minime 
edidisset. Biblioth. Marciana MSia p. 220. , De 
codice Saviliano^ seu Bodleiano, hsec fere fuerunt, 
quae memoratu digna viderentur. Alterum exem- 
plar Eusebianum, cujus bpibus me usum fuisse su- 
pra dixi, a nemine ante in medium est adductum^ 
etsi lectiones et insignes et sibi proprias haud raro 
praestat. Hoc autem ideo . Norfoldensis nouiine 
appeliandum censui, quia in bibliotheca cognomini 
adservetur^ quae quidem bibliotheca ab illustris- 
simo Henrico Howard Norfolciae olim duce Socie- 
tati Regiae Londinensi dono data in aedibus So- 
mersetensibus nunc demum reposita est. Ad seta- 
tem quod attinet, codex recentior est^.nam^ si ve* 
rum audio^ saeculo decimo quinto assignandus vide- 
tur. Cujus quidem varietatem magnam quidem 
partem refero acceptam humanitati Francisci For- 
tescue-Knottesford^ docti et pii presbyteri^ cui om- 



PILEPATIO, xxni 

nia fknstft et felicia precor. Gaeteras libri discre- 
pantias apud initium ejus repertas ex collatione illa 
exiguae partis MSti sumpsi, quam in Grabii Sche- 
dia ineditis deprehendi. 

In Variis Lectionibus contextui adponendis^ longe 
pliires attulissem, nisi bonas inter et nuUius frugi 
lectiones distinguendum esse existimaveram ; ve* 
runtamen si cum alicujus auctoris fragmento apud 
Eusebium extante negotium mihi fuit, omnem va* 
rietatem^ quam jam adnotasset Strothius Eusebii 
editor novissimus, nomine ejus subjecto repeten- 
dam putavi ; addito quicquid ex scriptis aliisqne 
tibris apte et utiHter promendum foret. Sin idenx 
V. D. in lectionibus recensendis aliquando fortasse 
erravisset^ suppresso errore ejus, tsedii vitandi can- 
s&, rem transii silentio. Quibus autem scriptoribus 
nihil^ aut ferme nihil, criticse disputationis ab edito- 
ribus fuerat ante adjectum, cum in hoc genere mibi 
integra res erat, hoc meum fuit consilium, ut ra« 
rius varietatem lectiohis commemorarem, nisi proe* 
sentem scripturam mutaturus. Immo apud unum 
et alterum eorundem versatus ex mole etiam edita- 
rum lectionum selegi, quas ego proferrem. Unum 
quid hic Hbet addere. Utrum dupiex olim fuerit 
pro Strothfi, aliorumque ante eum virorum docto- 
rum, sententia historiae Eusebianae editio, ab ipso 
auctore profecta, an aliter res se haberet, quicquid 
ejus sit, non multum putabam interesse, quod fere 
semper auctorum nostrorum verba apud Eusebium 
in utraque editione eadem permansissent. Id tan- 
tum notabo^ alterum historise ecclesiastic» scripto- 







iflMM». mSfL UinUkk 4 



Im 







PIUEPATIO, xxit 

mi^oB et multos errores meos mihi Gondonatam iri 
eonfidam. Sin aliter^ atque etiam in contumeliam 
meam non mala tantum, sed et ix>na vertentur^ non 
recuso tortem vitae communem. Interea nullius 
«QCtoris aut scrinia^ aut publici juris iacta scripta> 
oompilavi ; immo in sua cuique tribuendo yereor) 
ne nimius fuerim ; cum operam sedulo darem, n^ 
alienis {rfumis indutus prodirem, neque hcmiines^ 
quem iegant, utrum me an alium, dubitarent. Ad 
singula autem fr^menta ex Eusebio sumpta notas 
integras prsBstantissimi illius Valesii adjeci ; neque 
taimcommiUendum putavi, ut minus omati quam 
antea quivis auctorum meorum foras exiret^ vel 
scitu quid dignum aut lector ignoraret^ aut extra 
qaaerere cogeretur. Idem fere semper egi circa 
Scalfgerum^ Vigerum, Coustantium^ Baluziumque 
in rehquis fragmentis. Denique, ut in rebus ali^ 
c«jus mommti egomet longius excurrerem^ opus 
interdum fuit. 

Sed opere prope jam absoluto, aut saltem post* 
qaam illud ad finem sseculi tertii deduxi, ad ma* 
nus meas ex Italia advecta venit Andrese Gallandii 
Sibliotheca Patrum post medium saeculum modo 
prseteritum Venetiis edita, tomisque quatuordecim 
in folio, ut loquuntur, comprehensa. Verum in 
opere me meo haud actum egisse multa persuade- 
bant. Etsi enim in ingenti aliorum scriptorum 
mole reliquias auctorum, quos vocant^ deperdito^ 
rum collegit ipse etiam Gallandius^ nonnuUi tamen 
eorundem in opere cjus non comparent, nedum 
actst et canones Conciliorum, quos quidem prse-^ 



XXX PRjEFATIO. 

stare a niore est et insiituto Bibliothecarum Pa- 
trum alienum. Deinde multo pauciora ex editis 
libris (nam ineditos taceo catenasque patrum, ex 
quibus nihil omnino suo judicio utus protuUt Gal- 
landius) quam licebat atque oport^bat, ab eo col* 
lecta sunt, Contra vero ex tot innumeris fragnaen- 
tis, si unum forte de schismate Meletiano sub S* 
Petro Alexandrino aTroViracr/Aa excipiatur, nulia ego 
dcbeo Galiandio. Quin cogita, nusquam eum ex- 
emplaria aut scripta, aut edita, ad hos emendandos 
auctores^ dempto uno atque altero eorundem, adhi* 
buisse. Accedit, quod nihil^ aut fere nihil^ priorum 
annotationibus de suo adjecit. Ideo fortasse idem 
ille (TfedfroLv^ qus sibi obtigit, ornasse minus est ex* 
istimandus. Atque haec non dico, ut merita egregii 
viri laude detraham^ qui tantum praestitisse vide- 
tur, quantum vel tempus permiserit, vel ratio operis 
sui^ alia utique tot et tanta complectentis^ postula- 
verit. Etenim quum in Prolegomenis voluminum 
suorum ab eodem sint viro docto posita multa no- 
tatu digna^ et ad historiam literariam pertinentia, 
quicquid ejusmodi a me omissum esset, id nomi- 
nato Gallandio adjectum est. Sed satis de hac re, 
quum jam longior sit sermo meus. Reliqua igitur 
finiamus. 

Cum breves aliquas narrationes singulis meis 
auctoribus necessario pr^eponendas esse cernerem, 
in quibus vitae eorum ac scripta veluti primis lineis 
designarentur, commentariola quaedam adjeci ex 
S. Hieronymi libro deprompta, quem De Vtris II- 
bisiribus scripsit ; vir magnus et ipse^ judice Sca« 



PRiEPATIO. xxxi 

ligero^ atque illustris. Etenim ea sunt, quse uti- 
lem harum literarum notitiam sint praestitura, dum 
fide sua et auctoritate^ gratiaque propria antiquita* 
tis, legentium animum confirmant atque oblectant. 
Denique confido fore, etsi indignus sim^ qui in 
ecclesiae gazam vel aes minutum conferam, ut hic 
qualiscunque labor meus haud inutilis sit piis at- 
que cordatis veri investigatoribus. Illud certe a 
Deo, qua est misericordia, sincere et enixe precor, 
ut ecclesia ejus cessantibus ubique odio atque dis- 
cordiis pacem et caritatem a Spiritu Sancto con- 
iequatur. 



' I 



\ 



[ xxxiii 3 



INDEX AUCTORUM, 



aui 



IN HOC TOMO PRIMO COLLOCATI SUNT. 



PAPIAS 


m 


Fragmenta. 
Pag. 
2— 16 

• 


Annotationes. 
Pag. 
17— 38. 


SENIORES APUD S. IREN.EUM 


41— 57 


59— 65. 


QUADRATUS, ET S. ARISTIDES 


69— 74 


75— 78. 


AGRIPPA CASTOR 


- 


81— 83 


84— 86. 


ARISTO PELL-^US - 


- 


89— 93 


94—103. 


MKLITO 


- 


107—119 


120—143. 


S. CLAUDIUS APOT JJNARIS 




147—152 


153—161. 


DIONYSIUS CORINTHIUS, 


ET 






PINVTUS 


- 


165—172 


173—186. 


HEGESIPPUS 


- 


189—203 


204—255. 


MARTi^RES LUGDUNENSES 




259 


260—264. 


ECCLESI/R VIENN. ET LUGDUN. 


267—296 


297—333. 


PANT^NUS 


- 


337—340 


341—343. 


RHODO 


- 


347—35 1 


352—356. 


CONCILIUM C^nSARIENSE 




359 


360—363. 


POLYCRATES 


- 


367—372 


373—387. 


CONCILIUM LUGDUNENSE 




391—393 


394—419. 


MAXIMUS - 


- 


423—451 


452—463. 


S. SERAPIO ANTIOCHENUS, 


ET 






PRESBYTER APUD S. CLE- 






MENTEMALEX. - 


. 


467—472 


473—480. 



VOL. I. 



P A P I A S. 



VOL. t. 



B 



T** 



r. 



* ■ 



.•• 



PAPIAS. 



S. HiERONYMUS, ^Libro De Viris IlhistribuSy 
cap. xviii. ad pag. 82. Ed. Fabricii. 

JL APIAS Johannis auditor, ^ Hierapolitanus epi- 
scopus in Asia, quinque tantum scripsit volumina, 
.quae praenotavit: Eccptanatio sermonum Dondni: in 
quibus quum se in praefatione asserat, non varias 
opiniones sequi, sed Apostolos auctores habere, 
ait, Considerabam quid Andreas, quid Petrus, dix- 
issenty quid PhilippuSy quid ThomaSy quid JacobuSy 
quid JohanneSy quid Matth(BUSj vel alius quilibet 
disdpulorum Domini; quid etiam Aristion et senior 
JohanneSj dlsdpuli Domini, loquebantur. Non enim 
idntum mihi libri ad legendum prosunt^ quantum 
tnva voWy usque hodie in auctoribus personans. 
(Verha Papiae apud Euseb. Hist. Eccl. iii. dg.) £x 
qiMi apparet, in ipso catalogo nominum^ alium esse 
Johannem, qui inter Apostolos ponitur ; et alium 
seniorem Johannem, quem post Aristionem enu- 
inerat. Hoc autem diximus propter superiorem 
opiaionem^ quam a plerisque^ retulimus traditam, 
duas . posteriores epistolas Johannis non Apostoli 
esse, ged presbyteri. Hic dicitur mille annorum 
Judaicafnedidisse^^Euref&Kriy, quem secutijsunt Ire- 

B2 



4 PAPIAS. 

naeus^ et Apollinarius, et ceteri, qui post l^surrec-* 
(ionem aiunt in carne cum sanctis Dominum reg- 
naturum« Tertullianus quoque in ^libro de spe 
fidelium, et Victorinus Petabionensis, et Lactantius 
hac opinione ducuntur ^. 

* Hieronymus suutn Librum ex Eusebii Ecclesiastica HistoriaL 
maximam partem deprompsit. 

^ Hierapotis civitas in Phrygia Asiae regione. Hicrapolitanus 
£piscopus dicitur Papias etiam ab Eusebio iii. 36. Hist. a Ste- 
phano Gobaro apud Photium Cod. 232. Anastasio Sinaita lib. Vii. 
in Hexaem. aliisque et ab Hieroti. supra cap. 8. et Praefat. iri 
Victorin. ad Apocalypsin. Jo. Albert. Fabricius. 

^ Capite ix. hujus libri. 

^ AcvTe^A/rt? Judaica, est traditio> velut secundo loco post le-* 
gem scriptam habenda> Misna. Vide Epiphanium haeresi xvi. 
Idem xxxiii. 9. ai y»p mxfx^oa-ni ruv Tr^ioQvrspm ^ivn^ua-u^ wA^ti 
ruv *l8^ciivp ?iiyo9ron. Justinianus Imp. Novell. 146. rvip ^i iD-a^* 
ttvroT^ {'le^otioiq) Aiyojxfyf}» ^ivripuonp %qu ^iwctyet^ivofAtP w»prtXSi» 
J. Albert. Fabric. 

* Liber hic periit. 

f Ad Apollinarii Lfeiodiceni et S. Hieronymi tempora pcrvc- 
nisse Papianum opus^ ostendunt et codex quidam Bibliothecae 
Coislini,an'£ MStus mox proferendus^ et ipsius Hieronymi veifba» 
quae hic sequuntur } Josephi libros, ait ille in Fpistola ad Lnci« 
nium^ et sanctorum PapuB et 'Polycarpi volumina falsus ad te 
inmor pertulit a me esse translata, quia nec otii m^ nec virmM 
est tantas res eadem in alteram Ivnguam exprimere venustate» 
p. 196. tom. I. cd. Froben. Basil. 1526. Porro a cl. Gallandio ia 
Prolegomenis in suam Biblioth» Patrum. Tom. I. haec posita 
sunt : *' Utinam (inquit) ad nos usque pervenissent Papi» libri ! 
*' Et supererant quidem ssculo Xili. meunte> ut e codicum MSS. 
*' catftlogb thctL anniitti Chlristi mccxviii. confecto crudimur^ 
*^ quem €x ccclcsiie Ncmanscnsis tabellario erutum cl. Mcnardixt 
'' li^ud ita pridem cvulgayit^ (Hist. civ. eccl. et liter. dc Nismes, 



€€ 
€€ 



PAPIAS, 6 

*^ Paris^ 1750. 4to.) ut proiude viri eruditissimi rectc conjecisse 
'* cxistimentur^ (Mem. de Trevoux Decembr. 1750. Art. clii.) 
*' quod Trithemii quoque aetate, ut ipsemet innuere videtur (J)e 
" Scriptor. Eccl. cap. ix.) saeculo nimirum xv. exeunte eadciii 
extitisse potuerint, licet Caveus et Fabricius neutiquam id sibi 
persuadeant.*' Ita vir cl. cap. x. p. Q7. Ipsa autem verba auc- 
toris mventaru supradicti rerum in sacristia ecdesiae Nem^ni^ 
sensis, ex Menardo nobis retulit clarissimus Keilius in auctario 
FabriciarKB Biblioth, Grac. ad p. 153. tom. vii. ed. novae Harlesi-i' 
anae : *' Item inveni in claustro — Vibrum PapuB, librum de v^bit 
^* Domini,** Rem^ si nullus error huic narrationi inest^ notabi- 
lem! Interea idem liber fortasse iiiterpretatio tantum operis 
Latina fuit, quale est Papiae fragmentum illud 4e Christi Doqiini 
cognatis in veteri codice a Grabio inventum. Hieronymi vero 
temporibus nondum opus Latine cxtiterat^ ut verba ejus supra 
posita ostendiipt. 



B3 



i 



« • 



'• 






FRAGMENtA 

BEATI PAPIje, 

. •• • . ' 

£CCX£SL£ HpiRAPOLITANiE l^ AStA, QUiB 

VULGO MINOR DICITUR, EPISCOPIj ^ 

5. aUI CIRGITEH INITIUM SECUU SECUNDI PDST OMHISTUM ^ 

NATUM FLORUrr. 



£x Prooemio Librorum qainqae 

AOtlAN KTPIAKXIN ESHTH^EniS^ 

8IV1 

lO. ORACULORUM i)OMINICORUM EXPOSlTIONia * 

OtK iKvr^e^ ii croi kcu 'octa ttvtI "aofk rm tiT^ftf-Ct/f f- 
fav KtO^ b/jlclB^ov tiffj KoJ^ ifivfifioysvoreb, ai/yKATii^ 
Tci^cti Tcd^ sffjiaiveicuf, ^iccioslocui/jLivof wref eu/rZv a^" 
B^Hcuf. ov yof Tot^ TCL ZcToAA^ Xeyova^iv ixfiu^ov aayref 01 
i5^oXXii, «tAA^ Toi^ ToJ^B^fi i^i^cuTKovraf' ov Se tol^ to^ 
i?Jiffrfia^ erro?\kf fJt^Vfi/Mvevi^iv, liAA^ toI^ t^ P^^ 

K 

Veriente Hen. Valesio> 
Qtt€tn hie tt alihi hahet Etaehianorum excerptontm interpretem Latinuae*' 

Nec pigebit, eA qu» quon- enim^ ut plerique solent^ eoi 

^Odam a Senioribus didici ac me« unqiiam sectatus sum qui ver- 

moriae mandavi^ cum interpre- bis affluerent^ sed eos potiut 

tationibus nostris adscribere^ qni verum docetent: Necieos 

« . nt veritas eordm nostra quo- qui nova qusedam et inusitattf 

que assertione finnetur. Non pr»pcpta> sed iUos qui IkHafioi 

B4 



8 



RELIQUIiE SACRjE. 



IU9a/g rifis o/jiS^m^. $1 iiirw xai ir«i^^nMAii*^Juf^ n^ 
rm t3f€ff€unfaf s/B^ci, nf< rav Tt^irCur^Mf iufix^mv 
Xiym^* ri 'Af^^m^» n '''i nrr^a^ uwo' ^ ri #iAisnr0^ 
$1 ri Oafuif, n ^latuJoo^ n ri ^h^anti^, if MarS^alof* ^5 
rV SrifH rm roo Ks^iou fioB^Sr art *Afman xdi i 
ts^tadrf^ *luamif, ei t£ Kvfimi fiaSirrai /jf/ourtK 
oit yof ra i% ruf ^iCXiU^ reaimfu iKpfkuf uinEAcifi- . 
Qojfcf, 'icrov rk tto^ ^daJi^ tpenli^ zai fUfioJig. Attnlit 

hxc Eosebiiis in lib. iii. Hist, EccL cap. nh. 10 



mandata in fignris tradita, et 
ab ipsa Tciitate profecta me- 
morabant. Qaod si qais inter- 
dam mihi occnrrdbat c{u com 
Senioribas Tersatas foisset^ ex 
eo cariose sciscitabar qaenam 
cssent Senioram dicta : Qaid 
Andrcaf^ ^aid Petnis^ qaid 
PhiHppus, quid Thomas^ quid 
Jacobus^ quid Joannes^ quid 



Mattbcas, quid ceteri Domini 
discipali £cere soliti essent : 
quidnam Aristion, et Joannes 
IVesbyter^ discipolt - Domini 
praedicareut. Neque enim ex 15 
librorum lectione tantam me 
utilitatem capere posse existi- 
mabam/ quantam ex bominum * 
adhuc superstitum Tiva Yoce. 

20 



Ex lilro primo ejusdem Operis, 
— ^T^^" Kark Qsov aKaxda^ aa-KSvla^ ^cuia^ IxoAouy 

(primi Christiani)^ i$ xai JJeeKlag driXol /Si&X/o) Tgartoo raov Kupia^ 
TM(V '^^fiYflcedov, xa) KA^fti^^ 6 'AXs^avBpAg ly Ta> JJaiZayeoyw, 
(Cum passim tum speciatim libro primo.) Hsec extant in Maxi- 25 
mi Confessoris Scholiis in librum De Calesti Hierarchia S* JDio-r 
nytio Areop. ascriptum, cap. ii. p. 32. ed. Corderii. 

interprete Balth. Corderio. 

— £os qui secundum Deum clarat libro primo Dominicarum 
innocentiam sectantur^ pueros Expositionuni, et Clenens Alex*30 
appcllabant, sicut et Papias de- a^dnnus ia Padagogo. 



PAt>IAS. 9 

# • ■ • 

JSx lilro quarto episdem Operis. 

Mfya, off-iQiiei^ xnroiiiyijut h rira rS Koa-fieo W^if- 

TraTfjcsv 'I^JW. vj^ijS-eig' ycL^ im tootSto? TffV a-et^M, 

ehe /4^ ivvetS-ai ^teXS^eiv, ctfML^^ fijC^ico^ ^ii^XPf^vfif> 

S uTTO 1? Afjui^^ iTniSfjy ^i TA syTuHa, eurri MKivuB^fivai. 

Uxc olim attulerat Apollinaris Laodicenus^ extant auteni qunk 
alibi tum apud (Ecumenium Comment. in Acta ApoH. cap. ii. 

Magnum impietatis exeQi- «set^ quum currus facile tranjs* 

plum obambulavit in hoc mun- iret^ a curru oppressus est^ ita 

lOdo Judas. In tantum enim car- ut ejus egesta fuerint yiscera. 
ne inflatus ut transire non pos- 



Ex eodem libro hujus Operis, 
-Quemadmodum Presbyteri meminerunt, qui Joan- 



nem dtscipulum Domini viderunt^ audisse se ab eo, quem- 

15 admodum de temporibus illis docebat Dominus, et dice- 
bat : (scil. de temporibus regni sui ; Irenaeus autem ista &%•; 
tulit lib. y. Contra Haresesj cap. xxxiii. p. 333. ed. Massueti : 
dubium autem^ an huc usque Irenaeus ipse, an Papiani ex« 
cerpti inde initium sit :) Venient dies, in quibus vinese nas- 

20 centur, singulae decem millia palmitum babentes, et in 
uno palmite dena millia brachiorum, et in uno vero pal- 
mite dena millia flagellorum, et in unoquoque flagello 
dena millia botruum, et in unoquoque botro dena mil- 
lia acinorum, et unumquodque acin\im expressimi da- 

25bit vigintiquinque metretae vini. Et quum eorum ap^ 
prehenderit aliquis sanctorum botruni, alius clamabit : 
Botrus ego melior sum, me sume, per me Dominum be- 
nedic. Similiter et granum tritici decem niillia spicarunjt 
generaturum, et unamquamque spicam habituram decem 

30 millia granorvun, et unumquodque granum quinque bili- 
bres similas clarae mundse : et reliqua autem poma, et se- 



¥" 



RELIQilliE ^j^CRJE. 



mina^ et herb^m secundum cpngruentiam Jis consequen- 
tem : et omnia animalia iis cibis utentia, qu^ a terra acci- 
pitintur, pacifica et consentanea invicem fieri, subjecta iio- 
pinibus cum omni subjectione. . -.- ■ ■ 

Hac aatem et Papias Joan- Tavra ii h^» Uairlas ^lcoiyvou 5 



fais auditor^ Polycarpi autem 
dontubemalts, vetus homo^ per 
jK^ripturam testimonium perhj- 
bet^ in quarto librorum suo- 
rum: sunt enim illi quinque. 
Hbri conscripti. 



ygajp»s bripLa^p& h t§ rerap'* 
Tji roov avrS ^tSklew, S^i yctp 
aMp irivls ^iSxla avvTiTiJfitfai 10 
Exscribente Eusebio Irenxumy 
lib. iii. Hist, Eccl, cap. ult. 



fet adjecit^ dicens . Haec autem credibilia sunt credenti- • 
bus. Et Juda (inquit) proditore non credente, et interro* 
gante : Quomodo ergo tales geniturae a Domino perfici- 15 
cntur? dixisse Domihum: Videbuntqui venient in illa. 
Hsec ergo tempora prophetans Esaias ait,: Ei compesce- 
tur lupus cum igno &c, (Esa. xi. 6. seqq.) 



"Ex Opere PapianOf ut mihi quidem videtur^ ex eodemque 

■ fortasse lihro quarto, adducente Irenceo cepite ulL lib. vi20 

^ Contra Hseres. 

. ' VeU Interpretatio, 

Et quemadmodum Pres- 

by teri dicunt» tunc qui digni 

fuerint coelorum conversati- 25 

; •. .1 

pne, illuc transibunt^ id est^ 
in coelo^ ; alii tute parad^ • 
deliciis utentur; alii autem 
speciositatem civitatis pos- 
sidebunt : ubique auteni 30 
Deus videbitur, et quemad- 
modum digni erunt videur 



i — 'Xl^ w Ilpe^Gt^fpoi Afi- 

you^t, TOTi Kj ol fA€V KUTOr' 

T^tGiff iKua-s x^^oua-iv, 

(fhi^ CUTToXcUJff-ifOriV, 61 ^e TfJV 

^MfjLir^injprA Tti^ mMco^ 
KuB^e^ouorr xSdLvrtvxfla yk^ 
X^ifr^^ ofoS^fioreTaff Kctr- 
S^fiff pL^m i&onai ol ij^einef^ 



PAPIAS. 



rOL 



A^F TcujTfiy Tffi otKviricof tuv 

^TCL SKCLTeV Ke^O^OC^UVj 

Kgjf tZv TA i^f\KOVT(l, 9(^ 

^TUV T0t T^UUCOVTA* Lv ci flBV 

US THS ifAvif ivciXlf^pB^fh 

^ovTou, 01 ^i iv Ta CT«^«(- 
^iioreo iicLT^r^Gva^iv, oi Ji r 

m^JV KCLTO^KfflroUTiV^ K Ji^ 

10 Totrro il^KivcLi tov Kv^iov, 

^iV Toi^ TS^JTCLTpU fJLH fJLOVO^ 

iiveti TToXSxU" Tci, TravrcL ^ 
T£&iS,of TOif Traa-i TfiV k^ 
fM^ourcLV diKfieriv TrcLfiXl^. 



tes eum. Esse autem dis- 
tantiam hanc habitationis 
eorum qui centum firucti- 
ficaverunt^ et eorum qui 
8exaginta> et eorum qui tri- 
ginta: quorum quidam in 
ccelum assumentur, alii ih 
paradiso conversabuntur; a- 
lij in civitate inhabitabuntt 
et propter hoc dixisse Do* 
minumi multas esse apud 
Patrem mansiones. Oomia 
enim Dei sunt, qui omnibus 
aptamhabitationem praestat: 



i5quemadmodum Verbum ejus ait, <^omnibus divisum esse 
a Patre secundum quod quis est dignus, aut erit. £t hoc 
cst triclinium ^ in quo recumbent ii, qui epulantur vocati ad 
iiiq^tias. Hanc esse adordinationem et dispositionem eo- 
rum qui salvantur, dicunt Presbyteri Apostolorum disci- 

20puli, et per hujusmodi gradus proficere, et per Spiritum 
quidem ad Filium, per Filium autem ascendere ad Patrem : 
^lio deinceps cedente Patri opiis suum, quemadmoduq^ 
et ab Apostolo dictum est : ^ Quoniam oportet regnart 
eum^ quoadusqve ponat omnes inimicos sub pedilms ejuim 

^^ Novissima inimica destruetur mors. In teroporibus enim 
regni justus homo super terram existens obliviscetur mori 
jaro. f Quando autem dixerit^ inquit, omnia subjecta sunt, 
jcilicet absque eo qui subjecit omnia, Quum autem eifuerint 
subdita tmnia, tunc ipse Filius siibjectus erit ei qui sibi sub-^ 

• jecit omniay tU sit Deus onmia in omnibus. 



* Mat. ziii. 33. 

* Mauzxii. ie« 



b Joan. xiv. 3. 
^ X Cor. XV. 25y 36. 



<^ Mat. zx. 33. 

' 1 Cor.xv.37>3t, ; 



im 



RELIQUliB SACR^. 



Ex incerto lilroy sive libris, ejusdem Operts* 

. Koe} 6 vSv li ^/xiv lv^\iyi,^vos HoticloiSy (inquit Eusebius lib. lii. 
Hist. EccL cap. ult.) roij [liv rwv awofrfXfluv Xoyov$ vafoi toov 
^eAtols wet^YixoXe^Ttiraiv SfioXoyel mapaXrifivoii* 'Agirieeyoj hi xoi) 
TDv wpta€vTipotf ^loootwou, avTTjKOov huvTov ^Yi(r) ysvi&a^, ivojjLcts') 9 
ytv¥ woKXaKtg avraov iji,vrifiovevcot$^ iv toi^ uvtov cvyypoiiJLfjLeta^i r/- 
dlnnv avTQov woigaSoff&f' xou Tavra V ^fiAV oxnt b\c to &)(jpvffoiv cl- 
f 19^0). S^iov II rals ctTroh^iia^ais tov UwxUt ^moui^ (quse de- 
tcripta sunt supra ad pag. 7.) wqwr&^ai^ ki^&s kTspas avTOVy Si' 
eh fsragah^a Tiva/ifopel xa) aXKa^ 00$ iv ex vrapaioaeaos el$ ayrov 10 
iX^ivTa, To jttev oiJv JcoTfi^ t^v 'lepaTToKiv ^iKiTtitov tqv avos^oXov 
3pi,ei Tous ^yaTp&ai haTpi^ai^ ^iot. twv fsrgo&ev (supra cap. 31. 
bx^ns lib. Hi8t. Euseb.) h^XooTai, 00$ Se xaroi rovs otvrovs ^ n««- 
^Uis yevofjavosy Si^/ijciv m.aqei\r\<pivaji ^otvfjLotriav M r£y tov 4»i- 
AiWou ^yaTegoov fLVT^fjLOveueiy tol vDv (ngjttsiittTfioy. vbk^v yap avi" 15 
Saxr^v x«T outov yeyovvlav Ifogsl' Ka) av craAiv eTSfov nrapaSo^ov 
wep) 'lourov Tov emxktfj^ivTa BaptraSav yeyovos* oos SijXijTiipiov 
faqfhaxov IfLirUvTOs^ xal ftijSev aijSs^ ha ti^v tou K.vqiov X^P^^ 

wrofji^ivavTos» Ka) aXKa 5« avros fvyfpotfevs oos Ix vrotpet^ 

^oaeoos aypafov e\s avrov iJKOVTa vrapaTi^&To^y ^ivas 'r« rtvas^O 
vagaSoXas tou Sorr^^o^ xa) hiaa-xaXias avrs^ xal Tiva oXXa /tu- 



\ 



£t Papias quidem de quo nunc 
trermoirem habemus, Apostolorum 
•dicta, ab -iis qui cum Apostolis 
versati fiierant, se accepisse profi- 
<t«tur : Aristionis autem et Joannis 
Presbyteri auditorem se dicit fu- 
isse. Multa certe quae ab iis tra- 
jditA acceperat, ipsorura nomioa- 
tim mentione facta, in commen- 
^Cariis siiis retulit. Atque hsc qui- 
dem non superflue^ ut arbitror^ a 
nohis dicta sint. Porro operse- 
jpretium fuerit, supra citatis Papis 
verbis, alia etiam ejusdem testi- 
xnonia adjungere, in quibus mira- 
cula qusedam ex aliorum fide ac 
traditione commemorat. Pbiiip- 
pua» quidem Apostolum una cum 



filiabus Hierapoli degere solitum 
superius docuimus. Nunc vero 
qnemadmodum Papias, qui iisdem 
temporibus vixit, mirabilem quan- 25 
dam narrationem a Phiiippi filia- 
bus accepisse se nefert, expona- 
mus. Scribit enim mortuum sua 
state ad vitam esse revocatQm. 
Alterum quoque ingens minicu-30 
lum refert de Justo qui Barsabas 
cognominatus est; qui cum lethale 
poculum ebibisset, tamen Dei ad- 
jutus gratia, nullum iude accepit 

incommodura. Idem pReeterea35 

scriptor alia nonnulla uudse vocis 
traditiooe ad se pervenisse te.sta- 
tur, novas quasdam iicilicet Serva- 
Itoris parabolas ac prsdicatioiie^. 



PAPIAS. 



W 



^uumpcL. h ols tsi ;(iXm$« Tiy«^ f i)or}y ^ooy Irfdc^ [uri r^y fa& 
vfxpcov oyarao^iy» a^o|xarixw^ r^; roG Xf iroO /Scco-iXi/a; M r«vn}or} 

Tijj y^j vvoDO-Ojxtyii;. Kal elxXaj W rj| I8i^ yp»fi mtpalU 

inortv *Af is-Mtfyo; roD zrpi&sv SffSi]Xco|Xfyou ra>y roD Kuj/ou Xoyoiy 

5 tniyiio-a;* xol ro5 ^psa^irrifov *leoawoti ^apa^wrm^ l^' c^ ro^ 

fiXofut^i; ayaTEjx4^ayrff^3 uvayxalo^ wv «rpo^o^ofuy rai; «rpoiic* 

rff^ffio-ai; ovrou f^eoyai; %ragilocri¥, ^ mp) Mo^xou rou ri cuayyl- 

^oy YeypafiTOs fixredATai Sic^ rourooy. Ko/ TOura XflfO^urfv 

10 i/J^i^fiov€U(r€Vy kK^iQm ryfayptv. cv /jLtv rei ra^ rk 
wrh ToS Xpt^S rj XixB^evra, ij 'TrfAx^ivTA. ovn yeif ^xm** 
0-f tcr; Kv^iev^ Sn VJeL^KoXiB^fjtriv eu/rui' v^ioev Si mf 
iSpiyy nfrpay o$- Trf^of TUf x^iU^ iTreiHTo ra^ SL^acrKtt^ 
'AiW. iAA' i% io^cp avvTA^iv tmv KveietKeov vJetifiiye^ 

15 Xoyieop. eo^ Ti iiiv vifjut^i Mci^Kef, iiteif ivio, ypa^petc 
u^ i/jrifjLvniMivivTif. m^ yij troi^a-aTe w^vesav, roJJ 
fui^ eev iiKova-i vSdfetXi^TriiVy f) y^iveruS^e^ u iv ou/rw. 
ra&Ttt [ct^y o8y Wipyirai rcp Tlairla mip) rou Ma^xou. mtfi Sff ro3 



aliaque fabulis propSora. Inter 

20<]uaB et mille annorum spatium 

' po8t corporum resurrectionem fore 

dicit, quo regnum Christi corpora- 

liter stet in orbe terraruro.-^^^-^A- 

lia» qaoque supradicti Aristionis 

25 eaamtioiieft fierHionam Domini, 
et Joannis presbyteri traditiones 
lefert in suis libris. Quat discendi 
ttadiosis indicasse contenti, rem 
iUam, qaam de Marco Evange- 

SOlista idem Scriptor commemora- 
vit, saperioribus ejus verbis sub- 
nectemus. Aiebat etiam^ inquit^ 
presbyter iUe Marcum Petri 
mterpretem^ quaecunquc me- 

35moris mandaverat^ diligenter 
pmcripsiste : non tamen ordi- 
ne perUxtiisse qu» a Domino 



aut dicta aut gcsta fucrant. 
Neque enim ipse Dominum aa» 
diverat aut sectatus fuerat un<- 
quam. Sed cum Petro, ut dixi» 
postea versatus est qui pro au« 
dientium utilitate» non vero ut 
sermonum Domini bistoriam 
contexeret» Evangelium pnedi* 
cabat. Quocirca nihil peccavit 
Marcus^ qui nonnuUa ita scrip* 
sk, prout ipsc memoria repe^ 
tebat. Id quippe unum stude- 
bat, ut ne quid eorum qusB au* 
dierat pnetermitteret^ aut ne 
quid falsi cis affingeret. Hibc 
de Marco Papias narrat. De 
Mattlueo vero sic habet Mat^ 



14 RELIQUIiE SACRiE. 

TcL XoyiA ovvey^ciyj/aTe. ^^/JLfpfiWi J^ eurrcL aas fjv Svvet^ 

TOf iKCl^Of. xfp^Tflt/ $' 6 avTos [Augrvglous otwo T^; 'loMrvyotf 

vpOTepa$ 67is-oAi]f , xa) affo rris Uirpov Ofioloosm iKri^etrcq ^i xol 
ftXAi}y Woptav mp) yvvouxosf It) voKkalg oiiAOLprious hoLS}jfieio^iis 5 
iw) Tou Kvplov. i}V To KOL^* 'ESgoilovs ivayYiXdov raigiiy(a. 

tbaeus quidem, inquit, He- ex priore itidem Petri desumptis 
braico sermone dinna scripsit »ititur. Aiiam quoque exponit hi»- 
oracula : interpretatus est au- ^^P^ ^^ muliere, quae multorum 

.■_ . ^ '\\ ^^ t. cnmmum coram Domino acciiaata 10 

tem unusquwqne lUa prout po- ^^ q^^ ^^^^ ^^^^^^ j^ E^. *V 

tuit. Porro idem Papias testuno- g^u^j gecundum Hebraeos scripUi 
fun ex pnore Joannis epistola, et habetur. 



Ex lihro incerto ejusdem Operisp 

; Tlavlas Se Stco^ (inquit Andreas Caesariensis Comm, in Apcea-» 15 
lypsm, cap. xxxiv. Serm. 1 2. ad calcem^ ed. Morel. Opp. S. Cbrysoit. 

p. 52.) im Xi^seos. *Evioiff ^S cu/reiv, &jAa^^ roov vraXof bsloav 
ayyixmf i(^ Tfff TTi^i tyiv yl\v SitLKOTfJt^criCdg s^eoKiv ip^ 

XHVj K0j KcL^f CL^X^ WCL^Vfyyvna-i. Ka) k^r^s fwiv W 
i^iV ^i OVViGfl TiMuTVI<rCLI TfjV Tci^iV CUfTCOV. 20 

ft 

Intetprete Theodoro Peltano, 

ConfirmatautemPapiaSyB.Jo- nus injunctum administrare 

bannis discipulus, hisce verbis. jusgit. Et paucis intcrpositis, sub- 

Aliis cx ipsis, ncmpe angelis, jungii: Accidit autem ut ordi- 

quandam circa terr» admmis- nem sibi praefinitum absolve-25 

trationem, potestatem, et pro- ^^^ ^0^ ^ decebat. 
curationem tribuit, riteque mu- 




PAPIAS. -i 15 

De Papia^ aliisquef idem Andreas hcec hdbet in Prolegom. 
ejusdem Comment. in Apocalypsin. 

Ua^,^ T9I rM hwmi^ Ttis-filSkio (Apocalypns) mpirliv 
4. iupanmf roy kiyw ijyefit^ twv iMutaplow Fpiyo^bti ^/x) to5 
S ^0X0^8 xoi RupiXXoti, xpo&ni Si i^ roDy af)(cufnipmff FI AIIIOT^ 

£fpijV0tiov^ MfidoS/ot;^ xa) 'IviroXtirou^ tovtj) 'GTpQO-fjMgrv^ifTeoy ri 

o^iM-is-oy. P. 2. 

Interprete eodem Theodoro Peltano. 

Porro aotem de libri bujus fide drinum, multoque bisce vetaslia- 

10 et antoritate prolixe boc loco - res, Papiam, Irenaeum, Metbodi- 

disserere supervacaneum arbitra- um, et Hippolytum divinum fide- 

itktx, Constat namque beatos illos que dignum esse, noa ono loc# 

/ • virpspatresqae nostros, Gregori- tradere. ; 

um Theologum, Cyrillum Alexan- 



15^ DePapiafaliisquefitaAnastasiusSinailalib.l. 
^ Contemplat. in Hexaemeron. 

AaSivr^ rif itipopii^ Ix IIAniOT tS iroyt; rS 'Upeao>Jr8y rS 
h r^ hwi^ifilap forHjtf-om^, ^ KA^jxsrro^^ ILeyra/yoti riff 'Ax^oy- 
BjHoy Ugm$y xeil 'Afifuoy/ot; o-ofeoTorotiy reoy ap^ouan xai fffpimaf 

20oTiy^p&oy ^ytyitromj ci^ Xgifov nai r^v IxKkticrlav vraa^av r^ l^a- 

'^ ijftgpoy yonq-gyrwr ■ 

hUerprete Petro HaUoixio, 

Capta occasione e Papi» tiro monio sapientissimOy primis et ve- 

darissimo Uierapoiitanoy apostoli tustis (sibi invicem consentaneis) 

25 Qui saprm pecCus Domim recobuit interpretibus, (fn totum opus sez 

discipuloy et Qemente, et Pantae- dierum de Chnsto et ecclesia in- 

no sacerdote Alexandrino, et Amr- tellexernnt :— 



Iterum idem Anastasius lib, vii. ejusdem Operis 

Latine versi. 

30 Veteres ergo ecclesianim interpretes^ Fhilo^ inquam^ philoso- 
phus^ et tempore eqnalis apostolis^ et celebris PAFIAS Hiera- 



> 



RELIQtJI^ SACRiE. 

politaniit^ Jo^nis ^vangelistaB d^scipulus^ et IcemBUS I^yigdli* 
netisi»^ et Justiuns martyr et philo«opbu8j (Hujus Ci>mmeiiiarnt9 
tn Hexaemeron ibi paulo post a£Fertur) et Pantsnus Aiexandri- 
nuM, et Clemens Stronateus^ et eomm asseclas spiritualiter siint 
contemplati de Christi ecclesia ea qu« scripta sunt de paradisoi 5 
In tomo I. mblioth, PtUrum Pari». 1609. col. 223. 



Fragmentum PapicB ex Cod. MS, 2397. Bibliothecis 
BodleiancB a cL Grabio editum. 

^ 'Maria mater Domini ; " Maria Cleophs^ sive Alph^if 
uxor^ quae fuit mater Jacobi episcopi et apostoli, et Symo^ 10 
nisy et Thadei, et cujusdam Joseph ; '" Maria Salome^ uxor 
Zebedei, mater JoaDini^ leyajigeJistaB^et Jacobi ; *^Maria 
Magdalene. Istae quatuor in evangelio reperiuntur. Jaco- 
bus, Qt Judaa et Joseph^ filii erant "materterss DpminL;. ^ 
Jacobus quoqi^e et Joannes "'alterius materter» Domini 15 
fuerunt filti. "Maria Jacobi Minoris, et Josepbj; «a^r^ 
uxor Alpbeiy soror fuit Mariae matris Donvnii quaxQ 
Cleophas Joannes nominat, vel a patre» vel a gentilitatii 
familia, vel alia causa. "'Maria Salome, vel a viro, yel a . ^ 
vico, dicitur; hanc eandem Cleophae qiddam dicunti quod^O 
duos viros habuerit. Fol. 286. col. 2. 



4 ■ 



ANNOTATIONES 



IN PAPI.E FRAGMENTA. 



lA^. 



t^j^. 7. )in. IK OTK jxvifo-» Sff 0^1 8rc.] Papio? vcrbis hceo 
{memisit Eusebius, ToO St Ilairift vuyfpifjifiarti mim riv 
apidfftoy pifiTCKf' « xa] kif^yiypairlo^ Xoylwv Kupiaxouy tf>}yi^9'ca)f* 
rotmw xo) Eipijvaio; oS; /u^^oov aurw yfafivraw |uivi;ft0Hvsi, «SSj 
«wf kiywif. ToSra ^ i^ IlarMtf *Icoayyoti f*fv axour);, FloAux^p* 
iroti $f Iraipo; yffyoveo^, apx^hg awjp^ tyffafm^ mfjLOLpxDpu h rp 
TtTapTji Toov auroO ^Sklow^ ffi ycip aOreil «rfvrf /3ieX/a o^vri* 
Tor/fuva. nalf 6 /xtv £lp);vaio; raOra. a^roV 71 |u.i)v 6 riax/a; xar«) 
ri vrpooifuw raav avrS Xoyoov^ ax^oar:)v ftfv xo^ auroWlijv ^Saficof 
louriv ytvi&cq rcov icpwv «iros-^Xajy fjx^a/va* vapaiAij^fvoc/ tii ro^ 
rif; tft^/fiflOf «rapfl^ rwv Ixt/voi; yvwplfjLWV SiS^o^Xfiy Si* flSv ^ijo*) 
A^iflBir. OTK OTivficrai Sf 0^01 &c. PapicB vero quinque om- 
911910 Jeruntur lilm^ qnorum titulus est^ De interpretatione 
oraculorum Domimcorum. Horum qvivque duntaxat Pa^ 
pUB Uhrorum meminit Irenceus his verlis* Testatur^ iNquit, 
hcec Papias Joannis auditovj et sodalis Polycarpi scrtptoT 
antiquus in quarto operis stii libro. Sunt enim ab eo quitt" 
que libri compositi. Et hcec quidem Irenams. At vero 
Papias ipse in procemio librorum suorum^ se quidem sancto^ 
rum Apostolorum spectatoretn atque auditorem Juisse non 
dicit : sed ab eorum familiaribus normamfidei se accepisse 
iestatur his verbis. NEC pigebit 8cc. {^^ Eusebius ex 
.Papiie opere ipse desunipsit ; altera vero qute IrcnaeuB ei( 
Papiae libro quarto descripsit, oninia ex Irensano opcrc 
mox sistentur. 

Ibid. !• 12. o-uyxorarafot/ raT^ kpft,r^vilai{\ Ita lcgitur in 
codice Regio, et recte quidem ut opinor. Certe Kufi' 
nus hunc locum ita leffit, ut ex versione cjus apparet. 
Non pigebit autem nos tibi omnia quce quondam a prcsbyte" 
-ris didicimuSf et bene retinemuSf recordantes exponere cum 
inierpretationibus suis. Keliqui tamen codiccs Mslz» Mcd. 
ac Fuketianus cum Niccphoro scriptum habcnt ffvyra£at. 
Hen. Valssius* Adde cod. MS. BodL quem iu Prs- 

VOI.. I. c 



i8 ANNOTATIONES 

{atiohe ostendi Valesii esse codicem SavUianum. Lectionef 
vero Gruteri in editione Genevensi allatae mr/xetretrt^a^ 
habent, scripturam auyxaTOLTo^mf quam e cod* Regio Ro- 
bertus Stepbanus primus Eusebii editor recepit^ confif'- 
mantes; avyxeiTeiXi^M autem MS, Norfolc. qui in sdibuf 
Somersetensibusy ut dixi, adservatur. Frustra enim 8crip« 
tum esty l&eofy TvyKetreiTi^eisj in ora codicis episcopi Castel* 
lanii cujus extat varietas ad edit. Readingianae calcem, 

P. 7* I- 13. &k{fiaav] akffitieLs Gruteri Lectiones. Mox 
zbcstTeiB,Nicethoro. Strothius. Cum Nicephorus^ qui^ 
lit cssteri^ insolens istud haS^am[Am$ virig aurm aKii^9m.y 
confirmata eorum veritate scriptum habet^ in historia sua 
ccdesiastica amet suas paginas Eusebio -domplere^ 'operar 
pretium est^ ut kctorem hoc moneami codicem VindoboA 
nensem^ ex qoo Grasca Nicephori prodierunt^ habendum 
adhuc esse unicum historias illius exemplar manu fcrip* 
tum, etsi Nicephori opusculomm index in Catalosto mami'^ 
scriptorum BoaleiamsB BibUothec€B exteris nonnmiis aliud 
suaserit, fraudemque fecerit. Numero autem 3040. codez 
ille Bodl. signatus^ Nicephori Callisti Historia Ecclesiasiica 
nomfaiatun 

Ibid. 1. 14. oi ykf to1$ tA «roXA^ Xeyowrw &c.} Hen» 
DodwcIIus Dissert. V. in Irenceum^ §.xri. p.4A7. ^ So^ 
*' phisticam his verbis perstringit Papiasy a qua innuit, 
*^ disciplinam quam secutus esset ipse, fuisse alienissi- 
•^mam." 

P. 8. 1. 1. T^ flriVff 8e$ojtuy«^] In Jiguris tradita reddit 
Valesius: potius^^et tradita. W. LoWth in editione 
Seadingiana* AlUf Jidei vtljtdelilms tradita. Hseb tranff*- 
iliit Ruiinus. Gajllandius, ad Bibliothecam Patrum 
«uam. Vocem quidem «riViv pro ipds Jldelibus in loco 
Paulino accipiendam esse^ Aixfldoovyi} 0f ov h ootco {evange*' 
lio) AiroKakMtTai hc ^lftois tU «r($iv, Rom. i. 17* iere per- 
suadent mihi cum alii loci, tum verba, quae sequuntur in 
cap. iii. ad comm. 22. et 30. Porro^ cum noc scripsissem, 
idem indicasse cl. Schleusnerum in Lexico suo Nom Tesi» 
V. vlps, animadverti. Sed Papise verba hic sonare videii' 
tur^ prtBcepta Domini Christianorumjidei tradita* 

Ibid. I. 2. z\ li «rou—- aytxp^yoi) Xiyw^ ffl ^i mo xof rV Tam' 
micSvripwf tJflipi)xoXov^x«i^ toi; a^rof oXoif ix^oiy Toitg Tm 6st9^ 
s^oku^ knitq»w hSye^. Christopherscni Lectiones (ad edit» 
G^nev. marg. allatse). Paullo ante apud Ntceph, legeba- 
•tur «rApotyivoft^i^. Stroth. Similiter, sed forsitan expo^ 
nendi causa, vetus Rufini Eusebianse Historiae interpretifi 
versio, Qnod si qumdo advenisset atiquis ex his qui secuii 



IN PAPtiE FRAGMENTA. 19 

• 

Jiifil apostolos, ah tpso sedulo expiscabarj quid Anifeas Vt* 
Neque aliter posthsc locutn interpretatus est Eusebiu^» 
qiiippe qui Papiani ipsum apostolos audiviste, ut videUt, 
iKrabat. hJ^ pro jfAdoi. MS^ Norfok. 

P. 9. 1.4* S| tI ^lXnntor ^ t/ 0fl0jx«;, ^ ^titxmSog] ^ r/ ^/em^ 
^ 4»tKMnr0(, i| r/ S//x«oy ^ 'laxfio^ojr. Niceph. StroTR. Ita 
Nicephorus quidem lib. iii. Hist. c. 22. scd in ii* 46. ubi 
eadem haec afFert a vocibus fl U voo exorsus, nec Simo* 
nem neque etiam Thomam memorat. Habet ^ r/ ^UmuSof 
2iS. Norfolc. Copia autem fuit Papie a filiabus quoque 
S. Philippi, quibuscum familiariter se vixisse ipse infra 
testatur, quid pater ipsarum Philippus docere consuestet^ 
sciBcitandi. Hic enim cum tribus nliabus apud Hierapo* 
lim Papiae urbem vixerat et sepultus est, teste Polycmte 
£pbesino episcopo apud Eusebium lib. v. Hist. c. 24. qui 
vertente saeculo post Christum natum secundo flpruit. At^ 
c^oe in eadem Papiae sede ab ipsis initiis evangelii eccle- 
siam Christianam extitisse, ostendit S. Paulus in Epist. ad 
Catossenses cap. iv. comm» 33* . 

Ibid. 1. 7. o2 T8 Kupiotf fMtdirraj xlyotio-iy] Abest o2 Niceplu 
Stboth. A priore Nicephori p^« omnia verba absunt« 
RulSmia autem, dum vertit hoc modo, quoB vel Aristvom vel 
Jmnmes ptesbytery casterique discipuli dicebantf legisse vh» 
detar» xo^ ol dkkot rou Kvpis fut^cq A. Caeterum de duobus 
hisce Christi discipulisy.nonnihil habet Eusebius in looo 
mox aflerendo» et plus aliquid commemorabo ad pag. 3S« 

Ibid. 1. 84 i yaiq roL fx Twy jSiSAitioy^&c.] Quosnam librot 

Papias hoc loco designare voluit? Ipsane discipulorum 

Christi scripta ; an potius aliorum quorundam opera, in 

.qu8B sermones et aogmata discipulorum relata erant ; 

-quonim multa apostoTicis etiam temporibus^ imo inter* 

ctum ipsorum apostolorum nominibus falso inscripta, cit** 

cumferri soleb^nt ? Ut dicer^ mihi quidem auctor videa« 

'tur, non tantam utilitatem se capere posse .ex libris qui« 

.busdam de doctrina apostolica conscriptis, quantam ex 

liominum superstitum narratione, qui apostoios comitati 

•essent. In aliud tamen plurimos alios abeuntes video, 

tum vero virum plane eruditum Robertum Abbotum in 

■Denumstratione sm,Antickristi^ in Scaligerianis a Scaiigero 

,laudibu8 omata^ cui quidem Papias videtur plus traditione 

-vvm vocis quam consignatis S. Scripturarum tabulis acquie*' 

^.yiase^ c. i. ^* 1« Hoc auidem prorsus imperiti homitiia fo-' 

-isset, ne gravius quidaicam, nam ita auditori potius cre* 

.dere, quam ipsi doctori voluisset P^ias, is qui sua Kteris 

loommcndabat. Alioquin rem magnam atque prsw^Uraqi 



% 



to ANNOTATIONES 

. fiiisse novimusy id quod optime vertit Rufinus, viviB voei^ 
priBsentisque magisterium* Neque vero traditio istiusmtidi 

^cum neglectu sacrse scripturae conjungi solebat; namqiie 
Irenasus, cujus paginae iere omnes testimoniis divinanuD 
«cripturarum refertffi sunt, de se ipso haec scribit; nimi-' 
rum, cum juvenis admodum esset^ audire se solitum este 
a Polycarpo, quas ille acceperat de Christo Domino aib 

• auTovleilSi eaque omnia, ut ait, cum sacris scripturia con- 
gruentia; ratrra, inquit, xa) tots ^ia to e\eos toD Ostf ri w 

. f/xo) ygyovo^ (rvou^alcos rixsoVy infOfir/iiJMri^o[Ji,evog avTa, oox Iv 

^apnj; aXX' Iv t^ e/x^ xagS/a* xolf as) ha rtjv x^^^ ^^^ ^^ y^" 

vla>s avra avaiMLpvxwfMX^, Epist. ad Florinum apud Euseb. 

•lib« v. Hist. c. 20. Unde constat, Polycarpum quoque 

consuevisse tou^ auroirlas Christi frequenter adire^ atquo 

aermones eorum postea referre, non tantum scripta eorum 

-legere atque adducere, quod quidem prssterea vir idem 

sanctissimus maxima cum veneratione in epistola sua iecit, 

' quas superest* 

P. 8. 1.9. xa) fji.evscris,'] Papianis Eusebius subjunxitr 

Sv^a Ka) hmfriac^ a^tov ^)$ xaTapidjxouyTi auT^ to *Iouavvou SvofjM* 

cSv Tov fiiiv vgorspov Uirpco xm 'laxmScp xoLj MardaJo) xfl^ to7i; 

Aofiroi; a9ros-oAo*^ fruyxara/iiy&y cafoos ^riXoov rov svay/sXir^v* riv 

8* ?rfpov 'looavwiv has^siXas Tov Xjoyovy kripots vraga tov raav ian" 

■ fiXeov api^fMV xarara<rcrstf fsrporo^as outou tov 'Apif/eova. ro^»; 

rs avrov urpscSuregov ovofJM^ei. cos xo) $*a tovtcov avo^eixvO&txf rijy 

Ifopiav aXrfirjy toov ^uo xard rrjv *A<rlav OfMowpiia XE^pri^cq eigrixe* 

'^coVy ivo TS sv 'E^eccp yevi^ctf fuvr^fLara, xof exarepov 'looavvou m 

- ytiv XiyeS^OLf ols x^ kvayxouov fsrpocri^siv rov vouv* slxo; yoip riv 

ievrepovy ei fur^ ti^ e^ikoi tov ^gcoroVf rrpf vk ^vofiarog ^epOfjUvr^v 

-'looavvDu 'A7roxaXu\(^iv ecopaxivoq» Ka) 6 vov Ss ^/xTv $i}Xou/x€vog 

' UaviaSj rous ftsv tcov aTros-oAcov X^ou^ vrapa rwv. aurols «ro^xo* 

• Xou^di^xoroov bfjjrXoyft iffapuKri^ivai' 'A^ig-iWo; Se xoLJ tou mptirSiA* 
-repov 'looavvsy aurrjxoov kaurov ^a) yevi&oL/. ovofjMS') youv 'xoKKx-' 
'Xis auroov fjivrifjiAivevcaSy sv toi^ outou (ruyipa/xixao-i ri^inv outobv 
^^otpa^ia-eis* Quihus in verhis illud etiam ohservandum est, 
] bis ah eo positum esse nomen Joannis. Et priorem quidem 

una cum Petroy Jacohoy Matthceo et reliquis Apostolis re- 
tensety satis indicans se de Evangelista Joanne verhafacere* 
Postea vero adhihita sermonis aistinctioney alterum Joan-> 
'jnem cum iis collocat qui extra numerum sunt Apostolorum^ 
'prceponens illi Aristionem quemdam ; eundemque presbyte-' 
'Tum diserte nominat* Quojit ut vera videatur esse narratio 
'illorum^ qui duos eodem nomine appellatos in Asia vixisse 
'dixerunt : et apud Ephesum duo esse sepulcray et utrumque 
jkfpasmis haetenus mnUmrL Atque hoc. animadverterc iu 






IN PAPI^ FRAGMENTA. %% 

primis necessariinm puto, Verisimile est enim Revelationem 

iUam Joofmis mmine inscriptam, si non a priore illo, certe 

4ib koc posteriore visam fuisse. Et Papias (jnidem de qm 

ifunc sermanem habemusy Apostohrum dicta, ah iis qui cum 

utpostolis versatifueranty se accepisse projitetur : Aristionis 

nutem et Joannis Presbyteri auditorem se dicit . fuisse. 

Mtdia certe quce ab iis tradita acceperat^ ipsorum nomina^ 

Hm mentione facta^ in commentariis suis retulit. Ita qui* 

clem Eusebius ; ei autem hic et ante colligenti ex Papianis 

verbis, ipsum Papiam non fuisse rcuv Seu^fxa discipulum, 

opposuit sese post Halloixium in Fitis Patrum Orientalf 

wosque viros doctos, Joan. £rn. Grabius, tom. ii. Spicile^ 

gii Patrumy p. 27. , " Eusebii," inquit ille, '* auctoritate 

motus Baronius, posthabitis Bedae, Usuardi, Adonis &o. 

Martyrologiis, ubi Papias expresse Joannis Apostoli audi- 

'^ tor dictus est, in suo posuit, Joannis Senioris. Sed miror 

^ viros istos doctos iidem abrogasse Irenaeo, a quo Joanr 

*^ nem sine addito dicente, Apostolum designatum esse 

'^ ipsuwet agooverunt." (Locum Irenai Grabius hic de- 

signat^ quem ante allatum Papiam Eusebius adduxerat.) 

" Atqui is idoneus hujus rei erat testis, utpote Papias 

** discipulus, Juxta Hieronymum Epist. 29. ad Theodo- 

** ram, ac promde bene gnarus, quo hic doctore usus fu- 

^ erit. Melius itaque Hieronymus loco citato, (et alibi) 

'^ Andreas Csesariensis in Apocalypsin, Anastasius lib. vii. 

^^ in Hexaemeron, Maximus aliique una cum laudatis 

*' Martyrologiorum auctoribus, Papiam Joannis Apostoli 

*^ vel EvangeiistcB auditorem nuncuparunt. Dices cum, veJ, 

^ pro Eusebio, majorem ipsi Papiae, quam Irenaeo, fidem 

^* habendam esse : illum vero se non Apostoli, sed Pres- 

^^ byteri Joannis auditorem dixisse. Ita quidem Eusebius 

^^ de Papia ; sed non Papias de semetipso : qui se nec 

*^ Joannem Apostolum audivisse negat, nec Presbyteri au- 

^* ditorem fuisse plane affirmat. Negasse male concludit 

^^ Eusebius ex istis Papiae verbis, ubi ait, se sollicite ex 

** Apostolorumfamiliariuus sciscitatum esse^ quid Andreas, 

" quid Petrvs &c. quidve Joannes dixerint. Nam eadem 

•* ratione negandum quoque fuisset, quod Joannem Pres- 

.'' byterum audiverit Papias, quoniam et in hujus dicta se 

. ^ inquisivisse ibidem testatur, addens : Qucb item Aristion 

*^ et Joannes Presbyter, discipuli Domini effati sint. Hoc 

^•* tamen omnino voluit Eusebius, licet non clare affirma- 

.^* verit Papias* Quippe is unum quidem et alterum Joan- 

.^iiis senioris dictum refert apud Eusebium loc. cit. non 

^ff-rtmiiei» se ipsum ha^c ex illo audivissf ait« VerumjK>;;i 

' C3 



H iaSTNOTATIONlW 

^ repugno» quin potius ab utroque Joanne, et ApostolOj ct 
^^ iseniore, Papiam traditiones agcepisse credo. Neque enim 
^^ ex eo, quod alios eorum auditores de pluribus se per* 
^^ contatum profitetur Papias, coUigi potest, eum ipsum 
** haud ex illorum numero fuisse : seduli quippe discipuU 
^^ solent omnino, ubi eos quid fugerit, ex condiscipulis 
^dicta sensusque magistrorum exquiiere; prsesertim A 
^^ alios diutius et familiarius cum eis conversatos nCf^ 
^^rint/' Hactenus vir doctus, neque a veritate fortasise 
Itberrans, certe plurimos sibi consentientes habens. Et 
inihi eadem opinio verisimilis videtur, cum enim vox «rp^*» 
'finpoi in posteriore parte hujus {n^agais de apostolis adhi- 
beatur, quidni siniiliter interpretanda vox fuerit in princi- 
pio ejus, ubi meiQOL jm mptcrSirnpm didicisse se Papias affir- 
imat ? Ad haec hb, iii. Jje Hceres» cap. 3. Irenaetis osten- 
'4it9 apoatolorum ipsorum discipulum iuisse Polycafpum, 
cujus kraipov in alio loco mox afierendo Papiam vocat. 
lyin et vetus auctor apud prooemium Graecse CateruB in 
K Joan, a Corderio editas adductus tradit, Joannem evan- 

Selium suum discipulo suo navlct Eu^fctfrcp ra) 'Isponro^iTy 
ictavisse ; quas quidem Papias iwaiwiiia ab aho quoquam 
dubito, an memoretur. Sm omittendus est hic auctor 
tanquam minus notus atque recentior fortasse testis, certe 
ad rem nostram appositus est ApoUinaris Laodicenus, sae- 
culi quarti scriptor; in cujus manibus versatum fiiisse opus 
iipsum Papianum videtur^ Is autem in schoHo, quoa ex 
CEcuT^ehii Commentario in Acta Apdst. desumptum mox 
aequitur^ Papiam discipulum Joannis apostoli appellat. 

yerum tamen hac in re non nossum non locum afTerre, 
qui apud Irenseum extat in Hd. iv. c. '27. al. c. 45. ubi 
Verba aliqua veteris cujusdam presbyteri anonymi, ita 
afferuntur, ut post lectam Papiae nanc pii<nvy pene videatur 
Papias, maxinie si ab Eusebio standum sit, ab Irenseo 
^ignificari. Quemadmodum atidivij inquit Irenaeus, a qua^ 
dam presbyterOj qui audierat ab his^ qui apostolos viderani, 
ei ab his qui didicerant ; hi posteriores proculdubio sunt, 
•r roS Kvpiov fjM^ta), sepositis apostolis. Presbyter vero 
ille^ quifquis tandem ille fuerit, videri possit apostolbs 
baud irequentasse. Sed tamen profecto de Papiae disci- 
pulatu nmil certi ex hoc Irenaei loco» qui Papiam nomina- 
tim alibi adduxit, potest statui, quanquam Cavio in Hisi. 
' Lii. tom. i. ad p. 49. aliisque vins doctis» admodum pro* 
babile videtur, firagmenta ibi atque alibi apud IrensBunt 
' ilUata tx Papia deprompta fuisse. Sed ipsa illa postbaea 
ftiS&ro* Interefl; ^ dwitoii qum ad Idja quRHclam verbii; 



IN PAPIiE FRAGMENTA. %$ 

emsoopi Hierapolitani spectaverit Eusebius scribens, 'A^i* 
tsitms 9§ Kti ToS vptcStnipov *l(ooiwov avriiKOOv iMniv fina\ ynl" 
&mf^ etsi aias cum Hallobcio in Fiit. PP. OrientaL tom. h 
.p. 652. Papiam non ex professo, sed tantum ex occasione^ 
oixiMe, se istoruro fuisse auditoremj aut potius, semet ex 
ttff audivisse ea quce ipse referelat. Crediderim, vix aut 
ne vix quidem illud de Joanne presbytero atque Aristione 
oollegisset sibi Eusebius ex solo hoc Papiani operis prooe^- 
mioy etiamsi viderit, in presenti tempore dici xfyooo-i de 
duorum istorum non de caeterorum sermonibus. Certe 
ait, Papiam scepenumero duos hosce Christi discipulos in 
scriptb adduxisse suis. Tantum propter Grabii verba dixi* 
• Sed hsec hactenus; quod attinet autem ad caetera Euse- 
Ini initio hujus notas allata^ memorandum hic est, histo- 
riam illam de duobus sepulchris Joannis nomine insignitis 
a magno Dionysio Alexandrino episcopo acceptam fuisse, 

Jui in opusculo suo De Promissionibus, ab Eusebio lib. vii. 
list. c. 25. adducto, illam posuerat. Sed nonnuUi puta* 
nmt, teste Hieronymo De Viris Illustr. cap. ix. duas nasce 
xnemorias ejusdem Joannis evangelist» fuisse. 

- P. 6. I. 25. Maximi Confessoris] Hujus scriptoris, ut 
post videbis, loca duo adduxit Grabius, in auibus memo« 
jratur Papise nomen, hsec vero^ci; ab eo omissa est« 

' P. 9. L 2. Mfy« &TiS€iei$ xncolmyfML &c.] Hec Papise de 
Juda, quae in multis afTeruntur Catenis super Acta Apost^ 
Apollinari Juniori debentur^ celeberrimo^ ut dixi, «aeculi 
quarti scriptori, quod quidem didici cum ex codice xxiii* 
bibliothecae olim Coisunianas a Montfauconio ad pag.^6» 
Catalogi memorato, tum ex Caiena MS. quse in bibIio« 
theca Collegii Novi adservatur. In impressis autem CE- 
eumenii atque Theophylacti Commentariis, Apollinarii 
nomen if ^u haud praefigitur. Cum vero apud Tkeo^ 
pkylactum plura ibidem de Judae morte adducantur^ ist- 
AaDC, tanquam si re vera Papiam auotorem habuerint> 
Grabiano Spicilegio addita sunt ab eo> qui postumam editi* 
onem adomavit. £t nuper cl. quoque Fndericus Munte* 
rus, in Fascic. Fragmentorum Patrum Grcecorum Hafnias 
«dito> fide nixus catenaruixi super libros sacros manuscrip- 
tarum quarundam Papiae additamentum istud attribmt. 
Neque aliter rem olim administrasse video Pfaffium in 
Dissert. Apolo^et. de Fragmentis IremBi^ §.11. dum oa- 
tenam Collegii Novi a me modo commemoratam profert* 
Hoc vero interpretamentum, etsi longius sit, atque indig- 
num prorsus lectu, omnibus tamen^ quo melius de eo 
iktternatur, ob oculos hic ponendum. esse duxL Ita i^tur 

04 



t4. ANNOTATIONES 

Theophylactus et quidam, quos ipse vidi, ioediti catenati»»' 
reS) nonnihil tamen inter se variantes : 06 yotp hcofibeafs rjji 
oy^ovri 6 *l^^Sy aXX' BitsSlm xa^aupediif vpo r«f anro«viy^vau Kfd 
rouro iya^ifepov ifo^fi Ilavias 6 'Iomkvvou fLodifn); hf reo rmepr^ 
rr,g h^yr^sco^ reov Kugfaxaov Xiyav^ >iym Srxg' Miya ^ affmr 
Ssiac wn^tyfjia h rovro; r(» xwryun ve^ie9ran;0'ey 6 *ioi!S^a^y Vfi|*- 
dgl^ 671 ro<rotfrov rigv aopxa, aSs-s /x^ ^ ox&^sv {i\^a Theopbyl. 
in Mat. p. 122. ed. Rom.) auLo^a palia)^ hijpyerMj ix§ifw 
Zvva&ai hsX^elv, 'AXXa /xi; le auTov fiovov rov rr;g xffaX^^ oyxop' 
ovrou. T^ fuv yap fiXefafa taov op^aXfiaov auTS, ^affi, roffourof 
e^oiS^o^ai, co^ aurov /xsv xodoAou ro ^o)^ ft^ /Sxixeiv* rou; ofdaXfu»; 
Se or/rou /x^ Ss t/70 lorptf Sioirlpa^ o^^^ai ^jva^ai* roo^ovrov fiaJ^og 
fflp^ov axo r^^ e^oobev evt^aveia^* To ^e oiSoiov auroD ma<nis fuif 
a^lJL0a6inf>s aifii^epov xa} [asI^ov ^aive&M' ^epaQa^ he h* ourotf' 
rou^ §0 asravro; r« <rco/xaro$ <rvppeovras ix^^^S ^^ xoi (rxeoXijxa; 
ei? vSpiv Si' avrcov /xovov rcov avayxaioiv, Mfra isroXXa^ $^ fiaffavng 
xo} Tif/i^xgiagy ev lUtp, faa\y '/(opiop rsAsur^o^avra, xo) roi^ hsi rij^ 
p8ou iprifMV xai ooixifroy . ro xsopiov /tep^pi r^^ vuv ysvi^ctf oAX* 
4^$6 fMXP^ '^^ irrjfiepov hovaQai riva ixeivov rov r(»rov vrapek^enfy 
eav /xij ra^ ^Tvo^ rai^ X^^^^ ^f^P^^* Too^auri} Sia r^$ capxis 
avrotj xeu frl y^^ ex^if e^iprj^e, Theophylactus Com^ 
ment. m Acta Apostolorum^ p. 22. edit. Colon. Jam de* 
inceps, quo certius eruatur veritas, afierendus erit C£ca- 
menii commentarius. 'A^oXXivapiou (hoc enim nomen non 
tantum in duabus, quas initio memoravi, Cuianis prs- 
figitur, sed etiam in Scholiis ad Acta Apostolorum ex 
codice Mosquano a cl. Matthaei nuper editis, nempe ad 
pag. 304. ubi haec, valde tamen abbreviata, afferuntur), 'O 
'low^aj owx evaiFe^aye rj a7%o'vii, aXX* eveSioOy xartvs^^e^s vrpo rS 
avoirytyrivafy xc^ rotiro Sr^Xwo^iv o/ rxv axofoXeov vrpa^&gy on 'srpi}- 
vr;s yevofuvo; IXoxijo^s fjLsaog' rovro ts ira^e^epov l^opel 11 aTia; o 
*l(oavvov Tou oatog-oXov ftadi;r^5 xiyaovy (cod. XXV. Bibliolh» 
CoislifK addit, Montfauconio teste, ev rm S' rr.g Ifijyiio-ea^ rwf 
Kvgiaxwv xiymvj ita et Theophylact. opus appellat, sed Xo- 
y/oBV Eusebius) Meya affeSeias &c. &c. (sicut in textu nostro 

SUpra) cSfe ra eyxara avrS exxevood^oi. AiVAOS. 'E/jrpri^ 

yip kxi roaarov rijv aapxay aosre /xijSe Mrodev ofLoJ^a pahiaos Siap^e- 
TOi) exsTvov dvva&ai SisXdsiv, oXXa fj^rfie avrov &C. Atque ita. 
pergit referre CEcumenius ea, quae habet Theophylactus, 
USque ad verba, eav fjt^ri rag fivag ralg X6p<riv «ri^^afij. 

Jam vero cuique legenti, ni fallor, palam est, a Fapia ab* 
judicanda esse putida haec atque ridicula commenta, quas 
tribuunt ei Theophylactus et alii. Nam animadvertendum 
est, attribuere CEcumenium statim post adductum Apol«» 
linarii scboUum alii cuidam scriptori narratiunculam alte^ 



IN RAPIiE FRAGMESNTA. %i 

fani ; ttim porro ex coUatis secum invicem (£curoenio^ 
Theophylacto» aliisque scriptoribus evidenter patet causa, 
cur apud omnes fere, pra^ter QBcumenium codicemque 
Coi»]inianum initio notas commemoratuni, duae istae j^r^fTsis 
verbis nonnullis omissis in unam coaluerint, quod factum 
est ex repetitione vocum, «ri rwrerov rijv o-oigxay c3s-« &c, 
Istae etenim narrationes neque inter se unquam primitus 
fuenint connexae, neque ab Apoliinario ambae profectas 
sunt ; prohibet non tantum eorundem verborum iteratio^ 
seu niera reu^roAoyia, verum etiam ipsoruuj havriokoyix, 
quandoquidem, si cum posteriori ^r^ei facias, deseratur 
illud de Juda per vehiculum ad morteni presso fere necesse 
est. Rectius ergo mea quidem sententia, contra quara ab 
aliis postea factum est, absurdiora ista ab Halloixio Gra- 
bioque cum silentio transmissa sunt, alioquin Papiae no« 
jnen atque existimationem gravlter pressura. 

Porro jam olim magnus ille Casaubonus a Papia eadem 
abjudicavit ; ita enim in Exercit. xvj. adv, Baronium, 
sect. 69. scribit, " Quod vocat Baronius in dubium," (sc* 
ad An. Christi 34. p. ig6. ed. Antverp.) " an sint haec a» 
" Papia vetustissimo scriptore profecta, facilis responsio 
^^est; prior narratio fabulae, ut auctor est QScumenius, 
" Papiam auctorem habuit, posterior pari licenria postea 
" est excogitata." Haec Casaubonus. Gallandius vero 
PrOlegomenis in Biblioth, PP, cap. x. p. 67. nulla facta 
istiusmodi distinctione cum Tillemontio ait se dubitare^ 
an unquam illa de Judae morte Hierapolitanus episcopue^ 
literis consignarit. Mihi quidem, ad ywjo-i^fnjTa quod ^tti- 
net narrationis prioris, standum videtur fide Apollinaris 
supta allati; nam usque ad ejus et Hieronymi quoquQ 
tempora ipsos superf uisse libros Papiae, supra ad Hiero-' 
nymi de Papia caput ostendi. Caeterum memoratur qui- 
dem, ut hoc loco id notem, in Catalogo BihliothectB Lugd,. 
Bat. ad pag. 400. Apollinaris de suspendio Judcej sed for- 
sitan istud ea brevis pf^ai^ est, quam hic afTerimus. 

P. 9. L 3. ffffii&Bi^ fccc.] Varias eruditorum sententias de 
interitu Judae proditoris, quas in Commentariis ad Matt* 
xxvii. et Act. i. protulerunt, ipsamque Papiae traditionem 
a Theophylacto et Euthymio in cap. 27. Matthaei appro- 
batam haud examinabo. Id solum annotare pkcet^ aucto- 
res opinionis a Papia traditae Actor^i. v. 18. videri mihi 
legisse «r^^dj pro «r^ijv^^, uti Graeci Codices et Inter- 

Eretes hactenus vulgati omnes habent. Grabius. Du- 
itOj an recte dicatur Euthymius cum Papia in morto 
Judie tradenda convenire^ <iuippe cum narret^ Judam^ 



a5 ANNOTATIONE» 

r 

postquam iUe a laqueO) quo se suspenderat^ a quibusdcm 
liberatus fuerat, prsecipitem factum, infiatum, diffitumquc 
esBe medium. A qua quidem Euthymii narratione sacro* 
tum librorum inter se conciliatrice, qui autem taeculo duo- 
decimo scripsit) haud multum difTert schcdium, cui mmien 
Eusebii praefigitur, ex codice quodam Mosquano a cL 
Matthasi editum ad I. c. ed« sue jIcL Apost. Ubi praeterea c 

grabbato Judas postea cecidisse fertur. Sed haec hactenus» 
asaubonus quidem loco jam modo indicato ait^ Papiam 
duas voces diversissimas significationis coniudisse wmv^f et 
«^^0iV. Sed Grabius idem ipsum varietati lectionis apo* 
stolics attribuens a vero propius abesse aliis videtur ; 
nec discrepat Griesbachius^ qui Papiae lectionem ad locum 
Actorum profert. At vero ut vix censendus Papias est 
hasce vooes inter se confudisse, ita quum participium 
yevofLevos in sacro textu cum hoc vfvj&ets male conveniret^ 
1. e. vp^&sis ywiiLtvo^ pro vpijvi}^ y. idcirco nihil varietatis 
kivenisse Papiam existimem, si is iocum sibi proposuerit, 
sed rem narratione sua explicare voluisse ; qu» S. Luce 
^uidem haud contradicit. 

P. 9. 1. 13. Quemadmodum Presbyteri meminmmt &c.] 
Dubium dixi esse, annon hsec ipsius Papiae sint verba^ qua 
de re notas consulas ad hujus ^i^ms finem initiumque al- 
teriUs. 

Ibid. 1. 20. decem millia palmitum] Dena miUia palmi'* 
tum habet Cod. Voss. Sicut postea^ dena mtlle vracbio^ 
rum, et dena millia fta^ellorum &c. Grabius Notis in 
Iren* Vinece lotros mysticos habet Apoc. cap. xiv. 

Ibid. I. 21. ver6 palmitel Legendum hic brackio pro vef% 
palmite conjicit Grabius ibidem. 

' P. 10. 1. 5. Haec autem] His autem ponere debuisse in*- 
terpretem veterem ait Grabius; et notat Massuetus ad 
eund. Irenceum, perperam vertisse interpretem, scriben- 
dum enim, vel hoc testatury velAoc testimonium perhibet. 
A Gallandio hoc testatur magis probatur. Eusebms initio 
cap. xxxix. Iib.3. Hist. unde Gneca ab Irensei editoribus 
desumpta sunt, ut Latinis admoverentur, istud prsemiserat: 
ToO li WoLicloL <ruyffifAfji,aTa vivn tov «pid/x^ fiQsraf rwrm^ 3^ 
E^yaio; i^ y^ivm aur^ ypufivTmv fMfyjfMViustf eu^i vw$ Xiym. 
Taura li xdi IlaT/de^ &c. Infra autem Eusebii vetus inter* 
pres Rufinus habet in primo libro suoy aliter quam textus 
Gnecus Irenaeique interpres. 

Ibid. I. 16. Videbunt qui venient &c.] Haec certe sunt 
to numero illorum, de quibus Eusebius lib. iii. cap. 39« 
ait : Kft} tKKx 8e i airos 7Vylfoif9vs (H «x ifr»fciSitrMs iyf&fou 



IN FAPI^ PRAGMENTA. 47 

tti ifeM» tfiiwra miPmibnTa^, fim^ ti rwof nfatfaSoKAs rS iSoi* 
ri^$ nat ip^affiia>Jai avrovy xal rwa ixXa fMdhxir^pa. Idem 
pr^Bferm -seriptor (Papias) alia nonnuUa nudcB vocis tradi* 
ihiie ad 'se pervenisse testatur, inusitatas scilicet quasdam 
Sefmtarii patabolas ac doctrinasj aliaque ^abulis propiora» 
Qu^ tafneti ad defensioneni horum anern possunt, dicam, 
Mtra-saiie snnt, que Papias aliique seniores dixere, se a 
loanne Apostolo accepisse Servatoris nostri efTata de in* 
usitato firumenti viniqnue proventu olim foturo, cum scili* 
eet ipse secunda vice de coelo in terram advenerit. Kem 
ipsam auod attinet, omnes quidem primsevi Christiani or- 
tnodoxi secundum dicta Apostolorum et promissa Pro-* 
pbetarum novum ccelumy et novam terram exspectarunt, in 
aecundo Messi» adventu isti restituendam telicitati, qua 
ante lapsum Adami florebat. Atque hanc felicitatem plu* 
rimi non in spiritualibus solum bonis, sed et temporalibus 
posuerunt, persuasi tunc solum terrse a maledictione ob 
peccatum Adami ei inflicta liberum fore, ac abundantiam 
omnis boni sine humano labore prolaturum. Quas et pris* 
corum Judaeorum fuit sententia» ut ex Rabbinorum dictis 
81 Raymundo Martini in Pugione Fidei Part. III. Dist. iii. 
Cap. 15. tt Galatino lib. x. cap. 4 adductis liquet. Quibus 
adilO'verba R^ David Kimchi in Oseas cap. xiv. ver. 8. 

bHT) KM n*nj/^ a-»3 V2\D vjtt^ T\^w }rs m» tzyw^m \tn 

Sunt qui exponunt ista verba : Vivent tritico, quod Jutura, 
sii mutatio naturce in triticoy quando venturus est Redemp^ 
ior (Messias.) Accipit ipse hanc mutationem in eum sen-^ 
6um, quasi non necesse tunc futurum sit, serere triticum, 
quodque sponte instar vitis sit nasciturum) &c. Atque 
fianc opinionem de iertilitate teirrae, et mutatione totius 
dature, procul dubio Papias quoque et isti seniores fOve* 
runt, qui citata ab Irenaeo verba tanquam a Servatore 
prolata posteris tradidere. Quicquid vero de re ipsa statu* 
atur, de qua judicium piis doctisque Theologis relihquo ; 
modus certe eam proponendi a charactere dictorum 
Christi, quae IV. Evanffelistse consignarunt, adeo diversus 
esty ut vix mihi persuadere queam, altera illa ex ore Ser- 
vatoris nostri promanasse. Grabius. Omnia heec per 
allegoriam dicta fuisse^ atque propterea alio sensu inter« 
pretanda esse, quam verba primo visu ostendunt, sal» 
^ ttm saeoula sequentia ecclesise, idque contra Chiliastasi^ 
{mculdubio statuissent, neque fortasse a mente huius* 
modi vaticiniorum aberrantia. Ad dicta autem traditio* 
Msque q[ttod Mtinet jSenioris .unius atque alterius^ quae 



tS ANNOTATIONES 

inseruit passim operi suo Irenaeus^ ea quidem coUegi, et 
seorsum post Papiana fragmentacoUocavi; eorundem ta« 
men pars illa, quae in libro Irensei quarto extat, episcopt 
Hierapolitani videbantur esseXenisono archiepiscopo Can« 
tuarensi, ut discendum est ex Notis quibusdam ad calceoi 
positis tomi ii. ed. postremae Hist. Lit. CauiaruBy p. !• 
Fortean vero hanc amplexus est Tenisonus opinionem 
propter convenientiam verborum presbyteri Irenaeani cum 
rapise fragmento apud Eusebium, quam quidem conveni<« 
entiam supra notavi ad pag. 22. Favet autem et eidem 
sententiae Tenisonianae Cavius ipse ; quibus autem ratio* 
nibus adductus iile^ ut ea et alia quoque apud Irenaeum 
huic ascriberet, consulas eum in Artic. Papias. Nihilo^ 
minus ex Papiano quidem opere ea non desumpta fuisse» 
propterea quod Eusebius, cui optime notum idem illud 
opus, nomen presbyteri ab Irenaeo adducti ignorabat^ ad* 
ducor ut credam : uff-ojxveufMeTcov, inquit Eusebius, airos-oAix» 
rmg vrpeirSvTipou oi TafOfjLa (Tkott^ tsrapid(OKey fuvrjfjLOVsva (IrC* 
naeus)^ k^iiyyjaeis re avrS ^eim ypa^pooy vapari^eraf, ]ib. ▼• 
HisLc. 8. £t fieri potest, ut a viva tantum voce omnia ac^^ 
cepta fuerint, quae protulit libro quarto Irenaeus. Altter 
de iis statuendum videtur, quae capite sui operis ultimo 
Irenaeus posjiit, quaeque proxime post ego exhibenda cen* 
sui, etsi haec sunt a Grabio atque Gallandio in Papianis 
praetermissa. Ab ipso enim Papia, non ab Irenaeo tantum, 
seniores. seu presbyteros aliquos tanquam traditionum 
istarum auctores allatos esse^ manifesto liquet ex alio Psl^ 
piae loco apud Eusebium conservato, ubi presbyter aliquis 
^h antistite nostro Hierapolitano ita adductus est; K^ 
T«To 6 xffpea-Surepos eXsye* Mapxog fjiev x. t. X. vide supra p. 13. 
Haec praeterea addam, agere de eadem re, hoc est de 
regno Christi, tam illum mox secuturum locum, quam 
hunc qui Papiae ab Irenaeo nominatim ascriptus est, et 
leosdem porro locos apud Irenaeum haud ita procul a se 
inyicem distare. 

P. 10. 1. 23. — a^ 01 npe<rS6repoi] Papiam, ut mea est opi* 
nio, intelligit, aut fortasse Aristionem, et Joannem quen<r 
dam seniorem, quprum auditor fuerat. Feuardentius 
ad Irenceum. Haec Seniorum dicta Papias in opere suo 
attulisse videtur, atque eadem ex Papia Irenaeus, sup» 
presso auctoris nomine, ut moris tum fiiit, desumpsisse. 
Quod si ita est, fieri quidem potest, ut plura ante haec 
;ipud Irenaeum exstantia ad .Papiam pertineant. 

Ibid. 1. 24. rore"] H. e. post tempora regni sanctorum» 



IN PAPIiE FRAGMENTA. 99 

-qiiai^clb nova superior Hierusalem^ ut in libro est Apoca- 
-lypsis, in novam tenram descenderit ; ita exponente Ire- 
lueo in capite superiore. 

P. 10. 1. 25. SwtrpiS^f] Ita Feuardent. (Irenaei prior editor, 
qui heec Grspca a Joan. Curterio nactus erat) et MS. Ba- 
focc^ (sciL Appendicis Qucest. Anastasii in Scripturam) nec 
non Gretserus {Anastasii editor) in margine^ sed in textu 
«oAiTf/«;. Grabius ad Irenceum. 

Ibid. ]. 27. rqu(py\$] Ita habet Cod. Barocc. et edit* Gret* 

• ierf\ Sed Feuard. haud recte t^^. Caeterum deest 
utrobique quod respondeat adverbio tute. Grabiv Syibid. 

Ibid. 1.28. ol $f— -^avTax^] Plura hic interseruntur in 
Anastasii codd. quibus nihil in veteri Irenaei versione re~ 
qx>ndet : sic enim totum hunc locum exprimunt : 01 Is r^ 
myleat yypf xoii Ti^y KoLftJK^omfra t^^ WXso)^ xadi^wi av¥ vrSun to*^ 
mqi ovr^ aya^oi$j iwn^opyiyovfj*ivot$ vjfo tou Gsov* crayTap^oi/ 
&c; . Massuetus aalren. 

Ibid. 1. 31. SflOTi^f] Legit vet. Interp. 0fOf. Massuet. 
ibid. Ita agere de Christo Origenem in commentariis 
super Evangelia pluribusque operibus suis bene memini^ 
tanquam si alius atque diversus a fidelibus conspectus Do- 
minus fiierit pro meritis eorum atque profectu, ingeniose 
mmis more suo disserentem. 

P. II. 1. 2. TatJnjv] In Gretseri edit. et MS. Barocc» ra6^ 
T1K* Grabius, fZ^i^. 

- Ibid. 1. 3. T&v rai kxariv &c.] Alii aliter hunc evangelii 
locum exponunt, nam Cyprianus fructum centesimum 
martyribus, sexagesimum virginibus^ tricesimum conjuga- 
tis Scc. &c. Sed quorsum haec ad Chiliastas ? Feuardent. 

' Ast quorsum haec objectio ? Neque enim ad millennium, 
sed ad diversas in altera vita mansiones probandas ista af- 
fert, aut ex traditione presbyterorum refert. Irenaeus. 

- Gbabius ad IrenmLm. 

Ibid. 1. 5. sexa^nta] Ita auctoritate evangeliorum Mat* 
tbaei^ necnon Anastasii, atque cod. Voss. posui pro qua* 
draffinta. Grabius, ihid^ 

- Ibid. 1. 15. Verbum ejus ait &c.] Ni fallor, respicere 

• videtur Irenaeus ad parabolas, vel quinque talentorum, vel 
decem minarum ; sin minus, ad aiiquod Christi dictum, 
quod ex Presbyterorum, quos mox citat, traditione acce- 
perit. Massubt. In hac posteriore sententia Massueto 
Grabius prsiverat, haud probato Feuardentio, qui Mat.. 

rxx. 23. et verisimiUter, ni fallor, dixerat spectari; loco illo 

sic te habente, rl Sf na^la^ai hx i^uov /x» 3^ e^ tuomfMov fun, «hc 

*S^n h^ iivof, 4M' 0?; ^oijxaftfi dgro to9 vtar^ /xou» De qui* 



30 ANNOTATIONEa 

bns ita Oriseties ; ii tij^xanjn} imptei XP^ <rl t»5 M 
0ftf , aviiirftovTog uai ayiftpyowm$ xei IhfimTog h if TmtStji 
(nTifo^, ovg oldfv swtTyiheiobg. Comm^ tfl Mat^ (xvi. p. 415. ti 

Hueui, p* 7 ^ 7* ed. Delariiatt.) 

P. lU 1. 2K ad Filiutn] Deemt prseposttio ad in- editU 
Ireniei, sed Grabio monente, ad FiJiuin kgendum eat, »- 
outi mox sequitur, ad PatrefH* 

Ibid. ]. 24. omnes] Auctoritate Codi Fo^« et ipoins saeri 
textus omnes addidi. Grabius, ibid» 

Ibid. 1. 26. oblivtsoetur] Obliviscitur in MS. Vom. 
Grabius, ibidem. 

P. 12* 1. 7* Ki^ TiMra ¥ ifuV vie %lg ri «xfvro* •(f«^d»»] Distin^ 

ipiendum etse monet Eusebius^ ni faUor, inter apostolcit 
ipsos atque eorum discipulos, a quibus posteciioribus m 
•ua accepisse Papiam confitentem habebat. 

Ibid. 1. 14. hiynaiw wOL^uX^fifai ^avfuwUuf vaA TthfV ♦4 isii 

^vyarifuf] Habet airo pro ^o Cod. MS. Norfolc. Sed wA^ 
liter scribit Iremeus apud Euseb. ]ib. iv. aist* c* 14* mW % 
fkimfv Toiinpf oisifiiiaLV xfiftiiMg (Polycarpus) mto tmt Aacofft^ 
vofaktfihfmi p* ii6. 1. 14. ed. Reading» Itideoi Cof^t* 
Apost. lib. iL c. ^2. xm) rd^ antxfSa-ug aurm k»Simg ol ky^l^ 
jwi MTO Ttov «ipoo-fe/ovraw, AiyocMri t^ xoexotSpyy &c« InteruBQ ex 
insolentiori phrasi fortasse ortus est Sozomeni biatoriiti 
error, nisi si /xnijc^oyixoy tantum ifict^nniM est, qui PliiUppi 
filias apud Hierapolin mortuum quendam ad vitam. r^ 
duxisse dicit lib* vii» c« 27* m) ovSo fLiwg liiTfog i imift^ ig- 
yiipa vsxpoy (^c^* Apost* cap. ix.) aXX«^ xa) 'I«Mcvyi)f i rimyy^ 
Air^; ly '£f l(r«p^ (teste Apollonio apud Eusebium Hist») n^ 
^iXiwwou ^Fvyar^g ly *hgasrokHf xoi Tei avr« woXKooug ifC* Sed 
de hisce mulieribus sanctis nonnuUa posthac ad Pojut^ 
CRATis Fragmenta. 

Ibid. 1. i6. »ar avrh yiyowtai] Dubium videri jpotest^ 
quibus temporibus hoc factum miraculum^ quum obscuri* 
ora sint Eusebii verba, nxfS yaf avagwtv xatr airiv yeyo^ 
wtav Ifofiif illud ne nimirum xar «uroy, ad Philippum, an ad 
Papiam ipsum, sit referendum. Vetus quidem interpr^s 
Rimnus vertit, Mortuum resurrexisse temporibus suis £ci^ 
Similiter locum reddunt Christophorsonus Vaksiusqur, 
ut vides, et Musculus maje vertit illic. CoQtra yeio 
mibi ma^ placent, quse Hen. Dodwellus Pnefatione 
JDissertt. m Irenceum hac de re scripslt^ §. 8. ^^ Senior Iro* 
*' nso Papias, quem ip^se «gx«iby appellat, mirabilem, iii^ 
^^ quit Eusebius, narrationem a PmUppi filiabus accepitf 
^ yfxpoS anig-aa-tv xar ocvroy ytyowhotf. Male Valesius baec 
^^ de ipsius Papiie temporibus intelleixit;^ quae eraot potiifts 



IN f APL£ FRAGMENTA. 31 

*de Philipfd virgiiium parentis temporibu& intelligerida. 
^ Cur eoim de rebus state sua gestis virgines illas testes 
*^ advocaret Papias, traditionum veterum diligentis^imu» 
*^ esplorator ? Philippi itaque temporibus. assignanda erit 
*^ mortui resuscitatio. Sic item, ni fallor, ut ipsi etiara 
^ fiierit Philippo tribuenda.'^ £t magnum est, mea quir 
dera sententia, pro apostolo argumentum^ quia statinpi 
post commemoratur miraculum Justi seu Barsabae, S. Pbi» 
lippi aequalis; quod quidem roiraculum cl. Dodwelluy 
venaimiliter statuit^ Papiam ex earundem mulierum tra- 
didoiie accepisse* (jrabius quoque in Latina horum ver- 
bonmi versione Philippi setati hanc mortui resurrectionem 
dedit. Neque silentio id transeundum est, Mencea Qrst^ 
comm ad 14 Novemhris narrare, mortuum suscitatum ft 
Philippo apostolo Hierapoli fuisse^ aliumque quendam p^ 
£rum apud Gtdikeam» 

P.42* 1. 17. BofcJiSai] In tribus nostris codicibus Maz* 
Med. et Fuket. legitur Bapc^aSSM H. Valesius. Addas 
MS. Bodl, seu SaviL una cum multis Novi Test.. scriptis 
eodicibiis* Mox r«f Xpirov pro rS Ku^/ou MS. Norfolc. 

IlAd* 1. V9. ^froftLtUarroq,] Inseruit hic ex Actis jipostoh^ 
fum Eusebius Justi atque Matthiae ad apostolatum nomi- 
iiationem* 

Ibid. Mf Ik 4vto#«K(rt*^3 ws av ffx w. MS. BodL ut supria 
l^unt omnes ad 1. 10. Vid. et Euseb. infra. Mox habere 
NiGephorum ontjjMn-ixeore^y pro o-wjubarixw^^ notat Strothius 
Eusebii editor' novissimus. 

P.ld* L 3. ^ir«ni0^»i9(-] Eusebius haec interposuit : « xtA 

' iffWfuff tAg oirofoXixa; ^aptJtSk^oLiiMW Siijvijo-ai;^ uifohaSdiVj rii 

hf vmlitlyitMri «rfi^ autw fJLUs^Mm^ $ipiifji^oi fMj cuvimgaxiTa» 

a^&fa yap roi (TfuiK^s Af rov vovv^ 00$ a» ix twv avTOv hSyoiv 

mftafpifMWOp tlnMf, ^htraf vX^v xa\ rols /ur' auriv tvXf/roi^ 

«poi; rm ^xXijoiMMrMuoy) r^^ ifuoias avrcp ^i^s «rctpa/rio; yiywi^ 

TiflKafp(asilrn(ta rUipos wpoStS^^ivoif* &nr§f ouy Elptivaim, xot/ 

sT n^. ixXoi rei IpMia fpov»v &va!ifipj[V9, Quce quidem ita opi» 

fu^us esse videtur Papias ex male intellectis Apostolorum 

^mttreUionihus^ cum ea qtuB arcano quodam sensu et exempli 

.jtnma tJj Ulis' dicebantur, nm satis pervidisset. Fuit enim 

' .mtdiacri admodum ingenio prceditus^ ut ex scriptis illius 

^eomicare' licet T plerisque tamen post ipsum Bcclesiasticis 

. sdnptariVus ejusaem erroris occasionem prceluit, hominis 

vetnstate senteniiam suam tuentilus : puta IreruBOy et si 

. 'Mis alius ejusdem opinionis fautor extitit. Extat tamen 

de Papia in edito Eusebio initio cap. xxxvi. hrnu^ libri ter- 

tu raagnum istud prvconium^ eef^ ri, wavra m fia^jfa Ao- 



i^ ANNOTATIONES 

^ioGraro; xaVr^^ ypct^s flS^fuov. Cum vero laiis abfrit Cod(f« 
tribus a Valesio memoratis, quibus Savilianus in Bib^ 
lioth. Bodl. et codex Norfolc. nunc addendi sunt, nequd 
eadem a Rufino interprete veteri agnoscatur, non dubitat 
vir ille doctissimus, quocum alii consentiunt, quin verba 
ab imperito quodam scholiasta adjecta sint, praeter Eusebii 
mentem atque sententiam. Defendit tamen Grabius in 
SpiciL tom. ii. p. 28. et ex eo Ceillier Hist. Generale des 
jiuteiirs Sac, €t Eccles. tom. I. p. 686*. et Gallandius PfO' 
legom. in Bihlioih. Patrum^ cap. x. p. 67. qui omnia frag- 
inehta, quae Grabius Papiae collegerat, in Bihliolheca hac 
sua edidit; vereor autem ut de locomm inter se repugnan*- 
tia plene satisfecerint. 

Sed haec hactenus. Ad fontem opinionis quod attinet 
de renovatione orbis terrarum, quae longe lateque olim 
serpsit, et etiam nunc dierum inter multos permansit theo«- 
logos, Grabius ante ostendit ad prius ex Irenaeo Papiae irag- 
mentum, inveterasse istam apud priscos Judaeos. Vid. supra 
pag. 27. Porro cl. docet Moshemius in opere celebri JDe 
nehus Christianorum ante Consiantinum M. Saec. iii. §. 38. 

?. 721. ante Papiam extitisse Chiliastas quos vocant, inter 
'hristianos, nec Eusebio fidem habendam esse, qui ab 
episcopo Hierapolitano spem mille annorura ad sequentes 
doctores manasse tradit. Quum enim Papias opinionem 
non princeps excogitaverit, verum ab aliis acceperit, quod 
ipse non reticet Eusebius hoc loco, perspicuum esse ait 
Moshemius, ante ipsum jam Christianos oerte quosdani 
ea imbutos fuisse, a quibus posteri eam discere potueriht. 
His addit vir cl. Irenaeum loco . a me supra descripto ad 
pag. 10. Papiam non tanquam auctorem hujus sententiae 
laudare, sed testimonio tantum ejus se tueri. Imo ab ipso 
Papia, ni fallor, presbyteri aliqui tanquam traditionum 
istarum auctores allati iuerant. Fac autem ista vera esse 
omnia, hoc tamen animadvertendum, Eusebium non dix- 
isse, Papiam opinionis istius aWm originem^ sed vretpalriorf 
fuisse, causam aliis conjunctam^ ut vox interdum sonat^ 
quo sensu illag quoque a-vvalriog et iJLrramo^ poni solent, et 
cujus notationis exemplum dabit Epiphanius adv. Ha^ 
resesy Haer. xlii. p. 368. ed. Petavii, ubi legis, quatenus rao- 
ralis est, observationem ^upatrm salutis appellat, hoc 
statim post addito, fidem in Christum in eadem lege prae- 
dictam esse, sine qua nemo justificari possit. Deinde, quod 
maximura est, cum forsitan antiquissimus fuerit Papias 
Omnium nostrorum scriptorum, qui istiusmodi quid iite- 
ris coQsignassent, vel ita Joannis Apocalypsin exposuUf* 



IN tAVlM FRAGMfiNTA. 33 

•ent^ dux i^itur ataue auctor aliis hujus fovendse sententiafe 
de regno Christi alimia ex parte videri posset. 

P. 13. L 5. iivywii] Recte Musculus lenarrdtiones vertit^ 
Hoc enim sensu hryyTffa-st^ usurpat Eusebius non semel. Sic 
{MUilo antea in hoc capite dixit : a x^ ^ySjxoci Tois a?ro^Xix^^ 
Hiiatpcx^ff^ajxeyoy 9f)}y^a-6i^i Origenes in lib. iv. de principiis. 
ttet rovro ^p^^^S xa^ "^^ ^^ f^ ^^ riyooy xarafpovoufAhep /Si^Aicp tm 
mtfuhfij owr« hyiyovfJLe^a. Vide quae notavi ad cap. xiv. lib. 7. 
(ubi hiiY^sts idem esse docet Valesius, quod l^i)/$<rfi; vel 

ht^r^yr^tg.) ValeSIUS. 

Ibid. 1. 6. ufotTFifA^am^'] tffafaiciiw^avT^ editionis il. Stephm 
Nicepkorique lectioDem reposuit editioni suae Strothius^ 
quum «yflnrlfcrtfltyrff ex sequente voce ortum putaret. At 
vero tuentur Vaksii lectioriem manuscripti BodL et Not" 
folc. repetitionemque prsepositionis vraqa post voces mapa* 
iS6eo<rtv et ^oLfali<ru$ aures nostrse forsan aeque segre pati"* 
iintur< V 

Ibid. atayxaiu;'] Ita locutus fuisse Eusebius vldetur^ 
propterea quod ex instituto testimonia de omnibus et sin- 
gulis Novi Fcederis libris colligere statuisset ; {fTri^ea-tv «re- 
vot^fM^a, inquit Eusebius^ lib. v^ Hist. c. 9. vrapa^a-e&of 
xarei xmpiv thtovTe^ roL^ twv apyaloov sxxXi}<riarixdoy^ vrpe(rSuT6pctt9 
ti xoi avyfgafiooVy ^oovaSf ^ ou$ Totg vrep) toov evhot^Yjxwv ypa^tav 
iS^ a^(A}i xare^idowras nrapa^icsts ypa^ xirapah^ooxaa^i* Vocem 
non vertit Valesius ; sed postea in Eusebii loco de libris 
illis 8. Scripturae agente^ quos testes citaverat Papias, qui 
quidem locus mox ad p< 35. videndus hoc claudit Eusebii 
capitulum, pro avayxams rion sine causa Latine posuit. 
Quum vero saepenumero voces avayxaloos et avayxalov de 
noc studio suo circa canonem sacrum auctor adhibuerit^ 
itaque recte vertit hoc loco Musculus necessario, minus 
autem bene Christophorsonus commode, 

P. 13. 1. 8. Ka/ roSro 6 vrp6<rSvTego$ fXeys] Addit post eXfyt 
Nicephorus -leoayyij^. Stroth. Quis ille fuerit Senior, 
non adctidit Eusebius, sed tamen ex iis quae ibidem praemi- 
sit, videtur posse colligi, S. Papiam per Seniorem intelli- 
gere Joannem presbyterum. Halloixius Vit, S. Papice, 
p«66l. Vitt. PPt OrientaL qui ait, hunc Joannem unum 
tuisse e LXX. discipulis. Nescio autem, unde hoc ipsum 
didicerit vir doctus, nisi ex conjectura sua, quae quidem 
probabilis est ; atque Eusebium autumare per Senioxem 
illum Jodnnem presbyterum intelligi debere, liquido, opi- 
nor, constat. De sepulchro ejus supra dictum est ad p. 23. 
Nec amplius habeo, nisi Constitutionum AposL illud it)^ 
lib. vii« c. 46. ubi dicitur constituisse Joannes apostolus 

VOL. I. D 



34 . ANNOTATIONES 

cognominem hunc suum Ephesi eplscopum. Ibi etiaoi 
statim po8t duo Aristones Smyrnae episcopi foisse harran- 
tur, quorum alterum suspicatur Cotelerius fii^e celebrem 
Papi» Aristionem. De hoc autem Martyrologium Romari. 
ad 22 Febr. Salamince in Cypro sancti Aristtonis, qui, ui 
idem Papias testatur, fuit unus de septuasinta duohus 
Christi discipulis, p«^iOSt> ed. Venet. i630. ita MartyroL 
quia in illo loco Papias eum pariter atque Joannem Senio- 
rem discipulos Domtni appellat« 

P. 13. 1. p. MipKOs jUrcy kpfMivet/rr^s Ilrrgou] Marcum inter" 
pretem Petri vocat eti^tn Hieronymus in Catalogo, ex 
iidc Papi» loco, ut opinor. Hinc est, quod plerique Gras- 
corum Marci Evangelium a Petro dictatum esse scribunt. 
Ita Athanasius in tractatu de libris sacrae Scripturse. 

(uod quomodo intelligendum sit, docet hic Papie locus. 

[eque enim existimandum est, Marcum ex ore dictantis 
Petri £vangelium suum excepisse : sed cum Petrum au- 
disset verbum Dei Judaeis Hebraice prasdicantem^ Mar- 
cum singula quae ad Christum pertinebant, studiose di- 

fsssisse Grseco sermone. VaItESIUs. Alio quoque loco 
usebius, supra lib. ii. c. 15. postquam de Marci evangelio 
Clemexltem Alexandrinum testem adduxerat, hoc addidi^ 
quod, rectius quam alii, Valesius a sequentibus sejunxi^ 
cvv8V€aetpTvgel S aurt^ xa) 6 lepaTTOklrvis iiriiFxoTrog ovojxaTi Ila- 
'7rla$0 Verum ad nulla alia verba Papise, praeter ea hoc ipso 
loco allata, illic spectare Eusebium, censet cl. Lardnerus 
De Evang. Hist. Fide, P. II. vol. L c. ix. §. 2. Clemens 
quidem ibi Marci evangelium Romanorum rogatu scrip- 
tum fuisse, et a Petro exinde comiirmatum^ ait. Quse aU- 
tem nunc appono, ea certe Clementem solum auctbrem 
suum habebant ; Toi) Ss Mapxou fivrifjLOvsieiv rov Iler^oy h r^ 
isrpoTepa m^oX^, i^v 3^ aovra^a^ fa(r)v hr* aurij^ Tao/xij^* (njjEUKjyeif 
re Tour' avrov^ rrjv vroktv romxwrepov Ba^uAwva xgocehovra, Sm^ 
TOUTcov* 'AaTFa^erof itfji.a$ ^ Iv haSv?^vi <ruvex?^xr^y xoi Mcipxo$ 6 
vlos fLov. Operas pretium fuisset his addere^ narrare sacram 
scripturam Paulum apostolum Romce dum ageret, habu- 
isse Marcum una cum aliis adjutorem suum, quod* ipse 
Paulus docet in epistolis ad Colossenses^ atque Philemo- 
nem; etcum secundo ad urbem venisset^ a S. Timotheb pe- 
tivisse, ut eundem Marcum secum adduceret, 2 Tim. iv. 11. 
si certum esset evangelistam esse, qui his locis designetur. 
Ibld. I. 10. ra UTTO Tou XpiroO \ Xey^^evroi] ra wro rjs Kuphv 
Ag^^devTa sine i) ed. Stepk. MS. Norfolc. Rufinusaue. Mox 
Nicephoro abesse roLg ante hla^rxaXla^ notat Strotnius.- 
Ibid. 1. 15. ^^lwv'^ Hanc vocem pro yjiym ex ed. Steph, . 



IN PAPIiE FRAGMENTA, 35 

Auper revotavit Strothius, finnantibus Nicephoro Norfolci-- 
ensique scripto ; neque diversa extat in Papiani operis ti- 
-tulo, aut paulo infra. 

P. 13. 1. 15. lyMt ypoe^cii] iftei aviypa^fois Cod. Venet. 
Stroth. De codice hoc Veneto Prae&tionem vide meam 
versus fin. . 

Ibid. 1. 17. h a\tToi{\ Iv deest in ed. Steph. Stroth. h 
Touroij MS, Norfolc, 

P. 14. 1. 2. irov€ypi^oiro\ £x ed. quidem Steph. et Nice-^ 
phoro ayyiraiaro reposuit Strothius, sed Valesio adstipula-» 
tur codex MS. uterque, tam Norfolc. quani BodL 

Ibid. »s iv ^vvaros fxafo^] Nicephorus habet (o§ jjy Suvocro^ 
ixas^iy cui subscribunt quatuor nostri codices Maz. Med» 
Fuk. et Savilianus. Valesius. Ita Valesius, ^ui tamen 
lectionem codicis Regii in textu retinuit. Strothms, quem 
hic quidem secutus sum (0$ ^y <^6vaTos recipientem^ codicis 
quo<|ue Feneti Lectt. ipsum exhibere ait^ cui caeterisque 
MStis addas Cod. Norfolc. nam Savilianum iUum bibho«- 
thecse Bodl. jam memoravit Valesius. Caeterum hasc 
verba Papias de S. Matthsei versionibus aliquatenus illus- 
•trata loco dixeris Augustini de interpretibus Novi Testa- 
menti Latiuis. Latini interpretes (inquit ille) numerari 
nullo modo possunt. TJt enim ctdque primisfidei tempori^ 
lus in manus venit codex GrcecuSj et aliquantulum faculta- 
tis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est inter^ 
pretari. De Doctrina Christianaj lib. ii. c. ix. p, 216, tom. iii. 
ed. Froben. 

Ibid. I. 4. xa,l uTFo] Addenti airo ex ed. Steph. Nicepho^ 
roque Strothio sufTragatur cod. MS. Bodl. seu Savil. 

Ibid. Mu aXXny irof^ap ^ff) yv¥atxhi] An haec fuerit historiai 
quae de muliere adultera in plerisque codicibus evan- 
.gelii S. Joannis extat, etsi cum hoc interpretamento vetus 
Eusebii interpres Rufinus Latine haec verterit, valde incer'- 
tum est. Sin autem sic res habet, tum vero non plane 
respuenda esset Grotii rou croyu conjectura^ qui ad S. Joan, 
cap. viii. exposuit, attextam fiiisse historiam Hlam a Naza- 
renis (juidem Hebrseo evangelio, a Papia autem aliisque 
Joannis discip^lis Grseco Joannis, et ab ecclesia proba- 
tam, ideo. quod satis certo testimonio constaret ab apo- 
stolis traditam. 

Ibid. I. 6. «riptex*''] Addit Eusebius ; Ka) ra^ka V ii[ih 

jLvayKai(o$ 'jrpos to7j BXTsdelQ-iv l^irsrijpij^co» Atque hcBC curn 

aliis qucB supra posuimus non sine causa (necessario. vid. 

fiupra) a nohis ohservata sint. Casterum qujanti facienda 

isint Papiana isthaec testimonia^ nemo non videt^ nisi qui 

P2 



S6 ANNOTATIONES 

in historia canonis Novi Testamenti plaae hogpe» est. 
Papias enim, sicut non tantnm Irenaens, sed ipse quoque 
Papias teste Eusebio de se tradidit, Joanms preftby te ri ac 
discipuli Domini avriflw^ fuit, et fortasse etiam Joamns 
evangelistse, prout multi veteres exponunt traduntque, h ^i* 
njr^^y ita nt hic episcopus in ipsis initiis ssculi post C3im- 
tum natum secundi floruisse videatur. Id quod alio quo- 

aue modo evidenter constat ; cum enim oporteat sanctaft 
las nmlieres, auibus notus fuit Papias^ sive fili» fuerint 
Philippi apostoli, seu cognominis evangelistse^ in senium 
vergisse, vel potius jam senes fiiisse, ante saeculum pri- 
nmm conclusum ; non potest fleri, quin ipsis saltem initiis 
aequentis saeculi Papias adnumerandus sit. Idem autem 
iUe ex presbyteri Joannis ore refert^ Marcum evangelium 
illud scripsisse, auod ipsius Papise temporibus ei attribue- 
batur. Neque aliAs unquam evangelii^ prseter id quod ec» 
clesia semper recepit, Marci nomine circumlati mentio 
ulla facta est. Porro Matthceum evangelium conscripsiase^ 
Papias aflirmat. Imo auroXefet aflerebat vir sanctus in opere 
suo priorem epistolam Joannisy prioremque Petri. His in- 
Huper jipocalypsis rl ^eimevTov agnovisse Papiam^ testatur 
Andreas Ceesariensis episcopus Commentano in eundem 
libruiii sacrum) cujus ^ijo-iy mox videbis ; huic autem An- 
dretr» quacunciue demum setate vixerit^ Papianum opus 

!»ne manibus tuisse, fldenter dicerem. Deni<}ue> ut rem 
iniani, referentc Papia, aut saltem Irenaeo, in j^^cei ante 
ullata nd pag. lO. Presbyteri quidam apostolorum disci^- 
puli, (wan^eiiis Matthtet atque Joannis, et, ut videtur> 
ylpocali/psiy usi sunt ; adhsec, quod verisimile est, locum 
ipsi ex priore epistoh Pauli ad Corinthios adduxerunt. 
Acta autem Apostolorum a Papia in opere suo conunemo- 
rata fuisse, propterea quod de Judae traditoris morte, at- 
iuic do Justo, qui cognominatus est Barsabas, mentioneoi 
il)i focisset, non satis certum esse videtur. 

I\ U. i. 15. Andreas Cfesariensis] Pearsonius Vtndic^ 
Ignat. P. i. c. 10. ^^ Andreas Ciesariensis episcopus^ vir 
44" gnivis et cathoHcus, consentientibus Bellarmino et Us- 
** scrio circa auuum quincentesimum scripsit ; c«te ne- 
** mincm citat, qui l\K*rit S. Cyrillo junior.*' Cavio quo- 
que iu Hist. Lit. vol. I. p.467. idem verisimile esse videtur^ 
iid nullam cjus viri esse ait apud veteres mentionem. 

Ibid. 1. ir. ^Adii^ Ttfv mmxm\ ^iwt «iy7tA«»] Forsitan haec An« 
dre»» non Ihipi», verba sunt. 

Ibid. 1. IS. rn; vsji x^ yify ^Muco^/ftifo^] Similiter non<- 
nulloa ex patribus Ante-Nic«uis sensisse de cuxa renim 



IN PAPLE FRAGMENTA. 37 

terrenanim angelis^ ex quibus aliqul postea lapsi sunt^ 
commissa^ fuse ostendit doctus ille Halloixius ad Fit. S. 
PapUBj p* 665. Sed vero nixa sunt hasc onmia locis qui- 
busdain S* Scripturas satis obscuris ; ut dubiuni sit, utrum 
118 opinionibus insit aliquid, quo recte uti pos$is. Tamen 
perquam siinilia de sin^ulis rebus ac gentibus a summo 
Deo penes numina sibi inferiora positis ethnici statue- 
bant. 

P. 15. L 17. AdtCorrif roi ufo^fjMq] Hsdc Anastasii Graece 
profisruntur ab Halloixio in Notationibus ad Fit. S. Pan-- 
taBnij p. 851. Tom. Secundi Vitt. PP. Oriental. penes 
euem lortasse codex fuit maniiscriptus. Certe in biblio- 
tneca Bavarica hoc Anastasii opus Graece extabat, testibus 
Gretsero Praefatione ad AnastasiiHodc^wWjet Catalosohih- 
liothecas istius apud Montfauconium Bihlioth. Bivliothe^ 
carum. Caeterum Joannes Apostolus 6 hri^io^ Xpiroua 
CSedreno quoque nominatur in Historiar. Compend. p. 203. 
ed. Xylandri ; et diu ante hunc chronographum Anasta- 
iriumque terrio etiam vertente saeculo ab Anatolio Laodi- 
peno sic dictus est in Canone Paschali^ cujus vetus inter- 
prea Latinus haec habet, Joanne scilicet evangelista^ et pec- 
iaris Domini incubaiore. §. x. ed. Bucherian. Imo et se- 
cundo ecclesiae saeculo Polycrates Ephesinus episcopus 
similiter signavit apostolum, m $s xeii ^lwotyvn^g b lv\ ro gy^^o^ 
rS Kvplii ayoariiFoiv. Vid. PoLYCRATis Fragmentum, infra. 

Ibid. 1. 30. Veteres ego ecclesiarum &c.] Hic Anastasii 
locuSjUna cum Stephano Gobaro apud Photium et S. Maxi- 
mo, a cl. Grabio memoratus est ; quos omnes spectare ait 
ad ea, quas ex Irenaeo Papiam laudante supra descripta sunt 
ad p.9. Hoc quidem de duobus alteris scriptoribus Ste- 
phano et Maximo verum est^ sed ista Anastasii ad hexae- 
meri atque paradisi expositiones a Papia aliisque excogi- 
•tatas pertinere, ostendit tam locus ipse, quam prior ule 
ejusdem scriptoris Graece jam exhibitus, quem Grabius 
praetermisit. Jam vero ad auctores pergamus, quos idem 
vir doctissimus post Anastasium testem citatum adduxit. 
*^ Porro Stephanus Grobarus Tritheita apud Photium Cod. 
^* 232. profitetur se non probare UawioLv rov 'hgair6kHa$ «r/- 
f^ ffxtnrov Ttcu iJLapTvpa^ ovSi Kip^valov rov wriov hvla^OTTOV AouyStf- 
^^ vooVy ev o1$ Xeyotxriy, ai^raav rivwv fiQoofjiaTaiV 0»roXau(riy slvat 
^^ T^v TflSv oupav»y fiourtXsiav. Et Maximus in Comment. ad 
*' Dionysii cap. 7. de Ecclesiastica Hierarchia : 6 Uairlas h 
*^ T» Trraprw aurS fiiSxiw toJv KvpiaKcov If jjyijcecttv, rag ha fipoiy» 
*^ fjLotroov tmv fv Tjf avot^wru aiFo\a6(ret$, Papias lib, iv. Domtni^ 
^^ carum explanationum scripsitjfore in resurrectione volup- 

d3 






38 ANNOTAT. IN PAPI^ PRAGM. 

** tates qiUB percipiuntur ex cihis^ Moxque addit : Ka) %U 
'' pnivouos ii 6 AouySouvou Iv t£ xxroi a\pi<ruoy ^fiirrco xSya rh 
^' ouro ^ci^ xoc) wopayti fjki^^ rm xn^ aurou tlft^fAivcoif rov 
** Aj(;^^fvr« Ilftvifty. gwm c^ IretuBUS Lugdunensis Episco^ 
** pw5 lil* V. adversus hoefeses idem tradttj uhi pnBaictum 
** Papiam diciis suis testem adhihet. Unde patet, hos re- 
^' spexisse ea, quae supra ex Irenseo descripsimus. Plures 
** qui Papiam nostrum citaverint, scriptores haud memi- 
^^ ni : nam alius omnino hujus nominis esse videtur, cujus 
^^ Syngrammata allegantur in Chronica demonstratione, 
^^ AUatii lib. de Simeonum scriptis suffixa pa^. 22« Sed et 
MSS. Codices Anglise nihil Papis suppeditant, preter 
istud ^uod sequitur de quatuor Mariis m Evangeho me- 
'* moratis.'' 

P. 16. 1. ult. habuerit.] Addidit is, qui hasc descripsit^ de 
8U0: Maria dicitur Hluminatrix sive stella maris ; genuit 
enim lumen mundi : sermone autem Syro Domina rmncupa^ 
tury quia genuit Dominum. Priora vero ex Papiae nostri 
libris deprompta esse exinde coUigo, quia initio horum 
verborum ad marginem expresse adscriptum lego : Papia* 
Caeterum quae Cod. 1752. qui est Digbaei 151. in CatalogO 
signantur Excerpta de Papta, sunt vocabula, ex Dictiona- 
rio alterius Papiae, exeunte seculo xii. florentis, descripta. 
Grabius. Ait prasterea vir cl. in titulo quem praefixit 
rf, ^61, codicem, ex quo haec desumpta sunt, anno 1302. 
et 1303. in abbatia Osneiensi prope Oj^onium scriptum fu- 
isse. Quem quidem codicem inveni notas miscellas et 
justa quaedam opera cohtinere, sed nil aliud habere prae- 
terea de eodem argumento. Quo citius autem res m eo 
tractata intelligatur, nomina mulienim sanctarum nume- 
rorum notis distinxi. . Neque profecto levis momenti fo^ 
rent verba ista in quaestione de Christi Domini cognatis 
dijudicanda, modo ut a Papia profecta fuerint, quod vero 
haud absimile videtur. Vid. notam supra ad S. Hierony- 
mi de Papia capitulum. Sed tamen ab istis omnino dis- 
crepant, quae Epiphanius in Hceresi lxxviii. num. 7. ct 
8. de cognatione Domini tradidit, et contraria sunt ferme 
omnia quae ex Hippolyti Thebani Chronico super ista re 
desumpta sunt in codicem MS. Bodl. 291. seu Cromwell. 
1 12. ad foL 607. 



SENIORES 



APUD IREN^UM. 



04 



PLURIUM ANONYMORUM^ 

B atTIBUS 

NONNULU APOSTQLOS AUDIERANT, 

RELIQULE 

A S. IRENiEO SERVATjE. 



MONITUM. 

xJUO omnmo sunt^ qu^e monuero 3 primum hoc est 3 pluri- 
bus uno Senioribus attribuenda esse Colleqtanea> qu» sequun- 
tur 5 deinde noUe me affirmare ista omnia^ pra&sertim quae ex- 
lOcerpsi et quinto loco posui^ ipsis auctonmi verbis ab Irenaeo 
fuisse expressa. Sed finge haud ita esse^ certe digni erant ut huc 
deducerentnr riyuli^ quos a Christianismi fontibus tam prope 
iJ>esse novimus. 



I. 

*H yap vXttvi] (IrenaBUS inquit^ Pracfat. Lib. Primi Conira 
15 Haresesy §. ii. p. 2. ed. Massued.) xal^* aur^v jxev ovk kmhlxwrafy 
Im ft^ ytiii^vwbeio'» yivr^TM xaroifoopos* vri^avcp 8e isrgpiSAijjxari 
mavo6pyw$ xofffiovfiivyif xai aur^^ r^^ akiffiilas aXvi^es^ipav katrr^v 
wapv^m (Fortasse mafiy^&tm^.not,)- falvs^a^ dioi tyiS l^eodiv 
fayroffias rolg kKiipfrripoi^ xadoo$ uici TOY KPE1TT0N02 
20*HMi2N elpiiTou h) reov TOiowmy ''Ori XlB^ov T TifJUOV CfMlr' 

Interpretatio Vetus, 

Error enim secundum semetip- est et dicere) veriorem s^etip- 

simi non ostenditur, ne denudatus sum prsfert^ ut decipiat exteriori 

fiat comprehensibilis, suasorio au« phantasmate rudiores : quemadT 

tem cooperimenta subdole ador^ modum a meliore nobis dictum 

nattts, et ipsa veritate (ridiculum est- de hijusmodi^ Quoniam la- 



4% RELIQUIiE SACRiE. 

vfafo/ic$y/iiyfi, ottotav fji^ rsa^ o ^ivos^ S^oKifuta^af k^ 

yj XfiL^M^ iU rov pif^pov^ riV tvM?^^ ivvnreTaf t^z 
TOV iKspa,ia^ (aXiPeuof legebat Vet. Interpres) ^oki/juItcli ; 5 

pidem pretiosum smaragdum^ subdole sit factum. Quum e- 

magnl pretii apud quosdam^ vi- niqi CQmmixtiun fuerit »ra« 

treum in ejus contumeliam per mentum argento^ quis facile 

artem assimiiatum^ quoadusque poterit^ rudis quum sit> hoc 

non adest qui potest probare, probare?. 10 

et artificium arguere^ quod 



Similia enim loquentes (scil. Hseredci) fidelibus^ (inquit Ire*t 
mus Ub. iii. ^usd,OperiSf ipso fine cap. xvii. al. c. xix. p^ 200.) sicut 
prsdiximus^ non solum dissimilia sapiunt^ sed et contrariaj 
et per omxiia plena blasphemiis^ per quae interficiunt eo8> qui per 15 
similitudinem verborum dissimile affectionis eorum in ae attra« 
hunt venenum : sicut quis aqus mixtum gypsum dans pro lacte, 
seducat per similitudinem coloris ; sicut quidam dixit SirPERiOR 
NOBis^ de omnibus qui quolibet modo depravant quae sunt Dei, 
et adulterant veritatem : In Dei lacte gypsum male miscetur. 20 



III. 
-««*<tf; '0 KPEIS212N 'HMflN (verba Irenaei sunt lib. I. 
qfusd, Op, c. xiii. al. viii. p. 62. al. 9.) epi} mpi rcuy rotourcov (scil. 

de falsis prophetis) * Ori ToX/4gfj^ov k iuvsu^h '^TOI Kivm 

M^l B'6f/4fCUV0/ieViJ. 

Interpretatio Fetus. 2fi 

— ^Sicut MELioR NOBis de tali- anima, quae vacuo aere ex- 
hus prophetis exsequitur, Quod calefacta est. 
audax et inverecunda est 



SENIORES APUD IRENiBUM. 43 

IV. 

Propter hoc et io initio transgressionis Adae> sicut enarrat 
Scriptura^ npn ipsuxn maledixit Adam, sed ^terram in operibus 
ejns, quemadmodum ex vetbribus ^uidam ait^ quoniam qui- 
dem transtulit Deus maledictum in terram, ut non per- 
5 severaret in homine. Cqndemnationem aut^m transgressioni» 
accepit homo tsdia et terrenum lahorem &c. &c. Hsc Irenaeus 
attulit lih. iii. ef^sd. Op, q, xxiii< a|. c. xxxv. p. 221. 



V. 

1 . Quemadmodum audivi (inquit Irenaeus lih. iv. ejusd. Op, c. xxvii. 
al. xlv. p. 263.) a auoDAM Presbytero^ qui audierat ah his aui 

IOApostolos viderant^ et ah his aui didicerant : sufficere 
Teteribus^ de his quas sine conslilio Spiritus egerunt^ eam 
quae ex Scripturis esset correptionem. Cum enim non sit 
personarum acceptor Deus^ quae sunt non secundum ejus 
placitum fEicta^ his inferebat congruam correptionem. 

li Quemadmodum sub David^ quando persequutionem qui-> 
dem patiebatur a Saul propter justitiam, et Regem Saul fa- 
giebat, et inimicum non ulciscebatur, et Christi adventuni 
psallebat^ et sapientia instruebat gentes, et omnia secundum 
consilium faciebat Spiritus, placebat Deo. Quando autem 

20propter concupiscentiam ipse sibi accepit Bersabee Uriae 
morem^ dixit Scriptura de eo : ^Nequam autem visus esl 
sermo quemfecit David in oculis Domini; et mittitur ad 
eum Nathan propheta, ostendens ei peccatum ejus, ut Ipse 
dans sententiam de semetipso, et «emetipsum adjudicans, 

25 inisericordiam consequeretur et remissionem a Christo : 
^Et dixit ei : Duo viri fuerunt in civitate una^ unus dives', 
et unus pauper : diviti erant greges ovium et boum multi 
valdcy et pauperi nihil aliud nisi ovicula una^ quam hahelat 

* Gen. iii. 17. ^ 3 Reg. zi« 37* * 3 Rcg. zii. l. scqq. 



44 R£LIQUIiE SACRJL 

et nuiriebat, etfuerat cum eo, et cumjiliis ejus pariter : de 
pane suo manducabaty et de calice bibebaty et erat ei quasi 
JUia. Et venit hospes homtni diviti^ et pepercit accipere de 
grege ovicularum suarum^ et de gregibus boum suorum, et 
Jacere hospiti : et accepit oviculam viri pauperis^ et appo-^S 
suit viro qui venerat ad eum. Iratus est autem David super 
hominem illum valde, et dixit ad Nathan : Vivit Dominus, 
quoniamjilius mortis est homo ille quifecit hoc : et oviculam 
reddet quadruplum pro eo quodfecitfactum hoc : et pro eo 
quod non pepercit pauperi. Ht ait ad eum Nathan : Tu es vir, lo 
quifecisti hoc; et deinceps reliqua exsequitur^ exprobrans 
eum, et enumerans in eum Dei beneficia^ et quoniam exa- 
cerbavit Dominum^ cum fecisset hoc. Non enim placere 
Deo hujusmodi operationem^ sed iram magnm inunineiie 
domui ejus. Compunctus est autem David ad haec, et 15 
ait : Peccavi Domino ; et ^ Psahnum exhomologeseoa post 
paallebat, adventum Domini suatinens, qui abluit et emun- 
dat eum hominem qui peccato fuerat obstrictus. Si* 
jniliter autem et de Salomone, cum perseveraret judicaie 
recte et sapientiam enarrare, et typum veri templi aedifica-20 
bat^ et glorias exponebat Dei, et adventuram pacem gen* 
tibus annuntiabat, et Christi regnum praefigurabat, ^et lo- 
ijuebatur tria millia parabolarum in adventum Domini^ et 
quinque millia canticorum, hymnum dicens Deo, et eam 
qpjst est in conditione (r^ xTurEt) sapientiani Dei exponebat25 
physiologice ex omni ligno^ et de omni herba, et de volati*- 
libus omnibus, et de quadrupedibus, et de piscibus; et di- 
cebat : ^ Si vere Deus^ quem cceli non capiunty super terram 
habitabit cum hominibus P et placebat Deo, et omnes eum 
admirabantur, et omnes reges terrae quasrebant fiEU^iemao 
ejus, ut audirent sapientiam ejus, quam dederat illi Deus, 
S et regina Austri a finibus terrss veniebat ad eum^ sapien- 
tiam^ qu» in eo erat, scitura; quam et Dominus ait in 

d Psalm. 1. vid. not. ^ * 3 Reg. iv. 32. scq. 

' 3 Reg. viii. 27. * ^at. xii. 42. 



SENIORES APUD IRENiBlTM. 45 

jodicio itsuitectnram cum eorum , natione qui audiunt 
sermones ejus^ et non credunt in eum^ et adjudicaturam 
eos : quoniam illa quidem siibjecta est annuntiate sapi- 
enti» per servum Dei ; hi vero eam qu» a Fllio Dei daba* 
5 tur contempserunt sapientiam. Salomon eniin servus erat^ 
Christus vero Filius Dei, et Dominus Salomonis. Cum 
i^tur sine ofiensa serviret Deo, et ministraret dispensatio- 
nibus ejus, tunc glorificabatur : cum autem uxores accipi- 
ebat ab universis gentibus, et permittebat eis erigere idola 
10 in Israel^ dixit Scriptura de eo: ^ Et Rex Salomon erat 
amator mulierumy et accepit sibi mulieres alienigenas ; et 
factum est in tempore senectutis SalomoniSi non erat cor efus 
perfectum cum Domino Deo suo. Et diverterunt mulieres 
alienigeni» c6r ejus post Dens alienos. Et fecit Satomon 
iSmal^num in conspectu Domini i non abiit post Domtnum^ 
^quemadmodum Davidpater ejus. Et iratus est Dominus m 
Salomdnem : non enim erat cor ejus perfectum in Domi^ 
nOf secundum cor David patris ejus. SufEcienter increpa- 
vit eum Scriptura^ sicot dixit Presbtteb^ nt non glorietur 
OOuniversa caro in conspectu Domini. 

2. Et propter hoc > Dominum in ea quas sunt sub terra 

descendisse^ evangelizantem et illis adventum suum, remis- 

sione peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Cre* 

diderunt autem in eum omnes qui sperabant in eum^ id 

25 est, qtii adventum ejus praenuntiaverunt, et dispositionibus 

ejus servierunt, justi^ et Prophetse, et Patriarchae : quibus 

similiter ut nobis remisit peccata, quae non opprtet nos 

imputare his, si quominus contemnimus gratiam Dei. 

Quemadmodum enim illi non imputabant nobis inconti- 

SOnentias nostras^ quas operati sumus, priusquam Christus in 

nobis manifestaretur 5 sic et nos non est justum imputlire 

ante adventum Christi his qui peccaverunt. ^ Omnes enim 

homines egent gloria Deij justificantur autem non a semet- 

k 3 Rffg. xi» 1. seqq. ^ Ephes. iv. 9* 1 Pet. iii. 19. ^ Rom. iii. 33. 



^ ^ ftELIQUI^ SACR^. 

ipsis, sed a Domini adventu, qui intendunt lumen ejus* 
Un nostram autem correptionem conseriptos esse actiis 
eorum^ ut sciremus, primum quidem^ quoniam unua est 
.Deus noster et illorum, cui non placeant peccata, etiamsi 
a claris fiant ; deinde ut abstineamus a malis. Si enim his 
^ui praecesserunt nos in charismatibus veteres, propter 
quos nondum Filius Dei passus erat, delinquentes in ali- 
.quo, et concupiscentise carnis servientes^ tali afiecti sunt 
ignominia; quid passuri sunt qui nunc sunt, qui contemp- 
/serunt adventum Domlni^ et deservierunt voluptatibus lo 
suis? Et illis quidem curatio et remissio peccatoruna mors 
Domini fuit : propter eos vero qui nunc peccant^ Christus 
non jam morietur, ^^jam enim mors non dominabitur 
ejusj sed veniet Filius in gloria Patris, '^ exquiitas ab ac- 
toribus et dispensatoribus suis pecuniam quam eis credidit 15 
cum usuris: ^et quibus plurimum dedit, plurimum ab 
.eis exiget. Non debemus ergo, inquit ille Seniob, superbi 
.esse, neque reprehendere veteres; sed ipsi timcre, ne forte 
-post agnitionem Christi agentes aliquid quod non placeat 
Deo, remissionem ultra non habeamus delictorum, sed20 
rcxcludamur a Regno ejus. Et ideo Paulum dixisse : P Si 
enim naturalilus ramis non pepercity ne forte nec tihipar^ 
. cat, qui cum esses oleasterj insertus es in pinguedinem oKvce 
et sociusfactus es pinguedinis ejus. • 

3. Similiter et plebis praBvaricationes vides descriptas25 

esse, non propter illos qui tunc transgrediebantur, sed in 

correptionem nostram, et ut sciremus imum et eundem 

Deum, in quem illi delinquebant, et in quem nunc delin* 

quunt quidam ex his qui credidisse se dicunt. Et hoc au- 

, tem Apostolum in Epistola quae est ad Corinthlos, ma- 30 

. nifestissime ostendisse, dicentem : ^Nolo enim vos igno^ 

. TarCy fratteSj quoniam patres nostri omnes suh . nuhe fue^ 

runty et omnes in Mose haptizati sunt' in nuhe^ et in Tnari, 

' 1 Cor. X. 11. ^ Rom. vi. 9. " Mat. xxv. 27. 

<^ Luc. xii. 48. P Rom.xi. 21.17* ^ 1 Cor. x* 1. seq^. 



' SENIOKES APUD IRENiBUM. 47 

m.ms eandem escam spiritalem manducaverunty et jtmnM 
eumdem potum spiritalem liberunt : lilehant autem de spp' 
ritali consequente eos petra; petra autem erat Christus. 
Sed non inplurihus eorum bene sensit Deus ; prostrati sunt 
5 mim in deserto. Hasc in Jiguram nostri fuerunty ut nm si^ 
mus ccncupiscentes malorumf quemadmodum et illi concupie^ 
runt; neque idohlatrce sitis, quemadmodum quidam eorum; 
sicut sctiptum est : Sedit populus manducare et libere, et 
surrexerunt ludere. Neque Jbrnicemur^ sicut quidam ex 

10 iUisfomicati sunt^ et corruerunt una die viginti tria millia* 
Nec ientemus Christumy quemadmodum quidam eorum ten^ 
iaveruni, et a serpentibus perierUnt, Neque murmuraveri" 
tis, sicuti quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ah 
exterminatore. Hcec autem omnia in Jigura Jiebant illis ; 

iSscripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos Jinis 
S€Bculorum devenit. Quapropter qui putat se stare^ videat 
ne cadat^ (Deinde intervenientibus nonnullis^ qus statim post 
•ubjunganij, ita ineunte cap. xxviii. pergit sermo.) Quum 
ergo hic et illio eadem sit in vindicando Deo justitia Dei^ 

20 et illic quidem typice, et temporaliter, et mediocrius : hic 
vero vere, et semper^ et austerius 2 ignis enim aetemuSj et 
quse a ccelo revelabitur ira Dei a facie Domini nostri^ 
quej^admodum et David ait: ^Vultus autem Domini su^- 
per facientes mala^ ut perdat de terra memoriam ipsorum, 

!25 majorem pcenam prsestat iis qui incidunt in eam : valde in- 
sensatos non ostendebant Presbyteri eos qui ex his quae 
acciderunt his^ qui olim Deo obtemperabant, tentant alte- 
rum patrem introducere ; e cdntrario opponentes^ quanta 
Dominus ad salvandos eos, qui receperunt eum, veniens 

SOfecisset, miserans eorum; tacentes autem de judicio ejus, 
et quaecumque provenient his, qui audiierunt sermones 
ejus, et non fecerunt, et ^ quoniam expediebat eis, si non 
essent nati, et ^uoniam tolerabilius Sodomae et Gomorrae 

' PS. xxxiii. 16. * Marc. xiv, 21. * Id. v». 11. 



«1 SELIQUI^ SACR^. 

«rit in judioto, quam civitati illi quse non recepit termo» 
-nes dascipulorom ejus« 

iiuanquam mterjaceniui verbar, de qttibus modo dixi, ejnfdmfOf 
me Preibyteri hftud pr^acte negaperim, ea tamen tanquam mmufi 
certa seorsim hic coUocanda censui, 5 

(Sine dubitadoDe igitur^ et sine contradictione ostendente Apo-» 
$txAo, unum et eumdem esse Deum^ qui et illa judicavit^ et ea que 
aunc sunt^ exquirit^ et caussam descriptionis eorum demonstran- 
te> indocti et audaces^ adhuc etiam imprudentes inyeniuntur om- • 
nes^ qui propter transgressionem eorum^ qui olim fuerunt^ et prop- lO 
ter plurimorum indicto audientiam^ alterum quidem aiunt illorum 
fuisse Deum^et hunc esse mundi fabricatorem^ et esse in diminuti- 
one i alterum vero a Cbristo traditum Patrem^ et bunc ••ftse qui sit 
ab unoquoque eorum mente conceptus : non iutelligentes^ quo* 
niam quemadmodum ibi in pluribus eorum, qui peccaverunt, non bene 15 
sensit Deus ; sic et bic ^vocati multi, pauci vero electi: quemadmo- 
dum ibi injusti^ et idololatrae^ et fomicatores^ vitam perdiderunt; 
sic et bic : et Domino quidem prsdicante, in ignem aeternum mitti 
tales^ et Apostolo dicente : 'An ignoratis, quoniam injusti regnum 
Dei non hareditabunt ? Nolite seduci, neque fomicatores, neque20 
idololatra, neque adulteri, neque molles, nequc masculorum concu" 
hitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque nudedici, 
neque raptores, regnum Dei possidebunt. £t quoniam non ad eos 
qni extra sunt boc dicit, sed ad nos^ ne projiciamur extra reg- 
num Dei^ tale aliquid operantes^ intulit : vEt hac quidemfidstis;25 
sed abluti estis, sed sanctificati estis in mmine Domini Jesu Christi, 
et in Spiritu Dei nostri, £t quemadmodum iliic condemnabantur^ 
et projiciebantur bi qui male operabantur^ et reliquos extermina- 
bant ', similiter et bic oculus quoque eflfoditur scandaiizans^ et 
pes^ et manus^ ue reliquum corpus pariter pereat. £t babemus 30 
pn^ceptum : ^ Si quis frater nominatur fomicator, aut avcnrus, 
aut idololatra, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujus^ 
modi nec cibum sumere, £t iteriun ait Apostolus : * Nemo vos 

n Mat. XX. 16. '^ 1 Cor. vi. 9, 10. X Ibid. 11. 

« 1 CorlT. II. * Ephes. t. 6, 7. 



SENIORES APUD IRENiEUM. 49 

weduccU inanibus verbis; propter hac enim venit ira Dei infilios d\ffi* 
dentia. Nolite ergofieri participes eorum, £t quemadmodum ibi 
peccantium damnatio participabat et reliquos^ quoniam placebant 
eis, et una cum eis conversabantur 3 sic et hic, ^ modicum fer-^ 
5 mentum totam massavi corrumpit, £t quemadmodum ibi adversus 
injustos ira descendebat Pei 3 et bio similiter apostolus ait ; 
^ Revelabitur enim ira Dei de ccelo super omnem impvetatem et in^ 
justitiam eorum hominum, qui veritatem in injustitia detinent, Et 
quemadmodum ibi in iSgyptios^ qui injuste punicbant Israel^ 

JO vindicta a Deo fiebat j sic et hic, Domino quidem dicente : 
•* Deus autem non faciet vindictam electorum suorum, quicumque 
clamant ad eum die et nocte ? Etiam dico vobis, faciet vindiciam 
eorum cito ; et Apostolo, in ea quae est ad Thessalonicenses epi- 
stola, ista praedicante : ^ Si quidem justum est apud Deum retribu-^ 

15 ere retributionem his qui tribulant vos, et vobis qui tribulamini, re^ 

frigerium nobiscum, in revelatione Domini nostri Jesu Christi de 

ccelo cum angelis virtutis ejus, et inflamma ignis, dare vindictam m 

eos qui non noverunt Deum, et in eo» qui non obediunt evangelio 

Domini nostriJesu Christi: qui etiam pcenas pendent interritus ater* 

^O nas afacie Domini, et a gloria virtutis ejus, quum venerit magnificari 
in sanctis swjs, et admirabilis esse omnibus qui crediderunt in eum,) 



VI. 

Clui vero exprobrant et imputant, quod profecturus po» 
pulus jussu Dei vascula omnis generis et vestimenta acce-» 
perit ab -^gyptHs, et sic abierit, ex ^uibus et Tabernacu» 

^5 lum factum est in eremo; ignorantes justificationes Dei, et 
dispositiones ejus, semetipsos arguunt^ sicut et Presbyte^ 
dicebat. Hasc Iienaeus lib. iv. c. 30. ai. 49. p. 267. Tum vero statio^ 
postilla^quae priore ioco huic ^rian subjunxi^ haec in capite proxime se? 
quente addit: Talia quaedam enarrans de antiquis Presbyter, 

30reficiebat ^ot, et dicebat : De eisdem delict^s, de quibuf 

^ 1 Cor. ▼. 6. ^ Rom. i. 18. 

«J Liic. yiii. 7^9, ^ ? Tbcss. i. 6. saj^. 



S% RELIQUIiE SACR^. 

pmdiximus^ accipientes^ injuste fectsse dicunt 5 semetipsGiB ao- 
tem^ (dicetur enim quod Termn est^ licet ridiculum quibusdam 
esse yideatur) ex alienis laboribus insigne auruin^ et argentum^ 
et asramentumj cum inscriptione et imagine Caesaris in zonis 
suis ferentes, juste [se] facere dicunt. S 

81 autem comparatio fiat nostra et illorum ; qui justius ap- 
parebunt accepise? utrumne populus ab ^gyptiis^ qui erant 
. per omnia debitores 3 an nos a Romanis^ et reliquis gentibus^ et 
a quibus nibil tale nobls debeatiur ? Sed et mundus pacem habet 
per eos^ et nos sine timore in viis ambulamus^ et navigamus 10 
quocumque voliierimus. Adversus igitur hujusmodi aptus erit 
sermo Domini : ' Hypocrita, dicens^ exijne primo trabem de oculo 
tuoy et tunc perspides auferre festucam de oculo fratris tui, £t- 
cnim si is qui tibi baec imputat, et gloriatur in sua scientia^ se« 
paratus est a gentilium coBtu, et nibil est alienorum apud eum^ sed 15 
est simpliciter nuduSj et nudis pedibus^ et sine domo in montibus 
conversatur^ quemadmodum aliquod ex bis animalibus^ quae her* 
bis vescuntur j veniam merebitur^ ideo quod ignoret necessitates 
nostrae conversationis. Si autem ab hominibus qu» dicuntur 
aliena esse^ participatur^ et arguit typum eorum; semetipsum20 
injustissimum ostendit, retorquens in se ejusmodi accusationem. 
luvenietur enim alicna circumferens^ et ea qu» ejus non sunt> 
concupiscens, et propter hoc dixisse Dominum ; ^ Nolite judi-' 
tare, ne judkemini : in quo enim judicio judicabitis, judicabitur de 
vobis, Non utique ut peccantes non corripiamus^ nec ut his25 
quse male fiunt consentiamus ; sed ut Dei dispositiones non ju* 
dicemus injuste^ quum ille omnia juste profutura providerit. 
Quoniam enim scicbat nos de nostra substantia, quam ab alio ac- 
cipientes haberemus, bene acturos : ' Qui enim habet, inquit> duas 
tunicas, det ei qui non habet : et qui habet escam, similiter faciat, 30 
Et, ^ Esurivi enim, et dedistis mihi manducare : et nudus fuij^ et 
vesthtis me, Et^ ^ Quuvifacis misericordiam, non sciat sinistra tua 
quidfaciat dextra tua ; et reliqua quaecumque benefacientes jus* 
tJficamur^ velut de alienls nostra redimentes : de alienis autem 

* Matth. vii. 5. . k Ibid. L 2. 1 Luc, iii. 11, 

"» Matth. XXV. 35, 06. «» Ibid. vi. 5. 



SENIORES APUD IREN^UM. 53 

ita dicoj non quasi mundus alienus sit a Deo^ sed quoniam 
hojusmodi dationes ab aliis accipientes habemus^ similiter^ velut 
ilii ab ^gyptiis qui non sciebant Deum ; et per baec ipsa crigi- 
miu nobismetipsis tabemaculum D«i : cum bene enim facienti- 
5 bus habitat Deus 5 quemadmodum Dominus ait : ^ Facite vobig 
amicos de Mammona iniquitatis, ut Id, qiumdo fugati fueritis, red' 
piant vos in atema tahemacula, Quaecumque cnim^ cum esse- 
mus Ethnici^ de injustitia acquisivimus^ haec quum crediderimus, 
in dominicas utilitates conversantes^ justificamur. 

10 Necessarie igitur haec in typo praemeditabantur^ et Tabcr- 
naculum Dei ex his fabricatur : illis quidem juste accipientibus^ 
quemadmodum ostendimus ; nobis autem praeostensis^ qui inci- 
peremus per aliena Deo dcservire. Universa enim qus cx M- 
gypto profectio fiebat populi a Deo^ typus ct imago fuit pro- 

] 5 fectionis Ecclesiae^ quae erat futura ex Gentilibus : propter hoc ct 
in fine educeus eam hiuc in suam haereditatem^ quam non Moyscs 
quidem famulus Dei^ sed Jesus Filius Dei in haereditatem dabit. 
Si quis autem diligentius intendat his^ quae a Prophetis dicuntur 
de fine^ et quaecumque Joannes discipulus Domini vidit in Apo- 

20calypsi, inveniet easdem plagas universaliter accipere Gentes^ 
qnas tunc particulatim accepit ^gyptus. Talia quaedam enar- 
rans de antiquis Presbyter^ &c. &c. ut supra ad p. 49. 

2. Usque in liodiernum diem.] Verba gua seguuntury hac sunt, 
Etenim Lot non ex sua voluntate^ neque ex sua concupiscentia 

25 carnali^ neque sensum^ ncque cogitationem hujusmodi accipiens, 
consummavit typum. Quemadmodum Scriptura dicit : p £^ i;i- 
travit major nata, et dormivit cum patre suo nocte illa: et non scivit 
Lot cum dormiret iUa, et cum surgeret, Et iu minore hoc idcm : 
Et non scivit, inquit^ cum dormisset secum, nec cum surrexisset, 

30 M^ «iSoro^ ToO Aar, /jwj8i ^SovJ Nesciente igitur homine^ ne- 

hsXswravlos, olxovojx/a IwmAeT- 4"^ 1»^^^^^\ serviente, dispen- 

»., r r «./ X satio perficiebatur. per quam 

TV, 01 iis ai tvo—avvayayyai , *. . , . '^ ^ 

duae nli», id est, duae synago- 

iari bi$ xa\ Tov airov marpis ^^^ ^^ „n^ ^^ eodem patre in 
Tgxyow-ODjo-afteva/ Ijx^vt/ovro avev sobolem adoptatae significa* 

^ Luc. xvi. 9« P Gen* xiz. 33^ 35. 

B8 



54 RELIQUIiE SACRiE. 

bantur sine camis libidine. <rapKO$ ifioyTis* oi yap ^v cUXtf; 
Nec enim alter erat aliquis, «^^«^J (rxs^jxa |«rixoy xo) tix- 

•4. 1 ^ £1* v^y mxofmloaf iwfeuuvog SoD- 

qui semen vitale et nliorum , ~ ^T 

vo/ auTouSf xeAm^ ysypavrc^. 
fructum posset dare eis, quem- Graca h«c e Cateiui PP. in Ge- 5 
admodum scriptum est. nesin. 

^ Dixit autem major ad minorem : Pater noster senwr est, et nemo 
est super terram ^c. 

Ills quidem filiae secundum simplicitatem et innocentiam pu- 
tantes univcrsos bomines periisse^ qnemadmodum Sodomitas^ et 10 
in universam terram iracundiam Dei supervenisse^ dicebant httc, 
Quapropter et ipsae excusabiles sunt, arbitrantes se solas relictas 
cum Patre suo ad conservationem generis bumani^ et propter 
boc circumveniebant patrem. Per verba autem earum significa- 
batur, neminem esse alterum qui possit filiorum generatiouem 15 
majori et minori synagogae prsestare^ quam Patrem nostrum. 
Pater autem generis bumani Verbum Dei : quemadmodum 
Hoyses ostendit dicens : ' Nonne hic ipse Pater tuus possedii te, 
etfedt te, et creavit te ? Quando igitur hic vitale semen^ id est^ 
Spiritum remissionis peccatorum per quem vivificamur^ effadit20 
in humanum genus ? Nonne tunc^ cum convescebatur cum bo- 
minibus^ et bibebat vinum in terra ? ' Fenit enim^ inqnit^ JUius 
hominis manducans et bibens : et cum recubuisset^ obdormivit^ et 
somnum cepit. Quemadmodum ipse in David dicit : * Ego dormivi 
et somnum cepi. Et quoniam in nostra communicatione et vita 25 
hoc agebat^ iterum ait : ^ Et somnus meus suavis mihi factus est, 
Totum autem significabatur per Lot^ quoniam semen patris om- 
nium^ id est^ Spiritiis Dei^ per quemfacta sunt omnia, commixtus 
et unitus est carni^ hoc est^ plasmati suo : per quam conunixtia- 
nem et unitatem duae synagogae^ id est^ duae congregationes 30 
fructificantes ex patre suo filios vivos vivo Deo. 

Et cum haec fierent^ uxor remansit in Sodomis^ jam non caro 
corruptibilis^ sed statua salis semper manens^ et per natura» 
lia ea quae sunt consuetudinis bominis^ ostendens quoniam et 



4 Gen. xix. 31, 33. ' Deut. xxxii. 6. ' Mit. xi. 19. 

^ Ps. cxi. 6. V Jerem. xxxi. 36« 



SENIORES APUD IREN^UM. 



55 



cedesia^ qu» est sal terrrs^ subrelicta est in confinio terr», pa- 
tiens quc sunt humana : et dum sxpe auferuntur ab ea membra 
int^;ra^ perseverat statua salis^ quod est firmamentum fidei, fir- 
mans et prsmittens filios ad patrem ipsorum. Hujusmodi quo- 
S que de duobus Testamentis Seniob Apostolorum discifulus^ 
&C. &c.) ut supra ad p. 50. 



vn. 

Hou oSy ersdi} 6 fsrgooros aydponro^; h rco mapaSel(rcp SijXo- 

vm^ xa^»s yrypamai. £t plantavit Deus paradisum in Eden 

coiitra Orientem^ et posuit ibi hominem quem plasmavit. xa\ 

lOhuQsf ^Sx^ el$ rivSe rhf x&rfMV vragaxova^ag. Sio xa) ^JsyS" 

<rif OI nPESBnfTEPOI T12N AHOSTOAfiN MA0HTAI, 

ri^ fUTATiB^sna^ exeiTe /leretTeBifivcu* ^tKcuoi^ ya^ ^v- 

S^^oTCif Kfft 'ayevfMTo(f>o^oi$^ ^oifjuicByi 6 'aa^aJeia-o^, ev 

Z i{ffj TbwXo^ a/7ro<9oXo^ ela-KOfjuS^e)^^ fjKHa-ev appttra, p^- 

iSfieiTA, fi^ 'afog^ ^fia^ ev tm 'aa^oyrr KtcKei fjumv t^^ 

lAtrareB^evTa^ ems avyreXjsiA^y 'O^ooiftia^ofievovg^ r^y ^ 

(pB^afi&iaJif. H»c Irenaeus lib. ▼. cap. 5. p. 298. 

Interpretatvo Vetus, 



Ubi ergo primus positus est ho- 
20^o? scilicet in paradiso, quemad- 
modom Scriptura dicit : £t plan- 
tavit Deus paradisum in £den 
contra Orientem, et posuit ibi lio- 
jninem quem plasmavit. £t inde 
5j^5 projectos est in hunc mundum, 
non obediens. Quapropter dicunt 

PBESBTTERIy QUI SUNT ApOSTO- 

roRUM DiscjpuLi,Eos qui trans- 
lati sunt^ illuc translatos esse 3 



justis enim hominibus^ et Spi- 
ritum habentibus praeparatus 
est paradisus^ in quem et Paui- 
ius Apostolus adsportatus au* 
divit sermones inenarrabiies^ 
quantum ad nos in prssenti; 
et ibi manere eos qui translati 
sunt usque ad consummatio« 
nem^ coauspicantes incormp- 
telam. 



e4 



RELIQUI^ SACR^. 



— xal w( (fi) TlS T£2N nPOBEBHKOTQN, (Tm t^ 

B^tiiif SKTOirteis Tuv "Xfit^m, T^t Sue ^M^ts ciV tvet &m 

avvayu» (scil. i Aayd; toO ©tou), ^Jo ^)i y<M oj ^t'*/**?» '^' 

1(57 ^yo /(Mi aurjTAeiAmi tls ra. mMTO, Tqf y?f' ^'te 

^ ^Efnr xfi^ifitA^, en tis i @fV» o im ■aa.vTuv, k^ Siks 

iSeOlTUV, t(fff ty TSewtV ifUiy, IIkc Itciieub ftttulit lib. t. 

c. 17. p.314. 

Inlerpretatio yetui. 

madmodum dixit qur- duD popitli dUper 

smniBus) pcr exten- rx : unuin autem medtumca-ll 

is populos put, quoniiun et unus Deiu 8' 

Deum congregans. per omnes, et per omne», etk 

1 quidcm manus, quia et omnibus nobii 



Filius enim, quemadmodum et awiDAM 4_vtb woi ^Cxii 
plicher intelligitur : alius quidetn Kecuutluin initiira 
quod natus sit lilius; alius auieni fcotinduni id qat 
tus est, reputatur filiufi. Bmc Ii«ims •Am Db. tt. < 







10 — r-- 



K»-*:-: 




-od. 
.lorac 



omnes 
vdi/UT. 



«o ANNOTATIONES 

Lacte. Per lac intelligit verba Catholica^ quibus erroritf 
gypsum miscebant haeretici. Gypsum enim praesens ve- 
nenum habere docet Plinius lib. xxxvi. cap. 24. Conjicit 
Grabius hanc sententiam ad marginem a quopiam ad- 
scriptam^ in textum inde irrepsisse. Sed forte ipsa verba 
8unt antiqui illius, quem tacito nomine saepe allegat Ire- 
nseus. Massuet. ad Iren. 

III. 

P. 42. 1. 21. o KgiWft» yifAuv] Quis sit illc antiquus scrip- 
tor^ quem saepe laudat Irenaeus^ hactenus deprehendi non 
potuit. Massuet. ilid. 

IV. 

P. 43. 1. 1. Propter hoc] H. e. propterea quod Deus pri- 
mum hominum parentem per Cnristum seterna donaturus 
crat salute. Interea Feuardentius ait, Tertullianum libro ii. 
^adversus Marcionem (c. 25.) hunc Irenaei locuni his pau- 
cis contrahere. Deus ideo non maledixit ipsum Adam et 
Evam^ ut resiitutionis candidatoSy ut confessione relemtos, 
sicut maledixit serpentij ckjus salus omnino deplorata erat 
&c. 

Ibid. 1. 2. sed terram in operibus ejus"] LXX. lmx,a,roLpotTos 

Ibid. 1. 3. cjuoniam quidem — in homine.] Isthaec potius 
perioche raihi quidem continere videtur vera raf a^ulou 
verba ; namque iUud quoniam apud veterem Irenaei mter- 
pretem pro qu6d poni solet. 

V. 

Ibid. 1. 8. Quemadmodum audivi &c.] Sunt bonae frugi 
haec dicta, sive ab ore alicujus, sive a scripto ejus, accepta; 
quae etsi non omnia verbis ipsis Senioris expressa^ tamen 
hujus presbyteri fiiisse, usque dum veneris ad Pauli apo- 
stoli verba in priori ad Corinthios epistola, colligendum 
videtur, cum ex structura orationis, quae a directa forma 
in modum infinitum subinde mutatur, tum vero ex verbis 
illis, sicut dixit Presbyter^ et inquit ille Senior, postea ad 
lin. 19. pag. 45. et ad lin. 17. pag. 46. insertis. 

Ibid. 1. 10. ab his aui didicerant] Dodwellus Di^- 
sert. I. in Irenceum §. 8. p. 11. ^^ Posteriori illo discentium 
" nomine illos^ ut existimo, complectitur Domini disci- 
^ pulos, qui tamen non fuerint Apostoli, quales erant Pa« 



IN SENrORES APUD IREN^UM. 61 

•* piae Joannes Presbyter et Aristion." Vid. et Dissert. iv, 
§. 3. p. 292. 

P. 43. 1. 20. Bersabee] Betsdbee Grabius post cod, Arun-- 
del. et multa rojy exemplaria, ^use habent Bsdo-aggl. 

P. 44. 1. 14. operationem] Alii operationes. Massuet. 
ad Ireh. 

Ibid. 1. 16. Psahnum exhomologeseos] Hunc esse quin- 
quagesimum etiam fatentur Hebraei^ hujusmodi titulum 
eidem affigentes : Psalmus David, quando venit ad eum 
Nathan Propheta^ quando intravit ad Bethsahee. Feuar- 
DENT. ad Iren. 

Ibid. 1. 20. sapientiam] Vocem JDei, quam ex cod. Arun" 
deL in ed. sua Irenaei Grabius adjecisse se dixerat, quia 
sacer textus, quo spectat Irenaeus, sapientiam Dei memo- 
raret, restitui. • 

Ibid. typum veri templi] Salomonis templum tjrpum 
fuisse Christi Domini, liquet ex Joan. ii. 11. Solvite tem^ 
plum hoc &c. quod eleganter explicat Athanasius Oratione 
5. eontra Arianos. Feuardbnt. ad Iren, 

Ibid. 1.21. et glorias exponebat &c.] Alludit, nisi fal- 
lor, ad Psal. Ixxi. qui Salomonis esse inscribitur^ maxime 
ad vers. 7. et 8. Grabius, ad ^Tze/. 

P. 45. 1. 22. evangelizantem et illis] De hac opinione, 
jseu S. Scripturae interpretatione^ si theologos adire velis, 
fortasse instar omnium erit Pearsonius in Expos, Symboli 
Artic. Descendit ad inferos, 

Ibid. 1. 2g. . non imputabant nobis] H. e. ethnicis antei 
Christi adventum^ ut recte ait Grabius. Quando autem 
non imputabant ? Quo tcfmpore adventuram pacem genti^ 
lus annuntialant. Vid. p. 44. 1. 21. et infra p. 45. £x cod. 
Voss. imputalant pro imputant ante Massuetum posueraC 
Grabius. 

P. 46. 1. 3. quoniam unus est Deus noster et illorum] 
Contra haereticos Deum in veteri testaniento annuntiatum 
a patre Domini nostri Christi distinguentes, omnia haec 
presbyterum dixisse^ ostendunt verba, quae infra sequun- 
tur aa p. 48. 1. 11. et alibi^ etiamsi effata illa a nobis sta- 
tim post hanc ^^(t^v collocata, Irenaei magis quam presby- 
(eri fuisse^ statuere velis. 

Ibid. 1. 25. vides] Sic pro videns^ quod sensum male 
suspendit^ reposui auctoritate cod. Clarom. Haec vero non 
Irenaei^ sed senioris illius quem paullo ante citavit, verba 
esse existimo. Massuet. ad Iren, 

P. 47. 1. 26. ostendehant Presbyteri] Sic omnes 
MSS^ at Eras. Gallas. et Feuard. ostendebat Presbyter^ 



64 ANNOTATIONES 

IX. 

P. 56. 1. 14. auiDAM ANTE Nos] Confer Pearsonii 
Vindicias Epistolarum Ignatii Part. I. cap. vi. pag. 297. 
editionis Clerici, ubi et Clementis Alexandrim gemina 
allegat verba. Grabius ad Iren. 

X. 

Ibid. 1. 18. "Awail» f*«Tf>«] Hanc Irenaei sententiam Gnece 
ex Claromontano Parallelorum Damasceni codice edidit 
Halloixius in Vita Irenaei pag. 483. quae et in Vaticano 
eorundem Parallelorum exemplari lit. A. cap. 2. eodem 
modo legitur. Irenaeum vero alludere ad SapieivtiaB xi. 21. 
quilibet videt. Massuet. ad Irenceumy ex Grabio. 

Ibid. 1. 21. Et bene, qui dixit] De hoc dicto lege omnino 
D. Georgii BuUi Defensionem Fidei Nicaen^e, Sect. II. c. v. 
§* 4. Grab. ibid, Respondens vanis Gnosticorum cavilla- 
tionibus, qui ex eversa Hierosolyma, civitate Regis magni^ 
et abrogata veteri lege inferebant alium esse veteris, alium 
novi Testamenti auctorem et Deum, ostendit et Hierosoly- 
mae et veteri legi suum tempus a Deo mensum ac definitum 
fuisse ; utramque adveniente nova lege desinere debuisse 5 
idque sapientissimo et ordinatissimo Dei consillo factum 
fiiisse. Ornnia enimy inquit, mensura et ordine Deus facit^ 
et nihil non mensum apud eum, quoniam nec incompositum* 
Quod postremum, scilicet, nihil non mensum apud Deum 
csse, ut probet, laudat veterem aliquem aut coaevum 
scriptorem Ecclesiasticum cujus nomen tacet, sed verba 

?robat. Et lene^ ait, qui dixtt^ ipsum immensum Patrem in 
^ilio mensuratum; mensura enim PatriSy FiliuSf quoniam et 
capit eum, Quibus ostendit, Deum adeo ordinis, proportio- 
nis, et mensurae amantem esse, ut neque suam ipse sibi 
mensuram deesse voluerit. Filius enim est mensura Pa- 
tris, qui totam Patris immensitatem, infinitatem, et sub- 
stantiam in se capit, continet ac veluti circumscribit» 
Massuet. ihid. Dissertt, p. cxxxi. 

XI. 

P. 57. 1. 9. a (Toi xoptjysT (Tos warijp] Locum restituit Bil* 
lius ex Vet. Interp. pro a (rbxopnyf^s «?• I^ textum recepi, 
sicut Pearsonius fecerat in Vindiciis IgnatianiSy P. i. c. 6. 

Ibid. 'S.eiToiv as/] Hoc pro SaTava el post Scaligerum re- 
posuit Petavius in margine Epiph^nii p. 246. rnetro ita i^xi» 



IN SENIORES APUD IREN^UM. 65 

gente; quamvis vetus Interpres xs) haud legerit. Gra« 

JBIUS. 

P. 57. 1. 10. hvifji^oDi] Post hanc vocem irrepserat iyx^^P^' 
fULTOL veteri interpreti ignotum, quod delendum monuerunt 
Grabius et Massuetus^ quodque ante fecerat Pearsonius. 

Ibid. 'A^a|^x] Angelus malus est^ cujus mentio fit^ ait 
Grabius^ in Paraphrasi Chaldaica Jonathani vul^o adscripta 
ad Genes. vi. 5. In libro Enochi decimus ordine inter xx. 
lapsos memoratur. De hoc plura somniarunt Rabbini, 
Lege sis Agrippam, lib. ii. de Occult. Philos. Reuchli- 
num lib. iii. De Arte Cabalistica, et Moynii Notas ad 
Bamabae Epistolam pag. 648. et seqq. Massuet. ex Gra- 
bio et Feuardentio. 

Ibid. 1. 11. avTi^iov mavov§ylots] Pearsonius Vindic. Isnat, 
ubi supra^ p. 98. *' Divinus ille senex Marcum describere 
^^ volmt, tanquam Antichristi praecursorem^ quod hic sig- 
*^ nificat avTWOi vravovpyU" 



YOL. 1. 



QUADRATUS 



ET 



ARISTIDES. 



va 



i 



QUADRATUS. 



S. HiERO^TYMus, Lihro De Plris Illmtribus^ 

Cap. xiit. pag. 84* 

VacUADRATUS Apostolorum discipulus, Publio 
Athenarum Episcopo ob Christi fidem martyrio 
coronato, ^in locum ejus substituitur, et ecclesiam 
^ndi terrore dispersam fide et industria sua con- 
gregat. Cumque Hadrianus Athenis exegisset hie- 
mem, invisens ^Eleusinam, et omnibus pene Grae- 
eiae sacris initiatus dedisset occasionem his, qui 
Christianos oderant, absque praecepto imperatoris 
vexare credentes : porrexit ei Hbrum pro religione 
nostra compositum valde utilem, plenumque ratio- 
nis et fidei, et Apostolica doctrina dignum : in quo 
et antiquitatem suae aetatis ostendens, ait, plurimos 
*^ a se visos, qui sub Domino variis in Judaea op- 
pressi calamitatibus sanati fuerant^ et qui a mor- 
tuis resurrexerant. 

■ Eusebius iv. Hist. 23. ex Dionysii Corinthii Epistola ad 
Athenienses : Ko^fart^ ^f /aitcc to» /A«pTt;p^aa»T«» rio^TAtov xATara»* 
T0( avTut ^Ewianovov iJLifjHfi^taci' u^ ^oi TVi »vto o^ov^^^ imcviKtxJ^it- 
Tu* ttcc) TYt^ viriui uifa^ufrv^yta-iv ilXfi^oTup, Eundem esse Quadra- 
tum Atheniensem episcopum cum Quadrato qui Eleusipe yicina 
Athenis Adriano apologiam obtulit^ Hieronymus tum hoc loco^ 
tum Epist. 84. ad Magnum^ eumque secuti Gra^ci 21 Sept. et 

F3 



70 QtJADRATUS ET ARISTIDES. 

Latini 26 Maii consentiunt : Licet yiris doctissimis Valesio^ 
moinio^ Dupinio^ et Tillemontio ob temporum rationes, sed mi- 
nime expeditas^ aliter yideatur. Vide Grabii SpicU. PP. tom. ii* 
p. 119. seq. FabHicius. Hac re in prassens omissa^ tanqtuon 
ad institutum nostrum minus pertinente^ tantum de Quadrata 
notabo^ hunc ab Auctore Operis Adoersus Cataphrygas, qui sae- 
culo tertio ineunte scripsit^ intcr yeros propbetas quos recepit 
ecclesia^ commemorari. Vid. Eusebii lib. ▼. Hist. c. 17« Conf. eC 
iii. 37. 

^ Codex Gemblacensis^ quem Suffridus Petri inspexitA £2eii- 
gina. Accidit hoc A. Christi 123. Hadriani septimo : vel Hadr. 
decimo quinto^ Christi 131. ut memorat Eusebius in C&ron, 
De Eleusiniis sacris erudite Meursius tom. tI. Antiqu. Gronoy. 
Fabr. Hadrianus imperare coepit anno Christi 117 3 mortuus 
est an. 138. Quadratum autem^ postquam Hadrianus secunda 
Tice Athenaes venisset^ apologiam obtulisse docuerat Grabius 
Spicil. PP. tom. ii. p. 122. et seqq. De Hadriani inttiatione 
isthaec Hieronymiana confert cl. Warburtonus^ in Div. L^ai, 
Mosis, Lib. ii. Sect. 4. p. 257. ed. quints, cum C^i loco quodam 
apud Origenem Contra eund. Celsum, lib. viii. c. 48. qui sic se 
habet : M«Xira /ae»> 5 fiixr%T*f (Christianum compellat Celsus) 
iitnrtf erv KoKcia^nq alu/niq iofA.i^9tq' htu xoti ol rZn tt^u» tKtiptJif i^iiYn* 
ra,) TiXfra^ n Kal (Jtvrayojyoi' xq erii /xsy rotq aXXoi; eivetXuq, iKiTfoi ^ 
aot. Hinc sibi colligit pr»sul sagacissimus^ Imperatoris Hadfi- 
ani initiationem quae Hieronymo commemorata est^ dedisse 
Christianorum mastigibus injuriae faciendae occasionem; cum 
enim in Graecorum mysteriis traduci ac derideri soliti fuerint 
Christiatli^ imperatorqne jam ils omnibus initiatus esset^ animus 
ejus a religione vera tum temporis alienior habebatur, quo facifius 
ipse adduci posset^ Christianoi*um ut vexationem aut probaret, 
aut saltem ferret. Rerum autem harum exitum ita tradidit 
Hierouymus Chronicon Eusebii interpretatus. Quadratus discipu* 
lus Apostolorum et Aristides Atheniensis noster phihsophus libros 
pro Christiana religione Hadriano dedere compositos, et Serenus 
Grannrm, legatus, vir apprime nobilis literas ad imperatorem misit, 
iniquum esse dicens clamoribus vulgi innocentium hominum sangui-- 



QUADRATUS ET ARISTIDESi 71 

liM concediy et sine uUo crimine, nominis iantum et secUe reosfieri. 
Quibiu commotus Hadrianus Mmucio Fkndano Proconsuli Asue 
9cribit, non sine objectu criminum Christianos condemnandos ; cujus 
epistoia usque ad nostram memoriam durat exemplum. ad an. x. 
Hadriani p. 167. ed. Amst. Extat hoc re^criptum apud Euse- 
bium in Hist, EccL lib. iT. cap. 9. Unde in Epistola quoque ad 
Magnum de Quadrato b»c habet idem Hieronymus. Quadratus 
apostolorum discipulus, et Atheniensis pontifex ecclesia, nonne A- 
driano principi Eleusina sacra invisenti librum pro nostra religioke 
iradidit? Et tanta admiratUmi (mnibus fuit, ut persecutionem gra» 
tissimam ilUus excellens sedaret ir^enium, Tom. ii. p. 332. ed. 
tVoben. 

^ In unico fragmetito mox proferendo auctor est Quadratus^ 
tanatos a Domino nostro Christo et ad yitam revocatos usque 
ad tempora sua perrenisse super^tites, non diserte ait> a le Tiios 
fuisse. 

^kstaasBeoBsssssisssassssat 



S. ARISTIDES. 



S. HiERONYMUS, Lib. De l^iris lUustrihttSi 

cap. XX. pag. 86. 

Aristides Atheniensis, philosophus ejoquentis- 
simus^ et sub pristino habitu discipulus Christi^ 
trolumen nostii dogmatis rationem continens^ eo- 
dem tempore quo et Quadratus^ Hadriano principi 
dedit, id est^ Apologeticum pro Christianis : ^quod 
usque hodie perseterans apud philologos ingenii 
ejus indicium est. 

^ £useb. iv. 3. rw^irai ^ 71 ik J^vpo «apa «^iif or^ xai i) rovrev 
7faf V. Fabricivs. Videsis uotam infra ad pag. 77* 



FRAGMENTUM 



QUADRATI, 

ATHENARUM, UT VIDETUR, EPISCOPI ; 



QUI POST INITIA SiECUU SCRIPSIT SECUNDI. 



S £X 

APOLOGIA PRO RELIGIONE CHRISTIANA. 

X OT JIe SArr^pa^ fifjbm rk i^a» o^ xsamv. a^s^B^fi yM 

fiv 01 S^iPcKTiuS^rrs^* ol Ava^civTe^ bk v€k^Zv' oi ouk 

a^>B^cLv fjLOfov S^i^a/TriuofASvoi, ti^ avi^ci/jLivot, aXb^a, k^ 

lO Mt 'CSa^vTi^* iM miS^i^ouvTo^ /jlovov t2 Xcirrfi^G^y aXt<A 

9(ptf oMAlfksAyivTot^Tav hri x^ovov Ikclvov* cig Ti J{^ iU 

rif fifisrs^ou^ JCf^^^^ '^^^^^ currcov o/piKovTo, Haec attuUt 
Eusebius lib. iv. Hist. cap. 3. 



Servatoris autem nostri ope- 
15 ra semper conspicua erant^ 
qoippe qus vera essent : ii sci- 
licet qui morbis liberati, ^ aut 
qui ex morte ad yitam revocati 
^erant. Qui quidem uon so- 
lum dum sanabantur^ aut dum 
ad vitam reyocabanturj con- 



specti sunt ab omnibus> sed se- 
cuto deinceps tempore. Nec 
solum quandiu in terris mora- 
tus est Servator noster, yerum 
etiam post ejus discessum ditt 
superstites fuerunt : adeo ut 
nonnulli eorum etiam ad nostra 
usque tempora pervenerint. 



S. ARISTIDES 



ATHENIENSIS PHILOSOPHUS, 



QUADRATI APOLOGISTJE JSQUALIS. 



APOLOGIA ARISTIDIS PRO RELIGIONE CHRISTIANA. S 

U SUARDUS hoc posuit in MartyroL ad v. Nonas Oetobris. 
Natalis Beati Dionysii Areopagitae, qui post clarissimani 
oonfessionem fidei, post gravissima tbrmentorum genera^ 
glorioso martyrio coronatus est, ut testatar Aristides^ fidc vir 
sapientiaque mirabilis^ in eo opere^ quod de Christiana religione 10 
composuit. Fol. 166. ed. Lovan. 1576. 



De eadem Apologia ita S. HieronymuSy in Epistola ad 

Magnum scripta, 

Aristides philosopbus^ vir eloquentissiinus, eidem principi 
(Hadriano) Apologeticum pro Christianis obtulit^ contextum 1 
philosophorum sententiis^ quem imitatus postea Justinus^ et ipse 
philosophus. P. 332. tom. ii. Op, S, Hieron» ed. Froben^. 



ANNOTATIONES 

IN QUADRATUM ET ARISTIDEM. 



P. 73. 1. 7. To5 8e <rcoT%>oj rjfjt^v &c.] PraBmisit Euseblus i 
x^oLiavS 8s l^' JXoi^ mo^iv eixoiri r^v ^px^v ixr^^rh e^ ^iowri x^«r^- 
travro^, ATAio^ 'AS^iavo^ ha^i^eTM rrjv 7iyefjt,ovluv. rerco K.oipairo$ 
kiyov fSFgofrfoovyjfras avaSSowiv, awoAoyiav avvri^a$ inrep rris xod* 
ilfMis ^eoceSeias' ori S^ rive^ vrovrjpo) av^pss rous rjiAeripovs evo^Xslv 
hr&pwvro, eWiri ^e ^igerof vrapa «rXeTs-oi^ rcuv ahX^ooVy aioLq xal 
«jap* ^ftlv TO (riyfpay^iMt: 10 o3 xarideiv Ig^i XafMrgoi reKfMjpiay rrig 
re rotj av^pos havolag^ xa) rr^s a^os-oAix^^ 6Qdorofjt,ias* 6 S* avro^ 
T^v xad* lauTOV ogp^ai^Ta vroipafaivstf h* odv Ifopei Taura i^/ai^ 
foovals' TOT 8a Sflir^pof ^jx»v &c. Caw Trajanus per viginti 
annos dempHs sex mensihus principatum tenuisset^ ^lius 
Hadrianus suscepit imperium. Huic Quadratus ohtulit ora" 
tionem, quam pro defensione religionis nostrce idcirco con- 
scripseraty quod quidam malevoli hominesy vexare nostros 
atque incessere conahantur^ Extat hodieqtie apud plerosque 
ex Jratrihtis hcec oratioy quam nos etiam hahemus : ex qua 
et mgenium ejus viri^ et rectam Apostolicce Jidei doctrinam 
perspicue licet cognoscere. Porro idem scriptor suxim ipsius 
antiquitatem satis declarat his verhis. SERVATORIS au- 
tem, inquity &c. 

Ibid. ae\ 'naqr^v'] Opponit vir sanctus beatissimi Servatori» 
opera technis evanidis atque oculos spectatorum illuden- 
tibus. Quo pertinet Irenaei locus in lib. ii. Contra Hcereses^ 

c. 32. p. 165. ed. Massueti. ad opera producti (ait ille de 

Simonifi Carpocratisque sectatoribus) quce ille (Jesus) ad 

zitilitatem hominum et Jirmitatem fecit^ nihil tale nec si^ 

milef neque secundum aliquid in comparationem quod venire 

possit, perjkere inveniuntur, Sed et si aliquid jaciunty per 

magicamy quemadmodum diximusy operatiyfraudulenter se^ 

ducere nituntur insensatos ; fructum quidem et utiUtatem 

nullam prcestantes, in quos virtutes peijicere se dicunty ad^ 

ducentes autem pueros tnvestes (id est impuberes, ait Mas- 

iuetus)^ et ocutos deludentes et phantasmata ostendentes 



75 ANNOTATIONES 

statim cessantia, et ne qmdem stillicidio temporis perseve» 
rantia^ non Jesu Domino nostro Sed Simoni mago similes 
ostenduntur* 

P. 73. 1. !!• M yfivov IxoLviv] hA XP^^^ Ixawo Georgius 
Syncellus in Chronographia ad pag. 348. ed. unic» Groar. 
ubi repetitur ex Eusebio, sed corrupte admodum^ hic il- 
lustris locus. 

Ibid. &$ re i^ u$ robg rifjieTipov$ %p^vouj rmg uvr&v aflKOVTo] 
auTfluv a Nicephoro abest. Facile potuit accidere Quadrato 
Hadriani temporibus qui scripsit, ut simul cum illis vive- 
ret, quos Servator hominum vel sanaverat, vel ad vitam 
divinitus revocaverat. Taceo de Agrippae Minoris annisi 

?uo praesente Paulus apostolus causam dixit^ quoniam 
hotio ex Justo Tiberiade setatem ejus commemoranti in 
cod. XXXIII. Bihliothec€B suse, plurimi viri eruditi aut non 
consentiunt, aut vitiata verba Justi existimant ; sed Cleo^» 
phae filius, Dominique Jesu fortasse frater patruelis aut 
consobrinus, hic est Symeon, Hierosolymae episcopus, 
regnante Trajano, cui Hadrianus ille successit, cruci tan- 
dem affixus est. Id tradit Hegesippus apud Eusebium 
lib. iii. Hist. c. 32. Porro ipse quoque Quadratus simul 
cum Philippi evangelistee filiabus floruisse dicitur ab £u- 
sebio in cap. xxxvii. ejusd. lib. Sane vero nihil necesse f\i- 
erit, ad annum septuagesimum pervenisse puerum exem- 
pli gratia, aut puellam, quos Christus ad vitam revocavit, 
si isti usque ad Quadrati tempora superstites essent. De 
Quadrati autem annis monuisse nunc video Pearsonium 
Op. PostumiSy Diss. ii. c. 15. p. 284. quae sequuntur. " Qua- 
*^ dratus ille apostolorum aiscipulus, ab Eusebio dicitur 
^* 10. Hadriani, hoc est Christi 127. anno, apologiam ob- 
" tulisse, et ex iis verbis (ab Eusebio allatis) antiquitatem 
*^ suam ostendisse ; quare diu ante imperium Hadriani, 
" imo diu ante obitum S. Joannis, eos (sanatos) videre 



iC 



prsB a&tate potuit 



Ibid. I. 12. a^/xovTo.] Periit eheu egregium istud crwy- 
ypaii^iiMy nihilque ejus superest, prseter unicum, brevissi- 
roum quidem, at nobile fragmentum, quod nobis conser- 
vavit Eusebius loco modo citato. Plura darentur, si super- 
stites essent alteriu^ Eusebii, sec. vi. Episcopi Thessaloni- 
censis, libri x. contra Andream Monachum, utpote quem 
KoSpoToo verba adversario opposuisse expresse testatur 
Photius cod. 162. Verum neque hi Eusebii, nec Andreae, 
qui itidem Quadratum citasse videtur, libri uspiam, quod 
ego sciam, exstant, saltem hic Oxonii non reperiuntur, 
nec Viennae in Bibliotheca Caesareaj nequ» Parisiis in Re- 



IN QUADRATUM ET ARISTIDEM. 77 

fpa,. Indicare tamen id volui^ ut si forte quispiam, cui 
perlustrandorum in aliis Bibliothecis Codicum Manuscrip- 
torum datur copia, in dictos libros alicubi incidat, id sibi 
negotii omnino datum sciat^ ut vel integros eos describat, 
aut saltem laudatas Quadrati Apologise ac aliorum a Pho- 
tio nominatorum Patrum, nempe Methodii MartyriSyA* 
thanasii^ trium Gregoriorumy Thaumaturgij Theolo^ et 
Episcopi Nysseni^ Sasiliij Joannis Chrysostomi^ CyriUi 
Alexandrini et Procli Constantinopolitani sententias inde 
excerpat^ et bono publico communicet. Caeterum qui 
Martyrologium sub ementito Bed» nomine edidit, hiec 
ad diem 26. Maii habet : Atud Athenas B, Quadrati Epi^ 
scopi, Hicjirmavity ut nulla esca a Christianis repudiare- 
tur, quce rattonalis et humana est, Unde forte aliquis col- 
ligere posset, in Quadrati Apologia hac de re actum fu- 
isse. Sed suspicor, consarcinatorem istum ea, quae de 
Eleuthero Episcopo Romano eadem die in Martyrologio 
Romano dicuntur, improvide ad Quadratum retulisse : dic- 
tum enim Papam talis dogmatis propugnatorem iacit 
quoque Anastasius, alios ut taceam. Grabius. 



P. 74. 1. 9* Aristides] Additur, teste post Launoium Joam 
DaUeeo» yox AtJieniensis, prout Aristidem appellat Hiero- 
nymus, De Viris IIL in veteri Patavina editione Martyro- 
iQgii Romani circa ann. 1500. Deleta autem haec omnia 
sunt de Dionysio in editionibus ejusdem martyrplogii re- 
centibus; quo consilio, docebit idem Dallaeus, De Usu 
Patrum 8cc. lib. I. cap. iv. p. 95, &c. 

Ibid. 1. 11. composuit.] Addit Ado Viennensis, qui nono 
scripsit saeculo, in Martyrologio suo: Hoc opus apudAthe- 
nienses summo genere (an honoref) coUtury et inter anti" 
quiorum monumenta clarissimum tenetWj ut peritiores 
GrcBCorum qffirmant. Verum vir cl. D'Ansse de Villoison 
tom. ii. Anecdotomm p. 264. nos monuit, Apologiam Ari- 
stidis^ quae prope Athenas in monasterio Pintelici montis, 
hodie rendeli, latitare credita fuit a multis, indicante 
Guillatierio in sua Gallica Athenarum Descriptione^ a Spo- 
nio, sed fhistra, quaesitam fuisse ; relegatque Villoisonus 
lectorem ad Sponii Itinerarium. Itaque perierunt spes 
Grabii, Fabricii, aliorum, a Graecis monachis excitatae. His 
interea verbis opusculum, de quo agitur, memoravit Euse- 
bius lib. iv, cap. 3. ad fin. xa) 'Apts-i^s H (inquit) tt^s-os avrjg 



>« ANNOTAT. IN QUADRAT. ET ARIST. 

ft<k M^ ^tff^ IffiifMVOs ivtreSetois, rto Ko^parw matfairXifjiTUog 
5*^^ '1S w<Sf«>5 iwoKoylav mfoovrj<ras *Ahgiavaij xtfraXeXom* o"»- 
^S'^ ^ y •»? iivpo wagot «rAf/fOj^ xa) ij rot/rou ypoif^. Et ac- 
sH^ v\ Martyrologio Romano ad 31 Augusti, p.43l. ed. 
\ sHH?^ an. 1630. luculentum de Apologia isthac, vel certe 
sW Ari»tide ipso, testimonium, cjuod in Usuardi quoque e^ 
Ailoius Notkerique Martyrologiis invenire potes. Athenis 
^MHyiiAristidis,jide et sdpientia clarissimi : qui Hadriano 
Principi de religione Christiana volumen olttdtt^ nostri dog^ 
maiis continens rationem; et quod Christus Jesus sohis esset 
DeuSf prcesente ipso Imperatore luculentissime peroravit. 
Notkeri quidem MartyroL habet, quod Christus Jesus ve- 
ni8 esset Deus. Sed solus praeferendum est. Ita in f^ita S. 
Porphyrii Gazensis auctore Marco Diacono : Quidam vero 
Gentiles cum adspexissent miracula quce nobis Deusfecerat 
^c^-^-^-^lamantes, Christus solus Deus : ipse solus vicit. 
c. iii. §. 20. Atqui de tanta re est hoc testimonium, ut alia 
pneterea auctoritate opus esse videatur, antequam hu* 
jusmodi quid pro certissimo habendum sit. Quanqu^n 
enim martyrologia sunt antiqua, et verisimilis est narratio^ 
haud liquet tamen, unde et quo tempore haec de Aristide 
Christum Deum esse probante^ hoc est^ diis ethnicis eum 
opponente, in indices martyrum profecta fuerint. Certe ni- 
hil hujusmodi de Aristide apud Hufinum in Historia Eccle- 
siastica extat, quae plurima suppeditare solebat martyrolo- 
gis. De Aristide autem et Quadrato religioni Christianse 
testimonium dantibus praeclare celeberrimus Addisonus in 
libello ad finem nunquam perducto, De ReL Christ, Sect. 
1, 2, 3. Caeterum Antonius in Melissaj et Maximus in 
Excerptisy Aristidis cujusdam pv^<r6i$ quasdam adduxerunt^ 
sed alius a Christiano hoc scriptore. 



AGRIPPA CASTOR. 



{ 



AGRIPPA CASTOR. 



S. HiERONYMUS^ Lth. De Viris IllustrihuSy 

cap. xxi. p. 87. 

AGRIPPA, cognomento Castor, vir valde doctus, 
^adversum viginti quatuor Basilidis haeretici volu- 
mina, quae in £vangelium confecerat, fortissime 
disseruit, prodens ejus universa mysteria, et pro- 
phetas enumerans, Barcabam et Barcob, et ad ter- 
rorem audientium alia quaedam barbara nomina: 
^ et Deum maximum ejus Abraxas, qui quasi an- 
num continens (for. legend. continet), si juxta 
Graecorum numerum supputetur. Moratus est au- 
tem Basilides, a quo Gnostici, in Alexandria tem- 
poribus Hadriani : qua tempestate et Cochebas dux 
Judaicae factionis, Christianos variis suppliciis ene- 
cavit. 

* Non ait Eusebius Agrippam libris illis Basilidis 24. iXiyx^y 
luom (pridem deperditum) opposuisse^ atque adeo eos ex insti- 
tuto confutasse^ sed tantum eorum fecisse alicubi mentionem. 
Fabricius. 

^ Theoddret. ETyoi ^e t^» i^ytntta Avrut fvta-i* 'Ai^euca^, i y^ , 
'i^nfoi Tov oMfAATo^ Tut T^i ifapup o^iAaUn rop «c^i^fMp, Nec abltt* 
dit iBpiphanius. Uterque vero scripsit ^AQ^aaa^i Liatini vero 
{lenimque 'ACpa|a(> quod satis indifferens esse videtur. Asserunt 
•utem illi *ASfei(af esse nomen primi ac praecipui cobU^ quod nu* 
merum ccclxv. in se contineat. Si enim singulas^ quibus con* 

VOL. 1. O 



8a AGRIPPA CASTOR. 

8tat 'AC^aq, literas ut totidem Botas arithmeticas accipias^ ui* 
Tenies ccclxy. Aiunt vero Tertuliianus lib. De Pmcript. 
c. xlvi. Hieronymus in 04). iii. Amos^ et alii^ a Basilide sic i^- 
pellatum esse summum Deum. Addit Hieronymus^ Mithran sub 
eodem numero aliarum litterarum Ethnicis esse, quem Basilides 
portentoso nomine Yocat Abraxan. Massuxtus ad IrenMaHt 
lib. I. cap. xxi?. p. 102. 



AGRIPPA CASTOR, 

<}UI FLORUlT ANTE MEDIUM SiECULUM 

SECUNDUM. 



D£ EJUS OPERE, 



5 IN QUO CGNFUTABATUR BASILIDES, 

Hcec scribit Eusebius Hist. lib. iv, cap. 7. 

EK*AINi2N 8* ovv aurou (Basilidis) t^ imof^pnra (pij(r)v 
(Agrippa Castor) aMv «Jj fjih to eCayyiKiov re<r(rapA ttrpos rolg 
<Txo<ri cvvra^a^ ^iSxla* vrgo(pv}rai H kavTw ovopLacrof BapicaSSa» 

IQKoi Bagxmf^ xa\ ak\o\)g avv7rapKrov$ nvois kavrco (rupjtrajxfyov 
fia§Sapov$ re avrols 91$ xara7t\ri^iv rwv rd roiavra rt^icirwv Iwj- 
fiflfjLlfra^ '7r§oa'7iyo§la$' hdafrxstv re ahafogslv ei^coXo^vronv a^royfuo- 
fiEyou^, xe^ l^OfJLWfj^evovg iiiragafvXaxrcos r^v «j/fiv xaroi rovs r&v 
haypi^v xaigovs' Hv^ayopixoos rs rol$ 'BJgocrioutnv avrwy zrevra' 

15 8T^ (TiaiTnJv 'CTapaxe\s6e^af, xa) erega Is rovroi$ zfapaTrkYja-ia afj^) 
Tou 'BouriKsihv xaraXi^a; 6 elpTjju-evoj, ovx &yevvcoS Trjg ^jjXa^so^; 
alpecreoog elg tapoxnfiov e^i)pa<re rr^v crXavTjv. 

Dumque cuncta ejus (Basilidis) praeterea illum docere, quod in- 

arcitna profert in lucem, quatuor differens sit victimas Diis immola- 

20 ^t viginti libros in Evangclium ab tas degusture, et persecutionuni 

illo conscriptos esse memorat, ip< tempore licenter fidem abnegare. 

sumque sibi prophetas confinxisse Seclatoribus quoque suis Pythago- 

Barcabam et Barcoph, aiiobque reorum more sileutium qumqueu- 

nonnullos qni nunquam extitis- nii eum indicere nffirraat. His 

25 sent : iisque barbara quffidam no- aliisque similibus de Basilide re- 

miua imposuiiise, ad perccllendos censitis, supradictus scriptor hie- 

eorum animos, qui hujusmodi re- resis hujus errores in lucem pro- 

rum admiratiune capiuntur. Ait tractos validissime coarguit. 



De eodem Qpere^ 
3Q 8. Hieronymus in Lib. De Virin Ilhutr, ubi aupra, iis qus scripsit 
Kusebius, hoc addit : Enumerat (Agrippa) et Deum maximum eju& 
(Basilidis) Abraxas, qui quasi anuum Qootlnens (for. continet), si 
juxta Graecorum uumerum supputctcrr. 

G2 



ANNOTATIONES 



IN AGRIPPAM CASTOREM. 



P. 83. 1. 7. 'ExfaUvf y oS» avTov] Eusebius prasmlsit: 

nXgifanf sv IxxAijcrias-iXfiuy av^poov xar exsiyo xaioti (tunc tempo- 
ris exortis Satumino atque Basilide baereticis) 713^ u>afitliaii 
wrepaycovi^oijJvmf Xoyixarepov re rris orofoAix^^ xfl^ ffxxAj|<riafi* 
^iS ^o^S (f7Fepfjt,a^o6vTcoVf rj^Yi rivg; xoLf hoi avyfgafjLfiarm Toii; 
furirsna crpo^Ai»crixaf auraov $17 tbtoov toov SijXoodao-eev aipmom 
vapeT^v l^oSov^. iv elg tifjMs xar^Af^gy ev to1$ r&rff ywBpifMPTarov 
cvyrpafeM^ 'Aygiinra Ka^gogy IxavooToros xaTot, Baa-tKa^u ikp/'' 
XOSf Tijv ^eiVOTTfra tijj raySgoj aTroxakMaiv yoifreiag. £K4^AI- 
N12N t ovv auT5 &c. Porro cum eodem tempore plurimi ec^ 
clesiastici viri patrocinium veritatis susciperenty et pro jeC" 
clesiastica ApostoUcaque doctrina disertissime decertarentp 
nonnulli etiam assertiones suas scriptis proditas tanquam 
remedia ad cavendas supradictas Juereses comparata, poste* 
ris reliquerunt. Ex quilus pervenit ad nos Agrippce Casto^ 
ris^ scriptoris ea cetate nohitissimi validissima adversus Ba^ 
silidem confutatio : in qua hominis prcestigice ac fraudes 
deteguntur, DUMQUE cuncta ejus &cc. 

Ibld. 1. 8. >K /AEV To ivatyyi>dQ}t ricaa^a «r^o( roTq sTxoo'» &C.3 

Non dicit Eusebius in quodnam evangelium Basilides eos 
libros scripserit; utrum in evangelium Matthaei^an Marci. 
Ac fortasse hos viginti quatuor libros composuerat Basili- 
des in suum ipsius evangelium. Scripserat enim evange* 
lium Basilides, et suo nomine praenotaverat, to xora Boo-i- 
AaSijy sitay^fiXiov^ ut testatur Origencs. in Homilia l . in Lu- 
cam, Ambrosius in prooemium B. Lucag, Hieronymus 
praefatione in Matthaeum. Hi autem libri Basilidis «fijyii- 
71X01 dicebantur. Certe Clemens Alexandrinus ii^ lib. iv. 
Stromateon loca quxdam affert ex lib. xxiii. Basilidis Ifjj- 
yijTixay. Valesius. In notis ad Hieronymi De Viris 
Illustr. cap. xxi. quod de Agrippa Castore agit, ait se sus- 
picari cl, Fabricius, hosce Basilidis commentarios ab Ori- 



ANNOTAT. m AGRIPP. CXST. 85 

gene, Ambrosio, Hieronymo, intelligi, ubi falsum Basili- 
dis evangelium memorant. Idem quoque Fabricio visum 
fuerat scribere in vol. I. Cod. Apocryph, Nov. Test, p. 343. 
Sed huic quidem opinioni male convenire videntur Orige- 
nis verba in Macarii Orationihus in Lucam^ Tavra hi etpvjTou 
wpis rov$ aiFO OvaXevrtyoVf x^ HaxriXlde^ xal ro&^ am Mapxloovog'* 
SYOwrt yap xal «wtoi raj Xs^&$ (S. Scripturae verba prius lau- 
data) «V Tcp xoib* kauTov$ evayfeXlcp. p. 9SI. tom. iii. 0/>. Ori^ 
genisj ex ed. Delaruan. seu Benedictin. Quod quidem si 
verum sit de communi hsereticorum evangelio, quidni hoc 
opus esset ipsum illud Marcionis evangelium, de quo sa- 
tis multa Tertullianus et Epiphanius ? De Basilidis aetate 
nonnihil infraad Hegesippi Fragmenta attuli. 

P. 83. 1. 9* 4D-po^^raf ^i tctvru ofoyt.affa\ Boi^xa,Q(oci9 xa,) Ba^)Lu^^ 

BapxaSav i^ BapxiS^p. Ita quidem codex Regius. Sed in codice 
Maz. Med. et Fuk. scriptum est BapxaSSoiv cum accentu 
gravi in ultima. Nec aliter Nicephorus, nisi quod ultimam 
circumflectit. Apud Rufinum quoque, et apud Hieroii. 
in indiculo hsereseon (Judaeorum) Barcabbas dicitur. Sic 
enim praeferunt manuscripti codices Rufini. Ceterum in 
hos prophetas Barcabam et Barcob, Isidorus Basilidis filius 
expositionum libros scripserat, ut docet Clemens Alexan- 
drmus in lib. vi. Stromateon. 'lcl^oopos^ Is, 6 Baa-iXslBov viog 
ifut xoA [xoi^TVjSj iv Tcp 'STpwTcp TcSv Tov «Tgo^ij^row Uap^dop lfi)yij- 
nxeov. Ubi Bagxti^ emendandum videtur. Nisi quis existi- 
mare malit, n«^«p etiam unum fuisse ex prophetis illis a 
Basilide confictis : Ex eorum prophetarum numero fuit 
etiam Cham : cujus nomine Basilides librum prophetise 
contexuerat, ut ex Isidori verbis ibidem a Clemente citatis 
colligitur. Valesius. Grabius quoque ad pag. 3S. Spi^ 
cileg, vol. ii. de fictis horum pseudo-prophetarum non 
modo personis, sed et libris, ista Eusebii accipienda cen- 
set, loco illo Clementis Alexandr. penitus persuasus. Ne- 
que interea plane spernenda est cl. Lardneri conjectura, 
hos libros statuentis codices aliquos orientales fuisse, quos 
adduxerat secum Basilides ab oriente Alexandriam. Vid. 
opus Lardneri postumum Anglice scriptum, cui tit. Hcere^ 
ticorum Historia^ lib. ii. cap. 2. sect. 31. Barcabbam autem 
prophetam quendam Gnosticis attribuit, ejusque nominis 
etymon docet, Epiphanius, in Hceres. xxvii. num. 2. p. 83. 
ed. Petavii. Hoc denique notabo, in multis tam Rufini 
qnam Hieronymi codicibus exhiberi haec nomina sic 
scripta, Barchxihan et Barcoh^ sed Barchaham et Barchahos 
in Rufini MS. CoIIegii S. Magdal. Oxonii; clausulam au- 
tem in codice Eusebii BodL seu SavU. omissam fuisse. 

G3 



66 ANNOTAT. IN AGRIPP. CAST. 

P* 83. 1. 10. Kot) aXXovi aavvaifKrwi rtr»;] FniStra ChrifltO* 

phorsoniis anselos hic inseruit, quasi in Eusebii textu ali- 
quid deessct. verum Eusebius tantum de propheds loqui- 
tur quos sibi commentus fuerat Basilides. Atque ita hunc 
Euseoii locum acceperunt Hieronymus in Catalogo, ubi 
de A^ppa Castore loquitur, et Theodoritus in lib. I. 
hsereticarum &bu]arum, et Nicephorus in libro quarto. 
Valesius. 

Ibid. 1. i6. iiVnfifV] 6 Elpijyaib^ MS. Norfolc. sed malej 
etsi idem in codice suo Nicephorus historicus invenit. 

Ibid. 1. 32. si juxta Gra^corum numerum supputetur] 
Videsis supra aa Hieronymi de Agrippa Castore caput 
Massueti in Irencpum notam. ^^ Eodem Agrippae ]ibro/' 
ait Grabius p. 126. SpiciL vol. ii. p. 126. ^' et Isidorum 
^' Basilidis filium .refutatum esse, Wri quidam eruditi col- 
lefferunt ex Theodoreti lib. I. Haeret. Fabul. cap. 4. Sed 
hujus verba ambigua sunt: neque hac de re certiores 
^* fieri possumus, quia liber Agrippae prorsus periit, nec 
quicquam ejus superest pr ^ ter ista ex Eusebio Hiero- 
nymoque.'' Verba Theodoreti sunt, Kcu 'l(ySBoopo$ hi 6 r«f 
Bflia^iXiSeu vtogy yjni riyo; fri^xij; T^y ro5 tror^ /uuidoAoyiay ex- 
fimnv xaToywvi^orrM l§ rovrou^, 'Ayglmras 6 xdf Kafxo^ frir 
xAi|y, xau Eipi|y«io^, xa\ KA^^i}; 6 'STpaofjMTtvi, xou 'il^iysvi};, r^ 
aXrfbelgLg innpfuc)(5mg, Dum vero aliud prsterea opus con- 
tra haereticos ab Agrippa conscriptum fuisse inde colli- 
git Ceillier Hisioire G^n&ale des Auteurs Eccles. tome L 
p. 6^2. id mihi quidem non persuadet. 






€€ 
€t 



ARISTO PELL^US. 



• 4 



ARISTO PELL^US. 



JoAN. Ern. Grabius, Spicileg. Patrum^ vol. ii. 

p. 127. 

-ARISTONIS Pellaei rara in Scriptoribus Eccle- 
^iasticis occurrit mentio, nec alibi, quantum me- 
mini, quam apud Euseb. lib. iv. Hist. Eccles. 
cap. 6. et Maximum in Comment. ad cap. 1. Dio- 
nysii Pseudo-Areopagitae de Mystica Thcologia, ubi 
eum Auctorem facit DisputationisJasonis etPapisci, 
quae pro veritate Religionis Christianae suscepta, vel 

saltem scripta ftiit. Aristo Pellaeus exeunte Ha- 

driani, et, ineunte Antonini imperio iloruit. Post 
xviii. enim annum Adriani eum scripsisse ex Euse-^ 
bii verbis patet (vid. infra p. 92.); sub Antonino Pio 
autem supra dictum tractatum ab illo editum esse^ 
exinde coUigo, quod Celsus, qui Hadriani tempore 
et ulterius aliquanto vixit, teste Origenc lib. I. 
contra Celsum pag. 8. ejus mentionem fecerit. 
Haec enim leguntur apud Origenem lib. iv. p. I99. 

Celsi Verba, IlairiVxou nvoq xou 'laVovoc uvriXoyta.v lyvtavy 
o'j yiXtarofy ci\Xci (jimXXov IxUvq xa» jeaiVouc dJCt^oiv, Papisci 

cujusdam et Jasonis contentionem noi)i, non tam 
risu dignam^ quam miseratione et odio. (Adduxi in- 
fra Origenem huic convitio respoiidentem.) 



ARISTONIS PELL^I, 

QUI CIRCITER MEDIUM S^CULUM SECUNDUM 

FLORUIT, 

FRAGMENTA. 



S £X 

DISPUTATIONE JASONIS iET PAPISCI. 

Memini me (inquit S. Hieron. lib. ii. Ccmm, ad Galat. cap. iii. 
comm. 13.) in altercatione Jasonis et Papisci, qux Graeco sermone 

conscripta est, ita reperisse : AoiOO^ict Qidu o Kfi€fuif4^V0f, 

10 id est, Maledictio Dei qui appensus est. P. 259. tom. iv. ed. 
Martiansiy seu Benedictin. 



Ex eodem Opere. 

Idem quoque S. Hieronymus in Qtuestionibus Hehraicis in Genetiny 
tom. ii. p. 507. haec habet : In principio fecit Deus eoelum et tet' 
X^ram, Plerique existimant, sicut in altercatione quoque Ja- 
sonis et Papisci scriptum est^ et Tertullianus in libro contra 
Praxeam disputat, nec non Hilarius in expositione cujusdam 
Psalmi affirmat, in Hebraeo baberi : In Filio fecit Deus cob- 
lum et terram. Quod fakum esse^ ipsius rei veritas compro- 
bat. 



9X tlELIQUI^ SACRiE. 

Forsan ex eodem Opere^ 

— xal rou TTis oLTrovotcig avrolg (Judaeis) ahlov (inquitpost alia 
Eusebius lib. iv. Hist. cap. 6.) r^v a^loiv iKricroivhs Sixijy (Barcho* 

chebx), To wciv sB^vof i^ eKBtvif k t^^ ^c^/ to, ^U^oo^o/w/m 

yl^s TToifd.TrcLv STnQcuveiv it^erai' vofjLH ^oyfMTi ^ JW-d 

Tci^Bff-tv *AipieLvS, a^ kv /mj J^ e^ ATroifloo B^ta^oisv to 

TTATfmv e^ctCpof, eyKeAsva^cLfJLeva. 'Ap/reov 6 nsXXaTo; Wopu. 

Cum — ipseqne adeo seditionis et constitutione Imperatoris 

auctor debitas poenas dedisset, ex Hadriani : adeo ut nc prospi- 

eo deinceps tempore universa cere quidem e longinquo patri- lo 

Judaorum gens in rcgionem um solum ipsis licerct, ut scri- 

circum Hierosolyma sitam pe- bit Aristo Pellsus. 
dem inferre prohibita est, lcge 



Ex eodem Opere. 

*Aviyvm l\ twtOj rmct ipcLVH^, (inquit Maximus Scholiis in 
Op. de Mystica Theol. S. Dionysio Arcop. ascriptum, cap. I. p. 17. 15 
ed. Corderii.) xa* hv rjf o-uyijjajxf^svjj *Api^io)vi rw YlsXKoiiqp Siat- 
Xfjsi IlawiVxou xai 'loo-ovo^, %v KXi^jxijj 6 'AXi^av^pebg ev exTcp 
fitS\ico TMV 'TTroTinrdoasoov tov ayiov A&xav f »jo*Sv avaypa^eq* 

Interprete Corderio. 

Legi etiam septem coelos in l«o, quam Clemens Alexandrinus 20 
disputatione Papisci ac Jasonis, i" sexto libro Hypotyposeon ait 
quaj scripta est ab Aribtoue Pel- sanctum Lucam descripsisse. 



De eodem Opere 
Ita Origenes Contra Celsum^ lib. iv. c. 52. p. 544. 

ed. Delaruan. p. 199. ed. Spenceri. 25 

— Iv (o (sc. T« ^iQxiu rovru) avayiyqaislai ^pifiavos *lou^aico 
SiaXsyojxsvo^ airo rvov 'louSaVxwv ypa(pmv^ Tcdj ^chKVxjs ras «re^l tou . 
Xpfrou ufpofviTeias hfap[/,o^Btv rm 'Iijo*5' xa/ toi ye 8x aysvvMs ou8* 
ciTrpeTrcos rcp 'l8$aixtti irpoo-witco t5 sTips IfaiJisvou vrpos rov Xoyov, 

— ^ibi enim Christianus cum Ju- quam strenue adversarius contra- 30 

daeo disserens demonstrat ex Ju- dicat personamque Judaicam pul- 

daicis Scripturis vaticmia de Chri- chre sustineat. 
8to ad Jesum pertinere; quun- 



ARISTO PELLjEUS. 93 

Celsus quidam in Prcefatione Versionis Deperditce 
hujus Operis Aristoniani, 

lUud prsclarum atque memorabile gloriosumque, Jasonis He- 
brsi Christiaui, et Papisci Alexandrini Judaei^ disceptationis oc- 
5 currit : Jadaid cordis bbstinatam duritiem Hebraea monidone 
ac leni increpatione mollitam 3 Tictricem in Papisci corde Jaso- 
nis de Spiritus Sancti infusione doctrinam. Qua Papiscus ad 
intellectum veritatis admissus^ et ad timorem Domini ipso Do- 
mino miserante formatus, et in Jesum Christum Filium Dei cre* 
lOdidit^ et ut signaculum sumeret^ deprecatus Jasonem postulavit. 
Probat hoc scriptora Concertationis ipsorum^ qus collidentium 
inter se^ Papisci adversantis veritati^ et Jasonis asserentis et 
▼indicantis dispositionem et plenitudinem Christi, Graeci sermonis 
•opere signata est. Extat hxc Fraefatio ad calcem Operum S, Cypriani 
«d pag. 31, ed. F«Ui. 



ANNOTATIONES 

IN ARISTONEM PELLiEUM. 



P. 91. 1.9. AoiSopioL 0fo5] Aquilam et Theodotionem 
haec eodem modo reddidisse^ nec non Ebionem Haeresi- 
archam interpretatum fuisse x m vSgtg 0i5 6 KptfiifiMoSf id 
est, quia injuria Dei est suspensuSy Hieronymus ibidem 
testatur. Atqui haec verba Papiscum Jasoni objecisse col- 
li^o ex Tertulliani lib. contra Judseos cap. 10. sub cujus 
initium ita Judaeos alloquitur: De exitu plane passionis 
ejus amhigitisj negantes passionem crucis in Christum priB^ 
dicatamj et argumentantes insuper non esse credendum, ut 
ad id genus mortis exposuerit Deus Jilium suum^ quod ipse 
dixit: MaLedictus omnis homo, qui pependit in ligno. Sic- 
uti vero Tertullianus ad hanc objectionem ibidem re- 
spondet ; intcffrum Deuteronomii textum, ac haec quoque 
recitans : Maledictus a Deo est omnis qui suspensus fuerit 
in lignOf &c. ita Jasonem idem fecisse probabile est. Dum 
autem unam atque alteram istaruni, quae ex Aristonis Pel- 
laei Disputatione contra Judaeos allegatae sunt, sententia- 
rum in TertuUiani libro contra Judaeos deprehendi, me- 
moriam subiit nios Afri hujus Scriptoris, perpetuo fere 
Veteres, qui ante ipsum scripserant, iniitantis. Id quod vel 
ex ipso illo contra Judasos libro patet, in quo plurima ex 
Justini Martyris Dialogo cum Tryphone Judaeo tran- 
scripsit. Quid si igitur dicamus, aliqua, quae in Dialogo 
isto non reperiuntur, ex Disputatione Jasonis Christiani et 
Papisci Juacei ab Aristone conscripta eum deprompsisse 
et ulterius dilucidasse? Grabius, ad pag. 132. et 240. 
vol. il. Spicilegii Patrum^ ubi ad pag. 127. et seqq. frag- 
menta hujus scriptoris coUegit. 

Ibid. I. 18. In Filio fecit] In TertuIIiani Ilbro contra 
Praxean cap. 5. diversa prorsus habcntur : Aiunt quidemy 
inquit, et Genesin in Hebraico ita incipere : In principio 
Deusficit sihi Ji.lmrn . Neque Hilarius in dictis conimen- 
tariis alicubi ait, in Hebraeo exstarc : in Jilio aeavit Deus 
coelum et tcrram; sed haec solum in Commcnt. ad Psalm. 2, 



ANNOTAT. IN ARIST. PEIJLfiUM. 95 

l^abet : Bresiih verhum Helraicum esL Id tres significati' 
iias in se habet, id est, in prindpioj ei in capitej ei in Jilio. 
Quse ut Hebraicse linguae ignarus scripsit, diversas Patrum 
ezpositiones pro diversis significationibus vocis Bresith ac- 
cipiens. Atque mysticam \aX2m prindpii de Filio exposi- 
tionem ab Anstone in disputatione adhibitam fiiisse facile 
credo : sicut et Clemens Alexandrinus ex Prasdicatione 
Petri eandem protulit, (cujus verba dedi in Notis ad tomi I. 
Spicilegii pag. 328.) Basilium, Ambrosium aliosque recen- 
tiores ut taceam. Ast quod in Hebraeo lectum iiierit : In 
Jilio Deus fedt ccelum et terram, uti TertuIIianus et Hila- 
rius haud efiutiverunt; ita nec ab Aristone dictum^ sed 
Hieronymum in hoc^ perinde ut prioribus duobus citan- 
dis^ memoriae defectu aut nimia festinatione lapsum puto. 
Grabius. TertuUiani indicat liber adv. Hermogenem, 
cap. 20. profectam esse hanc expositionem a Proverviorum 
I0CO9 c^. viii. comm. 22. ubi de se ipsa Sapientia Dei ha- 
bet, Deiu possedit me in initio viarum suarumy vel ut Ter- 
tullianus hic et supra legerat, Deus condidit me initium 
viarum suarum. laem porro ostendit S. Methodii locus, 
qui sequitury^^Ori mapot tou, '£y ctp^^ l^ro/ijo-e rov oupayov 7^ r^y 
yyj[¥y frfiiv (Methodius), ap^v ii «uTijy r^v (ro^ioLv Xiyeov rig, »x 
iif i^Jtproiy Ksytraii yap mafi rivi rtav Ix Ttf ^e/ou yo^\j \eyou<ra 
v§p) aMis (cor. «vt^^) tov rpixov Totrrov^ Kupio^ iKTitri jctf ag%^y 
l^aaif aurSj tlg tpya avrSj mpo rS almvos ^efts\ico(ri fjLt. Methoaii 
De Creatis, p. 345. ed. Combefisii. Sed primus omnium, 
quod sciam, post Aristonem hanc mysticam interpretatio- 
nem tot scriptoribus probatam attulit Irenaeus lib. ii. c. 3. 
p. 118. ed. Massueti. Etsi apertius id fecit, ad meliora 
tricis istis natus, Origenes^ qui initio Homiliarum in Gene- 
sin, ubi prindpio, rj ipx^f ae Verbo Divino exposito^ sta- 
tim post ait; Non ergo hic temporale aliquod prindpium 
diqit; sed in principio^ id est, in Salvatoreyfactum esse dicit 
coelum et terramy et omnia qme facta sunt. Tom. ii. Op. 
Origenis, p. 52. ed. Delaruaean. Simili quoque, nec magis 

Srobabili, ratione illud Genes. ii. 4. ^ r}fjJpa hvolria-ev 6 Gso§y 
e.Filio exposuit Clemens Alex. Strom\ vi. p. 815. ed. 
Potteri. 

Nunc vero afferre mihi licuit, quse Gallandius in Prole- 
gomenis ad tom. I. Bibliothecce suae Patrum, cap. xv. de 
Aristone Pellseo §. 11 1. hac de re in seauentibus notavit. 

Ibid. 1. 19. falsum] Falsum esse asserit Doctor maximus 
(S. Hieronymus) quod in ea scriptum erat, initio Geneseos 
in Hebrseo haberi 2 In Jilio fecit Deus ccelum et ierram, 
Sed Aristonera defendendum suscepit Bartoloccius, Bibl. 



.1 



^ ANNOTATIO^FES 



Babbin. part. iii. pag. 2. num. 584. ^^ Pro Hebraeo^ inqui^ 
" intelligitur idioma Hierosolymitanuni, c^uod Hebraicum 
^^ lato modo dicebatur^ et litteris Hebraicis scribebatur. 
'^ In hoc siquidem idiomate^ cujus reliquie adhuc in Tar* 
^^ gum Hierosolymitano hodie supersunt, invenitur : In 
^* sapientta creavit Deus &c. Per Filium Patris aetemi^ et 
^^ in Filio qui Sapientia Dei Patris est, creata sunt omnia : 
*^ unde in hoc loco et secundum hunc sensum, idem valet 
^' In Sapientia ac In Filio." Hactenus ille. Neque mi- 
rum, si Aristo Pellaeus locum istum ex Targum Hieroso- 
lymitano desumserit, consilio institutoque suo haud pa- 
rum congruentem ; qui scilicet Disputadonem suam de 
Ckristo in primis inscripsit, quique non solum Jasonem 
Christianum aith rm 'lou^dixoov Ypafmv, ex ipsis JudcBorum 
liltefis disputantem, verum etiam Papiscum Hebrseum dox 
ayivvcos «^ a^aeTreos Tw 'le^dU^f strenue satisque Judaice con«> 
tradicentem mduxit, ut modo asserebat Origenes. Haud 
equidem ignoro> huic Bartoloccii sententise illa ofGcere, 
quae de istius Paraphrastse Hierosolymitani aetate a plerisH 
que viris doctis, potissimum vero a Morino, lib. II. Exer- 
cit. Bibl. viii. cap. vii. p. 344. seqq. edisseruntur, statuenti- 
bus illimi saeculo vi. fuisse recentiorem : ut proinde Para- 
phrasi hujusmodi haud uti saeculo ii. potuerit Aristo. 
Verum huic objectioni occurrit Waltonus, Prolegom. xii. 
in Bibl. Polyglott. §§. ii, et 14. duplicem extitisse Para- 
phrasin Hieros. demonstrans. Oua de re nonnulla insuper 
Wolfius, Bibl. Hebr. tom. ii. pag. 1169. Ceterum eandem 
hujus loci Geneseos interpretationem ab Aristone adhibi- 
tam, hausit itideni, ut videtur, ex vetustissimo pseude- 
pigrapho Prccdicationis Petri Clemens Alexandrinus lib. vi. 
cap. vii. p. 76'9. cdit. Oxon. ut alios Patres praetereamus. 
— Neque omnino dissentit ipse et Hieronymus, qui 1. c* 
haec habet. Magis itaque secundum sensumj quam secun- 
dum verli translationem de Christo accipi potest; qui tam 
in ipsa fronte GeneseoSj quce caput omnium lihrorum est^ 
quam eiiam in principio Joannis EvangelistcBi coeli et terra 
conditor aptrobatur. Gallandius, p. Ixxv. Prolegom. ad 
tom. I. Billioth. PP. 

P. 92. 1. 7. *A^»r«i' niXAar©? Jrop] Id est ex urbe Syrlae 
Pella, quas post excisam a Tito urbem Hierosolyma^ sedes 
fuit Episcopatus Hierosolymitani, ut scribit Eusebius. 
Ceterum Scaliger Aristonis Pellaei verba esse existimavit 
quaecvunque leguntur supra ab his vocibus ox/xaa-ayro^ S« 
Tou ^oXEjctot;, eaque passim Aristonis nomine citat ; in quo 
tamen ei assentiri non possum. Nam et verba ipsa^ 



1 quo 



IN ARISTONEM PELLiEUM. 97 

Bebii stilum prorsus redolent ; et Aristo Pellaeus obsidio-- 
nein illam Bettharee et expugnationem Judscorum fusius 
prosecutus fiierat. Quod si ipsa essent Aristonis verba, 
nequaquam id tacuisset Eusebius. Nam quoties verba 
ipsa auctorum adducturus est, semper de eo lectorem ad- 
monet. Cum autem addit ifopii vel Is-opown^ indicat eam 
rem a scriptoribus illis quos laudat, fusius commemorari. 
Porro hic Aristo Pellaeus auctor esse dicitur libelli cuj us- 
dam, cui titulus erat, disputatio Jasonis et Papisci. Va- 
LESius. Perinde quasi crederet Valesius designari ab 
Eusebio aliud quodaam Aristonis opus, huic opmioni se 
opponit GrabiuSy ad pag. 13 1. tom. ii. Spicilegii^ etiamsi 
Cavio approbatse; ait enim, ^^ omnino verisimile esse, quod 
" Aristo verba, quae ibi Eusebius habet, in disputatione 
*' contra Papiscmn protulerit, perinde ac Tertullianus ea-^ 
'* dem Judseis in suo contra eos tractatu objecit," (prop- 
.ter vaticinia prophetarum eventu comprobata,) "aut forte 
" hic Aristionem, sicuti facere solet, exscripsit." Pristinse 
porro opinioni suae nuntium remisisse ipse Cavius videtur, 
qui^ ut ex collatione primae editionis Hist. Literarice mihi 
constat, capitulum de Aristone postea refinxit. Verum ta- 
hien, si idoneus auctor esset, et cui tuto crederetur, Moses 
Chorenensis Historice Armeniact^ scriptor, quae quidem 
historia a duobus Whistonis, celebris illius Guliehni Whis- 
toni filiis, edita est, res aliter se habere videretur. Ita 
enim existimandum foret, Aristonem historiam quandam 
conscripsisse, ex qua sua sumpsisset Eusebius. Quae vero 
scripsit capite 57. lib. secundi Moses, prout ab editori- 
bus ex Armeniaca lingua versa sunt, ea una cum toto 
capite Eusebiano huc transferenda duxi, ut inter se uter- 
que locus conferatur. Sic enim Moses Chorenensis : 

Artasis (regis Armeniaci) mortem prceclare tradit Aristo 
Pellceus. Siquidem per ea tempora Judcei ah Adriano rege 
Romano defecerunt, et cum Rufo Hipparcho conjlixerunt^ 
ductu viri cujusdam latronis^ cui nomen erat Barchochehas^ 
id estj StellcB JiliuSj qui quidem re erat facinorosus et ho- 
miciday sed nomine suo glorians, affiictts illis et captivis 
Servatorem se de coelo detapsum esse prcedicdhat. Is hellum 
adeo accendit, ut Syrice ac Mesopotamice incolce Persceque 
omneSf id respicienteSy trihuta solvere desisterent. Namque 
audiverat etiafn^ leprce morhum in Adrianum invasisse, 
Noster autem Artases super ea re nil movetur. Accidit au- 
tem^ ut per td tempus Adrianus in Palcestinam veniret^ r^- 
hellesauej inparvo oppido prope HierQsolyma ohsessos deleret, 
qui iaeo omnem JudcBomm gentem a ptitrio solo fussit pelii ; 

VOL. I. H 



_.•- •-> -la '» 



zatqae 
tam 
ipse 




ji saiammMijtt 

M tem' 

••■^. . ^-jtr^, nu -KLZz wane h^^snsm tra' 

.-— :5 T:r-:i.T r.rtrir- n 3£irsnz^ md cfh- 

^iiim 




vinin^i *":/-: LUir-im 



A.: 



Y'''"*^"' i-^S^Zz.c-isi. ^Js^^i Ts acwij rxr Trafta; xvtm cf«yKpi- 

<i rr '9y/7^fVS>'A ua, rz j9C4«ni«8. aic i^ •• ti«ao^ fODr^^ «wrt^ 

T'*; ^ T^ «■i>.£^Vi fTV-rf :vma«i£UK»sci tt; i^yiuxwlms 'ASfiawG 
vsserst Bi^>-?^ja vi>st, r T.r r» gy^ y& r a TT. Ti» 'Ispoo-oXi^pLa» ow 

/ i(A/^ Tf x^ ^i*!/o T9C9 >fapr£50X5»£> f ic sfrxTiv cX§5^oti vepieAflt&fy- 
TfiM'. K«« T^ rrj aT7>u%g ac/ru: sutIh Ti;y a^m kKTl(rairrof Sixijyj 
'f ^i IfAN e-?yo; tf Ixtlyvj » ti;; vesi tk ^lspovoXufia yi;; cra]tii- 
97 «y iift^ahw fi^/fTO/' y^pbfiv iiyfJLari xa\ harifea-if *Aipiav5f i; 
'>y fi^ ^ 40 6i;T'/9r/ou detopoiiv ri varpww e^afos, eyx§\ewrafjLtfW' 
'Aolgu^ i tlt>jM$o$ l^Of^ii. ovreo Itt rr,^ woXsoa^ elg epij^xloty tS 'lov- 
fsi»mv {^vo^jfj neii trayrfX^ f^opav rwv fffokat oliap-ooeov k^Jboicnij 
c( /f A^o^^Xm t0 yivouf (rwoiKt&tiorriSy ^ ftffrffrola (rvfflM-fle 'pDafMtix^ 
tr'/Ai( Ti^y iffmuiulav afuel^affaj elg t^v tou x^deroiiyTo; A!^'tf 'ASpi- 
rtfVM TijtA^Vy AU/ft vgoa-ayoptutTa^. xai ^ ti;; avTodi exxA.igo'i0{; ef 
«.!)yiiiy intyHpOTifi^tlwiSf mpSrrof futrk tou; ix mepiTOfi,%£ nrio^corov^, 
I i^y Tiiuy hnMt Xur^pyiav iy^apl^era^ Mapxos. 

i iitlliiiuliuH iiuideni, iit post vidi, in Prolcg^. ubi supra, 
p. Iwvi. rtsi Mosis iihi haud attulil, tamen opinari se auc- 



IN ARISTONEM PELL^UM. 99 

toritate eorundem inductum ait, desumptiun Aristonis 
firagmentum esse ex historia orientali ab eo conscripta ; 
nec dissentiit cL Keilius in Notis ad Harlesianam edit. 
FabricianiB BihliotheccB Gr, tom. vii. p. 157. Sed nata mihi 
tBt suspicio^ sumpta Mosis ista ex nulla id genus historia 
fuisse, sed tantum ex Eusebiana, quse auidem auctori 
bene innotuerat, dum caetera ad res orientales spectantia a 
Mose ipso, vel ab alio quopiam, admista sunt. £t consi* 
milis apud hunc auctorem fraudis^ seu vanitatis^ exem- 
plum, suspicionis mece firmandce causa, adducam ; is enim 
capite 72. ejusd. libri Firmiliano celebri Cappadocum 
episcopo opus de ecclesise persecutionibus attribuit, in 

Juo regum quoque acta Firmilianus subtexuisse dicitur. 
n hac autem historia^ omnibus hactenus, aeque atque illa 
Aristonis, ignota, Eetrum sextum decimum Alexandri^s 
episcopuni anno nono vexationis mart^um subiisse, auc«- 
tor fuit, modo ut Mosi credas, Firmilianus, Verissimum 
id esty et ab Eusebio quidem memoratum, subiisse eo anno 
Petrum martyrium, sed &lsum est, scripsisse illud Fir- 
anilianum, qui^ eodem narrante Eusebio^ lib. vii. cap, 30. 
^uadraginta ante annis vita decesserat. Hinc constat, 
Mosem ista quidem de Petro Alexandrino, ab Eusebio, 
noii a Firmiliano, mutuatum fuisse, additis simul a Mose 
•ipso, vel ab alio quopiam, rebus ad historiam orientis per- 
tinenttbus, 

P. 92. 1. 7. 'Apiru9 nfXXaTof tVopsr] Scaliger in Animad* 
.versionibus ad Eusebii Chronicon pag. 216. non modo 
haeCy sed et prsecedentia loco citato Eusebii ab istis axft^- 
q-ffyro; Sc tou «roxifiou^ tanquam Aristonis verba allegatr 
6ed ego ea tantum quse hic posui, imo potius ista sola^ 
qme Italico, ut dici solet^ charactere expressa sunt, (pau" 
cissima verbaf adeo ut^licerety ita distinxerat Grabius) Ari^' 
stonis verba esse conjicio, quia TertuUianumy lib. contra 
Jud»08 cap. 13. iisdem illos alloquentem reperio : VqHs 
pro meritis vestris post expugnationem Hierusalevi prohihi^ 
tis ingredi in terram vestram, de longinquo eam oculis taU" 
tum viderepermissum est, Ubi tamen TertulMtnus nega* 
tivam in amrmativam convertit, ut misera haec Judseorum 
fata adaptaret prophetise £saiae, (cap, xxxiii. vers. l/. 
juxta LXX. Interpretum versionem) immediate ante citata 
verba ab eo allegatffi : Oculi vestri videhunt terram de lon" 
ginquo. Qua in re ille non solum decreto Hadrianij sed 
et sibi ipsi contrarius est, quia paulo ante eodem capite 13. 
•cripsit ; Jnterdictum est, ne in conjinio ipsius regionis dC'- 
moretur quisquam Judcieorum, ut hoc quoque esset adimple" 

K2 



loo ANNOTATIONES 

tum per Prophetam (Esaiam I. v. 7.) Terra vestra deseriHf 
civitates vestrce igni exustce. Si igitur interdiotum fuit 
Judaeis in confinio Palaestinse habitare, baud licuit ipsis 
omnino terram sanctam oculis usurpare. Sed haec olxter* 
Grabius. Totum Eusebii caput, tanquam si verba ipsa 
f uissent Aristonis^ Hislorice suse inseniit Nicephorus lib. iii. 
c. 24. quod quidem perperam factum, sed plura interea ad 
Aristonem pertinere posse, quam ea quse Grabius agnovit, 
vix negandum. Certe multo plura ad eum pertinere cen" 
sendum foret, si verus Moses Chorenensis, de auo supra. 
Aristonis autem, qui ipse civis Pellseus fuit, ae Juaseis 
narrationem firmant scriptores alii, quorum nomina apud 
Moshemium videas^ De Rehus Christianor. ante Constaniin. 
M. Sect. ii. §. J 3. p. 239. Et, cum haud ita pridem Gregorn 
Abulpharagii Chronicum Syriacum edidissent atque vertis» 
sent cl. viri, Paulus Jac. Brunsius et Georg. Guil. KirscbiuS) 
apud Dynast. viii. p. 54. vidi tradentem auctorem, impe- 
ratorem Romanum, postquam urbem ^liam Adriani ap*- 
pellatam cedificassety populos peregrinos deduxisscy Judisie 
jaures prcecidi jussisse, illisque mandavisse ut ne ex longin* 
jquo quidem ad locum istum respicerent. Confer AbiupH. 
Dyn. vii. pag. 76. Versionis Pocock. Verum semel in 
anno urbem adire suam Judaeis concessum fuisse, quo ni- 
mirum die Herosolyma a Tito diruta fuerit, magnoque 
pretio hanc licentiani ab illis redemptani fuisse, ostendit 
Josephus Scaliger, loco a Grabio jam indicato, ex Itinera- 
rio Burdigalensi^ et Hieronymo in cap. 2. Sophonice. 
Rem firmat ex Gregorio quoque Nazianzeno Orat. 12. 
Valesius in notis ad Emehii hoc caput. Denique causam 
rei addam ex Philostorgii Excerptis^ cur nimirum Judaeos 
ab urbe nova arceret Hadrianus. Hadrianus, inquit, JElia^ 
mis Hierosolymam JEliam vocahat, 00$ av cravTa^raa-» to 'Iow- 
daioov auTYfg s^vog ocTrofrjOifi xoti uTropPri^r}, X| jxr/^ ex rris xAi^o^ffO); w^ 
'sraTpilog auTYjs avrtTroisIi&a/ arpofta^riv e^o6(rrigj eSs^/a yap auroov 
TQ ^eqyLBpyov Koti pi^OiclvlvvoVy fJLrj <rvvarysip6[/*svoi xaTa 'Kpopaxriv kv 
Tjj moKu kaTgsia§ tffpayfJLaTa *P(0[MLiois fffaps^oi<nv. Lib. vii. 
C. 11. p. 5C^. 

P. 92» !• 18» T^" aytoF AovKOLit ^viah otyay^a.-^otC^ — SivC verus 

sive fictus fuerit Dialogus illej Aristoni certe tribuendus 
est ; nec facile assequi licet, qua ratione fieri potuerit, ut 
Clemens Alexandrinus in Hypotyposibus Lucam ejus 

.auctorem fecerit, cum res aliquamdiu post Lucae obitum 
gestae in illo fuerint relatae. Unde suspicor, vel nos vitiose 

•in Maximi textu infra recitando ^v pro ov legere, vel potius 
a Maximo verba Clementis haud recte lecta aut intellecta 



IN ARISTONEM PELLiEUM. loi 

ftusse, cumqne is disputationem Jasonis et Papisci allegans, 
Jasonis mentionem a Luca forte factam dixerit^ (in actis 
scilicet Apostolorum^) hasc male ad ipsam disputationem 
relata essel De septem autem coelis vide Irenaeum lib. I. 
G. i. §. g. et Testamentum Levi §.3. tom. I. Spicilegii 
p. 159. Addo hic notatu dignum locum ex libro Sopho- 
ni» citatum a Clemente Alexandrino lib. v. Strom. pag.585. 
"Af oup^ ifjLOiu reaJTa roig inrh So^ovia Xe^^eTcri roD tffpopr^rou ; i^ 
tofikxSiv jttff ovffiljxa, xai iofriveyxiv ft,e ei^ o^^avov isrifj^irroVy N| i^e- 
Apw¥ iyyihati^ xatXe(i,ivss Kvptovg' xoti ri SiaSijjxa oiuroov hrixf /- 
fU¥Oi¥ Iv mviifMiTi ayloo' xa) ^v kxas^ou avretiv 6 ^foyo$ kTrlaTrKoLcloov 
paoros 'Hxls kvaxiXKovrog* oixtfvra; ev vao7^ <r(ioTvipia$y X| 6[i,v5vra$ 
0BOV appriprov ukt/ifov. Annon hcec sunt similia iis, quce dicta 
sunt a Propfieta SophoniaP Et assumpsit me SpirituSy 
(inquit) et sustulit me in quintum ccelum^ et contemplahar 
AngeloSy qui Domini vocabantury {DominationeSf juxta 
Coloss. i. 16. Ephes. i. 21.) et diadema eorum impositum 
m Spiritu Sancto : et erat sedes uniuscujusqtie eorum septu- 
plo maior htce Solis orientis : halitantes in templis salutis, 
ei kttidantes Deum ineffahilem altissimum. Quae cum ne- 
que in Hebrseo textu, neque in LXX. Interpretum versi- 
ofie Prophetss Sophonise reperiam, ex Apocrypho ejus li- 
bro, (de quo vide tomum I. Spicilegii p. 134. et sequ.) de- 
promptaesse conjicio. Grab. Irenaei locus a Grabio hic 
mdicatus, de Valentiniana tantum, non autem catholica, 
sententia agit. Et, quicquid nugatus est Victorinus Petav. 
De Fabrica Mundif apud Cavium Hist. Lit. tom. I. p. 149. 
venim est, quod scnpsit Origenes in lib. vi. Contra Cels. 
"tjwla 8ff ovpavovsy ^ !koos vregioopicfji^ivaov api^fi,ov avr&Vy al fe- 
qifUKVt^ - ffv rai; ffxxXi}(r/ai; rou Gffou ovx a^rrayyixkov^rt ypa- 
foof. cap. 21. Quod autem ad personas dialogi attinet, 
iifec accipe ex cl. Gallandii Prolegom. I. o. ^^ Conjicere 
^ placuit Grabio (antea) Jasonem Hebreeum Christianum, 
^^ et Papiscum Judaeum Alexandrinvun inter se disputan- 
^^ tes, fictas fuisse personas^ ut in Dialogis fieri consuevit. 
^^ Aliis tamen aliter visum. Sixtus Senensis primum^ 
" Bibl. Sanct. lib. ii. p. 71. edit. Paris. 1610. deinde Pame- 
** lius in not. ad opusc. de Incred. Jud. inter opp. Cypr. 
^^ quos secutus est Bartoloccius^ I. c. opinati sunt, Jaso- 
^^ nem istum eundem fiiisse cum Jasone Thessalonicensi^ 
^' cujus meminerunt Lucas in Actis xvii. 5. et PauUus 
*^ Rom.xvi.2l. nuUo tamen e vetustis scriptoribus testi 
^^ monio in medium adducto, ut proinde Spencero, Annot. 
" ad lib. iv. Origenis Contr. Cels. p. 57. Tillemontio, 
*' Mem. £cel. tom* ii. p. 139. et x; p. 552. aliisque conjec- 

H3 



102 ANNOTATIONES 

'^ tura hujusmodi haud probatur» Episcopum potius aut 
'^ saltem presbyterum iilum fiiisse cum Marano putave^ 
^' rim, yit. Cypr. pag. cxxx. Celsum siquidem interpretem 
^^ modo nobis enarraiitem audivimus, quod Papiscus ad t»-: 
'^ tellectum veritatis admissus^ ut signaculum sumeret de^ 
^^ precatusy Jasonem postulaverit. l^^que dubitat idem vir 
^^ doctuSj quin saeculo ii. iUe vixerit* Et jure quidem : 
'^ haec enim Disputatio Celso Epicureo perspecta fuisse 
^^ comperitur : adeoque circa ejusdem ^ctui mediuiDy 
^^ 81 ve pro nostris rationibus circa Christi annum 136. eam 
'' fiiisse litteris consignatam existimanms.'' P. Ixxv. Ne- 
que fictas has personas fuisse censet Keiiius vir cL ad 
tom. vii. edit. novae Fahriciance Bihl. Gr. p. 156. 

P. 92. 1. 26. b Z &c.] De Celso hanc DtsputationemPa^ 
pisci et Jasonis commemorante, ita paulo supra Origenes, 
*E^ris hi Tovroi; nriXsfaftEVo; (Celsus) aai fffSanrm ^tjy[papLyA». 
Too¥y Tcov vrepie^oyTwv aKKf^yoploLi KCii $isjyij(rei; fLffreL oux edje«r«« 
^povr^ov ?J^ecios i^ fpouria>Sf ro evreXsfepov s^ &n'ajxsv0if fuif ri 9pi^ 
robs TFoXXovs ^ iipKtifegBs vrls^ecos p^opiv avfiSoLXiheif^ w (Miy okm 
xai (TuveTooTe^vs xivijo-a/, ^t/v* ^^ oletv l^ xm Ilaltltncou rnfh^ xA 
*^ *li<rovos oLVThXoyloof eyvooVy ov yeXcoro^, aKkoi jUMlAXoy lAfiOU; ued^ 
" fx,l(rovs a^la^u efboiy ovv ov tocvt' eXiy^m mixetrotf tfi yiSif 
^' fsravTl 'Kov S^Xoe, xo/ fLoKis^a e1 ns VTTOfAelvof xou ava^otro axjT&v 
'^ eTraxwreq toov frvytpafLfueerxv. a?jC Ixeivo jttoXXov e^eXco ^iBe^of, 
^^ &CC." Suh hcec Celsus e scriptis omnibus quce hujusmodi 
explicationes allegoricas continent, et eleganter scripta sunt, 
eUgit vilius quoddamy quod ut nonninil possit ad vulgi 
simplicioris fidem promovendam conferre^ nihil tamen mjO'^ 
menti ad persuadendos intelligeniiores hahet. Tum aity' 
*^ Qualis est illa quam legi Papisci cujusdam et Jasonisi 
^* contentio, non risu sed miseratione potius digna et odio. 
*^ Haec igitur confutare mihi non est propositum. Quippe 
*^ quorum absurditas omnibus perspicua est, prsesertim 
*^ si quis a se impetrare possit, ut libros ipsos audiat. 
" Satius fuerit docere id quod natura docet ipsa &c." Ori- 
genis autem diluentis hanc Celsi reprehensionem et pro 
libro respondentis quae adduntur, haec sunt : OdUv l* t^Iov 
eSovKofjLrjv ts-av^* ovrtvovv aKts^ravTa IsivoKoiyovvTOs KsX(rou, xa) 
^oo^xovTOf To hriysypafjLfJisvov cvylpoftfJtMy *iaffovos xcii llaiFbrxov 
aVTiAoyiov tsrep) XptsSy ov yeKoaros oKX^ fLlerBs a^lav ehofy XaSelv 
els XEipot^ T^ (TvyfgafjifJi^aTloVy xou vvofjialva^ xai ava^e&ai Scxtwfeq 
tSov ev ftUTtt), 7v' avTo^ev xarayvco Tov KlXcrou, jUrijBev evgi<rxooiv fjil^' 
covs S^tov ev TM ^iSkIcOj eeiv ^ ahxofoos tis ^VTuyvavij, evpviersi StX 
ov^ efr) yeKjura xtvel to /3/fXiov* ev i avayiypairlotf Xpiftavis &C< 
8cc« (atque ita deinceps, ut supra positum est.) VeUem 



IN ARISTONEM PELL^EUM. 103 

iamen ut quicun^ue ex Celso arroganter declamitante audit 
Papisci et Jasonis de Ckristo contentionem non risu sed odio 
potius dignam esse, lilellum hunc in manus sumeret ; et 
ijuce in iuo scribuntur legere sustineret ; is ^uum nihil in 
illo scripto inveniret odio dignum^ Celsum uttque damnaret, 
Neaue etiam illi risum movebitj qui libero judicio illum 
evolveriL Ibi enim Christianus &c. Attamen ex Orige- 
nis Celsique verbis recte fortasse id colligas, librum^ de 
quo agitur, nonnulla praestitisse, quae usibus simpliciorum 
magis quam pruBentiorum inservirent^ etsi personarum 
convenientiam pulchre ac strenue conservaret, tum vero 
illum pro indole saeculi in allegoriis multuni fuisse. 

P. g3. 1. 1. Celsus quidam] Periit eheu laudata hactenus 
disputatio Grsece scripta ; nec superstes est Latina versio a 
Celso elaborata, sed sola ejus praefatio inter Cypriani 
opera habetur : Quis qualisve Celsus ille fiierit non con^ 
sfaty ait doctissuuus D. Cavius p. 34. Historiae Literariae. 
Equidem Celsum Iconiensis Ecclesiae praesulem Sec. iii. 
Afexander Episcopus Hierosolymitanus et Theoctistus 
CaBsariensis in Epistola ad Demetrium Alexandrinum, 
laudarunt apud Eusebium lib. vi. Hist. Eccl. cap. 19. Sed 
an is ille fuerit, incertum est : certum autem, quod circa 
eadem tempora vixerit, siquidem ex plurirnis prcefationis 
locis liquety eum vigentihus adhuc persecutionum tempori" 
buSy et ante susceptam ab Imperatoribus Jidem Christianam 
scrtpsissey quae D. Cavii loco citato sunt verba. Quibus 
adao Christum a Celso Spiritum Sanctum dictum, phrasi 
primis ^uidem seculis usurpata, sed post tertium, et exoir- 
tam Ani haeresin vix audita. Grabius. Non oportuisse 
in homine Graeco interpretem Latinum quaeri, bene notait 
Gallandius in Prolegg. tom. iv. Bihliothecce PP, p. xix. Is 
enim Celsi Prcefationem in Bihliotheca sua repetendam cu- 
ravit; Vi^Iiumque episcopum, ad quem Celsus scripsit 
opus, Vigilium Tapsitanum episcopum fuisse conjecit, qui 
vergentead finem saeculo quinto, saevientibusque m oitho- 
doxos Arianis, vixit. Quod si veruni est, istam praefa- 
tionem recentior ipsius aetas intra instituti operis mei limi-* 
tes concludi haud patitur; adhaec, facile obvium est opus- 
culum in S. Cypriani editionibus plerisque positum. 

Ibid. I. 3. Illud praeclai^um &c.] Locum ait Pamelius^ 
Cypriani editor^ mutilum videri. Amplius deliberandum 
puto ; quoniam auctor fortasse voluit subaudiri a nobis 
ytrhumfuisse cum utraque voce mollitam et victricem. 



H4 



MELITO. 



MELITO. 



S. HiERONYMUS, Lib^ De Virts Illustnbus^ 

cap. xxiv. p. 93. 

JViELITO Asianus^ Sardensis Episcopus, librum 
Imperatori *M. Antonino Vero, qui Frontonis Ora- 
toris discipulus fuit^ pro Christiano dogmate dedit. 
Scripsit quoque et alia, de quibus ista sunt, quae 
subjecimus. De pascha libros duos : de vita pro- 
phetarum librum unum: de ecclesia librum unum: 
de die Dominica librum unum : de sensibus librum 
unum : de fide librum unum : de plasmate librum 
unum : de anima et corpore librum unum : de bap- 
tismate librum unum : de veritate librum unum : 
de gencratione Christi Ubrum unum : (vid. infra) 
^de prophetia sua librum unum: de philoxenia 
librum unum ; et alium librum^ qui Clavis inscri- 
bitur : de diabolo librum unum : de apocalypsi Jo- 
annis librum unum : m^i Iva-uiixoirox) Ssou librum 
unum : et ixXoyuv libros sex. Hujus elegans et 
declamatorium ingenium laudans TertuUianus ^ in 
septem libris, quos scripsit adversus ecclesiam pro 
Montano^ dicit eum a plerisque nostrorum propbe- 
tam putari. 

* Marcos Aurdius Antoninus Verus^ qui Antonino Pio suc« 
cesserat an. Christi 161. regnare desiit an. ISO. 



ic8 MELITO. 



^ Eatebiuf habet, msu >ay%^ astv vf^» wff^entmi, Cons. de hit 
titiilif Fragmenta, qu« sequuntiir. 

^ Libri septcm TeituliiaDL de ecstasi, ez quibos hoc de Mdi- 
tone te^timoniom repetiit Hieronymos, quemadmodum scripta 
Melitonis ipsius, interciderunt. Fabkicius. Hoc prsconio or- 
navit Melitonem Polycrates pene »quali« ejus Ephesinus episco- 
pus^ Tft ^f i%7 Xiyti» rc9 MfA^Tftrfa re» nCtHj^w, tcv tf «yM» mwnvfiMTk 
ma»ra, mt^anvcsifurcf' o^ ttTrmt i» rA^ai, «ffifuftff tv «vo t^ 
i^aiZf firi7xc7i!f> c» i tx nz^xt aiari^tTahi Vid. Euseb. ^st. 

EccL T. 24. 



MELITONIS, 

. . • - • 

SARDENSIS EPISCOPI, 

QUI MEDIO S^GULO SECUNDO FI.ORUIT, 

FRAGMENTA. 



5 EX INITIO 

TRACTATUS DE PASCHA. 

JljS /xsv ovv ToTf tsTff^l ToO t!ra%« (inquit Eusebius lib. iv. Hist, 
c. 36.) roK y(j^yov Kot^* ov (ruveTarTsv^ apx^f^^^S <rri[MLlva ev ttiroig, 
'E^i Xe^ai/Jou IlcufXov ivB^v^eiTeu tI\s ^Acia^, d) ^cuyctr 
lO^ig xod^ efM^v^fia-ev, iyevero ^yjTWis 'CJoXt^ ev Aao^h- 
nUuc vse^i Tou v$a/)(€Ly efAfTrea-ovro^ kcutcl kcu^ov ev eKeivcu^ 
rcuf iiixe^cug" ksm ^f^f/ tcuutcl. 

Cetenim in libro de Pasclia, est, magna controversia Laodi'- 

tempus ipsum quo scribebat, in ceae excitata est de solemnitate 

15 pnncipio opens sui designat his Pascbali, quae tempestive in 11- 

yerb« Servilio Paulo, mquit, j^^ ^j^^ inciderat. Quibus et- 

Asiae Proconsule, quo tempore j^ j.^^^^ ^,^^ ^ ^^^.^^ 

Sagans martyrium perpessus scripta sunt. 



EX 

20 APOLOGIA PRO RELIGlONE CIIRISTIANA, 

SIVE, 

LIBELLO AD MARCUM ANTONINUM VERUM IMP. ; 
Tfl ycLfi m 'GSciirffre yeyof^yoVf (Eusebius, ubi supra, haec 

attulit) iZv iiuKeTaj To Tcov B-eoa-eZZv yevog^ zcuvol^ eXccv" 
25 90/levov ^oyfiaa-i KarcL Tfjv 'Aricbv, oi yd avcuoei^ ovko- 

Quod enim nunquam antea nunc patitur piorum bominum 
factum fuerat, persecutionem genus, novis per Asiam decre- 



112, 



RELigUIiE SACR^. 



iTo/\.fifl<ra^* iv oi^ o .fuy zsein-iro^ tw ^Affuu^^of, fSo}Jsjii$ 
fMV K^ ci^oi^, K0j iovv^cufa ii ru) i^BvTrJbra ^oufum 
Tfif 'A0-W y^ajpofv ^cuvtrai' H war^^ a-a 9(0^ trou ra 
^fJbTTeLVTct ^ioikSvto^ clutu), tcus zsoXea-i vsi^i Tou fjuniiv 
vsuTB^i^HV m^i fffjuov sy^cLypev iv w Kgtf vsao^ AciMia'-^ 
o-cM^, Kf TT^o^ Qta-a-cLXoviKeif ^ ^AB^ffvcuev^, k01 ^pW 
^cufTOs "E^fiva^, a-e H ^04 f^^ov zsepi THTcav r^y tfcn^ - 
iKeivoi^ sxovTct^ yvafjunv, k^ vsoXv ye ^ihAvB^fCiTrarefcuf 
Xj ^iXoa-o^ure^cLV , TaeTreia-fjuB^a, TFCuna, ir^iurarHV oara, aw 
ieofJLiBa,. 10 



sent. Inter quos avus tuus 
Hadrianus, cum aliis pluribus, 
tum Fundano Asize Proconsuli 
Hteras dedit. Pater quoque 
tuus quo tempore cuncta simul 
cum ipso administrabas, scrip- 
sit ad civitates ne contra nos 
tumultus concitarent : nomi- 



natim ad Larissaeos, ad Thes- 
salonicenses^ ad Athenienses^ 
ad universos denique Graecos. 
Te vero^ quippe qui idem quo4 
iili de nobis sentias, imo etiam \5 
longe humanius atque sapienti^ 
us ; tanto magis confidimus om« - 
nia esse facturum quae rogamus. 



Ex eodem Lilro. 

OvK ea-f^h /dBcov i^sfciuv cuS^ffa-iv exovTCiv B'spcu?reu''20 

Tctj, aX^cL fjLQVQv QeS, Tov zjjpo zscLVTcov, KcLj eTr) TrcivTcov* 

K^ em (forsan legendum gr;) Ta X^i^H avrn, OVTCO^ Qecv 

Aoyov Trpo cuavcov ea-fJLtv BfifJTKevTCUi. Afferuntur haec ab ' 
Auctore Chronici Paschalis, seu Alexandriniy ad p. 259. ed. Dix- 
cangii. . 25 

Interprete Petro JVesselingio. 

Non sumus cultores lapidum per omnia ; et przeterea Christi 
sepsu omni carentium, sed so- ejus, vere Dei Verbi ante se- 
lius Dei, qui aute omuia, ct su- cula^ cultores sumus. 



MELITO. 113 

PROGEMIUM 

XCBRPTORITM EX VETERE TESTAMENTO 
IN SEX LIBROS DIVISORUM. 

'lOHra^ (ivni^ tj tt^^ tov Aoyov x^doiJL^vog ym^oji 
Xaya4i ^x rs ry yojJLGu kcli tohv ^^o^ptfreiv ^t^i tw 
»of Hj TTCLani^ Tfi^ Tti^eco^ fi/jiMV iTi oe H^ fMiretv Ttiv 
%(0\joum liiC/jBov eCovAfiS'fis' AKpiQeieLV, 'Ooctt rov 
\j6v k^ OTroia, Tf\v to^iv elev, etnrou^ara to toiwto 
tf, eTn^eLfjUvig' ara to oyrn^euov Tre^i TfiV m^iVy liffj 
lebB^e^ Tre^) tov hiryov* m Te fJLoM^a, TffdvTeov TroB^eo 
\of ®eov TcukeL to^oK^ivH^, vre^i Tfi^ cueoviw ceorfipia^ 
^fuvof. ave}^eov oifv fiV Tfjv cLvaroP^Vf i(^ eeo^ tou 
ywofJLSvof ivBof exfi^x^^ K^ ^f «tvS^iy, ly^ i)cfi- 
laJd^m Tei Tfi^ TSOt^xiua^ iia3yiKfif ^i^Xia,, throTei^ 
rt/Mfs^ cor eov e^) tol ovofJULTcL' Meoua^eeof wevre* 
if» 'Efyioff 'A^iS^fio), AeviUKov, ^exjre^ovofjLiov. 'Iif** 



ito Onesimo fratri salu- gres : teque prsecipue ob amo- 

Z\xm pro amore ac studio rem Dei ista omnibus rebus 

ga verbum Dei^ saepius a anteferre^ pro comperto habeo^ 

wtulaveris^ ut excerpta et aetemae salutis obtinendae 

m ex lege et Prophetis causa decertare. Ego igitur 

d Servatorem et ad uni- cum in orientem profectus es-* 

1 fidem nostram perti- sem^ et ad locum ipsum perye-» 

tibi componerem ; cum- nissem^ in quo haec et praedica' 

bros yeteris Testamenti ta et gesta olim fuenmt^ vete'- 

ite cognoscere concupi- ris Testamenti libros diligenter 

i|t[6t numero^ et quo sint didici^ eorumque indicem infra 

: conscripti^ id perficere subjectum ad te misi. Est au- 

tftodio laboravi. Scio temejusmodi. Mosis libri quin- 

l quanto fidei ardore, et que^ Genesis^ Exodus^ Leviti* 

I discendi cupiditate fla^^ cus^ Numeri^ Deuteronomium. 



114 HELIQUIiE SACRiG. 

a-Sf NaJHi, K^n-of, ^PiB-, Baa-iX^iSv r^tt^, tlafAXM' 
TTOiMvmv Sv9. ^fttXfioiv AcLCiS, %oXofiu¥Of Ha^difiiaf, $ j^ 
Xo^>U, 'EKK/i^fia-M^f, ^Aa-fML ^Aa-fMixw, *leX. H^ph 
rSv, *Ha-«uW^ ^le^efiiH' t A^Jkju^ iv fMVoCi(o?^. Aa9»i^f 
'UljSKtiih, "^Ea-Spa^. f| ^y ^ ta^ iK^jOiykf monf^JlfUifl, firl 
i^ fiiC/jA iu^af. Attalit EQsebios lib. iy. Slst. e. 26. 

Jesus Naue, Judices^ Ruth. Frophetarum, EsaiaR : Hiere* 

Regnorum libri qutttuot. Para- fitii» : et duodecifti PtOj/hetK- 

Mpomenon duo. Psalmi Dayi- rum liber unus. Dauiel : Eze- 

dis. Salomonis ProVerbia qu» cbiel : Esdras ; ex his igito^lO 

et Sapientia ; ficclesiastes ; excerpta caQegif qu» in sex 

€anticum Canticorum : Job. Hbros a me distributa sunt. 



INDEX LIBRORUM MELITONIS, 

Ex Etisebii Hist. ubi supra. ' 

Tovrcov (Melitbnis et Apollinaris) fi^ hfMrifctv yv&an k^mnii 
tx {fTTQTiTiyiJi^yA MffX/rflovo^^ TA TTifi tS 'aa/)(jK M, 9(^ ta 

xstfi tso>uTua^ i(^ vfPoCpifTeov' n^ i irefi SKK^^Utf' ^gf 
i TTs^i KvfiOKiif^ xfryo^. m ^ o zss^t ^uTeo^ av&^fciTW, 
«^ TTi^i TrXAo-ia^' Kj TTi^i wraKWi^ zsi^io^' k i ^fi 
oAS^fprfj^ic^v. n^ tt^o^ tovtoi^ o Trigi 'yv^f k^ TaftarofTQ 
il (for. xaV) voof. H^ i TTift /<out^, $(^ i 7r€fi aJifjB^af, 
Koj 'TTi^i KTia-iCi)^ Kaf yivio-icof X^i^du. f{4^ /ayof Oihrai 
TSi^i 'us^o^iia^, Hj i Tti^t ^iXo^nas* Kajj s) xAf/f * t(glj 

£x libris autem utriusciue illo- Alius de fbrmatione. Alius de 
rmn, hi quos infra subjecimus, obedientia sensuum fidei. Pr»-2S 

Mehtonisq«idem,DePaschali. ^^ ^^^^^ j^^^^ ^^ ^^. 

bri duo pe recta tivendi ra- ^^^^ ^^ ^^^^^^ ^ ^^^^^ ^^ 

tione, et de Prophetis hber u. ^^^ ^^ generatione Cimd. 

nus. Alms item de ecclesia : j^^^ ^J ^^ Prophetia, di»80 

alius de die Dominico Est et ^^ bospitalitate, ^m quoqae 

de natuia homims hber unu». ^ ckvis inscribitur, Ip- 



MELITO. 115 



0¥. 



de DiabolOy et de Revelatione est libellus ad Imperatorein 
^ Joannis. De corporali Deo li- Antoninum. 
ber unus. Postremus omnium 



£X LIBRO TERTIO 

OPERIS DE INCARNATIONE CHRISTI 

i 

Adversus marcionem scripti. 

10 Ovdifjuet €byafyKf\ roi^ ¥ouy exfiiuciv, e^ oov /HTee, ro 
fid/^ia-fjub X^;5-of STTfcb^s, vfa^i^a^y to i/^S^h kclj 
i/pwna/^ov ^ 'yv^ffi^ clutS k tS o-dojbLaTof, Tfj^ KaJd"' fjfuif 
cufS^PC^ivfl^ ^vTSca^. Tci ya^ fieTa, to ^TnwfJut, fr^o\v 
(Melito), wro Xfiiq"^ 'CSfAx^in^f KSH /<^^^^^ to, OJifiiicL, 

15 T^ cwtS KtK^fJUfjLsniv €v a-ct^Ki &€OTfrra, e^fi?^v, i(^ 
iTViWTo ra Koo-fJUf. Qeo^ ya^ cov ofiw ts Hgj civS^fca^o^ 
TiXtiOi; i cu/To^, Ta4 ^o cmS i^ia^ STn^cia-ajro fifuv 
rify fiiP &Sffnfra0 amS iik tuv a^siccv sv Tvi Tfksricc Tvi 

fUTA TO ^OfAuTfJUl, TflV is ivB^^Ci^OTflTa, OJUtS, SV TOif 
IQT^UuUYTA Xf^VOif Toig IS^O tS ^'Mio^fJULTO^' SV W ^M, 

Interprete Jac. Gretsero, 



Nim est necedsarium his^ 
qnos rado non fugit, ex actio- 
ilibtis Cbristi post baptismum 
t5 MdMtnMe, et demonstrare ani- 
nMB et cotporis gu8> et huma- 
nm natolrfle nobiscura conveni- 
eiitis^ Teritatem, et ab omni 
fictioneremotionem. Namquae 
pott baptismum a Christo gesta 



sunt^ inquit, maxime miracula 
latentem ejus divinitatem po- 
tissimum mundo comproba- 
bant et confirmabant : cum e- 
nim idem Deus simul et homo 
perfectus esset, duas naturas 
suas nobis patefecit ; divinita- 
tem quidem per miracula tri- 
ennio iUo post baptismum pa- 



12 



ii6 RELIQUIiE SACRiE. 

70 «TfAcf ro Kariu o-ofXM iTTix^fi ui rv/MM ffr mhi 
Qtinfrog' kcli mf 0tof a?inB^f vt^miMms vwi^^* 



Hxc attulit ADastasius Sinaita^ in Hadegg suo, sea DMoe FiC/ 
Contra Acephalos, c. xiii. p. 260. ed. Grretseri. 

trata : huiDaiiitatem yero suam tas t^^ebat et abseondebat di-| 
triginta illis annis baptismum Tinitatis signa, tametsi rcvcn 
antegressis, quibus camis vili- Deus esset sempitenms. i 

• ' 

k 
EX SERMONE DE FASSIONB, 

EK TOT AOrOT EI2 TO nA0O£. ^ 

'O 0eW mTTovS^iy utto ^i^ia^ 'I^p«^fA/rfJW. Hoett' 

Anastasius Undem protulit cap. xii. p. 216. 
Deus passus est a dextra Israelitidis. 



QUATUOR FRAGMENTA 
LIBRI INCERTI. 

I. 



us' ifivof iKci^, n^ ^oof tu^oQaTov il^ a^payiiv fix^i ^ 
\odf AfJLiof, fortasse delendum] i^cw^aS^' 9{pif iQa^act Xi 
^Xov iTTi Toig oofJLoif eurrSy avayofiivo^ aipayiivoti m 
'ItrctaK iJTro tou viaT^of ojutS. a?isk X^i^W iTraJ^ir 
'la-euuK ^i iK sTraB^V Txrjrog yap tiv tS /jiiXt^ovTOf Tra^iivTO 

Atque Dominus noster Jesus lignum bumeris^ abductus ut 

Cbristus sicut aries vinctus est^ occideretur^ sicut Isaac a patre 

etsicutagnus tonsus est^ et sic- suo. Sed Cbristus passus est; 

ut ovis ad occisionem ductus Isaac autem non est passus; 

est atque crucifixus^ et portavit typus enim erat Chrifiti patieii- 

* U. li. 7. 



MELITO. 



H7 



KfKV* iXtik i^ TUTrog rdu X^<rS ym/jL€¥of bktt/^^w j^ 
<l>oCov laaffnxjn t£^ ayB^^OTroi^. f\¥ ykf S^seia-euQ^ai jjuh 
fi|^f Kumv^ vtoy ouyofjuvoy v^^ tw vaT^^ iw opof el^ 
fif>aiY9i¥, ^ov avfMro^iCdf i^f\Kty stt) ta ^yXa i? M^oi^ 
Iru^^ iroi/jui^e^¥ firrk awovXif ra tt^W r^y a-^ayii^ tW" 
T^» ^ 'Itmk a-iyi ue>rsinfAi¥Of m K^iof, iK i^oiym 
ro ^ofMy iis ^S^eyyofJLS^of ^co)^. ro ya^ ^i^of ov (p0- 
€^0fr> ouJf ro mi^ wlofiB^s^f, iM to vfaSsl^ P^vTrfiS^s)^, 
Xcurao-i¥ Ktt^SfZ^ ro¥ rv7ro¥ rS Kv^ia. ^Hv ov¥ S¥ fua-cf 

'^ta^OKsifJb690f 'la^CULK ZSSTToXa-ftS^Of Cdf KfiOf, f^ ^AGfCMf/, 
ZSU^^a^ Kf KfaTM¥ yvfl¥0¥ ro ^i^Of, Sk a4^fA,S¥0f ^0¥€V^ 

a^an ro¥ vlo¥ am>i. In Schedis Grabii Bodleianis^ ex Catena 
in Genesin MS. sumptum. 



tis. Attamen et typus ipse 
^Cbristi stuporem et terrorem 
creavit famninibus. Novum e- 
nim myftterium spectare lice- 
bat^ fllium a patre suo ad mon- 
tem ductum, ut occideretur, 
lOquem^ postquam eiim coUigas- 
Mft, si^ier lignum holocausti 
posuit^ rebus ad occisionem 
pertinentibus paratis. Isaacau- 
tan sCttit^ vinctus ut aries non 



aperiens os suum^ nec vocem 
emittens. Gladium enim haud 
timens, neque ignem borrens^ 
nec doloris impatiens typum 
Domini fortiter gessit. In mC'» 
dio ergo propositus est Isaac 
sicut aries ligatus^ Abrahamo 
adstante, nudumque gladium 
manu tenente^ haud reverito fi«' 
lium trucidare suum. 



II, et III. 

15 'Txf^ ^lreutx rdu ^ikcuov s(pa^ri K^iof slf aipayfi^, 'i^cc 
ha^fjUiV 'la-cMK Avd^. SKSi¥Of a-cpa/ysif s/wrfcia-aTo to¥ 

Interprete Petro Halloixu), 

Pro Isaac justo apparuit a^ vinculis exsolveretur. Illemac* 
ries in occisionem^ ut Isaac tatus redemit Isaac : ita et 



^ Gen. zxii. 9* 
J3 



ii8 RELIQUI^ SACRiE. 

^Hi^ yitf Kvfiof eLfivog^ m xfiW» ^w iih» 'AC^m^ 

KCLTiXPt^ov iv ^vtZ Xa/oiK, iXtsk To ^wro9 aaripcun 

Tov q-etvfov, h^ o TOTrog iKiivo^ Ttiv ^lifouo-a^/Jt^, ^ i i^mg% 

(vid. notam) to¥ Kv^iov ifJUjrtJroitTfUVOf iif 0^*7^. £s 
eadem Cateoa. 

Dominus occisus nos salvayit^ ham detentum in planta Sabec. 

et vinctus absolvit^ et inunola- Nam planta designabat cni- 

tus redemit. £t post paucia : cem^ et locus ille lerosolymam, IQ 

Dominus enim erat agnus, et aries (sic) Dominum ad oc- 

sicut aries^ quem vidit Abra- cisionem coUigatum. 



IV, 

To KeLTSX^f^^v^f '^^v Kifaxav Xv^os^ k i ^ECfcuof 
KPificifJiivof (p*ia-iv* o;^ ar€K^<ii^ov tvttSv tov ^twfov* aTiSM 

ii TO^ K^ioSy THTO OLK^lQoi' OV ycLf iiTTiVf CLflV^Of, ViO^ O^ i \& 

^la-cuLKy cLXticL K^iof, a)f Kv^w TiMio^. aa^i^ ii ^- 

TOV ^CL^iK, tSt iq-iV cUpiO^iCO^, iKOMTi TW Ayiov ^euj^ 

^ov, ifraf Kgtf 'lc^ifXi^A iv to) rcAfi ^v^cof cUf>ia'icos' iKO,^ 

Ma-i To BKTVTniv To ciyiov ^irlia-fjut,. Avo ycLP avviq^l ta 

a^ia-iv cLfAcL^fjLcLTcov zscL^ixofAivcL, laa^og ^tcL \fi<iov, % 20 

^CLTntarfJLA. Ex Catenis duabus MStis Vaticanis, sed extant 
fere omnia in Nicephori Catena m Octateuchum Lipsiae excusa. 

Illud, harens comihus, Syrus cabat sanctam crucem^ ita et 

et Hebraeus pendens posuit^ Ezechiel sub finem aquam di' 

quo clarius crux repraesentare- missimis vocabat illam^ quae 25 

tur^ sed et in illo aries, accu- sanctum baptismum exprimit. 

ratus est; non euim (^um Duae enim res existunt^ qnae 

dixit^ juvenem sicut Isaac, sed peccatorum donant remissio- 

arte^m, ut Dominum^ adultum. nem, Christi causa martyrium 

Quemadmodum autem plantam et baptismus. 
TaSin, haec est^ dimissionis, vo- 

^ Gen. xzii. 13. ^ Ibid. « Ezek. zlvii. 3. 



MELITO. 119 

DE MELITONIS OPERIBUS 

Hoc tradii Parvi Labyrinthi auctory qui sub initia sceculi 

tertii vixit. 

Tei ycip Eipi)va/ou xoA MEAIT^NOS na) rwy \omow rlf 

«5 iywil fitSxhf &9oy xa) ivdppawov xctTayyixXoyra rov Xptg-iv $ 
Apud Buseb. ]^t. lib, v. c, 96. 

Nam Irenaei quidem et Mel^- tum Deqm ^imul atque hominem 
TONis et reiiqiiQrum scripta quis pr»dicarunt? 
pa% qoi igoorety in quibus Chris- 



14 



ANNOTATIONES 

IN MELITONIS FRAGMENTA. 



P. 109. I. 7. *£» lAit Qvp ro7i 9t^) T^ veiffX^ &C.] Ha^C Scriblt 

Eusebius post enumerata opera,quaB Melitonis esse novemt^ 
et postquam narrasseiteum Antonino imperatori, sive Mar- 
co Aurelio Antonino^ obtulisse Christianae fidei defensio- 
nem. Reposuit interea Strothius ex R, Stephani edit. Bu- 
finique Versione tw pro toTj . Is tamen scripsisse Eusebium 
putat Toj a , a quo supra commemorati fuerant de pascha 
lihri duo. Cum vero Valesiana confirmetur lectio a duo- 
bus scriptis BodL et Norfolc, et, nisi fallor, a Nicephoroj 
retinendam igitur eandeni censui. Adlitum quoque est 
ToT^ pro T(» margini exemplaris Stephanianse edit. quod in 
bibliotheca Bodl. adservatur. 

Ibid. 1. 9. ^iyoLqif\ ^oiyJioLpig appellatur a Nicephoroy et 
proconsul ^sqomKKog^ eundem vero Rufinus Sergium no- 
rainat. Stroth. Valesius autem ad alium Eusebii lo- 
cum, capite 24. lib. v. haec de Sagari annotavit. ^* In veteri 
martyrologio quod edidit Rosveydus quinto die Octobris 
haec habentur : Eumenice Thrasece Episcopif apud Smyr' 
nam coronatij qui unus fuit ex antiquis : Die autem se- 
quente haec notantur : Sagaris Eptscopi Laodicensisy de 
antiquis Pauli Apostoli discipulis." Contigisse hoc mar- 
tyrium videtur Marci Aurelii temporibus, quibus et passus 
est Beatus Polycarpus, apostoli Joannis discipulus^ cujus 
benevola atque amica dissentio ab Aniceto episcopo Roma- 
no in re paschatis, de qua Melitonis opus egit, omnibus 
nota est. Quis vero credat, discipulum Sagarim Sancti 
Pauli fuisse, qui sub Nerone circiter centum ante annos 
passus erat ? 

Ibid. 1. 10. eyevBTO ^^'njtrif] eyevero le ^. MS. Norfolc. 
Post autem Melitonis verba xa) eypu^ tuvtu, Eusebius ad- 
didit : toutou ie tS Xiys jxgjxvijTa/ KAi^|xi]^ 6 'AXe^uvdpeifs h i^uf 
isrepi ToO cra^a h^^^^i ^v If uhiug tt^s tou 'M.eKhxvog ypufrjg ^- 
(Tiv kuvTov QvvTu^oLj. Hujus autcm lihri mentionem facit 
Clemens Alexandrin^s in opere suo de Pascha. Quod quidem 



Ci 
C( 

u 

(6 
66 



\ 



ANNOTAT, IN MELITONIS FRAGM. ui 

ut conscriberetf Melitonis lihrum causam sibi prceluisse 
testatur, In lib. porro vi. cap. 13. haec habet idem histo- 
ricus ; Ko) Iv r^ xiyw Is uvts too mepi tS 'Uji<^a Ix^iat^yo/ 
6(M\oyel (Clemens Al.) frpos rwv kTaipoov &$ irv^e vrapci Twy 
ag^aloov vrpecStrrepcjov axriKOoo$ ^apo^ocrag ypa^ Tolg fMToi ToJura 
'CJoipalowo^' iuiiuw(ra\ l\ ev olutw MsXiToovos x^ £!^ya/ou xal rivfiuv 
trigoov, cSv Ka) Tois 8i)jy^<r6*^ Te^sToe/. Verum periit jam olim^ 
paucis exceptis fragmentis^ hic Clementis Alex. de pas- 
chate tractatus. Non autem dubium est^ quin contra Me- 
litonis sententiam compositus idem fuerit ; ecclesia enim 
Alexandrina teste epistola Concilii Caesariensis, quam 
infra ex Eusebio afiero, de tempore paschatis celebrandi 
ab Asianis dissentiebat. Tum vero cum Asianis suis hac de 
re consensisse utrumque episcopum hic memoratum, Me- 
litonem et Sa^arim martyrem, sicut alios illustres viros^ 
Polycrates Ephesinus episcopus in Epistola ad Victorem 
Romanum gloriatus est. Vid. infra Polycratis Frag- 
menta itidem ex Eusebio desumpta. 

P. 109. 1. 23. To yoLp ouli TsrooiroTe yevofisvov &c] Eusebius 
prasmisit : '£v Se 7rpo$ tov auroxpaTOpa fitSxioo Toiaxna Tiva xo^' 
v^Uov ew auT» yeyovevaf ifopel. TO ydp she ifoo^OTe yevifMvov &cc, 
Jam vero in eo lihro quem Imperatori nuncupavit hcec illo 
regnante adversus Christianos gesta esse refert. QUOD 
emm^ inquit, nunquam antea factum fuerit &c. 

Ibid. 1. 24. To Toov ^eoceSmv^ to vav twv ^. Christoph. 
Lsctt. PauIIo ante ou ^rc^oTff Niceph. apud quem perpe- 
ram distinguuntur haec verba. Strothius. 

P. 110. 1. !• Tfiov aKKoTpiwv epa^aj] Ex his verbis prope 
certum esse ait cl. Moshemius, De Rehus Christianor. ante 
Const.M. Sect. ii. §. 17. p. 243. imperatorem praemio pro- 

Eosito accusatores Christianorum veluti evocasse^ atque il- 
8 bona et opes eorum, quos in judicio alicujus cruninis 
convicissent, addici Jussisse. Nam, mutata sententia Mo- 
shemiusy quam in Ohservatt. suis Sacris c. iii. §. 6. protu- 
leraty hsec jussa imperatori vult attribuere, quae a non- 
nullis video de edictis praefectorum provincialium intel- 
Ugi^ ab aliis autem de urbium decretis. Adi sis Fabricium 
Jmllioth. Gr. tom. v. c. 1 . §. 24. et Dodwellum DisserL 
Cyprian. xi. §. 39. Rufinus autem, vetus interpres di-> 
serte habet, occasione accepta imperialium prceceptorum. 
Imo hoc dlsquirendum puto^ an unquam sub imperato- 
rum regimine significentur per harayiiMia decreta urbium^ 
qus ^irffii^fMTa fere vocantur; sed de imperatorum legibus 
prasfectorumque edictis non dubitandum est^ quin ea ita^ 
T«vfMcr« Gnece fuerint dicta. 



1%% ANNOTATIONES 

P. 110. 1.4. ToDra] t5to ed. Steph, et Niceph, Stroth. 

Ibid. 1. 5. ^ixeuog yotg] ^lxatog fnev yeip MS, Norfolc. 

Ibid. 1. 8. roifs tij^ TOMvnjg ^«^oveix/ocf h^arois] Male inter* 
pretes (Hnnes haec Melitonis verba accepere ae calumnia- 
toribns Christianorum, cum de Christianis intelligi debe- 
ant^ quos Melito vocat epyirus ^iXovsix/a^, id est ifncij^i^. 
Profitebantur enim Christiani pertinaciam et constantiam 
in tormentis et calumniis perferendis. Certe non de aliis 
quam de Christianis ipsis haec verba intelligenda esse^ ex 
sequentibus apparet. Petit enim ab Imperatore MeUtOi 
ut Christianorum causam prius ipse per se dispicere atque 
examinare velit ; tum deinde statuat^ utrum supplicio affi- 
ciendi sint, an potius conservandi. Valesius. Melitd 
de hac constantia prius dixerat^ et post scribit, a^* oo¥ i^ ri 
riis frvxofavrlas aXoya (rvvYi^sla mp) TOT2 TOIOTTOTS ^- 
^voe/ o-ujx^e^iixe ^evhs» Mox abest ^ a MSto Bodl, et n^ §i pro 
% habet MS, Norfolc. legiturque in eo eUv pro eio'/v. 

Ibid. 1. 11. tirapci cov jxij eTi] ^ jSouA^ omyi^ vrapci cov t) (r»- 
fjM r^ mp) hra(p^ Niceph. At nostram lectionem praeter 
codd. quoque Riifinus babuit. Porro supra apud eundem 
Nicephorum vox jx^vijy post $6i^o-iv est posita. Mox post Tpl- 
ira tdem addit iFgore^v, ac pro ^oXv ftaAXov habet «roXXf 
fiMXXov. Stroth. 

Ibid. 1. 15. fv fiapSapo^s ^xjxao-ev] Sic nominat Judaeos, 
apud quos primum exorta est Christiana religio. Atque 
ita loquitur etiam Justinus in Apologetico ni fallor^ et 
Clemens Romanus in libro I. Recognitionum. Hinc est 
quod Porphyrius Christianorum sectam appellat fia^Sapo^ 
TrfXjxijjxa. liocus Porphyrii citatur ab Eusebio in libro vi. 
hujus operis (cap. xix.) pag. 220. Valesius. 

Ibid. I. 16. rols cols e^ea-i] Vertit Rufinus, Introducta est 
autem etiam Romance vestrce conversationi, quasi nimirum 
i^etn legisset. 

P. 111. 1.3. yeyovas 're xa) «r>} jw^Ta toO 'urailos] Ex hoc 
loco apparet Melitonem Episcopum Apologiam suam ob- 
tulisse M. Antonino post raortem Aurelii Veri. Nam si 
superstite adhuc Aurelio Vero, orationem hanc scripsisset 
Melito, mentionem iilius proculdubio fecisset hoc loco ; 
et pro verbis illis [Lera tou xffailosy dixisset omnino fnrra tov 
ah>jfov. Nam L. Aurelius frater fiiit adoptivus D. Marci. 
Cum igitur solum Marci Antonini filium^ Commodum vi- 
delicet hic commemoret Melito, optetque ut cum illo 
quam diutissime imperet Marcus; manifestum est, ut dixi, 
hunc Apologeticum post mortem L. Veri Marco oblatum 
fiiisse. Promde in Eusebii Chronico recte id refertu|r 



IN MELITONIS FRAGMENTA. 133 

m 

anno lO. Marci Antonini : anno scilicet podt mortem L. 
Veri. Ant&ninoj inquit^ Imp* Melito Astanus Sardiensis 
Episcopus Apologeticum pro Christianis tradidit» Cum 
Eusebii Chronico consentit auctor Chronici Alexandrini. 
Qni etiam hoc addit^ Marcum Antoninum Melitonis alio- 
rumque Christianorum antistitum supplicationibus per- 
motum, scripsisse Epistolam ad Commune Asise, qua ve- 
tabat ne quis in posterum Christianos religionis suae causa 
calumniaretur. Exstat hsec Epistola supra in cap. 13. hu- 
ju8 libri, Ac laudandus est quidem auctor illius Chronici; 
quippe qui recte animadverterit, Epistolam illam non An- 
tomno Pio^ ut Eusebius crediderat, sed Marco potius esse 
tribuendam. In eo tamen fallitur, quod eandem Episto- 
lam anno decimo principatus M. Antonini scriptam esse 
existimavit. Scripta est enim anno primo ejus Imperii, ut 
coiligitur ex anno 15. Tribuniciae potestatis in eadem Epi- 
atola praenotato. Valesius. Si eruditissimus Valesius 
animadvertisset, Armeniaci nomen Marco, dum tribuni- 
tiam potestatem xv. gereret, datimi non fuisse^ intellex- 
isset auctorem Chronici Alexandrini eam epistolam anno 
9UO reddidisse^ in eoque tantum peccasse, quod numerum 
tribunitiae potestatis xv. prorsus mendosimi retinuerit. 
Legendum videtur r^ rplrov xctl ffixofiy, id est, tribuniti» 
potestatis xxiii. Ant, Pagi Crit. in Baronii Annales ad 
an. 152. allatus a Readingio. Valesius in Emendatt: 
lib. iii. cap. xiii. pag. 94. laudat hunc Melitonis locum, in 
eoque miratur elegantem Gra^corum adprecandi formu- 
lam^^^Eri t§ xoii cTi}, ut Latinis est tibiy sitque: quod aliauot 
confirmat exemplis. Galland. Qui in Patrum Bitlio^ 
ttiecie suae tomo primo ad pag. 677. Melitonis fragmenta 
post Halloixium posuit^ ea enim Grabius haud edidit. 

P. 11 1. 1. 3. T% jSao-iXffia^ t^v avvrpofoy] tJ fiourtXMla (Twrpo- 
foy Christoph, Stroth. 

Ibid. 1. 6. vT^s ayix^oO] irpo ay. ed. Steph. Lectio nostra 
extat in Christoph. Niceph. ed. Valesii. Verbis ^v xa) o\ ir^- 

Evo/ ctn} &c. designari Tiberii consilium in Christo inter 
eos referendo, aut templa ex Adriani instituto sine ima- 
£*nibu8 collocata conjicit W. Lowthius. lUud mihi qui- 
^m verosimilius. Stroth. Ait Moshemius in Dissert. 
De Studio Ethfiifomm Christianos imitandij §• 12. '^ Non 
** possum quin n^pnpam hunc Melitonis locum suppetias 
^ lUis ferre, qui contendunt, verum illud esse, quoo scrip- 
'* tum extare jam diximus, Tiberium et Hadrianum Chns- 
^^ tum inter deos consecrare voluisse. Nam quum Melito 
^' antecessores Antonini voluisse testatur, ut religio Chris* 



iH ANNOTATIONES 

'^ tiana aon tecus ac rdiquse, publice tolerarentury ad 
" quosnam id imperatores refern queat, si hos duos quoi 
" noniinavi excipias, haud facile apparet/' P. 359« vol. I. 
Dissert. ad Hist, EccL Pertinent, ed. secundae. 

P. lljl.l. 10. fJLom mayrw — 'Sipaov xa) Ao/ttsrioyo;] Idem 
scribit TertuUianus in Apologetico cap. 5. Reperietis, in- 
quit, primum Neronem in hanc sectam tum maxime Romee 
orientem Ccesariano gladioferocisse. Et paulo post : Tai^ 
taverat et Domitianus, portio Neronis de crudelitate. Qui- 
bus hsec subjungit. Ceterum de tot exinde principibus ad 
hodiernum, edite aliquem dehellatorem Christianorum, Qua^ 
les ergo leges istiBj quas adversus nos soli exercent impii^ 
injusttj turpeSf truceSy vani, dementes? quas Trajanus ex 
parte frustratus est : quas nuUus HadrianuSy nullus Pius^ 
nullus Ferus impressit. Valesius. jxovoi li vr. ChtistoplL 
Stroth. 

Ibid. I. 13. mpi\ iffapoL Niceph. mox pro ayvfktant Ckris'^ 
toph. Lectt. habent afvoiav. Aliter Rujinus. STROTii. errtH 
rem qui ignorantia venerat, Rtifinus. mscitiam et amentiamy 
Christophorsoni versio, 

P. 112. 1. ] . 6 jxfiv vftTnro^ vou 'AdpMvo$ &c.] Attulit, ut 8U- 
pra monui, hanc Hadriani ad Fundanum epistolam in 
cap. 9. hujus lib. historice Eusebius a Justino Martyre ac- 
ceptam. De qua prseclare, ut solet, ^it Fr. Balduinus JC. 
in Comment. ad Edicta Vet. Principum Rom. de Christia^ 
nis ; " Ubi in jus^ inquit, ventum est^ et status est aliquis 
^^ reus religioms Christianse, Adrianus vult more atque 
'^ ordine causam agi. Sed si nullum aliud crimen propo- 
'^ nitur, quam nominis Christiani^ non videtur hoc solum 
** ad criminalem quaestionem referri voluisse. Ut id ex- 

istimem, facit Justinus, qui hoc Adriani rescripto non 

uteretur in reli^ionis confessione^ si hanc quoque solam 
*^ Adrianus voluisset puniri. Utitur et eodem exemplo 
^^ Melito Sardensis in sua ad Lucium (potius Marcum) 
** Verum Imp. Apologia, et aperte testatur, Adrianum at* 
'^ que Pium multis suis rescriptis hoc egisse, ut Christia*- 
*^ norum calumniatores reprimerent. Sed et ipse Pius in 
^^ suo edicto testis est, hoc voluisse Adrianum, ne Christi- 
*^ ani vexarentur, nisi si res novas molirentur adversus 
" imperium Romanum.^' P. 81. ed. Lips. 

Ibid. 1. 2. vf/ouf/iivt» Tri$ 'Acr/dc^] ^ypv/^evep $e rris 'A. MS. Bodl. 

Ibid. 1. 3. oie ^arviQ o-ou &c.] Rescriptum quidem Anto- 
nini Pii pro Christianis hodie non extat. Sed ejus mentio 
fit in rescripto M. Aurelii Antonini ad civitates Asite, quod 
supra retulxt Eusebius cap. 13. hujus libri. Porro bunc 



€C 



IN M£LITONIS FRAOMENTA. 1^5 

I0CIII& tta scribi mallem^ 6 St mnijp q-ou, xe^ q-oS ri miena 
raAiMxovmf tnifri^ Valei^ius. fiijoff pro fnijtffy ed, Steph. 
pauUo 8iite apud Nicephoruin legebatur iravret pro o^jBuray- 
TMj et mox mf>) iffMis pro mp) 4f*a»y Gruteri Lectt, ad ed. 
Genev, Marginem. Porro pro verbis o^ rii ^vfMrarra t«oi- 
jufirro^ Valesius mavult o-S re^ TOvrflc o-uvSfoixtfvJo^. Recte sane. 
Nkmque et confirmari videtur hsec conjectura a Rufino, ac 
lectioniB varietate apud Nicephorum, quam modo indica- 
vimus* Certe Eusebius hoc dicere voluit. Stroth. 

P. 112. 1.5^ ffv ol;] ovoftof) addit Christoph, Mox ver- 
ba xo^ 'A^vedws desunt apud Nicephor. contra 'srpig ante 
miifTm^ "ExXijvMf abest ab ed. Steph. Stroth. A cod. 
Nwrf<dc. abest m^ ante ©ffcro-oeXovixsT^. 

ibid« L 7* ^Tff $ff xa) fMtXXov— yvwjxiiv] His verbis Melito 
designare videtur Epistolam M. Antonini, ad Commune 
Anie datum pro Christianis : in qua inter cetera leguntur 
hac verba« xa) Ifto) $e ^ifi rm roioureov 'sroXAo) i<rijfMivav ol^ 
^ xoif nffpiYfaf^a xoTMxoXtf^flov rj} rou margig [mv yvifJ^fi* Va- 
LESius. At vero, quse extat epistola supra apud Euse- 
bium lib. iv. c. 13. post oblatam Melitonis apologiam data 
fbit, teste Chronico Paschali seu Alexandrino. Vide ipsius 
Valesii notam supra ad p. 123. Eusebius, qui epistolam^ ut 
dictum ante est^ Antonino Pio perperam adscripsit^ sub- 
juMxit ei, quee sequuntur. Tot^oi; ourco p^copijo-ao^iv lirijxapTu- 
fS» MffA/rcov T% Iv So^ffo-iv IxxXi^o-ia^ Itt/o-xo^o^^ xai^ avrh yyw 
fiS^ilMVOs Tou xpovoti^ S^XoV Wiy Ix Tfiov elprifAivoov aurcp Iv | ^sto/- 
Iffiaf mpis rov oHroxpaTopa Ou^pov tnrep rou xa^' TjfJMg doyfiaros 
}(g9firifuaraTif kifoyjiyla. 

Ibid. 1. g. £r« o-oti $eofMdoi] Petrus Halloixius^ qui in 
tom. ii. Vitt. Patrum OrientaL Melitonis pleraque frag- 
menta collegit, heec scribit ; ^^ Hactenus e S. Melitonis 
** libro ApoTogetico ad M. Aurelium Antoninum Imp. 
^^ in quibus observanda est viri sancti praeclara modestia 
^ et prudentia tam in judicio suo illius majestati submit- 
^' tendo, et benigne rogando, quam in amolienda tantse 
'^ in Christianos acerbitatis ab eo invidia, ataue in alios 
^^ nimio avaritiae morbo infectos transferendo.' 

Ibid. 1. 20« 06x lo-jxffv &c.] Hoc frasmentum Melitonis 
(cujus quidem scripta testatur antiquissimus auctor apud 
Euseb. lib. v. Hist. c. 28. qui fortasse est Caius Presbyter^ 
Christum 0eov xa) iv^gooirov praedicasse) ad apologiam ejus 
pertinebat^ut satis ostendunt verba Auctoris Chronici, qui 
idem servavit. 'AXX0I xa) MeX/rcov 'Ao-iavo^ ^p^tavwv hrltrxoiros 
ptSXiOV oewokoylas IScoxev roi^ XffX6yju.6voi^ ^oto-iXeuo-iv (Marco 
Aurelio et Vero) xa) inpoi ^i tvoXXo), iv b ftiv ^ijXeodff); Itfs"'- 




U6 ANNOTATIONES 



:/ 



Vo^, futi rim iKkat, iv Iv^a^^ev, xoLf rouro hi^ifiUP.i JSjt/m nff^* 
toxiD &c« Tum Justini M. duo excitantur loca, et statiin 
post additur istud : MiXirwv Sa^favcov ^/o-xoiro; lurSt mX;^ 
rm hwi^o^wrrm fffooSL roti avr£f 'louriyot; ^or«y OTK lo/uy x/dow 
&c..p.258. Melito Sardianorum episcopus post multa df 
eodem Justino tradita : NON sumus, inquitj cultores &c« 

P. 112. 1. 21. xai M] Cum primum in Ckronico PasckaU 
hunc Melitonis locum inspexi^ x^^ in legendum puta:vi. 
Sed pridem ita verterat Halloixius in Fitt,. PP» OrieniaL 
tom* li. p« 835. quasi Iri legendum censuerit. Imo Petms 
Wesselingius, vir cl. c. x. Probabiliumy eandem mutationem 
non modo proposuit, sed etiam argumentis confirmavit 
^* Non remorabitur'' inquit ^^ quemquam mutatio vocis h) 
^* in rri^ quse minima est^ si consideretur, codicem quo Ra- 
^^ derus m editione usus est, corruptissimum fiiisse. Questi 
'^id olim viri docti sunt, ut Cangius exemplis in pr»-* 
'^ fatione commonefecit. £t haud raro evenire solet^ ut v 
^' et r iatali quadam librariorum oscitantia invicem con- 
'^ fundantur/' P. 88. Tota vero digna est^ ut legatur de 
hoc fragmento contra Artemonium, uti se vocabat Samue- 
lis Crellius, Wesselingii disputatio. Sed Grabium videas 
in notis ad Bulli Opera p. 86. hoc M censuisse omitten-* 
dum^ quod interea melius in n-i convertendum esse haud 
dubitaverim. Postquam omnia haec scripsi, Grabium et 
Wesselingium adductos deprehendi a Gallandio ad locum^ 
ubi et praeterea hoc nionet vir cl. rectius Wesselingium 
vertisse M vrivrm super omniay quam Cangium in omni^ 
busy sic enim de Christo Deo apostolum Paulum Rom» 
ix. 5. 6 c3v M iffivrcw Qels euXoyvfros il$ rovg aiwyas» IUud 
quoque ad cap. iv. Epist. ad Ephes, comm. 6. adduci pot&> 
rat, ffl^ 0eo^ Ku) voLTvip ^ivTcov, 6 nr) mivrcov xu) ha irivToov, i 
fv iFeurtv vfjiiv, Denique^ etsi retento rcu hv) oratio bene, m 
fallor, cohaereret, iraportune tamen adjecta verba mihi 
quidem viderentur xou hr) rou Xg^fS avrrS, Svrmg ©f a A^you 
mpo uiwvooVj post illa xotf hr) 'orivToov. 

P. 1 13. 1. 4. MeX/rcov 'Ovijo-ijUrCp 8cc.] Huic mpo<rfoev^(ru prae* 
misit Eusebius, '£y ^e rals ypa^slceuf avrcp hxkoyals, ^ aurhg 
(Melito) xara to firpooifuioy ap^ifuevo^ rvov 6fiio^oytffMveoy r^; woi^ 
Xaieii hei^xvis ygetfoov «roieiro/ xariXoyov* ov xa) avayxaiov h^ 
reMa xareiXi^o^ rjyo^fjLe^ay i^ovTa hfi Xe^HO$ StooS' MJSArTQN 
*Ovvi<rlfMp 8cc. Idem in excerptis ab ipso compasitisy univef" 
sos veteris Testamenti libros qui omnium consensu reeepii 
sunty statim in principio operis recenset. Quem quidem tn^ 
dicem hoc loco apponere necessarium putavi, Sic autem hoh 
het ad verhum. M£LITQ Onesimo &c. 



IN MEUTONIS FRAGMENTA. U7 

P« 113. 1. 5. (TTOu^ Tp irpos rov A^ov] »ou8p r^^ irpig hiyw 
td. Sieph, sed aliter ed. VaU et t^ Christoph. Onesiphorum 
pro Onesimo Nicephorus^ haud recte* Stroth. 

Ibid. I. 7* ni^j ^/^'1' ^^* Steph. nihil de lectione cog« 
iKWci potest ex mceph. sed recepta lectio extat in Gruieri 
Lecit, et ed* FaL StrOth. 

Ibid* 1. 9« flfv] fiSevfti MS. Bodl. seu Savil. Mox »2^ 
codex habet tv^; r^v 08ov pro m^§ 0f^v* 

Ibid. 1. 16. Mflouo-fw;] Pro MoniKr^; in ed* Steph. et iV»- 

S^A. I^tur MaxTfflo^. Mox nomen AotSiS non extat apud 
tceph* Casterum hoc noihen ubicunque occurrat, scri- 
benaum esse Aau)S non AaSiS^ recte monet Monte£sdconiu8 

in Biblioth* Coislin. p. 50. Vulgo in MStis scribitur EaS 
pro quo recentiores librarii, more hodiemorum Grasco- 
mm, qui iloeSiS scribunt, ac Aavi$ pronunciant, scripserunt 
AotfiS. Stroth. 

Ibid. 1. 17. 'Api^fMl, Aft;iri»ov] In nostris codicibus Ma- 
aar. Med. et Fuk« necnon apud Nicephorum inverso or- 
dine legitur 'A^id/xoi, Afuinx^. Atque ita Rufinus in suis 
exemplaribus scriptum invenerat^ ut ex versione ejus appa- 
ret. Moysi Itbri quinque; Genesis^ ExoduSy Numerif Levi^ 
iicuSy Deuteronomium» Sic enim legitur in vetustissimo 
codice Parisiensis Ecclesiae. Val. Strothius^ post quem 
lectionem, de ^ua Valesius agit, recepi^ Veneti quoque codi^ 
cis Lectt. ab his partibus testem adduxit, cui addi possunt 
Cod. BodL seu SaviL Rufinusque tam editus quam scrip- 

tU8. 

P. 114. 1. 2. ^ xal 2o^/a] Hunc locum restituimus (de- 
erat in ed. Steph. particula xa«} ex fide veterum codicum^ 
Regii Maz. Med. Fuk. et Saviliani^ quibus subscribit 
edam Nicephorus iSoAo/uovo^ vapoifuletf, ij xot) o-ofla, Sed et 
Rufinus hanc lectionem confirmat, ita vertens^ SaUmonis 
proverbia, quce et Sapientia. Certe veteres p«ne omnea 
proverbia oalomonis^ sapientiam vocabant; interdum et 
sapientiam panareton. Vide quae siipra notavimus ad 
cap. 22. Dionysius Alexandrinus ori Kupio; SiSoMri o-of iov^ n^ 
mwo VfocrwKou ourtf yvma^is luii avv8Ct$y cis ^ 0*0^ fiiSKog ffUTVuoY. 
Quae Dionysii verba referuntur in capite 28. catenae in 
Job. (p. 438. ed. Junii.) Auctor itinerani Hierosolymitani, 
Ibi eiiam constat cubiculus^ in quo Salomon sedit et sapien^ 
iiam descripsit. Val< Exhiberi xa) in Bonsarsii Lecti. 
quas ad marg. ed. Genev. extant, notavit Strothius. Caete- 
rum ad cap. 22. lib. iv. Hist. tnulit Eusebius^ non Hege- 
tippum solum^ sed etiam Irenaeum et veteres omnes pro- 
verbia Salomonis «rovapfTov <rofta» appellare solitos. Xn, 



> 



128 ANNOTATIONES 

vetustissimum omnium Christianorum patrum Clementem 
Romanum, cujus videre est veiba in celebri epistola, c. 57* 
Ovre^ yotf kiyu i} iraviptTO^ (ro^£x. 'I$tf '^TpoitrofMf &cc, ubi de* 
scribuntur capitis primi Proverb. versus 23. et seqq. Aliot 
scriptores, cum res satis clara sit, omitto. Porro eodem 
nomine insignitum fuisse librum quoque Ecclesiasticuim 
nuncupatum, Valesius ad locum illum Eusebii dstendit. 
De libro autem vulgo Sapientia SaUmonis appellato Me^ 
thodius^ qui tertio senescente saeculo floruit, in Convivio suo 
Ftrginum hoc saepius usus est vocabulo. Vid. p. 6g. et 70. 
ed. Combefisii. Alii quidem scriptores sed Methodio 
posteriores, qui similiter librum falso titulo signarunt^ 
jam a Valesio ubi supra, et a Cotelerio ad Clementis Ro^ 
raani locum adducti sunt. 

P. 1 14. 1.3. *liS] *laxaS mendose MS. Norfolc, ubi etiam 
paulo infra scribitur, xof roi$ l%\oy^g Se ^oiija-ajxiyy, pro i^ 3» 

Ibid. 1. 5. "ISAlpet^'] irlpa Cod. BodL Cavius cum in f^itis 
Patrtim AposUlic. p. 183. tum in Hist. Lit. capit. MelitOj 
eo deesse in hoc aliisque saeculorum sequentium catalogis 
librum EsthenB arbitratur^ quia, uti Sixtus Senensis cen- 
set, Biblioth. Sancta lib. I. p. 5. tunc temporis tanquam in- 
dubitatae fidei receptus non fuerit, additamentis calci ap- 
positis libri reliqui fidei litem moventibus. Sed Joannes 
Cosinus episcopus olim Dunelmensis, vir ob doctrinam 
atque splendidam munificentiam plane memorabilis, in 
Hut, Scholastica SS. Scripturce Canonis, §. AJ. p. 33. et 
§. 56. p. 49, et 50. hanc Sixti conjecturam respuens, ante- 
quam Cavius scripsit, docuerat, Estherce librum perinde 
atque illum Nehemice sub Esdrce^ sive Esrce, nomine olim 
(ruvexhx^ycoos esse intellectmn. Idem et cl. Frickium guo- 
que sibi coUigentem video in Libello De Cura Eccttssice 
Pet. circa Canonem cap. ii. §. ult. p. 72. Meletemat. Var. 

Ibid. 1. 16. MfXiTwro?] |X6v addit Christoph. Stroth. 

Ibid. ToL msfi Tou 'cr«%a] De his libris adnotata quaedam 
supra sunt ad pag. 121. 

Ibid. xai rol, fpsp) mXirelx$ xoti ^rpo^jjroov] Male Rufinus et 
Christophorsonus ex uno Melitonis libro duos feceruntj 
alterutn de recta conversatione ; alterum de prophetis ; 
quasi in Graeco legeretur tL ro frep) vgo^pv^rcKiv. {ita Lectt, Chris- 
toph.) Sed cum in omnibus scriptis codicibus, et apud 
Nicephorum, non alia lectio reperiatur quam ea quae vul- 
gata est, merito illorum sententiam et interpretationem 
rejicimus. Adde quod Hieronymus in lib. de scriptoribus 
Ecclesiasticis, qui ex Eusebii historia totus fere descriptus 



IN MELITDNIS FRAGMENTA. 129 

est» liuiic.Melitonis libnim de vita frophetarum inscribi 
dicit* * In eodice Maz. et Med. $cribitur ra mg\ ryis mXi- 
rvlKf, itemque.in Fuk. et Saviliano. Val. LectioniVa* 
lesii addit auctoritatem suam cdd. Norfolc. Semlerus 
IBsi, Eccles. Sekct. Capit. vol. I. p. 50. intelligendam esse 
oenset per vocem mokerelag politiam Mosis; vereor autem 
Ht vox wokmiia 8ola ambulans istud significet; et forsitan a 
aolenni interpretatione non est discedendum; neque porro 
de pn^etis veteris Testamenti hic exposuisse Melitonem 
constat. Vide enim quod sequitur mox infra. 

P. 114.1. 18. 6 mp) Kupieixr^s] Hoc nomine appellarunt 
hebdomadale Dominic» resurrectionis festum ante Meli- 
tonem Dionysiumve Corinthium aequalem dus, S. Joannes^ 
Apoc. i. 10. oiscipulusque eius Ignatius in Epist, ad Mag'' 
nesioSf §. g. Qm quidem aies sacer, cum Apostolicis in«p 
stitutus esset temporibus, atque exinde ab omnibus Chris- 
tianifl observatus, sabbatum, quod abrogatum fuisse testa* 
tnr S. Paulus in Epist. ad Coloss. ii. 16. demum exclusitj 
ised aensim gradatimque. Quapropter Melito in libro suo 
ostendisse existimari possit, quantum dies primus, seu, ut 
mystica ratione eum vocabant, dies octavus, septimum 
diem dignitate prsstaret« Confep Epist. S. Bamabse 
ascript. cap. 15. et S. Basil. M. De Spiritu S. cap. 27. 
' Ibid. fua^etos] 'ejiVm^ Niceph. qui omisit voces 6 wsqi ante 
«Aao-fflo^, et vetus interpres Rufinus habet Dejide hominis. 

Ibid. 1. 19. 6 mpi uraxoij; vrls^tog at&YjfTv^Qltov] Apud Nice- 
pborum legttur 6 ing\ (ncaMy^^ 91^8»$' xou 6 vspi al&vfniqltov, 
4it duo fuerint Melitonis iibri : alter de obedientia fidei ; 
alter de sensibus. idque confirmant Hieronymus et Rufi- 
nus. In omnibus tamen nostris codicibus legitur 3^ 6 mp) 
iwaxovis mUtms al&rj^pltov absque distinctione^ quam Rob. 
Stephanus post vocem irls^g adjecit. Fuit igitur hic Me» 
Jitonis liber ita inscriptus : De obedientia sensuum fidei : 
«eu quod idem est, de obedientia fidei quie fit a sensibus. 
Qm<iiam enim hasretici aiebant, animales qvddem seu psy- 
jchicos sensuum oper^ credere : spiritales vero per ratio- 
nem. Ita Heracleo explicabat locum illum ex Joannis 
Evangelio : Nisi signa et prodigia videritis, non credetis. 
Quae Christi verba aiebat Heracleo dici proprie ad eos^ 
qui per opera et sensus naturam habeant obediendi, non 
autem credendi per rationem. Refert haec Origenes enar- 
rationum in Joannis Evangelium tomo 13. ubi id refiitat, 
docetque tam spiritales quam animales non posse nisi per 
.sensum credere. Val. Apostolus habet^ reXficov U 1$-' 19 
gt^ rp^^ rav hiL rijy 2f^«y ra aldijr^pia yeyoiMaa-fji^iva kxi^rra» 

VOL.* I. ' K 



! 



X30 ANNOTATIONES 

wpis tiixptff^tv KoXjf Tff xo) KeatS, Heb, v. comill. ult. AttA- 
men Strothius lectionem alteram in textum recepit^ a 
Christophorsono quoque praslatam. Certe nihil fiEiidlhif 
erat, quam ut vocule 3^ 6 mg) exciderent. Ita exempli cansa 
exhibet codex Bodl. seu SaviL ^i 8« i^ 6 irff;) Mrmeo^; omiasa 
verbis i mj) fuo-ffoi; iaf^piirou xa\ 6 mq) m}Jtffwoigm ' Atqni 
etiam Hieronymusy qui omiserat illa, 6 inp) finto^ iofbpAtw, 
inverso ordine ita locum Latine reddidit, quasi invenmeti 
Kiii 6 mp) ai&yfryiftoovj k 6 irep) T/fffco^, xei 6 mgi vkBmcof^ 
Rufinus posuit, De ohedientiajideiy De sensibus. TSjTfgo hoc 
idem recepi, Strothium secutus. 

P. 1 14. 1. 20. 6 fffMp) "^nj^s i^ a-ifjLaros ^ ¥Oog] 6 «ml 4^u%^ i^ 
o-ifMtros ijv. Iv ol^. Haec est lectio codicis R^u» (et ed, 
R. Steph.) cui consentit etiam Nicephorus. Verum in 
aliis codicibus Maz. Med. et Fuk. longe aliter scripttiB 
legitur hic locus : 6 ictp) ^pvp^^^ x«i o-coftaro^ % vo6$. Qoam 
scripturam veram esse non dubitamus. Nam et interpre- 
tatio Ruiini eam confirmat ; de anima et corpore et menie. 
Valesius. Hieronymm nihil interea habet post vmyMto^. 
Cum Valesiana lecdone faciunt codd. nostri Bodl. sive 
SaviL et Norfolc. exemplarisque ed. Stephanianie penes 
Jonesium Lectt. a Readmgio ad calcem edit. suas allate. 
Legendum vero post Rufini Versionem xoll voo$. 

Ibid. 1. 22. vregi xtiVeco^ xeii yffveo-sco; Xpifou] In codice 
Maz. Med. et Fuk. et apud Nicephorum legitur mgi xW- 
ireoos xoi) yevsa-ecog X^ifoO. Id est : De creatione et genera^ 
tione Christi, Quam scripturam veram esse non ambigi- 
mus. Rufinus quidem vulgatam lectionem (ir/rffaj pro xt/- 
xFeoi>s) secutus est, ut ex interpretatione ejus apparet. Hie- 
ronymus vero uno generationis vocabulo contentus, vo- 
cem xt/o-sco^ utpote duriorem declinavit, propterea quod 
Christum in ordinem creaturarum cogere videretur. Ve- 
rum antiqui Patres qui ante concilium Nicaenum vixere, 
per vocabulum xr/o-eco^, non eam solum creationem quae 
ex nihilo fit, sed omne genus productionis intellexerunt, 
ipsamque adeo generationem Verbi. Itaque id quod in 
rroverbiis legitur : Dominus creavit me principium viarum 
suarum, de generatione illa aeterna exposuerunt : itemque 
illud Apostoli, primogenitus omnis creaturce, Quae omnia 
Marcellus quidem Ancyras Episcopus, de inf^matione 
Christi dicta esse contendebat : sed refiitatur ab Eusebio 
in libro ii. contra Marcellum cap. 3. et in lib. iii. de Eccle- 
siastica Theologia cap. 2. Porro in codice Mazarino ad 
vocem xr/o-ffcof notatur in margine eadem manu Tp, «t/jwj. 
Gluse nota significat^ in quibusdam exemplaribus pro xti- 



IN MELITONIS FRAGMINTA, 131 

^Hog scribi «r/rfflo^. Val. Pro librorum editorum lectione 
vif^ms testem citat Strothius Christoph, pro altera autem 
nrlnms, auain ipse in textum primus recepit, Chd, Veneti 
LeciL MS* Steph, editionisque Genev. Marg. quibus nunc 
adde MS. Norfolc. et Cod. SaviL seu BodL in hoc tamen 
libro scribitur KTY^t»$, Cum Strothio itaque xrketos ut 
veriorem lectionem edidi. £t vero vix quenquam moneri 
opus est, Melitonis ^oS^iav de Filii Dti natura quae 
nipersunt fraffmenta satis tueri, ut testimonium omittam 
ad hanc rem faciens auctoris Parvi Lahyrinthi apud Euse-' 
bium lib. v. Hist. c. 28. quod supra colfocavi ad pag. 119. 
P. 114« 1. 22. kSyog odnii wioi Tpo^sa;] Rufinus hec cum 
verbis superioribus conjunxit hoc modo: De fide et gene- 
mtione Christi et de prophetia ejus^ cui tamen non assen- 
tior. Rectius Hieronymus in libro de scriptoribus Eccle- 
stasticis hunc locum ita vertit. Item de prophetia sua 
Uirum unum. Certe Melitonem prophetam a plerisque 
habitum fuisse docet TertuIIianus. Hieronymus in Meli- 
toncy ^^^9 inquit^ elegans et declamatorium ingenium 
laudans Tertullianus in septem libris ^uos scripsit mversus 
Ecclesiam pro Montano, dicit a plerisque nostrorum pro^ 
phetam putari, Val. Invenisse Hieronymus videtur 6 
Xfyo; m^ vr^o^T&oi aurcf. Sed vero SemleruSy ubi supra, 
scriptum fuisse hunc librum a Melitone contra Montani 
prophetiam arbitratur. Idque recte, ni fallor, cum Cle-. 
mena Alexandrinus in libro illo Tsp) icpoftir&u^ jam olim 

Grdito partim vel totum ejus operis contra dusdem 
ontani sectatores scripserit, teste ipso auctore Clemente 

in loco, qui dignus est, ut hic afieratur. ^jxij ro/vuv 4^f- 

XI»; ht 6fuiws l^^pu KByivrm tifjMs ol mpouprifji^evoi (Valentiniani) 
AXXoL xai 01 4^fiyti* ^i] yaf xoti oSroi rou; t^ vea iffpofirfrmei u,^ 
frfO<riY09Tagf 4^')^^^ xaXoOo^iy, wpo; ovs ly rolg tsreg) mpofviraag 
lioAclofMda. Strom. iv. §. 13. p. 605. ed. Potteri. Tum 
prasterea Melitonem adversus hsereticos aliquos scripsisse 
ex Hieronymi loco constat in Epist. ejus ad Magnum in 
Apollinarii Fragmentis mox afierendo. 

Ibid. 1. 23. xai 6 mg) ^iAo^sv/o;] xai irep) vptn^; t^ (riiMLTog, 
xfl^ h 'ngi ^Aoj^fv/of . Hsc est scriptura codicis Regii, (et 
ed. Steph.) quam confirmat etiam Rufinus. Verum cum 
hic Melitonis liber de anima et corpore, jam antea com« 
memoratus sit, quid opus est rursus eum hic recensere ? 
Certe in codice Med. Fuk. et Savil. verba illa xa) irep) ^- 
;^ x^ cmfuirog non habentur. Sed neque apud Hierony- 
nmm ac Nicephorum ulla eorum exstat mentio hoc loco. 
Optimus tamen codex Maz. ea retinet^ sed inverso ordine 

K2 



\ 



1^% ANNOTATIONES r. . 

in huno modum x^ a vt^) ^iXo^iv/a;' x^ 6 ^t^ i^f^i fcdf ^m^* 
fiMTog, Val. Pro hoc additamento adferendus OMf., iVbr^ 
jfo/c. coQtra vero pugnare ait Strpthius co4. Veneti LeclL 
et ed. Genev. Marg, 

P. 114. 1. ;t3. ^ xXeU] Labbaeus in tom. ii. De ScritU Eo». 
elesiast. ad pag. 97* ^^ In codice no^tro MS« membranea 
*^ (Collegii Ciaromontk Parisiis) nomen ejusdem (MelitOf 
*^ nis) praefert Clavis Scripturce (Eusebius inter .caetera 
*} Melitonis scripta recenset t^v x^ei$(x, et S. Hierpnyiiiua 
^^ in Catalo^o librum, ^m Clavis ihscribitur) haud muituni 
^[ diversa a Formulis spiritualis intelligentiae, que& inter ope^ 
*;' ra S. Eucherii annumerantur.*' Haec Labbaei.a Fabncio 
quoque ad Hieron. De Viris IIL cap. xxiv. allata sunt* In-f 
ter schedas vero Grabii MStas quas in Bibliotbeca Bodlei^ 
ana adservantur^ extat codicis illius Claromoatani apo? 
graphum cum sdio quodam ejusdem operi^ e:7^emplari col-s 
latum. Inventum autem esse dicitur exemplar f^osterius^ ad 
caloem Bibliorum Theodulfi Aurelianensis epispqpi, qua? 
tunc ad bibliothecam pertinebant pra^sidis senatus P^risiT 
ensis De Mesmes. Initio codicis Claromontani legitur hic 
titulus^ eadem, qua liber ipse^ manu exaratus. ^^ Melitm 
^* Asiams episcopus hunc librum edidity et con^ruo no^ 
** mine clavem appellavit." Indicem altenmi, qui ibidem 
cxtat, Labhaeus oomposuisse fertur, sic se nabentem, 
** MeUlonis Episcqpi in Asia et Martyris Clavis Sacrae 
^' Scriptur^^" Porrp coptinet 8? pagmas in quarto, ut 
loquuntiir, hoc Grabii apographnm, 

Opus vero istud Melitoni ascriptuni, dum in figuratis 
yerbis sanctae Scripturae, abditisque eorum seqsibiis expor 
nendis, versatur, perinde ac Formulae illae S. Eucberii a 
I^abbaeo lucmoratae, ita tamen ab iis discrepat, ut plurima 
sibi propria opus conservet. At vero Formulas illas, sicut 
ppuscitia alia, Eucherio abjudicandas censet Sixtus Se» 
nensis in Bihlloth. Sancia lib. iv. p. 226. utpote quae cx 
auctoribus spnt eodem . Eucherio recentioribus hinc inde 
collecta?.. Quicquid autem de yvri(rtiTriu librorum Euchcr 
rii statuatur, certe ppus quidera Clovem dictum a Meli- 
tone secundi ssecuU scriptore i^on totum fuisse composi- 
tum aliunde abunde cpnstat. En enim ex aliis hanc glpSr 
^am, Tres ad trinodam fidelium professionemy id estj 
clericorumj mo?iachQrum, et cmjugum ) de hac tripar» 
tita in ecclesia profossione per Ezechielem Deus, loquir 
tur SSc, Proferam verba ha^c quoque.; IJostia pacifica; 
opus misericordicej quce ideo. Kostia pacifica adpeltatury 
eo quod hosti diaboLo resistcit^ et D^ homi^iem recon^ 



IN MELITONIS FRAGMENTA. 133 

viliet. In Psalnidi' Tollite hostia^ et intrate in atrid 
fjity. Ubi ad marginem notavit aliquis, Allusio hostis 
ad hostiamj quee nonnisi a Latino quopiam excogitata 
-siL Itaaue additamentis auctum fuisse, de quo agi- 
mus^ libellum, prp certo credendum esse dicerem; ut si 
a Melitone fuetit scriptus, quod haud negaverim^ since- 
rum tamen atque incorruptum opus neutiquam censeri id 
debedtt Relinquo autem pro instituto meo, qusecunque 
incerta sunt^ ex quibus profecto nil nisi incertum coUigen* 
duin. 

Postquam omnia hsec scripsi, addidisse quaedam dd 
opere isto atque de codice Claromontano Gallandium 
compertum habui in Prole^omm. tom. I. Bibl. PP, c. 24« 
p. cxx* ** Ex hac Clavi ScripturcBj inquit, desumtus forte 
*' locus iile qui ad Genes. xxii. 13. in bibliis Sixtinis sic a 
*' Nobilio citatur : Melito, Syrus et Hehrceus dicunt, xpt- 
*^ lioiiifo^f pendens, ut manifestius effingeret crucem, (Vid. 
^^ supra ad pag. 1 18.) Ceterum quum Crusius pridem in se 
^^ recepisset semet editurum cum aliis ccclesiastice anti-^ 
^' quitatis monumentis, antiquam illitis operis vefsionem 
'^ cuin emendationibus Sirmondianis^ neque unquam quod 
^^ quidem sciam promissis stetisset : propterea amicorum 
'^ optimus meo nomine ad virum periilustrem Parisiis 
*< agentem litteras perferendas curavit, quibus tum de hoc 
<* Melitonis opere sciscitabatur, tum de ipso codice manu 
exarato describendo consilium studiumque aperiebat* 
Veram ab eo V. C. responsum tulit hujusmodi : Le 
*' livfe qu*on demandoit sous le nom de KXinV, seu Clavis 
^' Melitmis Sardiensis, MS. du CoH^e de Clermont, est 
^^ une espece de Dictionaire oa Vocabulaire interpretatif 
'^ des mots difficiles de TEcriture sainte. Son veritable 
'^ titre est : Miletus (sic) Asianus episcapus : hunc lilrunt 
^ edidiij quem et congruo nomine Clavem appellavit. 
*^ L'ouvrage est un in ouarto assez mince, d^em^n-on 300 
*^ pagea en velin, dont r^riture est de la fin du xii. ou 
*' commencement du xiii. siecle. Cet ouvragie ne paroit 
'* pat pouvcnr 6tre d^une grande 'utilit^/' Haec attulit 
GaUanmufl. Constat praeterea ex cK Keilii oota ad Harle^ 
sianam edit. Biblioth, Gr, Fabric. vol. vii. p« 150. Christia' 
nuni Woog. Disserialionum dtumim de MeUtone avtctorem, 
pobtquam Crusius Gottingeinit a promissa Clavis istius 
editione niorte iiiisset praepedifus, idem in ae suscipere 
sf atuis«e ; verum ticque hunc promissis suis stetisse, sed 
Eolummodo in Dis*trlaihne Secundaj p. 21. singulorum 
biijns scripti capit!:m syllabum dedisse> et p. 40. cgp. pri« 

k3 



u 

u 



134 ANNOTATIONES 

xnum, in quo membra Deo patri in Scriptura S. per Mcm' 
TTQiFeilbaav tributa, quid significent exponitur, BpecimiDit 
loco exhibuisse. £x quo quidem specimine judicat d. 
Keilius^ non magnam sane hac in re jacturam fecisse or- 
bem literatum. 

P. 115. I. 1* xo} T^ vrtpl ToD haSoKov^ xa) t^$ iaroxMki^fMfl 
Duos diversos fuisse libros, quorum unus de diabolo, al» 
ter de apocalypsi ageret^ ex Rufino et Hieronymo colli^* 
tur, Stroth. 

Ibid. 1. 2. xa) 6 iffep) hv(rcofiuTOv 0eov] Hoc in libro con- 
tendebat Melito Deum corporalem esse ; idque ex ▼ariis 
scripturse locis comprobabat. Quem quidem Melitonis 
errorem merito reprebendit Origenes m expositione in 
Genesim his verbis : 'GrpohoiXyiirliov trporepovj vou awls^araf, t) 
xar e\K6va ev (raofiarif ^ Iv vl/up^, iSctijuicv Ss 'OTpiTepw olg y(jpSivra^y 
«S To 'OTpooTOV X,eyovTe$* wv eil x^ McX/tcov^ avyfpaftfiara KCtraXM'' 
XoiTWS, ire^) rS evcoofxaTOv elvof rlv Oeov juiiX]} ycip &e5 Ivoika^i" 
f&fva euplffxovles &c. quae referuntur a Theodorito in cap. 20; 
.qusstionum in Genesim. Eundem Melitonis errorem ob- 
servat Gennadius in libro de dogmatibus Ecclesiasticis : 
Nihil corporeum in Trinitate creaamuSj ut Melito et Ter» 
tullianus, V a le s i u s . Haec Valesius, qui tamen in priore 
editione sua locum verterat, librum de Incamatione Dei. 
Sed et alii plerique viri docti Origenis auctoritate inducti 
in alteram interpretationem cesserunt. Atque fatendum 
est, etsi jure possit absolvi crimine sentiendi cum Audia- 
nis, sive Anthropomorphistis, Tertullianus, (is qui ab illo- 
rum errore tam longe profecto aberat, ut Deum impassi- 
bilem esse statueret, corpus et materiam quidem Deum 
esse volens sed innaiam (verba ipsius in lib. I. adv. Marci- 
on. c. 15.) et infectam et cetemamy imo in lib. ii. adv. eund. 
C* 5, hominem negaret facie et corporalibus lineis, tam 
variis in genere huiuano, qd uniformem Deum expressum 
esse) fatendum est, inquam, Melitonem tamen humani 
aliquid in hac re passum videri posse, quippe cum Orige- 
nes in loco a Valesio laudato, ostendat illos, qui cum Me- 
litone senserunt, opinionem suam defendisse, ex eo quod 
t)[iembra in sacra Scriptura Deo tribuantur, et quod Abnfc- 
h^que et aliis sanctis forma aliqua prseditus D.eus apparu- 
erit. At vero, super quam quod catholicus scriptor Epipha- 
iiius contra Audianos ipsos illos agens affirmat, nullo modo 
definitum esse ab ecclesia, quanam in parte hominis ima- 
go illa Dei in homine consistat ; quis in se reciperet, Ori- 
geni unquani visum esse ipsum Melitonis opus mpl bo-M- 
/tarou Qe5y cujus quidein titulus ad notitiam ejus pervene- 



IN MELITONIS FRAGMENTA. 135 

mt ? -Certe Clavis illa Melitoni ascripta, de qua supra egi« 
mus, in capite De Dei nominibus, omnia loca Scripturs^ in 
qtubns mmbra Dei commemorantur, non crasse^ sed 
mystica ratione exponit. Porro Anastasius Sinaita, ut 
leviter hocattingam, librum excerpsit Melitonis Tregi fretgxai" 
cm»s Tifii^^ cujus quidem j^o-iy hic exhibui ; unde fortasse 
aliquia suspicetur, eundem ftiisse hunc librum atque illum 
tn^ hwapMTB &t5, ut ejus titulus poslerior sit^ ij irep) fTOLp" 
nwvitos Xf#fDu. Adde quod de havitu incorporabili Ckristi 
lcx:utu8 est Tertullianus lib. iii. adv» Marcton. c. 17. quse 
est bumana ejus natura. Istud enim evtrwfAaros 0ffo; ortum 
videtur esse ex apostoli illo ad Timotheunif (S>eos «^ave- 
pmdn h a-agxi; auod imitatus S. Hippolytus, tertio qui 
acaipsit sseculo^ nsec posuit ; Ohos vgoexboov elg x^ftov 0fd; 
bf trmfiMTi If «Vfgcodii, ay^gmrog TfXaof vrgoe?^iy 06 yap xarci 
patnafflav ^ rpor^y^ &}X aXrfiaos yevifjLeyof av^gooTros, Contra 
Noetum, cap. penult. p. 19. ed. Fabricii. Habet et Ignatius 
quoque, h a-apx) ytviiMvog 0fo;, Epist, ad Epkesios, §. 7* 
- Interea Hieronymus Gnecam Eusebii vocem retinuit^ in- 
oertus, ut Cavio m Hist. Literaria, v. MelitOy videtur, quid 
Toluerit. Vertit autem Rufinus^ De Deo corpore inauto^ 
et fortasse haud alio sensu prseter quam incarnati Christi, 
quod tuentur, cum ea quas dixi, tum vox ev(rwfiMrwn% de 
mcamatione Filii Dei adhibita, de qua Suicerus in The- 
sauro Ecclesiastico consulendus est. 

P. 115. L 2. wpo^ *AvTemvov jSiSx/Siovj Huius Apologuse ex- 
oerpta qiuedam supra allata sunt. Vid. ad pag. 109. Cse- 
terum, Melitonem atque alios^ quos nominat, scripto- 
resy in operibus suis explicavisse^ ex quibiis philosopho- 
rum fontibus emanarint nasresecon venena, ait S. Hierony- 
mu8 in Epistola ad Magnum. Locum infra adducaiQ ad 
152. 
ibid. L 10. OuBffbiia oyoyxi} &c.] Anastasius, saeculi sexti 
scriptor» in Hadego suo^ adversus Monophysitas disputans, 
ea, quse hic sequuntur, prsefatus est, post quae Melitonis 
locum afiert ; 'AfiiXf 1 youv 6 ^log xof vrava-ofog ev diiaaxaXoig 
Mf A^imv^ h r^ mfi %aqxMffeoos Xpifot; Xiytf rplrcp Xlav mfiifu- 
fntif f^iJTin^y Tov jStfX^/xfvoy Ix reoy pLSToi ro ^oarlvrfML xnro Xpifa 
«Vfl^dfyrfiDy vapcbgiifi-afy ij mifwaoi^o^ ro aXrj^eg t^; ^tnfX^St ^ taI 
weoftems aurov* ^ roov (for. legend. oyTBoy) fuaixoov xa\ avapLotp" 
rifraaiVy «urov vrfayfJLorwVf Xeyoo Si} vtifi^y ^Hf^it Zirvouy iaxpuavy 
mriapLoroSf tBfoaroSy exxpia^eoog rrig itot pivos, x^ hxxplaeoos )^ flnro^o* 
hSis rris f^popLMVf^s ^ mTelofiiin^s fipooaeoos ^ viaeoos fvatxoos* 
a& fLovov ie oXXc^ xai rav xaToi ^PvX^^ 6ju.o/co; ahaSx^oov xeq fvo*!- 
xoov r,pAV SvToavy rSr sf 1 Tris ^^i^s xai ayaovlas xa) i^fMas- frjia) 

K4 



■^i 



•> 



136 ANNOTATIONES : 1 I 

yfl^jp. Koroi Mftpxioovo; awTirlwv 6 ^f^rofo; MiXlrflOf • ■ (ebi^pyirrt' 
yfl^ xo^ 6 Motpxtoovy xMdoarop Sffv^; re x^ Fiuavi^ r^ W^oi^my- 
X^iroD oixovo/xtav, reis auToi$ mporau-ns i^ y^jpiflru^ oi^e^U^imfj 
(oeest aliquid) St^ ing xo) vw ooroi vr^ig iiiiag ot 'biapkianns t9& 
Iloyrixou /xixdiiraf) vrpos tv )Jaif ^^^if^vco^ i MsArrdw oinM^-. 
vixro ^ao-xoov^ co^ OTAEMIA devoyxi} &c. Cer/e diainusei 
sapientissimtis inter doctores Melito in tertio de IncarfUh- 
tione sermoney graviter invehitur in illos' interpretesj qui' 
comprohare nituntur ex factis Christi post laptismum veri^ 
tatem corporis et animcey itemque naturalium (forsaiiy. 
quum naturalia sint &fc>) et omnis peccati expertium ape-- 
rationum ejuSj famisy inquam, sitis, somni, laboris, lacry'^ 
marum^ sputi^ sudoris^ excretionis per nares, egestionisque 
corrupti et naturaliter concocti cibi ac potuS : neque honm 
duntaxat, sed et eorum, qtUE animce nostrce a natura inesse- 
solent : hoc est tristiticR, mcerorisy et dejectionis. Nam 
contra Marcionem disputans sic aitccelesti cognitione ea>^ 
cellens Melito : negabat enim etiam Marcion sicut Severus 
et GaianuSy divinam Christi incarnatiofiem, iisdem tesiimO' 
niis Evangelii adversus Melitonem usus } quibus nunc.isti 
Marcionis Pontici discipuli adversus nos tituntur. Cui valde 
scite et opportune respondit Melito- in hunc modum. NON' 
esse necesaarium &c. 

Prll5. L 18. Iv TJi rpiSTla rj p^sroi ro |3a7r7i<rjU-a] Elx eo 
quod ab usitatiori hic disceditur saeculi hujus sententia,. 
quse unum tantum Dominicse prsedicationi annum statu- 
ebat, aliqua suboriri potest suspicio vobsiag in hunc MelitO' 
nis librum^ Quum vero in alia prorsus abierint circa hanc 
rem, ut de TertuUiani opinione sileam, Irenseus, discipulus- 

2ue ejus Hippolytus, et Origenes, ex quibus ille in lib. ii. 
'ontra Hceres. cap^xxii. al. xxix. Valentinianam opinionem: 
de niorte Christi duodecimo post baptismum mense confii- 
tavit, Hippolytus autem in Interp. sua in Ddnielem §. 4. 
Christum docet advenisse anno mundi 5530, passum yero 
essc anno 5533, Origenesque Contr. Celsum lib. ii. cap. 12. 
p. 397. ed. Delar. p. 67. ed. Spenceri, habet istud, 6 I9 *I«- 
%ag "crapoi rm 'Iijirod ov^e rpia hirp^^^sv In}, notam ihde affigl 
voh&ag huic operi de Incarnatione Christi, haud opor- 
teret. Videantur de re ipsa controversa nuperi scriptores 
Priestlelus et New^comius, quos tamen pariter ae Nico- 
laum Mannum, insignem sententise apua multos veterea 
receptae ante Priestleium reductorem, hic Melitonis locus 
fiigit. Neque Hippoly ti locus iisdem notus fuit, in opere 
extans, quod anno 1772 Romae primum editum est. 
P. 116. 1. 3.- Haec ^ttulit AnastasiusScc.] Haud memo- 



IN MEtrrONlS FRAGMENTA. 1^7' 

ratur, ut dixi, 'MeUtbnis liter iste iitscnptus^ He In(^¥nn*> 
tione CknsHj miii (retpxm(rt9ii§ Xpt^y in indice operum ejtid 
ex Eusdbio m<xio adducto, neaue etiam alter ille de Passi* 
om, ex qtio ZMiuca verba, quae aescripsi, idem afiert Anasta- . 
siua, cap. xii. p. 216. Haec vero fragmenta, cUm fu^ssent 
Halloixium in F^it. S. Melitonisy video Gallandium in Bih" 
lioibeca raa Patrum reposuisse ; eorundemque dictorum 
priuB illud Cavius in liist. Lit. sub Melitone^ et Gra<» 
Dius in Notis ad Bulli Opera, protulerant. ^* Fragmentum 
^^ ipsilkm . (inquit Cavius) cum sit quantivis pretii, nec a 
'^ quoquam, quod sciam, etiam diligentissimo Fidei Ni-^ 
^^ cflen» fidei defensore in medium prolatun), integrum 
^^ hic deponam.'' Tum eodem adducto, exclamat ; ^* No« 
^^ tent hasc Eutychiani, duarum in Christo naturarum op- 
^ pugnatores ; notent Ariani^ et qui Socini de grege Do-^ 
^' minum nostrum Deum verum et sempitemum esse prae- 
^ firacte negare non verentur/' Grabius porro K c. se ait^ 
dum coniert hsec Melitonis cum loco pene tequalis auctoris 
apud Euseb. Histk EccL lib. v. c. 28. T^ yeip Eipijva/oti re x^ 

Mmw^Y^Xksm tov Xptfhvf vix dubitare, hsec ipsa Melitonis 
ab Anastasio adducta, illi auctori Eusebiano ob oculoa 
versata fuisse* Conferas et locum Melitonis ex Chronico 
PaschaU supra allatum ad pag. 1 12. alterumque ex Ana- 
stasio posthabc positum ad pag. 116« 

Eusebius quidem, a quo opus hoc, seu saltedi titulus» 
luuid commemoratum est, ad finem capitis hujus de Meli-' 
tonis libris ait, x^ roi /xsv ref MiXheovos roo-oijhrety sed tantum in- 
^catum eo loco id est^ Halloixio verba interpretahte, om^ 
nes Melitonis libros enumerasse Eusebium quos noverat» 
m-§lg ^ifUTipw yfoeotf aflKreUj itiquit ille capitis initio. M&- 
minisse quoque oportebit quae idem aamonuit historicus 
de Serapionis operibus in libtf iv. Hist. cap. 12. Tof; he 'Sei'- 
paxlmo^ viiS vnpl kiyw^ eurxvio-em^f ko!) a>tKei fisv eixo$ oi^e^ai 
trap.kripotf vjnpkv^fjLetra' eig iipMg ^ (f^vet xemiiX^i r^ irpos Aoft- 
viW&c Conferas quse ad Apollinaris Fragmenta nos 
infra aotabimus. Poiro alicujus momenti hoc esse vide- 
tur ; cum novimus conscriptum fuisse adversus Marcioneni 
cifnm istud de Incarnatione Christi, testatus est S. Hiero- 
nymus in Epistola ad Magmmy ut modo notavi^tMelitOr 
nem, aliosaue patres^ quos ibi memoravit, origines lujBre'* 
sium singutarumf et ex quilms philosophorum fontibus ema^ 
narintf scriptis explicasse^ Talem autem originem Gnos-^ 
ticis ac eonstmilibus hsereticis Valentinianis et Marcionitis 
^xprobare Ireiueus^ potissimum yero Tertullianus^ soU;t< 



s 



138 ANNOTATIONES 

Interea de libro^ E^^ ri vidos, Melitbni ab eodein Anasta* 
810 ascripto constat^ cum ex illo auctore tum ex loco, 
quem ex Thesauro MSto Nicet» Choniatae afierttm, ha* 
bitum esse antiquitus librum illum pro ffenuino apud om-- 
nes diversa utcunque sentientes, haereticosque et ortho» 
doxos* 

P. 116. 1. 10. 6 0eo; «rmydsy tnro 8cc.] Attulit boc 
Anastasius inter testimonia quae prodebant Theodosiani 
et Graianitae, ut probarenti ipsum etiam Deum Verbum 
cum carne sua passioni fuisse obnoxium, MeX/rflovo^ hturxi» 
%ii Sft^eoov, \% rS xiysy eis ro vi^o$' 0EOIS «ffsroydfv &€• 
Tum prseterea laudatus est hic versiculus a Niceta Choni- 
ata in Tkesauro suo Orthodoxoy qui Graece adhuc in bib- 
liojthecis latet^ et cujus quinque tantum libri Latine editi 
sunt. Sic nimirum in Codice Bibliothecae Vaticanaey nu- 
mero 643 designato, in ususque meos inspecto, quo qui- 
dem continetur Nicetae opus, Melitonis istud proficrtur; 
Libro Nicetae 13 : MffA/rwyo^ S^pSfco;. 'O Gio^ «rmfdiy M 
$fffi«^ 'lo-paijX/TfSb^* «rpoSaXAovro/ li (loquitur Nicetas de 
haereticisy qui Tbeopaschitae nominati sunt) xoqf iKKa, «-«AAi 
TOiaDra' mqo^ farivra ii ijfulv fda Xicii «pxio^ffi, ^o-iy hb^ihaY»^ 
T^yifio^* fjLVjjTfOt} roy Xoyio-fMV ixk&ir^Sf eif/M 0ffou jut^.wa^ 
&XOUOQV xeif ^avon^ovy fMprov "Bregisvi^^g a^icosj cag ^wvvfpfopos* 
(ubi corrigendum ex edito Gregorio et MSto Bodleiano 
Operis NicetcSy 06« (Tvvt^opos, locus enim in Orat. 42. Gre- 
gorii Naz. extat p. 6gp. tom. I. ed. Paris.) Sed et £u- 
thymius Zigabenus in Panoplia, si bene memini^ Melitonis 
versiculum adduxit. 

Ibid. 1. 10. 6 Geog vexovdey] Locus insignis, ad quem il- 
lustrandum vide sis quae superius' adnotavimus in Prole- 
gom. cap. L §. viii. uoi de Christi divinitate lucuientissi- 
mum testimonium propugnamus, quod occurrit in S. Cle- 
mentis Romani Epist. l. ad Corinthios cap. li. (xoti tH 
fFo^fMtTot avTov (rou Qsov) ^v zrpo o^ahfMov ijf/Mv). Verum 
praeter Clementem, alios etiam patres apostblorum astati 
suppares ita fuisse locutos, testem habemus locupletem 
S. Ignatium martyrem, qui in Epist. ad Ephesids cap. i. 
sic scribit, Mijxi^to^ ovTff^ 06o5^ ava^anrvpTia-avTes ev olfMtTi 0sou 
X. r. X. Quum Dei sitis imitatoresy excitantes vos per san^ 
guinem'J)ei &c. Ita nimirum locuti patrum vetustissimi, 
ab Apostolo Paullo edocti ^c^ xx. 28. Gallandi. Prop- 
ter unionem enim naturae humanae cum divina ita semper 
Christiani locuti sunt. Quam quidem unionem arctissi- 
mam haud diu post Melitonis tempora his verbis notatu 
dignissimis Origenes signavit. "OfMos Se l^osa-av 01 lyxoeXSyre; 



IN MELITONIS FRAGMENTA. 139 

(sc ethnici Christianos criminati^censere eos illum Deum 
euCy qui constet ex mortali corpore) £ri tv jtuv yo/ti^o|Ur6v 
mi mnta-fu^a 0e$%n^tv ttvat 0foy xolj vioy 0eo5, oSro^ 6 avroAo» 
yv; If) xo) ^ murwrofloL xoti ^ avrodcXijdaflf t^ $f ^rdv avrtf o^w/xa 
u§i Ti)v Sof^paniimfl Iv aturm 4^4s ''^ ^P^^ exsTvoy ou /tovoy xoiyw- 
y{g( oAAfl K hvxrm i^ avoiKgaxraf ra iMyi^a fafAev vpoa-&kripivaf, j^ 
T^ Ixay» dmrtfro^ xiKOivwvfixiTa elg ^ov (jLeraSsSvixivaf. Lib. iii. 
Cinir^ Cehum c* 41, p.474. ed. Delaruan. et p. 135. ed. 
Spenoeri. Hic, sicut alii apud eundem scriptorem loci, sa- 
ids snperque ostendit, Christianos iis temporibus in qusB- 
«tione de utraque natura Christi diligenter versatos fuisse. 
Ad Melitonem quod attinet, quem attulerunt haeretici, 
Theopaschitae appellati, hunc fuisse ambarum naturarum 
in Christo vindicem^ satis ostendit Parvi Lalyrinthi locus^ 
quem saepe hujus rei testem citavi. 

P. 116. 1. 10. M ^s^ias 'lirpariKtT^os] Obscuro loco lucls 
aliauantum, ni fallor^ dabunt veteris cujusdam Christiani 
verba a me ante allata ad pag. 56. — xa), 00$ epi Tt$ twv «rpo- 

CfAfX^ctfV, Sifie Tij; ^&a^ hxTcureoos toov p^s^y tou; ^60 Xaeg ei$ iva 
Oidy awiyoov (scil. 6 A^yo; roti 0fo5). Suo fiev yoip al ^elpeg^ 
Sti X0^ Ko Kao) i$e<nFagfAevot eU roi vregaTa t^^ yris' fuia le /tfo^ 
KfffiAi}, ^i fl^ 6 0fo^, 6 hsi 'UTavToov &c. Haec habet Irenaeus, 
lib. v. c. 17* a Seniore aliquo accepta. Itaque ^ he^la alle* 
gorifitis gens erat Israelitica secundum Melitonem ; Auctor 
vero Op^ris Imperfecti in Matthceum apud Opera S. Chrys* 
0$tomif ad Mat. vi. 3. dextram loco illo Matthsei memo- 
ttCam de populo Christiano, Isvam de Judaeis interpreta* 
tos est. &$ilicet interpretationes aeque probabiles. 

Ibid. 1. 14. LiBRi iNCERTi] Fra^entorum, quas se* 
qunntur, primum ultimumque auctiora^ quam ahtehac^ 
imnc prodeunt. Primi enim tantum priorem partem us* 
que ad verba «o^fryfy avdgwnois I. 2. exhibuit Halloixius 
ad pag. 835. tom. li. f^^ Patrum Oriental. ex Catena qua* 
idaoi in Genesin. Verba acceperat a Sirmondo, qui mise- 
rat ei illa fragmenta quoque, quse loco secundo et tertio 
colkx»ntur. Sed et eadem hsec ex Catena in Genesin 
Cod. 1825. Regise Bibliothecae Paris. descripta in Grabii 
schedia MStis inveni, quae in bibliotheca Bodleiana ser- 
vantur ; primum vero fragmentum plus dimidio quam 
Sirmondianum est auctius. Eadem quoque, non autem 
tumiliter aucta, una cum alia praeterea ^trei quarto et ulti- 
mo loco posita, in codicibus nonnuUis bibhothecse Vati«> 
canae extant ; quae quidem in meam gratiam ut describe- 
xentur, impetravit Tnomas Burgessius, vir etiam apud ex- 
teras gentes eruditionis laude insignis, nunc episcopus 



140 • • ANKOtATlQNtS ; : / ^ 

Menevensis dignissiitiufii. Qtiartee autem j&^ieo^ initi&nv) 
Sy^oj T^ l ^ESpoiios HDiiuiyAvii frjtrtv* <h{ <r»^e^spov tt/irsv rhv ^mh^ 
pov, in Romana edtt, t&v 6. ad Genesin cap. xsii. affettfiS^i 
imo vero fragmenta omfiia, sed minas ampla prd eo qiXMi 
ista in codicibus nonnulfis habentury exnibet Catenain 
Octateuchum a Nicephoro Grceco monacho Lipsice haod 
ita pridem edita^ ad Col. 281, et 28». tomi I. 

Universa autem haec praetermisisse Gallandium in Bih^ 
Uotheca sua PP- pro institttto suo omittendi, quse in Cate- 
nis sunt posita, nutic scio. Nec Woogius, qui fragmeiitsl 
isthaec in Dissert, Secunda sua de Melitone repetiit, iQa 
itidem, quas in Nicephori Catena adduntur, posuit, te»ti[| 
cl. Keilio ad tom. vii. nuperae edit. Biblioth, Gr. Fabri' 
ciancBy p. 149. Caeterum hoc notabo, fecisse mentiorteni 
Grabium in Schedis MStis, N^, 28. designatis, Kbri c«ju8.«* 
, dam Melitonis, " Melito in Genesin Cod. Vat.'* ctnu& iio- 
titiam habuit ex Johannis Mori Catal. MS, Coda; Vattv 
Vereor autem, ut ullum justum opus Melitonis in nobi<^ 
lissima bibliotheca extet, vel quicquam praeter bsec frag<f. 
luenta index ille signet^ 

i. 

P. 116. 1. 15. Kai 6 Kvgtog ^jxwv] Halloix. habet, fov fMi 
%a§iov MeX/retivo^ '^oiphcw, '12; yup xgtog e^e^y pYi<r\ ^ep\ to3 
K.v§tov r}fji,wv Mi}(rot; Xprrot;, xo/ 00$ otpivo^ &c. Ita quoqua 
Codd, Vatici 746^ et 747, cum nonnulla varietate, Adde 
Nicephori in Octateiichum Catenam, Ex Schedis Graiii 
pauca mutavi, quae vides. 

Ibid. 1. 16. oo's oifji,vog] Irrepsiste hoc ex superioribus vo^ 
cibus mihi quidem videtur. 

Ibid. I. 17. 6Sas-a<re} Ita Halloix. Codd, Fat, paaieorum- 
que verborum appendix, quam Grabius post haec frag- 
menta in schedis suis attulit* 'ESas-a^s Qrahii Schede^ et 
Nicephori Catena, His autem verbis conceptus est locus 
in Lipomanni Catena in Genesin an. 1546. Parifi^fis excusa^e 
Melito EpiscopuSf Dominus noster ut aries vinctus est, et 
immolatus ut Isaac crucem humeris portavit, p. 1156, C®te- 
rum praeeunte Paulo apostolo ad Hebraeos, qui Isaaci 
sacrificium cum Christi morte conferre videtur cap. xi, 
conim. 17 — 19.^ Melitonis adinstar Irenaeus ejus aequalis 
ih lib. iv. cap. 5. sive 10. Isaacum ligni bajulum in sacri^ 
ficio a patre ejus destinato Christi crnciferi ostendit^sse 
typum. Sed multo explicatius, quanj Irenaeus, de hac rd 
tcnpsit TertuUianus i^ It^qtte in. primis, inquit ille^ haacy 



IN MEtlTONIS FRAGMENTA. 14! 

rum if^patre ifk lioitiam deditus Ugnum sibi ipse p&rtaretj 
jCi^ii exitum jam tunc denotabat in victimam concessi a 
patre^ et Ugnum passionis su{B lajulantis. Lib. iii. adv. 
itfaj^icui. c. 18. 

-. P. 116. 1.18, w Toij tifi/Ths avrow] Ita Schedce Grahiance^ 
^i^^best ovrov Halloixio Nicepk. alteroque saltem Codicnfk 
■Fat>, Nicfiphoms quoque M rig mius^ habet, nescitque yerba 
-ibquentia ^iyetyoftffyo^ c^ctffynui, Mox post roD lAiWovrog vo* 
'cem Xpis^O ex iisdem Sckedis reposui. 
t P,- 1 37. l. 2, «y^gc&roij] Cum hac voce finitur ^ fn^i^ in 
ChddA Vaticanisy HaUoixioy ^cephoroque. Schedce Grabii 
jnBjiqoa suppeditarunt. 

II,etni. 

.- -P^ 118. 1. 2. xa^ SvbAs sAuTpooraTo] tuVij Cod. Fat. 748. 
'lit Nicephori Catena. In co^. autem i^f . 746. voces eXuov 
X0$ .^ei^ omissae sunt, et in Schedis Grabianis desunt xoi 
J^o^iii h^sUT^icdro. 

. Ibid. 1.3. 6 Kupiog 6 oifi,vh$] Deest uterque articulus ift 
Cod. Vat. 748. Ex Grabianis Schedis illum ante a/tvo^ ad^ 

jdidi. 

.- Ibid. 1. 4. ev furco Saftx] Vid. infra ad Fragment. IV. ' 

Ibid. 1. 5. 6 oftvo;] Legendum esse aliquis suspicetur, 6 
^io^j quod tamen nuUus suppeditat codex vel manu exara- 
.tus vel typis impressus. Versio quidem Coptica, agnus 
4iliquis, ab Holmesio ad Genesis locum commemorata; 
.sed nihil ejusmodi ibi Melitonem invenisse evidentissime 
.constat. 

Ibi<L l.Q» f/*7ra7ro8io-ftcvov] Ita Codd. Fat. Nicephori Cate- 
ma Scbedceque Grabiiy qui tamen adnotavit, Cat. Re^^ 
tFrancisci JPoc.habere kfx^xeire^fAevov ; quod Halloixius exhi^ 
bet^ , In primo bomm Fragmentorum tam 'sre9reS)iftfvok, 
^quam^ffvo&o^ftevov adhibentur de Isaaco c^llato cum ariete, 
quemadmodum hoc loco eidem animali confertur Christus. 
/Vi^. Uq. 6. et lin. 10. 
j ' ' ' ■ . ■ 

". ; IV. 

. ". Ibtd. L 13 h To x»rexot^vo$ &x.] Praestant hanc pvio-iv cum 
^iduo .Codices Vdticani, in quibus minus apte xaTfvojtuvov ex- 
.aratnmest^tum vero Nicephori Catena, uhi rectius xaTfp^^- 
.fi^yof extat. • " • 

Ihid. .0 X^s 9ui *ESea7as] Vir qmdem celeberrimns 
-MmiitSaxLCiimxiBji, Pr(ieUm. tn HexapUi Origenisy in eorum 



\ 



14* ANNOTATIONES 

sententiam propendere videtur, qui volunt, Syrum hunc et 
fortasse etiam HehrcBum^ quoriun lectiones a patribuB 
s»pe conjunctim afieruntur, versiones aliquas Graecas e^. 
Syriaca versione atque Hebraico factas indicare. Vide 
eum cap. i. §. ult. Sed quid de Syro isto et HebraeO sta- 
tuendum sit, alii viri docti post Montfkuconium scribentei 
sibi non liquere afiirmarunt. Numero singulari verbum 
^h hic positum est ; et Eusebius lib. iv. Hist. c« 23. ck 
Hegesippo hoc tradit, Ix ri roD %oA* ^ESgedovg ed^tyicAioti lui 
Tou 'SopiMtov—Twet rl^inVf quae quidem Eusebii verba 
an hisce Melitonis dent lucem, quasrant alii ; agit aatem 
fortassis de versione aliqua vel in Grsecam vel m Syrit- 
cam veterum scripturarum Melito, haud vero de ulla ver- 
sione evangelii loquitur Eusebius^ sed de evangelio Syro- 
Hebraico. 

P. 118. 1. 14. TVTrovv] TwrotjvTOL Nicephori Catena ct Scho- 
lium in Bibliis edit. Romance, quod quidem his verbis r)v 
sroLvpov finitur. 

Ibid. I. 17« &r7rep ^e fvTOV ZSa^x^ t5t efiv afia^eaig] LJCX» 
Kjolf otvxSXe^as *ASgoidfi. Tolg i^aXfuoig axtrov eHe^ xo^ iSov ac^io; 
Ag xarexppt^evog h ^vtco Sa^x rcov Keparoov. GeneS, cap. xxii. 
comm. 13. Biel. Lexic. in LXX. et alios Interpretes V. T. 
^^ SaSex Hebr. "i^D perplexum vepretum. Gen. xxii. 13.^ 
'^ Ceterum in Gloss. Bibl. Coislin. ad p. 475. ^^x expo- 
'* nitur ifeirig dimissio, et additur : afrro r^j 'S^pag hakexT89 
" e lingua Syriaca. Ita etiam Lex. Orig. p.233. et Suidas, 
'^ nisi quod apud hunc vox haXixTov omissa sit. Male au- 
*' tem ibi vox derivatur a Chald. pni^* dimisit. Tom. iii. 
" p. 256." Confer J. C. G. Ernestii Gloss. Sacr. Hesych. 
p. 242. Caeterum, non ostendit Melito per verba, fvTov 
^aSeK sKaXeire tov aym gravgov^ hoc Sa^x Graece s^avpov ab 
interprete versum esse; sed tantum expositionem suam 
Syri et Hebraei vocibus a^commodat. Vid. et Fragm. III. 

Ibid. 1. 18. Iff^cxiijA ev rm TgA«] Videsis T^g i^ cap. penult. 
prophetiae Ezecnielis comm. 4. 

Ibid. 1. 20. 'cra^og hi Xpigrov^ Koi jSasmcr/ta] Pauca haec in 
Nicephori Catena^ non extabant. Quod attinet ad dogma 
hic et alibi a veteribus traditum, optime exponit Tertullia- 
nus cap. ii. lib. sui De Baptismoy efficax redditum esse sa- 
crum lavacrum per passionem ipsius Christi atque resur- 
rectionem, quia nec mors nostra^ inquit, dissolvi possety nisi 
Domini passione, nec vita restitui sine resurrecttone ipsius. 
Similiter ait Hieronymus adv. Luciferianosj p. 140. ed- 
Froben. Perfectum autem baptisma non est nisi quod in 
cruce atque resurrectione Christi est. Neque aliter rem $• 



IN MELITONIS FRAGMENTA. ^ 143 

babere circa martyrium, h»c scribetido ostendit Origenesy 
«Uhpam; fU9 eSy oux i» dw^ ri avrciXXetyfiM ri}; ^^uvik ctvrw, 
0ei$ tt raov itaifrm ijfMov 4^^S otyr&KKayyi» ISflOXff ro Tfftioy flelj(ta 
r9 *\ifrv. Orig. Comment. in Matt. tom. xii. c. 29. ed. De* 
laruan. et p. 289. ed. Huetii. Confer TeriulL De Puga m 
Persec. c. I2. et Augustin. De Civ. Dei lib. x. c. 21. Sed 
de martyrii atque martyrum meritis plura infira dicam ad 

EpIST. LfJGD. £T VlENNBNSIUM. 

P. 1 19. 1. 2. Parvi Labyrinthi] Hujus operis fragmenta 
8U0 loco coUocaturus sum una cum Caii Pbesbtteri 
reiiquiis. 



r>i 






. . . <. 

«■■ - • 



■-••-'■"•:*. 



«:.-.■ j . 



. . , -■ :.. ■ j 






■"rf^ • I 



•J 

. -I 



l . 



'.:» 



tt 



■ ..i 



S. APOLLINARIS 



TOL. !• L .. ^^ 

« 
- ' ■ 



S. APOLLINARIS. 



S. HiERONYMUs, Lib. De Vtris Illustrthus^ 

cap, XXVI. p. 96. 

ApOLLINARIS, Asiae Hierapolitanus Episco- 
pus, sub Imperatore M. Antonino Vero floruit, cui 
et insigne volumen pro fide Christianorum dedit. 
Extant ejus et alii quinque adversum Gentes libri, 
et de Veritate duo, *et adversum Cataphrygas, tunc 
primum exortos, cum Priscilla et Maximilla insa- 
nis vatibus, incipiente Montano. 

* Omisit Hieronymus memoratos Eusebio libros Apollinaris 
duos «vpof *\wtoMv^, (Lib. iv. c. 27.) Sed et hi et cxtera scripta 
Apollinaris hodie desiderantur. Fabricius. Abesse autem illud, 
dxm Ubros adversum Judaos, a codd. nonnullis ipsius Eusebii, 
monendum est. Caeterum de ApoUinarii mords modo vel tempo- 
re nil liquere^ ait Cavius. Nec tempus^ neque regio Asix^ fortasse 
convenit cum cognomine Apollinari, quem optimum papam vo* 
cat Origenes fine Epistola ad Afncanum. Beadssimum appellat 
hunc Hierapolitanum episcopum Serapio^ fere «qualis ejus^ An- 
tiochenus episcopus, et ipse quoque veterum opinione sanctus. 
Vide infra Serapionis testimonium^ et nota deinceps quanta prs-' 
terea laude eum omaverint Eusebius^ Photiusque. Theodoreto 
qaoque ApoUinaris est aA^ »(ti9F»t90i, kou «rpo? ri yfua-n rSv ^iiwt 
ua) TQf i|«Sif vat^iaf vpoa^tXfi^t^i, Haret, Fab, Compend. iii. 2, 



hZ 



S. CLAUDII APOLLINARIS, 

ECCLESI^ HIERAPOLITANiE EPISCOPI, 

QUI EODEM TEMPORE, QUO MELITO, FLORUIT, 

FRAGMENTA. 



5 . EX 

LIBRO INCERTO. 

JLX AE Ifopict (inquit Eusebius lib. v. Hist. cap. 5.) ^psrctf fjip 
(historia est^ de iUo imbre ad sfedandam militum sitim M. Antoni- 
ni Imp. exercitui misso^ dum fulminum jactu vexabantur hostes) 

10 xd^mapa. rolg m^pta roxi xod' ^juic; Tsiiyor) avyfgafewnv, olg fjJkov 
yiyove t% xarci roits SijXoujxlvov^ 7f «^^' SfS^^^WflV ^* xal «rp8 j 
Tot¥ ^ftere^. aXXoi rolg f&ev ^codfV IfoptKolg Sre r^^ vilfsa>$ am^ 
xeloiSf rid&ra^ ftffv ro irapaio^ov ou jx^v xa\ raig r&v ijfier^m 0v- 
^al$ rotJTO eojxoXoy^ yeyoviva^, rolg li ye r^fu^ipoig ire aXin^&ag 

I^ flXoiSy oifXm xa) axaxovi^& rpirreo ro 'srga^^ev tsrapa^i^ora^, rou- 

Tcov 8* iv 6«j xfl^ 'AiroXivapiog' gg SKsivou frj<ra$ Tfjv ai €v^^ 
To "jrofaJo^ov Tre^^oifiKvMv Xsyioiva,, oiKeicLV ra ysyovon 
crpW Totl liaa-i^£a^ el/Ji^evai is^oa^o^iAVy Kt^OAJvefooXov 
T^ ^PajLuue^v i^jTiKki^d^iicctv ^av^. 



20 Atque ea res tum n scriptoribus 
a fide nostra penitus alienis, qui- 
bus curae fuit res eo tempore ges- 
tas memori» mandare, tum a 
nostris etiam hominibus refertur. 

25 Sed Gentilium scriptores utpote a 
religione nostra dissidentes, hoc 
quidon miraculum commemora- 
runt : non tameu id nostrorum 
precibus factum esse confessi sunt. 



Nostri vero utpote veritatis culto- 
resy simpliciter atque ingenue rem 
ipsam literis tradidenint. £x his 
est Apollinaris : qui legionem 
ipsam cujus predbus id mira- 
culum perpetratum est, exjnde 
congruo rei vocabulo fulmine- 
am ab Imperatore cognomina- 
tam esse scribit. 

L3 



iSo RELiaUIiE SACR^- 

BX 

, LIBRO PE PASCHATE. 

yfdi^of vs^yfjui zsin-ovS^oTif' eiyvoia, yof cv Kerniyo^ioi^f 

€LVClMx^^> ^^^ ii^AJffi^ ZSfiOO-^UTCLI. 9(^ ^XiyoixTiv mS 
TTf i^ TO TTfoloaTOV fJLiTA tZv jtAfltSlfT^V i^AyiV Kv^lOf* 

r^ Je fjLiya^ij fifA4foc t£v A^fuov a/urof h-aS^iV ftgsj h- 
fiySvTdj MarS-aAov woo Xiyuv oof vivofjKcLo-iv' oB^iv ofivfjfr- 
(pdivcof (lege cuTvfdJ^cdVoi) Ti vofua ^ vofid^ cuuruv* f{gj 

^cunci^etv ioKil kclt cuuri^ tcl ivayyihxct. Afferanturia 

hsc in Prtpfat. Chronici PascbaUs, sive AUxandr. ad pag. 6. ed. 
Ducangii. 

Interprete Car, Ducangio, 

Quidem igitur sunt^ qui ex casse Dominunij magna Tero 

ignorantia de hisce excitant Azymorum die passum esse^ 15 

contentiones, rem venia dig- atque ita dicere Matthaeum, 

fiam passi^ neque enim accusa- uti iiium intelligunt^ unde legi 

tionem admittit ignorantia^ sed contraria est eorum interpre* 

eget doctrina : aiuntque xiv. tatio^ iisque adversari videntor 

agnum cum discipulis mandu- evangelia. 20 



Ex eodem Libro, 

*H i^ To aXffS-mv tou Kv^ia Tsa/^ay f\ Bva^ic^ ij /ttc- 
yaJ<,fi, ivTi tS AfJLvS vscCi^ 0iS o ^iS-eif, o ^TCbg rov 
i^^^> HSM ^ K^iB^iif KfiTfif ^eivTav j(^ viK^V ^ i 
xaa^aJoS^ii^ ils^ xiifa^ a,fJLcL^co?<2v, 'iva, ^ojufieoB^^, o25 

Eodem Interprete, 

Decima quarta veri Pascha- dicatus est^ judex est virorom 

tis Domini sacrifirium mag- et mortuorum^ et qui traditos 

num> pro agno Dei filius, qui est in manus peccatorum nt 

vinctusfortemvinxit, etqui ju- crucifigeretur, qui super cor-30 

* Ps. xxii.ai.etzcu. 10. 



S. APOLLINARIS. 



y« 



fCL¥ iKKimiS^et^, o SKXict^ iK Tfi^ 'WXev^a^ currS to, Svo 
^eiXiv Ko^AfiTieLy v^af 9(^ cufM,, Xoyov k zsviu/M' f^ijlf 
ra/pei^ iv fifJbifet t^ ri Tla^A, iTiTiB^ivro^ ra> fjLV^fJuiT$ 
5 rH XiS^ii. Haec laudantur in Chron, Paschali ibidem. 

nua unicornis est exaltatus^ et nem^ yerbum et spiritum ; et 

qui in sacro latere percussus qui Paschatis die sepultus est> 

est^ qui ex iatere suo duo fudit lapide monumento imposito. 
purgatoria, aquam et sangui- 



10 H^C DE OPERIBUS S. APOLLINARII 

JEusebiuSf Serapion AntiochemiSj Socrates Hieronymusqm. 



Ttf $* *AToXXivap/ou (ait Eusebius lib. iv. Hist c. 27.) taroXXwr 
mofet, «roXXoi^ froo^OfjJveoVy tei sls rifjMS t)^ivTa es') Tah' x6yos 6 
«r^ Tov vpoaf»ifMvov fioun?Ja (M. Aurelium Antoninum)' xeH 
15 Wfo^^^EXXi^ya; avyfpetfi^fAotreL Tevre* xo) 9rep) akffi&us tsrparov xa) 
tt&npv* i^ «rpi^ *lov^alov$ ip^tov xo^ huregov KOf a fueraTavra 
^ vwfiyfee^^ leariL r^^ ^ptr/m aipe<reoo$ fxer s ^oXw xaivoTOjxi]dfi(o*i}( 
yfovov* The ye fLrpt Sxrvep exfveiv af^OfjL&nfigy Iri toO Movravow 
ofjM Tols auT^ ^ev^ovfofffTta-tv Stfx,^g Trjg vafexTfOTrrjs ^roiajxev». 



Apollinaris vero licet peoes 
^lOniultos miilta exsteot operay hsec 
tamra sola ad nos perveuemnt. 
Oralio ad supradictum Imperato- 
rem. Adversus Gentiles libri cfjm- 
qoe. De veritate doo. Duo item 
25adversus Judsos. £t alii quos 



postmodum scripsit contra Cata- 
phrygum hsresim, quae quidem 
non longe postea maxmios tumul'*- 
tus excitavit : tuoc temporis vero 
primum enasci coeperat, Montano 
cum falsis vatibus suis adbuc er- 
roris sui fundamenta jaciente. 



"Oiroig ie 9^ r»TO el^r^e (inquit Serapion Antiochenus scriptor 
pene aequalis apud Euseb. Hist, v. 19.) ft-» Ti}j ^evdeg TauTris 
Ta^ea>$ Tiis nrixoX&jxevi}^ viag icqo^Telagf eSUXvKTat ij evepyeta 

Atque ut sciatis, inquit, quali- ternitas operationem illam simu- 
30 ter muversa quae in terris est fra- latae factionis; que nova prophetia 

L4 



i^a RELIQUI^ SACRiE. 

*Awo}uvaplov Tou fMDtaguoTetrov ytvofiLivou iv 'lepoiroXai t% 'Affioi 
iwivxoKOu ypafAfMera* 

nominatury aversata atque abomi- bis in Asia episcopus fiiity litenis 
nata est, beatissimi patris ClaudH ad vw misi. 5 

Apollinaris qui Hierapolitanae ur- 



OSrflO yeip mavrtg ol icakxiirtfoi (ait Socrates BHst. EecL. 
lib. iii. c. 7. catholicum de anima humana a Christo assumpta 
dogma referens^ quod apud coBcil. Aiexandrinum sub Athan»- 
sio anno 362. confirmatum est) mfi rirB kiyov yufuveuramgp XO 
iyygetfov 4pv xariXnrov* xeii yeip Kipiiveuog re i^ KX^i};,. AIIO- 
AINAPIOS Tff 6 ^ltpearoXlrris xa) 'Sapafirlwv 6 t^; Iv *Am9xi^ 
frposs-»g hxxKniclaSf ifi^ini^ov tov havb^oofr^avra sv roig vwnfitl" 
viv awTolg kiyotg dg 6fAO?ioyoifj^svov avrolg faanovarw. 

Interprete Valeno, 15 

Ita enim omnes antiqui qui hac Serapion Antiochenae urbis £pi- 

de re disputarunt, suam nobis sen- scopus, Christum, qui homo factot 

tentiam scriptis proditam relique- est, anima prsditum fuisse, velut 

runt. Irenaius certe et Clemens, rem communi omnium consensu 

et Apollinaris Uierapolitanusy et receptam suis in libris assenmt. 20 



Quid (inquit Hieronymus, J^pUt, ad Magnumy Ep, 83. tom.iv. p. 55. 
ed. Martianaeiy spectans^ ut censuit alicubi Fabricius, ad Apollinarii 
contra Montanistas et Encratitas scripta) loquar de Melitone Sarr 
densi episcopo, quid de Afollinabio Hierapolitanas ecclesia 
sacerdote^ Dionysioque Corinthiorum episcopo^ et Tatiano et25 
Bardesane^ et Irenaeo Photini martyris successore, qui haeresiom 
singularum venena^ ex quibus philosophorum fontibus emana-v 
rint^ multis voluminibus explicarimt? 



r 



ANNOTATIONES 

IN S. APOLLINARIS HIERAP. 
FRAGMENTA. 



P. 149. 1. 11. narm th^ 'If^iUmi] Imperatores Pium Au^^ 
relimnque. Res autem contigit, ut in notis ad Euseb. 
ValesiuB ostendit, M. Aurelio Antonino solo regnante, vi- 
tam jam functo patre Pio, imo post mortem Veri fratris. 
Caeterum verba Apollinarii, quae sequuntur, ex Apologia 

2*us ad eundem Marcum^ cujus scripti mentionem fecerat 
usebius capp. 26, et 27. ejusd. lib. iv. fortasse desumpta 
sunt. 

Ibid. Mi>MTa% ^ xai irp^ TfSy iifjL%riftiii] Ad hoc miraculum 
alludit Cyprianus, cum ait in Tractatu ad Demetriadem, 
Ckrisiianos pro arcendis hostilus et imhrilus impetrandis 
rogare et preces fundere. P. 193. ed. Oxon. W. Lowth. 
in Eusebii ed« R^ding. Adde Cypriani magistrum Ter- 
tullianumf qui non tantum rem tetigit in Apologet. cap. 5. 
et ad Scapulam c. 4. sed etiam fusius in posteriore {>arte 
libelli De Orationej quam quidem ex codice Ambrosiano 
sumptam novissimo vertente saeculo primus edidit cl. Mu- 
ratorius. Vid. cap. 29. ed. Halensis Tertulliani. 

Ibid. 1. 13. Tf$fiT«» fA» ro ir»^adb|o»] Gentiles scriptores 
^ui hujus rei meminerunt, alii quidem, magorum incanta- 
tionibus pluviam impetratam esse dixerunt : alii vero pre- 
cibus Imp. Marci. Ita Capitolinus in Marco, et Claudia- 
nus in 6. Consulatu Hononi. Quinetiam precationis ipsius 
verba referunt, quibus usus est Marcus. Hanc, inquit, 
dextram ad te Jupiter tendo, quse nullius unquam sangui- 
nem fudit. Themistius in orat. nondum (an. 1659.) edita ad 
Imperatorem Theodosium, quae inscribitur rlg ^ /Sflto-iXix»* 
roni Taov ufirwv, 'Ayraaiflvco rw 'Pcojxaicov auroxparopty i rinro aturi 
iitmufAOv 6 ^MVtSTjg ^v, rotl ^poTeiiLaLTog uiro $A(/&; aihw iris^Ojuiyif^ 
iafen^aonf rti Xf^c 6 ^offikAg vpog rov ovpavov* toutji epi r^ X^p) 
wpovrpvifatfMfv <rs xai ixiTiwroi rov ^co^^ hTripei^ fi ^co^v sx a^aXo- 
fMir xelf otfTflp xareSeo-ff rhv ^sov r^ ^^xi* ^^ '^ al^plag ^A^oy 



154 ANNOTATIONES 

vs^ikoii vipofopowreq toIs rpetrtooTeus. Addit ThemistilU Vli^Me 
se pictam in tabula hujus rei imaginem: Imperatorem qui- 
dem in acie Deos precantem ; milites vero galeis imbrem 
excipientes, et aquam ca&litus missam bibentes. Valb- 
sius. Fulmen de coelo precibus suis contra hosdmn 
machinamentum extorsit, suis pluvia impetrata^ quum siti 
laborarent. Jul. Capitolinus in Marco Antonino Philosa» 
pho pag. 32. ed. Paris. Extat (inquit Ant. Pagius) num- 
mus argenteus in gaza Regia inscriptus, M. Antoninus 
AuG. TR. P. zxviii. Visitur caput Antonini laureatum. 
In postica Relig. Aug. Imp. vi. Coss. iii. id est^ Betigio 
Auffusti. Cemitur Mercurius stans, qui dextra pateram^ 
et smistra caduceum tenet. Tribunitiam Pot. xxviii. cur- 
renti anno M. Aurelius iniit. Quare cum Xiphilinus scri- 
bat, dicere Dionem, Marcum hanc pluviam Mercurio, cu* 
jus cultus studiosus erat^ attribuisse, is nummus Dionis 
fidei testis, ut ab Andrea Morellio, viro clarissimo, me 
audivisse memini. Ant. Pagi ad ann. Christi 174. Read- 
INO. Cum unam iconem incisam sere Cardinalis Baro* 
nius in Annalilms ad an. 176, Casaliusque, De Vrle &c. 
exhibeant, in qua hsec sitis Columna Antonini insculptft 
partim ostenditur; aliamque praeterea effigiem Haver- 
campus in ed. sua Apohgetici Tertulliani ad cap. v. p. d2. 
ejusdem monumenti posuerit ; ab iis viris doctis, ut Bel- 
lorii descriptionem taceam, nobilis illius columnse atque 
hujusce simul historiae diversae partes depictse sunt. 

P. 149. 1. 18. nspcwvo^oXov] Jamdudum monuit Scaliger 
in animadversionibus Eusebianis^ legionem fulminatricem 
ab hoc miraculo cognominatam non fiiisse, quippe quae 
diu ante tempora M. Antonini ita vocata fuerit. Docet 
id manifeste Dio Cassius in libro 55, ubi legiones omnes 
enimierat. Vetus quoque inscriptio a Scaligero prolata, 
idipsum confirmat. Quamobrem de ipso quidem miraculo 
pluviae a Christianis militibus impetratae^ et ApoUinari et 
Tertulliano testantibus facile credimus : (Eusebius hoc ca- 
pite postquam ApoIIinarem testem rei citavit, Tertullia- 
num quoque adducit in Apologetico ejus eidem miraculo 
testimonium adhibentem :) legionem vero Melitinam ob id 
fulminatricem esse dictam a M. Antonino Imp. nondum 
mihi persuasit ApoIIinaris. Dicet forte aliquis, fulmina* 
tricem^quidem legionem fuisse ante tempora M. Anto- 
nini ; sed Marcum ob acceptum a Melitina legione bene- 
ficium, ei quoque fulminatricis cognomen indidisse. Ve- 
rum si ita esset^ secunda fulminatrix dici debuerat. Dio ta- 
men nuUam ejus mentionem facit, quamvis omnes legiones 



IN S. APOLLINARIS HIERAP. FRAGM. 155 

a miperioribns principibus conscriptas accurate recenseat. 
Sed et fiilminatricem illam in Cappadocia sedes habuisse 
dicit, quod Melitinae legioni apte convenit. In Notitia 
imperii Romani^ sub dispositione ducis Armenias recense- 
tnr Pnefectura legionis 12. fulminese Melitinae^ id est 

Snd oppidum Melitinam constitutas. £x quo coUigitur 
elitinam nomen legionis hon fuisse, sed oppidi, in quo 
legio 12. fulminea consistebat. Legiones vero a locis in 
qnibus pra^idium agebant, denominare moris non fuit, 
sed a regionibus in quibus erant conscriptse. Itaque quod 
de legione Melitina tradit Eusebius, parum mihi proba- 
Inle ^detur. Adde quod Rufinus hoc legionis nomen 
conBuIto, ut arbitror, praetermisit; quippe qui nosset, Me- 
fitinam nomen esse oppidi minoris Armeniae, in quo legio 
12. fulminea adhuc sua aetate praetenderet. Recte etiam 
idem Rufinus TupccuvoSiXov fulmineam vertit ; non fulmina- 
tricem, ut Ontiphrius et Scaliger aliique appellant. Quos 
refellit Notitia imperii in loco quem superius adduxi. Ce- 
terum ut ingenue dicam quod sentio, parum mihi proba- 
bile videtur, totam legionem militum Romanorum eo 
tempore Christianam fiiisse, quod tamen affirmare videtur 
Ensebius. Qui et in eo peccat, quod ApoUinaris locum 
non protulit, nec librum ipsum, in quo haec Apollinaris 
acripserat, indicavit. Sed et verba quious totam hanc nar- 
rationem concludit, satis indicant ipsum de veritate rei du- 
bit&sse. Sic enim ait : akXoi raura [mv ^ r^s i^iXa rt^i&oo. 
JA ent, Sed de his quisque pro arbitrio suo judicet. Vale- 
flins. Verba Eusebii ad hanc historiam pertinere, cum 
Valesio statuit Pearsonius in Ftndiciis Ignat, P. II. c. xiii. 
p. 161. ubi hoc scribit, **Tum vero narrationem quandam 
*• statim interserit de legione Fulminea, quam velut incer- 
* tam relinquit.'* Qui hac de narratione plura velit, adeat 
anctores a Moshemio in Hist. EccL Saec. ii. P. I. c. i. §. 9. 
iodicatos, quibus addat praeter ecclesiasticae hist. scripto* 
res^ Joan. Richardsonum in Prcelectt. EccL vol. ii. et Lard- 
nerum Testim, Judaic, et Etknic. vol. ii. cap. 15. sed con- 
tnuias P&ites defendentes. Dixerim ego, salvo prudentio- 
mm judiciOj Christianos aliquot milites in exercitu Marci, 
cnm liberationem ex magnis angustiis a Deo petivissent, 
ez et8 postea salvos mirabiliter factos fuisse una cum 
commilitonibus, dum hostes barbari contra perierint ; 
tttrum vero id precibus ipsorum concessum fuerit, solum 
novisse Deum ; porro, etiamsi res ita haberet, quod vero 
similius esse minime negaverim, inde non statim sequi, ut 



15« ANNOTATIONES 



• * 



divinum hoc beneficium inter miracula propri^ dicta oen- 
seri debeat. . . 

P. I50. ]. 1. £x LiBRO D£ Paschate] Ifi Prctfk- 
tioney que vocatur, Chronici PasckaUs, sive Alexandrimf 
duobus istis ApoUinarii fragmentis haec verba prfemissa 
sunt : Kfl^ 'AmXivipMs Vi 6 iaiircms nrioTcoTO^ 'lepmraXiBV ry 
'AirlaSf 6 ^yyvs '^ooif ean^Xixav yjpivw ytyovas^ ^ t^ mtjA rm 
Tii%a Xiysp rot itafoatKijfTui ffSiSo^ff kiyw «rrcDf* ElSl.robw&C. 
Et Apouinarius sanctissimus Hierapoleos Asub Episeopm, 
qui apostolicis temporibus proximus fuit^ in libro quem de 
Paschate conscripsity consentanea docuiiy hisce verbis': QUI- 
DAM igitur sunt &c. 

Lardnerus interea, poAt Tillemontium in Mem. JEcdes. 
Tom. n. P. iii. p. gi. tribuere h«c duo fragmenta mavnh 
Pierio Alexandrino tertii saeculi scriptori, qui librum de 
paschate composuit. Vide eum De Fide Hist. Evang. 
P. II. tom. ii. c. 28. §.11. Fortasse enim nonnullu illud 
ipsiun displicuerit, quod de tempore paschae hic statoitnr; 
sed nihil inesse framnentis mihi quidem videtur, quod ab- 
judicare ea ab ApoUinario nos cogat. Neque auctori Pra^ 
jationis magis deneganda est fides, quam aliis scriptoribiiSy 
ex quorum testimonio multi recepti sunt libri veterum, oe- 
que ab Eusebio, neque alio quodam pneterea memonti $ 
praecipue quum infra aiat Eusebius ipse, pervenisse ad se 
opera nonnulla ex multis ApoUinarii hbris. Itidem in nottt 
ad Melitonis Fragmenta ad pag. 137. verba similia Eur 
sebii de Serapionis episcopi o{)eribus descripsi. Imo fior- 
tasse unum ex Apolhnarii libris Eusebio nunquara visis a 
Photio, egregio critico, lectum fuit, hoc est, mpi tdn* 
Ssias illud in Cod. xiv. recensitum; sed hac de re paulo 
infra. Audi praeterea quae Maximus Prologo suo in Opera 
S. Dionysio Areop, ascrtpta, apprime huc facientia scripsit 
na/xiroXAa 'cr^p^xsy Ei)<rEbio^ oux eX^ovTct fSFSLpoL ^fi^ oixglag^ jj^ 
yap otrre ^(rh Snravra xa^awa^ avvayrjo^ivaf [jmXMv yt pofif 
OfioXoyel Koi apt^fJLOu Kgeirhva jSiSXia xoedsf avoc/ fxrfiafjL&s tlg aMt 
iKfjko^ora, Koi tsToKkSov e^vva[i,yjv ft,vr^i»Aiv^a^ /x^ KTvfiimaff otdnp* 
xa] raura t^^ aurou ^^copoef* oo^ *T/xeyotiou xou Notpx/cnroii tmt 
Ugeo(rafAivaov ev 'lepo<rok6fjLOts. eyoo y&v evirfi^ov rivt rmv *^fiMtd9m 
xoLi fx^v otrre Uavralvov roi)$ w6vov$ aviypoc^tVy ovrs to5 *PoofMiibv 
Kx^/xffvro; srXi^v $uo xai jxovfiov IrifoAoov (et prudenter hoc qui- 
dem)' oAX' 5re vr>jei^wv kripoov. 6 yotg ^Qftyivfis, sx oRa tl %&$' 
rooVf fiJoXig $ff rerlipoov Ijxv^^. p. 36. ed. Corderiiy p. 4. ed. 
Morelii. Haec Maximus de Eusebio. £t forsitan recte 
aias, ex hujus quidem sUentio a nuUo Ubro fidem peiutus 



IN S. APOLUNARIS HIERAP. FRAGM. 157 

^brogBndam esse, nisi eidem propter aliam ratioiiein causa 
Gflidere necesse fuerit. Denique notandum est, conscrip- 
■isse Apollinarii hujus aequales cum alios, tum Melito- 
nem Irenieumque^ et Clementem Alex. de paschate li- 
farot^ dum vigeoat nimirum iliis temporibus controversia 
pBachalis. Imo hic ipse PrcBfattonis Chronici Alex. auc- 
tor ex Clementis opere de paschate aliqua excitat, quem 
qiudem tractatum memorat exscribitque etiam Eusebius 
ub. vi. Hist. c. 13. Cum haec omnia aanotassem, post vidi 
d. Grallandium in Prolegom. tomi I. Bihliothecce PP. 
p. czzi. nonnuUa ex ai^mentis meis pro confirmatione r^; 
yfHrt^Tifn^ hormn fragmentorum praeoccupavisse^ hoc prae- 
terea adducto, nunquam illa vidisse EuseDium^ quae Apol- 
linarium contra Severianos Encratitas scripsisse, tradit 
Theodoretus Hceret. Fab. lib. I. c. 21. 

P. 150. 1. 3. EW) Tolwv o*i 8cc.] Celeberrima est atque 
diflk^illima quaestio, utrum Christus et Judaei uno eodem- 

Sue tempore pascha comederint; cui quidera me pusil- 
im hominem interponere noluerim. Missa igitur hac 
re, tantum monebo, sensisse videri hunc ApoUinarem 
cum Clemente Alex. aliisque inultis patribus, Dominiun 
coenam suam ultimam, quam hi patres aliter atque eccle- 
ni^ notante id Photio Codd. 115, et 1 16, autumabant di- 
vBraam a paschate legali fuisse, vespera diei civilis 13. men- 
m Niaan celebrasse ; et meridie diei 14. loco agni pascha- 
lia a Judsia tum temporis jugulati, mactatum ipsum Do- 
™™™ fiuMe, secundum Apostoli illud ad Corinthios pri- 
ore eju8 Epist. cap. v. comm. 7. Ko) yatp ro fra^a ^ifjLoov vwip 
ijyuMr Irvdi} Xpt^-ig» Itaque ex Joannis evangeho iidem isti 
Matthaeum^ caeterosque evangelistas, interpretandos esse 
oenauerunt, similiter atque scnptores alii, qui recentioribus 
temporibus statuerunt, Dominum nostrum et Judaeos non 
eodem die pascha e^sse, de natura tamen festi ultimi 
Dcmiinici a veteribus ulis discrepantes. Itidem Hippoly- 
tns in eadem Ckronici Alex. Prcefatione laudatus, non ne- 
mini respondens in libro suo Contra omnes Hcereses haec 
aoribit : wtwKimifrat ^i /4^ yivcoo-xeov, Sn rop (for. legend. ^) 
MMipA trac^iv 6 Xpifosj o^x i^ayi ro xaT£^ vo/xov tsri^a, oirog 
yif fy ri ^iyyt ro nrpoKixrifiyfuvoVy x rfXaoujxevoy r^ «pio-fMvp 
faiyy, Similiter Clemens Alex. et ibidem; Texovdff $« r^ tin- 
M) (scil. die ccenam ultimam sequente^ sive mensis Nisan 
14.) 6 ^S&orrijf i^v aJM^ iv ri vof^a, xaK?Mprfit)i (for. legend. 
widwMudi^) viri *ltsialonf. 

Ibid. 1. 8. iurvpLfAms rt vofup'] Legendum videtur ^fi- 
fon^, prout in interpretatione Latiiuu Caeterum ideo di- 



ij8 ANNOTATIONES 

cit Apollinaris, le^ contrariam esse alteram opiiiiQiieini 
quod cum ex instituto legis agnus paschalis 14. die lunae 
mactandus esset, convenienter legi censendum foret» ri 
aAY}divoy miivaL Jesum Christum eodem illo die pas9um ease. 

P. 150. 1. 22. To aAi}divoy1 Ita edidi, pro rou a>^vmy^ 
codice MS. Biblioth. Boal. numero 3401. signato, in qiio 
prflBter alias PrcBfationis, quae vocatur^ partes haec Apoili- 
narii de paschate fragmenta extant. 

Ibid. 1. 25. 6 uylfoi^sig kn) xsgarm iMWKipooros] Confer 
Psalm. xxii comm. 21. et Ps, xcii. comm. 10. Ostaidit 
Pearsonius in Expos. Symboli, Artic. CrucifixuSy partem 
crucis illam a pictoribus fere neglectam, quae in medio 
palo recto fixa ex eo prominebat, cuique innitebatur sa* 
crum corpus Christi, a Justino Martyre in Dialogo descri- 
bi, rhinocerotisque cum cornu ab eo comparari, similiter- 
que etiam TertuIIianum lib. iii. adv. Marcion, c. 18. et 
adv. Judceos c. 10. Justinum imitatum typicum hunc um- 
comem spectare. 

P. 151. I. 3. xiyov Koi tjvfv/ta] TertuIIianus De JSop/iurm 
cap. 16. et De Pudicitia cap. ult. aquam et sanguinem ex 
latere Christi emissum de duobus baptismis exponity illo 
per aquam facto, hoc per sanguinem, sacro vioelioet la-r 
vacro et martyrio. Eodem modo locum interpretad. tunt 
Auctor Tractatus De Baptismo Hcereticorum ad calcem 
Cypriani p. 29. ed. Felli. Hieronymusque in Ep. ad Oce^ 
anum p. 327. ed. Frobenii. Usitatior autem est expositio, 
quae ad duo sacramenta ecclesiae baptismum aquas, et.pD- 
culum sanctificationis, quae communicatio sanguinia «st 
Christi, sacram illam effusionem refert. Vide Chrysost. 
in Joannis Evang. p. 914. tom. iii. ed. Savilii, et Augusti- 
num in idem p. 554. tom. ix. ed. Froben. quem plus semel 
in lib. quoque De Civitate Dei idem docuisse memini. Per 
aquam autem et sanguinem ApoIIinarius vult significari^ 
ni fallor, verbi divini praedicationem et Spiritus sanctifica* 
tionem, dum illud, moiXw xa^a^iaLj ad figuratam sub novo 
foedere veterum rituum renovationem spectare videtur. 
£st tamen fortasse dubium, utra res, aqua an sanguis, re- 
ferri debeat ad verbum, atque spiritum; nam Augustinus 
lib. iii. Contra Maximinum p. 522. tom. vi. nomine aqu€B in 
evangelii loco commemoratae putat Spiritum Sanctum sig- 
nificari, quia is est aqua^ quam daturus erat Jesus sitienti- 
bus, nomine autem sanguinis Filium, quia Verbum caro 
factum est. £t diu ante Augustinum Irenaeus Spiritum 
Sanctum vocabat aqu4im, quce de coelo est», Lib. iii. c. 17 • 
§• 2. ed. Massueti. Porro pervulgatum id est^ Facundum 



IN S. APOLLINARIS HIERAP. FRAGM. 159 

Hennianensem in Defens* Trium Capit» lib. I. cap. 3. qui 
saeculo scripsit sexto, spirittm de Patre, sanguinem de Filio 
seu Verbo, aquam vero de Spiritu S. ad comm. 8. cap. v. 
episL primce S. Joan. interpretatum fuisse. Sed bac re 
xnissa, constat aquam et sanguinem in evangelio commemo- 
ratos de verbo et spiritu, sed qualitatibus non personis^ ab 
ApoUinario etiam saeculo secundo ecclesiae dictos fuisse. 

P. 151. 1. 15. xa» vtfii oAti^iMK WfSrot xal h6rtfot] Photius in 

BibUothetXB Cod. xiv. 'AvoXivo^ibti 'E^io-x^ou t^^ Iv 'Aa-lf 
*l§fa3ri?iMMSf mgos "E^Jcfivois, 9^ mp\ e6<reSelcts )^ aXi/i^sias, 'Ayf- 
yina^ 'AToXivap/ou cr^o; "'RXXrjvugf )c fsrep) eva-eS&aSy i^ mp) 
ikifielas* 2ri 3s 'IsptfnroAiTij^ 6 avyfoafws t^; ffv 'Ao*/^ 'lepairoXiMg 
ytyoM^ tiriVxo^o^. ^i^o-s 8s l^r) Mopx» 'Ajfrcovle (sic) Bij^tf |3ao-i- 
Amo; *PoBfMe/(OBy. o^ioXoyo^ $s 6 ay^p )^ ^paa^et o^iokiyco xsp^p^fMVO^* 
}Jkyert^ %e aurov xa\ erega a-uyfpau^ijiara a^topLvriiMvevra elva^, olg 
wKm ^jiUig heruxpiMv* Ha^ Photius. Fabricius autem in 
Delectu Argument. De Relig. Christiana p. 16O. incertum 
esse putat, an idem hoc opus fuerit atque illud de veritate 
ab Eusebio commemoratum, idque sub titulo fsrep\ eua-e- 
Silms xo) iikifielag legerit Photius, an diversmn fuerit opus 
de pietateyicepi ewreSeiagy atque idem fortasse atque illud (nrep 
wtfwg^ ita vocante Nicephoro librum Imp. Antonino obla- 
tom. Verba Nicephori sunt, 6 wgog 'Arromvov koyog tmep 
Tfs wlsrwg» Quicquid de libello quidem ad Antoninum 
censebitur, persuaaebit fortasse, ut div^rsum opus existi- 
metor liber de Pietate ab illo de Feritate, ipsa censura Pho- 
tiaaa, in qua to mp\ repetitur. Diversos libros esse existi- 
marunt Halloixius Fitt, PP, OrientaL tom. ii. p. 799. et 
Gallandiua loco supra memorato ad pag. 157. 

Ibid* 1. l6. xai Wfog 'lov^aiovg mr^Sirov xcu hvrtfoi^ Absunt 

hflBC a nostris codicibus Maz. Med. et Fuket. Sed neque 
Rufinus ea in exemplaribus suis le^erat, ut ex versione 
qus apparet : sed nec Hieronymus m libro de Scriptori- 
bns Ejcx^Iesiasticis, ubi omnes ApoIIinaris libros recenset^ 
hajus libri contra Judseos mentionem facit. Nicephorua 
tamen ejus operis meminit. Valesius. Haec verba a 
librario quodam moleste sedulo addita putarem atque ex- 
ulare juDer^m, nisi iieri quoque potuisset, ut errore circa 
homceoteleuta omitteretur. Stroth. Codicis Regii lcctio'^ 
oem firmat MS. qmdem Norfolc, non autem Cod. SaviU 
aive BodiL contra quam Strothius propter Valesii silen- 
tiom rem ae habere putarat. Caeterum utroque loco «r^- 
TO^ ^oHlmmfog ^codex nabet Norfolc, 

Ibid» L 17* fAcr' ov ^oA^y kaivoto/m.dSim-ik] Christophorsonus 
TOtity Qtue non multo post tempore ae integro renovata. 



j6o ANNOTATIONES 

Quam interpretationem probare non possum. Langtu vero 
et Musculus fere eundem sensum ambo secuti sunt. Sic 
enim Langus : Et qrus prceterea adversum Phrygum kcBre^ 
sim composuitf quce non multo post res novas m Ecclesiam 
induxit, Musculus vero in hunc modum : Quce non muUo 
post tempore insolescere coepit. Possb etiam ita vertere : 
Qi^ non multo postea apertius publicata est. Valbsius. 
Dum Baronio ad an. 173. duplicem ortum Montanistarum 
» hinc excogitanti se opponit Tillemontius Mem, Eccles. 
tom. ii. not. 1. ad MontanistaSf monet vir doctissimus, 
narrare Eusebium, scripsisse contra Montanum ApoUina- 
rem primo ortu ejus, quem paulo post tempus, de quo 
tunc agebat Eusebius, contigisse putat. Verterem ig^tur^ 
qzue non longe postea excogiiata estj tunc quidem quasi 
nasci indpiens. 

P. 152. 1. 3. ypaiAiAaret] Valcsius quidcm post Rufinumy 
Hieronymumque De Viris IIL cap. 41. uoi ex Eusebio 
ha^ afferuntur, vertit literas; sed reddere se malle ait 
ad Hieron. Fabricius scripta, quam literas. Basnagio quo- 
que AnnaL Politico-Eccles, tom. ii. p. 151. non discre- 
pare haec yjsa/jijttflnra videntur a libris contra CataphrygaSy 
seu Montanistas, quorum raeminit Eusebius. '< Secus ait 
ille ^^ de his quoque epistolis commemorasset in catalogo 
** operum Apollinaris.** Porro ita Gallandius Prolegom. 
vol. I. Bihlioth. iV. p. cxxi. " Sctipta sive lihros vocem 
*^ ypafi^lJMTa Latine reddere malumus cum Baluzio, Nov. 
^* ConciL Collect, p. 6. et Fabricio, quam litteras cum 
'* Lango ad Niceph. iv. 27. et Valesio." Literas prins 
verterant Musculus et Christophorsonus Eusebii interpre- 
tes. De ipso autem ApoUinario et aliis haec praeterea ha- 
bet Eusebius lib. v. Hist. c. 16 : wpog fiev r^v Xsyo/xevijy xarSt 
^pvyotg a7pe<rtv vaMv 1%vpov xai axaraytjovig^v m rri$ 'lepawikemf 
Tov * AfFoWivapm^ oS X| tsrpo^ev fMfrjfMjV 6 koyog tsTe^olrfrOy i?J^s 
rs <rbv auTco irkelovg tmv njvixa^ff XoyioDV avBpwVj ^ r^^ akii^tiaf 
V7ripfiMy(p$ avisj^ ^vafi,i$* If cSv )^ vjfjLiv ig-opiag tsrXelg-yi Ttg inr^ectg 
xaTekeketipla^. Dein vero pYitr&g aliquas bene longas ex- 
cerpsit Eusebius ex opere quodam contra Cataphrygas 
scnpto, quod Apollinario quidem aliqui attribuere solent, 
sed male id factum esse, Valesius ibidem monet. Hal- 
loixius quoque in Fita S. Apollinarii hoc opus ab ipso ab- 
judicandum censuerat, etsi fragmenta ejus adposuit ibidem, 
quse equidem postea ad initium saeculi tertii lectori sistam. 
In eadem porro sententia est Gallandius, ubi supra. Sed 
ad opus hoc nullus dubito, quin verba pertineant Auc- 
toris Libelli Synodiciy a Pappo et Justello primum editi, 



IN S. APOLLINARIS HIERAP. FRAGM. i6i 

Stfvoto; ^1« xei Upei roirixi), inquit^ h 'IspaToAei r^; 'Ao^ia; 
ffiiyoc^^i^Mra uiro AiroWivaplou T8 roet^Ti}^ 6<rtooTafov hiriaxijpovy 
xal kripanf tixoa-is^ inia-xoTraiVy uTTOxripi^aacL tb )^ exxo^l/ao-a Mov- 
TM^y xok) MoefiftiAAay rov; \|;e(;SoT^^Ta^* di xai /SXao-^ijpo^y 
froi &eijbboyifloy7c;, xo^eo^ ^o-iy 6 avro$ vrarrjpj rov j3/ov xoeT6fPe\|^ay' 
ffifif auTxiis iij xarixpm xcii Q^s!^otov tov axDTia, Apud ConciL 
halb. et Cossart. tom. I. p. 599. Scilicet in opere Contra 
Cataphrysas ea saltem ae morte Montani et Maximillae 
referente £u8ebio extabant; neque alii fortasse origini de* 
betur^ quod de Theodoto coriario, qui Christum Deum. 
esse ne^abaty hic novum et inauditum sequitur, quippe 
cum ibi stadm post commemoretur Montanista quidam 
nomine Tbeodotus. 

P. 152. 1. 7. ait Socrates] Similia Nicephorus habet 
lib. X. cap. 14. Hist, EccL 

Ibid. 1. 28. explicarunt.l Hieronymus quidem in lib. 
De Viris HL cap. I8. ubi de Papia ait, hunc mille anno- 
rum Judaicam edidisse Ssurf^axriv, addit^ eum secutos esse 
IremBum et Jlpollinarem, et cceteroSy qui post resurrectio^ 
nem aiunt in came Dominum cum sanctis regnaturum. 
Verum designari hoc loco ApoUinarem, Papiae in sede 
Hierapolitana successorem^ prohibet me credere alius 
Hieronymi locus in notis Fabricianis ibidem videndus ; 
ubi auctor, postquam Latinos scriptores, regni mille an- 
norum deiensores, memoravit^ Et ut Grcecos nominem, ad- 
dit, ut primum extremumque conjungam, Irenceus et Apol- 
UnariSf &c. lib. xi. Comm. in Ezech. cap. 36. His autem 
virbis Apollinarem Laodicenum significari^ saeculi quarti 
scriptorem^ haud dubitabam^ vel pnusquam eundem Hie- 
ronymum scribentem vidi in Prooemio in lib. xviii. Comm. 
EsauB^ respondisse Dionysio Alexandrino mille annorum^ 

Sam vocat Hieronymus, fabulam irridenti Apollinarem. 
t igitur verisimile, ut hic sseculi secundi, quem attuli^ 
pater^ Apollinaris Hierapolitanus, Chiliastis eximendus 
esse videatur. 



YOL. I. M 



DIONYSIUS 



ET 



PINYTUS. 



i"- 



m;!^ 



. ■ . r : 



■ ■«. 




DIONYSim GORINTHIUS- 



S. HiEitoNYMUd, L\b. Bt Vtns IHuitrlbu^, 

cap. Ixvii. p. $7- 

DlONYSIUS Corinthioruiii ecdlesi* fepiisjcopug, 
ttttiiA eloquentias et industride fuit, ut nion tolui^ 
itx^ dVitatis et protincias populod; 6ed et dki^^i^ 
tffbiufh et provinciarum episedpos epi^oiiil ^radt- 
fet. E quibus est una ad Laced^monios ; alia.ad 
ilthetiiensed ; tertia ad Nicotnedefises ; quarta ad 
Greteuses; quinta iid ecclediatn Amastrianatn, et 
ad reliquas Ponti ecclesias ; sexta ad CtiOSsianO^, 
et ad Pinytum ejusdem urbis episcopum ; septima 
ad Romanos quam scripsit ad Soterem episcopum 
eorum ; octava ad Chrysophoram sanctam foemi- 
nam. Claruit sub Impp. M. Antonino Vero, et 
L. Aurelio Commodo*. 

* Commodus^ qui patri Antonino successerat an. Christi 180. 
peiiit anno 193. Sed regnare coepit cum patre an. 176, quibus 
temporibus Dionysius martyrio coronatus fuisse yldetur^ nisi 
cum liatinis malis eum confessoribus tantum adjungere. 



Wd 



PINYTUS. 



\ 



S. HiERONYMUs^ Ub. De Viris IllusiribuSy 

cap. xxviii. pag. 9^. 

PlNYTUS Cretensis, Cnossiee urbis episcopat, 
scripsit ad Dionysium Corinthiorum episcopum 
valde elegiuitem epistolam ; in qua docet, non sem- 
per lacte populos nutriendos, ne quasi parvuli ab 
ultimo occupentur die, sed et solido vesct debere 
cibo, ut in spiritalem proficiant senectutem» £t 
hic sub M« Antonino Vero, ct L. Aurelio Conv- 
modo flor^it. 



BEATI DIONYSII, 

CORINTHII EPISCOPI, 

MEDIO QUI SiECULO SECUNDO FLORUIT, 

FRAGMENTA, 



S EX EPISTOLA AD ROMANOS 

QUAM AD SOTEREM EPISCOPUM EORUM SCRIPSlT . 

liS, ipffif yof ifttif iB-of i^) Tkho, tsinTa^ fie^ aJi/^ 
ifkvf mixi?<Mf ivi^trilv, iKx^a-iud^ U tsoXt^ak rcu^ 
KOira 9tMrM ^oA/y iCpi^uL mfJUTTHV* odii fUf r^v ? ^9^ 
ibf^iMP 'mvioL¥ cLfuy^vxeyrW i¥ fureiX^oif ^ aJk^potf 
vTrafx^o-tv iTnxo^Syretf' Ji' Zv irifJLTrm a^^S^if i^o^ 
iioif, vfUT^oTrafoJiffrof eS^o^ 'Pcaf^a!tcof ^VcofjLeCioi iiet^kj^ 

?JuQofTig" OV fJLOfOf ^lUTiT^fflKif fJUtKAftO^ VfJuZf im- 

OTKOTOf X^^9 0L?Stiei y^ iTnfu^Kir imxo^af fiifTfif 
15 iMTTifJLTrofjLiVfif ieLy^i?i$tcLf Tfjf iU Tovf ayiovf* Aoyoi^ ii 

fJLeLKet^ioif TOV^ OLftOfTCL^ a,ii?\jpw^, U^ TfKfCL ZSeLTTfP ^i?\i* 

^ofy^ TaafeLK€L?^f. H»c attulit Eusebius lib. iv. Higt, c« 23. 



Haec eBim vobis consuetndo 
est jam iude ab ipso religionis 

20 exordio^ ut fratres omnes vario 
beneficiorum genere afficiatis, 
et ecclesiis quamplurimis^ qu» 
in singulis -urbibus constitut» 
sunt, necessaria vitse subsidia 

^5 transmittatis. £t bac ratione 
tnm egentium inopiam suble- 
vati^> tum fratribus qui in me- 
taliis opus faciunt^ necessaria 
suppeditatis : per Haec qu» ab 
iaitxp traDsmittere consuevi^tis 



munera, morem institutumque 
Romanorum a majoribus ves* 
tris acceptum Romani retinen* 
tes. Atque bunc morem bea* 
tus episcopus vester Soter non 
servavit solum^ verumetiam ad- 
auxit : tum munera sanctis de-» 
stinata copiose subministrans^ 
tum fratres. peregre advenien* 
tes^ tanquam liberos suos pater 
amantissimus beatis sermoni- 
bus consolando. 

M 4 



i68 RELIQUIiE SACR^ 

Ex eadem Epistola. 

*£v aurp Si roiuTTf (epistola) xdi riis KXi^fteyro; fffphg Kopiyditf^ 
IjJfMfriTai iTiroXij;, (verba Eusebii sunt in loco modo excitato) 
$i}X»y avixad&f l| a^alov !dou$ M riis cxxAijo'/»; rigy la&rfnafft» 
a\mi% mnl&oi^. xiya yow (Dionpius)* TflV OilfiefOV OUP Kv-S 

^iAKfiv kyietv fifJLifetv iifr/cLyoiJLiv, €¥ ^ i^iymfAiv vfuiif 

T9IV €7r<^oA^y' fjv ^ofjuw asi 9rm Avayivcoa-KCVTtg^ nuB'^ 

TilS^ai, a)f J(^ TflV VJ^OTSMV flfMf Ji^ K/JlfJLiVTO^ y^ 

(PUTAV. 

In hac ipsa etiam epistola me^ vestram legimuSj qnam qoiA€n 10 

minit Clementis epistol» ad Co- perpetuo deinceps legenteSypcr- 

imthio9 scripta, quam ex prisca -^^ ^ priorem lUii» noini a 

consuetudme m ecclesia leg, soh- ciemente scriptam epistobun. 

tam esse testatur his verbis. Ho- ^^,.^;. ^^^^u «^ X.L i 

«• |. -Tk • • .. optimis pneceptis ac aocnmcn'» 

die sacrum diem Domuucum ^- i. 5 u- 

twasegimu». la quo epUt«lam t.» abundab,mu.. . .» 



Ex eadem Epistola. 

TcUJTA (Valesius emendat rctt^Jj) K. VfJim ^CL '^ TOTedf 

Tti^ vab^ea-id^, r^y a/Tro Tler^ov y^ IIaju^,ov ^vreietv y«^- 

S^So-a^v ^'Pa)fjf.u<6ov tb f(^ Ko^tvB^iav avviite^a/raTt. i(^ yj 

afJt/poo j{^ sW riiv iifJLtri^av Ko^tvBov (pvrsva-avTes^ ^/Mf,2a 

ifjLoicof kSiict^aiV' of^oicos Js Kjs/ij £;V tyiv 'iTojdaiv ofjUos 

^i^ci^ctvTSff sfJLCL^^fl<ra,v kclto, tov olotov kcu^ov. Protulit 
hsec Eusebius lib. ii. Hist. c. 25. 

Ita et vos tanta admonitio- Corinthum ingressi, sparso E- 

ne vestra, sementem quae Petri vangelicae doctrinae semine nos 25 

ac Pauli satione succreverat, instituerunt 5 et in Italiam si- 

Romanos scilicet et Corinthi- m6( profecti, cum vos similiter 

os, simul commiscuistis. Am- instituissent, eodem tempore 

bo enim illi in urbem nostram inartyrium pertulerunt. 



DIONYSIUS. 



1^9 



Ex eadem Epistola. 
''Eri 8c i oMs Xfl^ iteg) twv iSimv hci^hm (verba Eusebii sunt 
in lib. iy. Hist. c. 23.) ig ^efSmpyffieKroov^ rcMTa ^r^a-lvm '£^f* 

5^01 ''^^^^ ^ ''^ou iuiQi?^ iaro^oXoi l^tCjAnav ytyifJUKAr 
« /Eicr ifytdfkivTMf, et Q vf^oan^evTi^* oi^ to ifctf KeiTcLi. k 
S^euffict^y i^A il f{gj tZv Kvpicuuov fO^iougyfia-oLi uvi^ 
iw$foiio?\JlinreLi y^a^v, oyroTi k^ Touf ou iouwrcu^ iTfJoir 
CAifJuea'<* 



10 Idcm pnetierea scriptor episto- 
las soas a falsariis corruptas esse 
•doMBet^kaflcribeiu. Epistolas 
scripu rogatus a fratribus. Sed 
ilhs Buniitri qoidam Diaboli^ 

15 »i«mii« CQBapJieTerant : qa«- 
dam ex illis expungeutes, qus- 
dam adjidentes. Quos certe 



manet feralis illa sententia : Vsfr 
vobis. Non mirimi igitur yide- 
ri debet^ si sacrosancta Domi« 
ni scripta quidam aduiterare 
aggressi sunt^ quandoquidem in 
longe inferioribus scriptis ideni 
auai fuisse deprebenduntur. 



D£ RELIQUIS SEPTEM EPISTOLIS 

Hcec posuit Eusebius, in loco statim ante laudato. 

t20 Kflii Wf&Tov yi V9g\ Aiowm^/ou ^ariov* Srt ' tb Tris hv Koph^ef 
fffeifOixlas roy 9% nrKrxo^^ iyxe^slp^sn ^povov xoi oos ^j? cv^sov 
fikomviag oi (livov roi; vr oeurov, «cXX* ij^ri xa) toIs M Tris ^AXo- 
taaris i^&ms ixoivwv»* ^^o^iftfioro^oy awaa-tv iaurov na^ig^Sy ^ 
tSs ^mrvKvro x»doXixai^ iFpos Tas exxX)}o*ia^ nnfoXaf^. oav iftv, 

25 *H MEN IIFOS AAKEAAIMONIOTS, 6p^d(^las x«n^^ 
Tix^^ ftppniS TB xa) kvwruos uro^erix^* 



' Acprimum qoidem de Diony- 
•10 dioendom est, qai Coriathio- 
ram eecleBic episcopatum gessit, 
30 nec solam populis sibi commissisy 
yerum etiam aliaram regionum et 
orbtom iocolisy diviuos labores sa- 
^" ot prolixie CQmmunicavit: omniura 



commodis utilitatique inservieos, 
in catholicis iUis, quas ad diyersaa 
eeclesias scripsit, epistol». £x 
quibus una quidem est ad Lace* 
dsemonioSy recUe fidei institutio- 
nem continens, pacemque et uni- 
tatem insinuans. Altera vero ad 



170 



RELIQUIiE SACR-aS. 



'H AE nPOS A0HNAIOTS^ Sieyfprix^ fsrtfeoos xai r^^ xari 
To Bvayyi\tov «roXirff/a^* ^; iKtywpYifravTag ^^<yx®9 ^ ^ iMatfoti 
itlv Serros^avras rou XiyoVf l^ oxntnp rov vqot^wa avraif IIouxAjoy 
fAApTvpriircq xarai roifs rirt awiSri hay/[Mvs» KoSpor» Sc [liTet, rov 
fMi^pricavTa IIovTrXiov xaras^avros a^roov hwurKfrov fuit^Vf^acS 
iwifAapTvpwv, (tis ^ioi tt^s aurs ainvSvis tururwa^ivTow, xa\ r^; W- 
S-eoos avalwKvp^viv s\k/Q(irmv* Si]Xoi S* M rovrois^ ftk x^ AiowMrio; 
« ^ApeOTFayirvis vvh tov aico^oKov Yiaxikov wpoTgofjriis M r^y wlfut 
xarai ra Iv raT; vpo^ea-i h^YiXsofAivay irpooros rij^ 'Adi^yocicoy vopoi- 
x/ot^ r^v ^io^OT^ syxffX^Jf «fO« 10 

"AWri S* iTTiroXi; ri^ avrs nP02 NIKGMHAEAZS ^/>rr0r h 
p rigv Mapxloovos oSpeciv mKifMoVf rop r^s akifiilas vaflfOTOf 
xav6vi. 

Koi rp IxxAijo-ia Sf rp fjapotxovfrji rOFITNAN 'AMA TACS 
AOinAi:S KATA KPHTHN nAPOIKIAI^ hrifilhH, .«/^ l6 
Xisnrov hrlcxoTTOV evurwv aroSfip^ffroc/, ors Si^ M «rXf/fou; fJMprvp»'' 
fji^ivris avipayet^iais rris (nr avrov exx^ai^rteis* t^v rs rcSy edpmxaw 
has^po^v vvo[j.ifx,v^a'x& fv^Jtrle&Of, 

Ka) rj ixx\ri<rla Se rg wapoixouo-jj AMA2TPIN 'AMA TAIS 
KATA nONTON mssi^^h BaxxuA/Sou jxev xa\ 'EXnts-B, cos av20 
dtvrov M ro ypa^a^ larpoTpe^avToov ftiftvrj^af* ypa^aov rs ^aoov 



Athenienses scripta, excitans ad 
ficleni? et ad vitam ex prKcepto 
evangelii traducendam : qua in re 
ne^ligentiam arguit Atheniensium, 

Suippe qui a fide propemodum 
escivissent, ex quo Fublius ipso- 
rum episcopus in persecutionibus 
tunc temporis excitatis marty- 
rium subierat. Meminit etiam 
Quadrati, qui post martyrium 
Publii, episcopus Atheniensium 
est constitutus : ejusque labore et 
industria cives denuo in ecclesi- 
am convenisse, et redivivum fidei 
ardorem in illis reparatum esse 
testatur. Refert praeterea Diony- 
$ium Areopagitom, qui a Paulo 
Apostolo ad fidem conversus est 
quemadmodum traditur in Acti- 
bus Apostolorum, primum omni- 



um ecclesiae Ath^niensis sacerdo- 
tium suscepisse. Sed et alia ejus 
epistola exstat ad Nicomedienses, 
in qua Marcionis hseresim impug- 25 
nans, veritatis regulse firmiter ad- 
haerescit. £cciesiae praeterea Gor- 
tynensium, et reliquis simul eccle- 
siis Cretae iiteras scribens, episco- 
pum ipsorum Phihppum magno-30 
pere praedicat, quippe cujus ec- ■ 
ciesia egregiam laudem fortitudi- 
nis et generosi animi, communi 
omnium consensu retulisset : mo- 
netque ut ab haereticorum fraude 35 
ac versutia sibi caveant. In epi- 
stola vero quam scribit ad eccle- 
siam Amastrianorum et ceteras si- 
mul ecclesias Ponti, se quidem a 
Bacchylide et Elpisto ad scriben- 40 
dum irapuisum esse commemorat. 



DioNYsrus. 



171 



mthwr «roXA^ Sc vTsqi yifMtj xolj ayvslag rol$ avTols larapatvel» 
jcoi rov; i^ olas S* oHv affrvirliffko$j crrc cjAiJixftcXfiia^^ giTc fti^v ai« 
pffrfx% tffXSan^ httfpi^vras, Se^itf^o/ cj^OfarTsi. 
5Tmmus a}Js:ii hyxartl^jSKra^ IIPOS KNX^SSIOTS nriroXii^ ly 
jflliivroy T^; vragoixlas hrl<ntoirov vroLpaxakii, fj,^ fiapv foprlof 
hreauxyxtf ri veq) dyvela^ to1$ oSfX^oi; hFm^ivaf, TJ^g Sc rmv 
m)<XSoiv xarasv^a^i&af a&evelag.' 
%joi Jbik^ 81 ri; «'opfl^ raura; kriroA^ roS Aiovuo^iou fipera^y 



lOXFYSO^OPA flriforar]! ^(SsAf^ mfffiXayro;. p roL xaraK^Kx 
ypafanff r% «poo^xouo^; 3^ our^ jxcrfS/Sov Aoyix^; rpof ^^. 



Episcopiiiii autem ipsorum Pal- 
nwm nominatim appellans, aacra- 
rmn scnptiirarmn expositionem 

25 aflRert. Multa qaoqoe de nuptiis 
ct de castttate eis prscipit : et 
cmcttiii ^oi a qaovis lapsu, sive 
HriHyij sive etiam ab liseretica 
pavitate resiliunty benigne suscipi 

SOjnbtt. In eodem volumine conti* 
netiir etiam epistola ad Gnossios, 
ia qiaa Pinytiun ecdesiaBi illios epi- 



scopum monety ne grave onus cas- 
titatis fratrum cervicibus tanquam 
necessarium imponat, sed ejus quas 
in plerisque hominibus inest infir-* 
mitatis rationem habeat. 
Habetur praeterea alia ejusdem 
epistola ad Cbrysopthoram fidehs- 
simam sororem, cui convenientia 
scribensy spiritaley ut decuit| pa- 
bulum subministmt. 



/ 



Jr ANNOTATIONES 

'f§fH BB. DIONTSIUM ET PINTTUM. 



i0f. 1. 7. *E$ ipxi^ yap ufilv] Praemisit Eusebius : *Eri 
r/ff xo) vpos ^PoifMlHg hrifo)^ fipiTotfy tma-xivto rm Tore 
^pOfffeovBtra* h^ ^; slsv oloy rh k^ vraga^e^oif ^^i^&gj h' mv 
a tS xaS^ iiiJi^ ^iwyfjLOV fvXa^diiv *FciofjLauiov i^o$ onro^e^i" 
toira ypafmr £3 APXH^S yotg &c. Extat etiam epi^ 
^puiem Dionysii ad Romanos^ Soteri tunc temporis 
10 RomancB urbis nuncupataj ex qua pauca qucedam 
non absurdum Juerit, uli scilicet ille morem hi* 
Jhmanorum ad persecutionem usque nostra cb-' 
perpetuo custoaitum magnopere commendans 
rk^ H^U enim^ inauity &c. Asserit quidem auctor 
epistolarum ad cl. Strothium ab eo ante Euse» 
■tmm positarum p. Iv. falli Eusebium^ eo quod di- 
Oljerem adhuc in vivis fiiisse, quo tempore Diony- 
ijQpbftolam suam scripserlt ad Ronianos ; idque pro- 
, XMt doctus axbitratur, quia Soter in eadem fjMKa- 
iaS» bwhnowoi appelletur, neque enim vocem fjLaxapiog 
:j0emoitui8 adhiberi. At vero Alexander Hierosolymae 
B apud Eusebium lib. vi. Hist. EccL c. IJ. fine 
ad Antiocbenos scribit) se illam misisse hat Ka^- 
i Too ftMutpiou mpw^ipou ; et Cyprianus, probe me- 
mitii, beatorum confessorum nomine appellat Maxinmm 
** le Chriati confessores, qui tunc in vivis agebant. 
Scholium in Appendice ad ed. nov. Pluti Aristoph. 
i a cl. Schaefero memoratum ad pag. 53 1 . rj 
U reSv aylm Xiyrro^ jxovoy* ro fJMxapMf xa) fjLaxapifh^ hv) 
iial taoAwfivTm* fJMxaplrr^s ii hil reov eaco^avovrm fjAvmv, 
taaiea concedendum est, vocem fjMxapio^ cum nomine 
^to eoi^unctum, ut in formula 2arr«^ 6 fMixapios, de mor- 
feie semper adhiberi 5 vide infira Serapionis Frag- 



Ad^ 1. 10. bf jxcro^^oi; 8s aSt^jpol^ 8cc.] Recte haec inter- 
pratatua eat Dodwellus de persecutione contra Christianos 




174 ANNOTATIONES 

Ser Grsecas civitates sub Pio Imp. excitata, cujus meminit 
felito verbis inira cap. 26. (At cons. notas supra ad 
pagg. 123, et 125.) Auctoritate hac Dionysii Connthio- 
rum episcopi fretus idem Dodwellus initiuin pontificatus 
Soteris ad tempora Pii Imp. retraxit, et in A. D. 153. con* 
jecit. Vid. dus Dissert. De Successione Rom. Pontif. 
c. xiv. n. 1. W. LowTH. Sub Marci Aurelii piimordia, 
postquam Pius regnare desiisset, persecutionem grttnssi- 
mam quandam excitatam esse contra Christiaoos, validis 
argumentis ostendit Basnagius in AnndUbus PoUiico^Ec- 
cles. ad an. 162. Porro, quum nihil, opinor, cogat^ nt 
Dionysii istud de Romanorum erga martyras in metalln 
constitutos beneficentia ad praesentia sub Sotere- spectet, 
eo infirmius reddetur 'Dodwelli argumentum pro le- 
tractatione Soteris ad tempora Pii, etiamsi vexatio ista 
sub illcr imperatore revera contigerit. £t lectius forsan 
alii ex communi opinione hunc episcopatum intra Marci 
Aurelii tempora collocandum putant^ qiu regnare ccept 
anno i6i. 

P. 16/. 1. 11 • $1* fioy trffftireTe] xai addunt Chrisiopk. Lecii, 
et Fers. Stroth. ws[Mrorre$ pro sre/Mrm Cod. Norfolc. 

Ibid. 1. 12. hafuXarlwTeg] ^iGUpukoirloifTag Chrisioph* Leeii. 
fuxirloms Niceph. Stroth. Tfiofiocioi statim ante omittit 
MS. Bodl. seu SaviL 

Ibid. 1. 14. ^Sajrnip] 'Sarigtx^s hic et semper alibi MS, 
Norfolc. idenique nomen huic episcopo Georgius Syncel- 
lus Nicephorusque CP. in Chronographiis sms, et Euty- 
chius Afexandrinus in Annalihus ad pag. 359, indiderunt 
Soterichus in vett. inscript. occurrit apud Gruteruin. 

Ibid. «n3'J0i;xsv] Stephani lectionem yfi^xev revocavit in 
nuperam ed. suam Strotliius, quam firmat Nicephorus in 
Historia EccL sed cum Valesio faciunt codices BodL ct 
Norfolc. Vertit Rufinus vetus interpres, sed et auxii in 
melius. 

Ibid. eKiyop^wy yikv] Notandum est illustre testimonium 
Dionysii Corinthiorum Episcopi de Romana Ecclesia, 
quse cum esset opulentissima, aharum Exclesiarum inopi* 
am liberalitate sua sublevabat, et fratribus ad metallum. 
damnatis aut in exsilium missis, alimenta et munera sub- 
mittere consueverat. In hunc usum fiebant collectse in 
Ecclesia Romana diebus Dominicis, de quibus exstant ali- 
quot S. Leonis Papas sermones. Quae laudabilis consuc- 
tudo jam inde a primis Apostolorum temporibus insti- 
tuta, ]n postrema etiam persecutione' Diocletiani servata 
est, ut hic testatur Eusebius : quo tempore Ecclesia Ro- 



IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. 175 

XDana Christianis ad metalla Palaestinse et per ^gyptum 
damnatis, coUectas pecunias misit. De hoc more Komanse 
Ecclesie prseter Dionysium Corinthiorum loquitur etiam 
Dionysius Alexandrinus Episcopus in Epistola ad Stepha- 
Oiun P^pamj quam refert Eusebms in lib. vii. cap. 4. al yih 
roi 'Svpla^ !\af xeii ^ ^ApaSla, 0!$ hragxalrB htis^orey i^ 61$ niy kwM" 
^bietn. Id est, Syriae omnes et Arabia^ quibus pecunias 
idemtidem submmistratis. Quem locum male verterunt 
iDterpretes. Valesius. Ad hsc nos docet Petrus Cou« 
■taotius, qui fragmenta epistolae hujus ad Soterem editi- 
oni suse Episiolarum Rom. Pontificum inseruit^ Basilium 
Caesareae episcopum, ut in epist. ejus 220. nunc 70. vi- 
dere est, de Dionysio Romano Stephani in sede succes- 
sore^ scribere, viros ab eo in Cappadociam fuisse missos, 
qui captivos redimerent. Moremque captivorum redi- 
mendorum in aliis praeterea ecclesiis obtinuisse, ex Cypri- 
ani loco constat^ ut pridem ad Dionysii Corinthii naec 
fiagmenta monuit Pet. Halloixius tom. ii. Vitt. PP. Ori* 
enial. p. 785. " Pulcherrimus est locus/' inquit, ^* in S. 
*' Cypriano, epist. Qo. (secund. Felli ordinem 62.) ubi pro 
^ redimendis Christianis captivis mittit ipse ad episcopos 
^ Numidas ingentem sumniani cum nominibus eorum qui 
'^ contuleruntj additis etiam singulorum siunmis; qu6Nu« 
" midamm ecclesiae, et pracsertim e captivitate barbarica 
^ redempti suonmi in precibus benefactorura recordaren- 
«' tur." 

P. 167. K 16. ris avuvTag aSfX^i»;] Male Langus et Mus- 
calizs redeunies vertere. Melius Rufinus ita interpretatur : 
advenientes fratres clementi satis et milissimo solatur allo" 
quio. InteUigit enim Dionysius fratres qui ex longinquis 
regionibus Bomam venire consueverant, penuria apud se 
laborantibus subsidium aliquod a Roinanis relatun. Va- 

tBSIUS. 

Ibid. flp; rhtva varijp ftXSs^opyos vrapaxaXMv^ S. Basilius 
M. in Epistola ad Episcopos Gallice et ltali<B num. 243. 
olim 70. notata, O^ap^v yupf ori ovx av tots sriAodoi^ff ^f^y^ 
fld fUKAXoy ys 4 4 ftij^^p T(ioy hxyivtnv t^^ xoiX/a^ axnr,^. p. 374. 
B. tom. iii. ed. Benedictin. 

P. 168. 1. 5. o8y] A Stephani ed, abest. Stroth. Lo- 
ciim vertit Rufinus hoc modo^ Beatam, inquit, duximus 
kodiemam Dominicam diem, in qua legimus epistolam 
vestram. Isne legebat [/.axaplav pro dylav ? De die autem 
Dominico vide quse supra notavi ad Melitonem, p. 129. 

Ibid. I. 6. aveyvaipisv] Hoc recepi codicum auctoritate 
coactns ex MStiis BodL seu SaviL et Norfolc. pro avsyvw^ 



176 ANNOTATIONES 

KOfiiVj firmantibus Gruteri Lecit, ataue Nicephoro, Pn- 
terea fyvafuv habebant codd. Max* Med. Fuket. teste Vak^ 
sioy solus cod. Reguis avtyvwxafjLev. Margo autem Jonesiani 
exemplaris ed. Steph, ad edit. Readingianae calcem AyfyMm. 

P. 168. 1. 7* ^ $o/tffy] ^ ^ojxcy Ckristoph. Lecii. %f xei 
^oftsv Niceph, Stroth. 

Ibid. ^y i^OfjLiv ael Torf atvayiyfiMncoyrf^ vov^ml&af^ wf xai r$f 
v^ore^av] Cum Steph. Lemoynius videret Eusebium aliU 
unicam Clementis epistolam agnoscercj unicam igitar hoc 
loco memorari jure censebat. Hunc tamen locumj ait, viri 
doctissimi urgent ad duas Clementi epistolas ascribendas; 
dum ipse putat, tantum unius epistoice, exclusa etiam ilk 
Soteris^ iieri mentionem, et sic legit, kvryv&xafuv r^ Imro- 
Xi^y %v e^ofji^sv aei ^rors avotyivaxrxoyres vovbml^aif e^ xci li wfi^ 
Ttpov tifjAv hot. KxfjiJi^vTog yfaftiaav. Legimus epistolcm [vtfi- 
tramly quam semper legimus ad instructionem et solaiiam 
iiostrumy tanquam ad nos per Clementem olim scripictm et 
destinatam. Addidit enim vir cl. se non videre^ quare 
celebrem istam epistolam Romanis tribuisset DionysiuSf 
quam utique constabat a Clemente exaratam, et illius no- 
mine ubique legi et citari. Vide Notas ejus iu Varia Sacra 
sua p. 1067. Sed mea quidem sententia nihil est mutan- 
dum ; recte enim confertur posterior hasc Soteris atque 
Romanorum epistola cum priori illa Clementis, quam qni- 
dem nomine Homanae ecclesiae dictatam fuisse, tum ex 
inscriptione ipsius, tum ex verbis Irenasi, ab Eusebio lib. v, 
Hist. c. 6. allatis, abunde patet ; 'Er) rsre «v t5 Kk^fjLevTOi 
faa-eoo^ ovk oXlyvj; to1$ ev Kogiv^co ysvofJLevi^ aSeKfol$j ewes^sikiv 
fj ev *Pcc|X)} exxXr^a-ia IxavwTaTr^v yfafijv roT^ Koptv^iois &C. Vid. 

et lib. iii. Hist, Euseb. cap. 16. et 38. Porro a Clemente 
Alex. hsec dicta est Romanorum epistola ad Corinthios. 
Strom. v. 12. p. 693. ed. Potteri. 

Caeterum verba nunc subjungam Halloixii, male tamen, 
ut opinor, duas Clementis epistolas ex Dionysii loco colli- 
gentis. " Indicat hic Dionysius duas in ecclesia Corinthi- 
'^ orum lectas tum epistolas summormu pontificum^ unam 
^^ Clementis, eamque priorem ad ipsos missam ; duas 
^^ enim misit, ut hinc colligitur, et ex aliis auctoribus ; 
" alteram Soteris, quam dicit institutionis loco in com- 
" mune lectum iri. Solebant igitur, ut vel hinc appa- 
^' ret, episcopi, cum aliquas a summis pontificibus, aut 
*' ab aliis ecclesiarum praesidibus magna aoctrina et sanc- 
** titate praeditis, quales in paucis Ignatius et Polycarpus 
inter alios fuere, epistolas recenter accepissent, eas ad 
populi institutionem et consolationem Dominicis diebu» 






IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. 177 

^ ptd^Uce in ecclesia legere : nonhullas autem non semel 
*' tantam, sed saspius, idque diebus^ ut credibile est^ ipso- 
'' vum natalibus, si quidem excessissent, aut si superstites 
^ forentj diebus quibus primo lectse fuissent anniversa- 
"riis." Tom.-ii. yUt. PP. Oiiental. p. 77^. Haec Hal- 
loixius. Ita, cum in plurimis ecclesiis, non tantum apud 
Corinthios^ Clementis epistola publice legeretur, quod ex 
Eusebio constat^^ lib. iii. Hist. c. 16. nil mirum est easdem 
literas ad calcem Alexandrini sacrorum librorum codicis 
coUocatas fiusse, unde desumptse demum a Patricio Junio 
publici juris foctce sunt, Carolo primo, cui datus ille codex 
fiienit, regnante in Britannia. 

P. 168. 1. 8. ypoLipsTa-otv.] Cum hoc fragmento Epistol» 
Dionyftii ad clerum Romanum, jungendus est alter locus 
ejusdem Epistolse quem citavit Eusebius in cap. penult. 
lib. ii. Hasc enim duo fragmenta sibi invicem connectenda 
ease non dubitamus. Valesius. 

Ibid. 1. 17. ravra} Scribendum puto Taetrnj. Quam Iec« 
tionem interpretatio nostra expressit. Atque ita videtur 
lcjg^me Rufinus, qui sic vertit. Sed et hahentes commoni" 
tionem a Petro et Paulo^ plantatiovem Romance et Co" 
rmiMorum Ecclesus conjunxistis. Valesius. Dionysii 
verbis prsemisit isthaec Eusebius, 00; ^i xaroL roy uurh ayupm 
Mupw (duo apostoli Petrus et Paulus) efjMpru^ria-av, Kopiv- 
3jmr MaxoTog Aioyuo-io; vyfpafoos 'Pcojxaioi^ 6fMXoo¥ o^i iroo$ irop/- 
Pfo-ar* TATTA xei (ffiels &c. Porro ambos tino eodemque 
tempore martyrium suhiisse Dionysius Corinthiorum episco" 
pus ad Romanos scrihens, testatur his verhis : ITA et vos, 
imquiti &c. Id merito admiratur Gallandius tom. I. Bih" 
lioih. PP. p. 670. negligi hoc fragmentum Dionysianum 
a Couatantio in EpistoXis Pontif. Rom. &c. Parisiis anno 
1721. editia. 

Ibid. 8m^ rr^ roo-auTY}; whwlai] Id est^ per hujusmodi 
vettram cohortationem. Respondet Dionysius Epistol» 
Soteris et Cleri Romani, qui missis ad Corinthios literiSf 
eo» benevole admonuerat, ut infra docet Eusebius in lib. iv. 
cap» 22. Quod jam antea Clemens Romanus Episcopus 
liMerat, datis ad Corinthios literis. Ait igitur Dionysius 
Soteri. Vbs per vestram hanc commonitionem, plantationem 
Ronuma et Corinthiorum Ecclesias a Petro Pauloque olim 
faeiamy nunc denuo cot^unxistis. Haec ideo fusius expo- 
%mf quia interpretes ac prascipue Christophorsonus, in 
hujus loci versione masnopere aberrarunt. Valesius. 
•nig non extatin ed^ Steph. Stroth. Sed additum a Va» 
le^ libri acripti nostri fiimant. Mox in verbis ivi Hirfo. 

YOL. I. M 



178 ANNOTATIONES . .:- • 

xftl ITat/Xov ordinem nominum mutat Geor^us Syncell. xn 
Chromgrath. ubi ad p. 341. hsec Dionysii adducit. 
'• P. 168. 1. 18. ysrffiiTa-av] TtwvfiMla-av quidem scribitur in 
Chronico Georgti Syncelli. Sed nostri codices Regpus, 
Maz. Med. ac Fuk. habent ytr/fiii<reaf per simplex y. quod 
equidem magis probo. Val£SIUS. ytwvfiM-oaf per gemi« 
nam v ed. Steph. et Niceph. Elxtabat altera lectio in ^^ 
quoque Venet. Stroth. TtwfitUrav cum simplici v pne- 
stat unus saltem ex codd. nostris, JMStus BodL 

Ibid. 1. 20. ^vTsva-ams] Greorgius Syncellus in Chronico 
habet foirlia-ayres rectius. Sed et in his quse sequuntuf 
ofAoicos le i^ els r^v 'IraX/av, supplendum est ^iT^om;. Sanfi 
in codice Regio et Med. post *lra)Jay, viimda ponitur. 
Valesius. Secundum Valesii versionem Cionysius di- 
cit^ Petrum et Paulum ambos simul egisse Corinthi^ ct 
ambos in Italiam simul profectos esse. Sed ut hunc sen*- 
sum ex verbis Dionysii exculperet Valesius ; primo in pri^ 
ori membro hujus sententis contra omnes Eusebii Codi- 
ceS; et editos et scriptos, ex solo Syncello pro fmwa-cems 
legit foirfia-avres, et eandem vocem foir^amg in posteriori 
membro sententise supplendam docet. Vocem autem Ji- 
mul in Versione unde habuerit nescio^ nisi forte a Ru6no; 
nam vox 6[jloIcos aliud significat, quam in priore membro 
omisit^ in posteriori extra locum suum posuit. £t qui- 
dem ^oirrjaavres pro fvrevaavTss perperam omnino et contra 
apertam Dionysii mentem scribendum esse voluit. Nam 
heec sententia quasi ratio priori subjicitur, ut particula 
ycip clare signlficat. Prior autera sententia haec est. Touka 
xa\ vfjLsls ^ta rris roaavrris vov^eaiasj r^i^ oiwo TliTpou xa) HavXw 
^melav yewi^elaav ^FcofjLaloDV re xoe) Ko^ivd/wv avvexepaapere^ 
Quani etiam sic male reddidit Valesius* Ita et vo s ■ ■ ■ 
commiscuistis. Ex hoc tamen loco satis clare apparetrd. 
fvrevaavres in posteriori sententia ad pure/av re&rendum 
esse, idque ofjLoIcosy similitery bis positum satis innuit. Ut 
hasc oninia rectius intelligantur, integrum Dionysii &ag- 
mentum simpliciter transferendum censui. Ita et vos ex 
tanta admonitione plantationem Romanorum et Corinthio^ 
rum a Petro et Paulo factam commisc7iistis. Ambo enim in 
Urhe nostra Corintho plantantes nos similiter docuerunt, «- 
militer autem et in Italia audacter docentes circa idem tem-- 
pus Martyrium passi sunt. To ^vTeveiv enim phrasis est 

Scriptuaria. At qui to ^orrav Apostolis tribueret, eos 

non doctores sed discipulos efficeret. Q^n etiam Va- 

lesius o/t^cE, aut male transtulit, aut penitus oniisit. *0/uto(rf 
enim non magis hic simul quam ofjLoloog, significat» ofboVe &- 



m »B. Dft)NYSItJM ET PINYTUM. 179 

tMfanii aliqtud aliud significait, n^rope coram hostibus, et 
cdditnus pugnantes doctrinam Christi pnedicabant. Quod 
iion indicat eos simul^ et eodem tempore prssdloasse^ 
Nain Graece 6jx^« Uva^ dicitur etiam unus^ sive persona 
•hiffularisy ut — ^Hyperides Oratione coiitra Athenogenem 
cXA ^jbuijff fidvXofMU f« >Jy» ro6Tto l^dsii'.— ^ic hfiiae expo-' 
Bit SuidaSj l£ hciyrloL$, cfo^f&s^ dfMciwg. Pearson. de Suc- 
eesaione primorum Rom» Episcoporum, p. 35. afferente 
W. LoWTHio. Valesio ^ir^avrs; perpcram probatuml 
esse^ censet et Strothius. Nec sine causa protecto, sed vero 
hic observandum post Tillemontium est, Rufinufn ita ver- 
tisaej quasi legbaet fotTficavre^. Amho etenim simul adven^ 
ianieSy et in nosira Corinth%oru.m ecclesia docuerunt. Sta-* 
tim ante xtfrr«l pro §1$ Georgius SyncelL 
' P. 168. 1. 21. b^ioi^ s$/$«(^0iv] h\m\^ fiev 1. Christoph. Lectt* 
xecte. Stroth. Non assentior^ Coeterum utroque looo 
k^toH de apostolis inter se coUatis^ nfon respectu habito ad 
Gorinthios et Romanos, positum videtur. 

• Ibid. Ti^ 'IraA/o^ T^» 'Pflojx^ Christoph. Lectt, et Fers^ 
Stroth. Vertit Rufinus, et per omnem Italiam in hac 
wbe simul docenteSi 

• Ibid. hfiuifrt Mo^avres^ Omittit SynCetlus ofloar^, de qua 
Yoce Pearsonius supra.. Habetque hxh^u^avr^ pro h^wf^ 
Tff. Codex autem Norf. hli^au • 

- Ibid^ h 224 xettA riv aMv xaipivl Non dicit aperte Diohy* 
flios Petrum ac Paulum uno eodemque die passos fuisse, 
0ed tantum eOdem tempore ; quod de plurium dierum 
iiftttnrallo explicari potest. Prudenftius mp) fe<f&v(av eodem 
quidem die caesos aat, sed non. eodem anno : verum inter 
utriusque necem anni spatium intercessisse. Cum Pru-» 
dentio consentit Augustmus in Sermone 28. de Sanctis, et 
in sermone nuper edito Parisiis in Supplemento operum 
Augustini. Arator lib. ii. hist. Apost* Symeon tamen 
M etaphrastes hsec Dionysii verba ita accepit, quasi dieere 
i^lpias^t^Petmm ac Patilum eodem die simul subiisse mar- 
tyrium. Verba eju^ sunt in edmmentario de Peregrrnatio- 
mbiia Fetri ac Pauli apud Surium in tomo iii^ Caius vero 
qmdam vir Ecclesiasticus, et Zephyrinus Romanorum Epi- 
scofmSf et Dionysius Corinthius scribunty uno tempore et si^ 
mul Peirom et Paulum subiisse martyrium. Sed primo 
&l8am est ouod ait Metaphrastes de Caio. Quod si quis 
ofajiciat, Caium forte id dixisse alio in loco quem non ad-* 
dmdt Eusebius : Respondeo, Eusebii nostri eam fuisse di-' 
Ugentiam, ut nunquam id omissurus fuerit^ si a Caio dic- 
tum fiusset. Id enim «git in hoc capite^ ut doceat Petrum 

N2 



170 



RELIQUIiE SACR-aS. 



'H AE nPOS A0HNAIOT2, Sigygpnxi^ tsr/re»? xaJ t?; xari 
To evayyiXAOv ts-oXirs/o^* rjs okiyapYia^oLVTas ^^<iyx^y ^ ^ iJMt^ti 
iilv ie/rOfaVToi$ roG >Jyov, l^ oiTrtp riv fffgoefoora a{jTao9 IloygrXioy 
(jLapTvpvi^raf xaroi roifs rite awiSifi hay/fjLOvs. Ko8par8 hi fjLerei rh 
fjLaprvp^avra- IIouTrXioy xara^avros a{fr6ov hKKrKfmu fjLifjunfraif* 5 
tTcifJMfrvpSnVy (as iioi r^; aurS (ttouS^; swtavvaxiivreoVj xa\ r^; «r{- 
fsoos ava^ooTripi^atv e]\/ixiroov 8i]Xo7 S* M rovrois, dg i^ Auvua'!^ . 
« * Apeoirayirris vvo rov a^jpofoXov UauKov vporgaire)^ hr) r^y «/ffv 
Koroi ra ev ralg vpa^ea^i h^Xoof/Liva, irpooros rris 'A^vouoov voipot' - 
xias r^v hria^owilv eyxe^eigifo. 10 

"Axx.ti S* l^iroXij ri^ aM HPO^S NIRGMHAEA^S ^peror ^ 
^ r^y Mapxicovos oSpea^iv vroKefjLcoVf rip rr^s akffieloLs woiglfareif 
xav6vi, 

Koii rj IxxXjjo-iV » rg vapoixova^ rOPTYNAN 'AMA TAn6 
AOinAi:S KATA KPHTHN HAPOIKIAnS hrtfet)^, «2^1« 
Ai9nroy hria^xoTFOV a&rwv ^oSffp^ero/, Sre S^ «rl vKeifous ' iLaprufn^ ' ■ 
fjiivifiS avipayoAiats r^; (nr* avrov exxk/^atois* rfjV re rw odpmxam - 
Siarpo^^y vnofjiifjivi^x& fvXarle^aLi, 

Ka\ rp exxXtiaia li r^ '/rapoixo6<rr^ AMA2TPIN 'AMA TAIS 
KATA nONTON hri^eihaSi Bax;)^uXiSou jxey x«i 'EXw/r«, ws av 20 
avroy l^) ro ypa^of fSFporpe^avroav fj,efji,vr](retf ypot^oov re ^doov 



Athenieoses scripta, excitans ad 
fidem, et ad vitam ex prttcepto 
evangelii traducendam : qua in re 
negligentiam arguit Atheniensium, 
quippe qui a nde propemodum 
descivissenty ex quo Publius ipso- 
rum episcopus in persecutionibus 
tunc temporis excitatis marty- 
rium subierat. Meminit etiam 
Quadrati, qui post martynum 
Publii, episcopus Atheniensium 
est constitutus : ejusque labore et 
industria cives denuo in ecclesi- 
am convenisse, et redivivum fidei 
ardorem in illis repnratum esse 
testatur. Refert praeterea Diony- 
Itium Areopagitam, qui a Paulo 
Apostolo ad fidem conversus est 
quemadmodum traditur in Acti- 
bus Apostolorum, primum omni- 



um ecclesise Ath^niensis sacerdo- 
tium suscepisse. Sed et aiia ejus 
epistola exstat ad Nicomedienses, 
in qua Marcionis hseresim impug- 25 
nans, veritatis regulae firmiter ad- 
haerescit. Ecclesiae praeterea Gor- 
tynensium, et reliquis simul eccle- 
siis Cretae literas scribens, episco- 
pum ipsorum Philippum magno-30 
pere praedicat, quippe cujus ec- • 
clesia egregiam laudem fortitudi- 
nis et generosi animi, conomuni 
omnium consensu retulisset : mo- 
netque ut ab haereticorum fraude 35 
ac versutia sibi caveant. In epi- 
stola vero quam scribit ad eccle- 
siam Amastrianorum et ceteras si- 
mul ecclesias Ponti, se quidem a 
Bacchylide et Elpisto ad scriben- 40 
dum iropulsum esse commemorat. 



DioNYsrus. 



171 



^tiy^uf vapari^aTeq* eKhxovof ednSxv MfjMTi TliXfiav VTroorr^" 
mdvaanr voXK/k Sc crsg) yifMu xolI ayvslag rolg avTOis wapaivel» 
nai TOUf If olag S* oSy anttfKlivmos^ errff «rAijjXfuAjia;^ cTrs fur^v aU 
pfTfx^ srA^eyi}; hri^pi^vrasj h^tS&of fsrpo^arla. 

tTavTMs oUxii fyxcm/Aexro/ IIFOlS KNi22SlOTS IviroXij, ly 
p niwroy r^; «ragoix/a^ lir/cxoxoy vapaxaXelf fjL^ fiapv foprlot 
WSoKtynMS ri weg) dyvtloLs rol^ a^ekfols nriri^lyoe/j r^^ le rmv 
croXXflDV xarofoxa^e&a^ a&evela^.' 
Kei Skhi ti ri^ vapet raxnag lirifoX]) rou Amvuo^/ov fiperai, 

lOXFTSCMMPi^ «riS-orar}} aSsAf § nrirff/Aam;. p r«e xaraAAijXat 
yp&i^m^ tI\is vpo^xown^g 3^ aur^ jUjrsS/Sot; Aoyix^; rpof^;. 



aotem ipsonim Pal- 

inam nominatim appellans, sacra- 

mm scoDtufarmn expositionem 

15 afet. Mnlta qnoqne de nuptiis 

et de castitate eis pracipit : et 

cm ict0 t «|iii a «jnovis lapsu, sive 

ddidia» ttve etiam ab ksretica 

. ^vitate lesitiunt, benigne susci^i 

^ ^Ojobtt. In eodem volumine conti- 

netnr etiam epistola ad Gnossios, 

ia <pia Pinytom ecdesiflQ. illius epi- 



scopum monety ne ^rave onus cas- 
titatis fratrum cervicibus tanquam 
necessarium imponat, sed ejus quas 
in plerisque hominibus inest iimr^ 
mitatis rationem habeat.— — — 
Habetur praeterea alia ejusdem 
epistola ad Chrysophoram fidelis- 
sunam sororem, cui convenientia 
scribens, spiritale, ut decuity pa- 
bulum subministrat. 



FRAGMENTUM 

BEATI PINYTI, 

CNOSSI IN CRETA EPISCOPI, 

QUI IISDEM TEMPOBIBUS ATQUB OIOMTSI08 

CORINTHIUS ILORUrr. • 



DE EFISTOLA PINYTI AO DIONTSniM 
Hoc scribii Eusebius lib. iv« Hiit* c. 28« 

rpig t)y (Dionysii epistolam^ de qua Bdpra) t Th^rits 

mpaxaXsi Sf ^«TiffCT^et^ fi^ 13919 fifrtiJiiifmf r^o^i|r^ii 
Te?^oT6^oif yfAiJLiJuunv bIo-cwS^i^ t^ov wr coutZ Amv utto- 
Q^^e^etvret, a^ fdii ^ionreXovf Toi^ yet^sAKTdSea-w ifiiaT^U 
CoJTff Kiyoi^, Tjf vfjTTiciiiH kyuiyv^ XeiS^oiev Kctnraytifcirouh 

Te^m h* l^s nris-oX)}; xa) vj tov Tltvt/rou vtp) t^v criViy ifMo^la 
Ts xa) fgovT)$ Tris twv MnjxocDV d^eX&ag, t6, tb >^yiov xo) % mp) ]. 
Toi ^elu ovveiTtSy oos Si' ax^i^eg- anj; avahlKWTotf iixovog» 



— Cui epistols respondens post- 
ea PinytuSy admiratione quidem 
ac laudibus effert inprimis Diony- 
sium : sed tamen hortatur, ut so- 
lidiorem cibum tandem imper- 
tiat^ et transmissis iterum per- 
fectioris doctrinae literis ple- 
bem sibi commissam alere ve- 
lit: ne forte lacteis sermoni- 



bus perpetuo innutriti. homi- 
nes> in infantili quadam disGi- 
plina paulatim consenescaat. 

Qus quidem epistola et rectamSO 
Pinvti fidem, et sollicitudioem de 
profectu plebis ipsi commissse, elo- 
quentiam quoque et peritiam le- 
rum divinarumy velut tabella qaft^ 
dam picta egregie commoostrmt- 



» Hcb. V. 12, 13, 14. 



I 



ANNOTATIONES 

m BB. DIONTSIUM ET PINYTUM. 



?• 167. 1. 7. 'Ef itf^ yitp u/xTv] Pramisit Eusebius : *Eri 
^tf ^nwflB xa) «rpo; 'Pcujtta/f»^ frifoX^ fipsTOif, iirKrxhrep rap tot€ 
ZSagrr^pi irpoo^vtfo-a* i^ 4? aSev oloy r^ x^ tsrugoi^efyeq Xi^siSj Si' wv 
li ^uixjpi tS xaSf 11110$ iuoyfuou fuXof^v 'Pcojbboticov S^og dnro^e;^^- 
f«m(» Taibra y^s' EH APXHS yoif &c. Extat etiam epi^ 
stola ^fmdem Dionysii ad BomanoSy Soteri tunc temporis 

Siscopo RomancB urlis nuncupataj ex qua pauca qucedam 
? iuserere non absurdum Juerit, uli scilicet ille morem hi^ 
stiiuimmque Ramanorum ad persecutiovem usque nostra cb- 
tais. /adam perpetuo oustodittim magnopere commendans 
iia scriik, H^C enim^ inauit^ &c. Asserit quidem auctor 
duaram epistolarum ad cl. Strothium ab eo ante Euse* 
ftitfai fluum poskarum p. Iv. falli Eusebium, eo quod di- 
ca^ Soteism adhuc in vivis fuisse, quo tempore Diony- 
8HI8 epistolam suam acripserlt ad Romanos ; idque pro- 
bari vir doctus arbitratur^ quia Soter in eadem /taxa- 
pu^ ^iuh hclrwKog appelletxir, neque enim vocem pLaxapiog 
niu de mortuis adhiberi. At vero Alexander Hierosolymae 
efdaoopus apud Eusebium lib. vi. Hist. EccL c. ]J. fine 
epistctas ad jintiochenos scribit, se illam misisse hoi Kx^- 
lurroi rou puLxctpiou mpic&rripou ; et Cyprianus, probe me- 
mini, beatorum confessorum nomine appellat Maxinmm 
afiosque Christi confessores, qui tunc in vivis agebant. 
Babet Scholium in Appendice ad ed. nov. Pluii Aristoph. 
tbmsterhusiani 3, cl. Schaefero memoratum ad pag. 53i.ro 
(uiauip hA rm dykmf Xlyeroe/ /xoW* ro pMxiptos xa) pMxoipifog sw) 
ftnmvy aco} &Eod^0ei^anr pMxaplTy^g Zk nri rcoy «TodavovToov pAmv. 
Hoc tamea concedendum est, vocem fuixipio^ cum nomine 
ipso coqunctunt, ut in formula Scoro^ 6 fuaiipiosy de mor- 
tnD fere semper adhiberi ; vide infra Serapionis Frag- 
XBenta. 

. Ibid» L 10. h ftfToAXoi; 8g oSrX^oi^ 8cc.] Recte haec inter- 
pretatus est Dodwellus de persecutione contra Christianos 



174 ANNOTATIONES 

Ser Grsecas civitates sub Pio Imp. excitata^ cujus meminit 
lelito verbis inira cap. 26. (At cons. notas supra ad 
P^gg- 123, et 125.) Auctoritate hac Dionysii Cormthio- 
rum episcopi fretus idem Dodwellus initium pondficatus 
Soteris ad tempora Pii Imp. retraxit, et in A.D. 153. con- 
jecit. Vid. eius Dissert. De Successione Rom. Pontif. 
c. xiv. n. I. W. LowTH. Sub Marci Aurelii primordia, 
postquam Pius regnare desiisset, persecudonem gravissi- 
mam quandam excitatam esse contra ChrbtiaQOfl, validis 
argumentis ostendit Basnagius in Annalilus PoUiico-Ec" 
cles. ad an. l62. Porro^ quum nihil, opinor^ cogal;, ut 
Dionysii istud de Romanorum erga martyras in metallis 
constitutos beneficentia ad praesentia sub Sotere spectet» 
eo iniirmius reddetur 'Doawelli argumentum pro re- 
tractatione Soteris ad tempora Pii, etiamsi vezatio ista 
sub illor imperatore revera contigerit. £t rectiua {bisan 
alii ex communi opinione hunc episcopatum intra Marci 
Aurelii tempora coUocandum putant, qui regoare CfBpt 
anno i6\. 

P. 167. 1. 11. h" w¥ Wjxirere] xa) addunt Chrisiobh. Lecti. 
et Fers. Stroth. «rejxirom; pro vifjmn Cod. Narfolc. 

Ibid. 1. 12. SidtpuXorloyre;] hajfmxMoyras Chrisiophm Lecii. 
fuxirlomg Niceph. Stroth. Tcoftaioi statim ante omittit 
MS. Bodl. seu Savil. 

Ibid. ]. 14. ]E(UT^p] 'Sa^iqix^s hic et semper alibi Jlf5. 
Norfolc. idenique nomen huic episcopo Georgius Syncel- 
lus Nicephorusque CP. in Chronographiis sms, et Euty- 
chius Alexandrinus in Annalilus ad pag. 359^ indiderunt. 
Soterichus in vett. inscript. occurrit apud Grutenun. 

Ibid. enjv^isxev] Stephani lectionem yfi^xBv revocavit in 
nuperam ed. suam Strothius, quam iirmat Nicephorus in 
Historia Eccl. sed cum Valesio faciunt codices Bodl. et 
Norfolc. Vertit Rufinus vetus interpres, sed ei atixii in 
metius. 

Ibid. iTivopijydoy /xev] Notandum est illustre testimonium 
Dionysii Corinthiorum Episcopi de Romana Ecclesia, 
quse cum esset opulentissima, aharum Ecclesiarum inopi- 
ani liberalitate sua sublevabat, et fratribus ad metallum. 
damnatis aut in exsilium missis, alimenta et munera sub- 
mittere consueverat. In hunc usum fiebant collectse in 
Ecclesia Romana diebus Dominicis, de quibus exstant ali- 
quot S. Leonis Papae sermones. Quae laudabilis consue- 
tudo jani inde a priuiis Apostolorum temporibus insti- 
tuta^ m postrema etiam persecutione' Diocletiani servata 
est, ut hic testatur £usebius : quo tempore Ecclesia Ro- 



N 



IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. 175 

inana Christianis ad metalla Palaestin» et per ^gyptum 
damnatis, coUectas pecunias misit. De hoc more Romanse 
Ecclesise praeter Dionysium Corinthiorum loquitur etiam 
Pion\^iu8 Alexandrinus Episcopus in Epistola ad Stepba- 
' mun P^pam^ quam refert Eusebius in lib. vli. cap. 4. al fuiv 
TOi 'SiUploLi !\uf x«} i|| *ApaSla.y olg hragxalTa htafOTty x^ olg yOv lire- 
SviXarff. Id est, Syriae omnes et Arabia^ quibus pecunias 
idemtidem submmistratis. Quem locum male verterunt 
interpretes. Valesius. Ad haec nos docet Petrus Cou- 
Btantius^ qui fra^menta epistolae hujus ad Soterem editi- 
oni suae EpistoTarum Rom. Pontificum inseruit^ Basilium 
Caesareae episcopum^ ut in epist. ejus 220. nunc 70. vi- 
dere est, de Dionysio Romano Stephani in sede succes- 
sore^ scribere^ viros ab eo in Cappadociam fuisse missos, 
qui captivos redimerent. Moremque captivorum redi- 
aiendorum in aliis praeterea ecclesiis obtinuisse, ex Cypri- 
ani loco constat^ ut pridem ad Dionysii Corinthii naec 
izagmenta monuit Pet. Halloixius tom. ii. Vitt, PP. Ori* 
ental. p. 785. ** Pulcherrinms est locus," inquit, " in S. 
** Cypriano, epist. Qo. (secund. Felli ordinem 62.) ubi pro 
^' redimendis Christianis captivis mittit ipse ad episcopos 
*' Numidas ingentem sumniani cum nominibus eorum qui 
'^ contulerunt, additis etiam singulorum summis; qu6 Nu- 
" midarum ecclesiae, et pracsertim e captivitate barbarica 
*' redempti suorum in precibus benefactorura recordaren- 
« tur." 

Pp 167. 1. 16. T8S aviovTag aSfX^uj] Male Langus et Mus- 
culus redeuntes vertere. Melius Rufinus ita interpretatur : 
advenientes fratres clementi satis et milissimo solatur allo" 
quio. InteUigit enim Dionysius fratres qui ex longinquis 
reeionibus Bomam venire consueverant, penuria apud se 
laborantibus subsidium aliquod a Komanis relatun. Va-^ 
Z.E8IUS. 

Ibid. wg rexva 'srar^p ^iXos-opyo^ nrapaKaKSiv] S. Basilius 
M. in Epistola ad Episcopos Gallice et Italice num. 243. 
olim 70. notata, OiSfltftev yup^ ori oux av tots sTiAadoi^s ^f^^? 
0u fMcAXoy yc 4 19 jbt)}Ti9p Tm eKyivoov Tr,s MiXias avTY,s» p- 374. 
B. tom. iii. ed. Benedictin. 

P. 168. 1. 5. o5y] A Stepkani ed. abest. Stroth. Lo- 
cum vertit Ru/iJius hoc modo, Beatam, inquitj duximus 
hodiernam Dominicam diem, in qua legimus eplstolam 
vestram. Isne legebat fjt^a^Sav pro dylav ? De die autem 
Dominico vide quas supra notavi ad Melitonem, p. 129. 

Ibid. 1. 6. aveyvao[ji.sv] Hoc recepi codicum auctoritate 
coactus ex MStis Bodl. seu Savil. et Norfolc. pro 0^17^«- 



i 



176 ANNOTATIONES 

MuiiiVy finnantibus Gruieri Lecit. ataue Nicephofro, Ptb* 
terea iyvmfMv habebant codd, Maz. Med, Fukei. teste Vde* 
sio, soius cod. Regitis aviyveoxafttv. Margo autem Jonesiam 
exemplaris ed. Steph. ad edit. Readinffianse calcem knyvnuL* 

P. 168. ]. 7- ^v ^ofify] ^y ^ojxffv ckrisioph. Lecii. • l^ lui 
^OfjLtv Niceph. Strgth. 

Ibid. ^v s^ofAev uel itots avayivaxrxovrts fotAtrtl&o^^ mg nJi jifi 
wporigotv'] Cum Steph. Lemoynius videret Eusebium alibi 
unicam Clementis epistolam agnoscere^ unicam igitar hoc 
loco memorari jure censebat. Hunc tamen locimi^ aity viri 
doctissimi urgent ad duas Clemend epistolas ascribendaa; 
dum ipse putat, tantum unius epistoiae, exclusa etiam illa 
Soteris, iieri mentionem, et sic legit, aveyvAxufjiM r^ hnfO' 
\^v ijv e^ofjLBv aei irort avayivaxntovres votjhml&oif, is fui ri mft^ 
repov ijjxlv ha Kx^ftsvro^ ypa^eTaav. Legimus epistohm [vfff- 
trarn'], quam semper legimus ad instructionem et solatium 
nostru?ny tanquam ad nos per Clementem olim scripiam ei 
destinatam. Addidit enim vir cl. se non videre^ quare 
celebrem istam epistolam Romanis tribuisset DionysiuSf 
quam utique constabat a Clemente exaratam, et illius no- 
mine ubique legi et citari. Vide Notas ejus in Varia Saera 
sua p. 1067. Sed mea quidem sententia nihil est mutan- 
dum ; recte enim confertur posterior hssc Soteris atque 
Romanorum epistola cum priori illa Clementis, quam qni- 
dem nomine Romanae ecclesise dictatam fuisse, tum ex 
inscriptione ipsius, tum ex verbis Irenaei, ab Eusebio lib. v. 
Hist. c. 6. allatis, abunde patet ; 'Ett) t8T8 Sv t5 KA^jxcyro^ 
rao^so)^ ovx 6xiyvi$ rols Iv Kog/vda) yevofiiw^s de$eX^7^, Ir^sAey 
^ «V 'Pctfjxjj ffxxXrjo'!» licaveiOTaTYiV ypa^v Tols Kopivdfci^ &C. Vid. 

et lib. iii*. Hist. Euseb. cap. 16. et 38. Porro a Clemente 
Alex. hsec dicta est Romanorum epistola ad Corinthios. 
Strom. v. 12. p. 693. ed. Potteri. 

Caeterum verba nunc subjungam Halloixii^ male tamen, 
ut opinor, duas Clementis epistolas ex Dionysii loco colli- 
gentis. " Indicat hic Dionysius duas in ecclesia Corinthi- 
" orum lectas tum epistolas summormn pontificum^ unftm 
'^ Clementis, eamque priorem ad ipsos missam ; duas 
^^ enim misit, ut hinc colligitur, et ex aliis auctoribus ; 
" alteram Soteris, quam dicit institutionis loco in com- 
" mune lectum iri. Solebant igitur, ut vel hinc appa- 
" ret, episcopi, cura aliquas a summis pbntiiicibus^ aut 
" ab aliis ecclesiarum praesidibus magna doctrina et sanc- 
" titate praeditis, quales in paucis Ignatius et Polycarpu» 
" inter alios fuere, epistolas recenter accepissent, eas ad 
^' populi institutionem et consolationem Dominicis diebu0 



IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. 177 

^'pidUice m ecclesia legere : noniiullas autem non semel 
'' tantom^ sed sspius, idque diebus, ut credibile est, ipso- 
*' rum natalibus, si quidem excessissent, aut si superstites 
^^ fbrent^ diebus quibus primo lectae fuissent anniversa- 
« nis." Tom.ii. T^iii. PP. ChientaL p. 776. Haec Hal- 
loixius. Ita, cum in plurimis ecclesiis^ non tantum apud 
Coiinthios^ Clementis epistola publice legeretur, quod ex 
Eusebio constat^ lib. iii. Hisi. c. 16. nil mirum est easdem 
literas ad calcem Alexandrini sacrorum librorum codicis 
cc^catas fiiisse, unde desumptse demum a Patricio Junio 
publici juris &ct8e sunt, Carolo primo, cui datus ille codex 
nierat, regnante in Britannia. 

P. 168. 1. 8. ypoufsia-ctv.'] Cum hoc fragmento Epistolse 
Dionysii ad clerum Romanum, jungendus est alter locus 
eiusdem Epistolse quem citavit Eusebius in cap. penult. 
uK ii. Hsec enim duo fragmenta sibi invicem cohnectenda 
e88& non dubitamus. V a l e s i u s . 

B>id* 1. 17. ravroi] Scribendum puto roiuTri. Quam Iec-> 
tionem interpretatio nostra expressit. Atque ita videtur 
legisBe Rufinus, qui sic vertit. Sed ei hahentes commoni" 
tionem a Peiro ei Paulo^ planiationem Romance et Co^ 
rintMorum Ecclesice conjunxistis. Valbsius. Dionysii 
verbis prsemisit isthaec Eusebius, cog ^i xutoL tqv uMv a/x^ 
nuuf^ (duo apostoli Petrus et Paulus) IfuapTi^croLVj Kop<v- 
blti» kwlnams ^uovua-iog vyfpi^s 'PoofjLalois oitAhmv w^i voog voipi'' 
rv^9$. TATTA xtH vfislg &c. Porro ambos uno eodemque 
teti^ore martyrium suhiisse Dionysius Corinthiorum efrisco* 
pus ad Romanos scrihens, iesiatur his verhis : ITA et vos, 
inquit^txjc. Id merito admiratur Gallandius tom. I. Bih-' 
Uoth. PP. p. 676. negligi hoc fragmentum Dionysianum 
a GouBtantio in EpistoTis Pontif. Rom. &c. Parisiis anno 
1721. editis. 

Ibid* $mI t% rova&n^g tehwlag] Id est, per himismodi 
veatram cohortationem, Respondet Dionysius Epistola» 
Soteris et Cleri Romani, qui missis ad Corinthios literiSf 
eoa benevole admonuerat, ut infra docet Eusebius in lib. iv. 
cap.22. Quod jam antea Clemens Romanus Episcopus 
feoerat, datis ad Corinthios literis. Ait igitur Dionysiua 
Soteri, Vbs per vestram hanc commonitionem, plantaiionem 
RonunuB et Corinihiorum Ecclesice a Petro Pauloque olim 
factamj nunc denuo conjunxistis. Haec ideo fusius expo- 
ivUy quia interpretes ac prascipue Christophorsonus^ in 
hqus loci versione maffnopere aberrarunt. Valesius* 
rij^ non extat in ed^ Siepn. STaoTH. Sed additum a Va* 
lesio libri acripti nostri firmant. Mox in verbis avi Ilfr^*. 

TOIr« X. M 



178 ANNOTATIONES 

xai ITauXotf ordinem notninum mutat Georpuf SyncelL in 
Chronograph, ubi ad p. 341. hsec Dionysii adducit. 

P. I6S. 1. 18. yiwfiM-av] Ttwt^la-a» quidem scribitur in 
Chronico Georgii Syncelli. Sed nostri codicea Reginiy 
Maz. Med. ac Fuk. nabent ytvifitla-a» per simplex y. quod 
equidem magis probo. Valesius. ytwifi§la-a» per gemi* 
nam v ed. Steph. et Niceph. Extabat altera lectio in cod» 
quoque Fenet. Stroth. Ttvvfisurav cum simplici v pr«« 
stat unus saltem ex codd. nostris^ MSlus Bodt, 

Ibid. 1. 20. fuTtva-avTt^'] Georgius Syncellus in Cbronico 
habet fotTficravrtg rectius. Sed et in his quae sequuntur 
o/Xro/cu^ le 9^ slg r^v 'IroX/av, supplendum est ^iTrfO-asms» SsBA 
in codice Regio et Med. post 'IrotA/oy^ viimda ponitur. 
Valesius. Secundum Valesii versionem Dionysius di« 
cit^ Petrum et Paulum ambos simul egisse Corinthi^ et 
ambos in Italiam simul profectos esse. Sed ut hunc aen*- 
sum ex verbis Dionysii exculperet Valesius ; primo in pri-' 
ori membro hujus sententise contra omnes Eusebii Codi- 
ces, et editos et scriptos, ex solo Syncello pro fvTfua-antg 
legit fonf,a-avTtSy et eandem vocem fotT^avrtg in posteriori 
membro sententiae supplendam docet. Vocem autem si* 
mul in Versione unde nabuerit nescio, nisi forte a Rufino; 
nam vox 6/to/co^ aliud significat, quam in priore membro 
omisit^ in posteriori extra locum suum posuit. Et qui- 
dem foiTfjaavreg pro ^uTiicavrsg perperam omnino et contra 
apertam Dionysii mentem scribendum esse voluit. Nam 
haec sententia quasi ratio priori subjicitur, ut particula 
yoip clare significat. Prior autem sententia haec est. Toana 
7L0U ufjLslg ha Tfig TOcravTyjg vov^ealagj ttjv onro TlsTpou Koci IlAuAoti 
foTslav yswi^slaoiv ^Poofjt^aictiv ts xo) Ko^ivd/coy avvsxtpaaart*. 
Quam etiam sic male reddidit Valesius- Ita et vo s ' ■ ■ 
commiscuistis, Ex hoc tamen loco satis clare apparet t4. 
^vTtvaavTsg in posteriori sententia ad ^org/ay reterendum 
esse, idque of^oloogy similitery bis positum satis innuit. Ut 
haec oninia rectius intelligantur, integrum Dionysii frag- 
mentum simpliciter transferendum censui. Ita et vos ex 
tanta admonitione plantationem Romanorum et Corinthio^ 
rum a Petro et Paulo factam commiscuistis. Ambo enim in 
Urhe nostra Corintho plantantes nos similiter docuerunt^ «'- 
militer autem et in Italia audacter docentes circa idem tem^ 
pus Martyrium passi sunt» To fvTsvtiv enim phrasis est 

Scriptuaria. At qui ro ^orrav Apostolis tribueret, eos 

non doctores sed discipulos efficeret. Q^^ etiam Va- 

lesius ofjiicrs, aut male transtulit, aut penitus omisit. 'OfjLoat 
enim non magis hic simul quam 6ftoicof. significat, ofjLoat &- 



IN »B. Dft)NYSItJM ET PINYTUM. 179 

tJl^aMis aliqtud aliud significa:t, nerope coram hostibus, et 
cOditnus pugnantes doctrinam Christi pnedicabant. Quod 
iKm indicat eos sinjul^ et eodem tempore prsedloasse^ 
Nafh Grasce 6fx^« Uvex^ dicitur etiam unus^ sive persona 
•hiffularisy ut — ^Hyperides Oratione contra Athenogenem 
iiXK 6fA^i fiouXo fAM t« X^^ roirrto Ix^ii'.— «Sic SfjLoire expo-' 
ait Suidas, 10 ^Mcma^, o-foSjpeo^, dfLucioog. Pearson. de Suc- 
cessione primorum Romse Episcoporum, p. 35. afferente 
W. LoWTflio. Valesio ^ni^aYrBg perpcram probatuiil 
eaae^ censet et Strothius. Nec sine causa protecto, sed vero 
hic observandum post Tillemontium est, Rufinum ita ver-* 
tisae^ quasi legbaet foirfio-avreg. Amho etenim simul adven-* 
itmtes, et in nosira Corinihiorum ecclesia docuerunt. Sta-* 
tim ante TuniL pro 91$ Georgius Syncell. 
' P. 168. 1. 21. 6/40/00^ \%[l^oiii\ h\m\^ fAh I. Chrtstoph. Lectt* 
recte. Stroth. Non assentior. Coeterum utroque looo 
k^tm$ de apostolis inter se collatis, nfon respectu habito ad 
Gorinthios et Romanos, positum videtur. 
• Ibid. Ti^ 'IraA/o^ T^» •Pflojx^y Christoph, Lectt. et Fers* 
Stroth. Vertit Kufinus, et per omnem Italiam in hac 
wbe simul docentes^ 

' Ibid. bfU<ri hlo^avTi^^ Omittit SynCetlus ofioar^, de qua 
roce Pearsonius supra.. Habetqtie kxh^^a^uvr^ pro h^wf* 
n§. Codex autem Norf, ^iSo^ai. • 

- Ibid< h 224 xettA rhv aMv xaipovl Non dicit aperte Diony- 
siiia Petrum ac Paulum uno eodemque die passos fuisse, 
ied tantum eodem tempore ; quod de plurium dierum 
iiltervallo explicari potest* Prudenftius wp) fe^imv eodem 
quidem die caesoa Bnty sed non eodem anno : verum inter 
utriusque necem anni spatium intercessisse. Cum Pru-» 
dentio consentit Augustmu» in Sermone 28. de Sanctis, et 
in sermone nuper edito Parisiis in Supplemento operum 
Augustini. Aratot lib. ii. hist. Apost. Symeon tamen 
Metaphrastes hsec Dionysii verba ita accepit, quasi dieere 
volpissctyPetnim ac Panlum eodem die simul subiisse mar- 
tyrium. Verba eju^ sunt in edmmentario de Peregrinatio- 
nibtu» Petri ac Pauli apud Surium in tomo iii^ Caius vero 
tfuidam vir EcdesiasticuSj et Zephyrinus Ronumorum Epi- 
tccpus^ et Dionysius Corinthius scribuntj uno tempore et si^ 
Mfw Petrum et Paulum subiisse martyrium. oed primo 
ialBam est ouod ait Metaphrastes de Caio. Quod si quia 
oigiciat, Caium forte id dixisse alia in loco quem non ad-* 
dmdt Eusebius : Respondeo, Eusebii nostri eam fuisse di-' 
^gentiam, ut nunquam id omissurus fuerit^ si a Caio dic^ 
tum fuisset. Id enim agit in hpc capite^ ut doceat Petrum 

N2 



i8o ANNOTATIONES 

Bc Paidum Rom» passos esse eodem tempore. Ac pno$ 
quidem probat Cau testimonio ; alterum vero verbis Dio-! 
pysii, ^ Quod si Caius de tempore martyrii ApostoloraiQ 
iaem dixisset ^uod Dionysius, cur Eusebius id taciUMe( 
boc loco ? FaUitur etiam Metaphrastes^ dum Zepbyiinum 
ejus rei citat auctorem. Videtur enim legisse in Eusebioj 
xci ^sfvplvoi 'PwjXtt/coy ytyovo^ ItiVxoto^* (P^o xorcl X^af^fmi^ 
'Pcc/MeicDV yrfovwi linVxoirov.) In Synodo Kom. sub Geusia 
PP. haec lej2;untur de Petro : Cui data est etiam socieias jB> 
Pauli: qui non diverso, sicut fupretid garriuni, sed uno. 
temporey uno eodemque die^gloriosa morte cum Petro in urhe 
Roma sub Nerone agonizans coronatus est, Vai«bsiu8. 
Hieronymus ^uidem De Viris IIL in jS. PauUy anno dedmo 
quarto Neronis eodem die utrosque passos esse tradit. Id- 
que conti^isse 29^0 Junii^ eodemque prorsus anno, statuit 
Tillemontius cum Martyrologiis, et Chronographo Bar- 
baro, qui ex Africano Eusebioque et aliis sua desumpsit^ a 
Scaligero in Thesauro suo Temporum editus. Alii diver-^ 
8um diem statuunt, hic est dies Februarii 22^ Sylvium se- 
cuti in Laterculo. Sed eorum numero Joannem Mak^ 
lam adponas, qui diversis annis haec martyria assignave- 
runt. Vid. Chronogr. ejus lib. x. p. 331. utcum^ue res 
habet, magni momenti sunt ob summam eorum antiquita- 
tera cum noc Dionjrsii testimoniumi tum vero illud Ter- 
tulliani qui pene ejus sequalis fuit, is enim, cum dix* 
isset in lib. iv. adv. Mardon. cap. 5. et Petrum et Pauluni 
evangelium sanguine suo signatum Romanis reliquisse, m 
Scorpiace suo cap. 15. sub Sferone Petri martyrium conti- 
gisse narravit. Id vero antiquissimum omnium testimoni-. 
lun est temporis martyrii. 

P. 169. 1.3. 'E^ris-oXa^ y&p aJk^&i^ Codex Mazar. Med, 
cum Fuket. vocem yotp interserunt hoc modo. eirifoA«; yotf 
eStX^oov, &c. Atque ita Nicephorus et Uufinus. Vals- 
sius. Omiserat yap ed. Steph. seu edit. princepSi codicem 
Regium secuta, particulam autem agnoscunt coad, quoque 
BodL et Norfolc. Paulo post & luh ow cod. BodL 

Ibid. 1. 7* 6l xal-Tfiov KvpiuKoov pahoopyri<rm 8cc.] Opinarii se 
ait Lardnerus^ De Fide Hist, Evang. P. ii. voLl. c. 12« 
Marcionitas esse, qui hic crimine corrumpendi sacras novi 
testamenti scripturas, sive Dominicas, arguantur. Quod 
quidem vero simile videtur, nam Marcion ipse nobihs fal- 
sarius erat, et haeresin ejus aggressus est Dionysius in 
epistola sua ad Nicomedienses, ut docet ad p. 170. Euse- 
bius^ oLKKy^ Zi Ims^oXi^ ris aurS tirgis "SiHOfMfiias (fip&raij sy p Ti)f 
Ma^xWo^ aJpec^iv X!roXsiJt.9oVf r^ rrjs aKrfiiias vrapls^oerm xavivh 



IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. i8i 

^xiferas porro de aliis nonniillis baereticis sacras literas 

corrigentibus^ imo cominipentibus, auctorem libri, qui 

J^arvus Labyrinthus inscriptus est, ab Eusebio allatum 

*lib. V. Hist. cap. ult. 

. P. 16^. 1. 8. ifriSiS^xMi] hr^SiSovkBUxeurt MS» Norfolc. et 

Ntceplu cfjiibm addendus Cod. Bodl. etsi ibi hwiSiSwXMuii^ 

ciy facili errore scriptum est* ^^ Ita nimirum" (ait Hal- 

loixius ad pag. 777. tom. ii. Viit^ PP. OrientaL) ^^ sem* 

^ per aliqui extiterunt, ut nummorum legitimorum, sic 

'f pulchrorum scriptorum corruptores. Quod quidam SS. 

*f Patrum providentes terribilibus in ejusmodi homines 

^^ doce beato Irenaeo usi sunt adjurationibus." Optime cL 

•jquoque Keilius in Notis ad edit. nov. FahriciancB BihliotK 

QrcBC* tom.vii. p. 163. ^^ Has epistolas suas ipse Diony- 

^^ sius a pluribus queritur corruptas fuisse^ ita quidem^ ut 

^ aclia omitterentur, alia vero adderentur; qua ex re fre- 

.^ quens harum epistolarum usus^ neque exigua> in qua 

** nierunt, auctoritas, satis aperte cognoscitur." 

Ibid* 1. 22. w fAotop roK vw* »vro»f oXX' 11^19 kuI roTq 8cc.] Hoc 

fecisse videtur Dionysius convenienter praxi et doctrinse 
veteiis ecclesise, quas curam et solicituainem de ecclesiis 
universis non solum apostolis fiiisse communem credebat, 
iied etiam omnibus episcopis incumbere. Cons. Is. Casau- 
bonum cum in Exercit, xvi. ejus ad Annales Baronii 
cap..l41. ubi ex S. Chrysostomo hoc ipsum confirmavit^ 
tum ejusdem viri summi libellum aureum, sed nunquam 
absolutum, De Libertate Ecclesiastica, cap. iii. §. 4. Ita- 
qoe aliense ditionis homines instruere atque monere pro 
jure suo potuit ac debuit Dionysius, vel quivis alius episco- 
pm catholicus^ maxime siquahdo res iidei atque reli^onis 

S^batur. Aiunt etiam presbyteri Romani in Epistola ad 
yprianum, Ep. 30. vel 36. Omnes enim nos decet pro cor^ 
pore totius ecclesice, cujus per varias quasque provincias 
membra disesta sunt, excubare. p. 41. ed. Baluzii. Pulchre 
autem de nac potestate disseruit, prseter Casaubonum in 
operibus modo laudatis, necnon Archiepiscopum Spala- 
tensem, M. Ant. de Dominis, in Profeclionis siub Ckmsilio 
Exposito ad pag. 151. cl. Binghamus lib. ii. Orig* EccL 
cap. 5. Ita et infra in his fragmentis apostolicae hujus at-v 
qoe catholicae auctoritatis respectu habito Themiso Mon*> 
tanista auidam, qui a vexatione propter fidem Christianam 
pretio ctato se redemerat^ ab ApoIIonio corripitur^ quod 
gerens sese tanquam martyrem ausus est, ftifioy/Myo; r«v 
ipri^Xw^ xa^o^xrnv riva avitre^aiims Ims-oX^y^ x«en^ffu^ fiiv rod^ 
ofutvov aurov «rMrifsuKJro^^ trweiymvlt^iSim So rol^ r^ xtyo* 

n3 



iSa ANNOTATIONES 

fmlas xiyoig. Euseb. v. Hist. 18. in Apollonxx Trag- 
nientis. 

nenim video verba ita interpretantem in operis smDeFide 
HisL Evang. loco modo laudato ad paff. 179. ut censean» 
tur pro solita xa>daXixfloy «rigioAcoy signincatione ad plures 
ecclesias missae esse singulse hae Dionysii epistol» ; mi- 
nus autem recte Tilleraontio placet, has epistolas cadioli> 
cas Eusebio dici, quia ad ecclesias totas, non unum ali- 

Sipm^ virum, scriptae- essent. Vid. eum tom. ii. Mem, Eo 
es. in Dimysio. Cum vero infra dicatur sanctus episco- 
ims epistolam scripsisse ad ecdesiam Gortyniensium et re« 
iquas simul Cretae ecclesias, et ad Amaatnenaes et caetem 
siJtiul ecclesias Ponti^ ejusmodi fortasse et epistolac fue* 
runt^ quas ad Lacedaemonios caeterosaue misit. ^^ualis 
et epistola Paulina posterior ad Corinthios extitisse ^e* 
tur, et ut proculdubio illa ad Colossenses ex comm. 16. 
Cap. ult. fuisse ostenditur. 

ibid. 1. 25. op$o^o|MK tLetmxnrtKti] In tribus codicibus 
Maz. Med. et Fuk. scriptum est xaenfxrFnxf^^. Sed vulga- 
tam lectionem magis probo^ quam confirmat etiam Nice- 
phorus. Sic enim ille hunc Eusebii locum expressit, cS» 
/x/a vTfOi Aux^MfLovlB^ If)^ KOfTrQ(y^viV zngiiYwa-ei ^^^^o^iof. 
Valei^ius. Extat lectio recepta in codd. quoque BodL 
seu Savil. et Norfolc. 

P. 170. I. 2. Jf oh^yoi^yiaavra^i i^iyx"] Forsan TJVflij post ^Ai- 

yooprjiruylas invenit Rufinus, qui vertit, simul et arguit quos-»' 
aam velut pene prolapsos a Jide. Mox pro touj luoyfim^ 
scribi tov fsr&peKTfAOv in cod. Norfolc. certior factus sum. 

Ibid. I. 4. Ko^paTot/ ^f &c.] Extat bene longa Valesii 
nota, in qua episcopus Atheniensis a Quadrato apologista 
distinguitur; et Publius, qui in sede praecessit Qua£ato 
episcopo, Dionysio Areopagitae proxime successisse ne- 
gatur. Quae quidem omnia interpretatione hujus loci ni- 
tuntur, qua statuitur Dionysius Corinthius de Quadrato • 
locutus esse, tanquam sibi aequali, atque in locum Publii 
recens substituto. Videsis quae Grabius contra aflert in 
tom. ii. Spicil. p. lip. ad Quadraium ; et Cavius in Hist* 
Lit. tom. I. p. 52. Notat Fabricius quoque ad Hieron. 
De Viris IIL cap. xix. Valesio hac de re consensisse " Du- 
" pinium, Lemoinium, Tillemontium, ob temporum ratio- 
'^ nes, sed minime expeditas.'^ Mox in vocibus athr&y nri- 
cxoTTovy quas Valesius ita imprimendas curaverat, Strothius 
verborum ordinem, hvKrxoTrou auraivj in ed. suam revocavit; 
sed cum Valesio facit codex utergue me^s. 



s; 



IN BB. DIONYSIUM ET ^INYTUM. 1 85 

Fr 170. 1. 7* *^i '^^^ AtotCa-tof l ^AMOTrayinii 8cC.] HoC idcih 

ita^ fiarraverat Eusebius lib. iii. Hist. cap. 4. 'E^r) rovrois^ 
incjuity Kui rh 'Apco^rayinjy Ixeiyov, Atw6(no$ ovofiu oc&rcOf ov f v 
mfil^wi jxfra rijv ev 'A^f/ep vriym vpo$ *A^vatovs HaiXofj $i}j(ti]-^ 
yoglet» fffgwTOV mt^TJfrou aviyga^fsv 6 Aovxag, r^; tv 'A^vaig hx' 
Kkti<rlag tD-^fiOTOV nr/o^xoTrov^ ap^alm ns mgos Aiovu^nog t^; Ko^iv- 
d&oy vafbixlag moifi^v i^opil yeyovivaf. Addidit ibidem Rtifi* 
rius interpretatus, quem in textu posui^ locum, quod primus 
tfpud Athenas ab eodem apostolo (Paulo) episcopus fuerit 
nrdinatus. Hunc vero pro Christo martyrium passum 
OBse testatus erat S. Aristides in Apologia. Vid. supra ad 
;. 74. In vocibus autem t^^ 'A^vaioov mapo^rcias prsestat 
u Bodl. rals (cor. rrig) Iv 'A^vaij «r. MS. vero Norjblc. 
convenienter cum Rufino interprete 'A-^wjo-i pro *A^r,vaiow. 

Ibid. 1. 12. r« r^f aXvi^tiai v»fir»r»i xavoyi] rcp riijs cxxXi}- 

trtas motpl^arm xavm. Nicephorus in lib. iv. cap. 8. pro his 
verbi» ncec posuit^ r£ iKxkficiaftxw xavivi s^o^x^lj id est, Ec- 
clesiastics reffulse insistit. In quo sensum quidem ex- 
piressit Eusebii, sed vim verbi maqi^arc^ non est assecutus. 
Vox est familiaris Eusebio mapi^a&a/, quse idem valet ac 
probare, adstruere, confirmare ac defendere, ut hic vertit 
Rufinus. Sic Eusebius inira in capite ultimo hujus libri 
de Bardesand loquens, ixavaos rcp Xoycp magifafi^ivep : quem 
locum non intellexit Christophorsonus. Valesius. magt- 
rci&airm Eusebio est adhcerere Jirmiier alicui. Stroth. 
Magis assentiendum Valesio de vi verbi meiptfoiTaf, cujus 
Jbca scribitur in cod. Norfolc. fffgolrarotf. Extare auten^ 
apud Eusebium aliquando existimasse ille vir doctissimus 
videtur vocem exxXrjo-iagj quam quidem pro aXri^gtas in an^ 
notatione sua posuit. Is vero aliter locum profert in ad* 
ftotatione ad patrum Antiochenorum verba in Epistola 
Synodica apud Euseb. vii. 30. ubi, cum vox Taf xavovos regu^ 
km Jidei designat, haec ipsa Dionysii cum illis confert. 
• Ibid. 1. 15. ^ixtTFwo* tvia-KOTFov «vTw»] Eusebius lib. iv. 
Hisi. C. 25. 4>iXnr9roV yt f^rjv, Sv ex r&v Amv^iov foovmv rris Iv- 
"PofTwnii magoixlas iniirxoftov eyvoof^eVy mavv ye frKOv^aiirarov m§»' 
voiijTai xa) axjTos xaroL Mapxiaovos Koyov. Vid. et Hieron. De- 
Firis UL cap. xxx. Ex eo autemj quod Philippus post 
mftmoratam noc loco Gortynam cum caeteris in Creta ec- 
elesiis mVxoro^ auToov dicatur, coUigit Usserius De Episco^ 
porum et Metropolitarum Origine p. 25i edit. Lat. tum illo 
tempore tum succedente Gortynam metropolin fuisse^ et 
episcopum ^jus totius insulse Cretae metropolitanum. Si 
firmo id argumento f)robatur,quum consimilia statim 
post de Amastridis episcopo Palma tradanturj^ haec qui^- 

N4 




f«4 ANNOTATIONES 

dem urbs temporibus illis Ponti metropolis fuit. Cmn Vu 
serii quidem sententia non pugnat Eusebii locus ad c. 31« 
hujus lib. etiamsi lectionem pnesentem servaveris, ubi 
una commemoratis Philif^, ApoIIinari) Melitone, aliisy 
Pinytus, non Philippus^ appellatur rnv kw\ Kpytii^ kwitrxowo^, 
Ibi cnim, ut recte notavit Halloixius, Elusebius eo vult in- 
dicare, in qua regione fuerit Pinytus episcopus, nempe io 
Creta. Tom. ii. f^itt. PP. p. 789. in Pmyto, Atque eun* 
dem in modum idem loquitur Eusebius Iib« vii. tJist. in? 
eunte cap. 24. Nnrop; ^y nrioTcoTo; Twy xar Ai/inrloVf qui qui« 
deoi Nepos sede Alexandrina ^gyptiaca metropoli nun- 

auam potitus est. Conferas autem qu« dicentur paulo infrt 
e I0CO9 quo PiNYTUs commemoratur. Denique video ce« 
lebrem Baraterium in Dissert. ii. De Constit. Apost. p. 7&J* 
§. 4. de Philippi illius episcopatu idem mecum sentientem. 
'^ Quod Philippus,*' inquit, ^^ Cretensium episcopus dica- 
'' tur Eusebio lib. iv. cap. 23. hoc sensu modo intelligen- 
'^ dum, quod inter Cretenses episcopatum gesserit." 

P. 170. 1. 16. ATf i)i W\ «rXftraK] Ita legitur in codice Ile« 
gio. Sed tres reliqui, Maz. scilicet, Med. et Fuk. scriptum 
habent m^ av srl TrAsiVai^ quod idem est. Valesius. Cum 
his consentit MS. SauiL seu BodL cum Regio autem 
MStus Norfolc, Habuisse autem Ivi rou^ vrXsl^ou^ pro M 
«tA. Codicem Castellani episcopi ostendit Readingii editio. 
Caeterum Rufimis in Versione sua transtulit ab ecclesia ad 
Philippum episcopum laudem fortitudinis. 

Ibia. 1. 20. Bax;^t;X»^ov fAcir xa\ 'EAs-trof] 'EveXxiS^ MS% 

Norfolc, Hosce viros quibusdam in Ponto ecclesiis prae- 
sedisse, autumare se ait Halloixius. Vitt. PP, Oriental. 
p. 770. tom. ii. 

Ibid. 1. 21. airof] a*jTcp (for. avrcoit) MS, BodL dum 
fffgQrpe^fOLVToov auTwv fji.efjivy^rai prsestat MS. Norfolc. 

P. 171. 1. 1. IlaAfta»] yaXfjLav ed. Steph. caeteri IlaA/xay. 
Palmam praefuisse auctor est Eusebius lib. v. Hist. c. 23. 
ut maximum natu, concilio episcoponmi Ponticorumi 
dum vigebat controversia paschalis Victoris Romani epi- 
scopi temporibus. 

Ibid. 1. 3. Kou T»( li o^a^ y ev» oLWnvitiiortti^ &c.] £n itpiv^ 

rjuyfMif seu mandatum episcopale de recipiendis lapsis, 
moechis, haereticis, aliisque per poenitentiam conversis* 
Pearson. Vind. Ep. Ignat. part. ii. p. gs. a Readingio 
allatus. De veteri circa hujusmodi peccatores disciplina 
multa extant cum alibi, tum apud Cyprianica illa Conci- 
lia quae in voluminibus, si Deus vitam viresque dederit, 
secuturis edentur. 



IN BB. DIONYSIUM ET PINYTUM. 185 

;- •.P..17]* 1. 60 Kttit^ciovf'] KvaHra-lovs cum duplict litera JVt- 
--cq^* et ed. Valesiu Gnosios Rufin. soIemniB est in hoc no- 

sune scribendo varietas. apud Palaephatum cap. xvi. sori- 
. bitur KMo0-<of, sed et ibi cod. Cantabr. et editio Galei ha- 

bet Tmwiog» Kycoo-o-o^ antiqua ha&c urbs appellatur ab 

Somero Odyss. xix. 178. 

Similiter a Piolenueo et Strabone lib. x. ubi uberius de ea 
agit, ac unde pauca haec verba quse maxime huc perti- 
nent, adscribo : croAsf^ S* sio*iy Iv rg K^ri} crXe/»^ ftev, p^iy^foif 
Bf x«) hm^yi^araf rpils, Kvuxra-os Tofyruva Kvhiviu. Strqth* 
Haec Strothius, qui tamen ed, Steph, lectionem Kvmo-iou; 
per simplicem <r m suam editionem revocavit. Sed ciun 
Valesio facit MS. saltem Bodl. seu Savil. Mox ev avoy- 
4§m§ pro swwfoyxes MS. Norfolc, 

Imd. 1. 7* T«K «^fX^oif] Cum alii, tum vir doctissimu» 
JHen. Wharton. de clero tantum hic agi monet^ p. 60» 
Tractatus De Ccelihatu Cleriy Anglica lingua conscripti. 

Ibid» I. 8. da^tnUtq^ Hic sequitur apud Eusebium bre* 
vis qua&dam responsi^ quod dabat Pinytus ad Dionysium^ 
.jiotitia, quam proxime post allaturus sum. 
• Ibid. 1* 10. ^ T« je«T«\xnX« &c.] llagaippas^iKMs vertit vetus 
•interpres Rufinus, in qua convenienter vel sexui vel men^ 
4niat(B ejusj raiionabiles ei divini verhi exhihuitdapes. His 
aubjunxit EusebiuS) Koi r« /xcv roD Aiowo-iou roo-aOra. 



r P* 172. I. 9' ^ot.vfiM^ih fAfy xou «fro^;(STai Aio»^a»o»] RufinUS 

ita vertit, Ad ^uce rescrihens Pinytus Dionysioy sententiam 
auidem consilii melioris amplectitur, simulque ohsecrat eum 
occ. Hoc Rufini pro Pinyti (Mravoia testimonium adducitur 
cum a Whartong in tractatu modo memorato, De C^eli" 
hatu Cl-eri p. 61 . tum vero a cl. Collier. in docta et egre- 
^a sua Historia Eccles. Britannicce tom. I. lib. lii. p. }Q4. 
itidem vernacula lingua conscripta. Sed vereor ut loci 
Eusebiani sensum praestiterit Rufinus* 

Ibid. 1. 10. ^epporipa^ ^ij «rorg jMreraSiSovtf/ rpo^ij^, rgXsorl- 
poii &c.] Cum dixisset Lardnerus, De Fide Hist. Evang, 
P. II. vol. ii. c. 28. p. 658. videndum esse, utrum aliquate- 
nu8 spectetur hoc loco ad 1 Cor. iii. 2. vel saltem ad Heh. 
v« 12, 13. mihi videbatur totius loci confirmatio facta fu- 
isse ad exeinplum verborum apostoli ad Hebraeos, qui 
ipse sese ad Corinthios scribentem imitatus fuerat. 



m ANNOtAT. IN BB. I>ION. ET PINYT. 

• P. 172. 1. 1 1. VTT ciurcp] ifao avrm editionis Steph, lectionem 
revocavit Strothius, sed alteram Valesianam firmat codebc 
uterque noster MS, Caeterum omisit «roT8 supra ^iS. 

Norjolc, posuitque {nro^pi^ovra pro uiro^pii^ylot et kyxarayiH'' 
^fufTayr^ pro xorayij^atf^ayTgj idem codex, 

Ibid. 1. 16. ilMvoqJ] Eusebius in cap. 21. hujus libri 
quarti Pinytum una cum aliis scriptoribus, qui sub M. An- 
tonino Vero floruerunt, his verbis commemoraverat, ''Hx- 
fML^ov ^ Iv TiiTOig M T^^ IxxXijcr/af , ^Hy^tmros ^s 8v la-fjLSV ix tc5» 
' fsrforipcov^ xa) Aiov6&to$ Kogiv^lanv l^r/crxoiro^, IIINTTOS re a\^ 
^oy Tc3y W Kp^Tij^ mlcrxofFOs'^ ^tXtmros re eir) roirroi;, xeCi *Airo- 
X-iVapios xoLf MeKlroov, Mou(rav6$ re x^ Modsfo^* x^ hr) mounv El^* 
vaioi' fiov i^ slj ^juit^ rr\$ a^ros-oXix?^ mapal&rem^ ^ (for. ^) t^^ uyiS; 
-wlg-soog iyfpa^o$ xaTijXdev op^oh^ia. Ad vocem quod attinet 
cIXao^ cum Pinyto junctam, sed a Valesio et Halloixio, 
dum locum vertunt, neglectam^ in hunc sensum, si recta 

'liic omnia, eam accipio ; ef prceter Dionysium Co^ 

rinthium alitis episcopus Pinytus Crelensium. Liocus in- 
terea, qui si male sanus est, jam dudum corruptus fuit, 
ita scribi atque distingui potest. IIivutoV re' KAI oAAo^ rwv 
hr) Kp^Tij^ eviorxonoi ^l\i7nro§' hr) riroi$ xdf 'AToAivapioj 8cc. 
Philippus enim, ut post docuit Eusebius, Gortynae urbxs 
-Cretae fuit episcopus. Vid. supra ad Dion. Cor. p. 184. 
ubi hujus loci mentionem feci. Nihil tamen me juvant 
fateor, quse habet vetus interpres Rufinus : Sed et Pinytus 
nolilissimus apud Cretam episcopus fuity Pkilippus etiam 
et Apollinarius &c. Unde sua habent Martyrologi : In 
Creta, Pinyti inter episcopos nohilissimi ; qui et verba quo* 
que addiderunt Rufini alterum hunc Eusebii locum ver* 
tentis, et in scriptis suisy velut in quodam speculoj viventem 
sui reliquit imaginem, Vide Martyrologia Usuardianum 
et Romanum. Praeter haec autem, quae Eusebio debentur, 
nihil habent de Pinyto ecclesiastici auctores. 



HEGESIPPUS 



/ 



HEGESIPPUS. 



S. HiERONYMUS, Libro De Plris Illustribus, 

cap. xxii. pag. 89. 

xiEGESIPPUSj vicinus Apostolicorum tempo^. 

rtim^ ^omnes a passione Domini, usque ad s.uam 

statem^ Ecclesiasticorum Actuum texens historias^ 

multaque ad utilitatem legentium pertinentia hinc 

Ijide congregans^ quinque libros composuit ser- 

iQione simplici^ ut quorum vitam sectabatur, di- 

cendi quoque exprimeret characterem. Asserit sq. 

venisse sub Aniceto Romam^ qui ^decimus post 

Petrum episcopus fuit^ et perseverasse usque ad 

Eleutherum ejusdem urbis episcopum, qui Ani- 

ceti quondam diaconus fuerat. Praeterea adversum 

idola disputans^ ex quo primum errore crevissent^ 

subtexit historiam^ ex qua ostendit^ qua fioruerit 

setate. Ait enim : (apud Euseb. iv. Hist. c. 8.) 

Tumulos mortuis temp/aque /ecerunt : sicut usque 

hocSe videmus : e quibus est et Antinous servus 

Hadrtani C^esaris, cui et gymnicus agon exercetur 

upudAntinoum civitatem, quam ex ejus nomine coft^ 

didity et statuit prophetas in templo. Antinoum 

autem in deliciis habuisse Caesar Hadrianus scribi- 

tur. 

V 

* Nusquam tradit Eusebius^ Hegesippum plenam Historiam 
^Christi passione ad sua quibus scripsit tempora^ hoc est ultra 



I90 HEGESIPPUS. 

I 

taeculi secundi dimidium pertexuisse^ sed quantum ex fitigmentii 
qu8B ex illo opere producit^ licet colligere^ res Apostolorum po* 
tissimum est pers^GUtos, et ptiouts Ecclesiarum quarundam ori-' 
gines^ alia parcius attigit. Fabricius. 

^ Hoc est decimus^ Petro una computato. Sic supra c. xv. 
Clemens quartus post Petrum Romanus episcopus, siquidem secuu" 

dus Linuf fuit. et tertius Cletus, Fabricius. Secundum aliot 

f* 

notabte ibidem Fabricio^ decimus est Pius^ Anicetus undeclmus; 
sed Hieronymo ut aliis Latinis persuasam fuisse ait^ Aniceto 
Pium successisse^ et Pio Soterem. Alteri yero sententi» adsti- 
]|fulatur Hegesippus^ qui Romatn venit s^ib Aniceto, dtserteque 
ttaulit> Aniceto successisse Soterem. Vid. Fragm. infra ad p. 20K 
Porro bac quidem in re Eusebium suum Hieronymus reliquit, 
Gons. enim lib. iv. Hist. Eccl, c. 12. ubi Pius^ non Anicetus^ Hy« 
gino successisse dicitur. Caeterum Aniceti annus primus ad an» 
Christi 151. fere semper assignatur, ultimus ejusdem episcopi ad 
an. 160. Eleutberi autem anhus primus ad an. 16$. ultimus wt 
$n, 184. 



r 



FRAGMENTA 
HEGESIPPI, 

QUI POST MEDIUM SiECULUM SECUNDUM 
COMMENTARIOS SUOS CONSCRIPSIT. 



^ Ex Incefto Libro 

COMMENTAltlOltUM ACTUUM ECCLESIAStrcOllUM. 

• - . - . ' ' 

^ifA rat Kctra, rtf^ cpvXfi^ lovdet ksH ^^ X^;^^ ourrai* 
- ^Etro^flWo** TeLXiPiouor ^H/JL€foiocC7rli^cti' MuaS^S-euor 

^ ^etfi^afiircLi' ^a^iovKcUOl* ioL^ifroUOl'* Haec Eusebius at« 

tulitlib.iv. Hist g. 22. 

» ■ • 

dTTO rovrcdv SijAaS^ twv ouperiiuov KoLtffyopova^i rivef 
Xv/iiiuvof rov KXodTTO,, oog ovro^ kiro Acofoi^ 9{^ X^/^/- 



\ •/ 



A» 3 *Sf »\ 



ctyo/. ic^ W£e^$' fJLOL^v^ei etoov oov etcourov eiKoa-tv, eTrt 
TpoCmvou KoLta^oLfo^ k^ vTra/rtKdH 'A^TJtKov. fijo-i $« 6 uuro^, 



Erant dlverss sectae atque 
seDteAtke in circumcisione^ in- 

ter filios Israel adversus Tri- 

bum Jiidae^ et adversus Cbris-* 

K^tum: Essabi scilicet^ Gralilaei^ 

I^em^robaptistaB^ Masbotbaei^ 

l^amafitae^ Sadducaei^ Pbarisaei. 

_ — Ex eorura baereticorum nti- 

^ nierOj quidam Symeonein Cle- 



opae fiiium detulerunt, quod 
ex stirpe Davidis oriundus, et 
Cbrlstianus esset. . Atque ita 
Symeon cum annos centum ac? ' 
viginti natus esset^ martyriura 
subiit^ principatu Ti*ajani Au- 
gusti, Attico consulari LegiBito 
SyriaLm ftdministrante. Idem 
pra^terea scribit, eos ipsos SyftieoK 



a 



MSS. pbrique h rm. for. />jr*Jf lcgend. 



%9Z 



RELIQUIiE SACRJE, 



co; aga i^ ris Kanfiyopfts uutov, ^yjfrovfiivm rm rwy eoA t% pem» 
Aix^^ 'I«8a/coy fv\Tis, wroLv l^ airn^s ovrasy iXiSoveq awi&i, Hme 
Eusebius lib. iii. Hist. c. 32. 

nis accusatores, cum tunc tempo- convictos esse quod ex ea stiipe 
ris omnes ex regia Judsorum tnbu originem ducerent. 5 

oriundi soUicite invesdgarentur, 



,i 



Ex libro qidntoy sive tdtiriMj ejusdem Operis* 
DE MORTE S. JACOBI JUSTT. 

ihx^f rS Kv^ia 'loiKc^So^, i oyof^atS-eif vtto zseine^ 10 
Hkcuo^ a/7rb tSv tou Kvpiou x^ovc^v [UJCJ^i K£H i/^v* i^i^ 
isfoXt^oi ^IcLkcoGoi eKO^XduvTO* ^ ovro^ ^s sk KoiXict^ f^frMC 
airS a/yio^ fiv. Olvov fi^lf ciKifet ovk ^tisv, i^ s/Afsptix^r 

&PcLyt ^^OV STTl TVIV KS^Ct^^V CU/tS OVK CUVsQfl* 6?<SUW 

cvK fi?ier^cLTO, h^ (ia^XcLvsiai ^k sx^fia-ctTO. rovrca fMvea ij 
t^v st^ Toc aytcf, Sitnsvon. nas ycc^ sfisav s(pofH, cLXticL 
frtv^ovcL^0 Kcui fJLovo^ sla^^x^^ ^^^ tov vcloV fiv^ia-Ksro ri 
KsifJLSvo^ STTi Toig yovoLcriy ^ curifjLSvof vtts^ tS AclS a/ps-- 
Civ' af cLTTsa-KXfiKSVcLi rcL yovcLTcL aifrS SiKfiv KcL/i^?iov, 



£cclesiae administrationem 
una cum Apostolis suscepit Ja- 
cobus frater Domini^ qui jam 
inde a Christi temporibus ad 
nostram usque aetatem Justus 
cognominatus est. Nam multi 
quidem eodem nomine Jacobi 
Yocabantur. Sed hic ab ipso 
matris utcro sanctus fuit. Nec 
vinum unquam bibic nec sice- 
ram : ab animantium camibus 
penitus abstinuit. Comam nun- 



quum totoudit. Neque ungi^,2C 
neque lavare balneo corpus un- 
quam solitus. Unus ex omni'- 
bus in intimum templi sanctu* 
arium ingrediendi jus faculta- 
temque habebat. Nequeenim^i 
lanicio^ scd linea tantum veste 
utebatur. In templum solns in« 
trare^ atque ibi genibus flexis 
pro peccatis populi supplex 
Deum orare consueverat. Ad-30 
eo ut genua ipsius instar caroeli 



* Coofer Jutl. iii. 4, 5. et Luc, i, 15, 



HEGESIPPUS. 193 

B^ai a^w^y Ta> Act£. Aa yrrot r^v v^e^oXfiv rtif 
oavPiif airrS, tKctXfno AiKsuo^ yj^ 'ACAiAf • t^i9 
vi^i xse^iojffi rdu Xetoo l^ ^DUUOUvwii ^ oi ZtTpo^r^ 
r/ m^i «ttJr^, Tm^ ouy tcov s^eL cu^iteay tuv iv tm 
Toif zJ^oyiygAfjLfjLSvcof fMi ev Totf uTrofivfifiATir^ 
yeivoirro eUrrS, r/f ^ Bv^et, tou 'ifia-du. k^ sXeye tSto9 
rey Son^pa. e^ av Tiyh enWsu^rcuv^ eri 'Ifierdu^ c^Jr 
To^* of ^s cupeTW oui zs^oei^fjLSveeif ouk sttWsucv Sts 
ZTiVy ^e epxof^ivov wn-o^duvaji eKo^a KaTeL Ta spya 
. oa-ot ^s yjlf STri^euG-aVy Aa ^laKcoSov. zso^tav ^v ^ 
ifXfiVTOfV zsi^suevreov, fiv B^o^og tZv ^leuieuoiv y^ 
/laTseov y^ ^apireueev /<iydvTeiiv, m Kiv^suet mac 
>$• 'hia-duy tov X^i^ov rsfQtrSoKav. eXsyov ouv ovvsX* 
^ Ta ^laKciSu)' vsaPaKa^^fJLev tre' eTri^ei; tov XedoVp 
s^?^avfi9yi sU *IfiTwy, a>f eunrS ovto^ tw Xfi^du. 

uerint^ dum assidue De- nem^ tiec futuruiii Christi ad- 

naerans, et pro salute po- ventumut unicuique promeritifl 

ota faciens humi steiiie- mercedem tribuat, credebant. 

Hic ergo ob singula- Quotquot yerd ex iifl credlde^ 

ifititiam cogndminatus est runt^ Jacobi opefa ac minis* 

i et Oblias, quod latine terio tttique cfediderunt. Cum 

aentum populi et justiti- ergo multl ex ipsis etiam pri- 

ignificat» quemadmodum moribu^ drederent^ tumultuari 

Propbetae de eo pfaedix- coepenliit Jiidxi ct Scribae ac 

Quidam autem ex sep- Pharisaet : eo jam ventum esse 

*ctis quae apud Judxds e- clamantes, ut prope omnis po- 

[le quibus in superioribus pidus Jesum quasi Christum 

icripsisse meminimus, in- exspectaret. Proinde iti unum 

Iftrunt eum^ quodnam es- congregati Jacobutn adeunt^ 

idum Jesu. Quibus ille hisque eum verbis compellant. 

i esse Servatorem respon- Hbrtamui' te^ Inquiunt^ ut po- 

9]8 audltis^ nonDulli eo- j)uli efrorem comprimas^ qui 

JesQm revera Christum falsam de Jesu opinionem im- 

rediderunt. Supra scrip- bibit, perinde quasi Christu» 

*o sectse nec resurrectio- esset. Persuade igitur omnibu» 

L. I. o 



w 



RELIQUIiE SACRiE. 



i^fjiifctf tS taa^a, wt^i 'Ifirou. a-oi ^ raantf iseAifMiaa. 

Vf^ y^ fdM^TV^SfJLiV 0-0$ Kffi ^^ i AMf ^ m JjJMMT 

Jl, i[fff ^m vrfioreQ^oy w P^jafJoam^. mTcor ouy av tw 
Sx^ %'ifi ^hiTou fifi xaP^ayatB^of. 9^ ya^ irojs ?Mf$ 
f(glf sr^ff TretBofi.iBa coi. ^tiBt ouy i7r\ to xsnfiuytoy ri 
%ifou, hva avoiiTiy >if iiri(pavfis, Kof i| iuaxti^a tnf ra pf- 
ftara Trarri Ta> Xa^. iia yop ro "aa^a avyiXfiXuBan 
vraa-of of ^vXcif firra 9(ffj Tciy iBySy. Uway ouf oi tm- 
et^fjUyoi yfaftfJULTH^ ^gf ^afio-ouoi Toy *laxaQoyiwiTO\fi 
'Sii^ioy tS ya£, koj iK^a^ay eurru Hgif itTro»* ^ixaa £ 
^avlif TreiBitBai o^iiXofi^iy, iTTH Am^ ia?\MyaTaf orim 
^lfia^w Tou <raju^o)Brinor, amayyuTsjBiy ^fiiy Ttf if Svfa rm 
*IfiaS. ^ OTriK^ivaTo (^ay^ fJLsyaXf^* ri fu i^srifenaTi xii^ 
Ifiaa TH vtn TH aviTfiCQTrii; tl cujtos KaihiTai iv rca Hfavaii 
iK ^e^tav Tfif fiiya/^f ^vvafceee^, ^ fJuX^et '^i^X^S^ai iir) 



qui festo Pasclia die huc con- 
veniunt, ut de Jesu recte senti- 
ant. Tibi enim omnes fidem 
liabemus ; et cum universo po- 

Sulo hoc tibi testimbnium per- 
ibemus, justissimum te viriun 
esse, nec ullum apud te perso- 
narum discrimen valere. Pro- 
inde plebi persuade ne circa 
Jesuba deinceps aberret. Nam 
et universus populus, et uos li- 
benter tibi obtemperamus. As- 
cende igitur in fastigium tem- 
pli, ut in sublimi loco positus, 
ab omnibus conspici et exau- 
dirifacilepossis. NamPascha- 
IJs solemnitatis gratia, cunctse 



Judaeorum tribus et ex Genti- 
bus non pauci huc coDYeae- 
runt. Posthaec supradicti Scri- 
bae etPharissi cum JacobumSO 
in fastigio templi collocassent, 
contenta voce sic eum alloqui 
coeperunt. O Juste cui no» 
omnes fidem adhibere par est, 
quaiidoquidem populus omnislS 
errat, Jesum sectans emcifix- 
um, doce nos qnod stt ostium 
Jesu suffixi cruci. Tanc Jac<h 
bus edita voce ils respondit 
Quid me, inquit, intenogatis36 
de Jesu filio hominis ? Ipse se^ 
det in c^Io a dextris surom» 
virtutis^ et venturus est io^ nu* 



^ LUC. XZ; 31r 



< M«t, SXd. 64m 



HEGESipPUS. igi 



-^ 



^oLQvraiV iyri tj fjbetmioicc rw *l(tKooQoUj kidli Aryoy* 
vf a^wcL rik> via Aafoio, rore 'TrouXiv oi etmoi y^AfJi'^ 
: KOf (pAfia-cuoi larpW ^^^As^r %Xeyov' kouuo^ hroi-^ 
v rouwrffv fjut^pictv tSAfct^ovrs^ ru *lfirou* oKKa 
iri^y KeireLQci^cofiiv eu/roVy 'ivtt ^oSfjSrivri^ /jLfj tZTi- 
riv cunco. 9{gf iKfet^etv Xiyovri^* eo co^ )(^ o A-' 
i^Tietv^S^ij. Koilj iTrXfi^Goa-etv t^v y^d^v rf\v iv rS 
t yiy^etfJLfJLivfiVy * ci^co//^v rov ^ikouov, ori iv^Pfi<ro^ 
"/• roiwv ra ysvvfiftcLra, rav i^eov cuurcov ^a/yovreif* 
mi* (Zv KariQetXov rov ^iKcuoVy y^ iXiyov AAAjj- 
A^S^eireoftiv ^IctKcaGov rov ^iKcuov. k^ flP^eivro Ai- 
f emov, iTrei KetretQXfi^H^ ovk a/jrid^a^ViV, cMa 
)f iS^fjKi ra, yovaret Xiycov rscbPaKa,xZ Kvpn Qii 
p, aXpis- currolf ev yup ot^cLo-i ri rsoioljfnv. iirco ii 
^iiiowXxvreov couroVy n^ rcov liPioov rcov vnov P^%^b 



:»li. Cumque multi hoc molestiis est Dobis : propterea 

testimonio confirmati fructum operum suorum man- 

«rent Jesum^ dicentes ducabunt. Mox ergo conscen- 

% flKo David : Tunc ii- dentes, cum praecipitem ege« 

cribae ac Pharisxi inter runt. £t quoniam prscipita- 

ocuti; Male^ inquiunt, tus non statim mortem obie- 

s^ qui tanto testimonio rat, sed conversus flexis geni* 

omayerimus. Verum as- bus orabat dicens : Domine et 

ins, eumque praecipitem Deus pater, rogo ut ignoscas 

mus, ut* ceteri conterriti illis^ qnia nesciunt quid faci* 

Ui habere desinant. Con- unt. Illi inter se dixerunt : la« 

e deinde coeperunt ac di- pidemus Jacobum Justum. Coe* 

O o, ipse etiam Justus perunt igitur lapidibus eum im- 

. Et impleta sunt ea qu» petere. Cumque hominem saxit 

IsEJamscriptasuntj Tol- obruerent^ nnus e Sacerdoti* 

e medio Justum/ qula bn»^ ex filiis Rechab filii Re« 

* Mat. xx\,9, 15, * Is. iii. !(>• 
' Luc. zxiii. 84. 

02 



IS6 



RELIQUIJE SACRifi. 



<pi[rw, SKfA^i xfym' ^eufa-a^i, ri iruiirt^ ^ux/nai 

wrif vfJLOiV diKUMg. ^gij Xwoo^if rtf wtt ojurm^ w TiHf. 

yvcf/pidv, ro lyhov iv u ibwvrii^i ra^ l/Mua,, fivryfu xara 

7^$- Ki(piL?Sif rou SiKoua. kolj Hrm ifM^^tn' ^ sS^i^t 

'spav euuTOV nri ra roTrca zut^ ra veM, Hfff m eujreu i| 

^Aif fiivi$ ira^k ra vom. fAom^ Sro^ ^i^9^^ 'Uf^eeiei^ 

n 9{glf '^EXt^nan ytyivfjroj ^, m 'l^j-oc/f o Xfi^o^ fn. ngj 

itfSvf OhitnrACUim ^oXto^Kil euuri^. Hsc attalit Eom- 
biu8 lib. ii. Hut c. 23. M) 



cbabiin qui Hieremi» suffra- 
gio commendati 8unt^ contenta 
▼oce : Parcite^ inquit, quid fa- 
cids? Justus orat pro vobis. 
Interim unus ex iis, fullo ar- 
repto fuste quo vestes expri- 
mere solebat^ caput Justi per- 
cussit. Atque ita felici marty- 
xio vitam finiit. Sepultus est 



eodem in loco» maDetque mSf> 
buc cippus illius prepe tem- 
plum. Hic Jacobus tum Ju- 
dsis tum Grecis locuples fiiiC 
testis^ Jesum vere Cbristum fu- is 
isse. Nec multo post obsidio 
Vespasiani, et Judaeorum cap- 
tivitas subsecuta est. 



Ex incerto libroy sed fortasse ultimoy ejusdem Operis. 2 
DE JUDiE NEPOTIBUS APUD DOMITIANUM REIS. 

Yxk oi zse^iyia-av ot outto yevov^ rou Kvfin wavoi ladA, 
rdu KtiUTct crdfKct* XsyofJLtvov cUjtS aSeX^pdu^ ov^ iifjXarO' 
fiva-AVy oo^ SK yevovs' ovrof AaQi^. rim^ J^ o laoKarof 
f\yayi wfo^ AofJUiTiavov Kcua-a^a' iipoSsiTo yao rrjv 2 

His temporibus adhuc su- ter Christi vocabatur. Hos & 

pererant quidam ex cognatio- nonnullis delatos quod ex regia 

ne Christi^ nepotes Jnd<e il- Daviidis stirpe prognati essent, 

lius qni secundum carnem fra- Evocatus ad Domitianum CsC' 



i Jer. cap. xliii» 



^ Act. XX.31* 



HEGESIPPUS. * 



197 



autif^ fi fx AatS)^ ilri*' 9^ ufieAiyfia-eMf. tots fj^mfiTtP 
aoTK tsoa-a^ KTfio-w sxova-if, fi iroa-av jcjffifMLTm xt/pieu* 
kariVp ti ii uttov ifi/poTepoi, maxi^i^A ifivaPM VTrat^ 
^Jffnif cLUT&g fiovaf sKo^a ajurm avfiKovTos^ tw ^fUTio^' k 
faSTct ovK if cL^^ioi^ s^aa-Koy ^f/^ iXtC ev ^iaTSfififfH 
yflf zi?^^pay TpiaKorra evna fMvm. i^ m koij Tobg ^o- 
fW iva/pi^eiVy koIji ouut^^ ouuToucycXjvTa^ ^iaT^i^iiS-af. 

HTOL Si KOLI Ta^ Xil^a^ TOL^ iOJUTCOV iTTlSitKVVVaJI* fJULOTV'- 

10 jioK Tfi^ ojuTovpyia^ TfjV tcXj a-cofJutTo^ a-KXfipiav^ kolj rw 
aTTo T?f avvixS^ i^aa-ias ivawoTv^aS^iVTO^ im Tav 
lilcdv x^^^^v TvXa^ Tsafi^ravTag. ifOTfiS^iVTas^ Js mpi tou 
X^i^rcXj ^ Tfis (icLa-iXetas oourS, oTToia tis Ufi k vsoTi ii ttoI 
^a.VficofjLivfii Xiiyov iouvotJi, m ou KocftiKfi fjLiv ouJ)^ iTri^ 

■^ yuof, iTTovpavios ii fi ayysXiKfi Tvyxavety im avvTiXHoo 
jpu aiavof yivficofjuivfi, owfiviKCL i/J^cov iv So^ Kfiiviie 



sarem perduxit. Quippe Domi- 
danus de adventu Christi, per- 
inde ac Herodes sibi metuebat. 

•Olnterrogati igitur ab illo, utrum 
ex stirpe Davidis essent oriun- 
di^ id verissimum esse confessi 
innt. Deinde sciscitatns est ex 
iOis Domitianus, quantas pos- 

l4S sessiones^ quantumve pecuniae 
kabei^t. Ilii vero novem tan- 
t&mmodo denariorum millia si- 
bi ambobus suppetere dixerunt, 
qnorum dimidia pars singulis 

lO competeret : eas vero faculta- 

tes nequaquam se in argento 

-babere^ sed in aestimatione a- 

grorum^ novem scilicet ac tri- 



ginta soli jugerum : ex quorum 
^uctibus et tributa persolve- 
rent, et sibi ipsis non sine pro- 
prio labore victum compara- 
rent. Simulque manus osten- 
dere cceperunt^ duritiem cutis, 
impressumque alte manibus 
callum ex laboris assiduitate^ 
in testimonium operis sui pro- 
ferentes. Postremo interrogati 
de Christo et de regno illius^ 
jujusmodi id esset, et quando^ 
quibusve in locis appariturum : 
responderunt non hujus mundi 
nec terrarum imperium illud 
essc^ sed angelicum et caeleste^ 
quod in fine saeculorum futu-^ 



1 Mat. ii. 1. Mqq. 
08 



?9? 



RELIQUIuB ^ACRiE. 



^VTO^ K0f viKfottf, ^ aaro^eim iKO/ra xark rk hffTiz 
diu/JULre^ oifTH' ip w fi^Siv emZv xATeyjfmKera Ti9 
Ao/isneL¥OV, AXtiA f^gsf a^ iursXaiv xtLTeuPfon^oLirrcL, cAfif- 
S^i^oof fjuy ojurif oufilvcLiy KoSeL^ajua-Of ^ ^^ zj^o^ovy/ju^ 
jof Tov KaToi Tfi^ iKKXiia-iag i^uey/j^ov tw9 ^ a/roP^juS^GhS^ 
ra^, ^y^rcuB^ai rZv iKK^^a-iaiy, o^ ky ^ /lafTVM^ o/jlm^ 
3(0f WTTO yivou^ ovrag rdu Kv^iou' yivo/JLivfi^ n ilfimts^ 

/hXj^i T^cciavcv zsc^a/jUil»ai airoos ru fiia» Haec posuit 
Eusebius lib. iii. Hist, c. 20. 

lE^XoyroLl gv¥ (Judae nepotes statim ante memorati) J(^10 

w^offywnoji Traayi^ iKKXfia^ia^ oo^ /juifrv^if, t{^ airo 
yivou^ rS Kvfia. kcli yevo/civfjs^ i}^^^ fiaB^iictf iv xaaeif 
iKKXfia-ict, /livova-i /liX^i Tpaiavw Kcua-aoos. /^^Xf^^ ^ 
i iK Biiov reu Kvfia o rs^on^fj/juivo^ Xv/juiodv vtos KXma, 
evKo^pavTfiBiig wro rav cu^ia-icov, arojurcos KarfiyoffiBfilS 
KcLJ ouno^ VTTi ra cuur^ Koyco iirt ^AiliKdu r(Xj vTranKdtj. 
i{gj iTTl rsoKXkg fi/^epas cuKil^o/JLivos, i/juLfrv^fia-iv* m 



rum esset^ tusc cum Cbristus 
adveniens cum gloria, vivos si- 
mul et mortuos judicabit^ et 
nnicuique operum suorum mer- 
cedem tribuet. His auditis^ 
Domitianus nibil adversus illos 
asperius decrevit: sed vilita- 
tem bominum aspematus^ libe- 
ros abire jussit : missoque e- 
dicto persecutiouem adversus 
ecclesiam commotam compes- 
cuit. IIlos vero ad bunc mo- 
dum dimissos^ ecclesiis post- 
bac prsfuisse narrant^ utpote 
Cbristi martyres simul ac pro- 
pinquos ; et pace demum ec- 
clesis reddita ad Trajani us- 
que tempora vitam perduxisse. 



-^Adsunt iUi et univers» eccle- 
siae praesident, utpote martyres 
et agnati Cbristi. TandemqueSO 
profunda pace ecclesise restitu- 
ta^ ad Trajani usque tempora 
superstites fuerunt. Donec Sy* 
meon supradictus Cleopae filius 
ejus qui patruus erat Dominij25 
accusatus similiter ab Haereti- 
cis^ et ob eandem causam in 
jus vocatas est coram Attico 
Consulari \ et per multos dies 
acerbissimis tormentis excru-30 
ciatus, fidem Cbristi constan- 
tissime professus est 3 adeo ut 
et Considaris ipse, et omnes 
qui aderant^ magnopere mira- 
rentur^ qua ratione yir centum 



HEGESIPPUS. 



»» 



'iAms «vro^ an^p (Hegesippos) tnfyoufupos ret xarei Tsd^ 
ifuimij cTiXffys 60^ opa f^X^' Tmv rm ^(pom» vrof^ivof 
tfet jutt &iiaf^pos ifianv ^ hixXv^le^ ev oj^Ku vov (rxara 
u^mpy tWm rm, rcDy^ e! xa/ rive^ v^fX'^9 vapaf^etgmif 
ufv&nm riv vyn^ xaofijfa rou frmjiplov xi^p^yjxoro^. Attolit 
BoBebiiis cap. 33. ejusd. lib. 



ginti annos natus, tot t<Hr- 
ai perferre potuisset. Tan- 
vero sententia jiidicis cru- 
ffixns est. Post haec idem 
bor res illa aetate gestas com- 
mWf addit Ecclesiam ad 
Diqiie tempora instar cajos- 



dam virgiiiisy integram ataae in-- 
cormptam permansisse : adhuc in 
obscuro recessa delitescentibus, 
quicimqae rectam pnedicatioDis 
Evangeliae regalam depravare ni- 
terentnr. 



Ex incerio Ubro ejusdem Operis. 

lof fitra TO fiet^^a-ai ^laxciCoy rov Xxadoif o^ 9{glf 
i^iog &n TCf euiTu hxrycf^ wa/up o f x d^c/ou ojutS Xv^ 
f i TH K^MTTci KAB^i^ATai i^jria-KOTrog' %v TSfOiB^iVTo 
vis ona cuve^iof tS Kvpiou iiuTiPov. i^ATouro iKA" 
T^y fxJcA^o-iAy vrafS^&for HTra yof i^p^ofro axoew 
OdOdf. apxj^ai J^ QiCouQ^ig ita t0 /4^ ymc9-a/ 
f axia-KOTrov, vTrotpS^iioew kiro rav hSla cunrioiv^ i» 
mrog fiv, iv TCf hxtof, a/p av ZifiMV, oiriv 0» ^ifUi-' 



istqnam Jacobus cogno- 
o Justus martyrium per- 
ac Dominus pertnlit, ob 
lem doctrinae pnedicatio- 
; mrsus frater patruelis 
mi Symeon Cleopae filius, 
opus constituitur : cunctis 
consensu secundum anti- 
n illiun renuntiantibus, eo 
cogoatiis Dos&ini esset; 



£t ecclesiam quidem hactennt 
Yirginem vocabant, propterea 
quod vanis sermonibns nondnm 
corrupta fnerat. Primns The- 
buthis, indigne ferens quod mi- 
nime creatus esset episcopusj 
eam occulte vitiare est aggres* 
sus. Fuit hic e septem illia 
sectis in Judaico populo pro* 
seminatis, Ex qoibiit fdit tib^ 
04 



flOO 



RELiaUIJE SACRiE. 



'Ma^fiG^cuo^, oBev McLo-SaB-aMvoi* cutto rirm Mncu^ 
ijpicLyi^ctj, Kcij Mof KiCOVi^rCLf, xctj KaM-oK^OTULVoi* xc^ 

OvcL/i€m\fUtV0i, K BcLO-l^^^lCLVo), K ^CLTO^VihSCLVoi* flUt-5 

^o^ l^ico^ KCLJ sre^eo^ l^icLv ^o^clv vfcL^iunryciyfia-cLV. ijro 
T^rcov \pf(;Jo%0i^or vpfuJWpo^^tf/* \j/iuScL7ro^o?<M* oi 

TiVf^ ifJLBfitrcLV TflV eVCOClV Tfl^ €KK?<fJ(ricLf ^Bo^ifuuois^ A^ 

yoig KcLTcL tS QbS i^ KcLTCL tS X^i^S cufTH, H»c affert 
Eusebius lib. iy. Hist. c. 22. 10 



iam SimoA^ a quo Simoniani 
fluxerunt; et Cleobius^ a quo 
Cleobiani : et Dositheus, a qno 
Dositbeani : et Gortheus^ a 
quo Gortheni : et Masbotheus^ 
a quo Masbothei sunt cogno^ 
minati : £x his etiam mana- 
vnnt Menandriani> et Marcio- 
nistse^ et Carpocratiani, et Va- 
li^ntiniani^ et Basilidiani^ et 



Satumiliani^ aliique qoi seor- 
sum singuli proprias opiniones 
induxerunt* Ex iis orti sunt 
Pseudochristi, Pseudoprophe- 
tdi, Pseudapostoii : qui adnl- 15 
terinam invehentes doctrinam 
adversus Deum et adversus 
Christum ejus> unitatem eocle- 
si» disciderunt. 

20 



Ex incerto lihro ejusdem Operis. 

*Axov(roif yiroi -cjapsf i (inquit Eusebius, ubi supra, statim 
Mite ri» ^iierip proxime secuturam) [jlstoc tivol tffsp) t^j KX^jxcvtoj 
JSF§o$ Kopiv^l^s iTTif oXijj OLVTM slpr}iJi.6voty liskX&yovlo^ (sc, Hegesippi) 

TwkoL* Ko/ eTrejULmy fj BKKXfjtricL fj KofivBia^v &c. Eusebius25 
quoque lib. iii. Hist. c. 16. Ka) oti ye koltoL tov SjjXoujxsvov (sc. 
Clementem) Toi Tris KogivdW xeKlvvjTO fi^reons, ot^^o^psoos lAapTVf 
*liyY}a-i7nro$, 

Idem postquam de Clementis recta fide permansit &c . 

ad Corihthios epistola quaedam Porro supradicti Clementis tem-30 

commemoravit, ha;c addit, quae pore seditionem inter Connthios 

D08, $i piacet, audiamus. Et Co- esse commotam, locupletissimus 

Tinthiprum> inquit, eqclesia m te^itis ^st Hegesippus. 



\ 



- HEGESlPPUS. 9oi 

Ex incerto libro ejusdem Operis. 
Kof eTri/iivev ^ eKK^^j^a-ia, ti KomB^icov iv tZ opS^Z Ao- 
yca, /i£X6^ ITpijttou eTrKDCOTrevovTog^ ev Ko^ivS^a' oi^ avve'» 
fu^a, 'ttPJcov eU ^VcofJLfiv, hJjj avv^ieT^ir^A Toig Ko^ivS^ioi^ 
S^/te^ iKcLvci^* ev cu^ avvctve7raf\fJLev Ta> opB^a yJayca. 
^evo/ievof ^e ev ^Fcofi^j, ^icl^o^v e^TTOifia-Afiriv fiexf^^ 'Aw- 
x^ou, clu iiAKovog fjv 'EXevB-e^oi^. kcli TTct^ *AviK^ou 
cioJlexiErcLi XcoTfjf, f4.eB'* ov 'EPievB^epo^. ev eKO/^ Se J/«t- 
9cf}Qj Kj ev eKa/n\ mXet ovrco^ €%e/, ^^ o vofJLog KfifvTtet k 

10 ol TaficCpfjfroJi ^ o Kvfio^. Hxc affert Eusebius lib. iy. HisL 
cap. 22. 

£t Corinthiorum quidem eo si ibi apud Anicetum, cujus 

clesia in recta fide permansit tum diaconus erat Eleutherus. 

usqne ad Primum ejusdem loci Post obitum deinde Aniceti 

15 spbcopuid : Quocum familia- successit Soter, quem excepit 

riter collocutus sum dum Ro- Eleutherus. In singulis autem 

mam navigarem ; nec paucos episcoporum successioaibusy et 

£et versatus sum cum Corin- per singiilas urbes eadem ma- 

^iis, mntnamque ex recta fide nent, qus per legem ac Pro- 

^SOconsolationem cepimus. Ro- phctas, et a Domino ipso prae* 

mam vero cum yenissem^ man* dicata sunt. 



Ex incerto lilro ejmdem Operis. 

*Ev TOUTOi^ eyvoopl^ero 'Hy^iTnroj, o3 tffXslg-ons ^5ij fsrporepov 

xfp^^fts^a (p(oval$' ws av Ix r^^ auroD ZTapa^oa-eoos twol t&v Koroi 

ZS ris etwo^oXovs vaqccn^iiuvo^, Iv mivTs Irj o\)V uvyy^aiuiuouriv oSro^, 

- r^ cbrAavi} fffapaJ^^riv roD o^Of oXixou xripuyfJLaTos aff-Xoufar}} (rvV" 

riim ypeifyis {fwoiMAnfj[jLaTKra[jLsvos, xod* ov iyvoopi^eTo a^rjfjLalvsi Xf^" 

Wy tgepi rmv a$%^ey ^^avTwv t^ flSeoAa oxnm zroos yga^oov. 

later qoos celebris fuit Hege- llbris simplici admodum sermone 

^Osppns, cajos testimonio in supe- conscriptis verissimam Apostalicas 

rioribus kbris sspisrime usi tui- praedicationis historiam compl^- 

miis, com res Apostolorum tempo- us, tempus ipsum quo floniit, a- 

ribuft gestas ex iilius fide ac relar perte designat, cum de iis qui si- 

tioiie tnuleremus. Hic in quinque molacra primum erigerecceperanti 



¥t^ 



REI,{QVI4S SAClLiB. 



S/yerai ^Ayrivoeto^, ip fifieSv yivo/MVOf. k yeLf ^ 0oA/y 

iKT^anv iTrdw/ioy ^Amvoou, ^gf ^fo^^a^. H»c ait^ atque 
affert^ Eusebius lib. iv. Hist. c. 8. 5 



in hunc modum scribit. Quibus 
cenotaphia templaque exstrux- 
eruntf sicut nunc etiam fieri 
^demus. Ex quibus fuit Anti- 
npus senrus C»saris Hadriani» 
in cujus honorem certamen 



sacrum quod Antinoium to« 
cant^ nostra etiam state cele- 
bratur. Nam et urb^m Antir 
noo cognominem Hadrianus 
condidit> et Frophetat insti-lC 
tuit. 



Ve eodem Opere^ 
Euselius lib. iv. Hisi. cap. 12, 

Kei mfCL Ss fffkiis-u yfofa (Hegesippus), iv ix iiifW^ 9^ 
^goTsgov efji.vri[jif0vs6(ra[jt^v, oIksIoo^ toIs Koupol$ toLs If op/a^ tsrapodc-.] 
^uevoi* 6K re toD ku^* 'ESgaiov^ evoLyyeXlorj xa) roD 'StVpioacoiij xai 
t^loog Ix Trjs 'ESgat^os hotKeKTOV Tiva tI^cw, epi^alvoov If 'ESpaUov 
iauTOv itT^is-svKivoii' xc^ aWa he oog av e^ 'louSaVx^^ aypafou «ra- 
ga^oceoos [jt,vYifji,ove6et' ov [jiovo$ Se ovTOSy aXKoL y^ £<p)}va7of )^ 6 rffos 
rwv apyaim x^^^^i nravaqeTOV oro^iav Tots 2oXo'fx,covoj rffapoi[i^ias*. 
IkolXovv. KOif zieqi Toov Xeyopievm te aitOKqv^cov hoLKa^JiSavooVy M 
roov avTOV ^povoov 'srgos Tivoov alpeTiKoov avaTreirXa^cii rivoL rovrm 
Ifogel, 



Scribit etiam alia quamplurima, 
quae nos jam superius maxima ex 
parte, suis quaeque locis ac tempo- 
ribus inserentes retulimus. Non- 
nuila item ex Hebraeorum evange- 
lio et Syriaco, et ex Hebraica lin- 
gua profert in medium : satis per 
haec aperte signiiicans, se ex He- 
braeis ad Christi fidem transiisse. 
Alia quoque ex Judaicis traditio* 



nibus scripto minime comprehen- 
sis petita conunemorat. Non so- 25 
lum autem ipse, sed etiam Irenae- 
us et omnes antiqui, Proverbia Sa» 
lomonis vocare solent Sapientiam 
omnium virtutum praecepta conti- 
nentem. Denique agens de librisSO 
qui apocryphi dicuntur, quosdam 
eorum sua aetate ab nonnullis hse* 
reticis compositos esse scribit» 



HEGESIPPUS. 9^ 

Ex eodem Opere, 
Hoc refert Eusebhis lib. iii. Hist. c. 1 1 • 

T8y 'fif ovy KkSairaif aitkfov rou leBO^ uragp^ciy 'Hy^o^nnro^ 
Nam Cleopam firatrem fuisse Josephi testatur Hegesippus. 



Ex libro quinto ejusdem Operis^ 

Beferente Stephano Gobaro apud Photium in Bibliotheca^ 

Cod. ccxxxii. CoL 893. 

Ori rcL ffTOifjLatrfjLim rot^ tnKouoig cLyeurtA ifri o^ 
iB^a^X/io^ sl^ev, w ig ijKita-iv, Sn €^i xa^^v ivB^^eim 
inCfl, ^Uy^a-tTnro^ fjLiv tos, a^x^^^ ^f *^§ W i^W- 
?UKo^, i» ra TSi/ju^^o) rm 'TTTOfjLVfifjiarm, ovk oiS^ o, ri sc 
XSaS^m, fjLArvjy fiiv il^S^af rajura ?Jyet, koj Karaypiu^ 
iiS^aji ri^ raZra ^afievou^ rav n Bnav ypaJ(poiv koji rS 
I fv^iou }isyovrof, ' MaKo^toi el kpB^aXfJLoi vfiZv ol /3A6- 
Tavrif, ^ ra ma vfuSv ra cLK^ovra, k^ i§i^. 

BonaquapraparatasunijuS" et eos qui haec assenint^ falsa 

(» oculus non vidit, nec auris loqui in Divinas Scripturas et 

audwUy nec in cor hominis as^ Doroinum dicentem> Beati ocu- 

)cenderunt, Hegesippus vero vir U vestri videntes, et aures vestra 

antiquus et apostolicus^ libro audientes, et qu» deinceps' se-« 

^iiinto Commentariorum ue- quuntur. 
scio qaare ait^ frustra lisec dici> 

k 1 €or.. ii. 9. U. Ixiv, 4. > Mat. xiii. 16. 







ANNOTATIONES 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 



P. 191. I. 6. COMMENTARIORUM ACTUUM ECCLE- 

siAST.] In lib. iv. Hist, su?r Eusebius de Hegesippi cele- 
berrimo opere haec posuit : Iv vrim Si ouv ovyypiimLam 
oSrof T^y oLTfhxvy^ vTuqitoaw rou 'A^rof oXixoS xYipvyfMilos earKs^vajf 
<n/yraS& ypa^i uvopi^vYiiiaTKrifji^os, &c. Quoniam vero que 
Eusebius attulit, hic et illic^ uti res sua at(|ue occasio 
postulabat, in ordinem redigere, prout illa in ipso Hege- 
sippi jopere sibi jinvicem successisse videntur, ego cooatus 
sum ; idcirco notare oportebit, primo loco coUocaii frag- 
mentum de sectis Judaicis, quia prseivisset id saltrai 
historias de morte Jacobi, quoa probant quse in ipsa cU- 
cuntur ad p. 193. 1. 5. Porro proximo loco alterum frag- 
mentum ideo adjectum est, quod haeretici ibi memorati ex 
sententia virorum doctissimorum Valesii, Cavii, Dodwelli, 
non Christiani, sed Judaei videntur fuisse; id quod verbis 
ipsis innuitur. Alioqui satis apte altera haec /5^(ri^ sequi 
videretur illam de Christianis sectis ex Hegesippo in 
lib. iv. Hist, Euseb. c. 22. allatam. Vid. pag. 200. Imo 
nonnihil fortasse difficultatis et istud habet, extitisse ex 
numero haereticorum, qui in priori f^crei tribui Judae in- 
fensi dicuntur, hpmines ex ipsa illa tribu oriundos, qui in 
hac altera memorantur. 

Ibid. I. 7. ^Ho-av Ss yvMfjMf] Praemisit Eusebius, "En ii 6 
«tuTo^ (Hegesippus) xol) r^g zrahajf yeyevYifjLevag 'STcipoL *I&t/8aioi; 
aipia-ets Ifopsl xiym' ^HSAN le yvmfiMf &c. Idem prceterea 
scriptor sectas illas quce quondam apud Judceos invaluerunt 
recenset his verlis. ERANT, inquitj diversae sectae &c. ^H- 
<ray Se koi yv, habere Nicephorumy notat Strothius Eusebii 
editor novissimusJ Meminit quoque rSiv hrra aigiv-ecov h r^ 
>jxm in Fragmento, quod ad p. 199. posui, Hegefippus. 

Ibid. Iv v\oi^ 'l(rpuri>\, tcov xotroi TTjg fvXrjg 'louSa xoii t5 X^ if»] 
In codice Maz. Med. et Fuk. scriptum inveni Iv vlol$ 'Ic- 
arjK* vj raiv Kara rijj ^uX^^ *Iou5a, C^C. quod quid sibi ve- 
it nescio. nisi forte ita emendare placet Iv violg 'lo-paijXi- 
TfiSv xaroi tyjs ^uXijj 'lotJSa. Vulgata tamen lectio magis 
placet, quam et Regius codex et Nicephorus confirmant. 



fi 



ANNOTAT* IN HEGESIPPI FRAGM. aoi 

Videtur autem He^esippus^ tribum Judae ab his omnibus 
Judaici populi sectis puram ac vacuam existimasse, ita ut 
nullus e tribu Judae, Essenorum aut Sadducaeorum aut 
Pharisaeorum sectam secutus sit. Quod tamen nequa<^ 
quam verisimile est. Sed hoc ab Hegesippo dictum est in 

gntiam tribus Judse, ex qua Christus originem duxit. 
mnes igitur illas Judaismi haereses^ viguisse ait apud re- 
liquas decem tribus, quse proprio ac peculiari vocabulo 
Israel dicebantur^ post ^divisionem regni Judasorum Ro- 
l>oami temporibus factam. Certe tribus Judss in libris 
prophetarum^ ecclesiae personam denotat; decem vero tri- 
DU8 reieruntur ad haereticos quorum maxima est multitu- 
dO) ut scribit Hieronymus in caput i. Osee. Valesius. 
'H addunt Maz. Med. Fukei. sine sensu^ at in tota senten- 
tia parum inest rationis. Valesius legendum putabat Iv 
vlUls 'lo-poqXirfiSv, quod non probo; potius legerem ii roav, 
aut ^ transposito h rjj ^epirofip ^ ev vloig 'lo-p. rcov, quod con- 
firmare videtur RtifinuSj sic reddens, in circumcisione, id 
est, injiliis IsraeL Stroth. Lectionem esse ferendam, 
iquae recepta est, puto, nisi fiat ex manuscriptorum illo 
4 rcoy, quod in codice quoaue Bodl. seu SaviL extat^ prfrmi 
mamfeste^ palam, Hesychms, 'PYjrcuv. favepoov, 'Ptitoos. ^avs- 
fms, ubi adscripsit editor, i Tim. iv. l. Labbsei Gloss. 
P^TwSi Aperte. Rufinus vetus interpres sic vertit, Erant, 
inquit, aivers(je sententice in drcumcisione^ id est, in Jiliis 
Israelj quce maxime adversalantur trilui Jud<By ex qua 
Christus est. Abest vox aiiTai post r5 X^ij-S a MS. Norjolc, 
Caeterum tradit Eulogius in Definitione adveisus Samari^ 
tanos apud Photium Cod. ccxxx. p. 884. Dositheum hse- 
reticum gente Samaritanum, de quo Hegesippus quoque 
mentionem inter hasc fragmenta lacit ad pag. 200. in Dei 
prophetas maledicum fuisse, maxime vero m Judam, unum 
ex duodecim patriarchis, nihil reveritum plurimas de illo 
in libris Mosaicis conscriptas laudes. Quod quidem pro- 
'fectum videtur ab odio in tribum Judse a nonnuUis sectis, 
maxime Samaritanis, suscepto, quorum majores appellat 
'£zra hostes Judce et Senjamin, cap. iv. comm. i. £x Juda 
autem, ut apostolus ad Hebrsos loquitur, ortus est Domi- 
nus noster Christus, adversus quem etiam convenerunt sec- 
*'tej quemadmodum in Symeonem discipulum ejus is ovra 
cari AaSii xa) Xpifiavov. Vid. Fragm. statim post additum. 
P. 191. 1. 9. '£o-(raToi* TaXiXaloif &:c.] Has sunt septem 
'hsereses Judaici populi, quarum fre(^uenter mentionem 
iacit Hegesippus, ut in libris superioribus vidimus. Sed 
et Justinus m disputatione adversus Tryphonem totidem 
recenflet hsreses Judseorumi sed eas aliis nominibus appel* 



ab6 ANNOTATIONES 

lalt. Verba Justini sunt hec. &nr8P oSSi 'louiabu^ iv ns if^ 
3(Sir liiTatnfj 6/xoXoy^o-«8v flvot/ rohg '^wouxaSfiSf ^ Ti$ ifjMtas a/« 
pi(rasy TevtfAf xeii Mf^ifcoy, xal raXiAa/cov xa) *EXAi]ViaKSv^ xfd 
^oipKrciloovy xa) Bflnrliffiuv. Sfc2/f n^gz^e Jtidceos, si ^uis recte 
perpenderitj dicat esse^ Sadducceos aut ejusmodt Hcerese^, 
Genistarum et Meristarumj Galilceorum et HeHeniano- 
rum, Pharisceorum ac Baptistarum. Epiphanius quoque 
septem Judaismi hsereses agnoscit ; sed eas ita nominat j 
Scribas, Pharisseos, Sadducaeos, Essseos, Nazaraeos^ He- 
nierobaptistas^ Herodianos. Id indiculo hsereseon qui tii- 
buitur JB. Hierohymo, decem numerantur haereses Judaep» 
nim. Qui locus quoniam illustris est, hic meretur appohi« 
T. Efinei dicunt Christum docuisse illos omnem alsttnen' 
tiam. II. Galilcei dicunt Ckristum venisse et docuisse eps, 
ne dicerent dominum Ccesarem, neve ejus monetis uterentur» 
III. Marbonei dicunt ipsum esse Christum qui docuit iUos 
in omni re Sccbbatizare. IV. Phariscei nesant Christum 
t^enissCf nec ulla in re cum prcedictis commumcant. V. Sad^ 
duccei negant resurrectionem^ dicentes: Dictum est adjidtmf 
Terra es et in terram ibis. VI. Genistce prcesumunt quo- 
niam de genere Abrahce sunt. VII. Mertstce, quoniam se^ 
parant scripturasy non credentes omnibus prophetis^ dicentes 
aliis et aliis spiritibus prophetasse. VIII. Samaritce qui 
in locum Israel captivo et abducto in Babyloniam translati 
sunt. Fenientes in terram Samarice regionis ex parte Is^ 
raelitartim, consuetudinem quam saceraote reducto didice» 
runt tenent : ex parte Gentilemj quam in nativitatis suce 
terra habuerunt. Nam in observationibus suis a Judceis 
omnhio separanturj quorum superstitio procul dubio omnibus 
nota est. IX. Herodiani : Temporibus Salvatoris hcec hce^ 
resis exsurrexit. Hi Herodem magnificabant, dicentes ip^ 
sum esse Christum. X. Hemerobaptistce qui quoiidie et 
corpora sua et domum et supell^ctilem lavant. Apud Isido- 
rum in lib. viii. Originum, octo numerantur haereses, Pha- 
risaei scilicet, Sadducaei, Efinei, Morbonei, Genistae, Me- 
ristae, Samaritae et Hemerobaptistae. Denique Cleihens 
in lib. I. Recognitionum, quinque duntaxat sectas Judaeo- 
rum recenset, quae schismata appellat : Sadducaeos scili- 
cet, Samaritas, Scribas, Pharisaeos et quosdam ex Joannis 
Baptistae discipulis. " Cum enim," incjuit, " jam immi« 
^* neret ortus Christi, ad sacrificia quidem reprimenda^ 
•* baptismi vero gratiam largiendam, inimicus ex his quae 
^^ praedicta fuerant, adesse tempus intelligens, diversa 
^^ scliismata operabatur in populo, ut si forte prius pecca- 
^f tuni pbtuisset aboleri, secunda corrigi culpa non poBset» 
^ Erat ergo primum schisma eorum qui dicebahtur SaS^- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. ooj 

^ducaeiy initio Joannis jam paene temporibus sumpto. 
*' Hique ut ceteris justiores, segregare se coepere a populi 
^ coetu et mortuorum resurrectionem negare, &c/ Sed 
et paulo post idem Clemenfl( non plures quam quinque 
tupntdictad numerat sectas Judseorum. Mirabitur lortasse 
ahquis cur inter has sectas Essaeos praetermiserit. Cujus rei 
mmam aliam rationem excogitare possumus^ nisi quod ve- 
teres Ecclesiae patres Essaeb supra modum iaverunt. Val. 
P. 191. I. 9. Ta\iXeuQt] Hos quoque inter Judaeorum 
haereticos recenset Justinus et Hieronymus. Auctor ac 
princeps hujus sectae fiiit Judas Galilaeus, qui post exsi* 
lium regis Archelai^ cum Romani in Judaea censum agero 
veUent, populares suos ad retinendam pristinam liberta- 
tem e^itavit, et quartam sectam invexit Galilaeorum, ut 
fcribit Josephus in libro ii. de bello Judaico. Valesius. 
- Ibid. 'HfM^&WIifa)] Eladem dogmata cum Scribis ac 
Pbarisa&is amplectuntur. Hoc vero praecipuum habent^ 
quod tamvere autumnoque quam aestate atque hyeme 
^uotidie lavant : unde et ±f emerobaptistarum appellatio- 
nem adepti sunt. Ita enim statuebant vivere aliter homi- 
liem non posse, quam si quotidie se aquis elueret, atque 
ab omni crimine purgaret. Epiphan. Hceres, xvii. afierente 
Rbadingio. Nugae tantum ac mera somnia Epiphanii 
isthaec videntur Jacobo Rhenferdio, qui in Dissert. sua De 
Flctis Judceorum Hceres. §. xxx. &c. Hemerobaptistas hos 
itatuit servatores fuisse legis Mosaicae, qua quidem jussi 
fUnt Israelitae lavare se et vestimenta,. et supellectile, quo- 
ties polluti essent, adeo ut 'HiMpoSafrhfvis idem sit, qui Rab- 
binis o^ ^DO vocatur^ eo die tingendus^ quo scilicet fuerat 

Ellutus. Sed viderit vir doctissimus, an verisimile sit, ut 
jis Mosaicae observatores propterea sectarii existimaren- 
tur, aut tales esse a quoquam nngerentur, dum, ut opina- 
tttr ille^ nuUa re a caeteris Judaeis discrepabant. Ait qui- 
dem Epiphanius Hcer. xx. num. 3. nullos temporibus suia 
tUperfuisse Hemerobaptistas, unde illud constaret^ eum 
hauaisse sua ex libris, non ex sua ipsius cognitione; verum 
plu8 semel et alibi diserte ille refert, istos haereticos docu- 
isse, pendere ipsam aetemam salutem ex ablutionibus suis 
quotidianis; similiter ac semper statuerunt Indi orientales^ 
aqu® vi divina animum purgari, et hodieque henierobap- 
tistae sunt. Porro ut Justinus Mart^r in Dialogo cum Try" 
phone Baptistas una cum aliis Judaicis sectis commemora- 
Vit, num. 80. ita Hemerobaptistas nominavit Auctor Con- 
$iiL Apost* lib. vi. c. 6. Ut ab his gentilibus suis Ebionl- 
Ufcaiorem juum quotidianae lustrationisj quem memonmk 



f 



ao8 ANNOTATIONES 

Auctores, accepisse vldeantur. Ita(|ue hlc fortasse, sictit 
alibi, doctissimus Rhenferdius suspicionibus suis et con-> 
jecturis e vocabulis ductis nimium tribuit. 

P* 191 • K 9. MaaSaodam'] In tribus nostrb oodicibus 
Maz. Med. et Fuk. legitur Mao-Scodeoi accentu in ante-» 
penultimam syllabam reiecto. In indiculo Hieronymi 
J\larbonei dicuntur ; apud Isidorum vero Morbonei. Ce- 
terum hi Masbothei distinguendi sunt ab illis quorum 
paulo ante meminit Heffesippus. Hi enim erant ex sep- 
tem sectis Judaici popun quse circa Christi tempora ez-' 
ortae sunt. Illi vero ex septem illis Judseorum sectis pro- 
pagati sunt, perinde ac Simoniani, Dositheani atque Got* ' 
theni. (vid. p. 200.) Mihi quidem mendum subesse videtur 
in alterutro Hegesippi loco. Apud Rufinum Masbutbei di- 
cuntur.illi inter Judaicas sectas quarto loco numerati, Alii 
yero ex illis prognati sectis dicuntur Masbutheani. Sic 
enim scribitur in optimo codice Parisiensis Ecclesiias. Val. 
MourStSi^eoi legitur etiam in cod, Savil. seu BodL Favetque 
eidem scripturae locus apud Constitut. Apost. a me modo 
commemoratus, ubi Ba^r/x^dsoi literis ^ et jut transpositis 
extat. ^ Distinctionem autem a Valesio factam inter hos 
alterosque viros ab Hegesippo ad pag. 200. commemoratoi 
iniprobare videtur Rhenierdius V. D. modo allatus^ qui de 
iisdem ita pergit scribere §. xxxiv. ejusd. Dissert, cum apud 
Isidorum aliosque hsec yerba invenisset: Morbonei, seu_ 
Marbonei, (Scaliger Mashothei corrigit) dicunt ipsum essff^ 
Christum qui docuit illos in omni re sahhatizare : *' A Sab— 
*^ batho igitur, (inquit Rhenferdius) quod seorsim a cseterisH 
" Judaeis observabant, id nominis nacti sunt, cum non ve— 
tus tantum Judaicum septimi, sed etiam novum prim" 
diei celebrarent, quemadmodum infra de Nazaraeis e - 
Ebionitis pluribus probatum dabimus, quos eosdeiH 
plane esse credimus, qui hic dicuntur Masbothcei, cuir-: 
vero simile sit quemadmodum Judaei olim Gentilibus 
" Sabbatho hebdomadario Sabbatarii dicti sunt, ita pr 3- 
^^ mos Cliristianos a novo, imo duplici Sabbatho, ips/f 
'^ Judaeis ]\snn'i^'D Sabbatarios esse appellatos." p. 93. 
At vidcsis Semlerum diversum quid afferentem infra sd 
pag. '^OO. Imo dignum notatu est, extitisse apud Judaeos 
olim, qui a Judaeis ipsis tanquam septimi diei, seu Sab- 
bati, nimii cultores habebantur. Drusium lib. secundo 
De trihus Seciis Judceorum appello, qui haec affert. " Mosis 
" verba sunt Exod. vi. 9. Non egredietur homo e loco sm. 
^^ Ea haeretici ad litteram accipiunt, quos refellit auctor 
*^ libri Misrok ex prophetis, fol. 27. col. 2." cap. xv. p. gs. 



fC 

(( 

(C 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 209 

Quibus verbis lucem praebet Origenis locus in lib. iv. De 
Frincipiis cap. 1. El; um ^e ^Xxjagova-iv (01 Ix crefitroft^^) cupf- 
CikoySvlss ^ifvp^gois vrapot.li(r&s ^ipovresy ai^rvep x, Trep) t5 <raSSaTfif 
f&TxovTeg Tinrov eKas-co elvof h^iXles tsr^si^. oAAoi Se, m If t Ao- 
ct^os 6 ^StOfJLapevs, xaToytvdiCKOvles ttis TOiaiTTjg S(i]y^(recti^^ oTovro/ 
«rl To5 %^aTO^, o5 av xaTaAij^^p t*j ev tJ Tl/*^pa t5 o-aSSaT», 
/tfvav fi^pi^ ia-irepag. c. xvii. p. 176. ed. Delaru. seu Bene- 
dictin. vel cap. 1. Philocalice Origenis p. 14. ed. Spenceri. 
P. 191. 1. 10. 2a]Lba^67Ta/| Rectius Epiphanius Samaritas 
a Judaeis distinxit ; et Judaeorum quidem septem haereses 
recensuit : Samaritanorum vero quatuor. Hegesippum 
tamen secuti sunt Hieronymus, seu quisquis est auctor 
indiculi ; Isidorus, Honorius Augustodunensis et alii : qui 
Samaritas inter Judaeorum haereses retulerunt, late scilicet 
sumentes nomen Judaeorum. Atque ita sensisse videtur 
Hcffesippus, cum ait ^cray ^e yvM[Mif hafopoi ev t^ zrepiTOfA,^, 
Seciquoa subjicit Iv viols 'l(rpaY}Xy id jam excusari non potest^ 
cum Samaritani nunquam pro fihis Israel habiti iuerint. 
Valesius. De Sadducaeis videndas esse monet Strothius 
<£LSchultzii Conjecturas Historicas Crit. an. 1779. editas. 

Ibid. 1. 12. > ■ o uKo toiJtcov] Eusebius haec praemisit : 

VLnd, ^epoova xa) Aojxmavov, Kora toutov o3 vuv tou^ X^vou^ 

i0ffra^ojE4py, (scil. Imp. Trajani) jj^epncaos xa) xara vro\&s l^ 

iwcafois^atrtccs if^fMov, tov xa^' rjfMOv xarg%6< \6yog avaxivijd^va/ 

iutyftAjr tv (S iSuftfcova tov tou KXo^^o, ov hirepov xaTaf ^vo/ t^^ 

h ligoo^okufMis iitKXrialas hrl<rxo7FOV ISijAcoo^afisv^ fuapTvqlm tov 

fikv &vaXv<raf vrotgetXSjfafjLSV, xa) toutou fjMqrvs aMg Ixsivof^ o3 

iuiip6goi$ ^ vrporepov e^prjcrapieda ^oovalsj 'HyiJ(ri9nro^. os i^ *Kepl 

mm algeTixoov is-opoov, eirifepei irtXaov' oog apa (nro Tovroov xaret, 

rMe riv ^ivov mofiAvas xan/f/oplavy ^okurpOTroos 6 SijXoufiffVo^ oos 

i» X^if lovo^ hA «rXsifai; aixi^eig ijfj.epaiSy (verba ipsa Hege- 

lippi huc facientia habes infra ad p. 198.) aMv re tov ^i- 

xof^ xo) Tou^ oft^' auTov els ra fJLeyt^a xarairXYj^ois^ too tou Ku* 

flw vra^ei iarapoar>Ji<nov rekos aTijveyxaro* Qu$ev ie oiov xa) rou 

^vyYpafisDs sjroixov<roiif aura d^ ravTa xara Ae^iv oo8e %oos ifogSv 

^. AHO TouToov &c. Post Neronis ac Domitiani persecu^ 

tumem, sub koc cujus nunc tempora commemoramus Traja* 

noy particularem quamdam per singulas civitates populari 

jno/tt adversus nostros excitatam esse persecutionem accepi-- 

«itf. In qua Symeon CleopceJiliuSi quem secundum Eccle^ 

ike HierosolymitofUB Episcopum constitutum esse docuimus^ 

nariyrio vitamjiniisse mem^yratur. Hujus rei testis est is^ 

ngus verlajam toties retulimusy Hegesippus. Qui de Hce- 

nticis quibusdam verba Jhciens, ab iisdem circa hcec tem- 

pvra accusaimn subjungtt esse Symeonem^ variisque tor" 



iiio ANNOTATIONES 

mentorum generibus per dies plurimos excniciatum^ eo quod 
Christianus esset^ admiratiom fuisse tum Judici, tum sateU 
litibus ac ministris: tandemque eodem supplicii genere quod 
Dominus pei-tulit^ vitam clausisse, Sed satius est verba 
ipsius scriptoris hcec narrantis audire. EX eorum &c- 

P. igi. 1. 12. ^nXu^ri ruf a»^iT»xftiy] Hsec Eusebii esse vi- 
dentur verba. Itaque vertit Rufinus^ Ait ergo, cum de 
hcereticis diceret^ Ex his igitur &c. 

Ibid. 1. 13. ^viMoovos] In codice Regio legitur S/octfvo^^ ut 
notavit etiam Rob. Stephanus. Hieronymms in Cnronico, 
hujus Episcopi Hierosolymitani nomen duplici modo 
scribi testatur, Symeonem scilicet et Simonem. Idem 
babet Georgius Syncellus, et auctor Chronici Alexandrini. 
Valesius. 

Ibid. 00$ ovTo$ avo Aa^iS^ Propter eandem caasam, et 
haereticis quoque accusantibus, Judae apostoli nepotes ad 
Domitianum olim accersiti fuerant. Vid. pag. 196. Srrtog 
pro SvTos MS, BodL 

Ibid. L 15. xai uvuTixov 'At^ixoD] Id est cum Atticus es*^ 
set Legatus Syrise. Solebant enim Syri horum Praesidum 
nomine annos designare^ ut constat ex Josephi antiquita- 
tibus. Sed et in reliquis provinciis, Rectorum noinine 
tempora designari consueverant. Porro ex legatis Caesa* 
ris alii erant Consulares ; alii Praetorii. Quocirca Atticus 
hic imaTixog appellatur, ut eum consularem fuisse constet. 
Ex his apparet male Rufinum vertisse : Martyr effectus est 
cum esset annorum centum xx. sub Trajano Ccesare, apud 
Atticum consularem, Grseca Hegesippi sic habent, hanv cSv 
Ixarov fiTxocn iTsi TpoCioLVOv Kouoraoos, xai (maTixox} 'AriixoO. Sed 
primo quidem praepositio illa fTr), non significat apud: 
verum id tantum designat, Symeonem martyrio perfunc- 
tum fuisse principatu Trajani, Attico Syriam administran* 
te. deinde vox illa uTraTixov, non simpliciter Consularem 
denotat, sed Legatura Consularem, ut dixi. Erant quidem 
setate Rufini Consulares qui Palsestinam regebant, ut ex 
imperii Romani notitia notissimum est. Verum hic Ma- 
gistratus diu post Trajani tempora est institutus. Cete- 
rum supra citatus Rufini locus in manuscripto codice 
bibliothecas Regiae ita perscribitur. Martyr effectus est 
€um esset annorum centum xxv. Valesius. Utrosvis 
numeros elige^ ante Christum natus est S. Symeon. 

P. 192. 1. 9, AiaSs^^era/ SJ &c.] Haec Hegesippiana lecto- 
ribus suis ita commendat Eusebius ; Tov ^ tt^s ^o^ 'laxco^ou 
TMffur^^ TpOTTOVy ^Si} [MV «-p^e^ov al vrapare^iicrai rotl Kkf^f/i^vTog 

ftovo} (cap. nimirum pnmo hujus libn Hist. Euseb. ubi 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA, aii 

Clementis Al. haec verba ex lib. vii. Hypotopos. ejus aSe* 
runtur; ^v$ Ss y^ivoKrtv 'laxooSoi* elg 6 Uxuiogy 6 jtotroiTH vlipvyla 
fikifi&s xa) vwo Kvapioog ^vAcp «rXijyeV ^U divarov irepos 8f h 
KoipetTOfMfiaS.) $e$)]Xcoxa(ny atro ro5 «rre^uy/ou /SfSx^^o^ ^vAoi rt 
n^y vgo$ ^ivarov crffrX^p^doe/ aurov 1^0^1/1x^0$, axgiSefara ye ftijy 
Tfli xar' fturoy 6 'Hy^ininro^ Itti t^j tffpi/n^$ rcov aTrofoXoov yevifix^ 
vo$ ^ia^o)^$y Iv r» 'STefMrlco avrou vnofji,vf}fiMTt rothov Xgyeev IfopeT 
Tov TgoTTov. AIAAEXETAI Ss &c. Acjam quidem superius 
modum ccedis Jacobi ex allatis Clementis verbis cognovi" 
musy qui ex templi fastigio eum prcecipitatum^ et Jnllonis 
vecte percussum interiisse testatus est. Sed omnium accU'^ 
ratisszme Hegesippus qui Apostolorum temporibus proximus 
Jfiitf in quinto commentariorum librp de Jacobo perscripsit 
his verbis. ECCLESIA, inquit^ &c. &c. 

P. 192. !• 9. jicffTfl^ Twv aTrofoXcov] Hieronymus in catalogo 
hunc locum ita vertit. Susceptt Ecclestam HierosolymtBp 
post Apostolos frater Domini Jacobus, Quasi legeretur 
ftera rou^ &iros'o>^vg. Longe recdus adversarms Hieronymi 
Rufinus interpretatus est cum Apostolis, Nam Apostoli 
una cum Jacobo Episcopo Hierosolymitanam rexerunt 
£cclesiam. Quare perperam Rufinus in cap. 1. hujus 
libri, Jacobum Apostolorum Episcopum noinmavit. At- 
qui Clemens cujus verba illic interpretatur Rufinus, Jaco- 
bum non Apostolorum, sed Hierosolyniorum Episcopum 
&ctum esse dicit. Porro Rufinus id hausisse videtur ex 
Clementis Recognitionibus, quas vel ipse, vel Paulinus 
latine vertit. Nam in lib. ii. ejus operis Clemens, Jaco- 
bum fratrem Domini, quem ipse Archiepiscopum nomi- 
nat et principem Episcoporum, Episcopali auctoritate 
Apostolis omnibus proecipientem inducit. Valesius. 
Narraverat ante Eusebius cum in hoc capite, tum vero in 
Ckronico suo ad an. Abrahas 2048, ecclesise Hierosolymi- 
tanse eptscopum ab apostolis ordinatum Jacobum fuisse. 
£t reperi ego lectionem nr) tooiv avoroXeoy in codice vetusto 
bibliothecae Bodleianae num. 142. designato, in quo Hege- 
aippi isthaec de morte Jacobi extant, sed, quod mireris, ex 
Cnronica Historia Eusebii, ut prae se fert titulus, de- 
sumpta y ^8uieviypa(p'ji)g^ quidem, nisi Eusebius, ut in histo*- 
ria, ita in Chronicorum priore libro nunc deperdito, ea 
adduxisset. Perperam ^apa rwv amg-oKoovj pro vera lectione 
fMfAy Gruteri Lectt, ad oram ed, Genev, positae. Habet 
Georgius Syncellus, qui |5^(nv posuit in Chronographia sua 
ad pag. 337. iLeToL Ttiv TMV avofiKaovy sed mendose, ni excide- 
rit post airos-oXoov vox reXffurijv, quod cum Hieronymi verbis 
iQonvemret* Contra citiud fortasse, quam oportebat, Ja- 

P2 



aia ANNOTATIONES 

cobo episcopatum addixit Photius, qui in Epistola il^. 
scribit, hunc de inanu ipsius Domini Hierosolymitanum 
praesulatum accepisse ; quod ex veteribus nonnulli quo- 

2ue narraverant, ut Chrysostomus HomiL xi. in Primam ad 
'or. et Prosper Aquitanus in Chronico Integro a RoncalJo 
nuper edito. Imo dixerat etiam Eusebius lib. vii. Hist, 
c. 19. accepisse Jacobum episcopatum ab ipso Servatore et 
ab apostohs. 

Caeterum, utrum ex apostolis duodecim fiuerit^ ut Cle- 
mens Alex. teste .Eusebio, docuit, necne, hic Doroini 
propinquus et Hierosolymitanus episcopus, masna semper 
fiiit quaestio. Interea ex S. Pauli illo in J5p. ad Gal. i. 19. 
Alium autem apostolorum vidi neminemy nisi Jacobum fra- 
irem Domini, satis evidenter hoc probari censet doctissi- 
mus Montacutius in libro Anglice scripto, EcclesuB Acta 
et Monumenta qui inscribitur. cap. viii. §. 75. p. 549. 
Vid. et Pearsonium Lectt. in Acta Apost. apud Op. Postu^ 
ma^ iv. 4. p. 58. Porro habet vetustissimus Papias in Frag- 
mento Grabiano supra ad pag. iQ : Maria CleophtBj sive 
Alpkei, uxorj quoB fuit mater Jacobi episcopi et apostolu 
Neaue differre Jacobum episcopum ab apostolo Jacobo 
Alpnsei filio, nuperrime exposuit Gerbrandus Elias Dis" 
sert. Inaus, in Epist. Judce. Traject. Bat. an. 1803. 

P. 192. J. 9. b ahXifiog rs Kwpi«] Verba absunt a cod. Nbr- 
folc, caeteris refragantibus. Habet toO Xgifou Georgius 
SynceL pro t« Kvpis ante y^govoov. 

Ibid. 1. 10. 6 ovojxa^e)^ uno vivroov dUcaos] Post haec verba 
in codice Mazarino ac Fuk. apposita est distinctio. Quam 
quidem interpunctionem secutus videtur Rufinus. Sic 
enim vertit : Suscepit Ecclesiam cum Apostolis frater Do- 
mini JacobuSy qui ah omnibus cognominatus est justus, ab 
ipsis Domini temporibus perdurans usque ad nos» Verum 
in codice Re^o ac Med. et apud Nicephorum nuUa est 
adscripta distinctio post vocem S/xato^ ; sed totus locus 
uno spiritu continuatur hoc modo, 6 ovofML&els utto mayrm 
^lxeuo§ oLiro rmv roD Kvgiov y^ovm fJi^eyp^ xa) ^/tcuv. Id est qui 
ab ipsis Christi temporibus usque aa nostram cetatem justus 
ab omnibus cognomtnatus est. £t hanc quidem drstinctio* 
nem in interpretatione mea sequi raalui, post Musculum 
et Christophorsonum : quippe quae certior et sequentibus 
Hegesippi verbis magis congruere mihi videretur. Subji^ 
cit enim Hegesippus, nre) moKKol fjtiv *lixu)Soi htotKmfro, &c, 
Quffi verba sine dubio referuntur ad ea quas prascesserunt> 
ivofjM&iis M vravrafv Sfxaio^. Reddit enim rationem Hege- 
sippus^ cur Jacobus justus ab omnibus cognotninatus sit. 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. »13 

Quippe^ inquit, multi fuere Jacobi ; sed hic prse ceteris 

i*ustitia excelluit^ ut multis argmnentis deinceps probat 
iegesippus. Deinde si priorem distinctionem sequamur 
cum Rufino, falsum erit illud quod sequitur, Jacobum 
scilicet Episcopum a temporibus Domini usque ad Hege- 
sippi aetatem permansisse. Nam Jacobus quidem Justus 
caesus est Neronis principatu. Hegesippus vero Antoni- 
norum temporibus floruit, ut superius observavi. Vale- 

SIUS. 

P. 192. 1. 13. ofyioj] &yvos pro iyiog legisse videtur Ce- 
drenus Hist. Compend. p. 169. ed, Basil. ubi hsec de Jacobo 
breviter a£feruntur, tacitis Eusebii Hegesippique nomini- 
bus. 

Ibid. ]. 14. ^upiv ev] rijv xe^oX^y 8cc.] Idem de Petro le- 

gLs in Recognitt. Clementis vii. 6. ubi vid. Cotelerium. 
e Matthaeo apud Clementem Alex. lib. ii. c. l. Psedago- 
f^. J. A. Fabricius^ ad Abdiae Apostolicam Hist. lib. vi. 
§• 5. in Cod. Apocryph. Nov. Test. tom. ii. p. 5gQ. editam, 
ubi Abdias ille hanc de Jacobo narrationem ex Rufiniana 
Interpretatione Hist. Eusebii desumpsit. Quod ad absti- 
nentiam ejus ab usu carnium attinet^ contra Scaligerum 
Pr^efatione in Chronicum Eu^elianum de Hegesippi loco 
agentem hoc respondit Halloixius, verba Hegesippi de 
privata vita et quotidiano victu intelligenda esse^ non vero 
de iis^ quse ex praescripto legis observanda erant. Scaliger 
enim agni pascnalis cum Christo Domino esum objecerat. 
Vid, Halloix. ad p. 721. tom. ii. Fitt. PP. Oriental. in 
Hegesippo. 

ibid. I. 15. TOUTt^ luovm e^YiV elg roL ayiGt eWiivaj] Totum 
hunc Hegesippi locum jampridem examinavit Scaliger in 
Animadversionibus Eusebianis pa^. 178. multaque in eo 
reprehendit, quse operae pretium erit legere. Adde etiam 
q|uae adversus Scaligeri censuram scripsit Dionysius Peta- 
vius in Notis ad Hseresim 76* Epiphanii^ et P. Halloixius 
in Notationibus ad vitam Hegesippi cap. 3. Valesius. 
Id jialmare Scali^eri argumentum. At in Hegesippi textu, 
ut ipse fatetur, mhil aliud est quam in Sancta^ ayia, quo- 
tidie Jacobum fuisse ingressum, quod quidem de Sancto 
Sanctorum, in quod solus Pontifex semei tantum in anno 
poterat ingredi, intelligi non debet, sed de sanctuario so- 
ivaxky ubi quotidie Sacerdotes lineis induti ministrabant^ 

3uem locum Joseph. lib. iii. antiq. cap. 5. appellat aym. 
indone autem indutum Jacobum fuisse, quid mirum est ? 
cum idem de adolescente, qui capto a Judseis Christo 
Domino^ nudus aufugk^ in £vangelio asseratur. Uni au- 

P3 



\ 




ai4 ANNOTATIONES 

tem ipsi licebat in eum locum ingredi, id est ob ejus sanc- 
titatem, praeter sacerdotes, quibus id juris ex officio in- 
erat. Sic id ab antiquis inteliectum fuisse patet ex cod. 
Ecclesi» Remensis, {Mist. EccL Rufini) ubi additur, oran- 
dif non sacrificandi causa, Epiphanius et Rufinus videntur 
primi legisse sancta sanctorum, Theod. Ruinartus^ in 
Kotis in hoc martyrium S. Jacobi, apud Acta Primonm 
Martyrum Sincera et Selecta^ p. 4. ed. Amst. Distinctio- 
nem autem inter hoc sanctum et sanctum sanctorum mi- 
nus curasse veteres videntur; quippe cum Tertullianus 
unum pro altero posuerit ; Meminerant certe, inquit, nin 
circumcisum scirent (Christum), non admittendum in sancta 
sanctorum, Lib. iv. Contra Marcion. cap. 7 ; dum contra 
Apostolus ad Hebrseos sancta scripsit pro sanctis sancto- 
rum cum alibi tum hoc loco, eoo^Tep 6 uf^ispsv^ eicrepp^tro^ «If 
ToL ayia Iv cti^uari eiXXorplop, ix. 25, 

P. 192. 1. (6. o^Se yap hpeSv ef6p&] Additur evSu/ta po6t 
ifofst in Bodleianoy quod ante memoravi, Hegesippi Mx" 
cerpto; Rujinusque vetus interpres habet, neque enim lineo 
utebatur indumento. 

Ibid. I. 17* xat fuovos eiV^pp^sTO els tov volovJ] x, fi,, eUr^pyTro 
ev rtp vcm MS, Bodl, seu Savil. Quod ab Hegesippo He- 
braeo-Christiano profectum esse, vero haud absimile est. 
Ei^ Tov vaoVy quod includit ra Siyix sanctum^ solum intrare 
solitum esse Jacobum tradit hic et supra Hegesippus^ 
hoc est, solum praeter sacerdotes fortasse, ut Ruinartus 
supra exposuit. Halloixius vero fto'vov incomitatum ad- 
versus Scaligerum utroque loco interpretatus est, quo 
sensu vocem adhibentem Eusebium video in lib. viii. Iiist, 
c. 7. p. 245. ed. Reading. 

P. Ip3. 1. 1. hoi To aei xafMrletv m yovv] Duae postremae 
voces absunt a codice Fuket. et apud Nicephorum. Ve- 
rum in codice Maz. ac Med. totus hic locus ita legitur Sia 
TO ae\ xafLirl&v tspofTxovoovTa Ttp ^eop toL yovara, Valesius. 
Paulo supra pro m$ ofTreorKXYixivoLi praestabat cSfs «. Hegesippi 
Excerpt, Bodl, et mox infra aiT^o-ai pro ahel&a^ Oeorgius 
Syncellus, 

Ibid. 1. 3. ex.aXdlTO Aixaioj xal *Q,^xlaf\ Nicolaus FuUerus 
in lib. iii. Miscellaneorum Sacrorum, hunc locum sic 
emendat IxaAsiro iSaSSix xal *Q,^Kia[iy If iv A/xaio^, )^ 'srff^iop^i^ 
Tou Kaoo. Quam doctissimi viri emendationem libenter 
amplector. Tamen cum Epiphanius inhaeresi 78. et Jo- 
vius Monachus quem vulgo male Jobium vocant, Jaco- 
Obliam dictum esse testentur, retinenda est vulgaris 
} Qiaxime cum Ophlias hebraice arcem populi signi- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 215 

ficet. Sed et Rufinus atque Nicephorus vulgatam lectio- 
nem tuentur. Valesius. Convenientiam vocis ooS\iei^ 
propugnaculi populi cum altero Aixaiof ostendit Samuelis 
Easnagius V. D. in Annalihus Poliiico-Ecclesiast, ad an. 
Christi 33. num. 185. p. 430. Hegesippi narrationi alio- 

^uin infensus. De nomine Justi Jacobo imposito cum 
[egesippo consentit Clemens Alex. in libb. sexto et sep- 
timo Hypotoposemv apud Euseb. lib. ii. Hist, cap. 1. TaceO 
de Josepho^ quoniam iocus ejus huc pertinens ab Origene 
aliisqiie commemoratus, in codicibus Josephi bodie non 
extat. Ita vero Hieronymus, non solum Hegesippun) 
fortasse auctorem habens, lib. I. Comm. sui in Ep, ad 
GakUas : Hic autem Jacobus episcopus Hierosolymorum 
primus fuit^ cognomento Justus ; vir tantae sanctitatis et 
rumoris in populo, ut fimbriam vestimenti ejus certatim 
cuperent attmgere. Qui et ipse postea de templo a Judceis 
priBcipitatus, successorem hahuit Symeonem, quem et ipsum 
tradunt pro Domino crucifixum, fol. 97. ed. Frobenii. Cae- 
terum pro (iS)Jas habent 6S\ioLg Hegesippi Excerpt, Bodl. 
Cedrenusque, sed ei\SioL$ Georgius SyncelL quse quidem 
Geoi^ scriptura favet opinantibus hoc nomen ex illo 
Alphaei origmem duxisse, quorum conjecturam memorat 
cl. Gerb. Elias Dissert, Inaug, in Epist, Judce^ p. 23. 

P. 193. 1. 4. co^ 01 mpofr^ratjf $i}Xov0-i mspi olvt^ Ecquis om- 
nium prophetarum haecv de Jacobo profert ? Ait etiam 
Scaliger ad Chron. Eusebii, " VeUem testimonia ipsa pro- 
** phetarum adduxisset." Ad Esaiae locum, apoofMv vel 8^- 
co^Msvj Toy Kxaioy &c. quem affert in sequentibus Hegesip- 
pus, haec quoque verba pertinere, censere se dicit Valesius 
ibidem. Kevera, ut recte notat Grabius tom. ii. Spicil, 
Fragment, p. 255. " haec oratoria applicatio potius, quam 
** theologica explicatio videtur." 

Ibid. 1. 5, TMV ev Tco Kawj vrpoyeypoifjLfiivoov /mi ev roif wFOfi.vr^" 
jxocivl Vide locum supra ad pa^. 191. Absunt verba tcSv Iv 
a MS, BodU seu Savn, sed male Georgius Syncellus toov Iv 
Ttp kiym yryqafjLfLfKivaiv ftoi Iv roTf xnfOfjLviifLoiff^Vy omittitque toij 
Hegestppi Excerptum Bodl, Hic autem nota, uirofbv^^MT^ 
ipsum esse Hegesippi opus, cujus fragmenta sistimus, 
quod quiidem constat, cum ex aliis Eusebii verbisi tunn 
ex illis in cap. xxii. lib. 24. 'O jxev ovv *Hyi^<ri9nro^ Iv mvTB 
Tois ilg y^fLOLg eAdoil<riy inrofMfyjfioLa-LV, 

Ibid. 1. 7» TiV ri ^pa to5 'Iijtrpu] Ostiuni hoc loco est in* 
troductio, seu institutio atque initiatio. Ostium igitur 
Christi nihil est aliud, quam fides in Deum Patrem et in 
Filium ac Spiritum sanctum. De hoc ostio dicitur jp 

P4 



2i6 ANNOTATIONES 

Psalmis : Hsec est porta Domini, et Justi Intrabunt pei: 
eam, ut explicat Clemens in lib. vi. $-pa>/xaT«flov. £t ostium 
quidem Joaimis Baptistas erat poenitentia : Christi vero 
ostium est remissio peccatorum quae fit per baptismum. 
Valesius. Christus ipse dixit, eyi ei/it ^ !^pa {Jo. x. 7j 
9.) et iUa vox de Christo Apostolicis temporibus maidme 
fuit usurpata, unde illa Judaeorum ad Jacobum Justum, 
^ay/siXov ^jxTv ri; ^ ^pu to5 'Ii}<roS t5 fewpao^evros. Doce nos 
quod sit ostium Jesu crucifixi^ ut refert Hegesippus apud 
Eusebium lib. ii. cap. 23. (vid. infra ad lin. 13. pag. 194.) 
Pearson. Vind. Epist. Ignatii part. ii. pag. 153. fin. cap. 12. 
aREADiNOio allatus. Christus enim ipse dixerat: eyi 
sifti ri ^pa. Stroth. Quse attulit ex Pearsonio Readin- 
ghxsy ea scripserat vir summus de loco Ignatiano agens^ 
m quo Christus ^vpot. roO marpl^ dicitur. Porro in notis 
postumis ad Ignatium, Epist. ad Philadelph. §. 9. eadem 
posuit, hoc adjecto, ** Ipse est qui aperit ostium verbL 
" 2 Cor. ii. 12. Coloss. iv. 3. Apoc. iii. 8. ^pa r^^ vl^ea^^ 
" Act. xiv. 27.'' Ita Pearsonius. Et vero responsiones Ja- 
cobo hic et infra attributse, ita se habere videntur, quasi 
Jesus ipse ^ ^ipoL t5 'Ii^o-» iis locis appelletur. Sciscitanti- 
bus enim Judaeis, tI$ ^ ^pu roD 'Iijo-», respondet vir sanctus^ 
T«rov elvotf a-ooTiipa. Imo posteriore tempore eidem quae- 
stioni regerit, r/ jtts eTrepooTare tireg) 'Iijo-oD r» wi5 t5 av^pawrou, 
xai auTog xa^YiToi &c. Ita in Clavi illa Scripturce inedita, 
cujus ante mentionem feci ad pa^. 132. Melitoni ascriptay 
interpretamentum hoc extat : Porta^ ChristuSy vel jties. 
In Psalmo ; Ecce poita Domim^ justi intrabunt in eam. 
Et Tertullianus quoque lib. iii. adv. Marcion. Christum 
templum Dei et portam eundem esse dicit. Potest igitur 
phrasis, cui Graeca hsec respondent, Judaeis extitisse at- 
que Hebraeo-Christianis familiaris ; prout nomen Dei pro 
Deo ipso in S. Scriptura saepius adhiberi dicitur. Porro 
haud omittcndum videtur, attulisse Hegesippi hunc locum 
Eusebium in lib. iii. Demonstr, Evang, cap. 7. atque ibi 
interrogatum esse Jacobum, r/va tsrBp) roO 'Iijo-oS lyoi ^o^av, 
ro illis, r/j rj ^vga rou 'lijo-oD ; Ibi vero historia tribus ver- 
is, ut ita dicam, narratur, vel potius indicatur. Confer et 
Commentarium Rerum Jacobi Fratris Domini a Combefisio 
in Auctario suo PP. Paris. 1672. edito, ad pag. 525. cujus 
commentarii auctor Metaphrastes censetur fuisse. Kai /li- 
(Tov (inquit) eatrroov airokaSovTeg rov A/xaiov, a^vijo^iv r^j e\g rov 
X^ifov 'sriVeeo^ lir) vravTO^ ro5 Kaov l^ijrouv aurov, xa) tsap oixnox» 

iTTUvdavovro, r/j sriv ^ hvpa rou 'Iijo^ow, 6 Ve Sixa/av %ai rijv 

^wvijv 8/8«HriV 03roV Ir*, Xeycov, 6 uioj roO ©eoO *I>j(rou; Xpifos. 



i 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. «17 

Ita ille vetgappai-ixif, pro isto, x«} iXryt rovroy §lvaf rh 

Interea illud rlg in verbis, tI$ rj ^pu t5 'Iijo-», per to/« tij, 
qualis, exponere velim, ut cum responsis beati martyris 
res interrogata conveniat, quemadmodum pro ipsa for- 
mula Eusebius in Demonstr. Evang, reposuit, tIvol mp) rou 
'Iqo-ou 1^01 io^av, £t vero, quicquid adhuc dixi, fortasse lo- 
CU8 ita interpretandus est, ut cum quaesita esset Jacobi 
opinio, qualis h. e. vera an falsa fuerit^&5 (ita vox porta 
etiam in Melitonis Clavi exponitur) sive religio Jesu, affir- 
maret ille, hunc esse servatorem. Cl. Ernesti in Dissert. 
De Usu Glossariorumy quae editioni Albertinae Hesychii 
pnemissa est, ad primum suum canonem haec habet, ^^ Si 
•^ ego in Glossis ponerem 2 0u^a, hlovxjri^ rectum esset. 
*' Sed respicerem ad loca Graecorum theologorum v. c. 
*^ Eusebii in Hist. Ecci. ubi non semel ^ipa X^ifot; (ita) 
** de doctrina Christiana dicitur." Hoc vir praestantissi- 
mus^ ubi ad cl. Wesseling. Observ. I. 21. et cl. Elsner. 
Sched. Crit. p. 121. editor nos relegat. Fiam quidem Do- 
miniy atque simpliciter viam, r^v 6$oy, doctrinam Christi 
saepe appellari in Sacra Scriptura, alii, sed aliud agentes, 
monuerunt. Wesselingium vero video censere, aut Hege- 
sippum male cepisse Judaeorum verba, aut ^p»v hoc loco 
idem esse atque enarrationem, sive explicationem, 

Sed audienda sunt praeterea, quae de hoc obscurissimo 
loco alii quidam viri doctissimi, aut minus, aut magis, a 
Pearsonio discrepantes, statuerunt. Ita enim Grabius in 
tom. ii. SpiciL " Difficile est," (inquit) ^* explanare hujus 
** quaestionis sensum : is enim, quem Valesius ad hunc lo- 
** cum dat, a proposito Judaeorum alienus videtur ; utpote 
^^ qui non desiderabant scire, quaenam esset introductio 
^^ seu initiatio in religionem Christi ; sed potius, quid Ja- 
** cobus de Jesu Christi persona et doctrina sentiret, utrum 
^' esset bona vel mala. . Sicut enim diue vice in divinis 
^* aliisque scripturis saepius memorantur, alia lucis, tene- 
^' brarum alia ; una, quae ducit ad vitam, altera ad mor- 
*^ tem ; (vide Menardi et Cotelerii notas ad Bamabae 
'^ Epist. §. 18.) ita et dims portas sive duo ostia Judaei 
" crebro in ore habuisse videntur, uti colligitur ex Matth. 
** vii. 13. et sequ. ubi Servator portam amplam et spatio- 
^^ sam viam, nec non angustam portam et arctam viam 
" conjungit. Id itaque Judaei hac quaestione intendisse 
*^ videntur, ut Jacobus profiteretur, quidnam ipsi videretur 
** de Jesu Christo, utrum ille fuerit doctor veritatis, an 
^' seductor ; an ejus doctrina vel fides in ipsum esset porta 



3i8~ ANNOTATIONES 



CC 

tc 



atque vla salutis et vita;, an perditionis atque mortis. 
Quibus ille respondit, 'Iija-Sv elva/ <r«;T^p«, Jesum esse Sler- 
vatorem mundi. Et paulo post supra pag. 107. Q^ 
Twe interrogatis de Jesu Jilio hominis P ipse sedet in ccelo 
" a dextris summce virtutisy et venturus est in nuhibus 
" coeli*' Haec Grabius p. 255. Moshemius autem, in lib. 
De Rebus Christianorum ante Const. M, Saec. I. §. xxiii. 
p. 95. postquam eruditi cujusdam Galli protulit emenda- 
tionem, qui vocabulum ^vpa Hebraicum esse judicaverat, 
atque scribere jusserat nyn lexy aut potius ^pa converten- 
dum esse in ^iqa putarat, isthac improbata conjectura viti- 
um ipse, non in vocabulo buqa, sed potius in nomine Jesu 
quaen deberi censet; non enim duoitat, quin patrio ser- 
mone quo Judsei utebantur, vocabulum Jeschuah njna^ 
adhibuerint, atque ex Jacobo quaesiverint ; Dic, rogamus^ 
nobis, quodnam tibi videatur esse salutis ostium ? Grac- 
cum interpretem vero hujus quaestionis, aut sermonis Hei- 
braici non nimis gnarum, aut minus attentum, nomen 
proprium servatoris nostri Jesus cemere se putasse, et 
perperam idcirco scripsisse, tI$ f/ ^foi 'Ivjo-ov, pro tIs ^ Ibvpa 
Tf^$ (rooTvipia$ 'y Atque, si ita Judaeorum quaestio intelligatur^ 
nihil fieri aptius posse vir cl. putat responsione Jacobi. 

Sed haec hactenus. A Michaele quidem GJyca in jin- 
nalihus suis Hegesippum afferente t/j h bipu toO 0ffoD pro 
T« 'I>j(r5 scriptum inveni. P. iii. p. 228. ed. Labbaei. Quis 
vero hac de re fidem dabit testi longius a temporibus re- 
moto, caeteris vetustioribus omnibus contradicentibus ? 
P. 193. 1. 8. ef cSv] IJ o5 haud male Georgius SyncelL 
Ibid. 1. 9. oux eiris-evov ovre ava^aa-iv] Male Ruiinus eum- 
que secutus Christophorsonus vertit non crediderunt, quasi 
legeretur ovk liti^eva-av, Longe melius Musculus vertit non 
credunt, Nam Graeca vox hanc habet significationem. 
Falsum tamen est eas sectas non credidisse resurrectio- 
nem. Nam Pharisaei eam credebant. Valesius. De 
Christi resurrectione Hegesippum interpretatus est Rufi- 
nus, vertendo, Tion crediderunt neque surrexisse eum^ neque 
venturum &c. Fabriciusque ad Abdiam in ApostoL Hist. 
Rufinum exscribentem haec notat, ^* longe melius cum tota 
" serie orationis cohaeret, si Christi resurrectionem ab 
*^ illis haereticis negatam cum Rufino dicamus. Valesio 
*^ tamen et Musculo adstipulatur Metaphrastes p. 525, 
*^ O* 8e ^^/fouv Ts xai avTe>jiyov xaTa tsragadoa-iv ovk op^yjv xa) 
tffhJtvriv, Ai yap alpe(Tet$ axiTat zsraga 'louSaioic, (i$ ^ela, ^uir) 
}\Ayia (respicit Act. xxiii. 8. ubi de solis sermo est Sad- 
" ducaeis) i^e ava^a^kv e^jrgeaSevov, STe ep^ofievov airoiSva^ hta^a» 






IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 219 

" KOTet, Toi Ipya awrS." Cod. Apocryph. N. T. tom. ii. p. 603. 
Hsec Fabncius. Et in Commentario de Hegesippi Testi- 
monio de Septem Judceorum Sectis, Bononise edito anno 
1793, Francisco Florio probata est Rufiniatia verborum 
Hegesippi expositio. Via. p. 54. In hoc autem opusculo 
postumo asseritur recta fuisse Judaicarum hseresium fere 
omnium, hoc est^ una tantunf aut altera iliarum excepta, 
de resurrectione mortuorum -sententia. 

P. 193. 1. 11. 00-01 8s i^ eiri^ivirxyy Smc 'Ioxoo^ov] Vox «r/fw- 
my iterum repetenda est : quod virgula illa quae in manu- 
scriptis etiam codicibus appicta est, satis declarat. In 
vetustissimo codice Mazarino post eiils-swrav punctum ad- 
scriptum est ad pedes literae, quod virgulas nostrae respon* 
det ; et Graece quidem vocatur wrofiyfiri, a Latinis autem 
subdistinctio. Valesius. Ante l^nVeuo-av particula xu\ 
abest a MS. Norfolc. ac Georgio Svncel. 

Ibid. 1. 16. el^ 'IrjO-oDv] Addit articulum ante lijcrovy MS. 
Bodl» seu Savil. 

P. 194. 1. 3. ori ^lxaio$ bJ] Similibus verbis aggrediuntur 
Jesum^ qui ejus sermones captabant. Matth. xxii. 16. 
Fabricius, ubi supra. 

Ibid. 1. 6. xoii tsravTis vra^ofi^e^i (roi] Addit ^jxsi^ post ^«v- 
n; Georgius. 

Ibid. 1. 9. wSxre^ o/ ^vXaf] Pro Hegesippo contra Scalige- 
rum cum advocata essent a viris doctis Jacobi Epist. cap. i. 
comm. 1. et jicta Apost. cap. xvi. comm. 6. relegavit 
praeterea lectorem Gallandius h. I. ad Calmeti Dissertatio- 
nem ad Ezechielem, de reditu decem Tribuum. 

Ibid. fisra xa) toov e^abv] Merito Scaligerum hic repre- 
hendit Dionysius Pctavius^ quod negasset licuisse ulli 
Gentili^ interesse festis diebus Judaeorum. Nam praeter 
locum iUum quem citat Petavius ex Evangelio Joannis 
cap. xii. plurima suppetunt Josephi testimonia^ e quibus 
' discimus, Gentiles azymorum solemnitati saepius inter- 
fuisse. Certe Vitellius Legatus Syrias, festo Paschae in- 
gressus est Hierosolyma^ et a Judaeis honorifice exceptus, 
ut I^tur in lib. xviii. originum Judaicarum cap. 6. Idem 
de Quadrato Legato Syriae in lib. xx. scribit. Valesius. 

Ibid. 1« 10. nr) TO wT€p6ym to5 vaoti] rov Upov ed. Steph. 
Sed altera lectio extat in Niceph. et ed. Val. Stroth% 
TiTMfuym ToO vawj sive circuitio in parte alteriore templi, 
cujus mentio Matth. iv. 5. ubi vide mterpretes. De mlsqol^ 
aive vlifiwfuuri templorum agunt Guil. Philander ad Vitruv. 
iii. 1. Justus Rycquius De CapitoUo Romano pag. 170. 
Fabkicius. T« UpS kctionem Stephanianam praestant 



2to ANNOTATIONES 

Cod, MS, Norfolc, Syncellus Cedrenusquey et Sfijm otvroy 
eir) To mlegiym tou itpov apud 5. Mattheeum habetur» Moz 
tlirav pro ilirov MS. BodL seu SaviL ec o-oj pro ^ Niceph. 

P. 194. 1. 13. t/; ^ <&ypa Ttf *li}o-oD] Vide qu» supra anno- 
tata sunt ad pa^. sup. 1. 7. Anne in hac secunda tenta- 
tione, quas, ut ait Fabricius, merito permira videtur viris 
eruditis et prope incredibilis, id efficere voluerunt Juddiy 
ut etiam terrore, non tantum ad.ilatione, animum Jacobi 
aggrederentur atque frangercnt ? Aliquatenus favent huic 
meae conjecturse Simeonis Metaphrastis verba ad pag. 525. 
*£<9rf} oZv 6 xalpog exa\& tov otgis^ea s^vm KotroL th ^^ffuStf^, v jbt&- 
Aeuv r^Vf ouSe ^sikla t^v uKrl^eictv 'srpoh^oig' aK>A xoti ^mx^ xo) 
yXoorlav eXsv^epdyrarog* xa) /teyaAtjv ev^bs afe)g r^v ^onnjy^ r/ fu 
hponaTe 8cc. Cum isthac interea confert Fabricius qussado- 
nem Domino ipsi a Judaeis propositam, Jo. x. 24. Caete- 
rum repetentibus post hsec verba illud toD foupoo^ivTos edi- 
tionibus, idem expungendum censui^ auctoritate nixus 
MSS. BodL et Norjolc. Hegesippiani Excerpti BodL JWa^ 
phorij Syncelliy Rufinique, Censet Fabricius quoquej ubi 
supra^ id ex superiore versu repetitum fuisse. De Glycs 
autem lectione^ qui hoc loco habet rlg ^ ^pa th 01«!^ dm. 

Ibid. I. 14. 'srep^ 'hr^trov toD vm toD oaf^^090ii\ Deest th uli 
in MS, Norfolc, Georgioque Syncello, Rufinus autem non 
videtur legisse 'Ijjxtf, qui vertit, Quid me interrogatis de 
Filio hommisP ncque agnoscit vocem HegesippiExcerp^ 
tumy in quo eganaTe pro kiregooTaTey sicut apud SynceUunif 
minus apte exaratum est. 

P. 195. 1. 3. 00$ avva tm vicp AaSiS] Scaliger in animadver- 
sionibus Eusebianis haec de Jacobo dicta esse existimavit: 
cui in eo quidem facile assentior. Sed quod ne^at idem 
Scaliger Jacobum filium David dici potmsse, in hoc gra- 
viter hallucinatur. Fuit enim Jacobus filius Josephi, ac 
proinde oriundus ex stirpe David. Porro verissimtun est 
quod ait Scaliger, eos qui Osanna acclamabantj palmas 
manibus gestare debuisse. Cujus rei illustre exemplum 
egt in itinerario Hierosolymitano Antonini monachi p. 3a 
Ex quo discimus, morem olim fuisse Christianoruraj ut 
Episcopis ac presbyteris advenientibus obviam proceden- 
tes honoris causa, acclamarent Osanna. Ibi venerunt mu- 
lieres in occursum nohis cum infantibusy palmas in manibus 
tenentesy et ampullas cum rosaceo oleo : et prostrat^e pedi' 
bus nostrisy plantas nostras ungebanty cantabantque lingua 
^gyptica psallentes antiphonam, Benedicti vos a Do- 
minoy benedictusque adventus vester, osanna in excelsis, 
Idem testatur etiam Hieronymus in cap. xxi. Matthsei. 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. aii 

yideant ergo Episcopi et quantumlilet sancti homines, 
€um quanto periculo dici ista sibi patiantur : si Domino^ 
cui vere hoc aicebatur (quia nec dum erat solida credentium 
fides)pr.o crimine impingitur. Ceterum voces illas Osanna 
Jliio Davidy quas a quibusdam Judaeis acclamatas tunc fu- 
isae dicit Hegesippus, non immerito quis existimet de 
Ghristo potius quam de Jacobo intelligi oportere. Nam 
cum Jacobus in fastigio templi positus, Jesum revera 
Christum esse ac redemptorem generis humani praedicas- 
set, Judflei quidam Christi fidem aniplectentes^ acclamare 
coeperunt osanna filio David, id est Jesu Christo palma et 
victoria. Valesius. Haec acclamatio non ad Jacobum di- 
recta est, ut putavit Scaliger^ sed ad Christum, perinde ut 
glorificatus fuit ab iisdem, qui haec dicebant^ non Jacobus, 
jed Deus. Fabricius. Adfacclamationem Ho^anyzaquod 
«ttinety ait Joannes Clericus Hist. EccL ad an. lxii. mi- 
nime liauere, illam solis scenopegiae diebus et a ramos- 
gestantiDus esse factam. 

P. 195. L a. dg oLwi] In omnibus nostris exemplaribus 
duo sunt vocabula (»g kwa. Ita etiam apud Hieronymum 
in interpretatione nominum Hebraicorum Osanna, salvijl' 
ca, quoa GrcBce didtur oog awi. Utrumque autem nomen 
per extensam literam legendum. Id est^ osanna tam in 
Hebraea quam in Graeca lingua primam syllabam produ- 
cit. Isidorus quoque in lib. vi. originum^ osanna ex duo- 
bus vocabuIisXjsi et Anna compositum esse testatur^ elisa 
scilicet una litera^ sicut in versibus cum scandimus. Osi 
enim salvifica interpretatur : Anna interjectio esty motum 
mimi ■ significans sub deprecantis affectu. Quas Isidori 
verba desumpta sunt ex Hieronymi Epistola 145. ad Da- 
masum. Eadem iere habet Augustinus in lib. de doc- 
trina Chr. cap. ii. Valesius. 

Ibid. 1. 5. T^ 'lijo-oO] Legendum videtur rm 'laxwSco vel 
vif 'hfi-S /xo^^ijTJf. Grabius. NoIIem hoc excidisse viro 
doctissimo; neque aliter de conjectura ejus sentit Gallan- 
dius, qui duas vel tres notas prseter Valesianas in Hege- 
sippum in BibUatheca sua Patrum adjecit. 

Ibid. a\Xa &vaSeiyngy xaTaSaP^oofi.ev] xaraXaStofiev pro xala" 
SaKaoiiM ed. Steph, aXX* avaSavTe^ xaTaSaXXa>[iev Niceph. 
Stroth. xaraSakXmfji^ Georgius SynceL et oAA' &vaSavTes 
jper elisionem Hegesippi quoque Excerptum. 

Ibid. 1. 7* fio eS] Exclamantis vox in interpretatione rwv i 
plus semel inventa. 

Ibid. 1. 8. ev^r^ 'Hrata] Memoria lapsum esse Hegesip- 
pnm affirmat Scaliger. Neque enim hunc locum apud 



M% ANNOTATIONES 

Esaiam exstare, sed in lib. qui inscribitur Sapientia SaIo« 
monis cap. ii. Sed fallitur ipsemet Scaliffer qui H^esip- 
pum temere reprehendit. Revera enim nic locus legitur 
m Esaia cap. iii. S^crcujxev rov S/xaiov, Srt ^i^fviTOS iffuv fr^ rof- 
wv rei ysvv^fjLaru reov Spyoov uurmv ^ayovra/. Ita quidem l^i^ 
tur in editione Romana. Verum Justinus in dialogo ad- 
versus Tryphonem diserte testatur in editione LXX, Inter- 
pretum scriptum fuisse ApcofiBv rov $/xaiov pro quo Judaici 
interpretes §^cu/xsv verterant. Justini lectionem confirmat 
etiam TertuUianus in lib. iii. contra Marcion. c. 22. Veniie, 
inquiunt^ auferamus justum, quia inutilis est nohis. Sed et 
in eo fallitur^ quod apud Rufinum pro Esaia Hieremiam 
scribi dicit. Porro Hegesippus hunc £lsa'ias locimi qnaem 
dixi, in mente habuit paulo supra, cum diceret, Jacobmn 
a prophetis justum esse appellatum. IxaXerro llxeuos ig el 
firpof^TO/ $i;AoC(ri mip\ aurS, Valesius. ^Apeo/xfy rov hhtmU9 
&c. Ita hunc locum a LXX. olim scriptum fuisse testa- 
tur Justinus Martyr Dialogo cum Tryphone p. 367. etsi 
idem alibi p. 235, et p. 36i. ipse habet ^ceofMv riv ^lxam^ 

Juomodo in vulgatis fiibliorum Graecorum codicibus ho- 
ie legitur, et pridem legit Barnabas in epistola cap. 6. 
qui non de Jacobo sed Christo prophetae verba interpre- 
tatur, quod facit universus patrum chorus Graecorum La- 
tinorunique. "Apa^ftsv habet etiani Cleniens Alex. v. Strom. 
p. 601. et Tertullianus iii. 27. contra Marcionem, aufera-- 
mus» Ad Graecam Esaiae versionem alludit Sap. li. 12. 
IvsSpsuo-cojttgv Tov S/xaiov, unde librum illum Graece non E- 
braice scriptum esse colligebat Lemonius Notis ad Varia 
Sacra p, 595. Porro Ruinartus in Actis Selectis Marty- 
rum p. 7. observat non tantum apud Baronium ad A. C. 
Ixiii. n. 6. sed et in codd. MSS. Eusebii hunc Scripturae lo- 
cum referri non ad Esaiam, sed ad librum Sapientiae. Fa- 
BRicius. Quanquam Rufinus cum vulgatus, tum in col- 
legio nostro MStus, habet in Isaia, tamen editor recentior 
Petrus Cacciari ex duobus Vatic. MSS. in Salomone resti- 
tuit, aitque, Baronium observasse locum illum in pluribus 
manuscriptis dari lihro Sapientice. Scaliger interea in 
posteriori sua Eusehiani Chronici editione etsi hoc comma 
apud Esaiam extare confitetur, id tamen putat wep ilgyoi/j 
quosdam infulsisse ex pseudepigrapha Sapientia Salomo^ 
nis. *l(ral(o pro ^Htrata Cod. BodL seu SaviL Mox m) 8f 
pro ewei ^tcephorus, 

P. 195. 1. 14. 066 'orarsp'] 6 ^eos xa\ «ra-r^p MS. Norfolc. 
Mox xaToXi^ofoXijo-avTwv Hegesippi Excerpt. BodL 

Ibid. 1. 10. Ai rmv Upitov — M 'VaxctSiift.'] Merito Nic€- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. ^23 

phorus hasc duo vocabula expunxit^ ut jamprldem notavit 
Scaliger, tum in animadversionibus Eusebianis, tum in E* 
lencho Trihaeresii cap. 25. Sed tamen cum apud Rulinum 
legantur, et in omnious nostris exemplaribus extent, terri 
commode possunt. Ac si rem attentius expendamus, non 
sunt ita inepta atque insulsa ut putavit Scaliger. el^ tmv is- 
piwv rm viow 'P)}%aS vlS 'P(xx^^^<V* Unus ex sacerdotibus 
de filiis Rechab filii Rechabim. Idem enim est ac si dice- 
ret; unus ex sacerdotibus, filius Rechab de genere Recha- 
bitarum. quas postrema verba consulte edita sunt, ut Re- 
chab pater illius sacerdotis, ab aiiis Rechab distingueretur. 
Plures enim eodem nomine appellabantur Rechab : verum 
hic de quo loquitur Hegesippus, erat ex stirpe Rechabita- 
rum illorum, de quibus iocutus est Hieremias. Valesius. 
Valesius vtov ^Fri^oiSsifi. exponit de genere Rechahitarum^ ut 
Rechab iste qiio ab aliis ejusdem nominis distinguatur, 
audiat JiUus unius e Rechabitis. Sed quomodo Reclia- 
blta, atque adeo Madianita, potuit esse sacerdos? Nisi 
forte di^eris ex Judaeis etiam ^iquos amplexos institutum 
ac vitae genus Rechabitarum, quas conjectura est Tille- 
montii tom. I. Memor. H. E. p. 1 147 • cui sufiragatur Cla- 
riss. Cavius, qui in Simeonis vita tom. I. ^postolicor.p.Qi. 
GX eo, quod Epiphanius Ixxviii. 14. Simeonem Cleopae pro 
Jacobo orasse narrat, (iisdem usum verbis, quibus is Re- 
chabita) colligit Simeonem illum Rechabitarum ordini ad- 
scriptum fuisse. Verum quis praestabit hunc Simeonem 
sacerdotem ? Num Hegesippus dicere voluit oo-Ibs Essaeos^ 
et dixit Ufiis ? De Essaeis certe Suidas : 'Eo-aaioi airoyovoi 
^lmoiMS vi3 'P)2%aS T8 hKuiov, Ita recte hunc locum legit 
Hieron. Wolfius. Fabricius. Samuelis quidem Parke- 
rus^ Oxoniensis olim episcopus, ov Tuyo^ avv^qy in libro De 
Lese Naturce ac Rehgione Christianay lingua Anglica 
scnpto, P. ii. §. 32. p. 337. Scaligero respondens ait, haud 
oxpiSflo; servatam esse tum temporis sive sacerdotum, sive 
Rechabitarum, primam constitutionem, maxime ad sacer- 
dotes quod attinet, quippe cum ab Herodis Magni tempo- 
ribus usque ad illa Jacobi sacerdotum officia ad arbitrium 
regum et prasfectorum donari consuevissent. An vero hu- 
jusmodi quid nullo discrimine habito generis tribuumve 
£ACtum fuerit, viderit ille. Mihi quidem fabulam nimis 
tapere isthoc de stirpe viri videtur. Caeterum pro 'Pova- 
6s\(t, legi in Genev. ea, XupaSeifi, notavit Strothius, et ita le- 
giase quoque videri ait Stephanum, quanquam enim alte- 
ram lectionem in textu suo exhibeat, tamen eandem quas 
coniparet in textu, in Variis Lectiooibus MSS. suorutu 



!iiH ANNOTATIONES 

posuit, quod fieri non potuisset, nisi alteram in texta ex- 
nibere constituisset. 'Pi^afiv habet MS. Norfolc. rw M 
'Pi^Ǥe)jx Hegesippi Excerplum BodL Mox acpa^i pro 
itgoL^s MS. BodL et Georgius, 

P. ig6. I. 2. 'orawtra^g, t/ «weire] Epiphanius in Hae- 
resi 78* non a Rechabita sacerdote haec aicta.esse scribit, 
sed a Symeone Clopae filio, qui Jacobi jusd frater patruelis 
erat* Va lesi us. Vid. not. proxime ante posit. Sanctus hic 
noster Jacobus contra suos, ni fallor, disputans, qui Chris- 
tum justosque homines antea similiter trucidaveranty in 
epistola sua ita exclamat^ KotrehxitraTej efoviufretre roy St- 
xeuov ovK StvriT&r^reToif vfuv. Jacohi Ep. v. 6. Mox xmp ^f^ 
MS. BodL Niceph. Georgiusque, 

Ibid. 1. 3. XotSm t); oun mnSiV el$ toov yva^ewv ri ^vkov] 
Haec verba duobus modis construi possunt : nempe hoc 
modo elg rtg otm auTooVj XaSdov ro r&v yva^eeov ^uXov. Id est 
unus ex illis arrepto fuUonis vecte. Aut in hunc modum^ 
rig otw' aurooVy elg roov yvafeoov, XolSwv to ^uXov. Quam distinc- 
tionem secutus est Rufinus. ita enim vertit : Ei unus ex 
ipsisfullo, arreptofustey in quo res exprimere solent. Ne* 

?ue aliter ceteri interpretes. Atque hunc sensum confirmat 
/lemens Alexandrinus in libro vii. Hypotyposeon, ubi 
Jacobum a fullone interemptum esse scribit. Verba Cle- 
mentis habentur supra in cap. i . hujus libri. ApoIIonius 
Collatius in lib. I. de Excidio Hierosol. Jacobum non ful- 
lonis vecte, sed securi percussum interiisse scribit. Vale- 
s I u s . xva^soov cum x Niceph. 

Ibid. 1.4. To fuXov ev <2 airenie^s roi liMtria'] Hieronymus in 
libro de scriptoribus Ecclesiasticis hunc locum ita expres- 
sit : Fullonis fuste, quo uda vestimenta extorqueri solent^ 
in cerelro percussus interiit. Hieronymi verba Graece ita 
vertit Sophronius, rto re xva^txco ftovXa) co rot ifjiJtTta exirte^av 
eim^atn. Musculus quidem Eusebii locum ita vertit, unus ex 
fullonilus arrepto mstrumento quo vestimenta excutiunt ac 
purgant. Langus vero Nicephori interpres sic reddidit. 
Et fulhnum quidam ligno quo vestes complanahat arrepto. 
Mihi quidem magis placet Rufini et Christophorsoni ex- 
positio, qui vestes premere seu exprimere interpretati 
sunt. Id enim significat vox «riejsiy, ex qua fit wigr^piov, 
quod est Latine pressorium seu prselum. Duplex fuit 
mllonum officium. Nam et maculas cluebant e vestibus; 
ct eas dealbabant, ac splendorem iis conciliabant. uteban* 
tur autem ad id pressoriis seu praelis, ut notavi ad lib. xxviii. 
Amm. Marcellini p. 366. Porro in manuscriptis nostris 
Maz. Med. ac Euketii scriptum est «wtyKle^e. Valesius. 



IN HEGfiSlPPI FftAGMENTA. 2^ 

^Aanwii^sTo^ Exemplaris Edlt. Sieph. penes Jonei. Margo^ 
ct Hegesippi Excerpt. BodL aifoini^a Geor^ius. Sed mfft 
sin^ i¥ ante ^ Niceph.* Cseteram de Rufini interpretationo 
notandum est, imprimendum curasse Rtifini editorem 
Cacciarium yt^//oni^ profullo et vestes pro res ex omnibus 
Vatic. codicibus ; atqtie habere Rufini codicem, quem 
aaaervari raemoravi in CoUe^io nostro S. Magdalense, ei 
unus ex ipsis arrepto fuste fufionis, pro vulgato^ et unus edi 
ipsis fullo arrepto fuste« 

P. 196. L 5. Xfl^ »&0e\|/av otirov nrl rm rasrep «101^0^ rco viuS] KoA 
}&»^av axmv h rm rinm. Ita quidem codex Regius quem 
secutus est Stephanus. Verum rcliqui tres, Maz. scilicet 
iSdied. ac Fuketiii aliquot voculis auctiores sunt hoc modo^ 
iuii J&m^oof avTov ijri r^ rinop vapoi rcp vaep, Quam quidetii 
lectionem confirmat Nicephorus ac Rufinus. Valesius* 
Ante me Strothius hano lectionem receperat, teste addito. 
Codicis yisneti Lectt. cui nunc accedunt Codd. Savll, seu 
BodL et Norfolc. cum Hegesippi Excerpto. Georgius item 
SynceUus habet eir] tm totfm tS va5, apud quem^ sidut in 
illo Excerpto Bodl. deest pericope, xof rrt aurdf ^ ^Xi^juvm 
mtjpct, T» va^, quam nescit vetus quoque interpres Hupnus. 
Hoc aolummodo habet etiani Metapnrastes^ De Rebus Ja^ 
cobiy p. 526. i^ heLiivT^ axnovy ^anlouort tffXYjfrm t5 va5 ri 0f«f« 
ed. Combefis. 

Ibid. 1. 6. xdji m a&rov ^ $-17^^ fJ^ivm trapoi rci vdup] Quo<* 
inodo fieri potest, ut hic cippus (id enim significat ^Aij, ut 
■upra notavimus) et hoc Jacobi sepulcrum adhuc perman- 
fterit post urbem a Romanis excisam ? Sed neque verisi- 
mile est quod ait Hegesippus, Jacobum juxta templum 
tepultum fuisse. Nam Judaei extra urbem corpora con-^ 
debanty ut colliffere est tum ex Evangelio, tum ex se- 
pulcro Helense Adiabenorum reginae, de auo superius lo- 
outi sumus. Merito igitur Rufinus totam nanc pericopem 
in versione sua praetermisit. Hieronymus vero in libro de 
soriptoribus Ecclesiasticis, cujus maxima pars ex historia; 
£oclesiastica Eusebii nostri desumpta est, h»c Hegesippi 
verba interpretans ita emollivit : Titulum usque ad obsiaio» 
tiem Titiy et ultimam Hadriani, notissimum habuit. Ubi 
tamen illud probare non possum, quod de ultima Hadri- 
ani obsidione dicit. Nam in eo secutus est errorem Euse* 
bit, quem jampridem alii confutarunt. Porro Hieronymua 
titulum dixit) pro eo quod in Grseco est si^ai^ Eodem 
sensu r^Ai) dicitur in lib. ii. Regnorum capi 18. ubi interr 
res titulum vertit. Ad quani vocem in vetustissimo cor 
ice Mazarino boc scholium adscriptum inveni. Ifiw ori ^ 
yoL. 1; a 



s 



aa6 ANNOTATIONES 

^fjk/i 0eSnj Xtdo^ ^y AiJLOg^Sf Inypa^y ^flov ri owfia roS r^c^t^ 
fikivov *lotxa>Sov' t^ oi*xa) m vSv oi Hptfutfo) Iv roi; fty^jMWiv wS^ 
tduv Xi^ou; Jfab-iv, xa) ^ ypafji,fMtroL Iv aoroii^ ypifowriv, ^ ri ffi}'- 
/Bi«jov Ttf s-oeu^O iy^ofarlownv* Sciendum est columnam /ume 
nihil alivd fuisse quam l-apidem informemf in (juo nomen 
Jacobi illic sepulti erat incisum. Unde et Christtani in le-' 
pulcris suis etiammkn lapides statuunt : inquibusaut Uteras 
inscribere, aut crucisjiguram insculpere consueveruni^ Ya- 
LESius. Isthsec de sepultura Jacobi Grabio quoq|iie vero 
ebsiniilia videntur, nisi si forte dicendum, ChnstiAnos 
aliquanto post excidium Hierosolymitanum tempore cor*« 
pus S. Jacobi ibi sepelivisse, ubi martyrio defiinctum 
erat. Lardneras autem vol. iii. Supplem. Libri De Pide 
Hist. Evang. cap. xvi. §. 2. fieri posse opinatur, ut columna 
ab Hegesippo commemorata in loco, quo occisus fuerat 
Jacobus, post Hierosolymam excisam aedificata fuerit, cuia 
alio in loco corpus sepultum esset ; id quod nonnulloi ex 
veteribus Christianis existimasse testatur Hieronymus, De 
Viris IIL cap. ii. cujus verba sunt — et Juxta templum^ tM 
ft pr€ecipitatusfuerat, sepultus est. Tttulum usaue ad oh-^ 
siaionem Titi et ultimam Hadriani notissimum hatndt. Qui^ 
dam e nastris in monte OHveti eum putaverunt ctmditum, 
sedfalsa eorum opinio est. Tiliemontio vero tom. I. Mem* 
Hist, EccL not. in S. Jacob. Min. cap. 17. res ita habere 
videbatur, ut, cum situm templum fiierit ad extremum li- 
mitem urbis, et ab illo latere Josaphatt valli superemine- 
ret, ex hac parte dejectus fuerit apostolus, atque idcirco 
extra urbem lapidatus et sepultus j quocirca nihil obstare^ 
quin sepulchrum ejus usque ad Hegesippi tempora perma- 
nere, atque etiam sub conspectum ipsms venire potuerit. 
Eusebium tradentem video, suo monstrari tempore solitum 
fuisse Aceldama^ agrum sanguinisVad plagam septentno- 
nalem, sive, vertente Hieronymo, australem, montis Sion, 
in Onomastico Urhium et Loc. Sacrce Scripturce p. 5. ed. 
Clerici. Quicquid autem de Jacobi titulo fiat, quem co- 
dices olim nescivisse suspicor, certum est, sanctissimi viri 
cathedram vel Eusebii aetate cum magna reverentia osten- 
fiam fuisse. Vid. lib. vii. Hist. EccL c. 19. 

P. 196. 1. 8. 6 X^<foj] Articulus non extat in ed. Steph, 
Stroth. 

Ibid. 1. 9. 'sroXio^xsj a^Ws{\ vroXtopKU rrjv *lovlalav al^QMMXcO" 
*rl(rag avTti$, Ita quidem codex Regius. Verum tres reliqui 
'Maz. Med. ac Fuketii, voces illas rrjv 'lov^aiav a\yQjLa>Mrrlaa^ 
lion agnoscunt. Ac meo quidem judicio prorsus super- 
\iiuas.suntct.insulsae. Neque enimGrsece aici potest «ro- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. aa; 

Aio^xfiv Tig* 'louBa/av ; cum id verbtim de urbibus dicatut) 
non autem de gentibus. Rufinus quoque et Nicephorus 
eas voces non nabent. Valesius. Addit Strothius, qui 
primus textu ha?c eliminavit, codicis Veneti Lcc/^ verba 
oon habere; quod etiam de MSS. BodL et Norfolc. Heger- 
sippi ExcerpiOy Georgioy Glycaque verum est. Habet et 

Niceph, KcA eud^^ ^ •GroXiopxlu rolc 'lov^alotg otp)(r}V eXafi.S»vev. 

■ Caeterum ex Josepho historico statini post posuit Euse- 
Uus aliani quandam de morte Jacobi narrationem, quam 
jninime convenire cum Hegesippiana putant et Valesius et 
Basnagius annalista, ad an. lx. num. 6. tom. I. p. 70U 
Etenim tradit Josephus Hb. xx. Antiq. cap. 8. Jacobum 
fratrem Jesu una cum quibusdam aliis ab Anano pontifice 
in judicium vocatos esse, lapidandosque eos ab illo traditos. 
DuaB autem inter se historias componere aggrediuntur Ca- 
vius in Vitt, ApostoL in S. Jacobo Min. et Tillemontius 
tom. I. M^fn. Hist. EccL loco paulo supra indicato» Itidenr 
doctissimus juvenis Jo. Philip. Baraterius in Disquis. de 
Success. Episcoporum Rom. c. vi. p»70. et seq. Jacobum non 
lunc t6mporis morti traditum esse autumat, quando ab 
Anano' condemnatus iiiisset, sed postea, temporis aliquo 
spatio interjecto. Porro Clericus in Art. Crit. P. iii. Sect. I. 
c. 15. quanquam Hcgesippo in paucis tantum adstipulatur, 
locum Josephi spurium et ab eo abjudicandUm esse censet. 
Atque interpolatum eundem fuisse nomine Jacoliy judicat 
Lardnerus, cum alibi, tum vol. iii. Supplementi Operis ejus 
cap. xvi. sect. 5. Sed Clerico in hac re refragatum esse cl. 
Michaelem, monet Gerbrandus Elias Dissert. Inaug. in 
Ejpist. JudeBj p. 17. Mea quidem sententia, etiamsi prius 
dicta de Jacobo revera scripsisse Josephus existimetur, 
haud propterea sequitur, ut nihil onmino de hac re errave- 
rit historicus, et contra falsa fuerit Hegesippi aliorumque 
prseterea narratio. Certe Eusebius, qui utramque histo- 
riam sine ulla alterutrius reprehensione adduxit, accura- 
tissime Hegesippum de Jacobo scripsisse ait. ^ 

P. 196. 1. 22. *Eti 8s mpiT^a-av &c.] Ante fragmentum 
hasc posuit Eusebius ; ToD S* uutov AofjLencLva tov; otfeo yivous 
AaSiS ava»pgl(&«/ «rporafsfvTOf, vroiXaiog xarey^jBi Xoyog tcov aipe^ 
TfKeoy Tivaf xaTJjyop^o-a/ t«v ifrroyivoov *lo6^a' t5tov 8s elvcq a&sX- 
^v xarA <rapxa t5 Scvt^^o^* ca; afro yevovs Tuy^avoVTcov AaSl^, 
xu) (»$ otdr» avyyeysiav t5 Xpf oO fepovroov, Ta\ha le Zr^Kol xorr^ 
Xffiv eSSg fffo^ Xeysov b 'HyrtO-t^xms. *ET1 Ss «rgpiijo-av &c. Cum 
ver» idem Domitianus universos qui a Davide generis sui 
ariginem ducerentf interjici jussisset^ vetmfama est posteros 
Jwue ejus qui secundum carnem frater Christi fueratj a 

q2 



aa» ANNOTATIONES 

quibusdam ha*reticis esse delatos^ utpoie ^ui et DauidiS 
stirpe essent oriuTfdi, et ipsius Christi proptnquitaie fvlee'- 
tent. Et hcec quidem testatur Hegesippus his verlis. HlSjr 
tnquitj temporibus &c. Videntur haeretici hic memorati 
similes illorum fuisse, qui a me supra adducti et ad 
pag4 1(>1. coliocati sunt, ^iiique postea Traj^no imperante 
Symeonem episcopum Hierosolyraitanum ejusdem crimi- 
nis arcessiverunt. Conferas, quse initio adnotata sunt ad 
pag. 204. et Hegesippi verba in Fra^ento huib subjecto 
ad pag. 198« Caeterum narrat Eusebius lib. iiu Hist. c. \%4 
Vespasianum quoque Domitiani patrem post expugnatam 
Hierosolymam^ omnes illos qui a Davide genus ducerent, 
perquiri jussisse, ne quisquam apud Judaeos es^.regia tribu 
superess^; eaque ex causa gravissimam persecadonem 
Judaeis illatam luisse. 

P. \g6. 1.22. uifiovo) 'louSa] In codice Regio ac Med. el 
apud Georgium Syncellum legitur umdv 'lovSa levi discri- 
mine. Ceterum mh-or Scaligenim/qui in Animadveraio- 
nibus Eusebianis pag. 187. tam Eusebium, quam Hege- 
fiippum immerito reprehendit. Nam neque Hegeaippui 
posteritatem Davidis ad duos tantum hon^nes tunc esae. 
redactatn dixit^ ut falso ei objicit Scaliger ; sed po&terita- 
tem Judffi qui erat frater Domini. Nec Eusebius Hege- 
sippi verba aliter accepit. Certe Hegesippus diserte testa- 
tur Symeonem Clopae filium, qui tunc erat Episcopus 
Hierosolymorum, ortum fuisse ex gente Davidica. Verba 
ejus habes injfira cap. 32. Itaque nec Hegesippus erravit, 
nec Eusebius. Ipse potius Scaliger reprehendendus est, 
qui adversus aubtoritatem Hegesippi, vetustissimi scripto^ 
ns et Apostolicis temporibus proxuni, obstinate coAtendity 
nullum unquam Judam fratrem Domini extitisse. Se4 
contra est Epiphanius in haeresi 78. qui Josephum ex pri- 
ore conjugio quatuor ait suscepisse liberos Jacobum, Sy- 
meonem, Josetem et Judam. cui consentit Hjppolytus 
Portuensis Episcopus apud Nicephorum in libro ii. cap, 3. 
nisi quod pro Symeone Simonem dicit, rectius ut sppra 
notavi : et filias aliter nominat. His accedit Hieronymus 
in libro adversus Helvidium. iKcet fortasse aliquis id 
quod a Scaligero dictum est, nullani in Evan^elio men- 
tionem ejus Judse fieri. Immo vero Matthaeus m cap. xiii. 
de illo sic loquitur : Nonne mater ejus dicitur Maria ; et 
fratres ejus Jacolus^ Josephj Simon et Judo^P Idem legitur 
in Marci cap. vi. Vides ut Scaliger nimio reprehendendi 
studio abreptus, merito ipse in reprehensioi>em incurrit. 
Porro 'hic Judas uxorem a nonnuUis dicitur habuisse Mar 



IJJ HEGESIPPI FRAGMENTA. 299 

TiAm^ teste Nicepboro in lib. I. cap. 33. Ex hac igitur li* 
berot suscepit ; a quibus propagatl sunt iioiriavvoif de qui- 
buft Africanus in Epistola ad Aristidem. Hos porro Sca* 
ligeri errores jamduduni reprehendit P. Halloixius in no* 
tfttionibus ad vitara Hegesippi; quod quidem serius et ab* 
Bolutis jam animadversionibus meis didici. Valesius. 
viAp M&reines ed, Genev. et exemplaris penes Jones, vlomi 
Codicis Veneli LectL Maz. Puhet. Stroth. moi MS^ 
Norfolc^ Sed vUovoi receptam lectionem prsestant MS. 
SauiL seu BodL et Zonaras in AnnaUltts lib. xi. cap. 19. 

P. 196. 1. 23. hh^Kaxipwvav] Miris modis vox corrupta est 
in duobus meis codiciDus atque Syncello^ quippe cum scri-^ 
bse Gra^i peregrinum verbum vix aut ne vix quidem agno- 
visse videantur. Halloixius autem, postquam notavit, hocce 
verbum et nomen hikirwp a voce-L<atina delator formatum 
esse, ita pergit scribere : ^^ Similia verba olim precipue 
'* in Syria, ut Antiochiae, Beryti, et vicinis in locis eftor* 
'' mata sunt, propter Romanos exercitus inibi diu versatos 
^' et leges item L^tina lingua edoctas. Hinc in fi. Ignatii 
'^ Antiochise episcopi litteris, ut illic admonui, ista verba 
'^ inilitaria reperiuntur. AvitripTo^ desertor^ ^tfoa-^Toi depo^ 
^< sita 8cc. £t hic rursus in eodem Hegesip{K> paulo in* 
^' ferius hjvoQui denarios, Quse vox etiam in omnibua 
" Evangelistis reperitur." P. 727. Notationum ad Vit. 
H^ffesippi, tom. ii. Vitt. PP, OrientaL 

Ibid. 1. 34. 6 looiKetros] 'O lixaros. Sic ex codice Medi- 
cseo edidit Rob. Stephanus. In codice regio scriptum 
inveni 6 IxaSirosy quod monuerat etiam idem Stephanus 
in variis lectionibus quas ad calcem editionis suae conjecit. 
In chronicp Georgii Syncelli legitur 6 miKOTos. (cor. ItfW- 
Tos quod habet Syncelms impressus et MS. Norfolc.) Nos 
ex tribus nostris codicibus, Maz. Fpk. et Saviliano, veram 
hujus loci.scripturam restituimus^ Tirous S* 6 itfoxaro^ iyoty§. 
Confirmant hanc lecjdonem Nicephorus et Rufinus. Nam 
in Rufino quidem dicitur Revocatus. Hos Reuocqtus qui* 
dam nomine qui ad hoc missus fueratj perduxit ad Domiti" 
anum, Nicephorus vero in lib. iii. cap. 10. scriptum habet 
6 ijwoxaros. Qui sint Evocati, notum est ex Dione ; milites 
scilicet honoratioris loci, qui confectis jam stipendiis di- 
missi, ad militiam evocabantur a principe. Horum men- 
tio fit in vetustis inscriptionibus, Evgk. Aug. Id est 
EvocatuB Augusti. Ne quis autem miretur^ Hegesippum 
Grtecum scriptorem Romano vocabulo usum fuisse. Non 
id novum aut infrequens Hegesippo, quippe qui $i}Xar«- 
psvsv et i^ipM usurpat in hac iiarratione quam pr» mani* 



stS% ANNOTATIONES 

ir/^m&ai r»v hxxkn^lmv supra ad bujus pag.1* 6. Nioephorus 
•tatim post x«l ol cnth ynwsf ab hoc vero abest vox /SeediM^ 
post il^n^Si vertente Rufina ^uoque, et reddita pace ecele* 
$Ub. rorro «p^i^ pro ftfp^p) idem Niceph* 

P. 198. 1. 14. 6 h% bilw t5 Kup/oul Male Christophorso* 
nus hsec verba accepit quasi btm acyectivum esset, et %vk>* 
audiretur yevou^. Sed Langus qui Nicepborum Latine in« 
terpretatus est, optime patruum vertit. Clopas enim re^ 
vera frater erat Josephi^ ac proinde patruus Christi. Qiian 
Symeon Clopee filius, cognatus erat Domini, ut aiGitiir 
in capite xi. supra : ubi male consobrinum vertit Musculus 
et Cnristophorsonus. Valksius. Ibi Eusebius scrihit» 
Tov yetf oSv KXxowav ahx^v rou 'laxr^f imif^my 'Hyi}0*flnr9f 
Jro^i. Ad quem locum vidcsis infra, quse adnotata sunt. 

Ibid. 1. 15. voKopet»nfi^g (mo r&v al^hrHw'] CerinthiaiiM 
et Nicolaitas intelligit auctor Chronici Alexandrini^ cut 
iion assentior. Intelligit enim Hegesippus sectas illas 
quse tunc temporis Hierosolymis vigebant, PharisseQrum 
scilicet, Sadducacorum et alias, de quibus infra lib. iv. 
cap. 22. Valesius. Jam adlatus est ad pag. 191. Hege? 
sippi locus. Notavit Strothius, aiperixcuv pro aipk^ite» ex* 
tare in Bongarsii Lectt, et Marg. Exemplaris impressi pe^ 
nes Jones. Addas Niceph. et Marg. alius cujusdam exem<t 
plaris ejusdem edit. Stephanianae, quod in Bibliotheca 
JBodleiana adservatur. Vertit RtifinuSy al Hereticis. 

Ibid. 1. 16. 87ri TM avTcp Aoyw] Id est quod Christi fidem 
praedicaret^ ut supra dixit. et rursus m lib. iv. cap. 22. 
ex Hegesippo jtxjra ro fjLaprugri^raf *laKcoSov rov ^ixaiov oog xci 
Kupio; M rco avrw xiyw, Valesius. Id est, infra ad pag. 
proxime sequentem. Hoc quidem loco potius hoc indicari 
dixerim^ ideo accusatum Symeonem fuisse, quod ille esset 
familia Davidis oriundus ; cum Judas enim nepotibus fit 
comparatio ; neque tamen excludenda fuerit causa altera, 
quse cum hac simul conjungitur tam in nepotum Jud« 
historia, quam supra ad pag. 191. 'Ato roirm (inquit 
Hegesippus) xarYiyogSfn rmg Su/xfcovo^ rou Kkoana, co^ ovro; 
ano Aab^S 7^ X^ig-iavoD. Caeterum abest em a cod, Norfolc. 
Nicephoroque, In MS, SaviL seu BodL aurS pro avr^ per^ 
peram. 

Ibid. Ttf imartxS] Abest a MS. BodL De hac autem dig« 
nitate vide Valesium supra ad pag. 210. 

Ibid. ]. 17* ^^^ 'oroWas vjfLepas] 6?ri moXXals rifMgals Margi^ 
nes ed. Genev, et exeniplaris impressi penes Jones. et mS. 
Steph, Stroth. Fontibus his variae lectionis, qui in 
unum fortasse cedunt, addas MS. Norfolc, et Niceph. 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 135 

P« 199* !• 4. it,iyj^i.ru9 Tort yjfcttn ««($»»««] Hsec de Hiero- 
^olymomin Ecclesia speciaiiter dixerat Hegesippus, eam 
sdlioet usque ad morteixi Symeonis, id est, usque ad Tra* 

Cii tempora, virgiaem dictam esse. Verba Hegesippi 
bes infira in lib. iv« cap. 22. Videtur autem Euaebms 
toti Ecclesiae tribuisse, id quod de unica Hierosolymoruin 
Eccksia dictum fuerat ab Hegesippo. Porro tam Eusebat 
quam Hegesippi verba benigne intelligenda sunt. Cer« 
lum est enim Ecclesiam Catholicam semper integramat-* 

2ae intemeratam permauere, et castitatem ejus nullomodo 
b hereticis posse corrumpi. Haeretici quidem utpote 
procaces et impuri atque adulteri veritatis, eam commi- 
pere conantur. Verum illa fidem suam Christo integr^i 
servans, nejGftrios eorum conatus depellit. Itaque heeretici 
Buniles quodammodo sunt Ixioni^ qui cimi Junoni stuprum 
ibferre vpluisset, umbra ejus delusus est. Ita intelligendus 
eat Tertidliani locus in lib. de praescriptione haereticorum. 
Quid ergo dicent qui illam stupraverint adulterio hcBretico^ 
virginem traditam a Chrisio? Porro in codicibus nostria 
Maz«.Med. et Fuk. scriptum habetur olIul0ooo$ Ifuwvj noa 
autem ut in R^io exemplari et apud Nicepnorum ifuami 
Valesius. Testem citat Strothius pro I/mvsv Codicis 
Kenet* Lectt, quibus adde Cod. SaviL seu BodL Utrum vera 
intelligenda sit universa ecclesia^ an de sola Hierosolymi* 
tana ipsa illa Hegesippi verba, quse in proxima lf^& afferun^^ 
tnr, ]0terpretandasint5.int;er eruditos non convenit. Per- 
tinere.ea ad universam ecclesiam magis ego putaverim 
propter verba sequentia, ita tamen ut Hierosolymse illam 
seu Padflsstinam auctor praecipue spectaverit, cui quidero ec-» 
clesiie.se opponebant haeretici ibi prius commemorati. Alia 
autem exoritur hic quaestio, de quibus temporibus locutus 
foerit .Hegesippua^ cum ait, Thebutem quendam eccle*» 
«am adhuQ puram novis vanisque opinionibus vitiare esse 
aggressum. Ad Trajani quidem tempora demortuis jam 
apostolis hoc retulit Eusebius^ quocum consentit Valesius» 
aliique viri eruditi^ qui in Hegesippi loco cum veritate con« 
dliiuido ingenia torserunt. At vero si Simonem, Cleobi- 
umf aliosque^ inter haereticos fuisse censuerit Hegesippus, 
qui unitatem ecclesise Christianae, non Judaicae, disciderint^ 
certo certius est, eum putasse, Thebutem, qui ipso Hege- 
sippo narrante primus inceperit ecclesiam post negatum 
sibi episcopatum corrumpere, diu ante Trajani unperium 
id £acinu8 patravisse, quoniam Simonis^ primi omnium 
b^reticorum vulgo dicti, caeterorumque sectariorum anti- 
quitatem idem Hegestppus nescire non potuit. Forsitan 



«3« ANNOTATIONES 

tSros—ioiuif : '* Tota haec pericope usqucs ad finem hajitt 
*^ capitis deest in codictbus oostris Mat. Med. et Fok. 
^ Sed neque Rufinus eam agnoscit, ut ex versione ejui 
^' apparet. Ac mihi quidem videtur tota hec clausula 
^ spuria esse ac supposititia. Putavit eiaim quisquis hanc 
^' addidit^ ea quse praecedunt verba esse Hegesippi : cum 
^' tamen non sint Hegesippi, sed ipsiu» Eusebii, ut disci- 
'^ mus ex capite xxii. lib. 4.' ^od statioi post positum est 
ftaementum designat Valesius. Deefrt autem in Codd. 
BodL et Norfolc. pericope de qua agifur. Porro Valesii 
de verbis pnoribus sententiam satis ipfia confirmat oratio^ 
quae Hegesippi ne minimum quidem sapiens stiium^ £u« 
9ebium prodere videtur. 

P. 199. 1. 17- Kal /4sra ro fiapTvgrfi-af 'laxcoSmf] Prsemisit 
Eusebius, 6 8* auTog (Hegesippus) xa) rch Koir aurov algivwon 
JTos oip^ois wrori^etf hiei rifraiv* KAI fterci ro /cMtprumrfliy &C. 
Hcereseon quoque quiB €Btate sua exort€B sunt, imtia iden^ 
scriptor exponit his verbis. POSTQUAM, inquit, Jacobus 
&c. Dixit Eusebius lib. iii. c. 32. seu supra ad hujus pa^. 
lin. 3. postquam ex Hegesippo illa de Symeonis martyno 
retulerat, M r&uroi; post hiec, ut vertit Valesius, narrare 
eundem Hegesippum, vjrginem ecclesiam permansisse. 
Verum tamen^ annon potius hec debuerit j^i^ illam de 
Jacobi morte statim post sequr, nonnihil dubito. 

Ibid. 1. 18. ewi rco «utw Aoywjj i. e. Simili ratione^ ean- 
dem ob causam. Stroth. Habet Ritfinus vetus inter- 
pres, etiam ipse reddens lestimonhim veritati, Mox abest 
a Cod, Norfolc. articulus 6 ante r*? KXowa. 

Ibid. I. 20. ovra av^^m ro\j Ku^iou] Male Rufinus, eum- 
que secuti Musculus et Christophorsonus consobrinum 
Domini verterunt, cum potius fratrem patruelem vertere 
debuissent. Clopas enim et Josephus fratres fiierunt. Clo- 
pas Symeonis pater fuit, patruus autem Christi. Errant 
itaque Musculus et Christophorsonus, qui deiov hoc loco 
avunculum interpretati sunt. Sed ineptissime Rufinus 
^siov pro adjectivo sumpsit. Vide quae supra notavi ad 
caput 32. libri tertii. Valesius. H. e. supra ad pag. 232. 
*Ave\t/jov elvflf/ pro ovra «. habere Niceph, notat Strothius. 

Ibid. SioroOro IkolXovv rijv exxXijo-iav 'srag^iyov'] Melius lege- 
retur ju-ep^p» riir8. Sic enim habet Eusebius in lib, iii. c. 32. 
ubi hunc Hegesippi locum adducit. Valesius. Supra ad 
lin. 4. hujus pag. Recte monet Strothius, lectionem hot 
rsro confirmari ab Rufino et Nicephoro, Est enim orationis 
haud infrequens inversio. hoi rSro yap habet Nicephoms, 

Ibid. 1.22. aoxj^rai V 6 ©egoodif] 05g&uXij ed, R. Steph, 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA, «37 

Sed in codice .Beg. Maz. et Fuk. necnon apud Nicepho- 
mm legitur 0i^oudi;. Rufinus Theohutem vertit, nonuiu» 
osperitatem aliquantulum molliens. Sic pro Clopa idem 
Rufinus et vetercs fere omnes Cleopam dixere. In vetus- 
tisaimo tamen Rufini codice qui luit olim in bibliotheca 
ParisitDsis Eccleaise scribitur Thohutes. Ceterum in tribus 
Godicibus Maz. Med. et Fuk. scriptum inveni Sfx^ati yip i 
^BSS, Valesius. ipx^^ 7^P ^ ®^^^^^i circumflexum mSm 
Savil^ seu BodL Sr sine elisione Niceph. Sed scribitur in 
Cod, MS. Norfolc. 0«oSot/^s}^, quod invenit in scriptis suia 
HufinuSy qui vertii, sed Theohutes quidam. Caeterum, 
etiamsi Einebius, uv ex loco statim ante hunc a me pdsito 
comparety res novas molitum esse hunc Thebutem post 
Symeonis martyrium^ jam mortuis apostolis, intellexerit^ 
atque illo terapore putaverit posthabitum Justo tertio 
Hiero8o]ym» episcopo eundem Thebutem fuisse, aliud 
tanaen revera ostenditur verbas Hegesippianis, et vero si-r 
mile videtur, hoc facinus egisse Thebutem, quo tempore 
Symeon constitutus est episcopus ; de cujus subrogatione 
in locum Jacobi nonnulla liabet Eusebius lib. iii. HisL 
cap. 11*. 

Vir aiitem cl. Frid. AdoVph. Lampius, in Prolegom, suis 
in Jbannis Evang, lib. ii. cap. ii. § 17. p. 1S2. de tempore 
corruptionis hic memoratse aliter sentiens, Hegesippum 
per supplementum, quod ex aliis locis fecit, aliter expo- 
neqdum autunuit. Post verba enim ad lin. 19. ov nrpoi^mfro 
wi3n9f iviifh¥ t8 Kup/ou de&npov, hic inserenda putat^ qu» 
Eusebius lib. iii . c. 32. attulerat, quaeque ad pag. 198. a me 
posita 8U9t^ de facta Symeonis per nsereticos, qui Joanne 
ex vivis exempjtio caput tollebant, accusatione et supplicio. 
Deinde post verb^ ad lin. 21. oSra» yoip ef^am otxoaig fjLareiU 
mg, iterum subjungenda ait, quse lii. 32. ae tempore quo 
hasretici proruperunt in lucem, his verbis addita sunt^ 
qujaeque, ait Lampius, repetere non erat opus. Haec vero 
atatuit vir doctissitnus, propterea quod omnia illa verba ad 
Hegesippum ipsuui pertinere, non ad Eusebium^ ut magis 
res. Iiabere videtur^ existimat. 

P. 199* 1* ^* ^^0 Tcoy kTrloi abnreeov^ cSv xa) eturos ijv, h T(p 
>m£\ (Edd. Steph. et f^alesii exhibent onro raov hrlei aloiaw» 
Jh, xa) avTog ^v 8cc. ubi haec Valesius) Nicephorus ultimam 
yocem (cSv) expunxit tanquam superfluam. Sic enim habet: 
MO Tooy kjrlei alpia-Beev )^ avrhs ^v fv t» Xacp, In codice ReglQ 
scriptum itiveni oSv y^ aMg {v Iv r^ Xou». Quod ferri potest> 
si tollatur distinctio quae in omnibus nostris codicibus ha- 
)>etur« Atque ita sensvis erit, primum Thebutem aggres r 



«3» ANNOTATIONES 

8um esse vitiare Ecclesiam Hierosolymiianam^ indiictil 
pestilenti doctrina septem illarum Judaici populi secta^ 
rum^ quibus ipse erat addictus. Melius tamen meo qui-' 
dem judicio legeretur hoc modo, etxo rmv Mei otlpia-eeov mp %j 
awos Toov ev r£ Xflw». Quod idem valet ac si diceret : The- 
butes errorem suum conflaverat ex se^t«m illis sectis Ju- 
daici populi, perinde ac Simon et Cleobius et Dositheus. 
Valesius. aipia-eoov ku) avrog ^v ev rm Xeup, Niceph» alp, 
§1$ Ka\ avTos ^v ev tw X. Christoph. Lectt. 6ed utrumque hiDC 
jam correctoris videtur. Lectio nostr^, Av xa^ avrog, extat 
M JV/S. Reg, Margine ed. Genev. et exefnplaris penes Jones. 
Valesius legendum putat e^o rmv hrlei aigea^eaiv cSv xa) aurof» 
Tov ev Tw Xaaoj bene quidem quantum ad sententiam, sed sic 
non scnpsit Hegesippus. At talc quid dicere voluit^ cM 
rm hrloi alp. rwv ev rw Xam wv Kci/ aM$ ^v^ vel ettam corrupit 
ecclesiamy invectis erroribus a septem illis Judaicis sectis 
desumtisy quorum et ipse erat, Cseterum hujus Thebutis 
apud nullum alium scriptorem fit mentio ; quare et hoc 
nomen aut flctum aut corruptum ab Hegesippo puto. 
Stroth. Eundem fuisse Thebutem vcl TheoDutein at- 
que Clementis Alexandrini Theodadem, quem Pauli apo- 
stoli familiarem fuisse dicebant, quod videre est in Strvm. 
ejus vii. p. 8gg. ed. Potteri, censiieruiit viri nonnulli docti# 
Potius vero utrunique nonien ejusdem viri binominis fu- 
isse putat P. Horreus MiscelL Crit. lib. I. cap. 8. ubi de 
Theodade fuse disputavit. Quod autem ad lectionem hu- 
jusce loci constituendam attinet, etsi favet alteri scripturae 
praeter MSS. vetus interpres RuJinuSy dum ita vertit, qui 
erat ex septem hceresibus in populo constitutis, scripturam 
tamen Codicls Regii post Strothium admisi. 

P. 199. 1. 24. oi S*/A6oyiavoi] Deest articulus oi in ed, Steph. 
Stroth. Adde MS. Norfolc. 

P. 200. I. 1. KXsdSiog, o^ev KXeoSiavoi] Cleobius Simoni 
synchronus ipso Ignatio Martyr^antiquior fuit, Eundem 
fuisse cum Cleobulo docet EpipTianius haetesi li. ut eun- 
dem Haereticum alii Saturnilum alii Saturninum vocabant. 
Reading. ex Peiarsonii Findic. Ignat, Epist. P. ii. c. ii, 
pag. 17. ''O^ev Ko^ KXeoSnfjyoi ed. Steph. Lectio recepta 
extat in Niceph. Stroth. Kxeoftjjyo* MS. quoque SaviL 
seu BodL xavvo) Grutei-i Lectt. ad oram ed. Genev. 

Ibid. Koif Aoal^sosy o^sv Aocribiavo)] Sunt tamen qui scri- 
bant hunc Dositheum multo antiquiorem fuisse. Certe 
451 Drusio credimus in responsione ad Mincrval Serarii 
cap. 10. vixit hic Dositheus circa tempora Sennacheribi 
•regis Assyriorum. Hieronymus in dialogo adversus Lu- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 23^ 

tiferianos. Taceo de Judaxsmi hcereticis, qui ante adven" 
tum Christiy legem traditam dissiparunt : quod Dositkeus 
Samariianorum princeps proplietas repudiavit : quod Sad-^ 
duam ex illius radice nascentes, etiam resurrectionem camis 
negaverunt. Scaliger tamen in fUencho trihaeresii cap. 15. 
Positheum Christo recentiorem esse contendit : idque ex 
Origenis auctoritate, qui in lib. I. contra Celsum aiserte 
id affirmat. Sed et idem Origenes in tractatu 27. in Mat- 
thaeum, Dositheum Samaritanum temporibus Apostolo- 
rum vixisse scribit, qui se Christum esse jactaverit: et 
tomo xiii. Enarrationum in Evangelium Joannis. Id autem 
{ hausisse videtur Origenes ex Clemente Romano, qui in 
lib. ii. Recognitionum de Simone Mago loquens^ ita 
tcribit. '< Interfecto etenim, sicut scis et ipse^ Baptista 
*^ Joanne, cum Dositheus hsereseos suae iniisset exoraium^ 
** cum triginta principalibus discipulis, et alia muliere 
*' quse Luna vocitata est. Unde et illi triginta, quasi se- 
^' cundum lunas cursum in numero dierum positi videban-» 
^ tur. Simon hic malae ut dixinms glorise cupidus, acce- 
^ dit ad Dositheum : et simulatis amicitiis, exorat ut si 
'^ quando aliquis ex illis triginta obiisset, in locum de- 
^^ functi se continuo subrogaret : quia neque statutum 
•* numerum excedere apud eos fas erat, neque ignotum 
*' aliquem inserere^ aut nonduni probatum. Unde et ce- 
^ ten studentes digni loco ac numero fieri, secundum 
^ sectae suae instituta placere per omnia gestiunt, quo 
^ possit unusquisque ex his qui illum numerum sequun- 
^' tur, cum forte aiiquis ut diximus^ decesserit, dignus vi- 
^ deri qui in locum defuncti substitui debeat. Igitur 
" Dositheus plurimis ab hoc exoratus, ubi locus intra nu- 
^^ merum factus est^ introduxit Simonem. Sed hic non 
^ multo post incidit in amorem mulieris illius quam Lu- 
^' nam vocant, 8cc." £x quibus patet Dositheum iisdem 
cum Simone vixisse temporibus. De Dosithei aetate idem 
quoque sentit Eulo^us Patriarcha Aiexandrinus, ut legi- 
tur in bibliotheca Pnotii cap. 230. Eique sententiae sufTra- 
gatur Hegesippus in loco quem prae manibus habemus. 
Valesius. Aoo-i^^avo) Niceph. Riifin, De hujus Dosithei 
ctate critici certant, et adhuc sub judice lis est. Stroth. 
Duos saltem Dositheos fuisse, unum antiquiorem, alte- 
mm, qui post Christum extiterit, ex patrum de Dositheo 
narrationibus multi scriptores collegerunt. Conferas item 
qu» nuper cl. Florius ad pagg. 31 — 36. Dissert. jam me- 
moratae De Hesesippi hocce Frasmento^ quae Bononiae 
^edita est, disseruit. Caeterum tradit tertio vertente saeculo 



Mo AKNOTATiONES 

Origenes iti lib.vi» adv*. Celsum n. ii. Doutheanosy cj^ 
nec antea, ut ait, Vdlde fioruissent, temporibus suis adeo 
defecisse, ut numerus eoruni ad triginta vix et ne vix wat' 
dem assur^ere diceretur. Interitum c^uoque h»ret]CO- 
rum Simonianorum memorat ibidem Origenes. 

P. 200. 1. 2. S^8V Tof^Tjoovoi' xai Moo-loD^aTo;^ S&nr &c.} 
(Edd. Steph. et Valesii habenty o^ Top^om\ xei Hflr&H 
^Mibf, S^iv airh rovreoy Mffvav$piav«ro^^ ubi hsec ValeaiQS :) 
Rectius apud Nicephorum m cap. vii. lib«4. xo) rofSwo^ 
S^ Tog^eiMvoi* xo) Mao-^codso; o^ev MeKrSeo^eivoi' obwo rtAm» 
Mtvavhptavifolf, &c. Quam emendationem confirinat Rnfini 
interpretatio. In codice Regio, Maz. Fuk. et Sav. 1*0^»«^ 
^ol : apud Epiphanium in Ancorato Fopodijyo) dicunturi' 
in Panario autem Top^voi^ Porro has hsreses ex septeoi 
Judaici populi sectis originem traxisse, recte Hegesippus 
observat. Nam Simoniani, Dositheani, Gortheni et reli^ 

aua errorum nomina, nihil aliud fuerunt quana rivi ex Ju- 
aicis illis fontibus defluentes. At Theodoritus in libro h 
heereticanun fabularum cap. i • has omnes haereses ex Si-* 
monis fonte fluxisse dicit, Cleobianos scilicet, Dositbea^ 
nos, Gorthenos, Masbotheos, Menandrianos, Eutychitas et 
Canistas. Ix r^; Si tyis vnxporaryig avepuiifrav y^^ijs KXjsoSetvoif 
Aoo^fdcavoi, Top^vo), MaaSai^eoif 'A^piavifa), Evrtip^ifra), Ka* 
vis-ai, Sed cum constet ipsam Simonianam haeresim e% 
Judaicis sectis originem habuisse, rectius dixisset Theodo- 
ritus eas omnes ex Judaicis sectis fuisse propagatas : ma-* 
xime cum auaedam illarum haereseon, Simoniana vetustio- 
res esse videantur, verbi gratia Gorthena et Dositheana« 
Valesius. Nostra lectio (scil. xa) MaaSa^aloc S^ev Moco-- 
SM^aiavoly a%o TOuruiv MgyavSpiaviro^) extat apud Rtifin. Ni-* 
ceph. Christoph, discrepante tamen apud hos scriptura. 
Namoue Christoph. Lectt. habent Mao-§6o^aToi, Nicephw 
Maa^Soo^eo^ et Mao^So^gavoi, Rufin. Masbutheus et Masbu-' 
theni. S. V, Semlerus acute vidit, ipsos Christianos a Ju- 
daeis dictos esse CDh(noi^*D seu contemtores Sabbati. Vid« 
ejus ad Baumgarteni Geschichte der Religions-Partheyeo. 
p. 270. Stroth. Prorsus contrariam interpretationem 
excogitaverat vir doctissimus Jac. Rhenferdius, quam su- 
pra videas ad pag. 208. Duni vero idem vir cl. a Nice- 
phoro putat vocem MaaSM^eos insertam fuisse, cum vide- 
ret reli^uarum haeresium primos auctores hic recenseri, a 
quibus illoB nomen ducerent, huic suspicioni ejus de Nice- 
phoro plurimum adversatur Rufiniana Versio Nicephori 
actatem longe superans. Ilaec igitur in textum Strotnium 
secutus rcccpi. MaaSo^eoi habet MS. Savil. seu Bodl. 



IN HEGESIPPI FiiAGMENTA. 041 

ITo^yo) MS. Notfolc. Illud TogeiSn^ifo) in editione siia Stro-> 
thius substituit. 

P. 200. L 3. iin rireov Msvavipteivtfoti] "O^tv ante edro deest 
in codice Re^o et apud Nicephorum^ rectius sine dubio. 
Ceteruni in codice Maz. Med. et Fuk. pro Menandrianis- 
tis scriptum est 'ASpiayifa/* quomodo etiam legitur apud 
Theodoritum in libro primo baereticarum fabularum ut 
sqpTa vidimus. Rufinus Menandrianos vertit. Valesius. 
Habet 'ASp^avirai MS, quoque Savil. -seu BodL exhibenta 
Nicephoro avi THrtav fiev 'Aipuivis-ai^ unde patet causa erro-* 
tis. Rufinus interea sic vertit, et GortheuSi unde Gortheni^ 
€t Mashutheusy unde et Masbutheniy sed et Menander^ unde 
Jilenandriani. Ab ipsis et MarcionistiB &c. quasi legisset^ 
Tui MeurSou^eoSf S^ev xa) MaaSou^eavoh a\Koi xo^ Mevav^o$^ 
Sdiy Mevavipiavoi, eexo Tooroev Si xcq MeLpxKovifOLf &c. £t post* 
quam haec scripsi^ vidi Halloixium verba Hegesippi in 
nunc fere modum, Rufinum ut puto secutum^ Grsece edi- 
disse in Fitt. PP. OrientaL tom. ii. p. 713. £t fortassQ 
verior haec lectio est^ quam illa codicum Graecorum, 

Jnando Menandri sectatores cum haereticis qui liic prius 
icti sunt, potius quam cum sequentibus, apud auctores 
censeantur. Verum expectanda est aliorum codicum auc-r 
toritas. 

Ibid. 1. 4. Mapxmnfotj] MapKiavis-eil MS. BodL et Niceph. 

Ibid. L 5. ^iaTOovhXiuvoi] ZatTopvmavo) 'Niceph, post hanc 
vocem addunt x^^ irepot ds Cod. Gruteri Lectt. et Codex 
CeLstal. Stroth. Cum MS. Norfolc, infra exhibeat is 
pro irigeoSf ideo istud codicum Gruteri et Castal. nota 
mar^nalis videtur primitus fuisse ad krepeos. Habet Satur^- 
niam Rufinus quoque ; et statim ante in Cod. BodL de* 
siderantur voces koli BouriXihavoL Caeterum ex Constitutio-- 
niijusy quse Apostolicce dicuntur, locum hic afieram pleras-* 
quehsereses ante recensitas commemorantem. ^Hvixa li 
s^^Adojxev (inquiunt ficti apostoli) ev to1$ e^ea-t xijpurlsiv tok 
klymf «ij$ iooviSf TOTS evvipyvj<rev 6 diaSo\o$ els tov Xaov oaros^lKot^ 
ArNW ilfuiv ^eii&avog-oXovs eU fieS^Xaxriv toD A^ou* xei ^poeSa^ 
Aom KAf^iov Thva^ xo^ 'UTape^ev^av rm 'S,ifMovr oSroi H f/ifiedi)- 
Tiiownv Aoa^i^eeo rivi, ov xa) 'crapeuSoxijxi^o-ayre^ e^dxravTO r^; ap* 
^$* clra X0^ eTepot krepoav xaTrig^av exTowoov doyfjLoroov Kijpiv^og^ 
a^ Magxosy xoli Mivaviposy xotf Bao^iAfi^;, xa) '^TOpvlkos, Tum 
statim post adduntur, ol Se avaiSriv IxTogveuotKriy^ oloi 0! vtiy 
^nuSmvufAot NixoAaira/. Lib. vi. cap. 8. 

Ibid. 1. 6. xffotpsKnyyaYifiorav'] vetLgaorrfYayev. Ita correxit 
Rob. Stephanus^ cum in omnibus exemplaribus constan* 
ter legatur wetgti^yeeyritrav^ Qui barbarispsius non alienuft 

VOL. u R 



a4» ANNOTATIONES 

cst ab Hegesippo. In codice tatnen Fuketiano scriptuin 
inveni «ragao-ijyayijo-av. Apud Nicephorum vero legitur 
larapejcr^ayov, quod magis probo. Valesius. In textum 
primus recepit Strothius «rapsKnjyayijo-ocv, aliumque testem 
Valesii exemplaribus addidit Codicis Feneti LectL Hunc 
ego virum cl. secutus sum ; qui in Valesii adnotatione 
mendum aliquod esse suspicatus ait, ^^ quid sibi velit iUud 
*^ tamen apud Valesium se nescire, nisi alia lectio reperia- 
" tur in Cod. Fuket. lectionem Stephani fortasse confir- 
*^ mans.*' Sed forsan ^oLp&<rif^yayQ(rav habebat, ut Boil~ 
Cum vero de varietate in Cod. Norfolc. sileat coUatio ejus 
in usus meos ab amico huc missa, in eo fortasse extat prior 
lectio «rapac^yayev. Mox l7rg/x6pi<rav pro Ijxepicav idem MS\ 

P. 200. 1. 26. Ka» oT» yi &c.] Cum isthsBC Eusebii posu- 
isset Georgius Syncellus in Chronographia ad pag. 344. 
eadem tanquam Syncello tantura, haud Eusebio, debita 
inter Hegesippi Fragmenta edidit cl. Gallandius in tomoiL 
Bihlioth. PP. p. 67. 

• P. 20] . 1. 2. Ka) I^Ejxsvev rj lxxAt}0-/a ^ Kopivd/cov &c.] His 
Hegesippi verbis sua praemisit Eusebius ; *0 fjisv ouv 'Hyi}- 
O"i9nroj Iv 'crevTff to1§ e}g rjiJi^ag IXdoOo^iv lyfroiLvfiiMttn^ t^j \^ias yvm- 
fjLfig -cjXijpefaTijv jxv^/x)}V xaraXiXoifrev' Iv o}§ SijXoi, oog crXs/fOi; 
eTTKrxoTrotg (rv[XfLi^EieVj afrodYifxiav fsiXafxevog jxep^pi 'Pcojxij^* xa) dg 
Zti t^v auTr,v 'urupa ztolvtodv 'crapeiXri^pe 8iSao-xaX/av. ax&^roq yeroi 
tsraoefi iieTa Tiva 'ojeg) TY^g 'K.XrnievTog zrpog Kopiv^iovg emg-oXijg 
avTco elprifjLsifay eitiXiyovTog Tavra' KAI iTrejxevev rj exxkrjfrla rmv 
Y^opwhim &c. Hegesippus quidem in qidnque Commenta- 
riorum libris qui ad nos pervenerunty luculentissima Jidei 
suce tesiimonia nolis reliquit. Scribit enim se, cum Romam 
proficisceretur, plurimos episcopos adiisse, et ab omnibus 
unam eandemque audivisse doctrinam. Idem postquam de 
Clementis ad Corinthios epistola qucedam commemoravit, 
hcec addit, quce nos, si ptacety audiamus. ET Corinthio- 
nim quidem, inquit, ecclesia &c. 

Ibid. I. 3. cl^] Etsi edidisset Strothius w testibus citatis 
Riifino, Nicephoro, Christoph. Lectt. Valesioque in Versione, 
nil tamen necesse mihi visum est, ut editionum atque 
manuscriptorum lectio mutaretur. Caeterum hunc Co- 
rinthiorum episcopum, nominatum Primum, alibi nusquam 
commemoratum se reperisse, ait Halloixius. 

Ibid. 1. 6. ha^o^riv eTrODjo-a/xijv /xep^pij *Avix^tow] Savi]ius ad 

oram sui codicis pro lialoyjr^v correxit SiaTpiS^v ; utrum ex 

conjectura, an ex fide manuscripti exemplaris, incertum. 

..utcumqtie tamen necessaria est haec emendatio. Porro in 

capite xi. hujus libri^ ubi Eusebius hunc Hegesippi locum 



IN tffiGESIPPI FRAGMENTA. M3 

adduxit, paulo aliter hasc referuntur. Etenim Eusebius 
illic scribit, Hegesippum Romam adventasse temporibus 
* Aniceti^ e't usque ad pontificatum Eleutherii in urbe Roma 
permansisse. (Eusebii verba sunt, xo} xaroi r^y 'Fcit}fMtleo¥ % 
«^Xiv ts' Trjs hrta^KOTnig evMVTco Ilf» ju>6TaXXa^avT0f 'Avixffr^g rcov 
ixeltrs vpotfeiTa^' xod' ov *Ily^<rnnros Ig-opel kavTiv liri^ijjx^era^ rjf 
**Pc6^2J^ isroLgafulvaf ts ovto^i j^^XP' "^^ hirKTxoTnis 'EXsv^ipov,) 
Hegesippus tamen hoc loco id non dicit : sed tantum ait, 
se Romas mansisse usque ad pontificatum Aniceti. Romam 
crgo venerat Hegesippus sub extrema Pii tempora. Va- 
LESius. Henricus quidem Savilius ad oram sui codicis pro 
haSox^v scripsit huTpiS^Vy quam emendationem necessariam 
putans Valesius sic Graeca transtulit, Romam vero cum ve-- 
nissemy mansi tbi apud Anicetum, Quae quidem versio si 
proba sit, hanc nostram conjecturam de Hegesippo fundi- 
tus evertit ; sed est nimis manifesto detorta : nam /xlp^pi; 
*Ayix^Tou, apvd Anicetum^ nunquam sonat: ixp et y^^h^jp^ 
Graece aliud significat : Hesyc. jX6x§'> ^^s Tm$. Suidas, 
'^XP^y «vtI tou jxep^pi, eco^. Lex. Graeco-Lat. jw-ep^pi vwv, usqtte 
aahuCy et /xep^pi towtou, vsque eo. Lex. Cyrilli, jxep^^i impo, 
jtiXJP^ ^h ^^S '^^^ ^^^' Quare ]xe;^^i *Avix^ov non magis so- 
nat apud Anicetum, in verbis Hegesippi, quam ftfp^i *Pa- 
fMj^, apud Romamy paulo ante in verbis Eusebii. Quam 
absurdum enim esset, si quis illa Eusebiana de Hegesippo 
flMroS)]/xiav s^&^f^evog fJf^^xP^ *P^/^^^9 sic interpretari vellet, cum 
apud Rom/imf vel Romce^ prqficisceretur P Vidit hoc vir 
perspicacissimus, ideoque in annotationibbs, quibus ver- 
sionem suam aut corrigere, aut emollire solet, tradit He- 
gesippum tantum dixisse, Se Romce mansisse usque ad 
Ponttjicatum Aniceti : Quod ut aliquo modo tueretur, 
addidit, Romam ergo venerat Hegesippus suh extrema Pii 
temporay sine ulla autoritate, aut verisimilitudine ; et con- 
tra expressam sententiam Eusebii, et Hieronymi, qui eum 
xion sub Pio, sed sub Aniceto Romam venisse diserte tra- 
dunt. Cum igitur illa marginis observatio in hos erro- 
-res tantum virum deduxerit, cum MSS. codices, quibus 
nsus erat, nihil tale ipsi suggesserint ; cum Robertus Ste- 
phanus in vetustis codicibus nullam hic lectionis varieta- 
tem animadverterit ; cum RuflSnus, qui ei praeivit, tam ab- 
surde locum transtulerit, Cum autem venissem Romam, 
permansi ihi donecAniceio Soter, et Soteri successit Rleutke^ 
ruSj aliud aliquid his verbis significari sentio. 

Certe Halloixii effraenis licentia in hoc loco corrum- 
pendo minime ferenda est, qui primo supposuit hunc lo- 
cum vaide comiptum esse in Graecis exemplaribus, pa»<: 

R2 



«44 ANNOTATIONES 

tlm ex dictlonum transpositione, partim etiam ex commu* 
tatione; quo supposito non tantum ho&oy^v in hetrp^S^f, 
nemine praeeunte, convertit ; sed et pro [Mxpti 'Ayix^Tou le- 
git ^ot^ot, *Avixyfrc^f quod paulo infenus extra locum suum 
cx vitio, vel librariorura, vel typographorum positun^ fij- 
isse putat. £t rursus pro Tcctf 'maooL *AviKrprov iMe^^af Scd- 
T^p, extrita particula xex/, substituit fteypi 'AvUriTov hotBs^fi^ 
Sirij^, sicque interpretatur, donec Amceto successit Soter ; * 
quasi ftexp' *Ay/x)jTov 8ia86Y6T«/ bene Graeca essent, aut eum 
sensum mnderent ; qui denique hsBC a spipso pessime ex- 
cpgitata pro ipsis Hegesippi verbis edidit, adeoque sen- 
tentiam suam a se confictam pro Hegesippiana dedit* 

Ego veterem lectionem in hoc Hegesippi looo mimme 
solicitandam, sed omnino retinendam j^uto ; cujus tx loci 
integri inspectione ratio statim constabit. Sic igitur He- 
gesippus, TevofJi.€vog U ev 'Pcu/x)] SiaSo;^ijv s^jrontitrafir^v fJi^XP^ 'Aw- 
x^TOVy o3 huKOvog ^v *E,X6v^6po$y xo) 'cratpoi 'Avix^tou SioS^gTaf 
ScoT^^, /xsd' ov ^Kksv^epog' ev sxifYi ^ ^oSo^^, x^ sv Ixafp woK» 
ovToos e^siy (og 6 voy.og xrjpvTlei, kol) ol nrgofyjToif, xoti i Kupio;« 
Romce vero cum essem^ successionem composui usque ad 
Anicetum^ cujus Diaconus erat EleutheruSj et Aniceto SUC" 
cessit Sotevy post quem Eleutherus : In omni autem succes^ 
sioncy et in omni civitaie res ita se halet, ut lex prcedicaty 
et prophetcBj et Dominus. Mihi haec clarissima videntur : 
Hegesippus longum iter instituit Romam usque, multas 
civitates adiit, multis episcopis se adjunxit ; Corinthi cura 
csset, de origine ejus ecclesiae quaesivit, de epistola S. Cle- 
mentis certiorem se fecit ; illam ecclesiam ab eo tempore 
in recta fide permansisse usque ad Primum tunc episcopi 
locum ibidem tenentem, observavit. Romam inde adiit, 
ibique successionis tabulam confecit usque ad Anicetum, 
sub cujus Pontificatu Romam venit, ut Eusebius testatur 
lib. iv. cap. U. obiterque postea, cum commentarios scri- 
beret sub Eleuthero, e quibus haec verba transcripta sunt, 
monuit Amceto successisse Soterem, Soteri Eleutherum, 
qui Aniceti Diaconus erat eo tempore, quo Romae fuit^ 
addiditque, Iv exar») Se S^aSox^» ^^ omni vero successionef eXZ^ 
in unaquaque civitate rectam fidem conservatam e^se*. 
Quae cum sint ad nostram interpretationem confirman — 
dam inprimis comparata, Halloixius illa Iv Ixari} ^<a$o%p^ 
in Hegesippi verbis recitandis penitufe omisit. Hanc au-' 
tem veterem lectionem et interpretationem nostram^ quSi^ 
ho^oyjiiv 6miYi<Tafji,vjv, su£cessionem composui^ vel successioni^ 
tabulam confeci redditum est, non alio argumento rejicil^ 
J^allpixiuSj quani quod non sit u^itatissima locutio. Cu3i 



m HEGESIPPI FRAGMENTA. 045 

fiicile respondetur ex Hieronymo, qui modum loquendi 
ab Hegesippo in historia usurpatum observavit. Ille enim 
in catalogo de illo veteri Scriptore, Quinque lihros com' 
posuit sermone simpliciy ut quorum vitam sectabatury di" 
cendi quoque exprimeret characterem. Pb a r s o n • De Suc- 
cessione primorum Romse Episc. cap. v. p. 24. a Rea- 
piNOio allatus. 

Notatu dignum est, comparere huh^v Saviliano in 
codice qui in bibliotheca Bodieiana conservatur, unde se- 
quitur, non sumpsisse ex hoc quidem manuscripto suum 
hcerpS^ Savilium, etsi Strothius vocem in textum nuper 
receperit, Savilianoj ut ait, codice nixus, de quo modo 
Valesius, et Christophorsoni Lecti. Rujinoqtce, sed tamen 
de eorundem auctoritate dubitans. 

Interpretationi autem verborum Hegesippi ab eruditis- 
simo Pearsonio allatas dum multi favent, inter quos calcu* 
lum suum ei addidit Grabius in Spicil. Patrum fine ipso 
vol. ii. nihilo tamen minus Sam. Basnagius in AnnaL Poli^ 
tico-Eccles. ad an. 156. causas quasdam dubitandi propo- 
Btiit, utrum scripta fuerit ab Hegesippo Romanorum epi* 
BCDpomm successio. Dum vero non ita necessarise mihi 
quidem istae causse \identur, ipse vir doctissimus Pearso- 
nianae interpretationi suppetias ferre dignatus est. " Ob- 
" jicit sibi, (inquit) ex Halloixio Pearsonius, Quod ha^ox^v 
^ hwoir^a-afLfiVy successionem composui, non sit usitatissima 
*^ locutio, Respondet autem ex Hieronymo, qui observa- 
*' vit in Catalogo de illo veteri scriptore : Quinque libros. 
" cofnposuit semione simpliciy ut quorum liitam sectabatur^ 
** dicerudi quoque exprimeret characterem. Nostro judicio 
** alio respondere modo potuit. Nempe Hegesippi phra- 
** sim Lucse orationi prorsus similem esse, crgcoTov xiyo^ 
*' fardiija-aftiiy primum librum confeci {Act. i. 1.)." Hsec 
Basnagius. Ittifinus autem vetus interpres ita vertit, Cum 
auiem venissem komam, permansi inibi, donec Aniceto So* 
ter tt Soteri successit Eleutherus ; propter repetitam enim 
vocem ^Avix^r» verba media in codice, quem ille seoutuil 
est, omissa fuerant ; quod ipsum h. 1. in codice nostro 
Norfolc. factum est. Et forsitan ex hac interpretatione 
suum illud hoTgiSrjv mutuatus est Savilius, prout ex isthac 
recentioribusque versionibus idem sumpsisse Halloixius 
videtur. Eusebium quidem invenio ita scribentem in lib. vi, 
Hisi* cap. 19. wrsfs^dcSv (Origenes) rrig *AAefavSpg/«j x«) (j^vfii 
Toi$ xotT Alytmlov hargiSoig oKrpaKsis kavTco ^otJjM-ffvo^,, tXdcSv rr) 
HaXais^iviiS Iv KaKrapela Toi$ haTpi€ai$ IwoifTro. Vid. et Chroni* 

«0» Alex^ leu JPaschale p. 227. ed. Ducan^i. Sed taLm$k 



m6 annotationes 

vocem alteram SiaSo^^v cum codicibus Gnecis in hoc Htf- 
gesippi loco retineri omnino debere, haud dubito ; eodem 
prorsus sensu accipiendam^ quo idem ille Eusebius in ipso 
■principio bistoriae suae vocabulo usus est. Tet$ rmv Upa9 
^'/ros'oXeov hado^ois, inquit^ avv xai roT; airo rS Scor^po^ ii(t£av i^ 
Mig r}fjiM$ S/ijwo-ftlyoi^ X^ovoi^* ocra re xo) iznjX/xa 'GrpotryiutTW^i^ 
xoLTOL r^v exxXijo^iOffx^v Ifogiav xiy&rai, xoii 3<roi TatjTHs Sionr^* 
iroog 0V ralg [la^^ifa e^rio^jxorarai^ zrapoixiaig vfff^fravri T8 xol 
mpoi^frav^—ypa^ vrapalSvof iirpoij§)]jxevo^. 

Non omnibus quidem^ sicut ostendi, satisfecit expositio 
Pearsoniana; et felicius rem sibi videtur Tillemontius egis^ 
«e, qui in Memor* Eccles^ tom, iii. Not. in S. Hegesip. vo^ 
ces SiaSop^^v hrovf^fTOLiLY^v itft interpretatus est, ut Hegesippus 
successionem doctrinae, sive doctrinam apud ecclesiam 
Hbmanam tum temporis receptam^ consignasse literis vi- 
xleretur^ quae quidem doctrina per successionem ab apo* 
«tolis usque servata fuisset. Etenim ostendere ait illud^ 
.quod sequitur^ ev hyc&^ ho^oyjjjiy ab eo commemoratos fu«- 
isse graaus in uniuscujusque ecclesias traditione, cum 
jiullo modo melius distingui possint iidem gradus quam 
per episcoporum successionem. Tantum Tillemontius. £t 
fidem fortasse majorem fecerit huic expositioni locus qui 
ad finem extat Epistolce Gregorii Nysseni ad Eustalhiam 
&c. ab Isaaco Casaubono primum editae. 'Avajttv^^jjre, 
inquit Gregorius, rwv ayio)v -craTepcov, oJj -cra^a roO iLanaplw 
TffOLTpog vfjLcov kvey^&pi^vjTEy m xai ^/AeTj v.aTa 068 yagw rjjv cia- 
^oyyiv Ip^siv xaxij jictt3»j/A£y, Xj \l\ fji^eratpeTe opia^ a e^evTO oi warepsy 
tjfjiMVy jttijSg aTijtta^sTe tov iBKOTKTfjLov ToO dirXeg-egov KYjpuyfJLarogf 
fjLYi^e 'SToixtXoiis AIAAOXAI2 to •gtXeov ve/jttare' oAA^ g-Oi^elTt 
Tw upyaico Tcavovi t^j -BT/f eccj. Ubi Casaubonus : ^' Varias 
*' successiones vocat Gregorius eam doctrinam, quae per 
*^ varianim aetatum successiones mutaverat, neque serva- 
^^ verat r^v TairroTY^Ta tyjs zTgdljTYig 'cyig-eoDs," Verisimiliter qui- 
dem ; sed tamen, venia sit dicto, vix dubitem ego, quin 
illud apostoli ad Hebraeos Gregorio in mentem venerit, 
Ht revera scriberet hdayalg non hahyalgj Ai^ayals mixiXalg 
X, 0£i/aif ft^ ^epifegs^e, Heb. xiii. 9. Frequens enim est ha- 
rum vocum inter se permutatio. Ita variatur tribus locis 
scriptura in codicibus Eusebii manuscriptis, nempe ad 
lib. V. Hist, c. 6. et c. 1 1 . et lib. vii. c. 32. Adde Nicephori 
CP. Stichometriam, in qua pro AiSap^ij 'A7rof6\cov MS. ex- 
hibet Aiotloxa) *A7rofo'Acov_, teste Joanne Croio, Observ* in 
Nov, Test. p. 3. 

P. 201 . 1. 7» '^apd 'Avix^Ttf SiaSsp^sTO/ ^coTYjp] mapd 'Avix^r» 
Qruteri Lectt. Stroth. Scor^gixoj pro Scor^g legitur 'm 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA. 447 

AfS. Nprfolc. non tantum hic, sed et ih DiOnysii Co- 
riKthii Fragmento Bupra ad p. 167. itidem in lib. v« 
Hist. Euseb, cap. 24. ubi literae S. Irenaei ad Victorem 
Homanum adducuntur. Idem nomen, ut supra ad p^ 174. 
dixj, duo illi chronologi Georgius Syncellus atque Ni- 
cephorus CP. necnon Eutychius huic episcopo indiderunt»' 

P. 201 . 1. 23. 'Ev Tot/TOK lypw^i^tTo 'Hyio-tgr^ro?] Non rectO 

meo quidem judicio Hegesippus confertur in tempofa 
Iraperatoris Hadriani. Nec locus ille Hegesippi quem hic 
adducit Eusebius, id evincit. Certe Hcgesippus libros 
suos scripsit pontificatu Eleutheri, ut ipsemet testatur infra 
cap; 22. ^Equalis igitur fuit Irenaeo, qui et ipse sub Eleu- 
thero Romanae urbis episcopo insignes illos adversus has» 
leses libros ducubravit. Hicronymus tamen hunc Eusebii 
nostri locum secutus, in catalogo ecclesiasticorum scripto- 
rum Hegesippum praeposuit Justino : quod utique fieri 
non debuit. Certe Eusebius noster in cap. 21. et 22. hu^ 
jus libri, quasi priorem sententiam retractans, Hegesip- 
p|im confert in tempora Marci Antonini. Valksius. 
' P. 202. 1. 1. OI^ x6i/0Ta^i«] Bdd* Steph. et VdL ^etmr^^pioL^ 
ad quam vocem isthaec Valesius. Rectius apud Nicepho- 
rum in lib. iii. cap. 26. legitur xfi/ora^ ta. Hieronjynus in 
catalogo sic vertit. Turnidos eiiam tcmplaque jecervnt, 
Rufinus vero sic interpretatur : quihus templa immo potius 
sepulcra fecerunt. Valesius. Nostra lectio extat apud 
Christopa. Lectt, et Niceph, probante Valesio qui et ceno^ 
taphia vertit. Omnes interpretes hanc vocem fa. 1. vulgari 
significatu accipiunt. At mihi potius simulacra denotare 
videtun Primo enim quid peccassent ethnici in erigendis 
tumulis amicorum suorum ? Deinde quoque Hegesippo 
tanquam homini hebra&o valde familiaris erat ille signinca- 
tus. Namque etiam apud LXX. interpretes l Reg. xix. 
13^ 16. xevoTCKfiov signincat simulacrum. Denique et ipse 
Eusebius clarissime significat se ita accepisse hanc vocem^ 
scribens, tffB^ twv i^pfjo-ivToov toL el^co\a ovTco ypi^v. Perpe* 
lam igitur et nos reddidimus in versione vernacula (scil. 
Historiarum Eusebii). Stroth. Strothium docte mutan- 
tem secutus sum. Mox abest verbum eii a Cod. Bodl. 

Ibid. 1. 2. oS xal aycoy aysre^ *AvTm&os] Hic agon in ho- 
norem Antinoi ab Hadriano institutus^ quinquennalis fuit, 
et Mantineas in Arcadia celebrabatur, ut scribit Pausanias 
in Arcadicis. Male ergo Rufinus agonem annuum de suo 
adjecit. .Ejusdem agonis meminit Tertullianus in lib. de 
Corona^ cap. 13. ubi ^gonem illum coronarium fuisse tes- 
l^tur his verbis : Hoc eniw superest ut Olympius Jupiter^ 

"b4 



i^S ANNOTATIONES 

et Nemeus Hercules, ei misetlus jirckemonu, ei Asdimm 

in Christiano coronentur. Valbsius. 

P. 202. 1. 3« If' ^Mpy yfy^tuvo^] ^ 3^ cfT ^MMr jnifKJn^. Hm 

cst scriptura codicis Regii quem fere ulMque sec ot ns etl 

Rob. Stephanus. Verum in tribus aliis Mas. Med. et Fok* 

faic iocus ita iegitur ac disdnguitur i xai mym iyen^ 'Afn-' 

ftlBo^ e^ %umr ywifuem^. Sed et in Saviliano codice et iqpni 

Nicephorum lentur ycyo/tcvo;. Quam quidem lectioiieiB 

secutus videtur Rufinus. sic enim vertit : cui aganes amad 

eelebraniur, {fui Antinoii afpeUanturj nastris adhuc iemp e» 

ribus institutu Certe dubitari non potest^ quin h»c lectb 

priori sit anteferenda. Id enim probare vuk Eusebius, He- 

genppum floruisse temporibus HadrianL Qaod quidem 

ex eo concludit, quod H^erif^yus ipse testatur certameB 

Antinoium sua state institutnm fuisse. Quod si le^gsiiras 

eum Re^o codice ii^i^ ^i^ ytvfljmcvo;, tum argumentstb 

Einebii non valebit. Sensus enim hic erit^ certamen Anti- 

noium adhuc aetate Hegesii^i celebratum fuisse. £k qoo 

tantum abest ut concludi posrit, H^esippum radsse HB- 

perante Hadriano ; quin potius illnd consequitur^ noiniisi 

post obitum Hadnani Hegesi|qn]m libros suos composu* 

isse. Nam si principatu l£idnani scripsisset H^enppoi^ 

non utique diceret certamen Antinoium adhuc sua state 

actum fiiisse: quippe cum Hadrianus sub finem imperii 

sui agonem illum instituerit. Ceterum has voces e^ ^auif 

yiwfuvog mallem referre ad vocem 'Arrivooj, et totum hunc 

locmu ita constniere av Ift »m 'Arrfyoo^y ^ooAo^ 'ASpiayov xo/- 

o-opoj h^ riiJLOGy ysvifM^os, o3 xo^ ayw Sytraf ^Amvoatos» Atquc 

ita Hegesippi locum ab Eusebio acceotum esse pro certo 

habeo. Sane Justinus in Apologetico de hoc ipso Antinoo 

loquens sic ait. xcq 'Avrmou tow vuf ycyofAiyoti. Haec Valb- 

sius. Erravit vero in Nicephoro teste citando, qui habet 

t xaihff Ytiuov yBvofjLsvoVf perinde ac locum repraesentat Cod, 

Norfolc. Atque agonem illum temporibus recentioribus 

institutum fuisse, tantum dicere videtur Hegesippus. Cum 

Strothius ante me recepisset ycwfteyoj pro yivo/xm;, ego 

porro cum codicihus Maz. Mea. Fttfte/. quibus nunc ad- 

^endus est Savil. seu Bodl. illa 6 x^ omisi. ^ 

Ibid. xa) yap xcti «toAjv ferwey] Posterius xa\ deest in 
cod. Norfolc. ubi scribitur ixrhag. 

Ibid. 1. 4. xa) erpoj^as] Hieronymus in catalogo vertit, 
civitatemque ex ejus nomine conaidity et prophetas statuit 
in templo. Rufiniis vero adhuc fusius. Nam et civitatem 
condidit ejus nomini Antinoum, et iemplum ei et sacerdotes 
instituit ac prophetas. Sane in Grscis Hegesippi verbis 



m HEGESIPPI FRAGMENTA* «49 

aliquid necessario supplendum est. Nam exriri vgopfrra^^ 
Grace vix dici potest. Sed meminisse debemus, Hege-- 
•ippum simpiici admodum ac plebeio sermone scribere^ 
ut hic etiam testatur Eusebius. Itaque Grseca dus verba 
interpretatione adjuvanda sunt. Frustra igitur Salmasius 
emendare aggressus est in notis ad historiam Augustam 

Eig.41. Ubietiam quinam hic dicerentur prophetae noii 
tellexit» Scieildum est igitur apud ^gyptios summum 
tecerdolem qui reliquis sacerdotibus et pastophoris prs- 
eteet, et qui templorum reditus ceteris distribueret, dic- 
tum esse prophetam. Primus enim in templo procedebat 
cantor^ demde horoscopus^ tum scriba seu iepoypoLiiiMtrtvsj 
postea vestitor seu roXir^^. Deinde novissimus incedebat, 
propheta hydriam in sinu gestans^ ut docet Clemens Ale- 
xandrinus in lib. vi. pag. 269. Epiphanius in libro iii. ad- 
TCTBUS hsreses, mapoi di AlyuTrlioig «rpofijra/ xaAou/xsyoi^ r&f 
Mrm rt xai le^ ^^€X^yo<* Eorumdem prophetarum me- 
minit Pliilostratus m Iibro I. de vita Apollonii cap. 1. et 
Diogenes Laertius in prooemio operis sui. Themistius in 
oratione 2« et Firmicus in libris Matheseos non semel^ 
Cleroens denique in libro T. Recognitionum haud procul 
ab initio. ^^ptiim, inquit^ petam, atque ibi Hterophan* 
iis vel prophetis qui adytis prcBsunt, amicus efficiar ; et pe^ 
cunia tnvttatum magum precabor, ut educat mihi animam 
de infemis, Fuerunt etiam Idaei Jovis prophetae in Creta, 
de quibus Porphyrius in libro iii. de abstinentia. Porro 
de pfbphetis Antmoi ab Hadriano institutis mentio est in 
veteri inscriptione Grseca quam citavit Casaubonus in no- 
tis ad Spartianum. Adde hic veterem inscriptionem quam 
lefert Gruterus pag. 314. ubi Embes quidam iEgyptiua 
vfofrfnis dicitur, id est sacerdos Serapidis. Quare non 
mirum est si Antinous ab Hadriano consecratus prophetas 
habuit, qiiippe cum ab ^gyptiis praecipue coleretur. Cur 
autem ^gyptii prophetas vocarent Antistites suos, haec 
mihi causa esse videtur, quod arcana quaedam sacra ac 
mysteria ab iis tradi crederent. Prophetae enim dicuntur 
quasi arcanorum interpretes. Habuit certe Antinous sacra 
sua ac mysteria, quibus initiabantur qui vellent. Testatur id 
Pausanias in Arcadicis^ yt^ reXsrr} rs xaroi hog exctg-ovy xot) ccfm 
Jg-if «vr» tiOL hovg iiTifji,irlov. Id est et mysteria quotannis, et 
mdnto quoque anno certamina in honorem ejus celebrantur, 
VALESius. Nonnulla haud vulgaria habet Origenes 
Kb. iii. Contra Cels, n. 36. de falsis miraculis, quae ab Anti- 
|ioo, Romani alicujus imperatoris instar, Deo jam facto 
ostendi aolita sunt. Legendum autem censuerat Hal- 



iC 



^Q ANNOTATIONES 

lobdus ir^trs pro exrio-tf^ et vocem voov ante xci mpof^ag e% 
interpretatione Rufini putaverat supplendam^ sed melius/ 
ni failor, res administrata est a Valesio^ prsterquam quod 
lUud ycvoftevo^ de agonis institutione^ non de ipso Antinoo^ 
videtur intelligendum. Interea sine idone^ causa ita scri- 
bere cl. Baraterio visum est in Disquis. ChronoL cap. 12. 
'^ Hegesippi locum e memoria citat Eusebius, unde sic 
fere ovtw xan^ loqui Hegesippum dicit, et sane verba ejus 
ita cum suis propriis confundit, ut non bene distingui 
possint, et ultima illa de agone &c. ad Eusebium perti- 
** nere dicenda sint." P. 159. 

P. 202. 1. l6. e» Tf rov xaB^ '£f^a»»( tvayyi>/m x») rov "LvfteutS, 

MOi lywi &c.] CI. Lardnerus libro De Fide Hist. Evang. 
Part. ii. lib. I. cap. 14. dum hunc locum malesanum esse 
suspicatur, rectum genuinumque ejus sensum ab Hiero- 
nymo petendum putat, qui initio lib. iii. adv, Pelagian, ita 
scribit: Jn evangelio juxta HebrceoSf quod Chaldaico quidein 
Syroque se9'mone, sed Hehraicis literis scriptum est. Neque 
aua ratione rem explicavit Millius Prolegg. in Nov. Test. 
p. V. ed. Oxon. qui ait, " Editum erat hoc evangelium ser- 
** mone eorum vernaculo Hebraeo, seu ex Hebraica et Sy- 
" riaca lingua mixto; unde et Syriacum ab Eusebio dictum 
*^ est." hoc nimirum loco; in quo nihil fortasse mutandum, 
vetus t5tiim interpres Rujinus vertit, Disseruit autem de evan- 
gelio secundum Hebrceos et Syros. Et de versione Graeca 
quadam, ut videtur, sed veteris testaraenti, ita locutus supra 
est Melito in Fragmento IV. 6 Su^oj xa* 6 *E§^a7oj xpg/x^- 
lusvog <pr}(riv. Vid. pag. 118. Caeterum monet Fabricius in 
BibUoth, Gr. vol. ix. p. 256. ed. novae, discendum esse ex 
Hieronymi loco, evangelia Matthaei Hebrsea, quae cir- 
cumferuntur, esse comuientitia. 

Ibid. X.OU l^iuq iK T?? 'E^pat^^o?] In sua oratione Hegesippus 
vocabula quaedam Hebraica Graecis literis extulerat; quod 
quidem conjecturae viri docti de ^upu supra ad p. 218. me- 
moratae favere possit. 

Ibid. 1. 20. 'Eraya^eTo» (To4piai\ Hicronymus in Chronico 
Olympiade 136. et in praefatione ad proverbia Salomonis, 
librum sapientiae Jesu fihi Sirach, -BjavagsTov appellari scri- 
bit. Eadem porro ratione proverbia Salomonis veteres 
appellarunt -BjavapsTov <ro(piav, Quippe liber ille sapientiae 
Jesu filii Sirach, apud Hebraeos parabolae inscribitur, per- 
inde ac liber proverbiorum Salomonis. Et quemadmo- 
dum Salomon post parabolas scripserat Ecclesiastem et 
canticum canticorum : sic etiam Siracides parabolis suis 
iEccIesiastem et canticum exemplo Salomonis adjecit. 



I 



m HEGESIPPI FRAGMENTA. %st 

Vtritisque igittir parabolae dictae sunt ab antiquis «javaflf- 
T0f ^opla. Sed et liber ille qui sapientia Salomonis falsQ 
inscribitur^ vavapslog iropia dicitur ab Athanasio in Synopsijj 
et ab Epiphanio in libro de ponderibus. Verum ut hia 
liber falso adscribitur Salomoni, sic panareti vocabulum 
falso usiu*pat. Valesius. Adisis quae supra ad pag. 127« 
in MfiLiTONis Fragmentis praeterea adnotantur. 

P. 202. 1. 21. xa* flw^* rm Xtyoiiiiiuv ^\ cc^^oK^v^tdi^ FortasSC 

haud liquet, ait in loco paulo ante indicato Lardnerus, vete- 
risne an novi testaraenti libros apocryphos hic commemo- 
ret Hegesippus. Neque eo quod statim ante de Salomot 
nis proverbus mentio tacta esset, illud certum esse idem 
yir cl. censety designari hic libros veteris testamenti apo- 
cryphos. Imo vero, mea quidem sententia, non est, ut 
hic agi quis existimet de libris, qui apud Post-Nicaenos et 
Protestantes apocryphi dicuntur, namque eos sibi velle vi- 
detur Lardnerus ; hi omnes enim ante Hegesippi tem- 
porja, haudquaquam hiii rwv avrs yj^wm^ conscripti sunt ; et 
raro, si modo unquam, a scriptoribus Ante-Nicaenis, vei 
Eusebio aequalibus, apocryphorum nomine appellantur. 
Scilicet isti libri, Rufino teste in Eocpos, Symloli Apost, 
p, 26. ad calcem ed. Fellinae Cypriani, non canonici sed 
ecclesiastici a majorihus appellati sunt, ut est^ Sapientia 

Solomonis, S^c, In novo vero Testamento^ lilellus qui di^ 

citur Pastoris sive HermatiSy qui appellatur Du6B Vice, vel 
Judicium Petri, quce omnia legi quidem in ecclesiis volu" 
erunty non tamen proferri ad auctoritatem ex his Jidei con^ 
Jirmandam, Ceteras vero scripturas apocryphas nomina^ 
runt, qucLS in ecclesiis legi noluerunt. Vid. et Augustin 
lib. XV. De Civitate Dei c. 23. Hujusce posterioris gene- 
ris fuerunt opuscula, de quibus egit Hegesippus. Non- 
nuUa vero ex his quoque scriptis etiam ante initia Chris- 
tianismi composita sunt, apocrypha semper appellata, quae 
ad neutrum quidem testamentum, ad vetus autem, potius 
quam ad novum, pertinere dicenda sunt. 

P. 203. 1.3. Tov yap ovv KXooTrav] Idem scribit Epipha- 
nius in haeresi 78. cap. vii. Proinde emendanda est inter- 
pretatio doctissirai viri D. Petavii, qui locura Epipbanii in 
eadem haeresi cap. 14. ubi Symeon Clopae filius, Ja^obi 
Justi ays^l/iog dicitur, vertit e sorore nepos ; cum patruefaiH 
vertere debuisset. Porro hunc Symeonem Clopae filium,* 
quidam cum Simone apostolo confuderiint, inter quos .est 
auctor Chronici Alexandrini ; et Dorotheus in libello de 
apostolis ac discipulis Domini. Ideni scriptum inveni in 
«yeteribus schedis qux cum historia Ecclesiastica Ruiini 



»54 ilNNOTATIONES 

Tnajorem suum, quem crepabant, in rebus divlnis profec" 
tum accommodasse. Quapropter istos haereticos confii- 
tare sibi videbatur Hegesippus Christi verbis allatis, in 
quibus sapientia oculis atque auribus discipulorum jam 
ante patefacta fuisse declaratur. Confer Clementera Al. 
Strom. iv. pp. 615, et 628. et Strom. v. pp. 659, et 669. ed. 
Potteri, sed de vero suo Gnostico, sive perfecto Chris- 
tiano, his locis disserentem. 

Postquam haeC scripsi, Gallandium vidi in Biblioiheca 

PP. tom, ii. p. 67, Cotelerii verba huc adducentem. ** Co- 

^^ telerius in notis ad Constit. Apost. lib. vi. cap. 16. ad 

^* hunc locum haec habet. Quia teste Hieronymo in JB- 

*^ saicB Ixiv. 4. legebatur in opere apocrypho inscripto 

^^ Ascensio Esaice, quod ab Apostolo citatur l Cor. ii. 9. 

*' Quod oculus non vidit 8cc. accusat autem Hegesippum 

'" Stephanus Gobarus Tritheita apud Photium, quod hoc 

'^ esse falsum putaverit : suspicari quis posset, ita factum ab 

^^' Hegesippo m contemptum voluminis.apocryphi. Verum 

/^ aliter ego conjicio, ac Hegesippum culpa carere arbi- 

'*' tror; ut qui non neget verum aliquando exstitisse, ea quse 

^' Deus suis praepafavit, invisa esse, inaudita et incognita ; 

'/^ sed qui velit, amplius verum non esse post incarnatio- 

'*' nem et missionem Sancti Spiritus : subjungente PauIIo, 

^^ Nohis autem revelavit Deus per Spiritum suum^ atque 

*^ Hegesippo confirmante sententiam suam per testimo- 

^^ nium Matth. xiii.'* 

NiHiL amplius Hegesippi, affirmat Grabius post allata 
in Spicilegio suo viri sancti Fragmenta, '^ sive in impressis 
" libris, sive in Codicibus MSS. inveniri potuisse. Quod 
*^ enim Cod. 142. Barocc. de Jacobo legitur, excerptum 
*' est ex Euseb. lib. ii. cap. 23. Neque diversa erunt, quae 
" Cod. cxLvi. Bibliothecae Caesareae extant: siquidem et 
" illa Jacobi historiam continent, uti Lambecius lib. iv. 
" in recensione istius Codicis testatur. De alterius He- 
" gesippi sive potius Josippi historia, cujus aliquot MSS. 
*^ exemplaria hie in Anglia habentur nihil opus est dicere, 
^' quia satis dixerunt viri doctissimi D. Cavius, Dupinius, 
^* aliique." P. 213. Ipsa haec Pseudo-Hegesippi histo- 
Tia, de qua fuse, cuni plus semel edita esset, viri illi scrip- 
serunt, gravi errore in Catahgo Codicum Bihliothecce Har^ 
leiance hoc titulo, qui in ipso fortasse codice MSto extat, 
insignita est, Hegesippi Commeniariorum Actorum Eccle^ 
siasticorum lihri v. Melior fuisset hujusmodi index, He- 
gesippi de Bello Judaico et Urhis Hierosolymitance Excidi^ 
lihri V, Etenim per amicum quendam hanc rem perscFU- 



IN HEGESIPPI FRAGMENTA, ass 

tatus^ carbonem, ut aiunt, pro thesauro inveni ; nec tamen 
spe magna depulsus. Extat praeterea fabula qusedam de 
S. Symeone, qui a S. Luca cap. ii. Evangelii commemo- 
ratur, ab Hegesippo quodam ficta in libro Oe Supplemento 
EvangeliccB Veritatis, quem quidem librum, ut ait Wa- 
genseilius, nemo novit, quis sit, et an uspiam gentium 
extet. Hanc historiolam videas apud eundem Wagen- 
seilium ad Tela Ignea Satance p. 420. Confer etiam Leo- 
nis Allatii De Simeonum Scriptis Diatrihen, ad p. 2. Petrus 
autem de Marca, vir illustris, in Epist. ad Valesium Eu- 
sebio praemissa, extitisse ait integrum opus Commentario- 
rum Hegesippi non solum Eusebii sed etiam Hieronymi 
temporibus ; superfuisse quoque Georgii Syncelli aetate, 
aui ejus auctoris fragmentum profert in Chronico, aliud a 
fragmentis, quae praestat Eusebius. Sed, etiamsi verisimile 
sit, Hieronymi temporibus extitisse Hegesippi commeu'*» 
tarios, quoniam qui postea vixit scriptor, Stephanus Go- 
barus apud Photium eos excerpsit, haud colligitur tamen 
illud ex Hieronymi de Hegesippo narratione in lib. De 
Viris IllustrihuSy ubi omnia, ut solet, ex Eusebio transtu- 
lit, ac sua fecit. Porro, ni prorsus fallor, aeque verum est, 
Hieronymum nusquam alibi usum esse hisce ecclesiasti- 
cis Hegesippi libris, nominatim prolato auctore, nisi ubi ex 
£usebio veroa desumpserit. Sed multo minus ostendi ex 
Georgii Syncelli libro a quoquam potest, ejus astate, qui 
sasculo octavo exeunte scnpsit, hoc opus superfuisse, cum 
cuivis vel diligentissime perscrutanti, nullum, opinor, He- 
gesippi fragmentum apud Georgium se oblaturum sit, 
quod Eusebio haud debitum fuisset. Nonnihil quidem 
positum supra est ad pag. 200. 1. 26. quod Gallandius qui- 
aem, ut illic dixi, ex Georgio Syncello desumpsit, sed 
apud Eusebium prius extans. 



«.^•l-. 



■i ■ 



s ^ 



f " ■ •. ... - 1 

■ I i 4 



• -. -. •, ■■ '^ 



l 



I 



MARTYRUM lugdunensium 



EPISTOLA. 



yoL. 1. • 



FRAGMENTUM EPISTOLiE 

A MARTYRIBUS LUGDUNENSIBUS 



AD 



ELEUTHERUM ROMANUM EPISCOPUM 

i POST MEDIUM SiECULUM SECUNDUM CONSCRIPTiE. 



J\AIP£IN Bv QbS a^e ev tsaa-iv tvxof^^B^a, ^ clh tsiTe^ 
^E^jsuS^e^B. Tcurrei a-oi to, y^eifd^fd^ara, zar^ofr^rv^^/tsd'^ roy 
a^}^¥ iifMdv Hgi Koivmov El^euov ^scbKOfJua-ai* j(^ 
'pafcuccL?i(Xjf4.€V sx<stv (re amhv ev zsafctB^BOTt, ^Aa^^f 
loirra, t?^ ^iaJdyjKn^ '^S X^tqS. il ya^ ^Jk/jttev tottov uvi 
SiKaMtrvv^v zsefVTrom^ctjf, m xspscrQvri^ov iKiO^ia^ 
CTTep i^iv hr cu/ra, ev xs^ccTOi^ civ nfcLgeS^^fjbeS^ct» Hoo 



affert Eusebius lib. v. Hist c. 4. 

Te per omnia ac perpetuo 
15optamu8 in Deo valere pater 
Meuthere. Has Uteras ut ad 
te perferret^ fratrem et colle- 
gam nostrum Irenaeum hortati 
• sumus. Quem quidem ut com-. 
mendatum habeas rogamus^ ut- 



pote aemulatorem testamenti 
Christi. Quod si nobis com- 
pertum esset^ locum cuiquam 
conferre justitiam^ eum tan« 
quam presbyternm ecclesiiB 
(hunc enim gradum obtinet) 
tibi inprimis commendassemus. 



62 



ANNOTATIONES 

IN FRAGMENTUM 

tPISTOLuE MARTYRUM LUGDUNENSIUM. 



P. 259. 1. 6. Xalp&v ev 0sa] Post cxcerptam celebeni- 
mam fratrum ecclesise Vienn. et Lugdunensis epistolam^ 
a (juibus martyrum hae literae alii cuidam ipsorum fratrum 
epistolae subjunctae fuisse videntur, Eusebius capp. vlt» et 
iv. lib. 5. haec verba unico fragmento literarum martynuiL 
praemisit : Twv y «ftpl rov Movravov x, 'AXxiftaSijy x^ SaSSarov, 
^ep) TYjv ^pvyloLv agri rore zrpooTov t^v vre^) toO xsFpopfjjwav iW- 
Ai}\p<y tirapi ^oXAoT^ hxftpofji^ivoov vrXel^ai yap Sv X) oAXtti wetfpt^ 
8ofo9roi/a/ Tou ^elou ^api<r[j,aTO$ gJcreT* totb xara haf6pov$ ^xxXi}- 
ciag IxTffAoujU-svot/, cnViv -Bjaga tffoXXolg tou Kansivovg nrpofTtTSuav 
vrapuyov' xa* Sij hiapoovias inrap^o6(rYi$ -BJep* tcov SsSijXajjxevfloyy 
AT0I2 ol xaTa TYfV TaXXiav aSeA^po), tijv Whav Kpiiriv i^ 'CTep) tw- 
Teev, guXaS^ xa/ op^olo^oTaTYiv viroTaTlovinv' IxdsjUrevoi )^ To5y map 
avTolg TeAsicodsvTcov fxapTvpcov ^ia^dgovg efrifoXag* ag iv 5g(r/xo7j ?ri 
vwag^ovTsgy Tolg W ^Aaiag xa) ^gvyiag ahxpolg he^apa^aV ot> 
fJLYjv aXKa Koq 'KXsv^epoo toJ tots *Foo[xaioov l9ri(rxoV«J, t^j Tajy Ix- 
xAyjo-ictfv dpYjvrig evexa xxrpea-SevovTeg, ol 8* auTO* [Aa^vpeg xol Toy 
EJpijvaTov wpetrSvTegov tot ovTa t^^ Iv AouySovvo) fsrapoiytlag^ toj 
SijXco^evT* xaTfl^ *Pcojaijv hrKncoirop (rvvig^oov^ zrkelfa too av^qi fJMpTV^ 
povvTegy (jof-al tStov e^8(raf tov Tpiirov SijXouo"! ^ooval. XAlPEIN 
fv 0=0) &c. Ceterum cum Montanus et Alcibiades ac Theo- 
dotuSf tunc primum in Phrygia opinione hominum tanquam 
Prophetce celehrari ccepissent (multa quippe divince gratiiB 
miracula in plurihus ecclesiis etiam tum Jieri solita, J^em 
plurimis faciehant eos quoque prophetare) cumque illorum 
hominum causa dissensio orta essetj qui in Gallia erant 
fratreSj privatum de his judicium suum^ religiosum inprimis 
et cum recta Jide consentiens, rursus eidem epistolcB sul' 
jtiTixerunt, prolatis interfectorum apud se martyrum variis 
epistolisy quas illi dum in vinculis adhuc essent, partim ad 
fratres in Asia et Phrygia degentesy partim ad Eleutherun^ 



ANNOTAT» IN EPIST. MART. LUGD. 461 

Homance urhis episcopum sbripserantj pro pace ecclesiarum 
quasi legationejmigentes. Sed et iidem martyres Irenceum 
qui tunc temporis adhuc preshyter Lugdunensis erat eccle- 
sicBy supradicto Eleuthero per literas commendaruntj eurri 
testimonio suo non mediocriter ornantes^ sicut ipsorum verha 
declarant iquce sic se hahent. TE per omnia &c. Nunc 
accipe quas ante hoc fragmenttim docte notavit Petrus 
Coustantius ad pag. 87. nom. Pontif. Epistolar, Parisiis 
editarum an. 1721. 

COUSTANTII MONITUM. 

Anno 17. Imperii Antonini Veri, Christi 177. Viennen- 
Sis et Lugdunensis ecclesiae martyres, dum in vinculis ad- 
huc essent, pro pace ecclesiarum legatione fungentes, lit- 
teras ad Eleutherum scripsisse Eusebius lib. v. Hist. c. 3. 
tradit. Nempe pii illi martyres consultum volebant paci 
ecclesiarum Asiae et Phrygiae, quse propter novas Mon- 
tani, Alcibiadis ac Theodoti prophetias turbabantur. 

Tum Eleutherus, si Valesius not. in lib. v. Euseb. cap. 3. 
non fallitur, litteris atque exhortationihus Lu^dunensium 
fnOTtyrum impulsus^ ad ecclesias Asice atque Pnrygice epi" 
stola?n scripsit de recipiendis in ecclesiam Monianisiis : sed 
statim admonitus a Praxea quodam Adano^ pacificas quas 
emiserat litteras revocavit. £x Eusebii tamen narratione 
colligitur, eas fuisse Lugdunensium martyrum ad Eleu- 
therum litteras, quae illum non ad Montanistas in eccle- 
siam recipiendos inducerent, sed ab eoriim potius com- 
munione avocarent. Massuetius yero noster Dissert. 
Praev. in Irensei libros pag. 80. observat, opportune acci- 
disse, ut cum Eleutherus laudatorum martyrum litteras 
accepisset, Praxeas ex Asia Romam veniens, ipsi Monta- 
nistarum fraudes retegeret : iisque detectis, litteras in 
Montani, Priscae^et Maximillas gratiam jam emissas revo- 
care persuaderet. In eamdem opinionem, ut quas proba- 
bilis et commoda videatur, ultro propeaderem. Quia ta- 
men una nititur TertuUiani narratione, in qua non Eleu- 
therus nominatim, sed simpliciter Romanus pontifex, 
hortante Praxea, sententiam mutasse dicitur ; ac praeterea 
quaedam hujus narrationis sint adjuncta, quae in Eleutheri 
Buccessorem aptius conveniant ; satius visum est hanc mu- 
tationem Victori adscribere. Quippe Praxeas, ut Tertul- 
lianus loquitur, Romanum pontincem, prcecessorum ejus 
anctoritates defeiidendo, coegit litteras pacis in gratiam 
Montani jam emissas revocare,- Atqui Eleutherus proxi- 

S3 



a5a ANNOTATIONES . 

xnus successor Soteris fuit^ ad cujus animm quaitum Cl* 
taphr^^um seu Montanistarum originem Eusebius refert^ 
Non igitur Praxeas Eleuthero prcecessorum ejus auctorita-' 
tesy sed unius Soteris atictoritatem adversus Montaiiistatf 

?roferre potuisset. Deinde et verbis Tertulliani conficitur» 
raxeam in urbem venisse, ibique haeresim suam dissemi- 
nasse. Aliunde vero notum est, haeresim illius non prius 
erupisse, quam Victor pontificatum adeptus esset. 

Certius est Gallicanos fratres^ una cimi relatione eonim 
quae martyres Lugduni passi fuerant, privatum de Mon- 
tano, Alcibiade ac Theodoto judicium suum, religioswm^ 
inquit Eusebius^ et cum orthoaoxa fide accuratissime con* 
sentiensy ad Asiae et Phry^as ecclesias misisse^ Idem ju* 
dicium simul eos Eleuthero notum fecisse valde probabild 
est. Hoc certe^ Eusebio ipso teste, confirmabant^ prolaHs 
interfectorum apud se mdftyrum variis epistolis, quas iUi, 
dum in vinculis adhuc essent, partim adjratres in Pkrygia 
degentesj partim ad tlleutherum Romame urbis episcopum 
scripserant. Nec ambigendum videtur, quin litteras illas 
conscripserint martyres^ post^uam Alcibiadem, cujus ^us-* 
tera vivendi ratio Montanistis favere videbatur, non reoie 
neque ordine facere Attalo revelatum fait. CotJSTANT/ 
Vid. infra ad fin. Epist. Vienn. et Lugdunen- 

SIUM. 



1 1 i^ 



Interea statuit sine idoneo, imo spreto valido teslimonio 
Semlerus, martyres Lugdunenses et Viennenses fuisse 
partium Montanistarum, quamvis catholici postea haec 
nomina suis fastis inscripserint. Olservatt. Nov. §§. 28. et 
43. Sed plura de hac re, quando ad finem epistolae fratrum 
Vienn. et Lugd. venerimus. Ostendere autem vult in notis 
ad Eusebium Valesius, S. Irenaeum literas martyrum ad 
Eleutherum nunquam reapse pertulisse, propter angustias 
ecclesiae Lugduni retentum, nam rogatum quidem fuisse 
eum a martyribus et ab omni clero Lugdunetisis ecclesia&^ 
ut literas ipsorum ad Eleutherum deferret, idque ipsum 
se facturum promisisse, verum cum Pothini episcopi mors 
subsecuta esset, Ireneeum id praestare non potuisse; postea 
vero Lugdunenses fratres persecutione finita ad Eleuthe-" 
rum easdem literas adjuncta sua epistola per alium quen- 
dam misisse, Irenaeo jam episcopo facto. Haec qmdem 
Valesius; cum vero Irenaei iter reapse factum fuisse Eu* 
sebius satis aperte significet^ Hieronymusque De Viris 



^, tmt. MARtYRUM UH^tJfl* i6i 

JttL c^5 xxxv^ idein di^eite affirjo^ieti tatioiies ^uidetlb alla- 
tae &kin ei deioere hayd valetit* Neque aliter sentiunt 
CJavius. in yJtL PP. Apo^toL Basna^ius in Annalilus, ad 
Zn. ifj^. Massuetusque m Irendceum ii. Art. li Rem du- 
t>iajm relinquit Tillemontius Memor. EccL tom. iii. S. Ire-* 
l^ie, ArL 3. p. 36. Hieronjrmus vero L c. sic scribit : Jr^- 
I2<9?is Potlunt episcopif qui Ltlffdunensem in Gallia regehai 
ecclesiam, ptesvyier, d martyribus ejusdem loti oh qvmdani 
^lesice qtuBStiones legattis Romam missusy fibnorific^s sU" 
per nomtne siio ad EteutherUm episcopum perferi literas. 
Postea jam Pothim prope nonagenario oh Christum martif" 
rio coronatoy in tocum ejus suhHituitUr, 

P. 259. 1. 6. (Ti ly nrotxnv^y^oLi aii] E>eest cri in Codd. MStH 
JBodl. et Norfolc, et Iv apud Niceph. Vertit Rufinus, tan- 
(^uam si «roXiv pro Iv mSuriv legisset^ hoc modb^ Vdlere te 
tn Deo iterum et semper optamus, 

Ibid* TFocTs^ 'EXsu^gge] Codex Reg. Maz. et Fuket; habent 
*Ekii^ep6, qmbus consentit J^icephoruS et Ruflnus. Sutit 
tamen qui nunc pontificein Romanuiii Eleutherium nomi- 
nant^ inter quos est Nicephorus Patriarcha CP. in Chro- 
ho^raphia tripertita, quam Anastasius biblidthecarius La-^ 
tine vertit : et Georgius Syrtcellus, et vetus interpres Ire- 
naei in lib. iii. cohtra haereses (c; 3.). Porro in codice Maz* 
ac Medicaeo ante haec verba %a/§ay Iv 0sa5 <re &c. paulo 
majoribus literis ; in Medicaeo etiam miniatis scribitur It^- 
roXij, spatio utrimque relicto : ut notetur hanc esse epistb- 
lam liiartyrum Lugdunensiuin* VAL^sitJS. Imprimen- 
dum curaverat R, Stepk. *E\6v^epiej quod mutavit Valesius* 
In uno saltem ex duobus scriptis meis^ hic est Savil. seu 
BodL Jeffitur 'EXetJ^^^s. 

Ibid.l. 11. hxono(rvvriv] Sixaiocruvij MS. Bodl. seii SaviU 
forsitan pro casu tertio h^aKxrivi^. Et hytouoavvyig Nicephk 
Supra aberat articulus ante Xp*rou a MSS. Bodl. et tfotf 
fotc. 

Ibid. 1; 12. cragg^ejxs^tf.] Statim post addit Eusebius, r/ 
Sffi xetraKr/siv rov ev tJ SijXw^g/crij YP^f^ "^^^ [lOLorvgcov xoiToiXoyov* 
(nonnihil incertUm vid^tur, n-atrum ne epistola quam Eu- 
sebius excerpserat^an martyrlim haec ipsa significetur^ sed 
potius illa fratrum, quaih supra dixerat in martyrologio 
«uo se integram inseruisse, vid. cap. l. intelligenda est.) 
Idia ftiv Tcov airoTjjt,vi(r& xs^aX^^ TeTeXstoiiJi^evaov* Idiot ^e tcov ^q^riv 
il^ fiopav mapaSeSXrifievanf* xai av^is tmv eit\ T^f eipxtvis xsxoi/Xr)}- 
fjuevwv' To^y Te api^fji,ov tcov eWiri tots tffepiovTcov o/toXoyijTwy ; OTct^ 
yap fiKoVf xo) TauTa pahov tiTXvipifaTa hayvwvcq^ fleTa x^'^?^^ 
iivahsiSim to frxtyypafuiua^ xal avrJ tj TfiSv fJt^apTvponv crvvayayyjji 

S4 



I • 



a04 MstQrtAr, m epist. msT,ii^&i, 

ifl^ fl^, (if ywh ilfi(f0 Ceienm guid' Maiiet 

ea^ressum m suprmcta epistola caialogum H miurmkL Me 
ireoenme^ quofum aUi sedm percusn, tm fsfi» oqecH^ oBi 
in carcere exauimaii suni f Quid Uem opus esi T^Bfremif» 
mmm dft^issorum qtd posiea snperfimtusUf Subc emm 
qmcuugue vohterii^cuucia pdierii pletdssime t^gaoscere^^eac 
spsius episiolfe leciUme^ quam quiaem noSfUi supra miomd^ 
mutf ffl pdssumitus mar^/rum a nebis colkeiis iniefpram hsr' 
sertdmus. Hujns autem libri Eusebiaiii fleUlem jactuxBat 
orbis terraruin fedt. 



j- 



ECCLESIiE 



VIENNENSIS ET LUGDUNENSIS 



EPISTOLA. 



FRAGMENTA EPISTOLiE 

TEMPORIBUS nSDEM 

AB ECCLESnS VIENNENSI ET LUGDUNENSl 
AD ASLE PHRYGIJEQUE ECCLESIAS 

CONSCRIPT^. 



kSns^ iSXoi Xfi<rS, rois iutra, t^v ^Ao-Ulv ^ '^^icty, T^y 

aisX(pw, €lffiyii ^ X^^^ H^ ^^h^ ^^ ®^^ wat^o^ Hfft 
€)Xfi^ii Ifia-a rn Kv^m fificov. 

Eira T&Toi^ k^vis^ erspa vrgooiiiieuriiimt (inquit Eusebius^ qui 
iu lib. V. Hist. capp. 1> 2^ 3^ 4. omnia qus sequuntur serTaYit) 
rijv Tou Xoyou xarxpx^v croiouvro^ iv TOtn^oi^. 

isroff-tfc^y roiv cd^voI^K €i^ rou^.kyiovg o^fiv^ kcij oa-A wri^ 
fMivuP 01 ficLKcifioi fiu^^e^, kir uK^iGef SB* nfJLU^ ihriiv 
iKO^toi^ Sre fMiv y^eUpf^ m^iXfjCpBiivoti ivvarov. rsavri ya^ 



i. Servi Christi qui apud Vi- 

ennam et Lugdutium Gralli» 

^degunt, fratribus per Asiam et 

Phrygiatti constitutis^ qui ean* 

dem nobiscum fidem ac spem 

habent redemptionis^ pax et 

gratia et gloria a Deo Patre et 

25 Christo Jesu Domino nostro. 

Post hsc deinde qusedam aha 



praefati, narratioBem ipsam ordi« 
ontiir his verbis. 

Et gravitatem quidem ipsam 
aerumnarum, et Gentilium ad- 
Tersus sanctos furorem a:c ra- 
biem, quaeque et quanta beati 
martjrres perpessi sunt^ nec nos 
exprimere dicendo^ nec quis- 
quam scribendo complecti ac- 



068 RELIQUIjE SACRifi. 

a^iuf /uXtiOUTcL» STicB-at isa^oua-ietv ojutS' .f{^ iut t3Mh * 
rap ^ifiXS^ep, iS^i^ay ri^ iamS 9(0f "a^oyvfjLvci^m xeM 
rSv J^Ao^v rcv &iou* oi^i fji^ fjuom oIk^Zv ^ (iaJ^yiiuf 
^gtf ayo^ iifr^i&^ojij kTk^ f(fff ro kaB-o/^ou ^aiyiS-aii 
ftfJiSiy riM, ou/rok a/^nfffS^af iv oTroica ^viTrm roTrea. 

/3'. * Avriti^arityn ii 1} xa^i^ rS &eS' i(^ rw^ fih 
a^ivii^ iffuero* amTra^ira^a-i Si ^Xa^ e^^cua^, Jt/yee-* 
fjtivou^ ^ik rvi^ uTTOfJLOVfi^y zsaa-cuv rtiv o^fjLffv rou TSovfi^ ik 
iajurig iXKua-Oj* o; figtj ofjuoa-i iX/Bip^v cu/r&f, zsav ^JdflO 
ivH^a-fJtS f^ KoXcuricof avixofisvor o^ ^ ra ^oXtict o^siya, 
'^oufiivoi, BavTiv^ov lis^o^ Xpi^ov. ovrag iTri&iKvufJuvoi, 
^m ouK ci^M rA xsaJBfifJLcurct rS vuv kcu^S, TTfio^ riyy 
fJtiXXoua^av ii^av am^oKoXx/pSrfivaji ek fifjuif. K04 ispurov 
fJLiv ra a/TTO r^ o%^ou wcLV^tjfts) a-co^vi^ov €7n^€p6fjLivcL,i5 
yivvcuGo^ uTTifJLivov. iTT^Qofia-m K^ zJ^Jiya^ H^ av^fJL^g^ 



curate possit. Omni siquidem 
viriiim impetu in nos irruit ad- 
YersariuSj adventus sui in quo 
cum omni licentia grassaturus 
est, jam tum nobis initia ac pri- 
mordia exhibens. Nihil quippe 
intentatum reliquit^ dum mi- 
nistros suos assuefacit, et qui- 
busdam quasi proludiis exercet 
adversus servos Dei. Adeo ut 
non solum ab aedibus^ a bal- 
neis, a foro arceremurj verum 
etiam interdictum fuerit nequis 
nostrum quocunque demum in 
loco appareret. 

2. Sed gratia Dei pro nobis 
adversus diabolum depugnavit : 
«t injBrmiores quidem servavit. 



viros autem illi opposuit co- 
lumnarum instar firmos ac sta- 
bilcs, qui fortitudine sira uni- 
versum Daemonis impetum ]n20 
semetipsos pertrahere valerent. 
Hi ergo cominus congressi, 
omne genus opprobrii sustinu- 
erunt : et qu% alii diutuma et 
gravia existimant, ipsi levia25 
ducentes, ad Christum ire pro- 
perabantj exemplo suo osten- 
dentes, non esse dignas passio^ 
nes hujus saculi quce conferan" 
tur cum gloria quce in nobis re- 30 
velanda est, Ac primnm qui- 
dem qusecunque a populo uni- 
verso acervatim ingerebantur, 
constantissime tolcrarunt : ac- 



* Roin. viii. 18, 



EPISTOLA VIENNENSIUM ET LUGD. 069 

^fiiouf ^iAn ymS^oui. i(^ ^ iuitity^iintg w r^y ^0- 
^«r u9ro rs roc/ yfhia.^tio x^ rm .'a^ot^KirroiV 7^ mMcif 

6 i^wtriaVy iwi TrcLYvhg tS ^f^S^ouf uvetKfiS^evTe^ k^ ofM^ 
^^ayritrourctg , avviKXiiS^moroLV sU tviv fi^xr^y im nf$' roM 
^yifjuvof Trofiia-ia^. 

y . M«r69r«r«& Jc l^i rdv nysfiova, a^ivrcov ou/rcov, 
xdKsivou Treia^ rif ^^0$* )7/t£^ afioTffri ^afiivGu., OveiiiOf 

iO^E^raya^^o^ iig €K tgov a^e?i(pm, TrXfj^afM aya7m\g njf 
TTfog Tov &eov ^ tov ^^^tUv Kex/B^^Kcig* du H^ em^ 
Tea-Srov fjK^ilomo fj woKneia, Ug Kou^e^ evra veov, avve^i-^ 
trSS^oLf r^ Tou vs^eaQtrrefou Zaxoi^iii fJUL^^ia. ^^efre-- 
^mre y<njv ev 'jraroug tcu^ evTo/iaig Kffl ^iKoueofJUt a -i toS 

15 Kvfiou afJLefJtr^e^t ^gLf Traaij r^ zzrpW tov zj^^aiov Mrrou^" 
yia aeKveg' J^fiXov &eS 7ro?wv ex/uv, k J^mv r£ Trveufiar 
rr ToiwTog Jij r/f aVy t^v ovr« Xrtd*' iifJLoov aKoyoog yivo- 



/damationes scilicet, plagas^ 
Taptationes^ spoliationes bono- 

SOrtim^ lapidum jactus, carceres> 
cuncta denique quae vulgus fu- 
rore et rabie concitatum, ad- 
versus hostes et inimicos com- 
minisci solet. Perducti deinde 

25 in forum a Tribuno militum et 
a magistratibus civitatis, co- 
ram universo populo interro- 
gati confessique^ usque ad Prae- 
sidis adventum conjecti sunt in 

30 carcerem. 

3. Post haec cum ad Prssidem 
deducti essent^ atque ille omni 
genere sxvitiae ferretur adver- 



8U8 nostros^ Vettius Epagathus 
unus ex fratrum numero^ im- 
mensa quadam caritatis copia 
erga Deum simul et proximum 
exuberans, qui adeo districtam 
ac severam vivendi rationem 
instituerat^ ut quamvis adhuc 
juvenis^ Zachari» tamen senio- 
ris elogio sequaretur. Incesse' 
rat quippe m <mnibus manda^ 
^ et justificationibtts Domini 
sine querela: ad omne genus 
obsequii ac ministerii proximo 
exhibendum promptissimus^ze- 
lo Dei ac fervore spiritus ple- 
nus. Hic^ inquam^ cum esset 



^ Luc. i. 6. 



*J0 



RELIQUIiB SACRi& 



fi^iou $(jff duro^ iKnSyivaf a/x^ofieyoufitptf wri^ rm ai^* 
fwVy m fjuid&f aiT€0¥ fnfi de aa^M^ i^tf €v fifnv» tu» A 
m^i ro ^fMu KaraQc^Tonm aurS* ic^ yof ify tTriaih 
fng* n^ rcu nyifiovof fd^ ava^ofiivou Tiif oMra^ wr cunis 
Axeuaf xs^vrad^HTfis a^kiiceaf, cMm fiivof rduro TnAo" 
fiivii ii Hffj ouuTO^ itti X^i^iavo^* rS Js hafjujr^vravf cpaifif 
ifMXayfiTounrof, cufiXii^Byi k^ curro^ iU rhv x/Si^ov rZv 
fiafrvfoov» xsitfax^ffro^ X^i^iavav yj^fjuaria-a^ lixfi^v Ji 
rcv 'Oa^aKXffrov iv icujru, ^ro tsfviufia 7r)\MV rw Zax^^O 
^in. ^Q ^M rotj 7r?^fcofiaro^ rfi^ ayaTnis iviM^aro, itn 
Satjiaag vnif rfi^ rZv a^i)^Zv oTrohoyiag 9(^ rfiv iea/rio 
BiHvoj ^^t^y. ^v ya^ f(gtf U$ yvnaw X^i^S fiebSiiTfi^, 
, aKoXaircov rc» a^viu oTra ojv wray^. 

^. ^EvT&iS^ev ^ ^iiKpivovro ol XoiTci" f{^ ^ave^oi ^ 15 
iro$fjuoi iyivovTo z3ccoTOfiAfTVf€^' o< ^ fJtsra Traofi^ Trfo^v^ 



hujusmodi, adeo injustum ad- 
versus nos judicium pati non 
potuit. Sed indignatione com- 
motus, postulavit ut sibi quo- 
que liceret pro fratribus cau- 
sam dicere, palamque ostende- 
re^ nihil apud nos impium aut 
irreiigiosum reperiri. Verum 
cum illi qui circum tribunal 
adstabant, adversus eum incla- 
massent (erat quippe inter suos 
clarus) et Praeses ipse petitio- 
nem alioqui justissimam asgre 
ferret, idque unum ex eo quae- 
reret esset ne Christianus: iiie 
Christiauum se esse clarissima 
voce professus^ in martyrum 



numerum relatus est : Advoca- 
tus quidem Christianorum ju- 
dicis elogio appellatus 3 habens 
autem in seipso Advocatum20 
JSpiritum sanctum multo abun- 
dantius quam Zacharias. Quem 
quidem caritatis exuberantia 
declaravit, quippe qui sustinu- 
erit pro fratrum defensione25 
morti semet objicere. Fuit e- 
nim et est germanus Christi 
discipulus^ sequens agnum quo^ 
cunque ierit, 

4. Exinde etiam reliqui dig- 30 
nosci ac distingui coepere. Et 
prompti quidem ac parati erant 
Protomartyies, qui summa ani- 



* Luc. i. 67. 



^ Joan. zv. la* 



e ^poc. xiv. 4. 



EPISTOtA VIENNENSIUM BT LUGD. tjt 

^ j(^ «!• 4mr$tfi4i H^ a/yv[4i¥€^oif i^ ir$ iS^Mk» i^Sw 

'5 Of^fifrop ifiTToiffi^Av fifMHfj Hfff 7^y xSfoSvfucw r£# Xoi^rM 
rm fui dvmkftf/bfiiv6i>v ivvcff^dt». oi Muiri^ ^drrt^ r^ 
iiim ira^omfy ofia^ ovfMraifvjiTAV rw fMb^rvtri it^ «un 
<emAfi7oiT0 cunZv. ran JHf oi Tram^ firyaJ^f iifloiil^* 
fav, ma ro «^Aoy r^ ofioXoyie^* oi ruf iTn^ifOfUvof 

toXtfAtffionw ^nfoifjLivoti ATkA ro riho^ a/(po^cSvTif, Kgii r# 
w^CTri&Sf rsv€t iiiiim^. ovviXufi&eivovro fjbivroi TcaJd'* 
€suim^ nfM^v ol Si^iot, r iKiivcdv im7r?^fi^Svrif ofiB^fi&r 
&^i ovXtiiyilivaf fx r£v ^o iitK?^^£v 'jremA^ r^^- tnrmh- 
iouSifj tig{ ii m fjiJi?u<ra avvHirilKii ra, ivB^a^i. avvi^ 

' 15 hAfi/^AVoirro iti ^04 iB^viKoi nvi^ olKirai riiv ^fjtsrifav* 
iitii ^fto^icc iKiXiva-iv o ff/ifJMV ava^firiicB-ai tsavTajs 
^ficif' o^i Kffj Kctr ivi^^Av rw Surava^, (poSviBivris reLf 



morum alacritate solemnem il- 

lam martyrum confessionem e- 

20 diderunt. Qiii vero imparati et 

inexercitati^ nec firmis adliuc 

.erant viribus ad impetum tanti 

certaminis sustinendum, tunc 

.^ manifeste patuerunt. £x qui- 

25bu8 decem circiter collapsi^ 

maximum nobis dolorem et in- 

credibilem luctum attulerunt ; 

et aliorum alacritatem frege- 

^ Tont^ qui nondum comprehen- 

30 si^ Ucet gravissima paterentur 

inoommoda^ tamen martyribus 

.prxsto aderant^ nec ab eorum 

conspectu discedebant. Omnes 

tunc temporis gravissimo metu 

perculsi haerebamus^ ob incer- 



tum confessionis eventum : non 
quod tormenta quae infereban- 
tur^ magnopere timeremus^ sed 
quoniam exitum rei animo pro- 
spicientes^ ne quis corrueret 
verebamur. Comprebendeban- 
tur quotidie qui digni erimt ut 
numerum illorum supplerent : 
adeo ut ex utraque ecclesia prae- 
stantissimi quique^ et quorum 
maxime labore atque industria 
res bic constitut» fiierant^ si- 
mul omnes tenerentur. Capti 
sunt etiam quidam nostrorum 
servi qui Gentiles erant, quan- 
doquidem Praeses nos omnes 
requiri palam jusserat. Qui 
OaBmonis impulsu^ cum tor- 



%7% 



RELIQUIiE SACRiE. 



rSy iTri rSro vkt^o^fuivrap cLurif, xaxe^ioortmo n/uiP 

?<Ahh¥ f^€ ¥0U¥ d^ifug ^fjuv, OfXSM fjui JS mq-iu60 &n 
roiduro xaoATrffrs tsofeL cu^fciTroif iyivero. rirodv ii ^)if- 5 
fuSivroiy tfwfrif eMriB^maSnto-a^v iW ^fioif' oi^n i{glf u 
rm^ Td Trfvrt^ov iC olKMrvpret efuroia^ov, ron firyaisMg 
ixaJ^a4vov i^ iiijr^iovro KaS ^fuiv. en^^^^ouro ^ ro ujro 
ra Kv^ou ^fjuiv il^fimv, ^ m iMunrcn KOdfof ev o» wa^ 
i ouTTOKreiva^ vfii^, io^u Kar^a;» ziffoaipe^eiv rm Sia^ ^ lO 

f . ^Evrai^a Aoi^ov vve^va '&eunng e^ffty^reot^ thnr 
fjovov KokM^g oi a/yioi fjuifTUfef' ^i?^orifjboufi&fou rS 
^arava Kffi ^^ eKeivm fnBiivali rt r£v I^^MipifioiV. 
*T^e^<oe(o?^fjLevc^ JS iveTKfr^ev ly o^ tsfaa-eo j(^ ox^ 
H^ ^ysfjuovof K^ ^MnaTcov, eU 'XeiyKrov ^iolkovov amli 
Bievvfi^. 9(gtf ek Meirou^ov veo(parri^ov fjiev, ^AA^ yev^ 



menta reformidarent quae sanc- 
tos perpeti videbant, militibus 
ad hoc ipsum eos incitantibus, 
Thyesteas quasdam cenas et 
incestos CEdipi concubitus, et 
alia qufle nec proloqui nobis 
nec cogitare fas est, ac ne cre- 
dere quidem sustincmus apud 
homines unquam gesta fuisse, 
adversus nos ementiti sunt. 
His in vulgus sparsis, omnes 
continuo in nos adeo efterati 
suntj ut si qui forte cognatio- 
nis causa moderati erga nos 
hactenus exstitissent, tunc a- 
cerbissima indignatione com- 
moti adversus nostros infreme- 



rent. Complebatur itaque id 
qaod a Domino praedictum fu- 
erat his verbis : Veniet tempiu, 
cum quicunque vos occiderit, cul- 20 
tum offerre videbitur Deo, 

5. Exinde sanctissimi mar- 
tyres ejusmodi tormenta susti- 
nuerunt, quae nulla unquam o-> 
ratione exprimi possint : Sata- 25 
na ambitiose contendente ut ab 
illis quoque aliquid impie dice- 
retur. Praecipue tamen vulgi ac 
Praesidis et mihtum furor uni- 
versus incubuit in Sanctum30 
Diaconum Viennensemj et in 
Maturum neopbytum quidem 
illum^ sed generosissimum ni- 



^ Joan. zvi. 2. 



EPISTOLA VIENNENSIUM ET LUGD. 273 

* qvXop 9(pif iijfcueiffML rav syreuiB^A oii ytyoifffrar i(^ §1^ 

B^feiyrot^ fureAjf ^c^ ieijffi h^ tvKetreUp^ovtjfreb ^euvofUveL, 

5 /nyei/cfi^ XM-eLpiWTetj xset^ @m ^o^f^ ^ik r^v tffpW eu^-- 

70^ ayi^v, Tfjv sv ^vei/iu ^UKW/AiVfiv, 9(0f fMi ev tiSk 

xeu/jQUfisvfiv. fifjuov yM zseivTOiv ^s^ioreev, h^ ^ Tfig ^-«t^- 

xiyifr ^iowoivfi^ cuuTf\^ ij ti^ fiv k^ auni tuv fjut^^v 

fjuet wyeovW^ieL, evycdviuaifi^ fMi ov^i Tfjv ofMXoyidv ^vfi^ 

10 a^eretf tsafffia^iM^euQ^etj ^ik ro OLcB^iVi^ tw TcifietTo^, <f 

'RXeu^tvet TocaJuTfi^ eir/jfifaBfi ^veiftiea^y eo^i ixXv&fivaf 

K0t xsa^B>iveci Tit^ jce^Ta iiec^ojQis xaecvri T^ta fiec(ra,vi^ 

^ovTO^ ecuTfiv airo uaBmi^ sca^ io^Trspa^, kclj euuTov^ Ofxo'^ 

hxpyamag an viviKfivTecfy fJLfiS^iv iXovTs^ fJUfiKin % zJOifia^ov^ 

iSa^w alrnf f(0f Bajufta^uv iTri ra zset^fiiVHV sfJUTrvovv ecu^ 

Tffv, TTWrro^ rov a^eofjutrog Stiffuiyaros 9(0f fiviefyfiiva" f(0f 



liiloiniiius pugilem Christi : in 
Attalmn quoque patria Perga- 
menumj qui columna et firma^ 

20mentum ecclesie nostrae sem- 
per fuit : in Blandinam deni- 
que^ per quam Christus osten- 
dit> qnse vilia^ deformia^ con- 
temptaque hominibus videntur^ 

25 ea maximo honore affici a Deo 
proptfer excellentem erga ip- 
8um caritatem^ quae in virtute 
potentiaque ostenditur^ non 
specie inani gloriatur. Nam 

lOcnm uniyersi trepidaremus^ ip- 
saqne iliins temporalis domina> 
qii» et ipsa una cum reliquis 
martyribus strenue pugnabat* 



formidaret inprimis ne illa ob 
tenuitatem corporis^ liberam 
confessionem edere non vale- 
ret : tanto animi robore firma- 
ta est Blandina^ ut tortores qui 
invicem sibi succedentes a pri- 
ma luce usque ad vesperam 
omni tormentorum genere eam 
excruciaverant^ resoluta ner- 
vonuncompage deficerent; se* 
que yictos confessi^ cum nul- 
lum tormenti genus quod ipsi 
inferri posset^ reliquum habe- 
rent^ mirarentiur adhuc illam 
spiritum ducere^ toto corpore 
lacerato atque perfosso 5 te$ta- 
renturque unicum tormenti ge- 



C iTim.Vti. is. 



roh. t. 



^ Ephtt. vi. 5. 



m 



RELIf^UIiB SAC^Mk 



n /sMt0^ti> if ymmof ^A^^ amiafyf w r^ ifMk^ 

a-ia, rSn avfiJ^fib&irrm, » Afyixx m X^ifrumi^ Afiu: iq^£ 

sr^' i^7y i^ (pmkw yimo^^ 

^^iiTflf^ Oif^f^m wM!€ts rw f ^ ijfBrfoiTrm euxMkS ym^ 

i(gtf, TO fttiyiS^of Tc^ ^iaffa/fm iutomoiBta^ r« mt^' €iiftm\Q 
rm fjuk ioonm^ Twrwn\ uroireuru amufot^a^amo aasS^, 
A^f ^ df ro. ;dMr xfcirfmtt oitofMy fti^ finmr» ^yvt 
^flAiaif od^f y ^y^ /ci^f fi ^AAAf^ n i/M&sfios^ waf ciAA« 
o^ viana Ta irsfoiTcifAtpa. ixox^tmo rir ^Voofufy^ 
^aA, Xpi^imif elfju, t£to i(^ etm mfMTOf, i(^ ^lis 
vsohimf i^ ^< ysvouf, k^ am 'x-cmog ma7iJi?\m ufi^ 
Kfxyti' ci^yiv Jf ^6;»^y «ux yiKWm oujtS to, eS^vfi. oB^iv 
Jlff ngti ^iXovsiKia fJurytiuXfi t^ tb fjyefjuvof Kaj tZv fio^ 



nus ad illam enecandam suffe- 
cisse^ nedum tot ac tanta tor- 
menta. Verum beata illa in- 
8tar generosi cujusdam athle- 
tse^ in ipsa confessione vires 
atque animos resumebat. Erat- 
que ei refectio et quies, sensum- 
que omnem praesentis doloris 
adimebat prolatio horum ver- 
borum : Christiana sum^ et ni- 
hil apud nos mali geritur. 

6. Sanctus vero^ cum et ipse 
supra humanum modum cunc- 
ta quse ab hominibus excogi- 
tari potuerant tormenta forti- 
ter sustineret^ sperantibus jam 
impiis aliquid se indecorum at* 



que illicitum ex eo audituros, 
ob nimiam vim et magmtudi-20 
nem cniciatuum : tauta firmi- 
tate eis restitit, ut nec suum, 
nec gentis aut civitatis ex qua 
esset oriundus nomen^ nec u* 
trum servus esset an ingenuus^ 25 
prolocutus sit: sed ad oomes 
interrogationes Romana lin- 
gua responderit^ Christianus 
sum. Hoc sibi nomen^ patri- 
am^ genus^ omnia denique esse 30 
subinde profitebatur 3 neque a- 
liam vocem ab eo Gentiles ex- 
torquere vahierunt. Quam et- 
iam ob causam maxima adver- 
sus iUom et Pr»sidis et torto- 



EPISTOEA VIENNENSIUM, KT LUGD. ^75 



%0r % lawirwTiv cukc&y rh rihwraiov %«Ax£^ Am^stf 

^Uimvfouf wocnKoXt^MT Toif'T^(p€^aTa^oi^ /liXia-i tH o-^ 

fjum^ mni, 9^ TaZreb fM¥ iKcuiTo. amo^ ^i TTCL^fMm 

5 m»i7riKUf4fs^ koli ivivivr^fi^ipfo^ ^pW Tfiv OfMAoyia^v, 

wro TVf^ ^^ctvicv zsfiyfi^ rou vJlcLrof Tfff Cfijfis^ rcu if^iovrof 

^ SK Tf\f Vf06of TOO XpI^S ^Onl^OfUVOf fiffj iviuMfi^fAiVOf. 

TO ^ a^onficunov ftcifrrvf fjv tZv 7VfiQi<ofjKorav, oAoy rpoec^- 
/Bft« ^wf fidiXarsp, Kcif ovviTTrcLtFfjavoVj ftgj a/TroloiloXfiKOf 

lOrviv ^ivB^^diTmov ^c^iv fJbOf^v* iv J zsei^v X^»<rW /tf- 
yaXdf' iTnriXn M^cLf, Kcurcu^civ tov ivTiKiifJLivov, ^ Uf 
r^TMiy Xomoiv inrar&TrcdTiv UTToiHKivvc^v, m fjcffSiv ^oSi- 
^ OfHf TSfcLT^of ccycujrfiy fjui\ di cbhyiivov ofnt X^^a ao^a,. 
nm y^ kvofjwv fjuid'^ fifJi^fccf TrcLXtv ^^iQXovvroiv ^ fjia^ 

Wt^Mj koji vofju^VTOiVy OF/ olSaovTCQV Kj ^Xr/fJUuvmoiV Tciv 
mfMcroiv il Tc^ cujTci TrfooriViyKoiiv xoA«t9^^« Triftw^ivro 



ram pertinacia fiiroris exarsit. 
Adeo ut cum nihil amplius ip- 
«ifl sitperesset quo illum tor- 

TOffi^taat, eandentes aeris lami- 

! ' lUM mollioribus tfjus membris 
«fi^gecent. £t membra quidem 
j^darebaotbr : ipse vero rectus 
iiiHVBC mcQncussus^ firmis vesti- 

25^ih in conFessione perstitit^ 

: Qtpote cadesti fonte aquse viys 

qu8B ea yentre Christi profluit, 

peifastts firmatusque. Porro 

4;orpas ipsum abunde testaba- 

lOtiyr ea. quBs acciderant^ quippe 
«jttodnihil aliud esset praeter 
'Viifaieir& atque vibices : totum 
cgptrartinn atque contortum^ 



nec jam extemam hominis spe- 
ciem retinens. In quo Christus 
ipse perpetiens^ magna mira- 
cida patrabat^ adversariom fiin- 
ditus delens, et iUustri exem- 
plo ceteris ostendens, nihil essfc 
metuendum ubi caritas. Patris 
adsit ; nuilum doiorem, ubi 
gloria vertitur Christi. Quippp 
cum impii illi paucis post die- 
bus iterum torquere martyrem 
coepissent^ crederentque si tur- 
gescentibus adhuc et inflamr 
matis vulneribus eadem tor- 
menta de integro adhiberenl;» 
fore ut iilo superiores evader 
rent^ quxppe qui ne manuui^ 



^Joan; iv. 14. 



^ Joan» vii. 3«' 



T 2 



r 



ayfi 



RELIQUIiB' SACRiB. 



haiTTC&^avm reug (ieto-a^ci^, ^oioop i/jusroi^aw rcif Am- 
iroi^* ov ficvov i^iv m^t eurrcv rctm/rc avvciofi, ^AA^ i(^ 
zsofk weiTcLV ^^cuf AvB^^unro^v i»€KtApi h^ im^ciSri 
To Tafuiucv iv rcu^ fim^nrra, ficurcim^f i^^ r^y iHcufi 

fMj xoXei^iv, clX?C Hcta-iv Ji^ rfjS' ycfl^rtos rdu X^t^du, t^ 
i^sfa,v ^^elo^^cdo-iv curra ymS-of. 

^. Kaji ^QXiaia Js uva fjuoAf rSv if^vnfievciiy, ^^ 
ioKGov ita&cKo^ jcaraTreTrccKevaji, S^e/^ca^ ^i.Hffi ^utit 
fiXctaiptifiia>s KaraK^vajf, tjyev e^) KoXa^iv, cufcuyKci^cey 
Mrelv ra ciB^ea zse^i fifdMV, m &jB'pajufrov ifi^iy i^ cufcufii^w. 
n ae ev nf tr^^^o-ei avevfi\j/e, Kj cog av er/retv eK fiaireof 
inrvoo avty^o^o-ev inrofjLVfiS^elo-a ^ik vtig zSfoa^Kcu^ 
rffjua^iag rfjv aicivtov ev yeevvyf KoXcuo-tV y^ g| evavria^M 
avrfiTre roig ^Xa/r(pf\fJbOiS ^fio-afO^a' zscif av 'Trcu^ia ^Or- 
yotev ci rotSrot, o\s fJLfiSe aXiyaiv l^uoov cufJLa ^ayuv 



quidem contrectationem posset 
su^tinere : vel id certe eventu- 
rum, ut ille toi*meiltis ilnmor- 
tutlis^ terrorem injiceret rieli- 
quis : lion modo nihil ejusmodi 
flli contigit, sed praeter omni- 
um opinionem, corpus ejus sub- 
ito relevatum erectumque con- 
stitit iti tormentis 'posteriori- 
bus, et pristinam speciem, u- 
sumque meAibtotum recupera- 
vit. Prorsus ut secunda illa ex- 
carnificatio, divina opitulante 
gratia, medelam potius quam 
poenam ei attulissie tideretiir. 

7. Sed et Bibliadem quandam 
tx, eorum numero qui Christi 



fidem abnegaverant, cum jam 
Diabolus a se absorptam cre* 
deret, velletque insuper dam-20 
nationem illius cumulare blas- 
phemiay afd supplidum duxit> 
adigens eam ntpote fragilem 
jam et ignavam, impia de no- 
bis proloqui. Verum illa resi- 25 
puit inter cruciatus^ ac veluti 
ex altissimo somno excitata 
est, praesente supplicio de «- 
ternae gehennae cruciatibus ip- 
sam submonente. £t contra-30 
dicens impiis : Qui fieri pos- 
set, inquit, ut infantes come- 
derent, quibus ne sanguinem 
quidem animantium degustare 



EPISTOEA VIENNENSIUM ET LUGD. «77 



xA^ reiv futfrij^v TT^triByi. 

fi. THATtifyfi^inm H rm rvftmiiuiv KoXa^^^m wro 
Tou Xp/9«/ ^i>cL Tfif rm fieucafiav wro/MVfif^ erifeL^ fi^h 

^ X^^^ ^ J^ffoAof iTriPoti, ra^ Kara Tfjv iifKTfjf iv r£ 
CTKorn t(^ ra ;^otA09rA^«ra ^^ia avyK/JtTH^. K0f ^^ 
€r ra ^Xu ^rcurn^ rav tso^av, im mii/Mov ^etTUvo^ 
fuvmv r^umifM. i{^ ra^ XovTra^ aiKia^, oto^ iicoS^anv 
i^i^fnvoi wrovfyoi, koi raika ^ta/ooXw zJX^fiif, ^iart" 

10 S^ivaf Tw^ iyKXiiOfjLivouf' eo^i eusroTrvtyfivetf rovg zsMi^rHf 
fy T^ iifKT^, oa-ouf yi Kv^w iireo^ i^i?J^ilv fiB^i^^io-iv, 
ifn^KVvedv rfiv euurS io^av. ei fuv ya^ liao^eufiS^ivrif 
WiKfek, eo^i SoKiiv fifi ^i r^f irarfi^ Bifemreia^ rvxoyroLg 
in l^etf ivvaS^oi, zsa^ifAivov iv r^ ilfKr^' i^fAoi fiiv 'f 

15 Wetfk avB^peoTrcav iwifJLiMias. avaffeevvvfjLivoi Je vtt^o toj 
Kvfiov K^ ivSvvafJuifiivoi ^ ceifjLari h^ \|^;^^ Xj tou^ Aoi*- 
^i^ vJeLfoffjLcovTif Kj TSeL^afivB^ifd^ivoi. oi Jff via^oi ^ a^i 



licet. Abhinc Christianam se 
esse confessa, iif cdnsortium 

^OBQ^cutyrum relata est. 

- 8. Porro eum universa tyran- 
abrum tormenta per martyrum 
eonstantiam a Christo essent 
bebetata ac retusa^ alias ma- 

25 chinas Diabolus excogitavit : 
Qt sciiicet in obscurissimimi 
ac molestissimum carceris lo- 
cum conjicerentur^ utque pe- 
des in neryo ad quintum usque 

30 foramen distensos haberent^ ac 
reliqua kujusmodi cruciatuum 
genera perferrent^ quibus mi- 
nistri^ utpote infensi et a Dae- 
mone incitati^ vexare inclusos 
locmsiieverunt. Adeo ut ex eo^ 



rum numero quamplurimi in 
carcere suffocati inteiierintj 
quos scilicet Deus^ qui suam 
in omnibus gloriam ostendit^ 
hoc mortis genere defungi vo^ 
luerat. Alii siquidem qui acer^ 
bissime excruciati fuerant^ ita 
ut ne vivere quidem diutius 
posse creder^ntur quamvis om- 
ni curationis genere refocillati 
fuissent; permanserunt in cus- 
todia : hominum quidem auxi<- 
lio destituti» verum roborati ab 
Deo et tam animi quam cor- 
poris vigore firmati; qui qui- 
dem accendebant ceteros et 
consolabantur. Alii vero no- 
velli qui recens comprehensi 



t3 



^7« 



RELIQUIJE SACRJB. 



ovK ^e^ov Tff^ ovyKkiia^et^, aJii iviw ivAinBrnta^KW» . 

& . 'O Si fJUMUb^io^ HoB^am o r^y i^MKonfiav r^^ esri- 
TKOTnff iv Aayiufoi m^jn^iofuvo^, wri^ r^ i»&aiK0VT€t wni 
Tfi^ ifAiXitf^ yeyoye^, k jssaw M^fiif^ riti reifuan, ftiksf5 
fjuv ifjuTTviav Jiie t^v vs^KetfjUvf[v a-afjutriK^v iSrifeuaf, 
wro Ss xfffoBvfiioff viverifjuurog Avctffodfvvfjtsve^ iiM riyy iy^ 
KUfjLtwiv Tff^ fjLcLfTv^ia^ imBvfJuojv, Kj witg iiri t6 ffifjut 



•» /- 



\ « \ 



ttrvftro' TH fJM a-GifJunTo^ k wrb tS yvffoef ii inro vlfi hov 
kehvfjiivov' Tv\MifJL&iff ii r^ ^pt^t^ ^ wr^y W ^ sto^TO 
Tn^ X^i^W ^^ictfJiJoiuai^. W vTTo t£v ^^nurav ivri t& 
pSifJut, KOfJuS-eif, w^ei/^ifJLTrovTW aunhv tw vfc/urmm 
^WiZv, Kj xsttJVTo^ tS 7r?^B^^ iwiQe^aitf vfOJvroUbf ir«H 
HfjLivaVy ^ cijutS ivrof tS X^i^k, im-iiihi r km?^¥ fJUfL^ 
TvficLV. oLvereL^ofjLivo^ is xmo tS fiysfjUvo^ ug iivi X^i^iar- 15 
mv 0fW, f<Pv' i^v vi^ ^|w, yvdayi. ivTBjB^iv Jiy aj(f)H^ 
Jiw^ iavj^ero, k^ vsoiKi?^ eirct^e ©A^^* tmv fjtiv avV" 



fnerant, quonim corpora cru- 
ciatibus perferendis nondum 
assueverant, cum gravitatem 
carceris pati non possent, in 
ipsa custodia exspirarunt. 

9. Beatissimus antem Pothi- 
nns qui episcopatum Lugdunen- 
sis ecclesiae administrabat, no- 
nagenario major, et corpore ad- 
modum infirmo^ ob praesentem 
qnidem corporis imbecillitatem 
«gre spiritum trahens, cete- 
Tum prae cupiditate imminen- 
tis martyrii mirabili alacritate 
animi firraatus, etiam ipse ad 
tribunal ferebatur : corpore 
qaidem partim ob senectutem^ 



partim vi morbi penitus ex- 
hausto ac soluto 5 animam ve- 
ro adhuc retinens, iit per eani20 
Christus triumpharet. Perla- 
tus igitur a militibus ad tribu- 
nal, prosequentibus ipsum ma- 
gistratibus civitatis, et univer- 
sa plebe variis eum acclania-25 
tionibus impetente tanquam 
ipse Christus esset, egregiom 
edidit testimonium. Interro- 
gatus vero a Praeside quisnam • 
esset Christianorum Deus^ re- 30 
spondit. Si dignus fueris, cog- 
nosces. Post haec absque ullo 
faumanitatis respectu raptatus, 
atque innumeris plagis affectnB 



EPISTOLA VlENNENSrUM ET» LUGD. 2J9 

wa/r9f ux^i w cuurhy kKoniCpnair iSAnm Si fiya/Mmp 

fuyeiXsi^ ir?i9jfifjLB?<€iv st^ dff-tQuv^ ii ng i7ro?^^Hfi r^f 

5 ilf €OUTcv acnXyHct^. f(^ ykf r^f S^^f eurrcov €dono W" 

TB^ SKiiKnffUv. n^ jMiyi^ ifJLirviGov iffi^ iv rn si^^r^, 

/. ^EneUiS^eu J^ fteya^fi rW oiKovofJuet ri QiS syiverc, 
Hffl i><M^ ipsr^ev ive^euvrre 'Ifiai* a-^avia)^ fjtiv ev r^ 

WcM?si(f>eTfiTi 7€^ovW, /u^ a/n-eXsiTrefjimv M r^^ rixf^ ^^ 
Xfi^, d y^p Ktvrk Tfiv xs^imiv ovXt<fi<piv ^ct^vei ysvo^ 
fiMi^ ^HK?<siene k outo) k fAeriix^v t2v istvm. iis ^ 
h rZ Km^ TevT&) «(p^ A«^ u eouToif ^ s^ei^vfirK syivsTo* 
aXS! oi fJtiv oftto^xyeuns^ f(0f fiawu awsK?Jieno u^ X^i- 

15 ^tMoi fJUfiisfMdi^ eix^si^ curia^ airu^ ein^sfefjisvtt^. ovroi 
M AMff^ i^ kft^spwei Kc^ fUA^Oi TUiTsixeno^ ^i^Am- 



est, cum ii quidem qui propius 
adstabanty calcibus et pugnis 
iDam contumeliose appeterent^ 

dOnec ullam ejus aetati reveren- 
tiam exhiberent : qui veA lon- 
giu8 distabant, quicquid ad ma- 
num erat, in ipsum conjice- 
rent : omnes denique gravissi- 

25 ibi delicti ac piaculi reos se ex- 
istimarent, nisi pro sua quisque 
parte ei petulanter insultare 
sluduissent. Quippe boc modo 
injuriam Deorum suorum ultu- 

3t>ro8 se arbitrabantur. Exinde 
vi^b adbuc spirans in carcerem 
prqjectus est, tandemque post 
biduum animam exbalavit. 

10. Hic vero singularis quae- 
dam.I>ei dispensado, et immen • 



sa Jesu Cbristi misericordia ap« 
paruit : raro quidem inter fra- 
tres exemploy sed a dexteritate 
ingenioque Jesu Cbristi mini- 
me alieno. Omues siquidem 
qni a prima statim compreben- 
sione fidem negaverant, ipsi 
quoque in carcerem conjectij 
eadem qu» ceteri martyres per- 
ferebant. Neque enim iilis 
quidquam tunc profuit fidei 
su» negatio. Verum illi qui- 
dem qui sese id quod revera 
erant^ esse profitebantur, tan* 
quam Cbristiani conjiciebantur 
in vincula^ nullo alio crimin# 
ipsis objecto. Hi vcro pcr- 
inde ac bomicid» et scelerati 
bomines deinceps detinebantui^ 



T4 



tSo 



RELIQUIiE SACRiE* 



^ov laa^A ri^ XotTrii^ Ko?iei,^ofM¥oi. eKiivHf fWf yof «flrf- 
xu^p^^y il ;c^i T^^ fMfTvfia^' k fi OiTng rav iTnryye^r' 
fi€¥coy. ^gj i\ Tfffiof Tov Xpi^^ov a/ya/jni, Koj to zsv&j(ul ro 
faaTDiKov. ririi^ ^i to avmSog fJLrya,}^^ knfJLCdfvro* ei^i 
Hg/j 'ra^a toI^ Xoiiroi^ a/TTua-i KarA TCLf zsafo^a^, ^utmi-s 
Xw^ Ta^ v^et^ amiiv ilvoji. ol fjiiv ya,^ i?\,apo) 'afoni<ra¥, 
io^^ KcLi xa^iTog t«To^?^ TcCi^ v^io^w cuuToiy ovyKiK^ar- 

fUVfl^* oi^i KCLI TU iiO-ftk KOTfMV iVW^iTTfl VSi^MiiS^OJI 

eujTol^, ^ at( vvfJL^ KiKoa^fjLflfjuivn^ iv K^oa^a-cirroif xf^^^ 

jaiTTOlKl^fliVO^^' ™ TflV iVUi^icLV oicO^OTif AfJUa Tf^V Xfi^oS. 10 

co^i iviovf ^o^ajf K^ fWPO) Koa-fJUXM Kix^iS^af ojkav^. oi 

ii, KOfrfl^ilf 9(^ TaJTTilVOi KOJl ^VTH^^, KCLf '^a/Tfl^ ^f^^ffh 

fJLoavvfi^ ivaTrMor 'TT^oa-iTi Si kcli vm Tm i^vZv ovH^i- 
^fnvoi a^ a,yivvii^ KOf AvcLvi^for iv^^o^ovonv fjLiv fyjcA^- 

fJLO* iX^Vn^y OtTrO^MXiKOTi^ ^i T^V WeivTifJLOV KCLJ iV^O^OV K^IS 

^cooTroiov vipoa^yo^icLV. tojutcl ^e oi XotTroi B^eco^cZvTi^, 



duplo gravius quam reliqui sup- 
plicium perferentes. Illos enim 
gaudium martyrii, spesque pro- 
missae beatitudinis^ et caritas 
erga Christum, et Dei Patris 
Spiritus recreabat. Hos vero 
graviter torquebat conscientia : 
ita ut dum traducerentur, ipso 
vultu atque adspectu facile dis- 
cernerentur a ceteris. Quippe 
illi quidem bilares accedebant, 
majestaten^ quandam venustati 
intermixtam vultibus praeferen- 
tes ; adeo ut vincula praecipu- 
um ipsis ornatum addidisse vi- 
derentur, instar sponsae fimbriis 
aureis variegatis ornatae : ad- 



haec suavem Christi odorem 
spirantes, ita ut nonnulli ter- 
reno eos unguento delibutos 
putarent. Hi vero demisso vul- 20 
tu, ab^cti et squallidi ac sor- 
didi, omnique deformitatis ge- 
nere cooperti : ab ipsis quin- 
etiam Gentilibus probro affecti 
utpote ignavi atque imbelles^25 
qui homicidarum quidem sibi ip- 
sis crimen imposuissent, Chris- 
tianorum autem venerandum 
et gloriosum ac salutare no- 
men amisissent. Quae cum ce- 30 
teri viderent, magnopere con- 
firmabantur. Et si quem postea 
comprehendi contigerat^ is sta- 



1 Ps. xliv. 14. 



™ aCor. ii. 15. 



EPISTOU^ VIENNENSIUM ET LUGD. 281 



yw9i fMi a moietv sxons^ iia£o/^KS Xoyta^fAS. 

ia\ Tomi; iJi,STe^v riya hf&vimi^ (Eusebius inquit) oudi; 

^ Mer^ raunra J^ XoiTrov ek vseiy uSo^ hf^^o ret, fiet^^ 
rvpiet, rfi^ e^o^ou ainrm. €K ^ieL^o^av ya^ X6^M^'^^^ ^ 
^eLvroicov AvB^coy em zs^ie^eLvre^ ^^e^pavov^ mfioorfiveyKetv rca 
zfetToi. ^XPi^ ySv rovf yevveuovf et,B?ifirets, vsotKi^ov vttO' 
fitwetAira^ kyoava iigj\ fi^eLheAS vkKVia^avraSy (moKa&eiv 

10 r fJLvya^v rtj^ cL^B^a^ff-ia,^ ^^e^aAfov. fjuev ovv Mara^os Xj 
^XiyKro^ 9(^ fj ^Kav^iveL kclI, *^ArleLXo^ tfyovro e7n rcL 
S^fl^ieL fff ro ^fjLociov, kclj ng ro Komv rav sB^vcov rfj^ 
iTTeLvB^peoTrieL^ B^eeLfJLct* emrfi^e^ rii^ roiv B^fiPtofJLeLX^m 
flfjLepajs ^UL rovf iifJLere^ov^ ^t^ofjLevfi^. Kcij fjtiv McLrapof 

15;^ XeiyKro^ aZB^i^ Sii^ecrav ev ru eLfjupiB^eeir^a ^iet zsetr- 
(Tfif Ko/J^eeo^, a)f fjLfi^ev cA^r zspoTreTTovB^ore^* fJt^X^ov q 
Mf ^ik zs)\£iovodv fiS^ KXfiPm eKGeGicLKore^ rov cLvriTreLXov, 
Kcij m^i rw ^eCpeivov cu/rdu tov cLyoovcL exovre^, vTre^fov 



tim absque ulla cunctatione 

20 confitebatur^ ne cogitatione 

quidem tenus consilium ac sug- 

gestionem Daemonis admittens. 

11. Paucis deinde interjectis, 

iterum haec subjiciunt. 

25 His ita gestis^ inquiunt^ de^ 

inceps ipsorum martyria in va- 

rias mortis species divisa sunt. 

Ex omni quippe florum genere 

diyersisque coloribus unicam 

30texentes coronam beatissimi 

martyres, Deo Patri obtule- 

mnt. .^quum sane erat ut for- 

tissimi adiletse^ qui multiplex 

certamen subierant^ atque in- 

signem yictonam retulerant^ 



insignem immortalitatis coro* 
nam acciperent. Maturus igi- 
tur et Sanctus cum Blandina 
et Attalo ducti sunt ad bestias* 
in ampbitbeatrum^ ad publi- 
cum spectaculum inbumanita- 
tis gentilium : pr»bito de in- 
dustria munerum die propter 
nostros. Et Maturus quidem 
ac Sanctus rursus omnia tor- 
mentorum genera in ampbi- 
tbeatro subierunt, quasi nibil 
antea perpessi essent. Aut po- 
tius ij^iasi atblet» qui multis 
jam vicibus adversarium super- 
assenty et de corona ipsa jam 
decertarent^ rursus consueta il- 



»1% 



kVTLlQVlM ftAClRjBL 



Kgj rmjg im t£p Sijj^it&¥ iXx^fiffis* ffcAf f9«ei^' irm 

XiUOVTO* ){gJI BTTi TTcia-l TflV O^l^ffMV KoB^i^MLV^ Sp fjf tlf- 

yxvi^fjLivet rk a^coficLTct, Kvia^oTj^ euuroo^ m^opei. ci d\^5 
iS^ ^ftjf cAifyoF, i^' m xo/ fjicixt^ov '^tfJLGUVoyro, jS^ A^ 
fisvoi viKvia^om Tfiv eKsivcov vTrofiovfjV i^^if iJ)^ o^ vsclml 

XctyKTOV €T€^OV Tl eloyiKWCtV, TSA^ flV CU^Cbfipfflf BlS^i^O 

Xf/HV Tfi^ ofJLoXoyict^ ^oovf\v, hto^ fih ovv ^i iuyoivog fju- 
yeiXov €7ri7ro)sx) 'SfoLfcLfjLevia^^ ajoroiv tjj^ Npt;;^^» r^AtwlO 
STvS^fia^AV ^ici Tfjf f\fJL€^a^ €KHVfif, ivTi zjcia^f -hj^ iv 

TOi^ fJLOVOfJUtXjioi^ VJOiKiXiCLf, "^ CUfTOi B^MflCL ysvofd^svoi tZ 

X Korfjua. ff M BXAv^ivcL €7ri ^vAov K^SfjicLS^Ha-cL, TSr^Korro 
fio^cL tZv €ia'GcL)h.ofJL€voov Byi^ieov fj Kj ilicL rw jS^jfTriS^af 

^CUJ^^ ^fJLCLTi Kf€fJLCLfJL€Vfly ^iCL Tfj^ €VTOVOV TS^OTSVJffl^^lb 

tSoTi^flv 'cSfoBvfjLicLv €V€7roiei To7f cLyoovi^ofJL€voi^' (iXeTrovTcov 



lic flagrorum verbera pertiile- 
runt, et bestiarum ipsos tra- 
hentium morsus, et quaecun- 
que alia vulgus insanum pro 
suo quisque arbitrio variis ac- 
clamationibus imperabat : ip- 
satn postremo ferream cathe- 
dram : cui superposita marty- 
rum membra cum torrerentur, 
iUorum nares molestissimns tii- 
dor implebat. Verum illi ne sic 
quidem fiuem saeviendi fece- 
runt. Sed contra, eo vehemen- 
tius accendebatur eorum furor, 
cum expugnare martyrum con- 
stantiam contenderent. Nul- 
lam tamea ab ipso Sancto vo- 



cem elicefe potuferunt, pratfei' 
illam. quam ab initio proferre 
consueverat confessionis su« 
vocem. Hi ei^o maximo cer-20 
tamine perfuncti, cum vitalem 
spiritum diu protraxissent, tan- 
dem jugulati snnt : eo die spec- 
taculum facti mundo> loco mul- 
tiplicis iUius varietatb qaae in 25 
gladiatorum spectacttiis cemi- 
tuf . Biandina vero ad pakun 
suspensa, bestiis objecta est. 
Quae cum in cnicis speciem 
suspepsa cemeretur, Deoque dO 
contentissime supplicaret» ma- 
ximam alacritatem addebat txt*' 
tantibus ', quippe qui in ipso 



* 1 Cor. iv. 9. 



EPISTOLA VIENNENSIUM ET LUGD. 0»$ 

^WiVT^tf tlf mrov, m ir^ i wrif ri|f^ X^tqw ^^ ttut^ 
3'm, Tffv K0iV6ma¥ mi sxih fiiju tw ^mvto^ QiS. ^ 
^ jMi^^of ci;^afUvou Tore ruiv B^n^im euhrif, xot^an^oBiiTU 
ATTO tS |uAv, ^vsAv^ff irttAiv ik r^ fi^t^, w ^AAdy 
irfuiHL Tfi^m/fUmi' 'ivtt* Jlut zs^^jsmm ytxfLvcurfJbaToov wk^ 
caa^Ofy Ta fiey (tko/^m e(f>et ATra^curfiTifv zsotfiai] Tfjv kotu* 

^fJV' TfOTfiy^ai & TOUf O^A^Vf ff fMK^k Kj itb^€l^< 

10 Kc^iyKara/^ovfiTOfj firya^ koj cuKaTOfycivttrov ABMnfv 
X^i^v ivSiiufum' itk ^oXS,a9 HMpm iKQta/rwa r^y 
aynxHfiivov* k^ ^i aymo^ tov rif^ i/pBa^criw ^vs^fj^mi 
^i^avov. ^ "^At^aAot k^ aurrog fJu^kkcAS i^airfidmf 
vgf« tou 0X^9 x,eui yk^ ffy ovofia^of, iroifjiof uuaiXBiv 

15 iymvisilf ^ik ro ivovveiArrov, imi^ yvfiTiOif iv Tij X^i^ 
amf avn^H yeyvfJUfcLa-fMvo^ fiv, h^ oii fia^f iyeyom 
vfo^* ilfjCiv aXfiBeiag. k^ 'USe^ictxBM KvKhca tS afJt/pi" 



certkmme, sub sororis persona 
corporeis oculis cemerent il- 

SOlora^ qui pro ipsorum salute 
crnc i fi x us ideo fuerat^ ut cre- 
dendbus in ipsum persuaderet^ 
quicunque pro Cfaristi gloria 
pateretur^f hunc Dei yiventis 

25coBSortem futurum. Cumque 
Dtdla tunc bestia corpus illius 
ftttigisset^ deposita ex stipite^ 
rnrsus in carcerem conjicitur^ 
in aliud certamen reservata : 

SOiit pluribus prolnsionibus ad- 
▼ersario superato^ tortuosi qui- 
ddn berpentis condemnationem 
certam atque inevitabilem red- 
deret, fratres vero exeipplo suo 
acceaderet. Quippe qu» tam- 



etsi pusiUa infirmaque et c6n- 
tempta^ Cbristi tamen^ magni 
illius invictique atbletae^ robo« 
re induta^ et adversarium mul- 
tis vicibus superasset^ et glo- 
rioso ceftamine coronam im- 
mortalitatis reportasset. Atta- 
lus quoque vehementer a po- 
puio postulatus ad suppliciumj 
utpote vir valde celebris^ pa- 
ratus ad certamen accessit^ire* 
tns conscientia recte factorum. 
Quippe in Cbristianorum dis- 
ciplina solide exercitatus^ tes** 
tisque apud nos' veritatis sem- 
per exstiterat. Cumque per 
ampbitbeatrum circumducere- 
tur, praecedente ipsum tabella^ 



884 



RELIQUIiE SACRiB. 



*J?afUti<Ti' mjTOf i<r)y '^AHclKo^^ i X^/^i*wir' 9(^ raH ^/uy 
o<pii^ ff^^iy£vTOf vr mjtu, fMiJd^up i ^i/jLay m 'Pah 
ficuof e^i¥, iKiXivm murov i;vakrf(pQ^¥on /HTk Kffj tc0 
>^iiru» Tciv iv T? iifxrni onoiv* m^) m iyri^eiXi ra Km-s 
trafi, Kj Wifii/MVi Ttjv cujro^pua-iv t^f ijr iKiiva. 

ifi\ *0 di ^cLfiia^ou Kcu^of ouk ipyo^ eurrwg i& 
kKCbf^o^ iyivtro, iXtsk ^ik rii^ wrofionif eurrm, ro afu- 
T^ov iMof ivi(f>cu¥no Xfi^ou. ^ik y^ Tm ^dvrcov i^m- 

TrOiduVTO TCU ViK^oi' 9(^ fJUtfrVfi^ Toi^ fMf fJLOfrVCiV f;gM-iO 

^ovTo" KcLf iveyiviTo xsoX^ X<*^ ^ via^ivcf fJUfrfi^ ocV 
e^ viKfou^ i^iT^eoa-i, toutou^ ^covto^ ouTroXcLfjJoavioTf. ii 
iKiivcov ycL^ oi w/Jiouf rav iifWifjUvcdV CLVifjufroouvro j(^ 
iufiKvia^KovTO ko^ oJVi^dTrufouvTo' kclj ifjLcivS^cLVov ifioM' 
yuv Kci^ ^covTif fi^ Koj TtrovcofJLivoi, vJ^oayiia-cLv tZ (i(i' 15 
fjLCLTi" iyyhuKcuvovTog ''tS r fjuv ^clvoltov tS kfjLcL^coXou 



in qua latino sermone inscrip- 
tum erat : Hic est Attalus 
Christianus : populo adversus 
illum vehementius incitato^ 
Praeses postquam civem Ro- 
manum eum esse comperit^ re- 
duci in custodiam cupi ceteris 
jubet. Inde literis ad Caesarem 
datis^ de his omnibus qui in- 
clusi tenebantur^ sententiam 
ejus exspectabat. 

12. Enimvero hujus temporis 
mora^ nequaquam inutilis ne- 
que infructuosa illis fuit : Sed 
per ipsorum tolerantiam im- 
mensa Christi misericordia tan- 
dem illuxit. Quippe mortua 



jam ecclesi» membra, viventi- 
um ope atque auxilio ad vitam 
revocata sunt : et martyres gra- 
tificati sunt iis qui fidem nega- 20 
verant : ingentique gaudio ma- 
ter eademque Virgo ecclesia 
cumiilata est^ cum eos quos tan- 
quam extinctos abortu ejecerat^ 
vivos jam ac spirautes recu-25 
peraret. Etenim per illos sanc- 
tissimos martyres^ hi qui fidem 
negaverant, rursus in utero de- 
lineabantur^ rursus concipie- 
bantur^ et vitaii calore repa-30 
rato rursus fidem confiteri dis- 
cebant. Ciunque jam ad vitam 
revocati roboratique essent^ 



• Ezec. zzxiii. ii. 



EPISTOLA VIENNENSIUM ET LUGD. Hs 



W JC^ zsa^^ m^arrfiS^cia^^v vtto tou fiyefjUvof. iTn^oi" 
hxunos yk^ tou Keuretfof tou^ /<iv A^TTorv/ifruinSyivai' ei 
Jif TiPif ifivoirro, toutous ^oAt^d^^vo/' Tfjf evB^aik laa^ 

5 yv^iuf, i^t ^ eumi ^oAvctvd^pA^of iK weivTav Tm iS^vm 
awifjoofiiveiv iU euuTtiv, a^x^iAivfi^ avviq^eufeLj, w!f(yiv im 
To jSifjtM •9'Mr^i^y Tous fJULKa^iouf, Hg^ ifJLTOfMriueiV 
TMjT ox^ei^. Jio Hgj 7rei/nv avffra^^i* 9(^ oa^i fjtiv i^oKouv 
^o?UTiia,v ^VeQfJuuav i^Kivaj, Touroiv euTT^ifjuvi tos Ki^ 

LO (pa^Kis* Tits ^i XonrHs iTFifAWiv iW Syj^ia,. 

iy. "EJo^d^no ii fJLiyahu^ o X^i^W im tois vj^oTi-^ 
foy a^v^TOifJUivois, Ton va^a, Tfiv tuv iS^veiv vTTovoiav ofjt^ 
hcyouo-i. K^ ya^ l^iet ovroi ajvfjfra^ovro, io^ J^B-iv amro^ 
XuS^o^fjLivor Kj 0fJLO?^oyduyTif, Tr^oo-mB^ivro tm Tm fiaf^ 

15tv^v K?Ji^. ifjLetvcLV a i^ee, ol fj^ ii txyof zieiTrari vsi-- 
TCOff 9 fjf^ ii eucB-fia-iv ivivfjLeuros wfjf/piKou, fjtai ii ivvoiaj» 



Deo qui non vult mortem pec- 

, catoris, sed pro sua benignitate 
ad pcenitentiam potius invitat, 

20mitiorem eis succum infunden- 
te,. ad tribunal accessere, quo 
iterum a Praeside interrogaren- 
tur. Quippe rescriptum fiierat 
a Caesare^ ut confitentes qui- 

25 dem gladio caederentur : hi vero 
qui negarent^ dimitterentur in- 
oolumes. Ineunte igitur so- 
lemni apud nos mercatu^ qui 
TPflvimft hominum frequentia 

M> cekbratur^ utpote ex omni{)us 
populis ac provinciis eo con- 
veniente Tirorum multitudine^ 
Praeses beatissimos martyres ad 
tribunal adduci jussit^ tanquam 
in theatrali pompa eos populo 



ostentans. Cumque illos deiluo 
interrogasset^ quicunque civet 
Romani reperti sunt, capite 
truncati^ reliqui traditi sunt 
bestiis. 

13. Ceterum ingent gloria ac- 
cessit Christo per eos qui pri- 
us quidem negaverant, tunc ve- 
ro confitebantur fidem Christi 
praeter spem atque exspectatio- 
nem (xentilium. Hi siquidem 
seorsum interrogati sunt quasi 
mox absolvendi. Qui cum se 
Christianos confessi essent, re- 
liquorum martyrum numero 
adscripti suht. Foras autem 
manserunt ii^ quorum animis 
nec vestigium uUum fidei^ nec 
reverentia vestis nuptialis, nee 



4» 



RSLIQUIiE SACRJB. 



a»ffei^9f44mi^, ^AXi^tuf^cf tk $^ fiiv ro yim, Ua-^ 
ii Ti|y iwit^fJLtfv* mXKoIf ina-ni if rdk TaMucuf^ AihS 
^^rv^^, j(^ yytf^W ^'f^^^ isaa-i ^ta, t^v sr^W 6im^ «6y<^ 
9rifi£ Xtff TSOfftiTiai^ Tou hJor/mo* ifp ya^ m^ •^^^ a>fioifif 
ofjroq^nM %cK^/(0yMro^* vsa^itTotf t^ fi^fian, iC^ Kii^- 
/EMri w^oF^i^ ojlhrsf vffo^ nfv ofJLokcyionif, ^afi^ tf9 
TtfTr Tri^ii^aa-i to ffiifMU iicntif odHvm. ayamKtifram^ 10 
^ 0« o;t^^ i^jri To Touf vf^n^oit ti^nffjui^ouf aZB^if o/oAo- 
yilp, Ka;Fi(o09jcra¥ tw 'AXi^dv^pou, Id^ iKiiP» rwro miih 
rof. HgSf hri^arrof rou nyiftopo^ kcli m^acparFo^ aim 
0f rif fx^* Tou OB ^fio-anof on }i^iaifOf, iP of^ ym^ 
fjiivoff KariK^my otirov yr^o^ Syj^ia' ^ rri hnoom] iW^ 15 
•fAS*« fJbera KoLi ToH 'ArlaXou. Koij yaf Kouf tov ''At?oiAok 
Tfti ox^ea %o6^^^ojtA£yo$' o ijiyifjLooVy e^e^coKe zsaXiv vs^og Bfi" 



pensus timoris Dei impressus 
uDquam insederat ^ filii scili- 
cet perditionis^ qui sua ipso- 
rum conversatione religionem 
quam profitebantur infamave- 
rant. Verum ceteri omnes ag- 
gregati sunt ecclesiae. De qui- 
bos cum quaestio haberetur^ A- 
lexauder quidamnatione Phryx, 
wofessione medicus^ qui plures 
jam annos moratus fuerat in 
jQalliis : vir omnibus notissi- 
mus ob amorem Dei et eximi- 
am in praedicanda fiide liberta- 
tem (quippe apostolic» gratiae 
minime expers erat) tribunali 
adsistens, cum illos ad fidei 
coafession^m nutibus hortare<- 



tur, cunctis qui tribunal cir- 
cundabant^ tanquam parturi- 
ens videbatur. At vulgus mo-20 
leste ferens quod qui aiitea fi- 
dem negaverant, eandem de 
integro confiterentur^ adversus 
Alexandrum tanquam hujusfa- 
cinoris auctorem conclamare 25 
coepit. Instans illico Praeses, 
interrogavit hominem quisnam 
esset. Qui cum Christianura 
se esse dixisset, iratus judex 
eum ad bestias damnavit; Post- 30 
ridie igitur una cum Attalo 
ingressus est. Nam et hunc 
Praeses, gratificari populo stu- 
dens> bestiis rursum tradide- 
rat. Ambo itaque cnm omnia 



EPJSTOtA VIENNENSIUM ET LUGD. «87 

^A^^^m fJOF^ ^$va^c^o^ f^n^e y^x^tmis u «AAtf, 

# UXtkCk KClff-Ot KUi^^U ifJUf^WifTC^ T^ Qsoi* ^s ^A^dctt^ 

wiri im T^ miii^cif rTnrsB^n Kct^s^cLs Xj ws^uKomo^ 
^nifcck n ourro rw a-ccfjLc^riev k/ittcl ins^psfiTOj ^ 9^ 
tV tsMiStos: T^ ^Fc^fMLkK^ (pam. iJou touto fifu^ ivS^^cifB^ag 
uQ^icm^ e vJoUks vfjuw. nfi£f ^ ^s dv^fOTnis kS-iofAiSh^ 
lOtf^' STi^inf^ n vsovfi^ov vffniikfiiv. iTTS^cifdSves ^s ri OHt^ 
f/M ixi^ i &SOS, cujTSK^iB^' QfajT oif0f4,ek ovK egi/H iti 

<4K . lE^^i TBcbccL as TWrois t^ s^w^ Ximo^ nff^ TOttf 

fjsfifffifAc$x^^9 n ^eufiivA C7c^v sla-SKOfM^sro f44fMt i(gy 

IS HmuM ^cu^cifiou oif TTsrrsKcu^sKcb krZv. lU H^ KO^hfT 

fniifcL» MTiyoyTo w^os ro fyssTTHif r^ t«^ Xonfay KAho^m^ 

Hg^ il¥cf,yKA^afro ifiinivai Kora tc^ fiJiwAaHf cuiroisf, fyjtf 



tarmentoruni genera qua ad- 
l^ersiis ipsos excogitata fiie* 

iQxmt, in amphitheatro percu- 
^gni^nt^ maximoque certa- 
iiiiDe'perfuncti essent, tandem 
glaidio percussi sunt. £t Alex- 
ander quidem nec ingemnit un- 

y^ qHam> nec vocem ullam protu- 
Utj sed interius mente in se 
collecta coUoquebatur cum 
Deo. Attalus vero cum in fer- 
rea cathedra collocatus undi- 

9pqae torreretur> et ambustum 
«orpus nidorem gravissimum 
e^halaret^latino sermone popu- 
Idm allocutus : En inquit^ hoc 
demum est homines vorare quod 



agitis. Nos v«r.9 neque homVr 
nes voramus^ neqite oipiEXiRQ 
quidquam mali facimus. Inter- 
rogatus etiam quod nomen Dei 
esset : Deus^ inquit^ nomen mm 
habet perinde ac nos m(^rtalet, 
14. Post hos omnes^ ulti- 
mo tandem sp^ctaculorum die> 
Blandina rursus iUata e^t una 
cum Pontico adolescente quin-* 
decim cirdter annos nato. Qoi 
etiam quotidie antea introducti 
fuerant>ut reliquonun cruciatus 
intuererentur. Adactiquepersi* 
mulacra Gentilium jnrarcj cum 
in. proposito constantes per- 
manerent^ Deosquie illorum ni* 



a88 RELIQUIiE SACRiEi 

MKTil^, fjififri To yvvcuov al^icB^vai. ^^W Tra^ma, ^ t4 
^a Tra^iQdX^v curritf, j(^ ^uL zsaarfi^ iv k^kXu iiHfYoif 
KoKaa-iuf, iTraXt^nXMf avayKo^ovTi^ ofioa-ai, iXtik fi^5 
^vofAivoi TouTo TTPa^ai' o fuv ya^ HomKog xnro r^f 
aiiX(^^ zsa^a^fjujfiivo^y a^ n^ Ta SB^vfi fiXs^iiv m 
iKiivff ^v vs^^i7rofJiivf\ ksH ^^i^^^^ cwrov, xsoff-av KoAe^ 
civ yivveua^ wrofuivaSf aTriiuKi to zsviufia. ^ ii fior 
KO^ia ^XMfMva TrojvTCdv i^aTfi, KaJBam^ f^f^f ivynifs lo 
wctfio^fi^a^a Ta TiKva ^c^ vtKfi^^ov^ w^oyrifdAj/cura 
Ztffof Tov jStf^^AM* avafiiTfHfiiVfi k^, cu/rfi wavTO, Ta t£v 
vfcuiluv aycovioTfjiaTa, iavriuii vrfo^ amwg jgfiupoua-a H^f 
ayaXkioofJiivfi vjr\ r!i i^oieay a^ iW vufi^iKov iilirvov ks- 
KXflfJLiVfi, a>i^ fifi TT^og Bf\^ia liiS?ififiivfi. xgj fjumt tos 15 
fJLOj^iya^' fjLira Ta Bfifia* fjutra to Tffyavov, TWi^arof 
iU yv^oBov liXfiBiia-a, Tcujfco vJet^iGXfiBfi* K£H '^>^clvw 



hili facerent, tantus in eos ex- 
arsit multitudinis furor^ ut nec 
statem pueri miserarentur^ nec 
mulieris sexum ulla proseque- 
rentur reverentia. Cunctis igi- 
tur cruciatibus eos vexare ac 
per omnia pcenarum genera cir- 
cumagerecoeperunt^ jurare illos 
subinde compellentes. Num- 
quam tamen id quod volebant^ 
perficere valuerunt. Nam Pon- 
ticus quidem Sororis exborta- 
tionibus incitatus^ ita ut Gen- 
tiles quoque ipsam esse ceme- 
rent quse puerum bortaretur et 
confirmaret^ cuncta supplicia 
generose perpessus^ animam 



exbalavit. Beata vero Blandi- 
na omnium postrema^ tanquam 
nobilis mater qu» filios ad for- 20 
titer certandum accenderat, et 
victores ad regem prsmise- 
rat^ eosdem certaminum cursus 
quos filii confecerant remeti- 
ens^ ad eosdem ire properabat^ 25 
de exitu suo Iseta atque exsul- 
tans^ prorsus quasi ad nuptiale 
convivium invitata, non' bestiis 
objecta esset. Deniqne post 
flagra^ poBt ferafum vellicatio- 30 
nes^ post sartaginem : reticulo 
inclusa, tauro objccta cst. A 
quo diu in aHtim jactata, nibil 
jam eorum quse fiebant penitu» 



EPISTCHCA VtEMNSNSlUM ET LUGD, 089 

ifMhayMrm t£p iSySv, m fM\ H Tcinitm iru^ currik 
5 ^l^ rciaSuT^ f(sjif roa^c&rd, t*jra^t¥. 

i/. 'AXK* kit oirrm ko^v i?JLfAf^m mrm ii fJMA^ 
sca^ 4 TcT^W rwg a/yieuf ifunmif. virh ytt^ ay^m ^fi^ 
Aji^fid^ ^ (a^a^A dfsiXo^ ra^ax^ma, ib&vraL^o^ £xr 
xi^ ^AAiff iShOff i^v im rik trcifJLd&iV i/<cifiC$^tv t 

t6u6^ ai/roiv. rh yofi vmi^Sra^ aw^if ovk i^mwH^ A^ 
ro f^i ixfw ivSrfodTivov iiriXoyiTfJi^v* fiaM<ov Ji i(^ f^t^ 
xouv amSv riyr o^/ipf* KO&^awsf &fi^iou f{^ raj fiyifMvof 
iMy rai ififi^f ro ofMiOV tU fff^Sis' oiiKov infeiKWf4.$v$^ 
fMTof* *ivdk fi y^a^ *ahfi^»b''i, ^i avofu^ avofit^&arcd hi$ 

i5 Ksfi iiKo^of iiKOAC^^nrod en, koji yk^ rovf ivam^o^rvi^ 
yirraif iv t^ ii^xr^, jffa^a^v Kuriv' ifrif^xSf tifa^ 

•m • - 

sentiens, tum ob spem et com« Viendi^ in sanctorum corpori» 

prehensionem eorum quae cre* bus protervia illorum invenit, 

debat bonoruin, tum ob fami* Neque enim ex eo quod a mxt* 

20liarem congressum qnem cum tyribus victi fuissent^ pudore 

Qiristo in oratione babebat^ ae verecundia suffundebantuFj 

tandem et ipsa victims instar quippe qui humano sensu ac 

jugulata est : ipsis etiam Gre^iv ratione penitus essent destitu» 

tUibos ingenue fatentibus^ nul» ti. Sed contra Praesidis simul 

25 lam unquam apud se feminam ac populi tanquam immanis 

exstitiste^ qusft tot ac tanta per* belluae magis inde acoendeba* 

tulerit. t ur f uror^ qui quidem nulio } ur^ 

15. 8ed ne sie quidem furor adversiis nos squali odio fere« 

illorum et immanitas adversus bantur : ut impleretur scriptura 

30 Silnctos conquievit. Quippe fe» quae dicit : Iniquus adkuc tfi(* 

* » et barbara gehtes ab imma*- que agat, ei justus adhuc ju»iU 

la illa bestia concitatss, pacari ficetur. Eorum enim corpora 

faciie non poterant. Qmn po^ qui in carcere suffocati perie» 

iiut aUud quoddam initium sae» rant, caoibus Qbjecenmt; sqI» 

^ ApOQ. cap. ult. eotHmr ] I* 
VQU I. V 



.af^ 



RELIQUIiB SACRjE. 



9I/4MV. KOJJ TCTi ^ tff^oB^iVTif. TATi t£v Bfjftm, TCLTi tS 

TOv^f Mi^^eiM, 'Tfi fMBv iTTra^a/yfiiyct^, mi ii itvBrftiMU' 
fii¥A, K t£v /^^ittcov T€tf Ke(pAXa^ av¥ tw a/Trctfi^^/ui^ip 
ewTcov aa-ojUTco^ aTtUpoo^ TreL^e^^ATlw fiera ^^arUfn^^ 
x^f iTrifjLeAeia^ ^fiepcuf avxj^cd^. n^ ci fiev iviS^ifJuifTo 
xcijj ^^vxov w oiorrcL^ eir aJurm^ ^Twneg tivcl TSe^u^ 
Tcre^civ eK^iKfio-tv tsa^ cLVTciv XclGuv oi JS iveye/MV i(^ 
iTrerciB^cL^oVi fieycLXvvorre^ cLfJLCL to* ei^hcL aMrjuv, 9(sH 

MKeivol^ Tr^OTCLl^OVTe^ TVIV TCVTCOV TifJLCO^iciV. ol Jf iTnHKi- 10 

^e^oi K KcLTcL worov ovfJLTfaiB^fiv ^oKouvtif, miiii^ov iro}ii 
?\MyovTig* 'csou o &eog cuurciv, Kot^ ti aifii^ civ^ny 9 d^m- 
drkiicL, fjv kcLt ^^0 Tfi^iajurm ei?kOVTo '^i^joki H^^ ra, fuv 
cLTT eKeivcdVf TOiOAjrrfiv eixe t^v TSoiKiJsicLV^ tcl Si kclB* 
fjfjLcif ev fjLeycLAa KoLBet^KH TrevBety itk tq fjui\ ^vvcl^oji U 
TCL a-cofJLCLTCL K^v^^cLf tJJ yj. ^s ycL^ vv^ avveioCLX^iro 
fjfjLiv Trfog TotjTo, ovre cL^yv^ioL hraBev^ ovre XtTcLveicL kSv- 



licite observantes noctu atque 
iuterdiu, ne quis nostrorum ea 
sepulturae mandaret. Post haec 
quicquid aut a bestiis, aut ab 
jgne reliquum fuerat, partim 
laniata, partim ambusta mera- 
bra exponentes : reliciuorum 
denique capita cum ipsis corpo- 
rum truncis similiter insepulta 
per plurimos dies additis mili- 
tum excubiis custodierunt. Et 
.alii quidem infrcmebant ac den- 
-tibus stridebant in mortuos, ad- 
hiic exquisitfore quodain sup- 
plicio eos afficere cupientes. A- 
Jii vero irridcbant insultabaat- 

• • • 

que, simulacra sua laudibus ex- 
toUentes^ ac poenas de marty- 



ribus sumptas eis adscribentes. 
Nonnulli paulo xquioresy et 
qui vicem nostram dolere quOf20 
dammodo videbantur, expro- 
brabant identidem hsec dicen- 
tes : ubi est Deus eorum ? ct 
quid illis profuit haec religio, 
cui vitam quoque suam post-2lJ 
posuerunt ? Ac Gentilium qui- 
dem insectatio talem habuit va- 
rietatem. Nos vero gravissimo 
interim dolore premebamiu", 
quod humare cadavera nobis30 
non liceret. Nam neque noctis 
tenebrae nos juvare, neque auri 
vis flectere, neque preces ulls 
animos eorum commovere po- 
tuerunU Sed omni studio at- 



EPISTOIA VlENNENSIUM ET LUGD. af^f 

ij-'. TowTOij k^ris (inqiiit iSusebius) fji^e^* hspoL ^uffi, 

^ ^eu cvp riifictra, rZi fJM^^m zsebVToiaf^ 'md^Mky- 

5 puitkcB^evTcL H0J OA^^ieiSi-iVTA im fifjLspAir s^, f^eTh-etreei 

*xeuvTeL KCLJ ed^AXco^iVTCL xmo ts^v ivoficov KctTBoretpocB^fl 

tl^ rov ^lfo^oivov tsoTctf^ov mXff^iov zsdpcLppeovTci, otcc^ fiij 

ai Mi^/ctvov eu/Tcov ^cuvnTCLi im tiIi^ yri^ en. ^ Tcuri 

&r^eLjlev, eo^ Svvi,fjLSVoi viKViarcLf toj/ Qeov, kolj a^eXecB^ccf 

iOMtiav iyjv ZSeL^iyyevedrieLV* 'ivcL cog eXeyov iKeivoiy fif] Jls 

• $XiriacL i^cia^iv AvcL^a(fecd^y ep i\ TreTroiBcfre^y ^evffv uva 

Koj Kcuvfiv fifjuv eWdyova-i B^o-Keictv, Kouf KcLTcLppovdvTi 

TC^ ilHveSv, eTOifMi Kf fJLerCL X^^^ fiKovTeg STrl tov Bolvou^ 

rty* vvv t^cofjLev e\ olvcl^o^ovtcli, y^ el ^vvcltoli fiofiB-fia^ctf 

\5ou/roii ©fW oufTcov, Kj f^^AeeS^a/ SK Tav x^^tdv fifJLcov^ 



qae industria ciidavera custd- 

diebant, quasi ingens lucrum 

facturi^ si sepultura caruissent. 

16. NonnuUis deinde inteljectis 

20 hsc addunt. 

Igitur itiartyTum corpora 

postqnam omni genere icontu- 

' tidiae traducta^ et sub divo per 

ftex dies expositft jacuerunt^ 

25 tandetn cr^mata atque ih cihe- 
res redslcta^ in prȣaehtis Rho- 
dftni alveum fiparsa sunt stb iih- 
piis, ne nllae deinceps eorunl 
teliquis in terris superessent. 
Atque id agebant^ protsus? qna-^ 



si Ded superiores esse, et re- 
sufrectionem iliis adimere pos- 
sent : ut quemadmodum ipsi 
dicebant, ne spes quidem ulla 
Tesurgendi eis relinqueretur, 
qua freti novam quandam ac 
pei^egrinam nobis invehunt re- 
ligionem, et gravissima quaeque 
tormenta contemnunt, promp- 
tique et alacres mortem sub- 
eunt. Videamiis nunc an sint 
resurrecturi, et utrum adesse 
ipsis Deus suus^ ac de manibu^ 
nostris ipsos eripere yalcat. 



IJ2 



09^ 



RELIQUI/5 SACRiB. 



Alia Fragmenta 
. Apud Eusebium ejusd. lib. cap, 2. 

i^. Oi H^ iin Tog-auTW ^AAnr^^ 'W M^^ X^£ 
iymm'^, of $¥ fMf(p^ Qiou wra^xfi^¥, ix if^rafyfm 
nyna-aTO to MOf Uct Qs^' ohi iP Touum^ J^ v^«fx^5 
Ti^y Kgj ovx ifTrtt,^ iii ^if, iXtsM ^oXt<oiK$^ {JM^n^f^mh 
Ti^, Kc^ iK dn^ic^¥ aZB^if Jufci^ipBrinef, ic«^ ri KMrijr 
fi0 Kc^ Toug /lii/xitTra^ i(^ Tei Tfttvf/utra ^xpvrif tSi^iKd' 
fHva, evT amoi fiofrv^ iajurif iiHKfifQTloPf. Srt f$Mp 
nfuv iTTiTfmov riroi rZ ovofMun ^fo^Ayofeum «vrdvfMO 
aJiC iiTTOTS Tif nfjtMV ^i STn^oXfif if Jmi ^oyou fAOfrv^ 
ajuritf Trfoa^lTTsv, i7rs7rki\arg-ov mxfco^. ifJkW y^ 04^* 
Xft;^yF T9IV r^^ fJiOjTv^ia^ w^oa^^a» r^ ^^^ "^^^ 
m^ra KeCi a^fiB^iyu fiofTVfi xeu vSfmvroKu rm ViK^v, ^ 
ipX^iy^ Tjjj- t^aivi^ Tov QeGu' j(^ i7rifJLifJLVf\a-Kovro reov ^i- 15 
K7\XvBoT60V ij^ fjLetfTv^eoVy v^ iXeyov^ iKiHvoi fi^ fia^rv^ 



17. Qui qiiidem Christum ae«> 
mulari atque imitari tantopere 
studuerunt^ qui cum in forma 
Dei esset, non rapinam arbitra' 
tus est esse se aqualem Deo : ut 
quamvis in tantum gloriae cul- 
men evecti essent, nec semel 
atque iterum^ sed saepius mar- 
tyrium subiissent^ et a bestiis 
denuo in carcerem relati es« 
sent ; quamvis ignium impres- 
sa vestigia, quamvis vibices et 
vulnera toto corpore circum- 
ferrent, tamen nec se ipsos 
martyres pra&dicareot, nec a no- 



bis ita se appellarl paterentur, 
Verum si quis nostrum per 11- 
teras, aut in familiari colloquio 
eos martyres compellasset^ ob-20 
jurgabant graviter atque incre- 
pabant. Martyris enim appel- 
lationem libentissime coucede- 
bant Cbristo, utpote fido yero- 
que testi, et primogeuito mor- 25 
tuorum^ Yitaeque caelestis prin- 
cipi et auctori. Eos quoque 
qui jam ex hac vita raigraTe- 
rant martyres, nobis comme- 
morabant, aiebantque : fai jam 30 
sunt martyres, quos in ipsa 



4 PhU. ii. 6. 



' Apoci.5. etiii* 14. 



EPISTOLA VlSNNfeNSItJM IT LUGD. ng^ 

i^Mip^yurei/uyof amav ^mu Ttif i^oi^ov Tffy fict^^Uti^ 
flfm^ a o/ioXoyoi fiir^toi k^ rttirum. nffj fAerk ^AZffucov 
^-o^iKcbioutf toiff iieXp^, hofA^mi W iKnm^ ^%^ 
'5 yimnc^ vr^f th rr AMo^d^^ya/ oun-ou^. koj Tfjv fih ^veu- 
IJU9 t^ fJUifrufitbf ^pya ijrihiKyvyro, itoX^f Trufffia-ia» 
Ayorrif fzrpW vfajyra ra iByfi* kojI r^y iuyiyenty iuL ttfir 
irtrofJLoyii^ xa) oJtpoCla^ Keif aT^ofA,ia$ ^ayi^y imiouy. 
tiiy X w^ir tov^ aiiXip^^ tm fjLO^^m yr^oa^opidy 
10 tifa^Syro, ifMrm?^TfJtiyoi ^oSa QtS. 

nf. Ka) dilbis firti $poixiot f&urh. * ^Etaf^iiyify iaJUTitf vir^i 
T^y K^ataMy x^^i^^f ^ ^^ iKayu^ m UTiy vrspecfAiyot, 
riri X ^Hri fiiy aTreXoySrro,. KaTffyo^ovy ii Heyof* 
ikuoy fWf aarayraf, i^a-fjLevoy ^ iieva" Koj VTrep rcoy r^ 
15 dkfA iianBerrcdy fiux^^rro^ KaBainf ^Te^ayog o re^og 
fiofiTv^^* Kv^ie fjcfi ^ori^ curroi^ nyy afJLafriay Tomfiy^ 



confessione Christus assumi 
'voliut, professionem ipsorum 
moite tanquam annulo obsig- 

^ nans : Nos vero viles atque ab- 
jecti confessores. Simul pro- 
fosis lacrimis obsecrabant ^- 
treSj ut contiuuae ad Deum pre- 
€€8 fierentj quo tandem ipsi 

25 perfectum finem adipisci mere- 
rentur. Ac reipsa quidem vir- 
tatem martyrum exbibebant^ 
cum ingenti libertate ac fiducia 
Gentilibus respondentes : et e- 

30gregiam animi indolem partim 
tdlerantia^ partim quod metus 
ac pavoris expertes essent^ per- 
spicue testabantur. Ipsam vero 



martyrum appellationem a fra« 
tribus sibi oblatam, utpote ti« 
more Dei constricti refugie- 
bant. 

18. Et paulo post: deprimebant 
se, inquiunt» sub manu potenti^ a 
qua nunc sublimius elevati sunt. 
Tunc vero omnium defensio- 
nem suscipiebant^ neminem ac- 
cusabant. Cunctos absolve* 
bant> neminem ligabant. Quin* 
etiam pro illis a quibus acer» 
bissime cruciati fuerant^ exem^ 
plo perfectissimi martyris Ste* 
phani^ Deum precabantur : Do* 
mine ne imputes illis hoc pec^ 
catum. Quod si ille pro lapi« 



» iPet.v,6. 



t ActvU.bk. 



VS 



294 



RELIQUI^.SACRiE- 



rm aJeX^pcov; 

Ka) ai>^i$ fQL(r) [1$^ eTegu. 

OvTOf yof KOA fJLeyi^iO^ airm ^po^ {turov 6 zsoM/iof 
syevsTO, SiO, to yvfjo-iov t^j- aya,7rfig* <W i^o^vi^gS^cV «5 

d^flfy OV^ TTfOTSfOV COBTO KCtTCLTriTTOdKSVaJly ^COVTAg^ €^€fl&ni[, 

i /)S iXaJoov KAv^xf^fjia Korci toHv ws^nlaKffrav' a,?^' sv off 
STrXsova^ov ojutoi^ tovto toI^ svSss<^s^oig STTvi^Kiiv, fjLffr^tM 
(nr/iciyxvcL sxovTsg. t{glj TfoTk^ct tts^i avrm SKX^ovrsg ior- 
KfvcL is^cg T^v waTSfoL, " ^coijv iprtio-cLVTO, ii sScdKSV amm" 10 
^y n^ avvsfiBfia-cLVTo Toig TrXviTkOV' kcltcl zScivTc^v viXfjf^ 
^oi TTcog Qscv cLTTsXB^ovTsg^ slfviwiv AycLWfiTavTsg aety t^ 
sl^fivfjv fifjiiv TScL^syyvfia-cLVTsg^ fjutr slffivfig sxo^^W^ ^f^f 

©SQV* fJtA] KCLTaXlTOVTSg TTOVOV TlJ fHfjTf), fJLfj Jlf 9'^a'iy I(^ 
TTOXSfJLOV Totg CL^eXCpolig^ CL^CL X^^^^ ^ ilfflVflV K OfJLOVGlOLV 1? 



K9^ oLydTrfiVi 



dantibus orabat, qnanto magis 
pro fratribus eum orasse crecli- 
bi!e estr 

Nec raulto post, haec addunt. 

Hoc enlm nmximum certa- 
men illis fuit adversus Diabo- 
lum, ob sinceram ac minime 
fucatam caritatem : ut quos ille 
malignus scrpens vivos jam se 
devorasse crcdiderat, elisis fau- 
cibus revomere cogeretur. Ne- 
que enim fastu et arrogantia 
intumuf^Tunt adversus lapsos, 
scd ea quibus abundabant bo- 
na, indigentibus liberaliter sub- 
niinistrabant, materna quaedam 



misericordiae viscera gestantes, 
magnamque vim lacrymanim 
pro illorum salute coram Deo 
Patre fundentes. Vitam peti-2Q 
erunt, et largitus est eis Deus : 
quam etiam illi proximis suis 
communicarunt, ubique victo- 
res ad Deum profecti. Cum- 
que pacem dilexissent, pacem2^ 
nobis commendassent, ip4 cum 
pace migraverunt ad Deum : 
non dolorem matri, non fratri- 
bus discidium ac bellum, sed 
gaudium et pacem et concor-30 
diam caritatemque omnibus re- 
linquentes. 



» PS. XX. 4. 



EPISTOLA VIENNENSIUM ET LUGD. 295 



De eadem Epistola 
Hcec Eicsebius in cap. 3. 

- *H S* avr^ Tflov iffgoa^fjJvanf fieigrvpoov ygei^ri, xa) iWfjV rtvoi 
p^fMii a^iMf is^oglctv mpii^sim i)v xa) oileig av yevoiro f^ovogy [Mj 
5 oup^l TflBV kvTtv^oiJLivafv elg yvwriv «rpo^eiva/. v/sl tk oSreo^. 'AXxi- 
^ia^OM yip Tivos If avTMVy vruvv av^rjgov jSioDvro^ jS/ov, xa» /xjj- 
^gvo^ HXoog TO nrpoTepov fieTaXafiSavovrog^ aXX' ij 0^0) jLto'vw xal 
SSoTi ^^ptofi^ouf vrs^poofAevov ts xa) ev rjj slpxrp oureo Siaysiy, 'At- 
ToAflp jXSTfle Tov vrpooTOV kyma ov Iv Tai ojx^ideaT^ ^vuo^ev^ avs- 
lOicaAuf^ OTi jct^ xaXM$ «7010/1] 6 'AXxi^iaSij^, /x^ yjpaoftjevog Tolg 
xricpLourt tou 06Ou, xa) aWois tvttov (TKav^aXov VTToXsi^KOfuevog. 
%t&&iig Ss 'AXxiSiaSi]^^ travTcov avsSi}V jxmXajxSavs^ xoi i]u;^a^iVci 
r^ 0f(». ou ya§ aveTriiTKenlot y^apvrog 06» ^o-av^ oAAa ro tsrvsujxa 
TO oe/ioy ijv <rujx^ouXov auroT^. 



15 Porro in eadem epistola quae 
res supra memoratas complecti- 
tor, Rua etiam habetur narratio 
prorsus memoria dignissima, quam 
qoidem nihil vetat quominus hoc 

20k>co lectoribus proponamus. Sic 
«utem habet. Alcibiades quidam 
imns ex illorum martynim nume- 
TOy dunim .et squalidum vivendi 
genus sectabatur : nuUumque om- 

25 nino cibum admittens, solo pane 
et aqua ad id usque temporis vesci 
Cjonsaererat. Cumque m carcere 



positus eandera vivendi rationem 
veliet retinere, Attalo post primum 
quod in amphitheatro confecerat 
certamen, revelatum est non recte 
neque ordine facere AJcibiadem, 
qui et creaturis Dei minime utere- 
tur, et aliis exemplum scandali fi- 
eret. Paruit itaque Alcibiades, et 
cunctis deinceps cibis promiscue 
uti coepit, ^tias agens Deo. Ne- 
que enun divina gratia eos prsesen- 
tia sua destituerat : sed consulto- 
rem habebant Spiritum sanctum. 



. De eadem Epistola 
HcBC addit Euselius in cap. 4. 

^O' Ti Sfi ketlaXiyetv rov Iv ty, SijXcode/ci] ypot^ roov fiMgrvgoov xari" 
koyov. iS/a fiev reov a^OTjx^o*» xe^aXij^ TereXfiMO/MVcov* IS/a Si. rcoy 
^ga^v els ^pav nrapaSeSXrjfievoov' xai av^tg rcov br) rij^ cipxrijf 
Xfxoif4i2|x6vsov' Tov T6 apt^fulv Toov 6i(rrri t^T6 mptovToov OjxoXoyig- 

Ceterum quid opus est expres- objecti, alii in carcere exanimati 

35 sum in supradicta epistola catalo- sunt? Quid item opus est referre 

gum martyrum hic recensere, quo- numerum confessorum qui postea 

rum alii securi percussi^ alii teris superfuerunt? Usc enkn quican« 

U4 



^96 



RELIQUIiG SAGRiE. 



vwv; OTfip yoip fl\ov, xotj rottrra ^o^iov mkii^ifoera iuLyvmwxff fHToi 
X*^^ otvoLXoiSovTi ri avyypaiJ^aj o xol auro rp raov /xtfpruponr 
(for. |itoe^rt;gicoy) awotyooy^ ^gog ^iiMVy eo^ ysy Spijv^ xarelKsxreq. 

^ue voiuerit| cancta poterit ple- ut supra monuimusy in passioni* 
tiiasime cognoscere ex ipsius epi- bos martyrum a nobis couectis xn*5 
Ufilm lectioiiei quain qmdem nos, tegram inseruimus. 



De aHa quadam Fratrum in Gallia Episiola 
HcBC Eusebius cap. 3. 

tm 8* aiJ^\ Tov MovTavov xoi 'AXxlSm^v xo} Os^Soroy^ mpl 
i^y ^puylav agri t^s zrpSrrov t^v vrtqi to5 vpof/ffrtumv vwokf^tv 10 
proLpoi 'GToKkol^ ixfipofMVwv* «rXsifa/ yap ouv xoel^osAAoti w«p«t- 
io^owoua^ To5 de/ot; x^pla-fMLTos sio-eTi Tore xotTo^ iLO^povs exxXff- 
tf^ia^ fXTsXouftsva/^ criViv «70^ croXXoT^ tou Kaxetvovs ^pofffnAaof 
mapuxpv* xa) ^ ha/foovias vvapxpvo-fis vapl roov iiiviKoopLivmv, 
*AT0i:S 01 x«t^ t^v raXXiav ahXffi, d}V iS/ov xpla-w i^ 9§p) rir 15 
rsoy, ivXMSrj xotf opdoSo^oTanjv tnroTaTlovfriv Ix^sjxsvoi i^ reov frey^* 
ovTOi^ TeXsieodsvTccv fjLapTvpcov hsc<pi^v$ STif oXa^* a^ Iv isirfiols m 
UTagp^ovTSj, ToTj i^* 'Acria^ xai <^gvylas aSeXf oT^ hs)(apa!^av* ov 
ftijv aXXfi^ xojf *£Xet/dEpa) to) rore 'Pooftaieov hKurximoy r^s '^ Ix'* 
xXi$<ricoy elpyiviis evixa ^pecSsvovres, qq 



Ceterum ctim Montanus et Al- 
cibiades ac Theodotus, tunc pri- 
mum in Phrygia opiuione homi- 
num tanquam ProphetaB celebrari 
coepissent (multa quippe divinae 
gratiae miracula in pluribus eccle- 
siis etiam tum fieri solita, fidem 
plurimis faciebant eos quoque 
prqphetare) cqmque illorum ho- 
minum causa dissensio orta esset, 
«|ui in Oallia erant fratres, priva- 
lom de his judicium suum^ reli- 



giosum inprimis et cum recta fide 
consentiens, rursus eidem epistols 
subjunxerunt, prolatis interfecto- 
rum apud se martyrum variis epi- 
stolis, quas illi dum in vinculis25 
adhuc essent, partim ad fratres in 
Asia et Phrygia degentes, partim 
ad Eleutherum Romanae urbis epi- 
scopum scripserant, pro pace ec- 
clesiarum quasi legatione fungen«30 
tes. 






'». .^> .. ' 



ANNOTATIONES 



m EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 



P. ^J. 1. 6k 0\ h Pfsvv^ Scc.] Celebris hsec epistx)la ab 
CEUnuDenio in Comment. suo in Ep. prior. D. Peiri cap. iii« 
p. 149. ed* Veron. S. IrepaBO satis aperte tribuitur. Aitqud 
fe arbitrari Hen* Valesius, ejus auctorem fiiisse Irenieuaj^ 
eo tempore Lugdunensis ecclesi«e membnun. Quin el 
yaledo babes hac de re consentientem Cavium m Fitt^ 
PP. ApQStoL Dodwellum Dissert. vi. in Jrenasumy §• 2as 
Massuet. Dissert. in Irenceum ii. Art. 3. et alibi^ Basnag^ 
]/binal. vol. ii. p. 168. multosque alios fortasse, nam asserit 
Cavius Hist. Lit. vol. I. m IremBo, idem sentire de hac re 
cmmea pene eruditos. Cum vero epistolse hujus, ^uae no^ 
mine ecclesiae Viennensis et Li^dunensis conscnpta est, 
mictorem Irenseum esse^ neque Eusebius neque Hierony^r 
mu8 affirmaverit> eandem scriptis^ quse ego coUigo, addeur 
d^ censui. 

Singularem ejus praestantiam uno ore testantur omnea ; 
{diis auteni viris magnis, ut verbi causa Josepbo Scalisero^ 
pra&termissis unum sisto Valesium, qui in Epistola ad 
iDIerum Gallicanum Hist. Eusebii prsemissa haec scribit ; 
f^ Epistolam Viennensium ac Lugdunensium statim pro-* 
'^feremusy quod pulcherrimum est atque vetustissimum 
'^ totius ecclesi» in hoc genere monumentum. De cujus 
^^ laudibus cum multa jam dicta sint a multis^ nemo ta-» 
f^ men pro illius dignitate hactenus est locutus. Adeo 
'^ ejus epistolae meritum ac pondus omnem dicendi vim 
<< superat. Atque id fatebuntur quicunque eara siepius 
^^ Jegerint. Quo plus enim legitur, eo semper videtur esse 
f^ praestantior.'' Haec Valesius. Memorata est epistola in 
Passione SS. Epipodii et Alexandri his verbis. Post vasiis* 
§imam martyrum stragem et scevientmm passionum cruder 
litatem^ de qua etiam Christi famuli qms tune illustris* 
^imtB urles Vienna et Lu^dunum tenebant, ad ecclesias 
^ice et PhryginB scripta misemnt^ cum pnene ad integrum 



%gi ANNOTATIONES 

Christi nomen a gentililus credereiur extinctum ; per prodi' 
tionem domesticam Epipodius et Alexander occutte operam 
dare Catholico Jidei cultui Prcesidi nuntiantur^ Acta Mart. 
a Theod. Ruinarto edit. §. ii« p. 74. ed. Amst. Ut' Euse- 
bii editiones taceam, edita est epistola, sed ex Rufini La- 
tina interpretatione tantum, a Godf. Henschenio in Aciis 
Sanctor. tom. I. Junii mens. p. 162. seqq. et ab eodem 
Ruinarto ubi supra ad p. 60. et seqq. quem ego imitatuSi 
epistolse quod servatum est in sectiones divisum exhibiu^ 
quo melius legentium commodis consuleretur. Idem hoc 
iecisse nunc video Gallandium, qui vol. primo suae Biblio' 
ihecce PP, hanc epistolam sicut Martyrum Lugdunen- 
sium Fragmentum illud, una cum Valesii notis mseruit, 
additis aliis quibusdam observationibus ex Ruinarto Rea- 
dinmque editione Eusebii petitis. In Memor, autem £i> 
clesiast. tom. iii. de his egit fragmentis accommodate ad 
ordinem temporis Tillemontius. 

Quod ad annum attinet^ quo hsec Gallicana vexatio ex- 
arserit^ contigisse eam anno imperii Antonini Veri 17- tra-'- 
dit, ut videbis, Eusebius in hujus lib. quinti principio^ ubt 
Gonsulendus est Valesius. Auctor quoque Passionis, quam 
modo memoravi, SS. Epipodii et Alexandriy vel eundem 
annum, vel in codicibus nonnullis decimum octavum^ ha- 
bet. Contra illos porro, qui ad annum 7. ejusdem imperii 
honrni martyrum tflumphos, fide nixi chronici Eusebii 
quod historiae ejus hac in parte adversatur, signare volunt, 
multa nova argumenta attullt Moshemius, Ohserv. Sacr. 
et Histor. lib. I. cap. 3. §. x. et seqq. vexationem isthanc 
anno Christi 177. attribuens, qui annus est 17. Antonini 
Imp. Caeterum haec verba Eusehius fragmentis praemisit 
jnitio lib. v. *0 fjt,lv o5v t^^ 'Pcojxa/cov e}c7iXvi<riag IwiVxotto^ Sonr^p 
sttI oydoov eTO$ Yjyvi(rafji,evogy TeKsvra. rov /3/ov toutov ^eo^exarog oaro 
TcSv uTTOfoXMV 'FtXsv^spoc §*a^ep^6T«/* erog 8* ^v hrlaKai^ixarov 
avrOKparopog ^Avrcovtvov Ovrjpov, ev m xara riva fiepri rris yri^ 
«r^oS^OTs^ov avappnti^evrog rov xa^* ijfjiMv 8icoyjx5 ef Iwidecscof rmv 
xard Td§ -ctoAsi^ ^fxoov, fwpidlas fj,apTvpm dvd rr}V oixowjDisvijif 
haTrpe^a^ S^o^ao-puZ \aSslv eveg-iv^ dito rwv xot^' ev e^vog (ryjttSsftj^- 
xorwv a xa) ypoK^fi rol$ jxsTgTrfiiTa mapa^o^rjvafy dXrjg-ov f/t^vrifJi^yis 
wg dKri^oos ei^aj^ia ovra^ avfi^SeSrixe, t^j /u,ev o5v 'crep) rovrcov IvTff- 
AgfaTijj v(priyr}a-eoo§ ro tffdv (Tvyypaff.\La^ TJj tcov fJLaprvpioov rifjJiv 
xarareraxra^ avvaywyy ov^ ifopixrjv avro jxovov, dh\d xa) ^iSa* 
<rxa\txr}V 'GTspis^ov hrjyrioriv. OTioora yeroi t^j crapotJcnjf e^on^ 
targayfjiMrelagy ravr eTi:) rov maqovroc dvake^dfji,evo$ vrapa^trofjLeq. 
a\><oi jxsv o5v Ifopixdg croiotJjxevoi Sir^yr^creif, «raVTCtfj av ^apehooxaT 
rri ypoLfrn wXefum vixag' xa^ rpovaia xar h^^poov rpanjyay vt 



IN EPIST. VIE3SINEN. ET LUGDUNEN. «9f 

Jk^i^la^i xa) ivrXiTODif avSpa!yei^Ug, ai/xATi xa) fivploi^ ^mg^ 9ra/*!> 
Bmv xo) «ctrgidtfc xfl^ ttjs cuikifjg ivexsy mpi8(rictg fuotv^ivroov, 6 Se 
yi wip) ToO xotra 08ov «roAiTsujxaro^ ^ii^yijjxaTixo; ^]u.7v Xiyos^ rif 
vnip avris t^; Karet ^oiyijy sipigvi); ei^vixooTaTOu^ tsroXgjEtou^* xoi 
Toif; ev; TOvrpi; vvsp aAi}dffia^ jxaPcXov ^ vaTp/So;* xai fiMXXov inFep 
mr§S§lag ^ twv ^fATaTooy av§§i(ra/xevou;, aleovlai$ avaypa^erai ^* 
Aoi^* Tflov eufTf Ptf/a^ o^Xijrfiov Ta$ hs^aca^, xou rag troAuTXiJTtf^ avr 
iplag, TpvjraM Tf Ta xora ^onfjiovoiVf x, v/xa^ ra^ xaro^ T0OV aopa-^ 
TS0V ayniraXfloVy i^Tig etI macrt tJtoi; fefavsg^ slg aiiviov f^vrjfLy^ 
enfaxfj^laiiv. TaWia /xsv ouv vj x^pa ^v^ xad' ^v^ to tcov Si}A8|u*ff— 
^ffloif awtKporuro s^uhov r^g fj^TiroomX&g kTritnjfMi xa) fffapoL TOf 
ijiiXai rwv auro^i ha^pipoixrof /SsooifVTa/^ Aouydnvog xa) B/swa, h* 
av afi^ripmv t^v 'srao^av yipav cJoAAa> to) ps6fj.ari nrepi^^iosv . i 
^Potoofig faroTafi,og hi^&tri. t^v ouv mep) tcov fiMprugoov ypa^vjVj al 
TpS« Sia^^raTOi ex,xkri<rioLfj rotig xara rr^v *A(riav xa) ^piryioev 
iiOfKefi/mvTaji' ra 'vTOLq aurals ^pay^^ivra^ toutov avifogovccq tov 
TpMTOv. wotpa^a-ofJLo^ he rag aurav ^mag. OI kv Biewi} xoi 
AocrySovvc» &c. 8cc. Igititr Soiere Romance urhis episcopo 
post oclavum episcopatus a?inum vita functo duodecimus ah 
apostolis Eleutherus in ejus locum successit. Annus tunc 
agehatur septimus decimus imperii Anionini Feri. Quo 
iempore cum in nomiullis terrarum partihus violentior ad- 
versus nostros persecutio commota esset ex incursione popur 
lariumy innumerahiles prope martyres per universum orhem 
enituissCy ex iis quce in unica provittcia contigeruntj conji^ 
cere est. Quce quidem utpote immortali memoria dignissi^ 
ma, literarum monumentis €ommendata et ad posteros tranS'" 
missa sunt. Et acta quidem ipsa quihus plenissima harum 
rerum narraiio contineturyin opere de martyrihus integra a 
nobis inseria sunt : Ex quihtis non solum cognitio rerum 
■gestarum, verum eiiani documenta pieiatis percipi possunt. 
QucBCunque tamen ad instiiutum nostrum spectare mihi visa 
suntj ea inprcRsentiarum seligens, hic apponam. Ac ceteri 
quidem hisioriarum scripiores^ nihil aliud fere monumen- 
tis suis prodiderunty quam heUicas vicioriaSy et erecta de 
hosiihus viciis iropcea; ducum res prceclare gestas^ fortia 
militum facia^ qui pro patria, pro liheris ac foriunis suisy 
manus suas sanguine et infiniia hostium ccede commaculave^ 
rant. At nos qui saa'ce cujusdam ac divince reipuhlicce 
historiam narramuSy pacatissima qucedam hella pro spiri-: 
tali pace suscepta, eosque qui in hujusmodi hellis pro veri- 
iate ac religione potius quam pro patria ac liheris fortiter 
decertaruniy immortalibus liierarurn monumeniis mandahi* 
mus : Athletarum pro pieiaie pugnaniium Constaniiam^ et 
in perferendis muliiplicihus tormentis fortittidinemy tropcea 



Soo ANNOTATIQNl» 

^ubersus Di^mtmes siaiuia, parias tx invisibUUna kMUmi 
viciwiasj coronas denique aaperpeiuam posieriiaiis meme^ 
tiam prcedicanies. Porro regto ipsa in qua siadium ad heet 
aucs dixi ceriamina cansiiitUum Jmi, Gallia vocaJtur. hi 
aac ducB prce ceieris insignes prtesianiesque urhium maires 
celebraniur, Lugdunum ac Vienna : quarum uiramfuepef^ 
meai Rhodanusj universam resionem prcedpiti cursu Mr- 
cumfluens. Igiiur nobilissinue norum locorum ecclesiee cvm' 
meniarium ck passione mariyrum suorum ad ecclesias Asi^ 
Phrygiceque miseruni, ea quce apud se gesia ermi, hoe 
moao commemorahies. Ipsa enim verba ntm gravabar ap^ 
ponere. SERVI Christi qui apud Viennam et Lugda- 
cumy &c. &c. 

P. 267. 1. 6. 01 ly Biffyy)f xai AouySovMp &c.] Duplez faic 
quasstio oritur. Prima, cur hasc epistola scripta sit oon- 
junctim a duabus ecclesiis, Viennensi ac LugdunenM, At* 
tera, cur Galli Graece scribant ad ecclesias Asiae et Pbiy- 
gias, et ad Eleuthenun Romanae urbis episcopum* Quod 
md primam attinet, hoc idcirco factum existimo, quod eo^ 
elesiae Viennensium ac Lugdunensium, non modo loci vi* 
cinitate, sed etiam mutui amoris vinculo conjunctae enuitb 
£t cum in eadem persecutione simut decertassent, ^sto* 
lam de suis martyribus simul et conjunctim scripserunt. 
Adhaec utraque provincia sub unius Praesidis jurisdictione^ 
tunc quidem temporis videtur fiiisse ; ut ex eo conjicitur) 
quod tam Viennenses quam Lugdunenses, ob fidem Christi 
a Praeside comprehensi et damnati esse dicuntur in hac 
cpistola. Hae igitur causae sunt, cur conjunctim scripse- 
rint Viennenses et Lugdunenses. Nam quod suspicati sunt 

Juidam, unum tunc fuisse episcopum Viennae atque Lug- 
uni, id ex hac ipsa epistola facile refellitur, quae Pothi- 
Hum episcopum Lugduni fuisse dicit, non item Viennae. 
Porro Lugdunenses honoris causa Viennensium nomen 
praeponunt, cum tamen ipsi Lugdunenses epistolam scri- 
bant de iis quae Lugduni gesta fuerant. Vetustati quoque 
et nobilitati Coloniae Viennensium id tributum videri pot- 
est. Quod vero ad secundam quaestionem attinet ; ex ipsa 
epistola discimus plurimos fuisse Graecos in ecclesia Lug- 
dunensi, cujusmodi fuit Attalus et Alexander Phryges, et 
Alcibiades oriundus item ex Phrygia, ut opinor : Irenaeus 
quoque oriundus erat ex Asia, et Polycarpum SmymaB 
audierat una cum Florino admodum puer, ut ipse testa- 
tur. Pothini quoque episcopi vel nomen ipsum, GraBcam 
ori^inem designat. Proinde non mirum est, si qui ex 
Asi^ in Gallias venerant^ fratribus suis in Asia constitutin 



IN EPIST. VlENmN. ET LUGDUNEN. jpt 

A&*f«bltt suiiB dcribant : a quibus, ut cfedibile estyepisto* 
Iitin illam de martyrio Polycarpi et aliorum, prius accepis^ 
wa^ Hujus autem epistolfle auctorem fiusse arbitror Ire- 
lueum; qui quidem eo tempore ecclesi» Lugdunensis erat 
preabvter. Valssius. At vero Tillemontius Mm. J5cc/. 
tow. ui. in Mart. Lugd. not. 2. quum dubitet^ utrum hid 
provincie Viennensis et Lugdunensis sub uno prsefecto 
tmic ^iiidem agerent, nos admonet^ duas illas fuisse, que 
pro^inos sibi prsefectos haberent. De variis autem pre-^ 
«kliu& generious confer Valesium infra. Casterum etsi 
mutui amoris vinculo tunc temporis conjuncti sint Chris^ 
tia«i Viennenses et Lugdunenses, quanto odio haud diu 
aatea in se invicem cives duarum istarum urbium flagra** 
verlnt^ nos nescire haud sinit Tacitus lib. I. Hist. cap. 65. 
Vetenmy inquit^ inter Lugdunenses Viennensesqtte £scor* 
liMlffi prascimum bellum accenderatj mtdtce invicem clade$ 
crebrms infestiusque, quam ut tantum propter Neronem 
Gkdbtmque pu^naretur. Et Galba reditus iMgdunensmm^ 
0eMitme imy tnjiscum verterat, multus contra in Viennenses 
honor, unde cemidatio et invidia, et uno amne discretis con^ 
ikeffim ^dium. £t post vidi Petrum De Marca docentem 
in Dissert, sua ad Concilium Ciaromantanum sub Urbnno //• 
faonoris prerogativam in ordine civili tunc Vienn» com- 
potiiaae prae Lugduno ex instituto Galbse ; idemque discri* 
meo inauctum esse etiam in ecclesiasticam dispositionem} 
^uod tOL subscriptionibus Concilii Arelat. I. nabiti anno 
314. Qomprobat. Monet quo(jue clarissimus prsesul^ deberi 
MOidia eoclesias Lugdunensis Pothino episcopo, qui eam 
in re^nem a Polycarpo Smymae in Asia episcopo, beati 
Joannis apostoli discipulo missus est, ut lib. I. JiistoruB 
FraniGortm cap. 24. docet Gregorius Turonensis, qui anti* 
qoitatea illius ecclesiae perspectas habuerat, per aliquod 
tjciE^us in ea urbe moratus cum Nicetio episcopo Lugdu» 
nensi avunculo suo. Vid. De Marca §. cx. p. 559* tomi x; 
CMcit. ^ edit. Labbe et Cossart. 

P. ^. L 14. ht^oih'] iVTeiu^a ed. Steph. Stroth. Paul<> 
tupra Nieephorus SouXoi rou X^^roS pro 8o5\oi X. et xa) Kvglif 
Mqm Xfifov rou Kujpfou ^HJiMv^ pro xalXjifou 'Ii^o-ou rov Kopton 

P. 36S. 1. 4. olxiwv] Christophorsonus ^eeft/faa publica in« 
terpretatur» quod non probo. olxio/ enim nonnisi de priva« 
tis domibus aicuntur, a quibus tum arcebantur Christiani^ 
id^t ab aedibus amicoram, propinquorum^ opificum. Ne- 

3ue enim assentior Rufino, qui Christianos in suis ipsoruoa 
QDiibiia habitare prohibitos existimavit. Valcsxu^. 



%Q% ANNOTATIONES ^ 

P. 26Sk L 5. oAAflt xa) ri not^Xou ^alvsQraf ^jxcov rivd] xiid^ 
Xov pro TO xa^oK» et Tjvti ^jxdiv JWS. Norfolc. 

Ibid.i 1. 8. spi^uero* ayrvjtofirafrdt Ib\ fp^wmo' iimwapeTaff-^ 
^m §5 Niceph, Stroth. 

Ibid. 1. 10. ojxoVe ep^cupouv avrcf] ax/rw deest in Sieph* et 
Niceph. Stroth. Adde MS. Norfolc. De ipea phrasi 
vide Pearsoniuni allatum supra ad pag. 178. 

Ibid. 1. 11. Tft 'oroXA^ oklya ^youftsvoi] Multa pauca essis 
ducentes. Vertitquc Musculus, 7milta pro modicts ducenies* 
. Ibid. 1. 12i oyreo^ ETTfSsxvujxevoi] Deest arrco; in ed. R; 
Steph. Codex Medicaeus adverbium addit hoc modo %m 
Tfloj ew*8axvy/wvoi. Neque aliter codex Maz. Fuk. et Savi- 
lianus. Valrsius. Addit Strothius Codicis Venet. et 
Christoph. Lectt. Nicephormnque^ notat vero habere Btm^ 
garsii Lectt. in ed. Genev. oSra^. Denique legisse wr»^ vi* 
detur ex interpretatione sua Rvfinus^ auod etiam additum 
est ad oram edit. Steph. in puhlica Biblinth. nostra. 

Ibid. 1. 14. a7oxaXt>^d^>a/ sU r^iuac] Abest a Nicephbroi 
Mox apud eund. iegitur, o-co^ij^ov fffav^T/jfie) rci tiFifepifuva etwi 
ToO ^Xou. Stroth. 

. Ibid. I. l6. mSov;a'&i] Habet x^ «r. MS. Savil. seuBodL 
Mox abest xa) (rugfji^oifg a MS. Norfolc. 

P. 269. 1. 1. xa/ (ryyxXff/o-a?] Non possum probare inter-» 
pretationem Langi et Christophorsoni, qui a-t}yx?iei(r&s car* 
ceres vertunt. Hic enim primo loco recensentur injurias 
et mala, quae a conferta populi multitudine inferebantur 
Christianis. In quibus carcer locum habere non potestt 
Judicum quippe, non populi erat, reos carceri mancipaTe^ 
Rectius ergo Rufinus vertit, concludi. Sed et verberari, in- 
quit, se.ab illis^ ac lapidariy et concludi^ patienter accipie" 
hant. Gentiles enim Christianos intra domos suas conclu- 
debant, dum a foro et balneis eos arcerent^ nec in publi* 
cum prodire sinerent, ut supra dictum est. Infra tamen 
ffvyxXslasig pro carcere sumuntur. Valksius. 

Ibid. 1. 4. Twv ttTpoe^TciTMv TY-$ 'cjoXsctig lfou(7*a;v] Magistra- 
tus municipales intelligit, qui etiam duumviri dicebantur. 
Quamvis autem k^ova-lag seu potestiitis vocabulum, ferft de 
majoribus judicibus dici solet, qui habent jus gladii, ut 
docet Ulpianus in titulo de jurisdictione, et de verborum 
significationibus, tamen de magistratihus etiam municipa- 
libus usurpatur, qui habebant modicam coercitionem, ut 
loquuntur jurisconsulti. Sic apud .Tuvenalem. Gahioruni'' 
que esse potestas. Infra ubi de Pothino, 'CToXmxoijk^ova-taf 
dicuntur. Valesius. 

Ibid. !♦ 6. ecof tyh rou r^ycfLovog fsrapovalas] Prcesidem vertit 



i 



IN EPIST. yiENNEN* ET LUGDUNEN. jp^ 

RufintiS : quse vox generalem habet significationem^ per^- 
inde ac Graeca. Omnes enim provinciarum rectores ita 
appellantur, seu procuratores smt^ seu proconsules^ seu 
legati Cfiesaris. Dubitari itaque merito potest, cujusmodi 
hic fuerit rector provincias Lugdunensis. Equidem existi- 
jxko legatum Cassaris fuisse. Movet me primo, quod hic 
mentio fit tribuni militum. Id enim optime convenit le- 
gato Csesaris, qui rem militarem curabat. Deinde in ve« 
leri inscriptione quam refert Gruterus pag. 427. legatus 
tnip. Nervse Trajani Csesaris Aug. provincise Lugdunensis 
Aominatar. Denique Spartianus in Severo, Lugdunen- 
tttn provinciam, per legatos Caesaris administratam fuisse 
iinperante M. Antonino testatur. Sic en.im scribit de Se- 
vero. Deinde provinciam Lugdunensem legatus accepit. Ac 
fortasse in hac Lugdupensium epistola Severus intelligi* 
tur. Foit enim legatus provinciae Lugdunensis sub Marco* 
Sed et Junius Blaesus, quem rectorem Galliae Lugdunen* 
018 vocat Tacitus in primo bistoriarum, legatus fuit. Ar- 
gumento est legio Italica et ala Taurina Lugduni tendens^ 
jquas re^ebat Blaesus. Fuit etiam Vitrasius Pollio legatus 
provincise Lugdunensis temporibus Imp. Hadriani, ut pa- 
tetexlege 15. D. de excusationibus. Valesius. Addi- 
dit Lardnerus in Testimon. Judaic. et Ethnicisy vol. ii« 
pap. 15. p. 197. locum Dionis Cassii p. 1243. ed. Reimar. in 
quo memoratur Severi Lugdunense mnperium, aitque cen- 
Auisse Fr. Balduinum Edict^ Princ. Roman. De Christia-' 
P^ (P* 97' ^- Lips.) rexisse legatum hanc provinciam 
Septimium Severum^ qui postea imperator fuit, dum baec 
4e Christianis sumerentur supplicia. Habet iais tou igys/to* 
/Aoyo; rij^ cr. MS. SaviL seu BodL 

; P. 269. 1. 9. OvstIios 'Ew-aya^oj] De quo Gregorius Turo- 
nensis in libro primo historiae Ecclesiasticae cap. 29. Et 
rursus cap. 31. de Ecclesia Bituricensi loquens sic habet. 
Jjeucadium quendam primum Galliarum Senatorem^ qui de 
siirpe Vetii Epagathi fuit, qicem Lugdujio passum pro 
Christi nomine superitts memoravimuSy repererunt, Qui lo- 
cus aperte ostendit, Epagathum nobilitate generis inter 
JLugdunenses eminuisse. Sed et epistola ipsa id satis su- 
perque testatur his verbis, i^ yoip ^v hiriayifjLog. Porro hujus 
iDartyris nomen cum duplici r scribi debet, ut habet codex 
Maz. et Fuketianus. Etenim nomen Romanum est Vet- 
lius apud Ciceronem et Juvenalem ; idque pronomen fuit 
Praetextati. Certe in manuscripto Runni codice Vettius 
JCpagathus dicitur. Valesius. Si mittas edit. Romanam 
JCacciariiy ubi ex MStis Vaticanis positum est Fectius Epa* 



564 " ' AKnOtATIOMS ■ - 

gathusy oorrupte lectum fuerat in Rufin6 edito Veeiha^ 
vel VetiuSj Pagatkus. Extat autem Vetius Epagatkus m 
codice ecripto Rufini Hist. qui in Collegio S. Magdalenflft 
Oxonii servatur. Et Vetius quidem cum simplici r exhi* 
bent Eusebii ed. Stepk. MStique Reg. et Med. Nicephorus* 
ijue et Gregorius Tur, sed cum caeteris Valesii codd. con- 
sentit MS. noster BodL seu Savil. Habet vero yaq Syios 
pro Ouer7fo^ codicis Norfolc. collatio mihi ab amico missay 
libi statim post ita scribitur, fl; Ix rmv ayaJ^m afeAfcDy l^ 
«rXijpMfiae. Mox abest a cod. BodL rh 0Mf xa/. 

P. 270. 1. 2. xft) avTOf] Omittit i^ MS, Norfolc. habetqud 
infra ad L 5. ivi^Bfiifov pro citaypiUfw. 

Ibid. I. 9. ^otpix^fiTO^ X^ipayt0V p^^jObaTb-fle;} Male Chris* 
tophorsonus hunc locum interpretatus est, quasi Epaga- 
tbus exinde ab omnibus vocatus fuerit patronus Christia- 
norum. Nostram autem versionem confirmat Rnfinus^ et 
quee sequuntur verba, tx,^ ^^ «retpdexAijrov^ &c. quas stare 
ttannino non possunt, nisi ita interpreteris ut fecimus. Va«* 
i^ESius. Rufinus vetus interpres habet. Tanquam advo* 
catusj inquit (h. e. ait prseses), Christianortm, et ipse vinc* 
torufn numero societur. Male ex antecedentibus repetitnm 
est xaA eiM$ ante vocem ^otpixXyjTog in Cod. MS. BodL 
et ad marg. duorum editionis Steph. exeniplarium Jonesi^ 
ani Bibliothecceque BodL Paulo post omittitur articulus 
ante «rapaxAjjTov m eodem MS. BoaL seu SaviL 

Ibid. 1. 10. mXBiov to5 ZoLxotphv] Jam supra Epagathum 
Comparavit cum Zacharia Sacerdote^ de quo Lucas in 
fevangelio cap. i. Iteruni nunc alludit ad verba quae le- 
guntur in fine dicti capitis. Et Zacharias repletus est Spi" 
ritu sancto. Porro Spiritus S. muPOLxXr^rog dicitur in evan* 
gelio, id est, advocatus, quia scilicet postulat pro nobis 
j^mitibus inenarrabilibus, ut ait apostolus. Ita TertuUia- 
nus in libro de Jeiuniis, de Spiritu sancto loquens, qua 
paracletus id est aavocatus^ ad exorandum judicem, hwus' 
modi ojfficiorum remedia mandahat. At Rufinus cum haec 
non intelligeret, ita vertit. Ille vero halens in se advoca- 
tum pro nohis Jesum^ hoc nomine meruit honorari : Sancti 
preshyteri Zacharice^ qui erga sanctos plenitudinem carita* 
iis ostenderat, secutus exemplum, Quae prava Rufini inter- 
pretatio, occasionem erroris praebuit Adoni Viennensi, et 
Usuardo, et Notkero, qui in suis martyrologiis quadra- 
ginta et octo martyrum Lugdunensium noniina recensen- 
tes, Zachariam presbyterum secundo loco nominant, post 
Pothinum Lugdunensem epiecopum. Qui si Graecum hu- 
jus epistolse exemplar consuluissent^ anlmadvertisseQt pro- 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 305 

fectp, Za^glo^ fffgea-SirBpov hic dici^ non Zachariam pres- 
byterum Ijugdunensis ecclesi»^ sed Zachariam sacerdo-> 
tem^ patrem Joannis Baptistse. Quem quidem Lugdu-* 
nenses in hac epistola mgwSmpofy id est Seniorem appel- 
lant, Epagathum juvenem ei comparantes. Ceterum hic 
error Adonis et reliquorum in Zachari» martyris nomine, 
tacit ut dubitem de ceteris nominibus martyrum Lugdu- 
nensium, quse ab illis ibidem relata sunt. Valesius. 
Vocem crXfioy abesse a quibusdam MSS. notatum est ad 
marg. exemplaris illius Jonesiani ; et locum aliter in Graef- 
ds scriptum fortasse invenit Rufinus. C^terum etsi recte 
monet Cacciari, Rufini editor, segre colligi posse ex ejus- 
dem Rufini textu Zachariam hunc pro martyre Lugdu- 
nensi haberi ; quaerens tamen iti Prsefatione, unde Valesio 
in mentem venerit, Zachariam a Rufino Lugdunensem 
martyrem esse factum, erravit ipse, nam Valesius id qui- 
dem nusquam asseruerat, sed Rufinum errandi occasio- 
nem aliis prsebuisse dixerat. 

P.-270. 1. 11. Tou ^XyjpoofjLOtTO^ Tr,g aycewij^] Alludit ad iUud 
Servatoris nostri dictum in evangelio. Majorem caritatem 
nemo habet, quam ut animam suam ponat projratribus isuis. 
Valesius. 

Ibid. 1. 13. Xgis-oO] To3 Xpjg-oO MS, Norfolc, Hsec, ijif 
fAp xoi ^i yyr}(riog Xgifou fMe^Tij^, sicut Ignatiana illa, rm 
Jhrof/LOLf fjM^r^s aXri^wg {verus Vet. Interp.) to5 XgifoO, Sre d^s 
ro «rcojxa jxoti 6 xoiTfiog oylfsraf, Ep. ad Rom» §. 4. cum istis 
Christi verbis confert Pearsonius in Vind, Ignat. P. ii. c. 9. 
p. 1 14. Si quis venit ad me^ et non odit animam suam, non 
potest meus esse discipulusy iterumque/ Qui non bajulat 
crucem suam et venit post me, non potest mezis esse discipU" 
lus* Statim post indicari Apoc. xiv. 4. verbis illis, axoAoudooir 
rif apvUp Skou &v tfTriyriy Strothius notavit. 
■ Ibid. 1. 15. Sfsxg/yovTo] Metaphora videtur esse ab athle- 
tis^ qui antequam certamen inirent, examinari solebant ac 

erobari, utrum ingenui, utrum setatis athleticas essent. 
t ii quidem qui ad certamen admittebantur, dicebantur 
§Uncphe^af. Qui autem repudiabantur, exKplve&of. Examen 
autem ipsum vocabatur §10x^10-1^, ut ex hoc loco colligo. 
Plena certe est hsec epistola vocabulis a re athletica 
translatis. Quod et loci hujus lectio ipsa indicat, et nos 
infra ostendemus apertius. Valesius. 

P. 271.1. 2. ol avsTOijEtoi] 01, quod ab ed. Steph, aberat^ 
addideratque forsitan ex: scnptis suis Valesius, rejicit 
Strothius; sed cum Valesio, idque, opinor, recte, nostri 



So6 ANNOTATIONES . 

consentiunt manuscripti. Paulo supra deerat in iliiS. Bodl^ 
verbum fy/vom. 

P. 271. \.3. iv Kui ff^frpa)0-ay] In codice R^io k^tur if 
i^hgooff-avj quod verbuui mihi nequaquam negi^enaum vi- 
detur. Cum enim rarius sit et inusitatius quam i^irmtf 
facilius ro i^irfooa-av mutatum est in ro l^mo-ov, quam boo 
in illud. h^irfwrav igitur hic passive sumitur pro ^mi^SXm^ 
!^av, id est^ abortivi facti sunt, excussi sunt» iKTpmfia hyi- 
Mvro. Quse metaphora iterum usurpatur infira, ubi amtur 
delapsis. (vid. p. 284.) Valesius. Recepit boc ^wrpm^ 
cav in contextum ante me Strothius pro liiwww, ex coJL 
Regio et Lectt. Venet. quibus addas MS. Norfolc. Id^ 
quoque ad oram Genev. ed. atque in codice CasteUano extat* 

Ibid. 1. 4. «Tfvdo;] cra^o^ MargtTies Genev, ed* atque ex- 
emplaris Jones. Stroth. Mox deest roi ante IssvoL in MSS* 
Bodl. et Norfolc. 

Ibid. 1. 13. fiocf o-uXAfy^vec/ fx rwv 8uo fxxA))o-/i»y] £x ecde- 
sia scilicet Viennensi et Lugdunensi. Haec autem verba 
inprimis notanda sunt^ ex quibus manifeste apparet, Vien- 
nensem ecclesiam perinde ac Lugdunensem^ suum tunc 
episcopiun habuisse. Qui^pe ecclesia ab antiquis scripto- 
ribus non dicitur, nisi matrix^ quam cathedr^em vocamus. 
Ado Viennensis in Chronico, Justum tunc temporis Vien- 
nensem episcopum fuisse dicit, eundemque diuturno exsi- 
lio maceratum palmam martyrii retulisse. Porro verbum 
troy^yrivai Christophorsonus vertit eximerentur : Langus 
deligerentur, metaphora videtur esse a fructibus qui decer- 
puntur. Valesius. Massuetus Dissert. ii. in Iren. Art. 1. 
contra ostendere conatus est^ nullum habuisse episcopum 
eo tempore Viennensem ecclesiam^ sed a Lugdunensi epi- 
scopo fuisse rectam. Certe altum est silentium per tO" 
tam epistolam de episcopo Viennensi, et favere videtur 
huic sententiae locus^ quem Massuetus adduxit, in lib. v. 
Eusebii Hist. c. 23. Extat etiamnum, ait Eusebius^ epi- 
Stola rmv xotlci FaXXiay TroipoixiooVy &$ "Elprjvalog hrearxovsi, Porro 
de Gallia asens hoc monuit eruditissimus Bucherius in 
Belg, jRo?». lib. viii. cap. 15; "Potuenmt ab initio binse 
** civitates ab uno regi pontifice." neque aliter judicavit 
de re isthac, si bene memini^ Pearsonius in Annqlihus 
suis Cyprianicis. Sed a Valesii stant partibus Ruinartus 
Act. Martyrum p. 63. ed. Amst. et Lardnerus Testim. Ju" 
daic. et Etknic. vol. ii. cap. 15. 

P. 272. 1. 3. 0uffs-sa] Qtjefia ed. Steph. Vetus haec ad- 
versus Christianos criminatio ; quse forsan inde originem 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 307 

traxit^ quod ethnici inepte ac malitiose interpretarentur S. 
Gcenie apud Christianos usum. Stroth. Huc pertinet 
insiniis CEcumenii locus in Comm. ejus in Epist. Prior. 
D. Fetrt, KflCTftAaXotnra^ In eWaya (sc. S. Petrus) fifMov robg 
i^ixigm xoi ehig jSot/Xsro/ t5to. fiet^lVf hc rdov ^ipvjveilm rm Aayr 
9o6vw ryig KsXrix^f hfiTKimoy vrept Soyxrot; xa) BKxv^lwig rm 
fKMprvpw ypa/pivrm ffA^oi iv otxpiScog, »$ $e h^ fi&oti^ieov wapa" 
^i&af, tg^ raSJTa, Xpis-iaycoy y^q xanip(pvfJLivoov dou\ovg ''EXAijys^ 
avXkaSivTigy elra fAo^eiv ri ^agoi tovtoov $^^ airippvifrov fsnpi 
Xptg-MV&v (deest aliquid) avayxa^ovTsgy ol ^Skoi Stoi fi^ ^oyrtf 
inog ri Toig avaYxa^ao-t xa^ ^doy^y ^priy^ 7rapo<rov vjxBov toov Ofcnro- 
TBoy, ri^ ^lav fAeT&Kyi^iv alf/M xoii a-oopiM tlvoLf Xpig^Vf avTo) vofAi". 
owtng T^ . SvTt oifia xa) oraqxa elvaufj tovto e^emov Tolg ix^TOvcri. 
01 $ff KaSivTeg oog avr^pijfta rovro TeXel&of Xptg^iavolgy xa) ^ r»- 
ro roi^ £}iKoig "EAAijo^iv e^e7c6ffMevov» xai ro&^ fjLogTvpag 'Sayxrov 
xat* IBKai^lvav bfjLoXoyrio^oif hoi fiouravoov ^vayxa^ov» olg edg-o^aaog 
BiKea^tva hfappv^iaa-aro^ moog ivy ehcowray tovtoov avof^mo 01 
fu^ 8i Twv. kfap^ivoov xpeoov h' io-xyjo-iy afmkavovreg; c. iii. p. 149« 
cd. Veron. p. 498. ed. Paris. 

Videndum autem^ annon hoc loco auctor Irenasnm 
etiam ampliaverit, non tantum, uti ipse ait CEcumenius^ 
eum breviaverit, ni potius loca qusedam hujus epistolae ex- 
cerpseritj quae Eusebius reliquerat. Biblias mterea tale quid 
infina persecutortbus respondet, ad pag. 276. quale Blandi- 
nse hic attribuitur, quam quidem Blandinam pro Bihliade 
ad alterum quoque locum invenit vetus interpres Rufinu». 
Dum vero Bibliadem inter cseteros martyres Lugdunenses 
alii multi scriptores commemorarunt, eidem sanctas muli- 
eri^ nomine ejus in codice suo invento^ ista verba recte 
assignavit auctor opusculi, quod in Regia bibliotheca 
Matritensi hodieque servatur, cujus titulus est; 'Ex r^j 
'E/dceStov Tov IIafj(^l?^v exxA)}(riarixij^ larflp) rcoy xarot, diafipovg 
xoJpovg ev ha^qig vriXeoi o^XrioavTOOv ayloov pMpTvpoov, Hoc 
autem edidit Joannes Iriarte ejusdem bibliothecce custos 
ad pagg. 548— -552. Catalogi anno 1769. typis impressi. 
Etenim ille putabat hoc ipsum fiiisse novum fragmentum 
Eusebianae historise nondum editum, quod tamen nihil 
aliud est quam index sive synopsis martyriorum apud Eu- 
sebium commemoratorum, adjectione paucorum verbo- 
rum semel atque iterum auctus. 

De origine autem calumniarum, cum r^; av^gorjro^ytoigp 
tum vero aliorum facinorum, optime agit Robertus Tur- 
ner. in Libello Anglica lingua conscripto, cui titulus^ 
CansiB Calumniarum contra Christianos Pr»7kFt/05, quem- 
que capite quarto ad pag. 71 — 73. de loco illo CEcume* 

X2 



5oS ' ^ '.' ANNOTATiaNES i ! Vi /? 

mi considas. ' Cain his autem lAigdiuMmBiiiiin heaaooirfarf 
Athenagore vert>a cL GaUandius in BibKoih. PPm Tfk 
ivi^ilfJJDua'! %M^ iyjcXq/Mtrit, ^eWnrT«» Sb^PM fcSprMiy. OiMrtr 
Imu( liiiits* LfgaU Pro C/msL n. 3. al.^. 
. Interea Athenagoras in eodem libeUo ad n« 35. hmB 
icripsit» qu» cum Lugdunenatum verbb in hac cfjttok 
lainus conaentire videntur. K^ tm m) iti&kil ^Ur» %£», t«f 
|l«f » wAfJMify roi^ tt iX^louf* ou( odN ^i A«diar* oXX^ wi n^* 

nnr «St)( Mid' 4/xiv fil Ti|XiiMVT« <^ iM^^ Ut» vidfindna 

•dttor BenecUctinuSy Juatini M. locum, perinde atquelMif 
Lugdunensium, contrarium ^uid sonantia afitrBiia. .£Ba 
y^ &rta88e illud in memonam revooandum eaaeV uQHii 
•t alteram ezceptionem non abrogare aolere regolfunf >k4 
firmare} nisi oonti^fiset, ut ez hoc ipao Athenagocia leoo 
aibi ooUigeret Moabemius^ eo tempore acriputae awtior 
ttm» qua de laigcfauieiiai vexatioDe rumor nondiUKi paiciie- 
buerat, eodem enim anno^ qui eat 177, et acripaiaae pve 
Ghriatiaiiis AUmiligoram, et paaaoa GaUoa eaae, aluBMa 
itetendit. Vid. Dh^t. ed HtsL Ecel. Pifrtmeni^ Vel. h 
Siaa. rL §« 16^ SimiUa autem verbis Athenagoni jatii 
dktia {Holata apud Mimiciimi Felii^m^ qiu iMiculo poirt 
quente flonut* Itaenim ait Octaviua ejiia, /oiaiMUP aakw 
9$mpmr venHlm ti nmnquam vel hwestigari vel probari^ nec 
iamto iemfore aliquem existere, ^ui proderet, non tantum 
facti irenum, verum etiam indicti gratiam consecuturum, 
cap. xxviii» p. 14. ed. Davis. Ad testes vero quod attinet, 
^uos hoc loco memoratepistolse auctor, servi i8ti9.cum 
mfideles extiterint, idcirco a visu mysteriorum ChriBtia- 
BOrum prohibiti fuerant ; sed iidem miuts tormentorum 
territi^ militibusque instigantibus^ calumnias, quales a Ju- 
daeh sub ipsa initia Christianismi^ teste Origene lib.rvr# 
Ckmtra Celsumy. de Christianis spars» sunt, ignorata v«ri- 
tate instaurabant contra dominos suos fideles. 

P. 272. 1. 4. erri roioSro] h ri r^ Gruteri Lectt. Str^th» 
fci r. MS. Norfolc. 

IbicL k f . Si' olK&iri^ra'] HasC vox non solum propinqut* 
tatem generis designat, sed etiam amicitiam ac benevoleii- 
tiam> Interpres Nicephori etiam humanitatem addtdif^ 
non Gontentus necessitudinis vocabulo. VAiiESiuSr 

Ibid. I. 8. xad* ^fMov] .Codex Reeius l^' %uv. VArLS- 
aius. Addit ei Strothius marg, ed, Genev, ego MSium 
Norfolc. a quo quidem codice abest n^ ante 0fep. 

Ibid. 1. 13. Ti rwv /SXflur^^pov] Recte Rufinus blasphe- 
miam adversus Christianorum religionem inteUigit. Quod 
plane confirmatur verbis proxime antecedentibua ^ h fawi- 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 309 

vmp. Cum enim servi ChriBtianoram, metu cruciatuuiti 
pert^iti, infanticidia et incestos concubitus de Christianis 
confessi essent^ studebat Satanas, ut Christiani qui com- 
prehensi fuerant ejusmodi calumnias in religionem noa^ 
tram jactarent. Quippe judices omni tODnentorum ge- 
nere Christianos urgebant^ ut Thyesteas quasdam cenas 
et incestos concubitus apud se peragi faterentur. Quo 
«pectat illa vox Blandin», in mediis cruciatibus nihil ahud 
proloquentis quam Christiana sum : nihil apud nos mali 

Siritur. Potest etiam illud xa) h' fxtiW, reierri ad decem 
os, qui initio persecutionis capti animum desponderant. 
Christophorsonus blasphemiam contra nomen Christi in- 
telligere maluit. Valbsius. Favent saltem huic vocis 
|3XaHrfi|fJ«; inteipretationi verba, quse infra ad pag. 276. 
<le una ex lapsis nomine Bibliade, sed postea martyre, 
extant. Kcii BiSXio^a $e riva ft/av tcov ^pvvifjLevooVy ^ S^xoov 6 
^iaSokas xcercar^ooxiveqy ^eXi}<ra^ $f x») hot p><a<r^rifAtag xctraxpt' 
waf ^yiv hw) xiKaa^iVy avaryxa^cov ehmv roi. i^ea mp) rjfMov 00$ f u- 
^paufov ^ xa) ivavlpov. vid. et posthsec ad pag. 2^4. 

P. 272. 1. 15. xai ^pofTi&nSiv] Ru6nus vertit officium^ mili^ 
tes. Nam Graeca vox utrumque significat^ tam officiales 
seti apparitores Judicum, quam milites : ut iusius osten- 
8uri sumus ad libros de vita Constantini. Hic vero milites 
«alim intelligere, cum supra mentio fiat tribuni militum. 
Vai.bsius. 

Ibid. bU Sayxrov] Rufinus Sanctum diaconum Vien*> 
nensem interpretatur : quod est ambiguum. Neque eaim 
Sanctus fiiit diaconus Viennensis ecclesise, ut quidam hac 
Rufini versione inducti existimarunt. Cerjte Lugdunenses 
in hac epistola id non dicunt : sed tantum affirmant i]]um 
Vienna oriundum fuisse. Fuit igitur hic Sanctus patria 
qiudem Viennensis, diaconus autem Lugdunensis ecclesise, 
Valesius. Opinatus contra est David Dairymple^ vir 
nobilis, ^ui quodcun<jue epistolae apud Eusebium superest| 
in Anglicam vertit hnguam, hune fuisse diaconum Vien- 
nensis ecclesise^ minoris enim momenti esse patriam ejus^ 
quara locum, quo munus ecclesiasticum obibat. Videoque 
in Sbrapionis Fragmentis, quas inira collocantur^ simi- 
lia his verba^ AfXio^ IIoutXio^ 'IouXio^ awi AfSfXrou nr/o^xoiro;, 
hoc esty Develti episcopus. Euseb. H. E. v. 19. Similiter- 
que signantur episcoporum nomina et urbes apud conci- 
hum Carthaginiense sub Cypriano celebratum. 

P. 273. 1. 8. «uTij] «5nj ea. Steph. Stroth. Mox de- 
sunt verba xci ^ap^ipfai in MS. Nbrfolc. 

Jbid. h 16. hep^aoy^s] Ed. R. Steph. irf^if^^wytfrof. Co4/CX 

X3 



Sio ANNOTATIONES 

Med. Fuk. Savil. et Maz. hu^peoyins habent, quod mMpM 

J^lacet. Va le s I u s. Lectionem akeram habent MS. Mr- 
olc. et NicephoriiSf sed ad oram exempkaris R, Sieph. qwd 
m Bodleiana extatj hupimyim rescriptum est. 
P. 274. 1.4. ovoXyM-Mil Istiusmodi indc 



274. 1.4. etmXy^rta] Istiusmodi indolentiam in Theo- 
doro martyre meraorat Theodorit. H. £. lib. iiL cap. 11. ct 
Foxus noster in Thoma Tomkins, cujus mammfi ardend 
lucems immisit Bonnerus. Vid. &fartyrolog. pait- iiL 
p. 154. noviss. edit. W. Lowth. Conf. §. 14. hojuB Epist. 

Ibid. 1. 9. Mris» eri^v^] £d. R. Ste|£. on^MinfP. Aiii- 
plector scripturam codicis Medicsei et Maz. Fuk. et Sar. in 
quibus legitur httfiov^. Id est ob assiduitatem et gravitar 
tem tormentomm. Nam quod ex Gruteri libro proponitiir 
vm&Xfv^ vanissima conjectura est. Faulo post, (ad p. 275.) 
ubi leffitur Mn fufScf 4x^9 codex Medicsras et Maa^ Fuk. 
et SaTil. vocem interserit boc modo imin pi^pueti pafh ixf^. 
Quod est elegantius. Valesius. Ante Valeaium fnfuipjr 
Ckristoph. im ed. Genet\ Lecit. prxtulerant. Et ft^Mm illie 
quoque GnUeri lectiones interserebant. Porro mnfSu^ 
taDQuam conjectura ad maig. CasteUami codicis afiertur. 
Statun po6t vwsauurt&tft vAp* «»r«o MS. Norfolc, 

Ibid. 1. 12. iSs^ fui & T« Smv ««lanir Mfui] Similia viden 
est infra, libro de Martyribus Palaest. cap. ii. et in Faasioiie 
S. Felicis ad calceni Lactantii de mortibus Persecutorum 
edit. Oxon. et in Passione Tharaci, Probi, et Andronid 
apud Baronium ad ann. 2i^. n. 2, 7, p. \V. Lowth. Ad 
qusesita illa quod attinet, moris fuit^ ut de omnibus hisoe 
rebus judex reum interrogaiec Mox hamfis^at pro cv^pa»- 

P. 275. 1. 6. erjca»^] hrz'.i^mH ed, 5/fpA. Stroth. Sed 
in cjKmpiari editi^nis ed, ^fefh^ qttui im Bodleiama extat, 
per lineam subter ductAm idem leprobatur. Post miy^s 
ti: dddit 3/5. Xorfolc. uu ante ^seoz Christoph. Lecit. 

Ibid. 1. r* <x r^i iT^r AUudit ad cap. vii. ex Joannis 
evangelio, in qix> legiiur Fi^mima de i^tre ejus Jbieid 
aq^ur tiitf. Valesivs. 

Ibid. I. p. €M¥ssTwera.s¥trr_ CcmT^acimm ei incmmtm maliiii 
vertere, qii&m cisxrcaxm e: Jk:.*sym^ ut initio verteram. 
Hoc crim essiet l^smr&so. Concracrjm aurem intelligo 
pne a^a^irudice tormeT^tonim. Xam qui in ecufeo tor- 

aueh&r.txir \^ehementi;;5s capm iDCurrAie coeefaantUTj nt 
\vet An:. M&iwliinui^ cum axt. rv-i aii ecmleo caput in- 
C9e\ ■ '•>. €1%: i^t% i-^riritVijt i:;Tri fmi tt^jz-is. Isepte Christo- 
pho?^>r\^ ::xz^^>r:mm t% 'x^as carpaa iatapgetatas est. 
Valesivs. 



IN EPIST, VIENNEN. ET LUODUNEN. 311 

- P. 275. 1. 15. Twv vwyJertav] Scribendum videtur rpaujxa- 
"iw, ut legit Rufinus. Valesios. 

P. 276. 1. 1. 6wrfrg owSf] SroTf yowv ov5e Gruteri Lecti. et 
Margo exemplaris Jonejianu Stroth. Statim artte 'xnf^i'^ 
irorrdti pro Tspfaroivro MiS. Norfolc, et hoc loco Tijy post is^ 
deest in 3fiS. Bcxf/. 

Ibid. 1. 4. ovextnpf] In ed. H. Steph. oofsxiktrf/e, In co- 
dice Medicseo et Maz. Fuk. et. Sav. et apud Nicephorum 
l^itur &»ixu^ey quas proculdubio vera hujus loci scriptura 
est. Opponitur enim oLvixtrife xa) xmp^idy^ illis quse supra 
dixerat de toto corpore Sancti diaconi contracto atque m- 
curvato. Itaque hic locus superiorem expositionem nos- 
tram plane confirmat. Valesius. Habent ^fxtnps Lectt^ 
quoque Fenei. et Christopk. et cod. Norfolc. atque Margo 
exemplaris ed. Stepk, quod in Bodleiana extat. 

Ibid. L 10. SoxMv 6 $MeSoXo$] £x MS. Savil, seu Bodl. ar- 
ticalum recepi. xeereareTrlooxsvai pro xatretffraFooxivotf MS. Norf* 

Ibid. dut. fiXaafvifji,loig] Chnstophorsonus blasphemiam 
adveilsus Christum intellexit. Videndum tamen est^ ne 
hic quoque blasphemia adversus religionem Christiano- 
nim mtelligatur. Certe quse sequuntur verba id penitus 
evincmit. Sequitqr enim ayayxa^coy ihreh rot a^na mp) ijiiwv» 
Porro h«c mulier in MS. Maz. ac Med. fitSxtois dicitur 
mm j9/?Ai^ sic etiam vocatur in Fuk. Rufinus hanccum 
Blaiuyna videtur confudisse gravi errore. Valesius. Ejl 
cod. Regio filS}jBa posuerat ed. Stepk. quam quidem no- 
minis scripturam habent et Grefforius Tur. Ve Gloria» 
Mart.c. 49. et Martyrologi. Sed iJteram lect. firmant MS. 
Siepk. Marg, ed. G^nev. Codicesque BodL seu Savil. et Norf, 
QxuL vero ratione inductus Rufinus haec omnia ad Blanai^ 
nam detorserit, nescio, nisi si hocce nomen in codice suo 
pro Bibliade scriptum invenerit. Vid. supra p. 307. 

Ibid. 1. 13. Iy if rpeSXfi^s] Abest t^ ed. Steph. Stroth. 

Ibid. 1. 16. avrehre rois jSXao^ftof^] In ed. R. Steph. roff 
fiaa-avts-euf. Sed longe melior est lectio quam reperi in 
codice Maz. et Med. Fuk. et Sav. rols fiXafffiifjLois. Sic vo- 
cahtur a Lugdunensibus Grentiles, qui Christianam reli^ 
^bnem ealumniabantur : vel certe lapsi, qui pr» crucia- 
tnum violentia in&nticidia et incestus a Christianis ad*^ 
mitti fasa erant. Valesius. Sed de lapsorum hujusce- 
modi confessione^ nihil^ quod credam, exstat. Valesii lec- 
tionem firmant Lecit. Venet. MS. Norfolc. cum Margine 
Siepk. ed. in Bibliotk. Bodl. Chrtsiophorsonique Lecit. 

Ihid. mws i» vaiBla fayotev] Erubescat error vester Chris-^ 
iianisj qui ne animalium quidem sanguinem in epulis 

X4 



3» » ! AMNOTATIOiqi^ ' - '^'.^ v' ^ 

tfdtfitfiilM habemui, qm propterea quoqu/e mgheatu H 
martiams^ ahstmetmu^ ne om. modo s a n gume .c mf a mme ' 
mur vd inira tnscera septuip. Tertull. ApoL oap. 9. £ft- 
dem fere asserunt Oi^gGDeB contra Cekum liluYiiu cnca 
mediuiD.^ Manutins Felix Octav. ps^55. Ckan, AIbk. 
P»dag. lib. iii. cap. 3. prope finem» Kcdesia Oiientalit 
hanc abitinentiam perpetuo servavi^ et etiammim servaL 
A^gasdnum vero, aluM<jue ^uadem etatis ClimtiaiMMyiii 
contraria fuine opinione, ex his ipfiius verbis palai|i cst. 
Ei uU ecdesia genimm ialis ejfecia est, ui w ea uulfm^ 
Uraeliia camaiis appareai; q^Jam hoc ohservat^ ui iurdes 
f»l nmuiiflres avCsulas non aiimgatj nisi quarwn sangms 
^ffusus est f. Jut leporem non edat, si manu a cerviee fer^ 
cussuSf nuUo cruento vulnere occisus est f Ei quijorte aiim 
paucitangereistaJornudatti,a.ceterisirridmiiw A^guBtiD.. 
contra FauQtum Mamch. lib. xzjdL can. 13. lUADmo.. 
P. 377* 1- 1. i T^ xX^] iyh T)j; xX. MSS.B6di. eiNinf. 
Ihid. h6» xci rui h rtf i^u^)» iioreiams raiy «oIomQ Superiore 
libro ubi de Justini martyrio dictum .e^ obseryavimus 
{^Ixm' a.Graecis dici, quem Latim appeUant nermm. Id 
{dane confirmat Rufinus qui hunc locum ita inteiiHncla.tar. 
j4c SBptimp {ui dicuni).pmciom nervo pedesy amSra ^piem 
credifas esi^ disienii, m intimo pomarum toco d^mrmU. 
Has harour&i tow «ro8»v optime expressit Prudentius in 
versibus quos supra citavimus. 

Lignoque plantas inserit, 

Divartcatu crurilus. 
Porro bujvs suppdicii haec videtur fiiisse forma. Truncus 
foit ligneus, qumis hinc et inde foraminibus certo inyicem 
spatio divisis excavatus. in hsec foramina tanquam in ocreas 
quasdam, pedes inserebantur noxiorum^ et vinculis seu 
nervis astringebantur, ut ex Aratoris versibus colligitur, 

auos supra retulimus in annotationibus ad librum iv. £t 
kufinus quidem haec foramina vulgo puncta appellata essp 
testatur, quod (K>nfirmat locus ex passione Chrysanti et 
Dariae^ quem ibidem adduxi. Sed quod Rufinus septi- 
mum punjCtum dixit^ vix credibile mihi videtur. Certe 
Eusebms hoc locp quintum duntaxat foramen dixit: et 
aliis in locis hunc numerum foraminum nunquam super- 

g^essus est. De hi^ punctis intelligend>is est locus in actis 
rsecis Passionis Tartwhi Probi et Andronici. M4f i^ ^yi- 
^M» elsre' fiukivres aArcp <rl^gaj ei; Ti<r(rapa KiVT^fJMTa iuml' 
voTiy auod vetus interpres pessime vertit, hpc modo, Mii' 
tite illi ferrum per quatuor loca nervorumy et confringiie* 
Valesius. 



IN EPIST, VIENNEN. ET LUGDUNEN. 313 

P. 277. 1. 12. sTiSwxvucov T^v aurS Soifav] Pro his Ckristf>ph, 
iXkx 3G tS 06» iVTau^a e%ihiKVv6vTa$ TrjV ^o^av, Stroth. 

Ibid. ]. 15. roS Kvplov] roti abest ed. Steph, Stroth. 
Addas MS. Bodl. 

P.v278. 1. 5. TTis iiXixlag] T^v vi?<iKiav non male MS, Norf. 

Ibid. 1. 6. liot T^v '8rpox£if46Vijv] Hoc loco verba videntur 
esse transposita. Sic igitur legendum puto I^ol ttiv r/xa- 
ftffvijv (reofiaUKviv a&iviav. Et paulo post ubi le^itur hoi t^v 
iyitsifiJiniv r^f fMipTvgias 8«<dujttiiaVj scnbo «r^oxaju.ev)}V. Porro 
hoc Pothini martyrium elegantissime describit Eucherius 
Lu^dunensis episcopus in sermone de S. Blandina. Pr^e-^ 
siittt inier isia divina provideniiay ut in taniis pairice sacri' 
Jiciisj etiam Pontifex non deesset, Rapiiur ad impiain qmse-- 
stionem grandcevus et plenus dierum B, pater noster Pothi" 
nus, ecctesicB hujus antisteSy et pro erudttionis ut credimus. 
meritoj gregi suo juvgitur. Ac post Dominici corporis sa^ 
crifictum, profanis triUunalibus novam de se hostiam Christo 
ovlaturus infertur. Senilis ijifirmiias per injurias et (Mic- 
iiones furentium ministrorum ita celerem sortitur exitum^ 
ui intelligeres ad iempus illud soli martyrio reservaium. 
Valesius. Potbini nomen in editionibus Rufini male 
scribi Photinus notat Strothius, imo Cacciari in omnibus 
suis codd. Rufini scriptis inveniri Photinus^ aut Fotinus. 
testatur. Sed Poniinus aeque malum babet Rufinus MS. 
Ma^dalenensis. 

Ibid. L 9. eo-u^sTo] l^ipsTo ed. Steph, ducitur ad tribuna- 
lia imo potius defertur. Riifin. ha-vgeTo Niceph, et Valesii ed, 
Stroth. Lectionem Valesianam firmant nostri quoque 
manuscripii, ' 

Ibid. 1. 14. Ttf Xpiftfl T8 Kvpls MS, BqdL 

P.279. 1- 4. 61 Tij]v6i Tj Eptscopi CastaL Cod, Stroth. 

Ibid* 1. 5, Tou^ ^6ou^ avT&v^ Hoc auTcov ex ed, Steph, re* 
stituit Strothius, quem ego secutus sum^ quia ita saepius 
scfibi in vet. codicibus solet, etsi alterum lauTcov Valesius 
praetulerit. 

Ibid. 1. 6, Ippi^ 6v T^ 6l^xT^] Codex Medicseus habet ei^ 
T^ sipxT^v. nec aliter codex Maz. Fuk. et Savilii. Vale- 
sius. Ita Valesius, qui 61V tijv 6i^xTijy imprimendum cura- 
vit^ quod rectius est, ait Strothius^ si grammaticam spec- 
tes, at quisy inquit iUe^ hanc lectionem, si aderat primitus, 
mutasset in magis soloecam ? Porro extat Stephaniana 
lectio in codd, Regio et Norfolc, Ad oram vero exemplaris 
edii. Steph, in hihliotheca BodL rescriptum est eig t^v bIox^ 
T^y. Ita et Christoph. Lectt. hppit^ Gruteri Lecit, na- 
bent. 



SH ANNOTATIONSa ' ^ 

P. 279« I; ^. m eMlf] To9, qaod Valenut ex Mfi& adfv 
addidiste Tidetur^ expunxit StrothhiBy^sedcaiii' Viierio fK^' 
Giiint ambo scripti mei. 

Ibid. 1. g. ovavioo^ /mv yiyov)^] Notandum est quod ahnlt 
Lugdunenflesy ranim adhuc in eccleaia ejusmodi ' indnl- 
genti» usum fuisse erga lapsos. Nempe quia ad hoe u* 
que tempus pauci admodum lapai fiierant. Itaque cear 
aaate morbo, nihil opus erat hujuamodi medicina. SoIk 
aecutia autem perBecutionibus^ hoc remedium c r e briu g 
lantatum est. Valbsivs. A scopo hic aberrare VakfliW 
An^^Uca interpreti videtur, quem supra ad pag; 309. noini- 
navi; siquidem putat ille hoc loco afp. de lapBis raroctt^ 
emplo, quod inmi positum est, §§. 13, et 13. redpiaeentik 
.bns; atque fieri posse, ut ad Heb. vi. 4. et aeq. specM 
anctCMr. Mox ab«it articulus ante Xm^ a MSi iNhijokur' 
' ibid. 1. 14; fyt^Koywpnf 8 iw} ^mj ^fboXoyoSmf rm Qrir 
IIS. Norfolc. Mox quoque ad p. 280. lin. 8. rh 9Af pfet> 
t)v %fi9^ idem M6. 

. P. 280. 1. 4. k-ijMiyMtro] Irijx^ MS. Sieph. Mw^g. «Kf. 
GeMv. et exempUms Jones. Strota. . 

Ibid. I. 5. SmiB^Xov; t^ i^s] Confer verba Dionyail 
Alexandrini infra lib. vi. Eusdl>li Hist. c. 41. W. 'LowqrBt' 

Ibid« 1. 6. «po^fo^oeyl In codice Mas. et Fuk. Savil. et 
Medicaeo legitur «rpoi}e9-aey, quam scripturam secutus vide- 
tur Christophorsonus. Hoc est quod ante dixit xetrA r^ 
wapihvs : dum soilicet e carcere procedunt usque ad tri- 
bunal. Valesius. Neque fkvet lectioni StephanianaB 
vpoffiJ9<ray cod, Norfolc. 

Ibid. 1. 8. <Sff] m$ Steph. ed. Stroth. 

Ibid. 1. 9. ffv K^oo-o-ooToif XS^^S wiroixiXfiivotg] AUudit ad 
locum qui est in Psalmo xUv. et paulo aliter hodie legitur, 
mpiTrmixiXftev)} scilicet. Sed melius est fire^iirevoixiXjuiyoi^ 
Mos enim erat, tunicarum fimbrias variegare, ut testatur 
Amm. Marcellinufi in lib. 14. nt longiores JmbruB tumcee 
perspicue luceant^ varietate liciorum eMgiatce in species 
animalium multiformes. Certe in coaice Med. et Maz. 
scribitur mvoixiXjuivoi^, nec alitcr Fuk. Valesius. Ad- 
das MSS.. SaviL seu BodL et Norfolc. sed Stephani lectio- 
nem cjffgi9r»roixiX|(tsvoi^ Strothius in ed. suam revocavit. 
Casterum in edd. t»v i nonnullis legiturj «wpiSfSxijjMivij, wo- 
«oixiXfUvi), ex quaforsan duplici lectione nata altera vide- 
tur «Tffoiirelroixi^sv)}. 

Ibicf. 1. 10. e^aJ/av dia^vreg t^ XgiroS] Alludit ad verba 
Pauli apostolij Christi bonus odor sumus. (2 Cor. ii. 15.) 
Valesius. Confer et apostolum in Ep. ad Ephes. v. 2. 



IN EPIST, VIENNEN- ET LUGDUNEN. 315 

Vcrba autem, quse sequuntur, «te Meg Wfo/ xo) luipaf xoo-- 
fwuf iuxfi^^ aiuTws, sic vertit Rufinus^ ita ut viderentur 
sHn non m ergastulo sed in mirotheca conclusi, vel, ut legi- 
tur in codice Magdalenensi, sed in lecto strato plumis mi' 
ToiheciB conclusi, quasi invenisset >vetus hic interpres xt- 
xKti&€tf, non autem xi^i&a^. 

Graeca vero fortassis ita interpretanda sunt, tanquara si 
niartyres tam hilares atque decori aspectu fuerint, ut non- 
nullis viderentur re vera bene olere, unguento delibuti ac 
nitentesy spectante auctore ad illud Psaimi civ. rou iKoLfwfOf 
ro wpMTcoiroy r^ iXalcp. Ita odorem memorarunt auctores 
epistolae de martyrio Polycarpi scriptae, quem e corpore 
emissum ejus putabant. Vid. opusciili finem. Sed tamen 
credidisse ipsum hujus^Lugdunensis epistolse scriptorem 
quemvis odorem divinum sub sensus cecidisse, quicquid 
alii tum temporis opinarentur, fortasse incertum est. 

Ibid. 1. 13. mpwrm U xai uiro rooy fdvcev] Particulam xci, 
quam ex MS, BodL addidi, Rufinvs olim invenisse videtur^ 
qui vertit, Sed et ipsis gentilibus in multo opprobrio expo- 
siii erant. 

P. 281. 1. 1. xa) 01 otiXXa/x^ftvofMyoi] Addunt 8f Gruteri 
Lectt. et cod. Castellanus. Stroth.- 

Ibid. 1. 5. ra fjMgivpia ttis I^oSou ourcov] Verba hic viden- 
tur esse transposita, quae sic construo : tls ^aoof «Ko^ hjpMm 
T^ i0^v r«^ pMprioia aureov. Valbsius. Anne verba haec, 
rii fuipT6p$a rij^ s0o$ou Murcoy^ sive tesiimonia per mortem ipso-^ 
rum datUy simpliciter martyria significant ? Certe vetus 
interpres habet, per diversas species martyrii ipsorum^ at- 
que ita locum Nicephorus refinxit, <!; «roix/Xov ra iLopropia 
h^pfero. Paulo post av^iwv pro av^aov MS, Norfolc. 

Ibid. 1. 8. youv] Ed. Steph. lectionem S* ouv in textum 
suum recepit Strothius. 

Ibid. 1. 1 1 . xa) ij BXavSim xo) "AtIoXos] Prius illud xa) 
nescit MS. Norjolc.. Cum circumflexo nomen BXavSivot in 
MS. Bodl. saepius scribitur. Desiderari autem articulus 6 
ante "'ArloeXof videtur. 

Ibid. 1. 12. fi^ To ^fji&nov] Hoc nomine amphitheatrum 
yidetur intelli^i. Neque enim referri potest ad ^iafia. Pri- 
mo quia repetitur prsepositio elg to ^pMam xa) iU t^ xoimv, 
&c. Ita enim legitur in codice Med. Maz. Fuk. et Savil. 
Quod si d^ifboa^iov referretur ad vocem ^iapLa, dixissent f l^ ri 
h^pMfrm xa) xoivov, &c. Porro eleganter amphitheatrale 
munus^ in hac epistola vocatur pubiicum Gentilium inhu- 
manitatis spectaculum. In eo siquidem loco Gentiles 
suam tum in Christianos, tum in reliquos bestiarios^ bel- 



d 



..i-c 



91C AimOTATi(»«BS t^^i 

luiiuun sevitiam publico q^eotandaiB abibebaifc. V^^. 
8IV8. Abfoemtab eA. Sieph. rt ante MniAr. HalMtiaM>« 
ea MS, SttM. aeu BocJA fyom' M! t) SiiiUmr^ id vem Hm)- 
tum eat propter yoees intemiedias oouBaaSy W Aqj^ i|^ 
Codex autem qui a Valesio hie et alifai tanquam SaiiiiaiMi 
addncitur, exeinplar fiut, ut sepius dict^ eat» ed ii i o n ia 
StqihaniaroB cum codd. acriptis ab Henrico SavUio coBl8^ 
tum^ non MS. ejusdem Savilii Bodldanua. -^ - *s-Ui 

P. Ml. L 13. rm ^fMfut^im V^fff MdfiiMif] Hujliftl)Mi 
aensum non aaseouti sunt mterpretes. Sensus aateiit'ii|f 
Prttsidem seu Legatum provincue Lugdunensis» ap e cttM s 
bnn fierarum extra ordinem populo pmbuiBae» conatiMNjif 
adid die^ propter ChriatianoB quo8«aa beatiaa dMiugl»uiib' 
Edrant eoim a^ud Romanos xudiioiarii ac acdemnes miiM 
nun dieSy qui m mensem Decembrem incidebality M'8il^ 
in Calemlario Hemvartii; Extra hos dies non lioebaet 
nerariis ac duumviris quibus hujusmodi editionum 
erat impoaitum, spectacula ferarum populo ezlubm^ Vt 
docet epiatola eccleBiie SmymensiB de martyrio PoWotf^ 
qvat superius relata est in fibro 4. Verutn maiorea Jiidi88i 
quijus gkdii et ad bestiaa damnandi habebanty huji i i 
moai meridiana Bpectaculay quodes ipab libitum «ra^-^HU 
hibebant, ut cum populi voluptate noxios e medio toUe- 
rent* Cujus rei exemplum illustre est in Actis Martyrum' 
Tarachi, Probi et Andronici. Nam cum Maximus Pro- 
consul Cilicias eos ad bestias damnasset, advocans Teren- 
tianum Sacerdotalem Cilicias^ jussit ei sequenti die munera 
edenda curare, ut legitur in cap. x. eorundem Actonun. 
Valesius. Ait Strothius "Ad hoc hrtnfies referend» 
*^ sunt voces hei robg riiJtsripovsy interpretamur igitur^ cum 
'* nostrorum causa opportune adessent dies^ quibus dari so- 
^^ lerent spectacula. Non enim extra ormnem dabantur 
'< tunc spectacula, ut Valesius putat, sed aderant dies, 
'^ quibus darentur : nunc vero quum Christiani^ quonun 
^' mcta est mentio in carcere tenerentur, atque ad mortem 
<< damnati essent, etiam propter hoc opportuhe aderant" 
HaK) ille, at vereor, ut hmryfiBg adverbiaiiter sumptum, <^ 
portunum quid vel commodum usitate sonet ; certe Vett 
Gloss. habent, hKlnfini^ de industria, data opera^ consulio. 
Cujus interpretationis illustrationem dabit Aristoteles in 
Poetica^ C. 19.— ro y^p ^aufi^aginf oZrng t^a fMbiXovy ^ «i eari rs 
avT0fiaT8 9^ ri}$ rvp^* hrs) Ttj twv caro r6^$ raura ^aofMMTtArartt 
hndiy o(ra AnrBp 'EillTHAES ^vera/ yeyovivai' olov, 6 Mpwtf 
i Tou Mlrvog w ^Apya aarixrwe riv alrtov rou ^avare r^ Mrrvi^ 
^e«p«fyri hfMmraiv' iom ycip ret roiaSka oux elxi} yevi&oif. Dici 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 317 

2uidem possit, illud a Deo causa Christianorum provisum 
118663 >^u consulto factum. Sed cura Valesio magis facio. 
P. 281. 1. 17. Sm^ wXeiomv 7^ xXrjqoov] Jam supra monui- 
mus multas hic translationes esse a re athletica. Inter 
has kiumeranda est vox xAijpoi. Solebant enim athletas qui 
in ludis certaturi erant^ sortito educi. Quod quomodo 
fieret, docet nos Lucianus in Hermotimo. Cisteila erat 
ai^ntea, Deo certaminum praesidi sacra^ in quam conji- 
diebantur sortes seu tesser» breves. In duabus inscripta 
erat littera A : in aliis duabus B. in aliis item duabus F. 
et sic deinceps. Tum athletae sortes e cista educebant» 
Quibus A. oDvenissetj ii inter se committebantur primo 
loco pugnaturi. Eratque hic wgaaros xkrj^s. Similiter qui 
literam B. eduxissent, secundo loco inter se certabant. 
Ita sors et vama, suum cuique adversarium adsignabat. Is 
qui adversarium suum vicerat^ non statim coronabatur* 
oed cum aliis qui adversarios item suos vicerant, iterum 
pugnaturus componebatur, donec unns omnium victor su- 
peresset. Quam in rem pluribus opus erat sortitionibus. 
Hinc est quod in inscriptione Famesiana, quam refert 
Grruterus pag. 314. Asclepiades quidam Pancratiasta, in 
multis certaminibus victoriam retulisse dicitur, ri ieirepoy 
xoi Tfhov fMTci wpooTOv ^ iiUTBpov xXripov gyi<roLg robs knaymi^ag» 
Id e%tjpost primam aut post secundam sortitionem^ secundo 
vel tertio superatis adversariis, Id enim usu veniebat^ ob 
eam rationem quam dixi, guoties plura erant paria aUiIe- 
tarum. Quippe victores inter se componebantur, et se- 
cunda inter eos fiebat sortitio, ac rursus tertia ; donec vic- 
toria ad unum rediisset. Et hoc est, quod in hac epistola 
dicitur $m^ irXmovm xXijpcoy. Ad hanc athletarum sortem re- 
ferenda sunt ea, quae habes in principio hujus epistol» de 
Epagatho, ^yeXi^fdi] x avTo$ §1$ '^oy xXijpoy roov ^utpropwv, Val* 
Ante aySaiva, addunt e^arov Christaph. Lectt. Stroth. 

P. 282. I. 1. roi$ h^o^vs rmv yiM^iywv'] Musculus vcrtit 
verberum illationes. Christophorsonus trajectiones. Dic- 
tum videtur pro r^ §v rals hs^ohots jxa^iyo^, id est, verbera 
iUata dum traducerentur in pompa. Moris autem erat, ut 
bestiarii antequara pugnarent cum bestiis fiagris verben^- 
rentur, ut docet Tertiulianus in lib. I. ad Nationes cap. 18. 
et in lib. ad Martyras cap. 5. Sic in Passione SS. Perpe- 
tu»^ Felicitatis scriptum legimus: jid hoc populus ex- 
asperaius fiagellis eos vexari pro ordine venatorum postula" 
vit. Ubi vide quas notat Lucas Holstenius. Itaque eo 
Joco h^ilo\}s verto transcursiones fiagrorum. Omnium 
enim venatorum fiagra jper ordinem excipiebant bestiaiii, 



3i8 ANNOTATIONES 

ut ex Actis illis et ex TertuIIiano discimus, qui et traiui- 
currendi verbo in ea re utitur. Valesius. 

P. 282. 1. 4. i^ M mSurt] Abest x^ ab ed. Sieph. Stroth. 

Ibid. 1. 5. he^opa'] hs^pa Cod, CastaL Stroth. 

Ibid. 1. 6, ikyiyov] rjKyovv MS, Bodl, quod Nicephorus 
quoque invenit, qui tamen locum sic refinxit^ oi hi rwrwm 
7fky8V dg xm vixav fiip^e&otf tvjv imofi,ovijV, ola luuviyuevoi, 

Ibid. 1. 8. 6<(n9x»<ray] Posuit quidem Valesius^ fortasse ez 
scriptis suisj perte cum eo consentientibus MSS. BodL et 
Norfolc, rix8(rotv, sed ex ed, Steph. iW^MtMruv revocantem 
Strothium secutus sum. 

Ibid. 1. 9* jxfv oSv] Abest oh ed, Steph, Stroth. 

Ibid. ]. 11. Iv rols p^vofMixi^ti\ Codex Maz. Med. et Fuk. 
habent fiovo[ioix^fi/ns, Valesius. Addas Cod. MS. SaviL 
in Biblioth BoaL unde rols abest. Sed postea ad pag. 287. 
1. 13. vox iJt,ovoiJMxl(ov extat. Habebant Lectt, Gruteri et 
cod, CastelL fMvoL^lois vel fuoveLp^slois» Statim post our^ pro 
a^o) cod, Norfolc, 

P. 283. I. 2. xnAp axtrwf] (ncip ^jttcov Christoph. Lectt, 
Stroth. 

Ibid. 1. 4. r^v xoiveovlav iie] iy&'] Cum voculam Valesiiu 
&s) addidisset ex codicibus suis, nam certe ipsum ae) ex- 
hibent nostri manuscripti, eandem minus recte expunxit 
Strothius. Supra ad p. 282. 1. 14. eKSoLK\ofji.svcoy pro ela-SaXXO' 
fLevoov extat in MS. Norf, a quo ad p. 283. 1. 1. auroov abest. 

Ibid. I. 8. rco fiev (tkoXw o<pa] Profert hoc loco Esaice ver- 
ba in cap. xxvii. comm. l. Anglicus interpres David Dal- 
rymple. 'Ev tJ ^ftepa Ixe/vij eira^iu b 0goc T^y fJiA^aLpav rijf 
dylaVy xa) t^v fteyaAijv, xa* t^v i<^vpdv ev) rov dpdxovra o^iv ^- 
yovra^ hii rov ^pdxovra o(piv cxoKiov dvsXel rov tpdxovra, 

Ibid. I. 11. exSida-oura] Scribendum est ex.Sida-aa-ay ut su- 
pra. Atque ita legitur in codice Medicseo et apud Nice- 
phorum. Vide Petrum Fabrum in libro primo Agonistici 
cap. 24. Porro notandum est Blandinam, utpote servain, 
cruci affixam fuisse, quod erat supplicium sen^orum. Va- 
LESius. Stephani lectio est exSiSda-aa-ay suffragantibus 
quidem nonnullis libris scriptis; cum vero res manifesta 
sit, alteram in textu Strothium secutus posui. 

Ibid. I. 16. yeyviuvao-ff^evos ^v] Restituit, si quid id refert, 
Strothius ex Steph. ed, ijv yeyvfM, sed Valesio suffiragatur 
codex uterque mms, * 

Ibid. I. 17« xa) mepiay^eig xvxKcp rov dfji^i^edrps] Solebant 
olim gladiatores et bestiarii, antequam certamen obirent, 
per ora populi circumduci. De qua pompa loquitur Lu- 
cianus in Toxari^ ut notavit Salmasius in notis ad Juliuia 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 31^^ 

Capitolinum pag. 91. et Casaubonus; post Lipsium in 
Saturnalibus, qui locum Quintiliani ex declamatione nona 
eo spectantem primus adauxit. Id autem fiebat non so-* 
lum in iis qui seipsos ad ludum auctoraverant^ sed in reis 
qui ad ferrum aut bestias damnati erant. Martialis. 

Traducta est gyrisy nec cepit arena nocentes* 

Valesius. ChristopL Lectt.hahentvepiaxiivlog, Strgth. 

P. 284. 1. 3. ftr* TwjM^aTof Ifiv] Additum est in Cod, Norf. 

"Arla?^ 6 Xptg-ioivogj quod ex antecedentibus fortasse irrepsit. 

Ibid. 1.4. }^ Tfiuv XoiTToiv] Abest j^ ab ed. Steph, Stroth, 

Ibid. 1. 6. Koi vrepiefjLeve r^v avofourw rrjv av exeivou] Inde 

collige hanc persecutionem sine novis imperatorum edictis 

iDOtam fuisse^ in qua tamen innumerabiles martyres per 

tocum terrarimi orbem occisos fuisse asseverat Eusebius. 

Non itaque recte infert Dodwellus paucos fuisse marty- 

reSf eo quod pauci Romani imperatores edicta adversus 

Christianos tulerint. Verum de his fusius in Praefatione 

fsnerali* Ruinart. ad Acta Martyrum Sincera. Confer 
usebii verba ad pag. 298. simra adducta. 
Ibid. I. 8. To a/xeTf>ijTov] to afMTpov Lectt. Gruteri et Mar» 
go Exemplaris Jones, Stroth. 

Ibid. 1. 10. )^ fMLgTvpe$ Tolg jtt^ fjMpTvciv e^^api^ovTo"} Id est, 
dextram lapsis porrexerunt, et medicinam adhibuerunt^ et 

Eio iis intercesserunt. Id enim solebant martyres, ut ex 
ypriano didicimus. Valesius. Rufinus quidem vetus 
interpres sic vertit, et ipsi nondum martyres cohortatimi^ 
Ims suis plurimos msLvtyresfaciebant. Omni vero conjec- 
tura me abstinens, to ix^g^S^vTo Latine redderem^ gra» 
iiam dederunt et concesserunt. 

Ibid. 1. 13. avsfjbijTpoilvTo] Dudum conjeceram scriben» 
dum esse avtfjLy^TpotJvTo. Postea vero in codice Resio ita 
superscriptum inveni eadem manu Quinetiam Christo- 
pborsonum ita legisse apparet. p. 318. Hieronymus in 
ca^. iv. Epist. ad Galatas : Sed et illud est intuendum, quad 
qu% per peccatum quodammodo homo esse desieratyper pceni- 
tenitam concipitur a magistro^ et rursum in eo Christi re^ 
Jormatix} repromittitur &c. Valesius. iLvefu&roevTo codd. 
et edd* omnes. Mf8fji,op^.evTo Christoph, Lectt, at m versione 
nostram lectionem expressit, quae etiam in cod. Reg. su- 
perBcripta est, probante Valesio. Stroth. Errare vide- 
tur vir cl. circa versionem Christophorsoni, quae habet^ 
iierum in memlra formatiy illud avefuo^BVTo potius secuta. 
Vertit Musculus rejingebaniur. Statim vero ante haec et ad 
p*27i« verbum quoque IxTiTpewrxa) metaphorice adhibetur.. 

Ibid* L 16. jyyXvxa/yovro^] Hoc verbum tam active, quam 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDtFNEN. 3W 

habito privilegio ejus praeses populo ferocienti honiinem 

tradidit, quod quidem nis fortasse verbis innuitur, xtf) yccp 

lu^ Tov "Arlakoy t£ ^^ X^P^^l^^^^^ ^ i^yefMov IfeScDxs israXiy 

To% ^p/oi^ ? Imo habet vetus interpres Kufinus, qii£m con" 

tra ffrceceptufn Ccesaris gratificari populo volens 8cc. Hanc 

ponti sententiam sunt amplexi Tillemontius Mem, EccL 

et.Lardaerus in Testimon. Judaic. et Ethnicis, Anglicus- 

que itiBuper interpres. Caeterum notat Strothius, Chris- . / 

t9plL post T»; fMv addere 6/MXoySyTa^; tale quid enim deesse 

ex Rufino quoque patere^ qui nabet persistentes. 

P. 285. 1. 3. << ^f Tivff^ cLpvolvTO, TQUTOvs aiToXv^vo/] Mira 
rfttio judicii, si apostatas^ de ^uibus lata hsec sententia^ 
reapse homicidae, sive incesti fuissent. 

iDid. 1. 4. THis IvdaSe vaifvryopMcog] Celebris ex omni Gallia 

conventus ludorum causa fi^bat Lugduni, ad aram Au* 

gy^to aacratasQ. Dicata autem fuerat haec ara Julo An- 

tooio et Fabio Afiricano Coss. Calendis Augusti, ut scribit 

Stietoiiius in Claudio. (scil. Augusti Caes. temporibus«) 

£os, Iudos adhuc sua setate mansisse scribit Dio. £x his 

coUi^itur martyres Lugdunenses mense Augusto passos 

e«ie* 53^^ autem Hieron. Ado, Usuardus^ Beda, Nothke- 

nis Aliiq^ natalem Lugdunensium martyrum cooferunt ia 

^em IV. Nonas Junii, nihil me movet. Diu enim post il- 

lif^ujXft aecem, cum illorum reliquise inventae fuissent, hic 

4Ji^ potisumum electus est, quo omnium simul memorla 

oij|el>raretur ; cum tamen non uno eodemque die onmes 

MMi sint, ut ex hac epistola constat. Valesius. (Sed 

]^^xiaitu8 censet, id factum eodem die fuisse, eo quod ii» 

qui. e9C his sanctis martyribus priores mortui sunt, vel 

Eathinus, hoc die obiisse putarentur.) Ex his verbis Loy* 

^ua et Dodwellus manifestum fieri arbitrantur, Martyrea 

Loedunenses anno Chr. glxvii. sanguinem eiiudisse. 

Atiiii^t certum sit^ aram Lu^duni primum Augusto dedir 

ctUam esse Kaiendis Augtistisj luto Antonioy Fahio Afri" 

can/o Coss, Ludi tamen Oli non singulis quinquenniis sed 

auatftnms celebrati, ut observavit Marca in Dissert. de 

JlWiiiDatu Lugdunensi, num. c. &c. cjui fuse loquitur de 

conventu iUo populorum Galliae^ qm quotannis fiebat in 

colotuaLugdunensi ad aram Augusto Principi dicatam> de 

quo ait hunc Eusebii locum accipi debere, recteque creei^- 

yu|9«i^ a fiufino, Nundhnas versam. Sic in veteribus glossis 

NundiQ^e eoprj, quae mercimonia quoque significant, quod 

Mntari solerent daebus festis. Ant, Pagi ad ann. Chr. 177. 

M..Aureliii;. a Rbading. allatus. Vid. supra not. ad 

S* 296. de vexationis hujus atino. 

VOL. I. Y 



S%% AKNOTATIONXS 

P. 185. L 11. 'Eto0«^ro »] Y^ MS. Bodl. 

Ibid. 1. 14. T^ rm fMfrifm xX^] Hoc loco codes Mo^ 
dicttus melior est Regio. Scriptum enim habet t^ tw fu 
^^f et sic Nioephorus quoque scriptnm habet. ^ ji^ium 
lectipnem alteri longe prcestare, ex iis quae supra dizminfly 
liquido patet. xA^^ etiam l^tur in codice Max. et Fok* 
et Savihano. Val^sius. Lectio editwms Steplumumm 
Ttf uMprvfm xpn ^* ^^ consentit cum altera scriptnia 
ilf S. quoque iVor/b2c. Porro habebant aX^ Gruieri Coii' 
cisgue Veneti Lectt, 

tbid, h 15* WMTorf] «orf ed. Steph. Stroth. Mox 
p06t MujXftTo^ yujK^xov addit Tillemontiua de leur baiietme* 
Uerte vestis nupttaUs haec est, qua homo non vestkiia io 
tenebras exteriores missus est. Mat. xdi. li^ 13. Tum Ixf^ 
Tf^ ppo xivr^ habet MS. Narfolc. 

P. 2S6. 1. 2. fiKturffi^fMms r^ ^O Hoc looo fikaefi^Jfmt 
ideni valet ac ^kourp^At^ mmms. Quae loouendi fiuilia 
usitata est in sacris libris; ut cum cucitur m evangdio. 
Viri Ninivit» su^nt et condemnabunt vos in Judicio. Id 
est, condemnari raoient. £t Musculus quidem vertit hpe 
modo^^ vitcB stue canversatumem viam Dei blasphemmi 
ies. CBristopborsonus vero interpretatur. viam veriialis 
contumeliis affidentes. At Nicephorus cum haec non intd* 
ligeret^ locum interpolavit. Valesius. Religio Chris- 
tiana ssepius in Actibus Apostolorum et veterum scriptis Ik 
fXo^ dicitur, Act. ix. 2. Saulus Damascum profectus esti 
%rtt>$ sav Tiva^ ffSpi} T^^ 6SoD ovra;^ A^yayj} fl^ 'IfpoucraXi^fc. Idem 
rursus cum in synagoga Judaeorum Ephesi prsedicasseti 
cap. xix. ver. 9. indurati sunt, xaxoXoyouvTf; ri^y 6Sov Mnrtw 
To5 «rX^^ou^. Ibidem, ver. 23. ortus est tumultus non par* 
vus vTBp) itis 680D. Postea Felix ampliavit Paulum cap.xxiv. 
ver. 22. donec exquisitius resciret tA wp) t^^ 68ou &c. 
Pearson. Expos. Symboli p. 103. a Rbadino. allatus. 

Ibid. 1. 6. T^v «rpoj 0sov iLyifkr^'»] t^v vplg tov 0. a. MS. 
BodLet supra ad 1. 2. deerat in MS. Norfolc. 01 ante oUl. 

Ibid. 1. 7r ^ fsroip^a-lav tou Xiyoo' i}V yap km o6x ifMipOi 

^oroXfxou x^pla-fMtTos] Auctor recordatus est verborum 
S. Lucse, Act. Apost. capite iv. comm. 29^ 30^ 31. 

Ibid. 1. 11 . hci Tol liA tco Margo Exemplaris Jones. 
Stroth[. Supra adl. lo. mpiffi^xoo-i MSS. Bodl. et Norf. 

Ibid. 1. 13. firif^avro^ rou ^fju^vo^] Rufinus vertit^ (pa a 
Prceside in medium statui jussus. Musculus autem ita 
vertit, Urgente vero Prossidey Wc. quem secutus est Chris- 
tophorsonus. Possis etiam ita vertere. Quod cum animad' 
vertisset Prceses, ffic. Mihi tamen magis arridet Rufini 



IN EPIST, VIENNEN. ET LUGDUNEN. 323 

versio. hFt^of enim proprie est sistere coram judice, quod 
etiam «nfftfn^of dicitur. Valesius. Habet Wtsyflrarroq 
a&rw rS ^. MS. Norfok. et statim post r/; tk pi^ ^ ^^ 
f%f idem codex Bodleianusque. 

P. 286. 1. 16. fMTei r^ rou 'Ar7aXoti] Tou, quod addidisse ex 
MStis suis Valesius videtur, Strothius textu suo expumcit. 
Sed cum Valesio facit, ut credo, MS. Norfolc. et in Bodl. 
positum est, furoi i roi rS 'Ar7aXou, ubi et statim post legi- 
tur xa) r^ hc^* fnira habes ad Un. 14. pag. 287* ffio-exojx/- 
2^rro ftrri^ jeoti IIoyrixoD. 

P. 287. !• 3. rot!%aroy M^av] Eodem verbo superius 
usi 8unt Lugdunenses, ubi de Sancto, Maturo et Blandina 
loquuntur. Ac Rufinus quidem hoc loco vertit jugulati 
svnU Musculus ccesi sunt. Christophorsonus gladioferi" 
uniur. Rufini versionem confirmat Tertulliani locus in 
Apoloffetico cap. 30. Sic itaque nos ad Deum expansos un- 
gultBjodiant, cruces suspendantj ignes lambantj sladii gut" 
tura detruncent. Ego vero malim vertere glaaio corfossi 
suhL Mos enim erat, ut bestiarii a confectore trucidaren- 
tur, quemadmodum notavi supra ad martyrium Polycarpi. 
EuseiMus in libro de martynbus Palaestinas cap. 11. d6 
Hadriano martyre loquens, qui ad bestias damnatus fue- 
ntf Xiom VTapaS\rfie)$f xa) fter^ rourov ^ifsi Karaa-fayeiSf h-f- 
Am»^. et paulo post de Eubulo scribens commartyre, furA 
rig ^iQag 6imI<os rm icforiqta ^jxa ysv^ftevo^. £x qmbus ver- 
bis plane conficitur, rtv^^rav idem esse quod naimrfayi^'' 
ca^. Sic in Actis Passionis Tarachi, Probi et Andronipi ; 
Maximus autem ira repletus vocavit Terentianum sa^ 
cerdotemi et jussit gladiaiores introduci, ut sanctos Dei 
martyres interficerent. Staiim prceceptum Maximi imple" 
tum est. Consumpti autem sunt gladto. Ita codex manu- 
script. quem vidi. Acta vero Graeca sic habent : T^rs oSy 
ayavaxrlffas 6 Ma^ijxo^, xeA rov Tegivrtaviv aHriaa-afMVOSf ixi" 
XmMTt IMt^aiao^fis rtvei$ rwv kovSagloov eWeX^lv, xa) xaraTfat" 
rav rou; Mviou^ ev rm deargto. (Confer Ruinart. Acta Mart. 
p. 446.) Et in Passione SS. Perpetuae et Felicitatis ita 
flcriptum est : Exinde jam exanimis prostemitur cum cce'- 
teris ad jugulationem solito loco. £t paulo post : Cceteri 
quidem immohiles et cum silentio ferrum receperunt. 
Perpetua vero ut aliquid doloris gmtaret, inter ossa com^ 
puncta ejulavitj et errantem dexteram tirunculi gladiatoris 
ipsa injuguhim suum transtulit. Valesius. 

Ibid. 1.5. xaroi xap^lav 6jxiXouyro; rm &e£] Rufinus hune 
locum longa circuitione verborum exposuit hoc modo: 
Jnira seipsum semper cum Deo loquente, et in laudibus ej%s 

y2 



394 ANNOTATIONES 

ac precilm permmente. Optiiiiie. Nam ^sratio nihal fStinaA 
est quam iiiA>Jla w^f ih 0Wv. et.itaeam defimt ClemM 
Alexaiidrinus, cui consentit Proclua phikMophuf in l^Mp u. 
Commentariorum in Tim»um Platonia pflgifia'64. ubi de 
precatione elegantissime di^serit ex PorpoTrio* Vajlb- 
•lua. 

P. 287« 1. 7* 4 ^i TDv <rayMcr(ov] % abest ab ^ StepiL 
STaoTM. c-ifLOTos habet JlfiS. £(mu. et poet haec i, ri mitm 
pro r{ jyofM» MS. Norfolc* 

Ibid. 1. 13. Tp e%^ Xoiiroy ^ft^^ rwy f^ovo^iryiji»} E^hlS 
patet munus ^ladiatorum per aliquot die^ pr«bbri eoUtQm 
esse Lugduni in ilio celeWi merpatu et convente todoa 
QaUise ad aram Augusti. Hinc est.quod supra dixitdQ 
Maturo et Sancto, kn\ wirm rij; h roi$ p^nff^Uif \woixfhlm 
tttno) ^iaiMi ygv4ij(M0i rt^ nifffuf. Pr^eter hseo muneia gli|£«M* 
toria» datus prastenea fiierat a Prseside dSm speofaioiiU fina* 
rum propter Christianos, ut i^minatim ^itur iii hlKHtfpi* 
•tola, T^i rwf ^iofM^ieoy ^fuf M roif ^fifrJpsufi ii^ifi ^ * 
Neque enim haec inter se QonAmdenda esse oxistinio,7ts* 
yojiax^ scilicet et ^toi4ax(^h quamvis Latini uno mawh 
ris vocabulo utrumque spectaoulum comiHnehefidaiit:. & 
quis tamen /fdvofM^Mif et ^toii^ims hic pro eodem fKutii 
Qontendat, equidem non magnopere repugnabo. Certe 
in Gestis Praesidialibus sanctorum martyrum Tarachi^ 
Probi et Andronici^ gladiator^s sumuntur pro bestiariis. 
Sic enim scribitur cap. 10. In prima muneris ediiione, cum 
mult(Bfer€e immissce essenty multorum gladiatorum corporu 
qui multis horis cum hestiis pugnaverant^ devoraia sunL 
Paulo post tamen gladiatorum munus a munere ferarum 
ibidem distin^uitur his verbis ; Maximus proconsul indi^^ 
nans julet edi gladiatorum munus, quibus mandareiur m* 
primis Christianos martyres giadiis confodi. Sed et Cjrril- 
lus Hierosolymitanus m prima catechesi Mystagogica, 
If^voaetx^lv dicit de bestiariis, et Chrysostomus in Homilia 
de iona pag. 66i . o\ ^p/oi^ wvkts6&v ff,i\Kovrec. Quod idem 
est ac si dixisset ^ij^ioi^ ftovopcp^eiv. Valesius. vid. supra 
pag. 282. Caeterum Aoi^rov abesse ab ed. Steph, notavit Stro^ 
thius, quod tamen non tantum scripti mei agnoscunt, sed 
etiam Bongarsii Lecti. oxz.msi' ^xernplaris ediii§nis Siepk. 
in hillioth. BodL Infra ad lin. 15. (f,s^i^y^pro ^ifiA^fkifw 
MS.Norfolc. 

Ibid. I. 17* xd^T^ TQoy «IS^»^] «r^o; rm fiS^A«dw Chrisiaph. 
Lectt. Stroth. Mox mc^iSaiov pro magiSe^w mS. 
BodL 

P. 288. 1. 6. usrp" rijf a$fiX^] Sororis iiidi <^ saBguias» 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 3*5 

certe ex fide. Atqui Tillemontium video vinculum illud 
eanguinis ex narratione colligentem. 

P. 288. 1. 10. xadiwMp fArfnig ^ivr)i\ Excidit VOX fti^njp 
MS. Bodl. Auctori epistolse in mentem venisse matri« 
iHius cum septem filiis in Maccahceorum lib. ii. cap. 7. 
recte monet Anglicus^ quem plus semel commemoravi, 
iiiterpres. 

Ibid. I. 16. luerot rh riffoLyov] Craticulam vertit Ruiinus. 
Idem plane est quod supra vocavit ferream cathedram, cui 
impositi martyres, tanquam in sartagine torrebantur. Sic 
emxn supradictum est de Maturo, hr) 'aSurt r^y (nhipav xft.^'- 
j^Mtv, i^ fi^ nfjyoivt^iiMva roL a-ifiara, &c. M08 enim erat^ ut 
Ciiristiani antequam bestiis objicerentur, in hujusmodi 
cathedra suppositis prunis ardentibus sederent, ut paulo 
ante legitur de Attalo. Valbsius. 

Ibidv 1. 17. licav£g aifaSxyfiel(ra'] Inter voluptates amphi- 
theatralis spectaculi haec erat^ ut taurus in arenam produ- 
oeretw^ cui in fiirorem concitato noxios homines reticulo 
inclusos objiciebant; quos ille velut pilas in altum jacta- 
bat. Notissimi sunt hac de re Martialis versus : 
Taums nt impositas jactat ad astra pilas. 

VaLBSIUS. j' 

P. 289. 1. 1. jx^ t\ ai&ij<rjv hi rwv (n}fji.Satvivttif9 i)^wra'] Inter 
miranda, quae in hac vexatione contigerunt, vir doctissi- 
muB Hen. Dodwellus t^v avai^trtav filandine merito re- 
censetis^ idem beneficium divinum monet Perpetu» mar- 
tyri, jactatae similiter in altum a tauro^ concessum fiiisse. 
Dissert. in Irerueum ii. §§. 43. et 46. Vid. et supra §• 5. 
horum Fragment. 

~ Ibid. 1. 3. hf/.iXlav'] Vid. Valesium supra ad pag. 324. 
Habet autem ifjLoXoylav, sed minus apte^ MS. Norfolc 

Ibid. 1. 7. mo ydip ayfiov ^phs] Antiquum serpentem 
vertit Ruiinus, daemoneni scilicet rectius hoc modo desie-* 
mriexistimans. Certe Grseca vox etiam serpentem signin- 
cat. Unde et theriace dicitur. Sic paulo infra 6 ^p pro 
diabolo sumitur, ubi Musculus viperam vertit. Vale- 
siiJS. Paulo ante o^ Hkoog pro odS* Sroi>$ MS. Norfolc. et 
paulo post eixov pro fl^* idem MS. 

Ibid. 1. 13. SJ^txov] Rectius in codice Maz. Medicaso et 
Fcdcetiano scribitur oSixov : (ahlxa^ exhibent Steph. et Va- 
lesii edd«) quod equidem valde probo: nisi quis malit le-* 
gere'To ahxov elg rjfjiag 6fiol&9$ hntdstxwfj^oov fuiaog. De injusto 
erga se gentium odio passim querebantur Christiani. Ta- 
tianus adversus Grseco^, pagma 149.' xa) ft^ hoi ro fjA^Biv 
Mxoofj '^tra^vp^ffnfn. Valbsivs. Cum Strothio 'oESi9c«v> 

y3 



336 ANNOTATIONES 

quod et Savilii cod, habet, in textum recepi. Vertit Rufi» I 
vus, El ex hoc ad nefanda odia jvdex semel instigabalVfn 1 
Habere to «fiJv pro ro oftoio» Christopk. Lectt. notavit Stro- 1 
thlus. 

P. 259, 1. 14. ocoftos «vs|in|T«Tiu Iri] Ex capite ultlmo 
Apocalypseos versu 1 1 . uhi pro avofto! aviji.^iraTai hodie le- 
gitur aBiKos aSiKijirarai. Simile quid legitur in cap. xii. Da- 
nielis. Citatur hic locus a Fausto Heiensi, (\m vulgo Eu- 
sebiua Emissenus inscribitur, in sermone tertio ad mona- 
chos. Et ejusmodi animcB eveniet illa sententia : Peccator 
adjiciet ad peccoTiduvt. Quam ms carissimi refugientes, 
illam potius teneainus quce dicit : et sanctus adhuc sanctifi- 
cetur. Valesius. Belegat nos ad ^poraZv^^in Ruinartus 
quoque ad margincm. Et quanquam Lardnerus, De Fide 
Hiil. Evang. P. I, vol. i. c. 16. indicari hic Danielis illud 
a Valesio commenioratum suspicatur, exiBtimem quidem 
ego, Lugdunenses locum ipsum ejc Apocalypsi sumpsisse, 
qui hunc hbrum sacrum supra excttassent ad §.3. p. 270. 
et it^ra §. 17. p. 2Qi. 

Ibid. 1. 15. evaTKntyiyiyraii ir t^ sipxTn] Cum addidisset i» 
ante tS, ni fallor, ex scriptis suis Valesms, idem enim com- 
paret in Cod. Bodt. seu Savit. particula tamen a Strothio 
exclfisa est, quam nescit quoque Cod, Norfolciensis. rsttfi- 
SuXXm pro aapiSa^Kin tdera Coa. Bodl. 

P. 3go, I. 3. ^ opodims TtfTf T»y Ajfiiov] Sq Tm h ift- 

S^taxfMf itMftvpintju*m vpo&wni tk tt,- Christoph. Lectt. 
TROTB. 

Ibid. 1. 3. m% St ^v&eMua^ml Ita codex RegiuB et Nice' 
pfaorusv Sed tres reliqui cooices Mazarinus, MedicKUB 
et Fuketmnus scriptum habent tpi^pcaiwitiiia.- Et paHlo 
post in iisdem codicibus legkar woo t^$ iavTan t%Am <Jw;^t 
noD iTxovTo, ut ex Re^o exemplan etydit Stephaaus. Va- 
i-E^sius. Lectionem receptam ijtApetxHfuvM prtestant eodd, 
quoqiie Bodl. seu- Savil. et Nvrfotc. aed iiteiT», (uc) cum 
spiritu leni BodL 

Ibid. I. 4. Twv XomM>]: Tw» TvSjvTM' Christapk. Lecft^ 
Stsoth. Abest mrauTcaf a cod. Norfoie. M<xi~ pro fWy^M 
habet rnxyiAow (^ircycXm) idmi eodex. . 

Ibid. 1. 9. SfiM T(i iSit)M aurm] AuxS waUonem vocola 
SftM ex codd. Btdl. et Norfolc. desumptav Eundem verbo- 
rum or^nem, qaun exhioet Stepkanus, in ed. suaAl Stro- 
tbiuB revocavit, qui est «vtwv tcI flSMXa. 

Ibid. 1. 1^. <TxO ^" ^- ^<pA- Stroth. 

Ibid. I. 16. ■ti^fi^tt xfu^ Tp yf} Moiis aeinper fiiine 
Christianti eorfot». momioniin inhnmare) ortendit ez 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 327 

multis auctoribus Bipghamus AntiquiU Eccles. lib. zxiii. 
cap. 2. §. 4. 

F. 290. 1. 17. otjTs apyupM h&bev] HaeLC verba non haben- 
tur in tribus codicibus Mazarino, Medicaeo et Fuketii. 
Solus codex Regius ea retinet^ cui adstipulantur Rufinus 
et Nicephorus. Nam Rufinus quidem ita vertit : Apad 
nos vero ingens luctus habebatur, prcecipue quod non posse-^ 
mus corpora humi tradere : quippe qmbus nec noctis tem- 
pore aliqua ad hoc opportumtas prcebebatur : neque mune-^ 
ribus suadere custodeSy neque precibus, aut ullo cuio genere 
copia erat, Nicephorus vero locum hunc ita expressit : 
wrt ydif y\ vv^ xa^TFOvpysif oi/re yjpwrlao /AersX^ely ^v* 'cjqXAw yf 
fAfiey iwm^e devia-ts. VALESisus. Codici Regioy qui hasc 
verba retinet, MStum addere Norfole. nunc licet; desunt 
autem eadem in Cod, SaviL seu BodL 

P.29I. 1.4. T^ oSv <rcoftara toov f/i^oipTuocov &c.] Hunc locum 
laudat Augustinus tomo vi. novas edit. (Benedictinorum) 
libro de Cura Gerenda pro Mortuis num. 8. et JO. Rui- 
NART. Ait ibidem vir sanctus de ethnicorum ssevitia, non 
ob aliud credendum esse illam divinitus fuisse permissam, 
nisi ut discerent Christiani in confitendo Christo, dum 
contemnunt vitam, multo magis contemnere sepulturam. 

Ibid. vroLpa^&YiiaTi&evToi xot) ald^io^evra] Pro ultimo ver*^ 
bo habet ^piaftSfo^gyra MS. Norfolc. Ait Strothius Chris-- 
toph. Lectt. xa) Ssy/tarK&fvra addere^ idque, quid sibi velit, 
se nescire. Ego ex Christophorsoni Versione colligo^ ita 
se habuisse lectionis varietatem, oudpiot&evTu x^ Sfiyju^rMr- 

Ibid. 1. 5. hr) vifAepas S^] Dandi casum vjpi^epais pnestat 
MS. BodL in quo xu^ivTa pro xafWa. 

Ibid. L 6. xorfca^eo^ fi^ rov 'PoSayov] xare^pav^ eig roy 
'PoSai^. Hsec est codicis Regii scriptura, cui consentit 
Nicephorus. Sed reliqui codices Maz. Med. Fuk. et Sa-* 
¥ilii ita prseferunt xarferapwdij f i^ rov 'PoSavov. Quam lectio- 
nem vulgatse longe praeferendam duco. Certe Rufinus 
non aliter videtur legisse, ut ex interpretatione ejus appa- 
ret. Sic enim vertit : Incensa ossa martyrum et in javU'^ 
lam redacta, cum reliquo terrce pulvere in Rhodanum fluvi» 
um dispersere. Valssius* MS^ quoque NoTrfok, nmwa» 




Ibid. L 12» xaivi^y] xfi^v solenni mutatione MS. Norfolc. 
Mox abest i^ ante fbfrfl^ x^^ ^ eodem MSto, cui consentit 
Nicephorus. 

Ibid. 1. 15. fx rcBv x^V^ ^pov.] Hsec interserit verba £u- 
tebios t Tomvrai wA tA nara rov SfSijXctfjXfvoy avroxparo^a, fm^ 

Y4 



3)1» ■/:jii^ci:<'ixsmaTHmm ism#«. 

jjioiS BMigyijfiiva, iiffoVl Xrtymfua f-o^a^Ei&CEf lapifiv. «t^iov rmi^ 
fn T^; axrrTii ETiiruvBiJia/ ygo^; Xe^«; irifas, Si cw rS fxiBXEf i| 
9i?^t>9ga;ir^i' tov £eE(|Aai;i.syaiv ^afrafia* irayeyfd-rrlaf roureif eej^ 
Toif Toif jJ^fMHJw. 'OI KOtl (wl TOffo&Toi' &c. HfBc supradlctl 
hnperaloris tcmpoTibus Christi eccUsiis coniigerunt, ex qui' 
l'us ea qutE iji reiiqnis pTovinciis gesla sunl, conjechtrm 
assequi ticet. Sed et alia qiusdom ex eadem epistola lae 
adjungere opera prelium Jueril, quibus tienignitas alqm 
kamamtas Hlorum quos memoravimiLs martyrum, descrtb^ 
tur his verhis. QUI quidem ChrlBtum seniulari 8tc. 

P. 392. 1.4. Si fiv fiof^P ©'» ifjripyaiv, u^ dpmtyjM» ifyiivedt 
tS ilvaf loot ©em" lorr ^v ToiauTi; Bofij (map^vTti 8cc.] Quo- 
modocuiique interpretanda vcrba sint, ou^ apm^niv ^y^ 
iraTo To eivo/ Iir« Oio;, hoc quidem constat, Lugdunenses 
ex illis argumentum duxisse t^; roTEivo^^oruv)]; Christi. 
Neque vero hi soll id fecemnt, sed ec alii multi veterw 
scriptores; imo vero id suscipere velim, nullum ecclesiasti- 
cuni auctorem ad Nicffinorum usque tempus adduci poss^ 
qui significari tJ non alieimm a se esse ariilratus esi ver- 
bis etj%' agToiy^iy ^y^<riwo, clare atque apertc indicaverit* 
Haudquaquam tamen id fraudi est fimijssimo argutnento 
contra Humanistas quos vocant, ex istis verbis apostoli • 
aumendo. Statim post Tf, auTf, pro Toiauri] MS. Norfok, 
sed perpersm. 

Ibid. 1. 7. xol i* ^olm Boiif SaifxkriP^irrts] Henricus Sa- 
vilius ad oram lui codicis hnnc locum ita emendavHj mI 
ToT; ^ofoif Ta^^Kii^itTiS} i^ e^ auray aidts avtAij^rvrff. QlXB 
enenaatio ih Genevensi quOque editione appOsita bvt »A 
marginem ex libro Christophorsoni. Sane Christdpboiv 
sonus lociuo hunc ita legit, ut ex versione ejus appiret. 
Sed utnim ex conjectura, an ex lide veterum codicum kt 
leg|erit, incertiun est. Nostri certe codices nihij Bantant. 
PoTTo MwAiifd^vaf hoc loco significat, in carcerem iternln 
eontrudi. Sic supra de Blandinfl, xaSmpiduir» iari t« £6>ta, 
&vt\fyp^ «roXiv n; -r^v lipxT^ii. Et paulo poet de Attalo, fM- 
&iir i ifytitAv ixiX£U!rw airoy aimAi|f>£»^vaf. VALBSins. £t 
|nulo supra Ckristophorsdnus peiperatDj ut Strothiud notn, 
addidit verba dXX' aurov «xfvMrf, fmpi^-ioiKMt XaSi». 

Ibid. 1. 12. ivMTAiio-a-ov 'wixpws'] mnew; tftfmi MS^ Horfale. 
De re ipsa consulas Pearsonium rindic, Ignat. P. ii. 'fine 
C^ix. p. ll6.ubi'moriuitvirprECfltanl3BB:aaveraus diotatt 
nooUibus istis conicHBoribus de martyribus alia et praeek»A' 
ntiDne ita appeUatis, tales viros ac tanta pro Chmto pas- 
SOB, etinBti tn tonncntls iion«bd<H'tiin«iiul,^ampor-Bb 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 349 

andquiB et merito viariyras nuncupatos fiiisse, nec contra- 
rinm quid ex his dictis a quoquam adhuc collectum. Ita 
iUe* Imo S. Serapio, qui hoc saeculo floruit secundo, 
episcopi cujusdam subBcriptionem, fidem olim coniessi^ 
eonservavit in epistola ab Eusebio lib. v. Hist. cap. 19. 
excerpta, qua ipse se episcopus martyrem appellat; Au^ij- 
Am; Kup^vio^ IJM§Tv$ eppw&otf vfMi§ ev^ofMLf, S. Serapionis 
Fragroenta vide infra. Sed tamen, monente ipso quoque 
Cypriano, qui martyrum nomine confessores appellare 
solet, Confessio exoraium glorice esty non meritwn jam co- 
rome. De Unitate Ecclestce p. 117« ed. Felli. 

P. 293. L 3. 6jU^Xoyo«] 6fMX(/yifiTolf MS. Norfolc. 

ibid. 1. 7. vivTa, tSl Idv)}] «ravra abest ab ed. Steph. 
Stroth. Neque agnoscit Riifinus. 

Ibid. 1. 8. eroievl '^iouws; Christoph. Lectt, Mox apud 
eundem deest r»^ Stroth. 

Ihid. L 13. nraffi ftfv a»r£Xoy»yro] Rufinus hunc locum ita 
vertit. Placahant omnes^ neminem accusalant. Christo- 
phoFBonus vero et ante illum Langus sic interpretari ma- 
luit, defendere omnes, nemvnem accusare. Quam interpre- 
tationem probare non possum. Neque enim in Gneco di- 
Cltur ifiA^ vravrm flnreXoyotivTO, sed moi<riv air. Sed neque 
martyres illi cunctos sine discrimine defendebant, h»reti- 
cbs scilicet, Judseos et Gentiles. Rectius itaque Muscu- 
lns vertit, omnihus rationem Jidei suce reddehant. Possis 
etism vertere emnihus se excusahant. Id enim proprie est 
oamkayii&aji. Unde Apologias sacerdotum, de quibus Gre- 
goritis Magnus in Sacramentario. Valesius. Suam igi- 
tur ipBius interpretationem corrigere voluit Valesius. 

Ibid. L 14. fxvov jxev Siitavra^y 6^i(rfA,evov de ouSsva] Quae fu- 
erint partes mart^nrum in reconciliandis lapsis, caeterisque 
peocatoribus revocandis ad ecclesiae pacem communica- 
tionemque, plene ostendunt Cyprianicse epistol». Marty- 
rasenim neutiquam pro judicibus in hujuscemodi causis, 
aed pro intercessoribus tantum et sufiragatoribus, gerere 
se oportebat, ut ibi ex jure et consuetudine probatur. 
- P. 294. L 1. (nrep rmv Xi^a^ivroiv llieTo'] xmeq roov i/Spi^ovrm 
Movro Christoph. Lectt. Stroth. Nec mafe. Non vertit 
vetus Interpres. Addit autem xai ante ^ep rm St&eXp&v 
MS.NorfoL 

Ibid. L 8. toOto] Taura Christoph. Lectt. et Cod. Castel- 
boius. Stroth. Sed fortasse vix opus est, ut quid mu- 
tetur. Scribitur toiit<» in MS. Norfolc. male ; in eodem- 
que codice corruptum supra est ^oTcvix^eis h ^q in a^ro^ryi- 
yii$ h ^nfivy et xtnawmwnmi^ in KaronreTFlQmivotf. 



330 ANNOTATIONES 

?• 294. L 11. nmi «MTaw] lueti mmu Sic ex oodioe.Re' 
|do edicUt Stephanus. Reliqtd tamen oodicee Mfuu Meii, et 
Fuk. scriptum habent imtA w&nm yiinifeijMi. Id eet de om-' 
oibm victores. Nicephorus vero ita hunc locum refimdt, 
%m vJams vixtfiipoif &c« Valbsius, Cum Valeeii codki- 
bu8 fiuut uteroue meus. Ante &^ hic statimque post ar- 
ticulus riv in Uod. Narfolc. additur. 

Ibid. L 12* tip^Myy iymifi^aLmf of), x§i flmniy i^tSif m.mfief' 
yu^a^rif] Po6t Strothium quidem ex eait. Stepham at- 
que Nicepharo pronomen ^uv pro iu) lectione Vak»ii re- 
posui ; dum vero idem vir cL ez eadem Stephmi edii. «d- 
re) pro priore iA revocandum censeti mecum febrit vetoa 
int^res^ Ri^nus, qui vertit, sed pacem aemper kabendam^ 
pocem fratribus custodiendam commonebant*, 

Ibid. L 16. na) hyiwfip.] Addit Eusebius, TmSmi xad w§^ 

fOfyii$f (if9>JiMH wfoeml&m* t% Stwaif^pifww t§ xei ianiKtouf 
htxa iuil^itrmSf rm [ureermha ^cf«8Mf roiip Xptfw fiikivi Wfnft' 
tmfvryi/Afm. Atque hcec de. beatorum Hlorum affeqtu erga 
eos Jraires qui lapsi Juerantj ad legerUium uttUtatem hic 
postta sintf propter eos qm inhumam quodam ac truci am* 
mo pnsditi, inckmenter adversus Cknsti membra postmo' 
dum scBvierunt. Ait Valesius, '^ Novatianos intelhgit, qui 
^' lapsis omnem spem indul^entise postea prsecluserunt.'' 
De Novatianis loquitur quidem Eusebius ; sed verba 
Lugdunensium dissidia atque lites his etiam temporibu» 
in ecclesia exortas fuisse circa communicationem lapso- 
rum clare indicant ; aliis quidem severius circa hanc rem 
agentibus, aliis lenius, durissime fortasse omnium Montani 
sectatoribus. Hinc porro colligendum esse patet, vel ea 
tempestate invaluisse morem, ut lapsi a martyribus pacem 
ecclesia^ expeterent ; cujus quidem moris hoc primum 
omnium fortasse est testimonium ; in quo etiam notanda 
verba sunt, aAA' ev ol^ I^Asova^oy oLinoij rotrro roT; ly$eff$-epoif 
hr^pxovvy nam ea opinio de tanto martyrum merito, ut 
idem aliis quoque hominibus in satisfactionem delicto- 
rum communicari queat, isthuic ipsi consuetudini origi- 
nem dedisse videtur. Verum optime ait TertuUianus, 
Qm^ alienam mortem siui solvit^ nisi solu^ Dei JUiusf 
De Pudicitia cap. ult. Non quod crediderit antiquitas^ 
martyras, aut quosvis alios, ah(^uid efficere posse vel sui 
vel auorum gratia nisi per Chnsti sanguinem. Etenim 
^tiam Origenes, qui opinionem de martyrum merito fbve^ 
bat, haec habet in Exnort, ad Martyriumj el^ piAvo% Sff&Syi^rfl^ 
SoOya/ ayT&KKayiM, r^^ ovoAXufuyij; or^re^y tpu^ij; ^fUSy r^ ktiK 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 331 

T^ ri^{^ eSfutri. cap. xii. p. 282. ed. Delaruan. Itidem 
S. Cyprianus in Epist. 10. vel 8. cum de agone martyrum 
dixisset, Pretiosa mors hcec est quce emit immortalitatem 
pretio sui sanguinis, quce accepit coronam de consumma" 
tiane virtutiSf statim post subjunxit de Christo, Et qui pro 
nohis mortem semel vtcit^ semper vincit in nohis. Avroiy de 
martyribus ait S. Joannes in Apoc. xii. 11. mKria-etv avrov 
(diabolum) Si^ ro alfjM rou agvloVf xo) ha tov Xoyov rij^ jxagru- 
plag auT&¥f xa) oux ^yamitrav r^v ^|/t^^v auroov a^pi ^avarov, 

P. 295. 1. a. 'h i' avrn &c.] Hsec sequuntur statim post 
Eusebiana, quae in novissima adnotatione collocata sunt. 

Ibid. 1. 5. 'AXxtCta^v ya^ rntof i| avrSt Scc.] Quoniam du- 
bium est, utrum verba q^use sequuntur, desumpta omnia 
sint ex Lugdunensium epistola, typis ea minoriDus impri- 
menda curavi. Eadem quidem Chronici Paschalis seu A' 
lexandrini auctor habet ad pag. 26. ed. Ducangii, sed ex 
Eusebio, ni iallor, descripta. Cseterum^ quum Valesius 
recte, ut opinor, paulo inrra notavisset, Alcibiadem (si ita 
revera nominatus est) Montanistam distinguendum esse 
ab Alcibiade hoc confessore, Readingius interea hsec ad- 
dit, '^ Utcunque Alcibiades hic diversus fuerit ab isto 
^' cognomine Montanista^ eundem tamen errorem hausisse 
^^ vioetur de necessitate abstinendi a quibusdam cibis, vel- 
^' ut a malo principio conditis.'' Istud vero de Monta- 
nistis quidem a cibis propter hujusmodi causam abstinen- 
tibus soli Epiphanio, etsi nulla mentio ejus facta est a 
Readingio, debetur, in eo tamen alios omnes auctores re- 
lin^uenti^ quod foedissimum Encratitarum aliorumque h»- 
reticorum errorem Montanistis in H(cer^5f xlviii. n. 8. ascri- 
beret, si revera quidem, quod vix certum est, Montanistas 
his baereticis inciuserit. Fortasse tamen haec facta est divi- 
nse voluntatis significatio propter Montanistarum sectam^ 
tanc primum, ut Eusebius statim post ostendit^ exortam^ 
namque haeretici isti ex jejuniis suis, xerophagiis, statio- 
nibusque, quae praster instituta catholicse ecclesi» obser- 
vabant, laudem quaerere, et plurimum sib^ favorem cap- 
tare soliti sunt. Ne igitur Alcibiadis exemplum aliqui- 
bus forte firatribus scandalo fieret, quasi ille patrocinare- 
tur Montanistarum, aliorumque haereticorum tum scatu- 
rientium, superstitioni, verisimile est, aliam victus sui or-^ 
dinandi rationem ipsi per Attalum divinitus fuisse impera- 
tam. £n autem plane apposite huic loco ita scribentem 
TertuUianum, dum officia caritatis in fratres incarceratos ^ 
ita exprobrat catholicis; Plane vestrum est in carceribus 
pvpinas exhihere martyribus ineertis, ne consuetudinem quce' 



I 



33 a ANNOTATIONES 

rant, ne lepdeat viltp, ne iiova abstinenliae disciplina (ilU 
nimiruin Montanistica) scandaVixeiHur. De Jefwnis, c. 12. 
Certe, quicquid secus nonnulli suspicati fuerint, alieni fo- 
erunt a Montanismo fi-atrcs hi GallicL Imo vero, si fidea 
auctori Synodici a Joanne Pappo primum ediii adhiheRda 
cst, synodus ab iisdem contra Montanum et Maximillam 
cclebrata est. ^umio; St!a xai Upii tovix^ iv TafiAiat, av¥- 
«Sgoifijwa inri rwv 6futKoyy^aiy airflxijpiifaffor MosTavov ij Maf- 
i;U,iXAav* ^; 3 o/JOf srpJj Toij h 'Aaia CTifOuf hcSrj. cap. 7. 

P. 293. 1. 6. flttxfw?" |3iKmit ff""] adjojpaJj ;8iBkT0J ed. Steph, 
airopiv fiiovvTos 0. Chrisfoph. Lectt. Stroth. Supra wp»- 
a^^vo/ pro wpo©e7»ov MS. Norfolc. 

Ibid. 1. 7. «M* i ap™ ^tv KO!) SJ«Ti ;fpwfiinu] Addit saleM 

Rufinus vertendo sed tanlum sale e( pane cum- aqm 

utebatur. 

Ibid. I. 12, iHJm ,iiTi*«fiff*n] Auctor Ckronici PaichO' 
lis, qui, ut dlxi, hsc attulit, fxvtpio; pro av££);v posuit. Et 
paulo post xal Sixsiui; addidit ante illa ou ycip civfTtVxrvloi 
ijffav, interpretandi causa, sed irrito conatu. Articulum 
ante 0sou adjecit MS. Norfolc. 

Ibid. 1.30. Tl hi KaraTicynf &c.] ^'auca hjec qufe pr»- 
terea habet Eusebius, ad hanc Fratriim epistolani perti- 
nere videntur. Kiyav, et foitasse rectius, MS. Norfolc. pro 

P. 296. 1. 3. rSt p«;thjiii.] po^jfwr edidit Strothiu», Cnn) 
Eusebius alibi ita librum suum vocare soleat. Supra quo- 
que ad cap. 1. in nonnullii codd. ita legitur, probante Va- 

Ibid. I. Q. T£t i' Kfi^l r» Mtrratiw wi 'AXniCiallii kw eialsr»] 

Hic Alcibiades, distinguendus est ab Alcibiade illo mar- 
tyrum Lugduuensium collega, de quo supra. Nam hic 

auidem sanctissimu) martyr tuit, ut apparet ex iis qus de 
lo reterant Lugdunenses. Alter vero cum Montano ac 
Theodoto, aignifer fuit sectte Cataphrygarura, De quo 
vide caput 16, et i?- hujus libri. Valesius. In alis 
prorsus abiit Strothius, sed male, ni &IIor. Tmo fortagse 
kic Bcribendum est Miltiades, prout in cap. 16. legitur, pro 
Alcibiades. 

Ibid. I. I9- '''^ ^*' i»^))'»»' i>fini< ■>■>(« ^fiaiiitivif^ Ohris- 
tophorsonus quidem hiec verba retulit ad solum Eleuthe- 
rum Romanie urbis episoopum. Ego vero ad utrosque 
referri puto; tum ad Eleutherum ; tum ad Iratres in Asia 
- et Phrygia constitutos. Consulti enim fuerant Lugdn- 
nenses et Viennenses a fratribus in Aeia et Phrygia consis- 
tentibtHj quid seatiendimi esset de pseudoprophetia illa. 



IN EPIST. VIENNEN. ET LUGDUNEN. 333 

quse apud ipsos exorta fiierat; quidve agendum foret 
Montano^ Theodoto aliis^ue^ qui per Spiritus sancti gra- 
tiam futura se prsedicere jactabant. De his igitur Lugdu- 
nenses ac Viennenses presbyteri, ad Asianos sententiam 
suam perscripserunt peculiari epistola, quam utinam hic 
quoque apposuisset Eusebius. Epi$tolas quoque marty- 
rum ea de re ad Asianos scriptas^ suis literis adjecerant 
presbyteri Lugdunenses^ ut sententiam suam auctoritate 
martyrum confirmarent. Quod si conjicere licet^ haec il- 
lorum videtur fuisse sententia ; prophetas illos benigne 
tractandos esse, et ad poenitentiam provocandos : ac si qui- 
dem resipiscerent, ad ecclesiam admittendos esse, ut pax 
inter fratres solidetur. Si vero pertinaces in errore suo 
permanerent, nec post frequentes admonitiones obtempe- 
rare sacerdotibus vellent, ab ecclesiae corpore abscinden- 
dos. Porro ab iisdem Lugdunensibus presbyteris Irenaeus 
Romam directus est ad Eleutherum Papam^ cum epistolis 
tam martyrum quam Lugdunensis Cleri, ut cum Eleu- 
thero de usdem rebus communicaret. Cum enim in om- 
jfiibus ecclesiasticis negotiis primae essent partes episcopi 
Romani, merito Lugdunenses hanc controversiam ad eum 
detulerunt : id agentes et omnibus modis studentes, ut 
episcopi Romani auctoritate quae semper summa fuit in 
ecclesia, haec apud Asiam orta dissensio sedaretur^ et pax 
in ecclesia restitueretur. Valesius, Conferas de hb re- 
bus Coustantium supra ad Marttr. Lugd. Epist. 
pag.26i. 



l? ■■■ ■ ; 



PANTJENUS. 



« 



.ii\SV.3.^TriM 



PANTiENUS. 



S. HiERONYMUs^ Libro De Vvns IthstrHm^^ 

cap« xxxvi. pag. 107« 

PANTiENUS Stoicse sectae philosophus, juxta 
quamdam veterem in Alexandria consuetudinem^ 
ubi *a Marto evangelista semper ecclesiastici fu- 
ere doctores: tantae prudentiae et eruditionis tam in 
scripturis divinis, quam in sseculari litteratura, ut 
in Indiam quoque rogatus ab iUius gentis lega^ 
tis, ^a Demetrio Alexandrise episcopo mitteretur* 
Ubi reperit Bartholomaeum de duodecim apostolid 
adventum Domini nostri Jesu Christi juxta Mat-^ 
thaei evangelium praedicasse, ^ quod Hebraicis lit-^ 
teris scriptum, revertens Aiexandrtam secum detu- 
lit. ^ Hujus multi quidem iii sanctam Scripturam 
extant commentarii, sed magis viva voce ecclesiis 
profuit. Docuitque ^ sub Severo, et Antonino cog- 
nomento Caracalla^ 

* Habet Busebius Ub. v. STist cap. lO. f| a^aiov tk^eq Mcco-ko^ 
Aiiot; tSp lipuv Tioyut €rap avToXq cvnruroi, Fabricivs. Caeteruill 
Origenes in epistol» fragmento ab Eusebio lib. Ti. cap. 19. con-» 
servato^ in quo se defendit adyersus ebs^ qui nimium studium 
erga Grscorum disciplinas sibi objecerant^ Pantseni et Heradse 
hujus scbolae prs^ectorum exeinpla appellanSi tovto ^ wtvotixa-^ 
lAt9, inquit^ fA»^i|0-a/xfiio» rt ro» vfo ifAut iro^X^; ttftxia-apra Haprat*^ 
voy^ ^ie oXiynp i» tKtivaif tff^Kora wafaff^Ktvit^ Kot rht ¥V9 h rf v^ta^ 

^ Haud diserte aii Eusebius^ Panttenum a Demetirio episcopo 
VOL* I* « 



33» PANTvENUS. 

in ludiam mhsum fiiisse, sed stBtim post Jiiliani prioris episcopi 
commemoratiDDem profectiimeiQ ejns nartat} sed tamen ea pote> 
rat illo teropore acciilere, qtiod Hieronymus signavit, 

' Non ait Eusebiiis evangclium Matthiei Hebrdicis scriptum 
litteris AleKandriam retatiim a Pantajno, scd tantum a Baithalo- 
mteo traditum Indis, et ad Pantffiii usque tetatem ibi servatum. 
Fabb. Cl. P. Paulinus a S. Bartholomceo iu India Orientali Chrii- 
(ioBO, p. 142: "Effigiem S.Tbomi apostoliet Pantaeni presbyteri 
" scbolx AlejLandrinai prfefecti ex valvis «iieis BasUiss S. Paali 
" TJa Ostiensi, Constanlinopoli anno Christi 10?0. sub Consule 
" Pantateoue scalpro iiicisis exliibet Ciampinius in opere io- 
" Bcripto: Vetera Monumeitta part, I. cap. iv. p. 39, quadr. xxvil, 
" pBDtxniis dextra macu tcnet eTangelium S. Matthaei, qncNl 
" ipse priuius post S. Thomum Indis praidicavit ; et S, Tboma 
" martyrium in India hac Grieca epigraphe inscribitur 

" 'O ATIOI OnMAE AOXI (for. AOPl) IfnO HNilA 
" ' "■ TEAHOTTE. 
^*" •• S, Tkomta lartcea in India 
-'■ " Moritar. 

" Confer Blanchini Danotutr. Hiit. Ecei. Mowm. C^mp. Tab. ii. 
" •aouli ii. ntun. 40. et 4," 

' Non videtur Hieronymus scripta aliqua Pantaeni evolvlsse, 
■ed tantum exprimere voluisse Eusebii verba, quibus tamea nol- 
lorum in sanctam scripturaia commentarioriim mentto : ^w^ f «nF 

^iltnof. Rufin. tam viva voce ditciputos inttrveni, quam libnnm 
mmumentis etiam portm* thesauros scientiie derelinquens. Fabbic. 
Attamen vera miht quidepi interpretatio Hieronymi videtur. 

' £k £usebio coHigas jam sab Coramo^ clarum FaBtieiu in 
(chola Alcxandrina nomen fnisse. Nam v. 9. cnm nanasset 
Commodi aaHo primo episcoptim Alesandris foctum Ji^aanm, 
nrbjungit c. 10. iyiTro A rnfiiwtfTa tS; rur mrir airiSi hoTgiCw 
TWF avi itaiiliaf a>qf iiioiivaliif, JtBjua «n^r^ Tlantunf. FaBBICIVS. 
Commodus imperinm post patrem iniit sn. 180. Severas an. 193. 
CaracallB cnm patre Severo an. I98.post patremautem an.Sll. 



PAUCULA QUiEDAM 

S. PANTiENI, 

PHILOSOPHI ALEXANDRINI, 

POST MEDIUM S^CULUM SECUNDUM ILLUSTRIS. 



I. 

^ J-Jii T^ i)Xl<tt edrro to o-x^veojbi« «utou (Ps. xix. 4.). *Ev«oi ftiv 
otw feun T^ vw/Mi to5 K.vp'iou iv tm ^x/oi «utov aanTl^&aff co; 
TSplioyiviii' v&fiA %i ^iyotwiv oi fiiv, ri vx,r(»Oi AuroS' oi $( Tift 

fSfms-Sv lxxX))(r/d^v' 6 Ilarrouyos Se ijftav thxyev, dOBi^b^ Tf[¥ 

10 1^ iv^citi Am Tou fjLi7h.ovTo^ xfiS^otf x^opat, 9(gtf vtcbkKV 

rcd in^cki krri roy 'dta^afx^KOTO^, E^tant haec in Eclogii 
ex Prophetisy quas a Theodoto fortasse scriptas Clemens Alcl!&.i 
vel alius quidam^ collegit^ §. Ivi. p. 1002. ed. Potteri Op, S. 
Clem, AL 

15 In tole posuit tabetnaculum gU' tem Pantanus dixit, indeffinite 

mt. Proinde dicunt quidem non- yoces Prophetas efferre in plu- 

nulK, ipsum Sahratorem corpus ^^^y^ ^^ praesenti pro futuro 

souiB m soie posuisse« ut xlermo- . ' ' \.* . 

genes. Corp,^ autem'dicunt; alii "*'' «* '«"«« P"»««»** t^^P»" 

^O quidem tabemaculum suum ; aiii P^^ prat^rito. 
Ecclesiam fidelium. Noster au- 



II. 

Tovtouf m ti^ i^v kiyovs, 6 /uiv 'ApsoifoiylTifis ayio^ AiovvcriOi 
vpoopia-iuobs x«) ^ela ^sX^jttaTa xaXeT&^x/ wro t?^ yp»^$ ^j*S# 

tnterprete joan. Erigena Scoto, 

25 Has autem quas dixeram ratio^ tus Dionysius prsedestinationes et 
n«s ipse quidem Areopagita sanc- divinas volnntates vocaii.a divina 

23 



340 



RELIQUI^ SACR.fi. 



figy rw Srpflofuerf»; ^jtyiOsm KXijjEMmf dtM ^tfA^fMcr« rji yfofp 
f iXoy xoAf j^o/ ^(tIv^ Sto lf«m}dfyrff; uv^ rivow r«v rijy c^co m/- 
Sfvo-iy ytMfm* mo$ ywianuv t^ Ivra rov 0f ov Soj^olot/o-iy Xpt^t' 
avo), MTiiXiif^aiy iKelvanf voipw^ v^ voifrii, xeu ou&ijfrixoo^ tA ai&n-S 
Tci yivinmv ouroy Toi Svt», oanxgheirro, flflTe eu<BjfTci^ Ta 
eiiSyiTAt fjLffTi voi^Zg ta vofjrd. ou yM ilvof ^vatov tw 
wri^ T€L ovra kcQcl tcL ovtcl tHv ovtc^v ^ia/JoavuB^af* iXt! 
c^ t^io, BiXfiiJutTCL ytvecTKeiv cunrov tcl ovtcl ^ctfuv, 
TS^otBivTig 9{glf Tou Xoyou tI m^^Myov, il yof Bi/Jifimmo 
Tci tacurrcL Win-oifiKi, jc^ i^ii^ afnn^il /Jyof, yivccanHv 
a to titov S-iPi^ifM Tov Qiov, ivo-iCif tc Acyny iii t^ 
iiKeuiv i^tv, iKO^ov H Tav yoyovorccv Bi/^v vfin-oiiiKa, 
ofa m tiia BihiifMura o &w ra ovra yivuawi, hmJti 
i(^ d-€A«y ra ovra ^eirohiKiv. forfSdcy 8f 6piuifuvoc lywy» u 

olfiov &c. Extant hmc ad pag. 19. SchoUorum Maximi m S.Qre^ 
garium Theol. quae cum Opere Joannis Erigenae Scoti De Dvom' 
one Natura Thomas Gale V. cl. edidit. 



Scriptura nos edocet. Similiterque 
et qui sint circa Pantsnum magni 
Clementis amicnm, qtii factus est 
iHagister Stromatei (verte, et Pan- 
taenus qui magister fltit Clementis 
magni Stromatei, Gale) divinas vo- 
luntates a Scriptura vocari dicunt: 
inde interrogati a quibusdam su- 
perbis in eorum eruditione quse 
extrinsecus sunt, quomodo cog- 
noscere ea qus sunt Deum aesti- 
mant Christiani, suscipientibus il- 
lis intellectualiter intelligibilia et 
sensualiter sensibilia eum cognos- 
cere ea qns sunt, respondemus 
(respondebant), neque sensuali- 
ter sensibilia, neque intellectu- 
aliter intellectualia. Non enim 
esse possibile est, ut ostendit 
ratio, eum qui est super ea qu» 



sunt, per ea quae sunt^ ea que 
sunt accipere : sed sicut suas 20 
voluntates cognoscere eum di- 
cimus ea quse sunt, addentes et- 
iam ex causa ratiocinationem> 
si enim voluntate omnia fecit, 
et nulk contradicit ratio, cog- 25 
noscere autem suam volunta- 
tem Deum, semper pium dicere 
et justum est^ unumquodque 
vero eorum quae facta sunt vo- 
lens fecit; igitur ut suas volun- 30 
tates Deus cognoscit ea quae 
sunt, quoniam et volens ea quas 
sunt fecit. Hinc et ego aspici- 
ens censeo secundum has dixisse 
scripturam rationes hoc, Cognoo- 
cebam &c. 



ANNOTATIONES 

IN PANTiENUM. 



P. 339. 1. 8. o Uetprethoi ^l vifAuv iXiyf y] De hac Pantaeni 
sententia (ait Dupinius Ecclesiast. Auctorum Biblioth. 
vol. I. p. 1 19. ed. Lat.) ^^ apud Theodotum fit mentio 
** quasi ab eo prolata^ non scripta.'* Sed vero Cavius 
Hist. Lit. in voce^ hsec adducta esse ex libris Pantaeni^ 
haud aliter atque Halloixius^ existimat, nec tamen xari 
A«fiv« Atque pertinuisse ea ad Pantaeni commentarium 
quendam in Psalmum nonum decimum^ vult Lardnerus, 
cum omnia quae apud Theodotum sec^uuntur, ipsius Pan- 
taeni esse censeat. Dum vero Dupinius^ loco supra alla- 
to^ solum canonem ad interpretandam S. Scripturam con«> 
stitutum eidem tribuit^ rectius hanc quidem rem admi- 
nistrat^ etenim verba mox infra collocata, S xdi vuv foilvs'^ 
Toi et quae sequuntur, ad eclogistam magis pertinere vi* 
dentur^ quam ad Pantaenum. Hermogenem autem, qui- 
hic commemoratur^ haeresiarcham fuisse^ adversus quem 
Bcripserunt Theophilus Antiochenus^ Origenes, Tertullia- 
nus, aliique, notavit HaUoixius in Vitis Patrum OrientaL 
tom. ii. p. 851. qui etiam ostendit, Theodor^tum de eo 
agere lib. I. Hceret. Fab. cap. 19. ubi Hermogenis opinio 
illa de corpore Christi apud solem sito recensetur. Qu^^ 
quidem opinio, sermone vix Grapco hoc Mclogarum locp 
allata, orienti originem suum debet. 

Caeterum Anastasius Sinaita in duobus locis supra ad 
Papia Fragmenta adductis, vide pagg. 15, et 16. Pan- 
taenum cum aliis scriptoribus mnctum commemoravit qui 
totum opufi sex dierum, seu Hexaemeron, paradisumque 
de Christo et ecclesia intellexerunt; indeque librum scnp- 
sisse PaQtaenum in ipsum Hexaemeron sibi collegit Hal- 
Joixius, sed minus finne, ppinor. Denique Maximus Pr^. 
fatione in Opeta S. Dionysio Areop. asoripta mentionem 
fecit scriptorum Pantaeni. p. 36. Vid. supra locum in no* 
tis ad S. Apollinarem, p. 156. 

Jbid. &o^is'»s '^^ vpofi^Tslav Ix^ipsv] l^x bi3 it^que patet 

Z3 



342 ANNOTATIONES 

Panta^num posuisse hunc ad intelligendas prophetias ca- 
nonem utilissimum et plane necessarium^ quem et omnes 
hodie usurpant sacr^ scriptur» interpretes : nempe rarba 
in Prophetis^ ut plurimum^ indefinite esse poaita, noc est, 
prassenti interdum pro futuro, fiiturum pro prseterito, 

Sraeteritum pro futuro^ sicque de aliis. Nam prophet» in 
lo pleno revelatae veritatis lumine res omnes quamvis 
multo post fiituras tam clare ac dilucide intueDantiir, 
Guam si coram oculis eas haberent, et jam fierenty aat 
factse jam essent. Halloixius. 

P. 339. 1. 10. XMi firoXiv T(» eyefeDTi Mi rou vagtp)(pxing,] 
Potterus ait^ ^^ Sylburgio visum est legi debere oraine in- 
^ verso, Tf metf(OYfiK9Tt Mi rs h^wr^^, id certe innuunt so^ 
^ quentia.'* Illua vero^ mea ouidem sententia, vix colligas 
ez sequentibus eclogistas verbisj ubi sola priora illa nm- 
tttni, aoplswi T^v wpopfnlei¥ hififmv X^f, ni faHorj speotaii- 
tiir. Porro pnesens pro pP€Bteriio poni soHtum esae A 
Didymus^ in Opere Bononias haud ita pridem primm 
editO) De Trinitaie, lib. iii. cap. 3. p. 342 ; «oAAa «^ fiOf» 
fA)y fiixXoytat YtvtBof dg ^ ymfUHi, ToSro K xai ymfifum ^tXi 
ETI nNOMENA, % Miieva^ mfnySym» AsSbw ri m&nm Mf^ 
twifMim m^ftM Sym. Hic vero omittitur Pantaeni illudl^ 
T« Ivn^Sm kvT\ tou fii>J^ovTO$ xp^^ct/ x?^^> contra a Didymo 
additum est loquendi genus secundum Hebraicse lingu» 
idiotismum apud prophetas satis obvium^ (|uo praeterita 
pro futuris ponuntur. Quod itidem his verbis memoravit 
sequalis Pantaeni TertulKanus lib. iii. adv. Marcion. cap. 5. 
Puiura interdum pro jam transactis enunciantur, nam et 
Divinitati competit, qttcecunaue decreverit^ ut perjecta re^ 
putarcy quia non sit apud iltam differentia temporisy apud 
quam uniformem statum iemporis dirigit (Btemitas ipsa. 
Et divinationi prophettcee magis familiare est^ id quod pro- 
spiciaty dum prospicityjam visum atqtte iiajam eocpunctvm, 
id est omni modo futurum demonstrare ; sicut per Esaiamj 
Dorsum meum posui in flagella, majullas autem meas in 
palmas, faciem vero meam non averti a sputaminibus. 
£jusdem denique enallages exempla a£fert Adriani Isa^ 

?6ge in S. Scripturam ab Hoeschelio edita^ num. 43. p. 17. 
^ satis isthaec. 
Ibid. I. 11. mapdoxyiTiho^^ Scribere pergit eclogista: *0 
xo) vtiv falvrrcq. tI y^p ^EdsTO^ xai iiA tS wapwxyjHOTOs xot^ iw) 
Tou htrofiivov TatrtreTaf. «r) jxJv t5 l<roft ^vou* Jti 'BrKfjpotidei<nis T«rf* 
TTis Tijj xoTfl^ T^ mapntrlav (vrapstrav conj. Potterus) xaras^atnv 
megiohovj 6 Kupios hXsvireTafy xa) Tob$ hxahv$j Toug mi^ovs* ols 
hfoifeanoirrwf xaSi&Knp (nci}v{|^ tv vt^ m]Ete» ol «r«vi«$^ kx tS ovtS 



IN PANTiENUM- 343 

yivov$f T^v auT^v vrlfiv kou hxutoavvyjv Ixrfjxevo»* §1$ '^^v aurijv kvo- 
rvjfroL airoxaJapja-Ojxsvo^* aAX' 01 jxev^ eo^ xe^oX^* 01 $f, al^ of^aAjxo/* 
ol 8f, »^ flSra* ol §f, wj Yf Tjpe^' 0« 8f, co^ r^* 0« 5f, w^ wrfSf^, Iv 
ijXfo) Tf^ovTo/ fooTEtvof. Quod et nunc apparet, Quippe il- 
ludj Posuit, pro prceterito et futuro ponitur, Pro Juturo 
quidenif quod periodo status hujusce presentis impletay ve^ 
niet DominuSj ac justos, nempe Fideles, in qvibus quasi in 
tabemaculo conquiescity {unum enim corpus omnes sunty ex 
eodem genere, quijidem eandem ac justitiam receperinty) in 
eandem unitatem restiturus. At hi quidem ut caput, illi 
vero ut oculij hi quidem ut aures, illi vero ut manus, hi cfe- 
nique uti pectora, illi vero ut pedes, in sole collocabuntur lu- 
ciai* 

P. 339. 1. 12, Clemens Alcx.] A Clemente in Hypoty^ 
posUmSy opere jam^ diu perdito, Pantaenum tanquam ma- 

Sistrum suum commemoratum fuisse novimus, atque ibi- 
em interpretationes ejus S. Scriptur» traditionesque ad- 
ductas. Hsec enim Eusebius lib. vi. Hi^t. cap. 13. osten- 
dit; WoiQi^fMl Tf TouToi^ (memoraverat ante Eusebius octo 
libros Clementis Stromatum) eWiv oi myeygafifiivot u^otutw- 
(recov auTfif Xoyoi, Iv olg ovofjMit 00$ hdotvxiXov Uavroihov ftv)}j(to- 
jffuci, BKdoxas Tf aurS ypa(poi)V xa) vrapo^oirsts fXTi^fjttfvo;. 

P. 340. 1. 7. ou yag slvai hvarov 8cc.] Verba ad usque iUa, 
IvTffudfv ^f o^ftsijxfvo^ iyoiy/i o^fUAi &c. vel certe ad haoc ipsa, 
oXX* m^ %a itXfiiMLTa 8cc. Pantaeno potius quam Maximo^ 
attribuenda esse putaverim. 

Caeterum obiter notabo, codicem MS. in bibliotheca 
Bodleiana numero 128. signatum, qui S. Maximi de diver^ 
sis dubiis apud Dionysium et Gregoriumy insoribitur, episto* 
lam tantum ejusdem Maxinfu ad Thomam continere, quas 
ad pag. 46. editionis unicae Galeanae sic incipit, 'A7F\av3$ 
dtcoplas f^ e[ji,fM\Ss mp) rd ^ela (tttouS^^ &C. 



Z4 



R H O D O N 



-»• 



R:-'' 



R H O D O N. 



S. HiERONYMus, Lib. De Viris Illustrtbus^ 

cap. xxxvii. pag. 108. 

xVHODON, genere Asianus, a Tatiano, de quo 
supra diximus^ Romae in Scripturis eruditus, edi- 
dit plurima : praecipuumque adversus Marcionem 
opus, in quo refert, quomodo ipsi quoque inter se 
Marcionitae discrepent : et Apellem senem alium 
haereticum a se quondam fuisse convictum, et risui 
habitum, eo quod Deum, quem coleret, ignorare se 
diceret. Meminit in eodem libro, quem scripsit ad 
Callistionem, Tatiani se Romae fuisse auditorem. 
Sed et in Hexaemeron elegantes tractatus compo- 
suit, * et adversum Phrygas insigne opus : tempo- 
ribusque Commodi et Severi floruit. 

^ Fuit Hieronymus in ea sententia/Rhodonem esse auctorem 
trium librorum adversus Montanistas ad Abercium Marcellum^ 
e quibus fragmenta extant apud Eusebium v. 16. et 17. Itaque 
et infra cap. 39. Hieronymus ait Rhodonem Miltiadis meminisse 
m opere suo quod adversits Montanum, Priscam, Maximillamque 
composuit, Fabricius. De horum librorum adversus Montanis- 
tas auctore plura nos ad eorundem Fragmenta. 



-»"»f -_.) .ilv.y -,. 

. KM' VI». • .'. 7|' 'iitti 



RHODONIS, 

QUI VERGENTE AD HNEM SJECUlO SECUNDO FLORWT, 

FRAGMENTA. 



JBx Opere adversus Marcionis Hceresiny 
5 Ad Callistionem. 

^IA TWTo H^ iTdt,^ icuuToif cLovfi^com ytyovaa-ip L 

(Marcionits)* ^to^^tk yvoo/jLfjf AmTroiov/^^evoi. a/^o y^ i^ 
TigTai¥ AyeXfj^ ^A^n^eXKfif fjuv o t»] woXiTeix orefjmvofJievo^ 
Kffj Tca yfi^oc, fJUAv a^^y ofjLoXoiyei' r^ ie 7rfo(f>9jTeiA^, 

lOf^ ivnKeifjievov /jfyet '^yevfjLctro^* ^etS-ofievo^ wpro^pS^ry^ 
fjtaa-i TTO^B^evov ^cufjtovooayi^ ovofjLO, itPnifjLevfj^. ere^i a$ 
kclS^co^ ^ ojuTOf vcuuTfi^ MofKioov, Juo ifXJ^f eloTjySv^ 
Touf €$/^ mv fio-i TIoTiTO^ re Kffj BcLTt^JKo^. iC^ evTot fjtiv 
KatcLKo^inB^a^cLVTe^ Ta> IIovTtKa ?iVKa, KSH fJt^fi ^fiicKov- 

i5Te^ Tfiv itai^ea^tv rav TT^ayfJLCLTOiv a^ i^e eKetvof, eTri tviv 
ivx,i^av iT^aTtovTo. Kgii ^vo a^Xfi^ a^Tre^vcuvTo yptAuf 
^ cLVcLTro^eiKTco^, ci^ot ^e TraAtv cltt ajuroiv em to xftfof 



Propterea inter se ipsi cGs- 
sentiunt^ quippe qui ejusmodi 

20c[octrinam tuentur quae omni- 
no stare ndn potest. Nam ex 
illorum grege Apelfes quidem 
sanctioris vitae cultum et se- 
nectutem prae se ferens^ unum 

25 fatetur esse principium : pro- 
phetarum autem oracuia ex ad- 
yersario spiritu profecta esse 
dicitj virginis cujusdam daemo- 
niac» nomine Philumen» re- 



sponsis inductus. Alii vero per- 
inde ac Marcion ipse^ duo in- 
ducunt principia : inter quos 
est Potitus et Basilicus. Hi er* 
go Ponticum illtim lupum se- 
cuti> cum divisionem rerum »« 
que ac ille reperire non pos- 
sent^ ad temeritatem deflexe- 
runt^ et duo rerum principia 
nude et absque uUa demon- 
stratione pronuntiarunt. Alii 
rursus ab hia tanquam tempes- 




RELIQUI^ SACR^. 

« To ^iScLO-iiAXuv aiurS ■BoeSei^ofA.tm Xeyeviri. Hiecif- 

fert £usebius lib. v. Hul. cap. 13. stntjinque bis subjuiagLt quc 

' .hic sequuDtur. S 

D aura; (Rhadon) los xct) ti; Xiym; IX)]Xu3oi t£ 

'A5TEW.p, ^ia-Km oSrws" 
n. 'O yag yfcm 'Awe?A»;f irvf^fii^af >ifiiy, TreXl^a fui 
naKus \tym ilKsyxB^' 'iB^iv t^ i^ainct ft.*) aHv oAof 
t^BTO^ttv Tov hoyav, a^' (x.tK^av as •at-n-i^ivx.t ^ietfitmf, 10 
truB^iifftS^af yap tcvs f^\ t t<ravpciif.ttycv riXTniioTaf aTrt- 
(paivtTo' iA.oyov tav tv ifiyois a/ya^ols tvpia-xaivTaf. to a 
■^avrm a.iTa(pt<raTov iSoyfA.aTi^tTo euiTu xsBayfAa., x.a^^i 
vpoii^Kaf.Liv, To Trtpi &sQ. tAtyt yap fiiav oLf^ijf, m- 
S^ais /(£ff ^fttTtpos hvyog. li 

EiTa OTpoSilf (inquit Euseblus) ourou (ApeUis) isieiireiv t^ 

III. AsyovTOf (« fAou zs^os at/rav, fro^t* ij *Totf«£ic aimf 
ffw, ^ x^f ^tao-af Xsym ftiav ayj^v (ppeivov iiftiv' ^, 



tatei 


peju 


s abrepti. 


non dua. 


Solum 


, scd 


tres natu 


as posu 


erunt 


quor 


um, ut disc 


ipiiiiK it 


Uusse 


ctato 


es raemor 


nt, prin 


cepse 


t anteaignamis fuit Syne 


Ide 


n Rhodon sc co 


m Apelle 


eollocutnm 


esse Ecribi 


his ver- 



bU. 

Senex enim Apelles inito 
HobiseuHi coUoquio, iniUta qui- 
dem perperam dicere convictus 
est, Ouamobrcm etiam asse- 
rebat non esse omnino exami- 
Bandam fid«m ; sed unumquem- 
que in eo quod setnel imbibiS' 
«t, pCTstare opoitere. Quip- 



pe eos qui in Crucifixo spemM 
suam coUocasscnt, servaados 
essc affirmabat, duromodo io 
bonis operibus deprelienderen- 
tur. Rem vero omniuin obscu- 
rissimam esse statuebat, ut dix- li 
iuius, qusstionetn de Deo. U- 
num siquidem principium esse 
dicebat, eicut et nostra religio 

Universa deinde i?)qs doctrinaSi) 
in medinm prolntii, hiKc subjun- 



RHODON. 



351 



aXtiS^ef elffiKevoji. Mv/i(pci>m ycL^ vTTcifxoua^i Kgj ypev'- 

^^Xr, KSH i^^^ anucHfjLevcn. ro ii ^oif e<-ri /^a, a^x^, 

jui yivaTKeiv ixeyev^ ihco ^e KweiAajj fjcovov. elr e^Trofto^ 

5 a-^fjLevou fjm ra^AffS-H il^^elv^ iofJLwev a^/ifjS^eicoy A^eiv, f^i 

hri^cuB^cLj TTOdS ei^ e^riv ajyevvfjTOf ©«W, rduro ^e m<reveiv. 

iyu Ji yeXcia^a^y Kareyvcov clutov' ^im iiS^acrKCLXo^ fT- 

F«t/ Xeycdv, iiK ^Jki To ^i^aa-KOfjt^evov vtt cu/tS KParvveiv. 
*E» r^ «drw 8e trtryygoiiJifutTi (pcrgit dicere Eusebiiis) KaXAi- 

LO r^* vpoc^oovwVf uMs fMiMi^retj&cq In) *Pcofki}$ ToTiav^ Mcu- 
riy ^Aoyci. fi}<ri Se ku) iavoijii&af r^ TarMvi» vr^?^fMTm 
fiiSKloir h' Sr» rh iuroifis ^oi) himtexfvfjt^vov rwv ^lm yfafiv 
mcLfo/riprsiv wro^ofji^ivov roD Toinoivod, oivris 6 'f£im ev Ktt^ o^uy- 
yfofji^n Tag rm Ixe/vtf crpo^AijjEuerwv het^Jjcns eK^via-t&a^ hroty^ 

iS yikksraf. fiptrai ii roti aurtf xo) §is rigv ij^tt^pov tnr6fji>vtifjM. 



bis si placet ? Tum ille respon- 

fit t rropbetias eo quod nihil 

./liinihio veri dicant^ seipsas re- 

hSkr^. 8unt enim^ aiebat^ dis- 

20 sensttteB et falss^ ac sibimetip- 
^ eontrsri». ^orto qua ra- 
tione nnicum esset principi- 
wm, «e quidem nescire profite- 
ba4iir$ vtd tamen moveri atque 

95niipdli ut ita sentiret. Post 
bec cum eum jurejurando ad- 
Cj^sem^ ut ex animi sui sen- 
lentia loqueretiu' : juravit se 
verum dicere^ nec se omnino 

k> 8cir6 qua ratione unus esset in- 
genitus Deus^ se tamen ita cre- 



dere. His auditis ego homi- 
nem deridens reprehendi^ qai 
cum se doctorem profiteretur^ 
doctrinam suam ratianibuseon* 
firmare non posset. 

Cetenun in eodeBi libro quem 
Callistioni nuncupavit, Koma a 
Tatiano se eruditmn esse testatur. 
Refert etiam a TatianO eluCubra- 
tum esse Quantionum librmn : tn 
quo cum Tatianus obscaros atqua 
inTolutos sacrae Scripturae locos sa 
expositurum esse promisisset, ipsa 
Rhodon solutiones Quaestionum 
Tatiani peculiari opere editurum 
se esse profitetur. Exstant eciaiB 
ejusdem in Hexaemeroo commea« 
tarii. 



ANNOTATIONES 

IN RHODONIS FRAGMENTA. 



P. 349. L 6. Am^ Tovro xo) kc.] Prsemisit Eusebiii^ *& 
Ttfr^ (regnante Commodo) xei *PaScoy yhog rm iari *hM\mC 
fMtdifirfvd»^ M 'Pojxi); w^ a^i; [fo^i Totioy^ Sy Ix reoy mAiv 
f/MijMr^ SiftfopA ^rwT^ag jSiSX/a^ /MTe^ Twy Xonreoy ;mk} «r^ t^ 
Mcpxloiyef wapaTcerlrretf tSpacw ^ x«e) tif Smi^b^ yyoifMCf Mil' 
ocvroy SMtrao^oy ifOf ti* rii^ t^ Siafoo^iy ^jUrirBiroiijxortfi; eofeiYfiftmf 
hr ixptSi$ Tff rt^ flro^' tx^er^ rovrcoy iwmvof^iJi^a$ hiXiYxm 
i^iu8oXoy/a;. oExovff ST o5y xoe) od^ raura yp&foms* AIA ^•M 
xoe) &c. Per idem iempus Rhodon oriundus ex Asia^ ei h 
urbe Roma, ut ipse scriiiif a Taiiano illo cujus supra menii- 
fdmus erudiius, varios conscripsii libros, ei cum reUauis od* 
versus Marcionis hceresim aecertavit. Quam quiaem suA 
cetate in diversas scissam esse sententias narrat, auciores 
illius dissensionis in lilris suis referensy et mendacia a sin' 
gulis eorum excogitata diUgenter coarguens. Audi ergo, si 
placet, eum ita sa-ibentem: PROPTEREA, inquii, inter 
&c. 

Ibid. 1. S. *Ave\\rig fih 6 tyj voXiTeiot <refivvvofJi,eyos xa\ tw yif* 
fff\ Ruiinus vertit qui abstinentus et senectutis prcerogatiim 
usuSf S^c, Recte. nam «oAire/a simpliciter et absolute poni 
solet pro abstinentia et strictiore quadam disciplina. Ita 
Clemens Alexandrinus in exordio libri primi Stromat. bis 
usurpat. Sed non video, quomodo Apelles jactare se ob 
continentiam potuerit^ qui a Marcione ob stuprum ejec-' 
tus, Alexandriam secessit, ut auctor est Tertullianus in 
libro de praescriptionibus. (§. 30.) Quocirca videndum, fie 
vox ^roXiTg/fit hoc loco aliud quidpiam significet, et pro De- 
curionatu sumatur* Nam Decuriones, froX^Tevofievoi seu wo- 
y^Tevrdf dicebantur a Graecis^ ut pluribus notavi ad Anmitf 
Marcellinum. Posset etiam quis suspicari, scribendum 
hic esse rp vTOXia <reii, xu) tco yripoi, Nam senex Apelles 
vidgo dicebatur. Sic eum nommat Rhodon infra, et Hie« 
ronymus in catalogo. Confirmat hanc emendationeai 



ANNOTAT. IN RHODONIS FRAGM. 353 
Enaebius in lib. vi. cap. 39. ubi de Alexandro episcopo. 

kHMp^ yvip& xei (Tffjxy^ vroXta jtare^eixiAivog, Sed et Symeon 
Metaphrastes in Actis Phile» ita loquitur : x^ ws roifleuri) ^•« 
frh Y^qoL x^ vro>da cefuwvoiAtvos &c. Verba sunt Judicis apud 
Phiieam. Valksius. Ex verbis vero Rhodonis ductum 
est a nonnullis argumentum contra narrationis Tertulliani 
veritatem. Vid. Lardneri Hcereticorum Hist. opus postu* 
xnum, cap. xii. §. 3. Cseterum additum est a?ro ante voces 
xalrtp yfipa in cod. BodL ouasi in eo positus esset gignendi 
casus. Exhibet to MS. Niyffolc. Nicephorus r^v w\mlav 
et TO yiiga. 

P. 349. 1. 9. Tois Se vrpotprjfTslag &c.] Conferas Rhodonis 
fHiatv III. Eusebiumque post Fragmenta allatum. 

Ibid. 1. 10. anrofdsyftacrt] ufFO^iyiiari ed. Steph. Extat 
lectio altera apud Niceph. Gruten Lectt, Falesii ed. codi'^ 
eefque nostros MStos, Mox apud Niceph. legitur Saijxoyico- 
iwg magbivou, 

Ibid. 1. ] 1. ovojxa 4><Xoufx.fVY)^] Philumen» duobus in locis 
operis a Valesio ante laudati mentionem facit TertullianuSy 
scil. capp. 6. et 30. libelli De Prcescriptiove Hceret^ In 
posteriore autem horum locorum hsec scribuntur. Si et 
Apellis stemma retractandum estj tam non vetus et ipse^ 
ouam Marcion instiiutor et prceformator ejus \ ^ed lapsus 
in feminam desertor continentice Marcionensis ab oculis 
sanctissimi magistri Alexandriam secessit. Indepost annos 
regressus non melior, nisi tantum^ quajam non MarcioniteSf 
in alteram feminam impegitj illam virginem Philumenen^ 
quam supra edidimus, postea vero immane prostihulum et 
tpsam\ cujus energemate circumventus, quas ah ea didicit 
Phaneroseis scripsit. 

Ibid. 1. 12. 6 vaimig Mapx/cov] Haec est codicis Regii lee-» 
tio, quam confirmat iiiterpretatio Rufini. Sic eriini ille : 
Alii aulemj sicut ipse nauta Marcion^ duo esse principia 
introducunt. Certe TertuUianus in libro de praefscriptioni* 
bus, testatur Marcionem initio navicularium fuisse. VU 
innCj inquit, Marcion Ponticus naucleruSj Stolccb studiosusP 
Et in libro I. adversus Marcionem cap. 18. Nos Marcio" 
nern nauclerum novimus, non regem non Imp. £t in 
lib* iii. cap. 6. et lib^ iv« cap. 9. et initio lib. v« In re- 
liquis tamen exemplaribus Maz. Med. et Fuketii^ nec- 
non apud Nicephorum desunt bse voces 6 vaunj;» Va« 
i*BSius. Omittunt (Jodicis quoque Feneti Lectt^ et margo 
ed. Genev. Diei posset^ enatam esse hunc vocem ex vicina 
«dro^, sed cum Marcionem nautam fuisse, certe sic ap« 
pellatum esse^ ex Tertulliano constet, nostraqueJectics 

▼OL« I. A a 



354 ANNOTATIONES 

utpote in Rufino jam obvia, sit antiquior altera^ dicendeiii 
potius est, ab eaoeni voce olutos absorptam esse hanc jam 
ante Nicephori tenipora in nonnullis codd. Caeterum naud 
displicet S, V. Walchii sententia, qui ob Pontum patriam, 
rej nauticae admodum deditam, Marcioni hanc appeHatio- 
nem inditam putat. Stroth. Desunt voces 6 yavnpir n 
Cod. quoque SaviL et in versione Valesii ; sed in MS» ZWr- 
Jilc. 6 <ruv «vToTj pro 6 vavnje scriptum extat. 

P. 349. 1. 13. lIoriTo^] niTifji,og ed. Steph, Recttas in co<t 
dice Maz. Med. Fuk. et Saviliano legitur IlOTTroj. Sic 
enim Theodoritus in libro I. haereticarum fabularum,et 
Ruiinus eum nominant. Valesius. Citat testem pro lisc- 
tione noTijKo^ Strothius Christophorsonum, cujus tamen 
Versio Potinum praefert, notatque vir cl. IIwixo^ apud 
Niceph. extare, quod quidem MS. noster Norfolc. habet 

Ibid. 1. 14. TO) Ilomxa} Aujco)] Ittigius Dissert. De Htert^ 
siarchiSf sect. ii. cap. 8. p. 156. " Inter Marcionis discipulos 
** fuit Lucanus, quem sub nomine Auxtf, seu lupi Pontici a 
'^ Rhodone apud Eusebium lib. v. cap. 13. Histor. Eccles^ 
^^ intelligi existimat Baronius. Verum Marcioni potius id 
'* cognomentum a Rhodone attributum fiiisse, pneceden- 
'* tium verborum contextus indicat." 

P. 350. 1. 2. TTgOfaT^j Syvspco^] frpayrog-uTYiS 2. MS. Norfolc. 
Gallandius, qui in tomo ii. Bibliothecce suse Patrum Rho- 
donis Fragmenta posuit, S. Augustinum hic affert in lib. 
de Hceres. cap. xxii. Marciony a quo MarcionitcBy Cerdonis 
secutus est dogmata de duohus principiis : quamvis Epipha- 
nius eum tria dicat asseruisse principia, Bonumy Justumj 
Pravum. Sed Eusebius Synerum quendam^ non Marcio' 
nem, trium privcipiorum atque naturarum scrihit aucto- 
rem. 

Ibid. 1. 12. eupiTKmTof] Habet NicephoruSy qui multa 
tamen pro libitu refinxit, siys (jlovcv epyoig ayahols gfsTa^oiK- 
To. Sed firmat lectionem alteram vetus interpres Riffi' 
nus. 

Ibid. To Is TffoivTwv a<rct(pefaTOv] Rufinus legit (roL^e^cerWy 
ut ex versione ejus constat quae sic habet : Manifeste ta^ 
men decernehat de Deo, sicui prcediximus^ unum esse princt' 
pium. Quam lectioncm secutus est etiam Christophorso- 
nus. Verum haec interpretatio ferri non potest. Primum 
enim verbum ISoy/xar/^eT - passivam habet significationem. 
Deinde, tantum abest n- Apelles disputationem de Deo, 
manifestam atque expeditam esse diceret. • Quin potius 
asserebat, rem esse omnium obscurissimam ; prorsusque 
nihil sciri posse de Deo> ac ne ipsos quidem prophetas 



Ql RHODOinS FRACMENTA. 35$ 

^HUqptfHn de Deo nuaaGste, stqoe ut tcb est pfonini* 
tuney qiieiiuidmodum infira docet Rhodon. Valesius* 
AArt Strothius Gruteri LtctU et Marg, Eaumplaris Jo^ 
nmkmi iKjfeikisrmw pnt se ferentes. lUud frmfi^mn¥ lii& 
Nm jh k. tsxbihtL 

P. SSO. 1. 14. vi w^StS] Addidit Valesius ardculum ri 
ante ^m, sed eKpuoctum hunc a Strothio ^o q[uooutf 
DC^CKi, neque enim idem agnoscitur a codd. Bodl. et iw-* 
yefe. Ab hoe auton posteriore libro edam rt abest. 

HmL i^jpfw yif] bJf€ /M» T^ MSS. Bodl. et Norfok. ut 
Imbc Mi^fH^erentur cnm sequentibus ^ri»B ktyomg K^ 
UBO ftoto fragnento ex duobus. 

IMd. 1. 16. m^U] mfoQ^s Ckrisioph. Lectt. et Margo 
Eacempl. Jonesiam. Strotr. Acffinitum quoque est Jtfen^ 

S'u exemplaris ed. Steph. quod in Bodieiana servatiur^ 
ox absunt voculae /xou et ^ a MSto Norfolc. 

P.351. 1.5. »/xwey aktfi^aoi9 }Jsyav] Revocat in textunl 
suum Strothius Stephani Nicephorique lectionem^ eSjxwtt 
akifitusn xiymj sed Valesii illam, fortasse elegantiorem, 
cnue item perinde est, atque ex scriptis Valesianis procul- 
oubio prorecta, nostri coaices confirmant. Addidit li post 
hrk-a&etf Niceph. 

Ibid. xiysiv ft^ eirlfoLi^ai] ^^ ^^ quidem non valde repi^-^ 
hendendus erat Apelles, quod diceret nescire se quomodo 
unus esset ingenitus Deus, se tamen ita credere. Verum 
in eo aberrabat, quod prophetias quibus ea de uno et in- 
genito Deo doctrina traditur^ prorsus repudiabat; et quod 
philosophise imperitissimus^ aliorum se doctorem profite- 
batur. Hac de causa merito a Rhodone suggillatur. Va- 
L£sius. De Apellis circa res hujusmodi sententia fusio* 
rem suam narrationem ipse ita Epiphanius breviavit in /n- 
diculo Hceresium ; Kc^ oirog 6 ^AireKKrig rai o^oia 'M.apxloovt xa\ 
Asxuufm xaxi^et rrjv irourav cro/ijcriv j^ rov msiroir^x.ora' ouy 61^1(0$ 
8f rAroig rpeis oi§X^^ elayiyYjcrotlo^ aXXoi i^iav ilbv oipyhvy X| iva 0soy 
orra avwrarov xa) axotrovofjLafOVj avrov Se rov wa mifroivixiveq 
iXXxnr 3^ «fro^ 6 yeyovco^^ Trovr^pos evpebeis evoiri^rev ev rjj avrS fao" 
aAtjti tov xoa-fuov. p. 231. ed. retavii. Vid. et Anacephal. 
ejus p. 143. £tsi vero hinc constat, turpiter lapsum esse 
in opinione sua de Deo creatore Apellem, idem tamen 
BAarcionitarum instar, Christum filium esse roO ofveo ayal^oo 
Ofou statuebat, teste eodem Epiphanio Hceres. xliv. n. 2. 
p.381. 

Ibid. 1. 6. t5to le •orirewav] t8to> MS* Norfolc. et Niceph. 

Ibid. I. 15. vvofAMifAa] {nFOfMfrifiara habet ed. Steph. atque 
ita lefinxit verba Nicephorusj ac si hoc ideih mvenisset. 

Aa2 



Lectionem vero yalesii firmant etiam Rufinus Hieronymus- 

, mie De Firis Itl. cap. xxxvii. non tantum codices Bodl. et 

I jfforfolc. Caiterum hfcc de Apelle statim post Kusebius 

■Qbjunxit. "O yi to/ 'AireJjL^f oun; ftug/a xaTo tdu Maiiaiaf 

^iri6>|(re n!^u* eii wXdoyio» ffuyygaft/xaTMJV tb( ■Sifous /SAowpiyil- 

vm; fviynif iif iAey^gv Tt u; yE E^ iSnxEi Xa) avKT^enr^v a.vtSiy, ou 

funpoLy w»«oii;fjieVof inrBB^. ijfe f orro jaem diximus Apelles, 

plurima adversus legem Mosaicam impie est locutus, multis- 

gue lil/ris maledicenlissimis oracula divina inseclalus est, 

au7n ea confutare, el ut quidem sibi videhatur, penitus ever- 

I Itre, ingenti sludio molitur, Qax quasi a Rbodone mutue 

I accepta Rufinus quidem ita vertit ; Est aulem ejusdem 

I (Rhodonis) el in Hexaemeron commenlarius, in quo refertf 

\ guod Apelles quamplurima adversum legem Moysi Su;> 



CONCILIUM C^ABIENSE. 



Atf3 



FRAGMENTUM SYNODIC^ EPISTOL^ 



CONCILII CiESARIENSIS 



PERME EXEUNTE S^CULO SECUNDO CELEBRATI. 



Exfine EpistolcB. 

vfjuv m Tj avrni tifiifa, K iv *AM^av^^sia a/ywctVy ^ynn^ 

^gf ^f4^i7^. vsa^ ^fi$v ya^ ra yfafjL/jLara KOfu^erai o^- 

lOToi^' ^ flfuv Trap cunroov* cd^i avfjUpcovco^ >c^ ofjui aynv 

^fuif T^y ayia^ iifjti^av. Hoc attulit Eusebius lib. y. His^, 
cap. 25. 



Date operam ut epistols^ 
Qostrae exemplaria per onmes 
15 ecclesias mittantur^ ne nobis 
crimen imputent qui animas 
8uas a recto veritatis tramite 
fecile abducunt. Illud etiam 
Tobis sigpificamus^ eodem quo 



apud nos die Pascha Alexan- 
driae celebrari. A nobis enim 
ad illos^ et vicissim ab illis ad 
nos literae perferuntur ; ita ut 
uno consensu et simul sacro- 
sanctum peragamus diem. 



ika4 



ANNOTATIONES 



^ IN CX)NCILIUM CiESARIENSE. 



P. 9Sg. 1 5. T% V |vifoA% fifUuf &c.] Caput 33. fib. t. 
Eusebiame HistoruB totum apposuV tauquam intellectai 
iDseryijBna qusBtioms circa pascha ab auctoribus moxie^ 
cuturis Iractatae. Tjtfrifrmiii wfta xord rovtftf od CfMxpSf iofiaU' * 
l^l&t/eri}^i JTi ^ rii; *Ajrtmf amiffiii$ 4 •vapoudai mg JK.wmfmtiwwmt 
ifXmwtifaLiy «'fA^^ r^ Twaro-affa-xeuitxemiiif ^fovro hlif M t% ri 
raniffeu mi%et iopT^ vapa^kMuff h/f d^«y ri vpiSetrw t«* 
tii^.«|poM^iffuro' ci( 8fov Imroyi^ acinrcl r«vnfy) ^ojf P Jkr 
V^f<p rii^ i&bfUKBof «f^inry^ayoi, ro^ rm iurrtm hnkitrms «m* 
fim^ od» &ov; Anno; roDroy iinrf Af a^ riv rfArw rflUh^ oMt-T^ Aii^ 
s^ &r»0'ftv.oIxoufiiyi)y ixxAi9<rIau(, I^ ivosioAix^ «rotpaBArfa^.ri ^ 
fl^ Seu^ xpar^ay £&o^ ^uXarloutrai^* al^ /x^ 8^ Irspa «rpoo^xfnr 
mapoL ri^v r^^ ava^-ao^eeo^ r8 Scor^po^ ^jxo/v v^pav ras vijg-s/a; nn* 
Xue^o/* (tJvoSoi S^ xo^ (rvvxpoTYitr&s rKitrxitcm htti r aurov ey/yoy- 
ro; isravrs^ rf ftia yvoip,^ t{ l^if oXoJv IxxXijo^iafixoy tiypM ro^ 
tiravra;^((Tf Siert/^ouvro^ eo^ ^v fii) 8* Iv aXXi} ^orl r^; xupiotx^ 
^pAqa TQ r^; Ix vexpmv avaf oo^eeo^ l^rirfXoiro ro5 Kvplou pLv^ptov* 
xai 0760^ Iv rauri] ftovY} rcov xarc^ ro va<^a Wjf&cov ^uXar7fl0ftfda 
ra; ItiXuo^s^. fiprrai S* eio-eri vuv rcov xar^^ IlaXaif/vijv njvixoSf 
oir/xexpon}ft6vcov ypaf^, &v wgoureraxTO 0so^iXoj rijj Iv Koio^a* 
pe/a 'srapoixlas WWxoiro^^ xd\ Napxio^o-o^ r^; Iv 'lepoo^oXujxoi^* xo} 
riBOV Itt) 'PcoftY}^ Ss OfXro/co^ aXX)} 'srep} roD aurou lv(rfip,aTOSy eirttrxO' 
%ov ^lxTopa SijXouo^a. rwv rs xard^ Il^vTOV eTFKrxoTreov oov UakfAaf 
oo; opp^aioTocTOf isrpouTeraxro* xai rcov xara FaXX/av Sl vapoixiwVf 
a; Eipijvaio^ Ittso^xoVsi* sti rs rcov xara ri^v 'Oo^poijvi^v xoe) rti^ 
Ixsio^f rsFoXsis' xa) iS/co^ Bax;^uXXou r^^ Kopiv<^/cov sxxXijo^/a; nri- 
o-XOTTOu, xo^ 'srXsiVeov oireov aXKcoVj oi ft/av xa) ri^v aurijv Soj^av rs sj 
xgiViv l^svijvsyjxsvoij rijv aur^v rsdsivra/ ^oj^ov, xo^ rourcov /xsv ijy 
opo; si^^ 6 SsSi]Xco|xsvo^. lisdem temporihus gravi controversia 
exorta, eo quod omnes per Asiam ecclesice vetusta qnadam 
traditione nixcBy quartadecima luna salutaris pascrue fes' 
tum diem celehrandum esse censehant, quo die prcescriptum 
erat Judceis ut agnum immolarent : eaque omnino luna in 



ANNOTAT. IN CONCIL. C^SAR. 3631 

quemcunque demum diem septimance incidisset, finem jejti" 
niis imponendum esse statuelant : cum tamen reliqu4B to* 
iius orhis ecclesice alio more uterentur, qui ex apostolorum 
iraditione profectus etiamnum servatur^ ut scilicet non alio 
quam resurrectionis Dominicce die jejunia solvi liceat : Sy- 
Tiodi ol idy ccettisque episcoporum convenere. Atque omnes 
uno consensu ecclesiasticam resulam universis fidelibus per 
epistolas tradiderunt : ne videlicet ullo alio quam Dominico 
aie mysterium resurrectionis Domini unquam celebretur : 
utque eo duntaxat die paschalium jejuniorum terminum ob^ 
servemus. Exstat etiamnum epistola sacerdotum, qui tunc 
in Palcestina congregati sunt : quihus prcesidehant Theo- 
philus CcBsarece PalcestincBj et Narcissus Hierosolymorum 
episcopus* Alia item exstat epistola Synodi Romance^ cui 
Victoris episcopi nomen prcefixum est. Hahentur prceterea 
liierce eptscoporum Ponti, quihus Palma utpote antiquissi" 
mus prcefuit, Epistola quoque ecclesiarum Gallice exstatj 
qmbus prceerat Irenceus. Ecclesiamm qu^que in Osdroence 
provincta et in urhibus regionis illius constitutarum literce 
visuntur. Seorsum vero Bacchylli Corinthiorum episcopif 
aUorumque complurium epistoli exstant. Qui omnes ean- 
dem Jidem eandemque doctrinam proferentes^ unam edidere 
sententiam, Et hcec quidemfuit, ut dixij illorum definiiio. 
Cong. notam infra aa Polycratis Fragmenta ad p. 373. 
Rursus vero cap. 25. fragmento, quod nic afFero, verba 
isthaec Eusebius praemisit : Ot ysft^v l^r) IlaAair/vi}^ 08; o^ 
rkos Si6Xi3Xu^0C|(tey, 0, re Na^xio^ero^ xa) 0sOi^iXo^* xflt) o^vv oanot^ 
Kaffinos T^; xara Tvpov €X)tKrj<rloi$ g^iVxoTro^, xol) Kk&gog 'nj^ h 
IlroXsjxat^i, o7 re ftrra riTcov (rvveXYjkij^oTEs fSFsp) t^j xareX^owrfi^ 
§1$ axnohs ^^ SioSop^^^ Tm aTrofoKoov mp) roD ^a%a israpa^oirs»^ 
«rAffifa hetXrifOT6$' xara to reXog t^j ygoLfrig^ aoTolg pfifMuriv evi'' 
XfVOtKTi Taura. TH2 8* eirifoXYis &c. Episcopi vero Palce^ 
sttncB quos paulo supra memoravimu^Sj Narcissus scilicet et 
TheophiluSj et cum illis Cassius Tyrij et Clarus Ptolemdidis 
episcopiy et qui simul cum ipsis convenerantf postquam de 
traditione dtei paschalis quce jam inde ah apostolis ad ipsos 
continua successione manaveraty mulla in suis literis disse^ 
rueruntj tandem ad finem epistolce his utuntur verhis. 
DATE operam ut epistolae &c. Hieronymus autem Theo- 
philum inter ecclesiasticos scriptores his verbis recensuit, 
Theaphilus Ccesarece Palcestince^ quce olim Turris Stratonis 
vocahaturj episcopus suh Severo Principe adversum eos qui 
decima quarta cum Judceis pascha faciehantj cum cceteris 
tpiscopis synodicam valde utilem composuit epistolam, De 



$6% ANNOTATIONES 

nris lU. eap. xliii. Ubi ait Elrnestus Cyprisnus; an Theo* 
philus epistol» auctor sit, incertum esse^ illi tamen reo- 
tiufl quam cuiquam ex aliis, qui synodo interfuerunt, tri- 
bui, cum Caesariensis episcopus, tanquam Palaestinse me- 
tropolitanus alios omnes in Palsestina, atque ipsum quo- 
que Hierosolymae episcopum auctoritate superaret, et pri- 
mum iocum in synodis obtineret. Porro hunc Theo- 
philura et Narcissum Hierosolymse episcopum aliosque 
nonnullos ait Eusebius esse^ iv ye jx^v Syy^a^g vj r^$ «r/rfco; 
iig ^fMtj xacr^Xdev ^p^oSofia, qui rectcB jidei doctrinam scriptis 
suis proditam nouis reliquerunt, cap. 22. Caeterum habet 
AfS. Norfolc» T^^ 8e e7ri$-oX% h' ^jxoov. 

P. 359. I. 5, lxxAi}(riav] 'orotponclav ed, Steph. Consentit 
cum lect. recepta Rtffinus. Stroth. hKxk^s^iav voLpoixlon 
lectionem duplicem habet Cod. Norfolc. 

Ibid. I. 8. xa\ Iv 'AXafavape/a] Habet MS. Norfok. xa) 01 
h *Ax. quod potest esse verum ; id tamen ex unius tantum 
codicis auctoritate recipere nolebam. Neque interea Bu- 
finus istud invenisse videtur, qui vertit, Designamus igitur 
vohis quia apud Alexandriam eadeniy qua apud nos die^ 
pascfuB solemnitas geritur. Abest particula i^ sl MS. Bodl. 
0eu Sauil. 

Ibid. 1. 9« tsrap' ^ftcov yoLp ra ypafJifjLciTa] 'orap* rjiLtov $s r. y. 
Sic ex codice Regio edidit Rob. Stephanus. In codice 
Medicaeo legitur «rap* r^i^m re tol ypaftfjiaTa, Nicephorus 
vero in capite 36. libri quarti habet vrag rjfi^v yap tol ypifji.' 
fiaTay atque ita codex Mazarinus, Fuk. et Savil. Intelli- 
guntur autem hic literae paschales, quas kopTcis-ixas voca- 
bant. Ceterum hujus Synodi Caesariensis acta quaedam 
exstant apud Bedam in libro de vernali aequinoctio : quae 
licet a nonnullis illegitima habeantur ac spuria, haudqua- 
quam spernenda mihi videntur. Baronius certe ea pro 
veris amplexus est. Valesius. Praestat yoip Cod, quoque 
Norfolc, Rtifi?iusque vertit, quia et ipsorum nohis litterce, 
Acta autem a Valesio hic commemorata, quanquam an- 
tiquitatis aliquid, fatente Basnagio in Annal, ad an. 190. 
prae se ferunt, praetermittenda censui, quum non sine causa 
suspecta sint multis viris doctis, tam ex illis, qui a Romani 
pontificis stant partibus, quam ex Protestantibus. Sed 
non tantum verba epistolae, qufe ab Eusebio servata sunt, 
inseruit Gallandius tomo ii. Bihliothecce suae PP. cum ad- 
notatione Valesii, verum etiam acta posuit, de quibus lo- 
quimur, Theophili noniine inscripta, in Prolegom. ejusd* 
tomi ad pag. xx. Hoc porro notandum est, pertinere a<L 



IN CONCILIUM CiESARIENSE. 363 

hKC acta Orationtm Theophili, qu» in Caialogb Codd^MSS. 
Biblioihecie BoaL ad num. 1664. memoratur, 

P. 359. ]. II. r^v «y/«v ijiAipav] Videsis notas ad Poly- 
CkATis CoNCiLiiauE LuGDUN. Fragmcnta. Sed hoc 
quidem loco die paschse sacro dies festus Dominicae re- 
rarrectionis signincari videtur, quia ab episcopis haec scri- 
buntur^ qui epulum paschale cum festo resurrecdonis con- 
jungere solebant. 



POLYCRATES. 



POLYCRATES. 



S. HiERONYMUs^ Lib, De Viris Illustnhus^ 

cap. xlv, p. 119- 

Jl OLYCRATES Ephesiorum episcopus^ cum cae- 
teris episcopis Asiae, qui juxta quamdam veterem 
consuetudinem cum Judseis decimaquarta luna 
Pascha celebrabant, scripsit adversus Victorem, 
episcopum Romanum, Epistolam Synodicam, in 
qua docet se Apostoli Joannis et veterum auctori- 
tatem sequi ; * de qua hsec pauca excerpsimus. 
Nos igitur inviolabilem &c. Haec propterea posui^ 
ut ingenium et auctoritatem viri ex parvo opus- 
culo demonstrarem ^. Floruit tempoiribus ^ Severi 
Principis, eadem setate qua Narcissus Hieroso- 
lymae. 

* Quae prius excerpserat Eusebius^ ea ex illo desumpta vertit 
Hieronymus. Apposui autem in sequentibus banc Hieronymia- 
nam versionem ad Graeca, quo facilius inter se conferantur Poly- 
crates atque vetus ista interpretatio. 

^ £usebius lib. y. Hist, cap. 22. post commemoratum una cum 
aliis episcopis Polycratem^ de iisdem ait^ »» 71 ^n* iyy^etfo^ i t?( 
virtui c»( ifjxa^ KuriiX^tp o^^oh(ia, Tot/rot;; f»xoTa;( ovofAurt x»TfA^|a- 
fAfy. 

^ Qui imperare coepit an. Cbrist. 193. et mortuus est an. 211. 
Victor autem episcopus Romanus vivere desiisse perbibetur an- 
no 197, decimo tertio sui episcopatus. 



FRAGMENTUM SYNODICiE EPISTOLiE, 



aUAM SCRIPSIT 



POLYCRATES EPHESINUS EPISCOPUS, 

AD VICTOREM ROMAN^QUE URBIS ECCLESIAM, 



FERME EXEUNTE SiECULO SECUNDO. 



ayo/iev r^v tifjLi^av' fjLti re 

nsffo^iS^iVTefy fjLfi Te a/^ou^i" 

Wf4!&fct. i(^ y^ Hgjf Kctra r^v 

^Atrimf fuya^XA ^axelcL Ke- 

KoiflflT€tj' C6 TIVCL CLVO^Ore^ 

T«f T^ fjfjLe^cjL TTi^ zscL^aa-ia^ 
tS Kv^Ui, ev »1 epx^TcLj fjLeTCL 

\5 i^ns i^ i^oLvm, ^ ojvetqyi^ 
(rei TravTog T^f a/yiis^' */- 
/u^rTTov Tov r ^co^eKcc oLyro- 
^oKuv^ W KBKoifjLfiTOLi ev 'le- 
fcLmXei, K^ Svo BrvycLte^e^ 

MajuTou yeyfi^aKvlon TroL^B^e^ 



Interprete S, Hieronymo, 
Nos igitur inviolabilem ce- 
lebramiis diem^ neque addentes 
aliquid^ neque deraentes. Et- 
enim in Asia elementa maxima 
dormierunt, quae resurgent in 
die Domini^ quando venturus 
est de coelis in majestate sua^ 
et suscitaturus omnes Sanctos 5 
Philippum loquor de duode- 
cim apostolis^ qui ddrmivit 
Hierapoli^ et duas filias ejus^ 
quae virgines senuerunt : et a- 



Nos igitur verum ac genninmn agimus diem : nec addentes 
quidquam^ nec detrahentes. £tenim in Asia magna quaedam 
lumina exstincta sant, quae illo adventos Dominici die resurrec* 
tura.suiit, cum Dominus e-caelo veniet plenus mttjestate et gloria^ 
'35 saiKStosq»^ Qmnei^ snscits^tt. PhiUppus scilicet unus e duode- 
Gim apostolis^ qni mortnus edt Hierapoli^ et du« ejus fili» qu» 

YOL. I. B b 



370 



RELIQUI^ SACRiE. 



buit. Sed et Joannes, qui su- 



liam ejus filiam, quae Spiritu m' K^ ff eTi^A amS ^vya" 

sancto plena in Epbe«o occu- ''''^P «^ W ^V£vfi^ri^^<^ 

vetTrajuereii' in q >6 'Icoeunffi^ 

per pectus Doroini recubuit, et c^vv '^tl '^ ww ^ 

'^ iTTi To ^iro^ TH Kvfiou5 

pontifex ejus Auream laminfiftn i,ycL7ri(rm' of ^iyfjS-ff li^W 

in fronte portans, martyr el TO TriTaXcv 'TTipo^iKCd^ f 9(0f 

doctor in Epheso dormivit : et f^^rv^ ^ Md^KctXor ou- 

^ , To^ iv 'Y/piifca KiKciiJUfroLi. 

Polycarpns episcopus ct mar- ^ ^' * ^ , , 

m ae /(^ YloXvKct^o^ o if\0 

tyr Smymse cubat. Tbraseas ^ / \ ' /_„„^^ ^ . '^ 

^ ^ 2,fJUJfV7J Hj iWiO-KOTTO^ Kj /Aaf- 

quoque episcopus et ilhartyr de iy^' v Qfacicl^ fi iTritTKO' 

Eumenia in eadem Smyriia re- ^«^ ^ fM^^ o a/TTO lifH' 

^ . .* rfc -j * Q ''«W, U iV Xf^fVn KiKeifUt 

quiescit. Qmd necesse est Sa- .\ ^J^ • * / 

To/. Ti 3 JlfT Ary«y ^ycfr i^ 

garis episcopi et martyris re- > / \ / 

® ^ *^ ^ fiv iTriff-KOTrov ;(^ fia^^cL, 

cordarij qui in Laodicea sopo- '^^ g|, Aao^iKetO, KiKoifjiJfJTaj' 

ratur 3 et Papirii beati, et Me- iTl Si X. IlaTrii^lov TOV fMtr- 

litonis in sancto Spiritu Eu- ^^^'''> 'W M^AiW^ f iu- 



\\ » t y 



nucbi, qui semper Domino ser- 



v^X^Vf r iv a/yio) 7rvivfjMn2ff 
TravTct TroKvnvarcJUfJutvor o^ 
Yiens, positus est in Sardis, et ^-^^^ ^ ta^^<n VSi^ifJUiVC^V 

cxpectat in adventu ejus re- r^V O/Tro T ifcLVOdV iTTlCKO'' 

virgines consenuerunt : alia. quoque ejusdem filia, qu» Spiritu 
sancto afflata vixit, et Ephesi requiescit. Praeterea Joannes qui25 
in sinu Domini recubuit : qui etiam sacerdos fuit, et laminam 
gestavit : martyr denique et doctor exstitit. Hic, inquam^ Jo- 
annes apud Ephesum extremum diem obiit. Polycarpus quoque 
qui apud Smymam episcopus et martyr fuit, itemque Tbraseas 
Eumenise episcopus et martyr, qui Smymae riequiescit. QuidSO 
Sagarim episcopum eundemque martyrem attinet dicere^ qui 
Laodiceae est mortuus ? Quid beatum Papirium^ quid Melitonem 
Eunucbum^ qui Spiritu sancto afflatus cuncta gessit ; qui et Sar- 
dibus situs est^ adventum Domini de jcslis^ in quo resurrecturut 



POLYCRATES. 



371 



T » 



et secutus sum (septem siqui- 



^, $¥ n BK HK^m ctva/rfj" surrectionem } Hi omnes ob- 
«TtfM. iroi Trctvre^ gr^pi;- servaverunt paschae diem deci- 

rA9 rfi¥ ^uepav riig rea-o-a' ^ , , ,. 

'^ ^ ' \^ ma quarta luna, ab evangelica 

^ea-KcuasKaTfj^ tou jsoa/a 

^ \ \ , y (sx traditione in nullam partem de- 

B KATA To exjOYye/iiov fjLnidiv 

VfU^6KSamvl$f, i;^i xetri ^^^^^^^^'^ ^^ ecclesiasticum se- 

Tov KAVOVA Ttjf ToWioo^ cLKO- quentes canonem. Ego quoque 

haB^avT^^* sn J^e Kclyoo minimus omnium vestrum Po- 

fi4KpoT$po^ TTAvlcav Vf4.av Uo- lycrates, secundum doctrinam 

lOAuKfiCUtl^y KOLTCL TTCtpctJoTlV «».^^:„«.,^,„ 

^ > ' ' ^ b^ propmquorum meorum, quos 

Tei)v ovyyBvcov fjua^ oig f{^ 

TraftiKoA^B^fjo-eL uauv currm. 

eo^ \ '5- r '^ dcni fuerunt propinqui mei e- 

rMcL /i$v via-cLv avyf$v$if j^a r r 1 

i^ia-Kcm-oi, $ya> }$ oy^oo^* P^«^«P'> ^^ ^SO octavus) sem- 

^5 fc^ TTCLVTOTe Tfjv fjfjUficLV fjycL" V^^ pascha celebravi, quando 

yO¥ ol avyf$v$l^ /jlou, otclV populus Judaorum azyma fa- 

Arti^ fl^vv$Ti^v^^ri,4.fjv. iya> ^^^^^^ I^^q^^^ ^^^^^^ 

OUV CL^$X(p0l e^KOVTCL '7r$VT$ 

ini exfiov $v Kxjpica' k avfJL- 
„/•/0- \ ,v,*\/v , meae natus in Domino, et a 

ZO bSbAlfXa;^' TO/^ CLTTO TfJ^ 0/- 

XK^eW £tJkA<po7^- H^ TT^ ™"^*^« ^^ ^^*^ ^^^^ fratribu» 
r*y kyiav y^Ct^fjv ^l$XflXv- «ruditus, peragrata omni Scrip- 
Bcof, ov '^vooiJLOLi $7fi TOt^ tura, non formidabo eos, qui 

est, exspectans. Hi oranes diem paschae quartadecima luna juxta 
15 evangelium observarunt : nihil omnino variantes, sed regulam 
fidei constanter sequentes. £go quoque omnium vestrum mini- 
mus Polycrates, ex traditione cognatorum meorum, quorum et- 
lam nonnullos affectatus sum : fuerunt enim septem omnino ex 
cognatis meis episcopi, quibus ego octavus accessi. Qui quidem 
lOomnes semper paschae diem tunc celebrarunt, cum Judaeorum 
popolus fermentum abjiceret. £go inquam, fratres, quinque et 
sexaginta annos natus in Domino, qui cum fratribus toto orbe 
dispersis sermones saepe contnti, qui scripturaip sacram omnem 
perlegi^ nlhil moveor iis qcue nobis ad formidinem intentantur. 

Bba 



sexa- 
ginta quinque annos aetatis 



m 



RELIQUIJB SACIliE. 



Bobis minanhBT. DfaDenmt e- ««rcMrAfmil^smif • m yk^ 
nim.BiajoBres mei: Obedire Deo i/lS fUH^VfH ^^KMn, ^TO^ 
m^s opoitet^ qnam homini- Mtt^Jjrff w dw fiiJS^ if 
bos. Md^^iMrM^. 

*E^a,fi9lf a rSi hnaiUTraif rHh ffvfim-ttfin-Mr fwifi§^5 
nuTaf, ouf ufiiif i^imauTi fitvMktffifnai iif ifuZ^ f(0i 
funxaMirafiiiif* if to, opofiara, iaif y^a/pm, tsroJKKA . 
9^a4^ iicrU. u a liintf top fuxfw fitt «yd^pAnror» avH 
ituKxifo^M T^ iT»?ro?J^* iiXrii ori tijc^ ^oAMt^ ovx 9^- 

lyiM» liAAi^ » Kiu^ '1^0*011 tsrMron ^tnroAnw^. lo 
AttoUt hac Bnsebios Ijb. ▼. fittf. cap. 24. 



litenim ab iUis qni me longe 
ttunores erant dictum sdo; O- 
Brare oportet Deb magis qnkm 
hMoimbns. 

Possem etiam episcopomm 
qui mecum sunt^ facere men- 
tionem^ quos petiistis ut con- 
▼ocarem^ sicut et feci. Quorum 
nomina si adscripsero^ ingens 



nnmerus Tidebitnr. Hi cainL9|e 
pusiDnm hbminem inTisisMnl* 
epiaCobun noitram asicinmawa 
comprobarnnt^ gnari me canos It 
istbt non frustra ' gestare^ \W8 
vitam ex pneceptis institutis- 
que Jesu Christi semper #• 
gisse. 



> Act.T.a9. 



ANNOTATIONES 



IN POLYCRATEM. 



P. 269. 1. 7« 'Hjxel^ o5v apa8i8pyijT0v iyofuv t^v YiiLipav^ 8cc.] 
Fragmento praeniisit Eusebius^ quas hic sequuntur. Toov In 
M T^; *AffloL^ hrKTxonwv to vaXeq Trporepov auTol$ vapa^o^ev $iaf u« 
hirlav e^os xpijva/ M<^vpi^OfjiAvo)V, ^ystTO IloAuxpaTi]^' o^ xa) av- 
xi^ Iv |[ ts-^o^ hixTOpa xa) Trjv ^FwfMLtm IxxAijc/av dteTU7r<SxraT0 
ypa^j T^v 8<^ auTov e>s^o\j(rav vjapahociv IxTt^eTo/ $«a TOt/raw. 
*HMEIS ovv apahiqyr^Tov &c. Ejpiscopis vero AsicBy qui mo^ 
rent sibi a majorihus iraditum retinendum esse acriter cour 
iendebant, Polt/.crates prceerat, Qui quidem in ea epistola 
quam ad Victorem et ad Romance urbis ecclesiam scripsit, 
iraditionem ad sua usque tempora propagatam exponit his 
verbis. NOS igitur verum ac genuimMU &c. 

Ibid. apo^tipyr^TOv ayofuev t^v ^ftgpav] 'ApahfSpytjfrov, vocen) 
lexicis et glossariis ignotam, Rufinus vetus interpres vertit 
intemeratam^ et Valesius, quomodo vides. Habent enim 
Gloss. Vet, paloopylaj falsumj et ^hspyos, fdlsarius. Do- 
cuit interea cel. Moshemius in Commentariis De Rebus 
Christianormn ante Constant. M. Saec. ii. §. 71. magno 
versatos esse errore recentiores scriptores, qui fere ad 
unum^ omne£43{unantur, Asiaticos Christianos ideo a reli- 
quis reprehensos, quod diem memorias Servatoris resur- 
gentis sacrum eodem tempore celebrarent, quo Judaei 
pascha suum agere solerent ; cum revera objectum fuerit 
a caeteris, pascka illos egisse, hoc est, epulum paschale 
celebrasse, haud secus ac Judaeos, quarta decima luna, noi^ 
nocte resurrectionis Domini, atque adeo solvisse^ seu in-^ 
temipisse solenne jejunium. Attamen hinc factum esse 
ait, festum ilios resurrectionis Christi non eodem semper, 
quo reliquos Christianos, die dominico nimirum, sed di- 
versis hebdomadae diebus celebrasse» quippe cum decima 
quarta luna, post quem diem biduo completo resurrectio- 
niff festum agebant, non iq eundem singulis annis diem 
hebdomadae it)cideret, In hunc modum vir doctissimus, 

6b3 



374 ANNOTATIONES 

£t satis bene fortassis cum hac expositione convenit ttun 
Eusebii historia in notis ad Concilii C^esariensis 
Fragmentum transcripta supra, tum Anatolii Laodiceni 
verba, quae infra adduxi. Via. pag. 384. Constat certe ex 
Polycratis verbis, quae in hac epistola mox sequuntur, oStw 
«ravref iT^pjcav t^v rjfjLipav 7e(r<rape(rdex,0LTri$ tou zTa<xei KATA 
TO ETAITEAION, hoc loco agere venerandum senem de 
festo, quod quarto decimo die lunae post exemplum Christi 
in evangelio celebratum est. Neque locum neglexit ad- 
ducere Moshemius. Remittendus autem lectbr est ad ip- 
sum Moshemianum opus, ut sciat, quibus ibi argumentis 
haec opinio a celebri scriptore Gallico Gabr. Daniele, Je- 
suita, primum in publicum edita, sed a Tillemontio in 
Mem. EccL not. 1. in S. Fictor. fusius oppugnata, expli- 
cetur atque stabiliatur. Eundem vero Tillemontium video 
in not. ad Historiam suam Concilii Nicceni postea editam, 
sect. 13, Chrysostomi loco quodam inductum, dubitare, 
an revera pertineret, ut ante se opinatum fuisse ait, haec 
disputatio ad exspectandum diem Dominicum, dum ob- 
servaretur resurrectionis festum, anne potius tum tempo- 
ris, vel saltem posteris temporibus, quaereretur, quinam 
fuerit dies ille lunae decimae quartae, qui paschae tempus 
demonstraret. 

Sed unicum testem Epiphanium affert Moshemius 
p. 440—442. operis modo dicti, quo ostendatur, veteres 
Christianos haud secus ac Judaeos, stato die ccenam pas- 
chalem celebrare atque agnum comedere solitos, ad H. 
Dodwelli librum De Usu Thuris in Ecclesia pro pluribus 
testimoniis nos relegare contentus. In hoc autem opere, 
postquam ipsum mihi videre contigit, pauca tantum inveni 
de nupero, quem vocat Dodwellus, usu benedicendi atque 
edendi agni paschalis causa quadragesimalis jejunii sol- 
vendi, cujus quidem consuetudinis originem, sed minus 
vere opinor, Caroli Magni temporibus idem vir cl. Dod- 
wellus ascribere videtur. Vid. p. 207, 208. Age igitur jam 
alterum addam auctorem, qui hunc morem commemora- 
vit, Hieronymum De Vita Clericorum ad Nepotianum, Is 
nimirum, postquam dixit, si tantum literam sequamur, 
omnes omnino ritus Judaicos nobis amplectendos esse, 
haec scribere pergit ; Crescamus et multiplicemus et re- 
pleamm terramy nec immolemus agnum, nec mysticum 
pascha celebremus, quia hcec absque templo Jwri prohibe- 
mur. pag. 15. ed. Froben. Verum haec tantum probant 
agni esum, non item tempus edendi, quoniam noviraus 
obtinuisse morem in ecclesia Romana, ut Dominica pas- 



IN POLYCRATEM. 375 

cliatis ederent agnum consecratum. £t profecto, ut dl- 
cam, quod sentio, valde dubito, utrum Epiphanii locus, a 
Mo^hemio fuse quidem expositus, si recte intelligeretur 
auctoris propositum et sententiay a^ni vel esui probando 
sufficeret. Pascha quidem rh g-avpaxrtfiovf seu tempiis cru- 
cifixioni Christi sacnmi) aliis testimoniis satis stabilitur ab 
ipso Moshemio adductis, sed nihil prasterea ; opus igitur 
est, ut aliquid in hac parte addamus, quo vetus tempus 
agni edendi probetur. Ve Esu Agni sermo quidam est in 
rigilia Pasckatis inscriptus, qui inter opuscula S. Hiero^ 
nymo iklso ascripta extat, ubi vigiliam diei morti Christi 
dicatae significare videntur verba sub initium tractatus po- 
sita ; Hoaie agnus Dei qui tollit peccata mundi pro omnium 
salute jugulatUTy hodie sansuinis illius postes domorum &^c. 
PrcBparemus nos^ fratres charissimiy ad immolationem agni 
&c. Porro, quod ad rem pertinere videtur, in coUegii 
Magdalenensis libris expensarum antiquioribus comme? 
moratam vidi, ccenam vocatam Le Maundy^ quce facta est 
antiqua et laudahili consustudine (sic scriptum est) in die 
COBTUS DominiccB. Sed hsec hactenus. 

Jam denique rescivi, novam istam P. Danielis exposi* 
tionem secutum esse ante Moshemium cl. Heumannum 
in programmate quodam anno 1745. proposito, eandem- 
que se probavisse cum aliis viris doctis, tum vero cl. Dan- 
nenmayro in praeclaris ejus Jnstitut. Hist. EccL N» T. quas 
Vienn» anno 1788. edidit, Period. I. cap. vi. p. 183. ubi 
pbiter tantum commemoratur expositio, qua ratione vero 
eandem iliustraverit et confirmaverit Heumannus, ignoro. 

. P. 369. 1. 10. xa) yap xa) Kuroi t^v *A(r/«y] Particulam xo) 
ex altero Eusebii loco, lib. iii. cap. 31. ante Kuri addidi, 
ubi haec Polycratis ab his vocibus usque ad illa h 'E^ier^ 
xgxoiftijTflt/, p. 370. 1. 9. proferuntur. Qptime enim, ni fal- 
Jor, cum loci sententia particula convenit, quoniam, ut 
Gtd. Hooperus, episcopus olim Batho-Weliensis, in Trac^ 
tatu Anglice scripto De Quadragesima, part. I. cap. i. §. 4. 
probabili ratione argumentatus est, a Polycrate ideo me- 
morantur apostolorum martyrumque sepulturae, quod VicT 
tor episcopus Romanus in epistola sua de sepulchris for- 
tasse Petri Paulique et aliorum sanctorum, quorum aucto- 
ritatem Polycrati objecit, mentionem fecisset, Et simile 
quid circa respondentem Caium Romanum Proclo Phry- 
giae h^resis antesignano videas fuisse a Valesio observa- 
tum, ad lib. vi. Euseb. Hist. cap. 20. Ille enim haeresi- 
archa de Philippo filiabusque ejus, atque ipsorum sepul? 
cbrifi mentionem fecerat, contra autem Caius Petri atque 

Bb4 



S7(S ANNOTATIONES 

Pauli crepabat tumulos. Attamen haud reperta est^ fa* 
teor, illo etiam Eusebii loco quem supra memoravi, parti- 
cula xa)y vel in cod. MS. BodL vel in codd. iribus in nsus 
meos collatis, duolus scil. Vaticanis et uno Vindolonenn^ 
qni eadem continent Polycratica ex eodem Eusebii looo 
sunipta. Memorabilia interea sunt atque pietatia plena 
S. Chrysostomi verba in HomiL 26. in Epist. ad Hebraos, 
quae, cum ad hi&toriam Apostolicam illustrandam pertine- 
ant^ huc afferam. T/ $e, thi /xoj^ roD Mankriaig aurod r^ 6^ei 
oux f V ^evvj xgfToe/ ; rot ^e *Aape2y, roi Se Toij Aovii^X, r^ Se tou 'le^ 
^ifji^iov ; Toi he ra)y anofoXoov ouSs TcrfAsy rcuy «roXXcov oWou xs7ra/. 
n^pou jX6v yap xoe/ IJauXou xa) 'Icoavvtf xo} 0cojxa SigXoi ol ro^r 
rdov $s i\Xcov rocrourcav ovrcov^ ov^ajxou yvcop<j(to« ysyovcKn, fMfih 
rolwv {nrip Tirs xo^lwfis^ot^ fji.fl Ss oSrco jLiixpoiJ/i^oB/tev* o^oo yip 
«fy Ta^ft^eVy tS Kvpia vi y^ )^ ro frkfjpoofjM our^^. p. 561. tom. iv. 
ed. Savilii. Ubi maxime notandum illud de S. Thomse 
sepultura, cujus sepulchrum Indi orientales hodieque os^ 
tentant. 

P. 369. 1. 11. jLteyaXa 5-o<;^g7a] Hieronymus et Musculiis 
elementa vertit. Christophorsonus semtnaria. Sed optime 
Rufinus lumina interpretatur. Nam Grseci signa zodiaci 
foi;^ff7a solent appellare. Sic apud Diogenem Laertium in 
vita Menedemi nriXog -otpxa^ixog eTrl r^^ xsfaX,Yi$ ^X^^ evu^ouT'- 
fjLeva Tci ^whxa ^oiyila, Sic autem vocabant ea signa Gren- 
tiles_, quod principia vitae hominum ac fortunae in iis posita 
esse existimarent, ut docet Epiphanius in haeresi Pharisaeo- 
rum. ra fnoilaloog vofin^o[j.eva elf apihfuov s-oi^sioov TO~tg freiF\avTfjfJi,evotg 
6vofJt,aTa a ^d)lia xaXso-iv. Ubi e\g api^fji.ov ponitur pro e\g Xoyov, 
Et Haer. Manich. c. 9. Quare fallitur Salmasius in lib. de 
annis Climact. p. 5^7, Neque enim Graeci s-o'X^7ov unquam 
dixerunt imaginem aut figuram. Septem quoque planetas 
Graeci g-oix^lay LatinlElementa interdum vocant. Hiero- 
nymus in Epist. ad Hedybiam quaestione 4. omnis hehdo- 
mada in Sabbatum, et in primam, et in secundam, et 3. 
et 4. et 5, et sextam Sabhati dividitur, quas Ethnici Idolo- 
rum et Elementorum nominihus appellant, Chrys. in Ho- 
mil. 58. in Matth. 6 ya^ laifLaiv ew) ha^oKr, tou groi^eiou Xy hci- 
Ti^eTOf Tolg d\ov(ri xa) aviria^iv auTOvg xara tou$ TVjg ceXyjvrig ^po- 
fLov;, Nec aliter sumit hoc nomen Gregor. Nyssen. in 
libr. de vita Sanctae Macrinae, ubi ait tantam esse auda- 
ciam pictorum, «^ Xj aurojv tcSv g-oi^eioov tol^ elxovag lid rij^ fjn- 
fjiYj(T6ctig dvaTVTry^af, Valesius. Ut astra recte dicuntur g-oi- 
^g7a, diro Tov groiy^eiv, quia ordinatas periodos decurrunt, 
sic minus commode vocari videntur elementa^ nisi dixeris 
ita mundum constare orbibus coelestibus, ut Utteris voca- 



IN POLYCRATEM. 377 

bula et orationem. Sive ut Valesius p. 54. ad Euseb. ideo 
sic dicta a Gentilibus^ quod principia vitae hominum ac 
fortunae in iis posita esse existimarent. Unde astrolo^ 
apotelesmatici dicti s-o<x®cttjxarixo}^ Salmas. p. 578. de annis 
€!limactericis. In Testamento supposititio Salomonis apud 
Gaulminum in notis ad Psellum p. 13. daemones: YifMlg 
lo^ftffv ra ^iiyofjLevoL foi^sioi ol KO(riJLOxpiTOpe$ rot) (DtOTS^ rovrou. 
Fabricius ad Polycratis loc. apud Hieron. 

P. 369. 1. 12. a Tim uya^a-eTOif] a riva xa) amgy^a-ovra^ Ced- 
renus.Hist. Compend, p. 203. ed. Basil. qui horum pauca 
qnaedam excitavit. 

Ibid. 1. 13. rj ^tf^^p^] 'rj ^X'^'^^ ^F^h^ Etiseb. supra lib. iii. 
cap. 31. Stroth. Adde Ritfinumy co saltem Eusebii loco, 
Cedrenum, Juliumque Pollucem in Chronico ex codice bib- 
lioth. Monacensis ab Hardtio nuper publici juris facto, ad 

!)• 208. quod tamen prius ex Ambrosiana Mediolani bib- 
iotheca anno i77g. sine nomine auctoris Julii Pollucis 
prodierat, ubi haec Polycratis afferuntur usque ad voces, av 
*Efi(rw xexoifjLYiToi. Habent codd. Vatic. et Vindohon, modp 
memorati r^ ^otrvi ^fJLega rij^ fsragovirlag Kup/ou, Vindohonensis 
.tamen articulum rou ante Ku^/tt ser\'avit. 

Ibid. 1. 15. 60 «pavaJvl If «^av5 Eusebii locus prior^ codd, 
Vatic» et Vindohon. Jutiusque Pollux in Chronico, 

Ibid. ava^<rsi] ava^ijrijo-s Eusebii locus prior. codd. Vatic. 
Rufinusque utroque loco habens, requiret. His adde Juli^ 
um Pollucem. Sed invenisse Hieronymus videtur lectio- 
nem alteram avas-^cr», quam prae se fert Graecus ejus inter- 
pres Sophronius, comprobante Fabricio. Imo etiamsi 
priorem illum Eusebii locum exprimit codex Vindohonen" 
sis, in eo tamen libro avafijo-e» servatur. Et imitatus for- 
tasse est Polycrates additamentum illud rcov ad finem 
lihri Joh. yeypairla^ 8s at5rov 'sraXiv ava^<Ts^aui [jlb^* m 6 K.vpi9$ 
&vas^<rsiy vel avi^rjo-iv, quod posuit Origenes verba afferens sub 
init. Epist. ad Africanum §. 3. His vero notam subjungen- 
dam censui viri doctissimi Keilii ad ed. nuperam FahrictamB 
Bihlioth. Gr. vol. vii, p. 169. Scripserat ibi quoque Fabri- 
cius, apud Eusebium iii. 3 1 . male legi ava^i^rjjo-a pro avos^- 
<ret. *' De quo tamen," ait cl. Keilius, " non sine causa 
** contra statuit Tellerus in Prolus. De Actis inter Asiaticos 
** &c. super paschatis tempore^ qua partem Actorum super 
*' hac controversia ex Eusebii Commentariis exhibet p. 13. 
*^ cui prius illud vocabuium praeferendum videtur, non so» 
** lum oh avag-rjcreTaff quodjam adhihueraty et totum scrihen^ 
** di genus in hac epistoLa ISiflorixcorggov, sed maxime etiam 



■».♦ 



''^^ 




tpu expresse vcrlil, mjBB. 



P. SQ9. L 10. •MXimi' rfe m hiS-xa >«!>,-■} Chri!l'^ 
•00» hoe loco "^"■q™™ boni interpreti& ofiicio ^nco 
eft, qni pro Philippo ano ec i^. Aposto)is, Pbiliffa 
imam ez Mptein aiaoonis ■obstituit. Vetus ^ui^U: 
ofTor fm^ ot Plul^ipimi diaconuni et ei^angehsUBi oa 
PhifippoapoitcAoooofandereai. Et quia tn ActiboiAi- 
. pottolonmi cap. nd. Philippi ev-ang<;ltst3e quatuor ffii 
n^ine» propbetuw Iraennt, Philippura apostolmi] c» 
jngem htbaime et filias saacepisse dixerunt. Ita pis- 
ter Pol y cn U e m Cleinena Alczi.ndnniis supra in capiiea 
ct Pa^as infm. (vid. si^ira pa^. 12.) Verum ex ActibDi 
Aposlolomm mamfesto coUigitur Philippuoi diaconun, 
eam a qoo Eanachat baplisatDs est, et qui quatuor iiabioi 
fiHas prO[dietaiites, diiui fiusse a PhUippo apostolo. Vidt 
Isidonim Pdunotam in libro pHmo Epi^tola 44;. et »■ 
CHieatibus, ubi id qiertisnme demonstrat. V^lesiui. 
(\^desu qiue moz notdrantur fid voces ij ^ tTifa owth). *i- 
Afanc rar &itn(« &mor, Margo Kremplaris Jones, <!>fAjim 
rm i£tmm kw. ed. Steph. Philippus evangelisla Rufis. 
Stbotb. Habet cod. 5poqae NoTfok. «friAixiaj tw !.i 
' Et codd. Fatie. atque Ptndobtinensis habent Srra. pro nr, 
addiditque Niceph, hat post otirr^'x»)v- 

P.370. I. 1. ij ^ hipa oAtS} Tertiam hanc Philippi filiun 
sejungit Polycrates a duabus aliis qu« in virginitate co&- 
■enuerunt. Ex quo coUigitur, tertiain hanc viro nuptai 
tiusse. Neque vero id pugnat cum capite xzi. Actamn 
Apostolorum. Responderi enim potcst, tum quldem cnffl 
ea ffererentur qua: memorat Lucas, Philtppi filias fiiiase 
virgines. Postea tamen unam ex illis a patre nuptum da- 
tam. Idque innuere videtur Clemens Alexanorinus in 
verbis quie supra citantur ab Eusebio. (Scil. lib. iii. c. 30. 
5 xal nui eattifoKws AiroBojti^^ouirc Hirpoi nh yip xeu 4>iX«r» 
«( rroHBwToi^irawo. ^lkmriii \t x«) tb; Suyaripaf i^goffir if- 
tiiexf ij S yt rioiu^; oHx 6xvfi iv rivi firis-oXp t^v auTs apovayo- 
ptHffttf au^uyoy, Hbec verba ex Clem. Al. Sirom. lib. ui. 
c^. vi. p. 535. ed. Potteri citantur.) Porro Christophor- 
sonuB tertiam hanc Philippi filiam, cum duabus illis prio- 
ribus confudit. Cujus versio merito turbavit B&romum, 
ut patet ex Annalibus ad annum ChrisU 58. cap. 113. Re- 
petit hunc Polycratis locum Eusebius noster in lib. v. 
cap. 24. ubi Cnristophorsonus ires Philippi filias recte 
distinxit ; et priorem suuin errorem emen(uvit. Ceterum 



!« 



IN POLYCRATEM. 379 



**%MBri hic merito potest, cur Polycrates tres duntaxat 

nUippi filias memoraverit, cum in Actibus quatuor iilise 

'«MdUppi numerentur. Respondeo Polycratem earuni dun- 

" it mentionem fecisse, quae in Asia mortuae sepultaeque 

mt, ut videre est in integra ipsius Epistola quae rerer- 

^^itar in libro v. Cum igitur una ex quatuor illis filiabus 

iqriBvesareae aut alibi mortua esset, ideo nullam ejus mentio- 

3Hnii fecit Polycrates. Porro ex filiabus Philippi una Her- 

ff»none, altera Eutychis dicebatur. Sic enim scribitur in 

ailMenseo Grsecorum. Die 4. Septembris commemoraiio S. 

rs.^HermioTUB^ unius ex quatuor Jiliabus Philippi apostoliy qui 

ri'/i^ptizavit Eunuchum Candaces. Hcec et soror ejus Euty^ 

sf vMur in Asiam venit post mortem Joannis apostoli, &c. &- 

v WgUa est Ephesi, Igitur ex Menaeo discimus, tertiam illam 

B iHiilippi filiam, de qua hic loquitur Polycrates, Hermionera 



r 



d^pellatam fuisse. Etenim Polycrates eam Ephesi sepultam 
i ctse dicit, cum duse ejus sorores sepultae essent Hierapoli. 
. Valssius. Volunt et alii multi viri docti confudisse inter 
Polycratem Philippum apostolum et Philippum unum 
«eptem diaconis evangelistam. Proclus quidem Mon- 
tanista, aequalis fere Polycrati, existimasse videtur, si Caio 
Romano fides, mulieres hasce, quae in Asia sepultae sunt, 
easdem fuisse atque Philippi filias, quae tanquam prophe- 
tissae in Actibus Apostolorum commemorantur. Ita enim 
18 loquitur apud Caium, quem aflert Euseb. lib. iii. Hist. 
cap. 31 ; ftsrfl^ TOUTO 8s «rpo^^iSsj Ti<raap8$ al ^iXlTrrrov yByivr^v» 
TOf BV 'IgpawoXgi TJj xarot, rvjv *A<r/av, 6 Tofog axnmv l^iv lytfi. 
Idem quoque fortasse sensit Eusebius, quippe qui statim 
post ibi subjecit locum ex Actibusy etsi postea in cap. 39. 
rhilippum Hierapolis incolam .tov aico^okov appellat. Cum 
vero in epistola sua de tribus, non autem de quatuor fe- 
minis, mentionem fecerit Polycrates, cumque constet ex 
Actibus Apostolorumj Philippum evangelistam cum fiHa- 
bus suis apud Caesaream Palaestinae vixisse, quorum cubi- 
cula Paulam proficiscentem Roma ad Bethiehemum vi- 
disse, tradit Hieronymus, Epitaph. Paul^ce p. 173. ed. Fro- 
ben. haud plane absurdum fuerit statuere, non confudisse 
duos inter se Philippos vel Polycratem vel doctissimum 
patrem Clementem Alexandrinum in lib. iii. Strom, ubi 
apostolus Philippus filias suas in matrimonio collocasse 
dicitur, quod tamen de una tantum ipsarum recte in- 
telligas. Saltem credo, neminem, quicquid contra dicat 
Valesius, dnbitasse, quin Philippus diaconus et evange- 
lista in Actibus Apostolorum commemoratus, alius fuerit 
a Philippo ex duodecim apostolis. Dignum aliquatenus et 



jSo ANNOTATIONES 

boc quoque notatu est, Nicephonim in lib. ii. Hist. c. 44. 
EuBebii illa jara ante allata repetentem, corrigere aucto- 
rem suum, addit enim, agere ea, quas ex Actibus Aposto- 
lorum ab Eusebio afTeruntur, de altero Philippo^ non de 
apostolo, qui in urbe Hierapoli sepultus est. Mitto interim 
ea, qusB narrat Martyrologium Romarmm ad 6. Junii, sicut 
illud Adonis ad 8. Id. Jun. de sepulto Philippo diacono 
cum tribus ex filiabus ejus CcesarecBy non Hierapoli, quo- 
niam ibidem asseritur, quartam filiam ejusdem Philippi 
plenam Spiritu Sancto Ephesi occubuisse, id quod Pbly- 
cratis loco alio detorto debetur. Sed enim tradit Julins 
PoUux ad pag. 20S. Chronici supra memorati, Philippum 
unum de septem diaconis TraUibus sepultum fuisse; quod 
quidem vTagev^eri)too$ iiiisse scriptum arbitror^ dum nsc 
Polycratis de Philippi apostoli Ephesina sepultura filia* 
busque protulit ; rem tamen aliter administravit editor, 
quasi Pollux de filiabus Philippi diaconi loqueretur. Mitto 
id quoque, memorare Nicephorum, aliosque scriptores, 
roartyrium passum esse in Hierapoli Philippum aposto- 
lum ; nam certuni est ex Clementis Alex. Strom. iv. c. 9. 
p. 595. ed. Potteri, Heracleonem haeresi quidem Valenti- 
nianae addictum, sed ante medium sasculum secundum 
qui floruit, narravisse, Philippum, apostolosque Matthas- 
um, Thomam, Levim, qui viris doctis est Lebbaeus, aliter 
dictus Judas et Thaddaeus, mortem siccam obiisse. 

Caeterum, quid velit illud Iv dyico wvsuftan taoXirewroLiMvn 
de tertia Philippi filia a Polycrate scriptum, satis clare, 
opinor, ostendunt Hieronynius et Rufinus interpretes, 
quorum hic vertit Spiriiu Sancto repletay ille autem Spiritu 
Sancto plena, hoc est, ni fallor, prophetiae charismate do- 
nata. Melius ergo vertit Valesius ad hunc posteriorem 
feusebii locum, quam ante, lib. iii. cap. 31. ubi verba Po- 
lycratis ita Latine reddiderat, quce spiritualem quandam 
vitam duxit, Sed et recte idem Valesius verba similia ab 
eodem Polycrate de Melitone paulo post adhibita inter- 
pretatus est, ubi nota ejus adeunda est. 

P. 370. 1. 3. Yj Iv *E(pe(rcjo otvotTrausTcq] Textu suo eliminavit 
ij Strothius, quod omnes hoc quidem Eusebii loco reti- 
nent. Variant autem in loco priore, ubi tamen pronomen 
in impressis libris Eusebii omnibus excepta Rufini ver- 
sione servatur. Caeterum ava^gVauroi/ pro uvuTrotvsTeq scribi- 
tur in codd. Vaticanis et Vindobonensi, atque hoc quidetn 
Eusebii loco otvoL%avs-ai in cod, Norfolc, etsi mendose. 

Ibid. I. 4. ?T* Sg] oTi §s ed. Steplu hiii 8e Bongarsii Lectt. 
Stroth. de priori quidem Eusebii loco hoc adnotans. 



IN POLYCRATEM. 381 

P. 370. 1. 5. W To riifio$]h T« 5^d« ed. Steph. Stroth« 
Non ita vero hcec editio in loco Eusebii priore. Exhibent 
t5 lijo"» pro T» Kupi« codd. Vatic. 

Ibid. 1. 7« 70 «rffTatXov m^o^exco;] Hieronymus in lib. de 
flcriptoribus Ecclesiasticis haec Polycratis verba sic vertit : 
qtii supra pectus Domini recubuit, et.Pontifex qv^fuit, au^ 
ream lamtnam in fronte portans. Rufinus vero ita inter- 
pretatur: qui fuit summus sacerdos et pontjficale mraXov 
gessit. De pontificatu Judaeorum hsec non esse accipien- 
da, satis apparet. Neque enim Joannes pontifex fuit Ju- 
deeorum, aut ex eenere sacerdotali. Itaque recte Hiero- 
nymus vocem addidit pontifex ejus, id est Christi. Tria 
^oim in Joanne notat Polycrates, quee ad commendatio- 
Biem ejus faciebant. Primum quod sacerdos fuerit, deinde 

3uod martyr; tertio quod doctor seu evangelistes. Proin- 
e ut martyr Christi et evangelistes Christi fuit^ sic etiam 
sacerdos Christi intelligatur necesse est. Quod autem de 
laminadicit Polycrates, credibile est primos illos Chris- 
tianorum pontifices exemplo Judaicorum pontificum, hoc 
honoris insigne gestasse. Certe et Jacobum fratrem Do- 
mim qui primus Hierosolymis episcopus est ordinatus^ 
pontificalem laminam in fronte gestasse auctor est £pi- 
phanius in haeresi Nazaraeorum^ et in haeresi 7S. Idem de 
Marco evangelista tradit auctor MS. passionis ejus. Quem 
quidem B, Marcum juxta ritum camalis sacrifioiif pontifi» 
C€Llis apicis petalum in populo gestasse Judceorumj tllustri'- 
um virorum syngraphcB declarantj ex quo manifeste datur 
inielUgi, de sttrpe eum Leviticoj immo pontificis Aaron, 
samce successionis originem habuisse. Valesius. Ad eo* 
nim sententiam amplectendam magis propendeo, qui hoc 
tropice dici volunt. Scilicet, dum summo illi pontifici 
Juaseorum, cui tale ornamentum ex legis prsescripto (in 
Exodi cap. xxviii. comm. 36^ 37, 38. posito) gestare mo- 
ris erat, confertur Joannes magnus Christi apostohis ac 
sacerdos, hac collatione Polycratem puto prsestantiam 
upostoli velle ostendere super illos^ quos postea memorat|. 
martyras et episcopos. 

Ita quoque sensu improprio Melitonem hoc loco eunu- 
chum appellari, plerique existimant. Certe premunt al» 
teram petali hujus interpretationem nonnullae aifficultates^ 
quas urget Steph. Lemoynius in Notis ad Vdria Sacra 
paffg. 26^ et 27. Neque ea est auctoritas Epiphanii sse- 
culo quarto labante scribentis, qui Jacobum fratrem Do- 
mini pontificalem laminam in fronte revera gestasse nar- 
ratt ut in re quidem hujusmodi assensum animo extor» 



38* ANNOTATIONES 

queat. Porro cum in loco illo ad c. 4. Hceresis NaxanBo^ 
rum Epiphanius rei testem citayerit Eusebium a^ue atque 
alios, verisimile est transtulisse eum Jacobo, quod Poly-' 
crate auctore de Joanne tradiderat Eusebius. Statim- 
que ante Epiphanius de alia re appellaverat Eusebium in 
historia aliquid ex Hegesippo narrantem. Cl. autem Lam- 
pius Prolegom. Comment. in Joannis Evangelium lib. I. 
cap. iii. §. 4. multos recentiores nominat scriptores, qui 
ita rem administrari volunt^ ut tale aliquid, licet fabulo- 
sum, de Joanne revera credidisse ac tradidisse statuatur 
Polycrates. Denique conjecturam facit Binghamus, Orig* 
EccL lib. ii. cap. 9. §. 5. loco illo persuasus Passumis S« 
Marcij quem Valesius protulit, narratum fuisse novum 
istud de duobus apostolis Joanne atque Jacobo, propterea 
quod sacerdotes fiiisse Judaici, stirpeque Aaronica prognati 
censerentur. Caeterum pro mfopexi^ ed. Steph. habet pri- 
ore quidem Eusebii loco, tsrefopijjMOf, itidem Niceph. Ceare- 
nuSj Julius Pollux, quam quidem scripturam Readingius 
illo quidem loco, Strothius autem utroque substituit* 
Sine causa^ atque aliter editio Falesii, firmantibus JMStis 
meis, excepto forsitan Findobonensi. Mox omisisse illud^ 
oSro^ |y *Efi<reo xtxoifLHftafj Nicepkorumy notat Strothius. 
Porro mentionem de Polycarpo a Polycrate hic factam 
MStus Bodl, infra illud de Sagari transtulit. 

P. 370. 1. 12. xa* &qa(TsoLf\ Hic est Thrasea martyr, cujus 
mentionem facit ApoUonius in libro contra Cataphrygas 
supra cap. 18. in fine xa* QgoKTsa 8e rivog twv tots fjLocpTvpooy 
fi,yri[xovB6a. Hunc in urbe Smyrna martyrio consummatum 
esse scribit Rufinus, quem secuti sunt Beda, Ado et ceteri 
qui martyrologia scripsere. Polycrates tamen tantum dixit 
o^ Iv 2/x.upvij xexo/ftijTo/. Valesius. Articulum 6 ante oro 
Evfxevsia^ ex MS. Norfolc, Nicephoroque addidi. Corrige- 
bat Evfjievelag pro Eu/teviaj Strothius. Neque aliter scripsit 
Sophronius Hieronymi Graecus interpres. 

Ibid. 1. 15. 'Xayaptv eirla-xoirov x,a) pJtpTvpoi] Hujus marty- 
ris mentionem facit Melito Sardianus episcopus in libro 
de Pascha his verbis eiii ^epovixlov navX.ov av^vTrarov Trjg 
'Airiagy i ^^Ayapig xatgw Ifj.agTvpTiirev , eyeveTO ^rjTri^ng 'CToKXri kv 
Aaohxelay &c. quae citavit Eusebius supra in libro iv. (Vid. 
supra pag. 109. et not. ad loc.) Fuit hic episcopus Laodi- 
ceae in Asia : Cujus temporibus commota est quaestio in 
urbe Laodicea de festo paschali. In veteri martyrologio 
Romano quod edidit Rosweydus, quinto die Octobris haec 
habentur : Eumenice Thrasece episcopij apud Smyrnam co^ 
ronati, qui unusfuit ex antiquis. Die autem sequenti haec 



IN POLYCRATEM. 383 

notantur : Sagaris episcopi Laodicensis^ de antiquis Pauli 
apostoli discipulis. Valesius. Hujus nomen supra quo^ 

3ue posuit 'SayJagw NicephoruSy Safooijv MS. Norfolc^. Vide 
e bac, quam fingunt^ Paulina disciplina notam ad Meli-' 
fONis Fragmenta p. 120. 

P.370. 1. 18. HoLTstipm Tov fiaKipiov] Tn codice Maz. Med« 
et Fuk. scriptum inveni HaT/piov, ouod est nomen Roma- 
num. £t Polycrates quidem non dicit cujus urbis episco- 
pus fuerit hic Papirius. Invenio tamen apud Symeonem 
Metaphrast^m, Papirium hunc successorem fuisse B. Po- 
lycarpi Smyrnaeorum episcopi. Verba Symeonis haec sunt 
in vita S. Polycarpi. xarEpjo-s hi 6 IIoXvKa.p7ro$ na) i)\^jous fie» 
iuiKOVOus' &fu Se m ovoimx, Kafuipios^ 0$ xa) rplro^ anf avrS (mtoL 
JJompm Mnla-KOTFOs yeyevr^TOf. JRufinus quoque Papyrium vo- 
cat. Sic enim praeferunt vulgatae editiones : sed vetusti»-. 
simus codex Corbeiensis habet Papirium. Valesius. Ita 

Er i nomen scribitur in cod. quoque Rtifini, qui in Col- 
jio S. Magdal. Oxon. servatur. In ed. autem Mantuana 
anno 1479. impressa extat, sed et Papiam et Macharium. 
liotnripm item exhibent Eusebii MSti Bodl. seu Savil. et 
Norfolc» Sed HaTrvptov cum u Niceph. atque Sophronius 
Hieronymi interpres Graecus, etsi Hieronymi codices Pa^ 
pirium praestant. 

Ibid. 1. 20. rov 6v ayiep crveujxari vravTa «roXrreuo^aftevov}. 
Hieronymus in libro de scriptoribus Ecclesiasticis haec 
Polycratis verba ita vertit : Et Melitonis in sancto Spiritu 
eunuchi, qui semper Domino serviens posittis est in Sardis^ 
Ex quibus apparet, Hieronymum verba Polycratis male 
dtstinxisse in hunc modum : MeAireova rov evvoup^ov rov sv 
iyltp tJveufMLTt, 'uravTa 'croXiret^o-ajxevov. Rectius Riffinus ita 
inteipretatur Melitonem propter regnurn Dei eunuehum, ei 
Spintu sancto repletum, Sic enim supra Polycrates de 
Philippi filia locutus est^ xo^ ^ hipa auTOo ^vyaxr^p Iv ay/c^ 
'm^vfiMTi wXnevorafjLivfif id est Spiritu saneto repleta. Certe 
Melitonem a plerisque prophetam existimatum fuisse tes- 
tatur ipse Hieronymus in libro de scriptoribus Ecclesias^- 
ticis ita de eo scribens. Hujus elegans et declamatorium 
ingenium laudans Teriullianus in septem lihris quos scripsit 
aaversus ecclesiam pro Montano, dicit eum a pUrisque nos- 
trorum prophetam putari. Valesius. rov abest a NicepK 
Stroth. 

Ibid. L 22. vreptfjLivcov tvjv a^o rcov ^pavwv HKTKonijv, &C.} 
Clemens Romanus in Epistola, 01 ^avepeo^iroylaf Iv rg hPKTKO'' 
w^ Tris fiaffikeias tov XpifoD. cap. 50. 

P» 371 . 1. 2. Sroi voafTes &c.] Haec Polycratis^ de quibua 



384 ANNOTATIONES 

supra nonnihil, sua fecerat vel ante Eusebium Anatolioi 
Laodicenus, saeCuli tertii auctor, in Canone suo Paschalif 
cujus vetus versio ab ^Egidio Bucherio primum edita est. 
Sic vero Anatolius, aut saltem Latinus opusculi interpres 
Rufinus, Polycratem prius excitans. Illi quidem in xiy. 
die mensis primi diem pasch^e observabant, secundum 
evangelium, ut putabant, nihil omnino extrinsecus adden- 
tes^ sed fidei regulam per onmia conservantes. Hi autem 
(alterius sententiae statores) Dominicce passionis diem tranS" 
eunteSj ut tristitia ac moerore repletum^ coTifiimant ne liceai 
aliquandoy nisi in die Dominica in qua resurrectio Domini a 
mortefacta est^ et in qua nohis exorta est sempiterrue causa 
liBtiticBy Dominicum paschcB celebrare mysteriwm. sect. vi. 
p. 445. edit. Antverp. Verba porro Polycratis, holtol to ew- 
oyyrXiov, ita interpretanda esse videntur : ii omnes ineunte 
sacro die pascbatis roD roiv§axrlfj.s coenabant^ qv^madmodum 
fecerat Christus D, N, non expectantes per biduum resur- 
rectionis diem, ut festum hoc agerent. 

P. 371. I. 9* fSfivTcov ujxouv] vfiMv xo) vravTcov Niceph, 
Stroth. vfiwv moLVTMv verso tantum ordine MS, Norfok, 

Ibid. 1. 11. ol; xai 'STupy^iLoXi^cru thtw aurwv] Papias 8U- 
pra, p. 8. ei Ss iST8 ?^ ^ap))xoX&<^Xco^ ri; roi; vrpea^vTi^ig lAdoi. 
Polycratem ita vertit Rufinus, Sed et ego omnium vestrum 
minimus Polycrates secundum traditionein parentum meo' 
rum observoy eorum duntaxat^ quos et ah imtio secutus sum, 

Ibid. 1. 13. hnla (jlsv fj(rav (rvyfsvclg &c.] Rufinus existimavit 
septem ordine parentes seu propinquos Polycratis, episco- 
patum Ephesi gessisse. Sic enim vertit : Septem namque 
ex parentihus meis per ordinem fuerunt episcopi, et ego oc- 
tavus, Certe hic sensus ex verbis Graecis elici potest. 
Tamen cum Polycrates non addat, propinquos suos Ephe- 
sinae urbis omnes episcopos fuisse, possumus intelligere 
illos in diversis Asiae urbibus sacerdotium obtinuisse. Va- 
LESius. Rufin. septem ex parentihus meis, Ubi parentes 
pro cognatis posuit, non pro genitoribus, ut Brutus parens 
Tarquinii Eutropio lib. I. cap. 7. et Geice Gepidceque pa- 
rentes Jornandi c. 17. Plura scriptoruni loca notarunt 
Viri docti ad scriptores Hist. August. et Menagius Ori- 
ginibus Gallicis in parent, Fabricius ad Polycratem 
apud Hieron, Nonne vero res ita habere potuit, ut ex 
Polycratis domo hi episcopi ab Ephesiis desumpti essent, 
cum propter alia merita ejus, tum propterea quod primi- 
tiae Ephesinae ecclesiae, vel inter primitias, forsitan familia 
ista fuisset? Ita hujusmodi quid de Stephanae domo in 
epist, priore ad Corinthios capite penultimo ab apostolo 



IK POLYCRATEM. 385 

significatum esse non nemo, sed vir doctus^ haud absurde 
statuit, cujus nomen memoria mea excidit. Apud ethni- 
cos quidem per multas aetates 

domus Herculei aisios Pinaria sacri, 

Virg. JEn. viii. 270. 
£t, quod ad rem magis pertinet/diu post excisam urbem 
sacram manebat inter Judaeos mos ilie ipsorum vetustus^ 
ut in ofHciis parentibus filii succederent. Cons. Epiphan. 
Hcer, XXX. n. 7, Sed vel propius accedit Jacobi fratris Do- 
mini in episcopatu Hierosolymae constitutio, Symeonis- 
que ex cognatis ejus in eadem sede successio, atque ne- 
potum Judae, alterius iratris Domini^ munera, quos ijyjj- 
ira&af riv sxx^ij(r/ajy, cog otv S^ yiOLqTuqoLg ofAOu x^ u%o ysvovs ovtol$ 
Tov Kupiouj diseite afErmat Hegesippus supra ad pag. 198. 

P. 371. I. 15, xoq «ravTOTe r^v rj[j.egav rjyayov'] Horum loco 
Hieronymus habet, semper pascha celehravi, quando popU" 
his JudeBorum azyma jaciehaty adeoque verba ot (rvyfevel$ 
aut non legit, aut expungenda duxit. Ea retinuit Rufinus. 
CousTANT. ad Polycratis Fragmentum, quod Rom. Pon- 
tificum Epistolis inseruit ad pag. 98. Hoc quoque Frag- 
mentum cum Valesii notis repetiit in BihliotheccB suae 
PP. tomo ii. cl. Gallandius. 

Ibid. I. 16. OT«y 6 Xaog ^pvus] oray 6 kaos T^prve, Haec lec- 
tio ferri non potest. Nam quartadecima luna primi men- 
sis populus Judaeorum non parabat fermentum, sed potius 
projiciebat. Sic enim diserte Lex jubet. Quare hoc loco 
festituenda est scriptura optimorum codicum Vaticani, 
Regii et Mazarini, in quibu^ diserte scriptum est ^§vue T^y 
^uftr^v. In Fuk. scriptum inveni T^pvsue. Sed et in codice Me- 
dicaeo prius scriptum erat yi§vue : sed postea erasa litera y, 
ejus loco T substitutum est. £st autem apvusiv plebeium 
vocabulum : cujusmodi verbis amat uti Polycrates, ut ex 
hac epistola apparet. Significat autem tollere, removere : 
unde et apvel^a^, Ceterum in antiquis codicibus Vaticano 
et Mazarino ad marginem scriptum est eadem manu Tp, 
?eru8, id est, alias scribitur ^grue, Quam deteriorem lec- 
tionem Rob. Stephano placuisse miror. Certe Rufinus 
^pwe legit, ut ex .versione ejus apparet. Sic enim vertit. 
gwi omnes ita ohservarunt hunc diem^ ut conveniret cum illo 
quofermentum JudcBorum populus aufert. Facessat igitur 
deinceps emendatio eorunij qui Wos ra a^ufji,a hic restitu- 
unt. Valesius. T^orue ra 3fyfi,a Christoph. Lectt, idem con- 
jicit Langus ad Ntcephor, (qui habet ore ru>v 'louialaov 6 Xoof 
ifvui TYjv ^ufMjv,) Stroth. Veriorem lectionem i^pvue prsestat 

roL, I. c c 



ANNOTATIONES 

MS. Bodl. seu SavU. eodemquc sensu ppe MS. Norjhlc. 
Hesychhis "Hpvaev, ^xuSifa interpretatus est. Vet. Gloss. Ku- 
fts-ia, cemulat. Anglice, lurns topsy-turvy. CEeterum vo- 
ces Taik 'iHSaiW ante illas o hahi &!.hkephoro, Rtifino, Chris- 
topkprsono, recepit Strothius, quE lanien niagis ex inter- 
pretamento suiit. Mox iyi yxn pro eyw oSv Niceph. 

P. 371.1. l8.eJ^Mv7a7rEvr!cn|p^tuvJ*Kypiai]Niaialiudsua- 
serint ea qute de Polycratis cognatis supra memorantur, 
aunos numerare hic Polycratem statuerem a coni ersione sua 
ad Christum, cum ortus esset ab ethnicis parentibus. Sed 
vitae Buje annos venerandus senex recensere videtur ex aen- 
tentia Tillemontii quoque in Mem. Eccl. S. FictoT. Art. v. 
Et forsitan eodem sensu Polycarpus proconsuii ad nialedi- 
cendum Chrislo se cohortanti pulcherrime respondet, "Oy- 
8ei5XOVT« Jj $f HTj E^w tmhiCim auroi Xj ouSsv /*e ^Sfjdjire»- xtfl t»( 
tiva(i.ai ^AaiTipijfiijo-a^ tov ^ivnKia fiou, rav ^ruKravroL [ts ; §, (). 
Sed taraen mulii viri docti de annis fidci, non vitae, hicc 
Polycarpi intelligere nialunt. Cffiterum x^ ante mevn quod 
prsstant ed. Slepk. et Rtifinus, textui restituJt StrotniQS, 
dum notat scriptum fuisse istud numeris fi', ut apud M- 
eepkorum ejitat, ideoque a diversis librariis pro arbitrio vel 
cum copula vel sine ea scribi potuisse. Ita copulam ha- 
bente MS. Norfok. non habet MS. Bodl. nec fortasse in- 
venit eam Hieronymus. 

P. 3?2. 1, 3. % i»5pwnoi;.] Post hsec ait Eus6bius, Ttfrwj 
iirifega Bripl ■aa.rcm yfoupm tSiv OTJfiirapifvTco» auriu, xui ii»,^^- 
■eCmm ixijxiirwy, ravra \iyaiv "EATNAMHN Bt &lc. Postkac 
de episcopis, qui simul aderant, cum k(sc scrtberet, et en* 
dem cum ipso sentiehant, sic loquitur. POSSEM etiam 8cc. 
Conjungenda autem erant, ut m Grsecis faciendum curavi, 
duo Iwec Polycratis loca, quum olim ab auctore interjec- 
tum esse nihil videretur. £t video Coustantium hac de 
re mitu consentientem, qin, ubi supra, scil. ad Epp. B.om. 
Pontif. p. 99. hanc Rufini culpat interpretationem, Et post 
pauca, ae kis qui secum aderant episcopis ista subjunstt. 
Nicepkorus tamen locum in hunc modum refinxit ; 'E«T ffi 
Ty TE?ifii TK^ wayroiv ^fiv^TO^ twv a-afvnxfiyraiv Jtal ofwBofouvro»» 
«iraJ htvTKSirmi, Tavera. >jtfav. Cteterum ex edit. Eusebii 
principe sive Steph. recepit in auam Strothius, tmtojj JTif»- 
^ft raip Twv ypaipovri avjtxapivrm aiT^ x«fl ajU.oSo^auvra)V ItiTn^ 
mov' Toiira Xeywv, ubi not^t, vSaran Nicepkorum legisse vi- 
deri, sed Rufinum ad Stephani lectionem proptus accedere. 
Certe lectio Stephaniana Bententiam illorum vel fi)rtiut 
pTOpugnat, qui asaa epistolam synodicam {uSsse sutti- 



IN POLYCRATEM. 387 

mant, quod quidem alii negarunt. Similiter cod. Norfolc. 
habet rovroi^ hfrifip» (rv[MrivTa)V vrapivrcov aurm xoi 6jxoSo0fiyrctfv 
imoTc^flov &C. 

P. 372. 1. 5. 'EZwoLfMiv] rjhvafjLifiv Niceph. £t abest rcov ab 
ed. Steph. ante arvfMrotpivroov. Stroth. 

Ibia. 1. 6, ovg vfjutls ij^KHxrotre ftrraxA)}<^ya/ tnr IjxoD] Scrip- 
serat igitur Victor Papa ad Polycratem Ephesinae urbis 
episcopum^ ut convocato episcoporum Asise concilio, lite- 
ras suas et sententiam Romani concilii de celebratione 
fesd paschalis ipsis recitaret : minatus sese illum a com- 
mimione Romanae ecclesiae segregaturum, nisi decretis 
suis obtemperaret. Et minis quidem Victoris ita respon- 
det Polycrates, ou ^srrvgoficq hr) toIs xaToarXriortrofMVOis, Cete- 
rum quod attinet ad convocationem episcoporum^ Poly- 
crates Victori obtemperavit, ut ex hoc loco apparet. Va- 

LBSIUS. 

Ibid. 1. 8. tBovTss Tov fi,ixpov jxou av^ptfffrov] elioTeg Niceph. 
Rufin. Non male. Stroth. Qui omnes scientes parvi- 
tatem meam consensu suo qtue scribimus coTifirmanty Rufini 
interpretatio est. 

Ibid. 1. 10. oAA^ hv Kvplcp 'Iijo-oSj Stephani quidem lectio- 
nem aXXa ev Xgts-cp 'I))o-o5, Strothius restituit^ praestante 

3uo^ue Nicephoroy oAA' ev Xpirm 'Iijo-ou. Vertit Rufinus, in 
isciplina Christi semper conversati sumus, Sed cum lec- 
tione a Valesio recepta consentiunt MSS. Bodl. et Nor^ 
folc. 



CC2 



CONCILIUM LUGDUNENSE. 



CC3 



/. 



FRAGMENTA SYNODIC^ EPISTOL^, 

CIUAM SCRIPSIT 

S. IftEN^US, LUGDUNENSIS EPISCOPUS, 

AD VICTOREM EPISCOPUM ROMANUM, 
FERME EXEUNTE SiECULO SECUNDO. 



Sffrtia^if, a>Xtik ^ tts^i tou et^ou^ ojutS r^f j/^^rfiW. ol fU¥ 
yet^ otovTon fMOLv fifjtepcf^v ^uv ewTii^ vfi^revetv' ol ^e ^vo, ol 
a£ Xj 7r}tJioyet^. ol ^e Tea-a-MAKovTet ci^a^ fjf^^e^ivci^ Te ^ 

lOyvKTefivetf (ruj^fjLerfiSff-i Tfjv fifJte^cLv ojutcov. yjLJ ToicouTfj fuv 
7r^tKi?da, Tcov eTnTfjftouvTeov ov injv e(^ fifjuav yeyowlcb, 
ffX^ fC^ z^dAu zj^oTe^ov em tuv txsoo fifJtMV' tcov tscc^cc tp 
aKfiQef co^ elKo^ KfobTincov, r^v kolB^ cx/TrXcrrftroc /(^f 
iSicoTia^fjLov avvfiS^Hccv eW to f^eTeTrerrcL vieTroifiKffrcov' Hfff 

\5iiSev iKouflov ^civTe^ ovtoi el^fiveva-OLV Te, ic^ el^fivevofiev 

TffPOf CL)i\.'^?<OVf' t{0Jf fl ^lCL^COvicL Tflf Vfl^HCL^, T^V OfMVOlOU^ 

— ^Neq^iie enim de die solum sed longe antea apud majores 

controversia est^ sed etiam de nostroscoepit: qninegligentius 

jforma ipsa jejunii. Quidam e- ut verisimile est pra&sidente^ 

20nim existimant unico die sibi ex simplicitate et imperitia 

esse jdunandum : alii duobus^ ortam consuetudinem posteris 

aiii pluribus : nonnulli etiaui tradiderunt. Nihilominus ta- 

quadraginta horis diurnis ac men et omnes isti pacem inter 

noctumis computatis diem su- se retinuerunt, et nos invicem 

25 um metiuntur. Atque baec in retinemus. Ita jejuniorum di- 

observandojejuniovarietasnon versitas consensionem fidei 

nostra primum aetate nata est^ commendat. 



' CC4 



392 



RELIQUIiE SACRiE. 



Tti^ wi^tcof avvWfia-i. Attulit hac Eusebius lib. v. Hkt, c. 24. 
statimque post ait : 

ToiJroi; xai l^optay mpoaTl^tnv (Irenaus) ^y oixetoog wagoi^' 
aofjLo^ TouTov s^oucrav tov Tpimov, 

Koti ol w^o XcoTffoof 'moea^ure^oi oi 73^0^3 cmt^ Tfff sk-s 
KXfitridf fff vuv oL^fiyfl» 'AvtKfiTov Aeyofiev h^ Tliov, ^tyi- 
vov T6 y^ TiXea-^o^ov 9^ av^rov, Sts cu/to) BTr,^fia-etVy nrs 
Toig fJLBT amm €7rerp€7rov' f^gtj iSsv ihctTlov amoi /mi Tfi- 
fiduvTefy el^fivevov Toif cmo tcov Trct^o^Ktcov ev cCi^ STfifSro 
ipxc/^evoi^ TSpbg oujth^. Koq toi fjuixtiov svctVTiov nv to Tfi- 10 ■ 
^elvy Toig /4^ Tfi^dua-i. i(^ i^e Trore ^ici to ei^of twto 
a/TTeQXfi^fia-ctv Tive^* i?SS! ouutoi fjt^ TfipduvTe^ oi tt^ a-w 
Tapea-QuTepot, Toig cltto tcov yrcLPOiKtav Tfi^dua^iv evefiTTOV 
euxa^i^icLv. y^ Totj fJbctKAfia TJo^iuKcipTni eTnififJLfia-cmog 
Tj 'P^/^*| em 'AviKffra' ^ yre^i ciXKcov Tivav fjuKpa ^ov- 15 
res" vJoo^ kykfiXa^y eu5ru^ ei^fiveua-cLv' ttb^i TiiTH th Ke^pU" 
Xcuiou fjdfi ^ihepi^a-ctVTe^ tt^o^ kcuurig^, irre yap 'Avi" 
Kfproff tov TloXuKctpTrov vJeHa^oLj kSuvcLTO fjt^ Tfipiiv, OTe fjbercc 



Narrationem deinde subjungit, 
quam hic opportune inseram. £st 
autem hujusmodi. 

Sed et presbyteri illi qui 
ante Soterera, ecclesiam cui tu 
nunc praees gubernarunt : Ani- 
cetum dico et Pium et Hygi- 
num cum Telesphoro et Xysto, 
neque ipsi unquam observa- 
runt : neque his qui cum ipsis 
erant, ut id observarent permi- 
serunt. Ipsi tamen cum hoc 
minime observarent, pacem ni- 
hilominus colebant cum iis qui 
ad se venissent ex ecclesiis in 
quibus id observabatur. Atqui 
observantia inter eos qui mini- 
me observabant^ tanto magis 



contraria videbatur. Nec ulli 
unquam ob ejusmodi consuetu- 20 
dinem rejecti sunt. Verum illi 
ipsi qui te praecesserunt pres- 
byteri, quamvis id minime ob- 
servarent, ecclesiarum presby- 
teris qui id observabant, eu-25 
charistiam transmiserunt. Et 
cum beatissimus Polycarpus A- 
niceti temporibus Romam ve- 
nisset, atque inter illos de qui- 
busdam aliis rebus modica es- 30 
set controversia, statim mutuo 
pacis oscujo se complexi sunt : 
de hoc capite non magnopere 
inter se contendentes. Neque 
enim Anicetus Polycarpo per- 35 
suadere unquam poterat ut ob- 



CONCILIUM LUGDUNENSE. 



393 



^ohuv o\^ avv^ieT^typBVy aei rerijffiKOTei,' wc f4^v o IloAu- 
KOfTTo^ rov 'AvtKfiroy BTretcrt rij^siVy KryovTtt rtiv avvviB^etcLV 
rcov TTfo cu/rotj TSfsa-GirrBpcav o^>eiX€iV KaLTBXBiv. Kg^ roxjrrot^v 
5 iirco^ BXPVTcov, SKOtvcovvia-cLv Bouuroig' n^ sv t5j SKKXfiTia, 
rsu^sxci^a-BV o 'AvtKfirof rfjy svxiOLf^^icLV rca TlohvKAmea 

KCLT BVr^OTrflV ^flXoVOTi, ^ fjLSr Si^Vfl^ CUTT CL}iJi?^V 

UTrfiX^ciyfia-AVy zScloji^ '^ SKKXfia-icL^ ei^fivfiv sxcvrodv ^gj r 
TfigivTCifV Kffi roov fJLfi Tfi^avroiiy. Apud Eusebium ibidem. 



lOservare desineret, quippe qui 
cum Joanne Domini nostri dis- 
cipulo, et cum reliquis aposto- 
lis quibuscum familiariter vix- 
erat, eum morem perpetno ob- 

15 servasset. Neque item Polycar- 
pus Aniceto persuadere cona- 
tus est ut observaret, cum Ani- 
cetus eorum qui ante se fuerant 
presbyterorum morem sibi re- 

20tinendum esse diceret. Quae 



chm ita se haberent, commu- 
nicarunt sibi invicem : Et Ani- 
cetus in ecclesia consecrandi 
munus Polycarpo honoris cau- 
sa concessit : tandemque cum 
pace a se invicem discesserunt : 
tam iis qui observabant, quam 
illis qui minime observabant^ 
pacem communionemque toti* 
us ecclesiae retinentibus. 



Ex eadem Epistola. 

£y cf CLV rig dvvsuro sv raoistv rot^ TSXfia-tov ^gj ov 

woiBt' oiTkcrr^tog Tfi^ cvyOfTrfi^ rdv Kvpiov vo/^tc^TsrcLi», 

Hoc attulit Maximus Confessor Serm. 7. De Eleemosyna, tom. ii. 
15 Op. p. 554. ed. Combefis. 



In quacunque re possit ali- faciat^ alienus a Domini dilec- 
quis proximis benefacere^ nec tione habebitur. 



ANNOTATJQNPS 

IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 



P. 391* L 6. OSSi y$tf ^Um &c.] H\» ^T^tnittlt ^^sebiuSjF 
*Emi rouTotf (h. e. postquam epbtoliuii' accepit, qu» iani 
ante addtuita est, Polycratis) i fbty t% *^toumlm ^fOBgwf 9^ 
Tttjp, abp&of T^; 'A0'/a^ moun^s eifJLa. rai^ ifjjpoig hutXvi<rUug rif 
wagotxlas iaroTiiMfuv dg knaoio^wagj r^^ KOiyij; iMDO^fai^ wm^mjr 
xai^ PS^TiVs ye 8j4 ypaii^fJMrWf iauiwmijfrong ifii^ wayrof TOns 
^Kim iafa^iiguTloi» oatkpovg. iio! o6 .^Sirt ye rolp hrtvximi 
rmr %?«ji^o« 4(yriiraF^fXfftiorr^ tfjra owrf^ r<t rik 'if^fi^ x*l 
li^ ff9S FP!^ «7^i}f ^y iyflocMo; «co} ^4t1( ^flovf ly* tipwa^ M itiiti 
<M 'f^^T^ ^^«^9 <rA]g)firix(»rf/}Oif xeAcaHpi^font tov B/xr^po^. ^ o^ 
y«} 6 ^^MMo; ly .«r^ovirofi & ^yfm negfii t^v TaKijia» 4i^AfM| 
tviTf jXo^» iBfagkaraf fihrtpWiv h fUri^ TJI t^ xupioxi^ 4f^n^ ?t 
T^; rotl Kvpiov itvag-oureoos eTrireXsi^a/ ftur^Piov r& yfft^v Bixropi 
"Grpoa-YiKoyrcog eog /xij aTOxovloi oXa; fxxXi}(ria; GsoD upy^am &ou^ 
VTupi^oariv mjy^powrag^ vrKii^oL erepa fsrupaivei' xai avrols Sf ^- 
/xoo-i raSs iTiAeycw. OTAE ydp fMvov &c. &c. Hw ita gestisy 
Victor quidem Romance urbis episcopus illico omnes Asice 
vicinarumqiie provinciarum ecclesias tanquam contraria rec^ 
tce Jidei sentienteSj a cpmmunione (vel, a communi uni" 
tate^ uti vertit Christophorsonus) abscindere conatur ; da- 
iisque literis universos qui illic erant fratres proscribity et 
ah unitate ecclesice prorsus alienos esse pronuntiqt, Ferum 
hcec non omnibus ptacehant episcopis, Proinde Victorem ex 
adverso hortati sunty ut ea potius sentire vellet quce paci et 
unitati caritatique erga proximum congruehant. Exstca^ 
etiamnum eorum literce^ quihus Victorem acerhius perstrin" 
gunt. Ex quorum ny^mero Irencetis in ^istola quam scrip- 
sit nomine jratrum quihus prceerat in (jralliaj itlud qiudpm 
defendity solo die Dominico resurrectionis Domini myste- 
rium esse celehrandum : Victorem tamen decenter admonetj 
ne intesras Dei ecclesias morem sihi a majorihus traditum 
custodtenteSy a communione ahscindat, Et post multa alia 
in eam sententiam dicta, his etiam utitur verhis. NEQUE 
enim de die 3oIum &c. &c. 



ANNOTAT. IN CONCII,. LUGD. 3^ 

Quamquam studet o$tendere in annotadpne ad b^ 
Eusebiaoa V^desius, Jliomauum epi^copqn^ ecclesias Asias 
a conunuiuone uon revera sejunxisse^ sed id tantum oona- 
tum atque interminatum esae^ tamen docti plerique etiam 
diversarum partium bac de re aliter sentiunt, verbis ill|^ 
Eusebii proecipue nixi; i^ pjXirsSa ys hot y^otid^rooVf aKQtyanviir 
T^si^v vivras rii hHaun iv»xinpirl(»v. Certe Nicolaus pri- 
mu3 sa^ulo nono papa ipse Homanus, jus excommunic^tipr 
nis fipdi ^9t vindicans, naec scribit in Epis^ola ad Monuer 
lem Imperatorem. Deinde cum ^siani omnes inter ccBieros^ 
evangelista Joanv^ auctqrey quarta decima l^na cum Judc^ 
putarent pascha celehrandumi hos prcesul meritis et nomine 
Victor a comnmniQne coUegii separavitp Ai illi omnes cwm 
jumnuUis ecclesiqrum pr^^uHbus non sohim huic manus mir 
mtne ^pr^luerunti^ verum etiam pertmacu^ r^tjl^rgusrunt, 
£p. iK. tom. viii, CownU Labbe et Cossart p. 341. Scripr 
serat enim Hieronymus in Ub. De Viris Ut» voce Ire^ueifs» 
'^Feftmtw ejus et aLi^ ad Victorem episcopum Romanum 
^ quoefiiione pasch^e epistoU^e : in quHus commonei eu^ 
^onfacUe dehere unitatem coUegii sctndere. Siquidem Vicr 
tar multos AsicB et Orientis episcopos, qui decima quartq, 
iuna wmJtuJUeis paschfl celehrabanty damnandos credideraf. 
jk ^ua ^enientia hi qui discrepajjant g,h illis^ Vifitori non 
dederuni manus. Ciuu {^usebiano autem loco verba Coiv- 
nelii apud eundem £us^Hum Ub. vi. cap. 43. etiam propr 
ier ^iias cojuaa^ confeni n^erentur^ ubi Roipanus ille epir 
Aoopua de Mose beato martyre, qui pijeftbyter tanti;im fuit^ 
boc ^it, axQiy^avYjTOv «ro/ijir^ (Novatum seu Novat^num,) crii^ 
snft; Wm vg6(rStrre^ig ro^ 0^ aur^ ma^^^flunv kcitjTdhg 7% 
hfaO^lc^s^ hoc est, ut repte ibldem adnotat ip^e Valesius, se 
9, communione iUorum «e^paravit. Jd qupd fortas^e Vic.tor 
KUFca Asianos perfecit, re m^uper c?&teris occlesiis per Ute- 
ros significata, atque adearum imitation^ proposita; t^ 
Wi»i(Oi>das aiKfiriiAV&Vy inquit lustorious, cu^ eTepo^^iiaag rr^ xoi- 
^ evfiirews wparcq, Verum Victoris tamen pertinacia (nsqe * 
•Jiteris Irenaei expugnata jt^udem fuis^e taip DodwdUo aU^ip 
jem agenti videtur, Dissert, iii. in IreTwevmj §. 23. p. 266. 
i[|uam Coustantio ad Epistolas Rom. Pontif. pag. 99« cuj\is 
notam ad finem fragmenti hujus dabo^ iu qua priscjp.ue 
observandum est Anatolii Laodiceni episcopi i>ro p^ 
redintegrata testimonium^ qui, ut.dixi, ante Eusebium s^- 
jOuIo lertio nondum finito scripsit. Is et ibidem prseterea 
^t^ SQCt. vi. Can, Paschalisi, p. 444. ed. .Anty. epi^copQS 
omnes Asi^e .ad usque sua tempora pa^chale festuni Iiu^l 
deQima quanta .Qolehiia^. .Qob^t^jtMiu Merp t^mpc^iiJHls 



^98 'V' - m»i6tAmiim y^^ 

'#iiciy ifQfdimf^h h uixf» ris w M^. DG«uk(lictt rfescurrWMk 
iih tisifwMo-iir^ Id est; AUiqwUhfm "ioMn sm d ier m n ff» 

'at^ liUhn iuperpmM Ei Hsftddmftimiiiwnimti^m^ 
'pasiiionibus dmidariM^ ttc &Mk Jkmprdpie mo i mm dgki- 
\M,ii(Mgmia esi eekfitfr r^ieiu>: mqii^m^im^miuh 
'ilM s^i¥pasuetmiy seS f^jriMsthmf 'qUidem^^. \^ 
ji^Qtiium a tntpttpotMtfot faio disdtijMi a Swiafiii^i m, 
dt^Wiy qiiiiMtn stimi pro dMtideiUm & Idlio nsqw «d. 
'{(limcknttim : jejtimtitti vfM pto imih vMfuk «A ve^ 
Vsm. Terttillilitiu» qtfoqtie 'tties 'agnMek «pMidi Jajiml 
'Primatti^etiittto jiublati cibi^alMniiidim ataBd tevtei 

'^tetnomti. ^Hihdiii siihpHdter jejimkim «efetuppeillMy: 
«ecandam^Vetio diMbivbimt po^nalel^^tm^ <ft 9SM- 
IjUifl^m : 'tbitiamy 8tM3ohtim sdmi^jeimik: ^um<«M 
%fgo fu^riift 4pe(^ jejtmiij qtiM''tion itemefiti^ ^^oMt, 
de qua Idqttatur iiic Irenasus, Ac prlmum constat Ire- 
naeum non iiic loqui de jejuiiio quartaB et 'sexted feriaB, seu 
de jejutiio i^tatiohum. Quippe Irentet^ hic manifeste-lo- 
quitur de jejunio diei solidi, non autem dimidiati. Ait 
enim ol [JlIv yoip ofovTOii {Llcev %iuiqav diiv aurob^ vifife^&Vy &C. At 
jejunium quattae et sextae feriaB, non erat plenuih jeju- 
iuum, riec diei solidi, ut supra dixi. Quare locus Irensi 
'de hoc jejunio intelligi rionpotest. Restat ergo ut vel de 
jejunio quadragesimsdi quod solvebatur ad vesperam, vel 
de sUperpositione locum tiunc accipiamus. . Ac Dionysius 
quidem Alexandrinus et Epiphanius in locis supramemo- 
i^atis suadere videntur, ut dfe ^uperj)Ositione potius intelli- 
j^toius. Valesius. Hsec vir eruditissimus, dum verocum 
eo sentio, verba quie prdximepost sequuntur interpretan- 
ida esse de jejunio guadragtTita horarum, o\l\ rsfnrot^xwta 
Spas r^iupivas re x^ vifKregtVots (ryjxjM,6Tg8a'< r^vijfiigav aijrdjy, ver- 
bis tiimen hisce indicari putem, caetera jejuriia ante me- 
inofslta, diversae fofmae fuisse, tieque per noctem, sive ho- 
' ^as noctufnas, continuata; sed ad veSpefam completa. At- 
' tamen nullus dubito, quin omnes fideles Irenaei tempori- 
' biis, qui sabbato paschali,' rive die proxirao attte resurrec- 
tionis 'festum, jejtxtisnfeniitf^^sttperposnisse, ^sive jejunium 
fiontinuasse ad temptts, quo Donoinutii ^ crederent . resnr- 



IN CONCILIUM LUGDtJNENSE. 5^ 

Viexisse, nec antea l^r/Xucriv rrig wjfiloig fecisse. Qua autem 
hora noctis id factutn, minime inter se consentiebant Chris- 
tiafti ; elye ij SSyjXos jjv, ait aut Glycas, aut Isidorus Pelusiota 
apud Glycam, ^ Sga t^j Stva^&a-ecos, xtx^oi 8^ xa) tj Tr,$ dwepoL^ 
vfapoucias uurov. Annot, P. iii. p. 223. ed. Labbaei. 

P. 391. 1.7 • 0* /^ev yoLq oTovTbi/ ft/av 7ifj.epav 8tc.] Haec Ire- 
yiki verba varie a variis accepta sunt, dum pro suo quis- 
qtie studio Irenaeum ad suas partes trahere conatur. ^el- 
larminus quidem de quadragesima locum hunc intellexit, 
id est de quicdraginta dierum jejunio ante pascha. Itaque 
trum Irenaeus scribit quosdam unum diem jejunasse, id 
Belkrminus ita intelligit, ut diem unum, verbi ^r^tia se- 
tJtindain feriam, absque ullo transegerint cibo, ac deinde 
i£odica refectione corpus curaverint. Idem deinceps teitili 
feria, idem quarta, amnta et sekta fecerint; donec totam 
iquadragesimam expless^nt. Verum haec explicatio, et k 
vefbis et a sensu Irenaei penitus abhorret. Nonnullos vidi 
qui hunc Ifenaei locum de quadrajginta quidem dieruih ie- 
jutiio acciperent, sed ita explicarent, ut quidam uno die, 
quidam biduo aut triduo jejunarent per sin^ulas quadra- 
gesimae hebdomadas. Quae quidem expositio priofe illk 
multo videtur probabilior. Alii iiit^r quos est Cardinalls 
Perronius, Irensei locum accipiunt, non de tota quadrage- 
sima, sed de hebdomade paschali, qu^ incipit a secuuda 
feria ihajoris hebdomadae. Confirmat hanc sententiaih 
Dionysius Alexandrinus in epistola ad Basilidem, his ver- 
bis hre) pt^vfie t&$ e^ tosv vrjfam YjfJ^epag 1<rot)g fxrj^s SpLoloog iffivTisg 
&ia]X6vou(riv* otKh! oi jxsv xai tsricoig virepTi^eaortv, 8cc. ut SUpfa. 
Non dvum ovo similius est, quam siint inter se similia 
haec diio Iocj^, Irenaei ac Dionysii : adeo ut Dionysius 
cum haec scriberet, Irenaei locum in mente habuisse mihi 
videatur. Tertius his adjungi potest locUs Epiphanii ih 
expositione fidei Catholicae, supra jam a nobis commetno- 
ratus. Valesius. 

Ibid. ot jxEv olovTOf fuiav rifueqav &c] Sine dubio intelli^t 
Irenaeus sextam feriam majoris hebdomadae. Cum enim 
de jejunio paschali loquatur, et quosdam uno duntaxat 
die jejunare dicat, quem alium diem intelligere potest 
quam diem paschae ? Sic enim vocabatur dies ille, ut ex 
TertuIIiano jampridem ab aliis observatum est. Quo qui- 
dem die, communis et publica jejunii religio erat, ut scri- 
bit TertuIIianus in libro de oratione. Qua de re insignis 
est Methodii locus in convivio virginum, oratione tertia, 
qui fiic meretur adscribi. cStrwgp yap e1 Tig h rifiepa toD «•«%« 



400 ANNOTATIONES 

txc^tui ffisi Ti» afleyaav orayiuirai&af Tsurajv riy wgoa-p!pOf).i- 
vwv, Atywv euj agcc rs fuv oAqSEiu;, i^ outd;, xoAdv, cp^^^v (£?tej 
B^ xa) ^^c xai ffi KnpTtpais Sia/ieivavra, Tiiv auTwv fLiTaKaSm' 
kwTiyi^tVTin yaf ar,^tp<n SiaiVi]; erif^ni^faf to ^uvpAov. Id est : | 
Nitm quemadmodum si cui pericuiose tegrolanti die pasckte 
acjejunii, cilmm aliquis porrigat, lubealque ut ob corporis 
irifinnitatem degustet aliquid ex lis qutB porrigitiilur, tta 
dtcens ; bonum revera esset o amice : oportebal le quoqite, 
, sicut et noSfforliter perseverantem eadem percipere. Hodte 
enim penitus interdiclum est ullam cili menlionem facere. 
Et hoc est jejunium quod in canonibus Titnothei Alexau- 
drtni vocatur ^ v^^eia tou cr«^a. De ejusdcm diei solemm 
jejunio Tertullianus in libro de jeiunio ita lotjmCur. Car 
stationilus quarlam el sextam saliOati dicamus, et jejuniis 
parasceuem? QuJppe hic diea xar" i^aj^^^v dicebatur para- 
sceue. Cyrillus Hierosoiymitanus Jn catechesi 18, £*« 51 
Tov xafiMhv To» irgflytmfisvov u/itTv ix Te T^j i^rsgSiVeioc T^f njfsiaf 
T^f wapnirxeu^s, t^ rfif kypijinia.;, &c. Id est : Ob latoren 
vero antecedentem, tum ex siiperposilione jejunii parasceiies, 
tum ex pervigilio, &c. Valesius. Grabio, in Notis ad 
IrencEum p. 465. locum liunc de die proximo ante festum 
resurrectionis exponenti, et verba sequentia ex lib. v. Con- 
stit. jipost. cap. 18. ad sententiam suam comprobandam 
afierenti, In parasceue el sablalo ex parte omni jejwuite, 
guilus sat virium suppetit, nihit penitus guslantes usque 
ad nocturnum galli cantum : st quis vero duat dies continere 
(in Grecis mvawlmv) non valet, saltem sahhatum servet; 
Grabio, inquam, de magno sabbato ^iav ^fit^av exponenti, 
ita respondet Georgius Hooperus episcopus Batbo-Wel- 
lensu in Nota postunia nd Tract^t. 8uui#De Quadraee' 
sima cap. iii. p. i6i. ed. nov. Operum ejus. " Mla ^jupo. 
" QuibuB unica jejunabatur,Tertulliani tempore Sexta esse 
" debebat feria, abstinentia; solenni dedicata. Constttu- 
*' tiones Apostolicse posteriores sunt. At he, cum infir- 
*' miores, quos vires non sinunt totum biduuni tolerare, 
" Sabbatum saltem continuare jubent, non niinus volu- 
" erunt, ut usque ad Sextee feria: vesperam tamea jejuna- 
" rent." Obiter vero hoc notabo, omnia hsEc de sexta 
feria sanctae hebdomado:, et magno quod dicitur sabbato, 
sub conditione tantum pertinere posse ad ilfos, qui teste 
Eusebio in loco supra ad pag. 360. allato, luna decima 
quarta, in quemcunque dieni septimana: incidisset, jiejunia 
solverent, et alio interdum die quam Dominico festum re- 



IN CONCILIUM. LUGDUNENSE, 40? 

surrectumis celebrarenL Hos autem jejunasse vel levius 
vel strictius diebus inter epulum paschale et resurrectionis 
festum interjectis^ haud dubito. 

P. 391,1. 8. 01 8f 8J0] Parasceuem scilicet et sabbatum 
magnum. His enim diebus catholici omnes, nisi quibus 
morbus causa esset, jejunabant. TertulUanus in libro de 
jejunio. Certe in evangelio illos dies jejuniis determina^ 
tos putanty in quibus avlatus est sponsus ; et hos essejam 
solos legitimos jejuniorum Christianorum. . Et infra ca- 
pite 13. ejusdem fibri. Ecce enim co?ivenio vos et prceter 
pascha jejunantes, citra illos dies quilus allatus est spon- 
sus» Denique in capite 14. eos dies parasceuem fuisse et 
sabbatum significat his verbis. Cur stationihus quartam 
et sextam sabhati dicamus et jejuniis parasceuem P Quam^ 
guam vos etiam sabbatum continuatis : si quando^ (si quan- 
ao continuatis^ Tertulliani edd. pleraeque omnes) nunquan% 
nisi in pascha jejunandum secundum rationem alibi reddi" 
tam, Valesius. 

Ibid. 1. 9. 01 85 rea-a-otpixonw &c.] Antequam hunc locum 
exponamus, stabilienda est ejus lectio. Christophorsonua 
quidem et Savilius hunc locum ita legerunt ac distinx- 
erunt. ol [jlIv ydp oiovraf ilIov r}fji.spotv 8s7v uutous y)js"6wav oi 8J 
itjQ' pl 8g xai zrkslovas' oi 8f Tecr^rapaxovra' copot^ rs rjfjLspivag xo() 
WKTsptvoig (TvpifJLeTpova^i, t^v rj[ji.spav auTcav, Cui lectioni favet 
Rufini interpretatio. Sic enim vertit Rufinus : Quidam 
enim putant uno tantum die observari debere jejunium, alii 
duohus : alii vero pluribus ; nonnulli etiam quadraginta ; 
ita ut horas diumas nocturnasque computantes, diem statu-^ 
ant, Eandem lectionem secutus ^st Joannes Langus^ qui 
Nicephorum interpretatus est. Verum huic lectioni omnes 
nostri codices refragantur. Certe in codice Maz. hic lo-^ 
cus uno tenore ita scribitur 01 8g rs^ra-apaKovTa wpa$ yjfji^sgiva^ 
re xai voxTsoivag arvfji.fjLSTpova'^ r^v r^ff.spav avTcov. In Medicsep 
vero et Fuketiano post vocem wpa$ apponitur virgula. Rer 
gius autem codex ita interpungit oi 8g, rea-a-agaxovTa &oa$ 
i}[jiepna$ 7ta\ vvKTspivas, a^viuiusrpova^i tijv r^fuspav avrcov, Quod si 
post vocem rsar^rapaxovra distinctionem affixeris» nullus 
jam erit sensus. Quo enim referentur verba illa quae se- 
quuntur Sgotg ^jxsgiva^, &c. utrum ad illos qui unum diem^ 
an ad hos qui quadraginta dies jejunant ? Ad hos certe 
referenda potius videntur, utpote ultimo loco positos. 
Jam vero si ad hos retuleris, illud necessario consequetur; 
eos qui quadraginta dies jejunabant, toto illo tempore ni- 
hil prorsus comedisse : quandoquidem horas tam noctur- 
nas quam diurnas jejunio deputabant. Deinde cum Ir^- 

roL. I,' D d 







4M .ANNOTATroiaft^'<« - ^v 



lueiiB jam ^Uxerit aUos uno &| afi& bkho^ afias ipoafln* 
Tibns diebus jejunare, qmd neceise eiit iddere •lide.qw» 
dra|Bpbta diebus jejunare : cum in eo quod {ilum oiit 
dint^ quadra£^nta aatis comprehradantnr ? Verior taad» 
est noatrorum codicum acnpCnra) qnam Moaculua -in mp 
terpretatione ana fidditer e xpreaBit hoc modo tSi qtiiiim 
alit uTttm sibi diem jefunanmm esie puiani, alU dmoSf tM 
plures : alii quadragmia horas diumas ei nociumas eamps^ 
llantet, diemlmm statuimt. ConBtituta jam le(«Hn»h4|ii 
loci^ ad illiua ezpositionem vemamus. Ait ij^tur Irenmi 
quo«dam ^uadra^ta continuia horia dhimia rimnl ae 
noctumis jejuxiaase. Sunt aui existiment, hoe <|iiadbar 
'2;inta horarum jejunium ab illis celebratum fuisae m me^ 
moriam spatii ilhus, quod a morte Christi ad ejna resur* 
Tectionem interfuit. id autem spatium fuit horaram dr* 
citer ouadraginta : ab hora scilioet sexta parasoeues, i»* 
que aa diluculum prim» feriee. Ego vero^ illud quadn- 
ginta horarum jejunium ab his potius celebratmn tam 
crediderim in honorem ac memoriam quadrag^nta diemm 
oc noctium, quibus Christus in solitudme jeiunavit. Nam 
cum veteres uli Christum ommbus modis tmitari stnA- 
rent, jejunium illud quadraginta dierum, quod supra bih 
tnanas vires erat, hoc saltem quadraginta horarum jeiunio 
aemulabantur. Tria igitur ex hoc Irenaei loco coUiginrius. 
Primum est, jejunium ante-paschale jam inde ab apostoli-* 
cis temporibus semper in ecclesia usitatum fiiisse. Alte- 
rum, jejunium illud in honorem quadragesim» Christi 
fiiisse celebratum. Postremo, varie a variis fuisse jejuna- 
tum. Semper autem meminisse debemus, Irenaeum hi€ 
loqui de jejunio superpositionis, quod per magnam heb- 
domadam a Christianis celebrabatur. Ceterum semel ad- 
misso hebdomadis paschalis jejunio, etiam quadragesima^ 
admittenda est. Nam hebdomas paschalis, pars est qua- 
draffesimae. Ac interdum quidem jejunium illius hebdo- 
madis distingui videmus a jejunio quadragesimas, ut apud 
Epiphanium in expositione fidei ; apud Clementem in 
constitutionibus apostolicis. Sed et vetus auctor in trac- 
tatu contra Graecos quem edidit Petrus Steuartius in tomo 
singulari insignium auctorum pag. 599. de Graecis ita scri- 
bit. Nec quadragesimam celehrant ; cum quadragesima sit 
jejitnium quadraginta dierum. Ipsi vero majorem septima" 
nam a numero quadragesimce secludenteSj sex hebdomadi$ 
quadragesimam claudupt, Tot enim sunt a prima eoruf» 
septimanaj usque ad sahhatum quod palmarum ramos pr€B- 
cedit^ In quo universaliter ab tlUs caiataiur : Qucb anim^ 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 403 

uiilis est complemus auadragesimam. Verba sunt «x offi- 
cio Grsecorum in saobato ante Dominicam palmarum. 
Verum neque hic auctor, nec plerique alii recentiores satis 
jntellexisse mihi videntur, cur haec magna hebdomas in- 
terdum distinguatur a quadragesima. Non enim ita dis- 
tinguitur, guasi revera non pertineat ad quadragesimam, 
Verum ab illa distinguitur, ut pars a toto. Cur autem a 
quadragesima interdum distincta fuerit, duplex ratio af- 
ferri potest. Prima, quod districtiori iejunio celebraretur, 
superpositionis scilicet ut supra ostendimus. Secunda ra- 
tio, quod haec hebdomas proprie ad pascha pertinet. Fe- 
rise enim hebdomadis denommantur a sequente Dominica^ 
et ad eam pertinent, ut ahbi demonstrabitur. Quare cum 
haec hebdomas Dominicam paschalem proxime antecedat^ 
merito etiam ad eam pertinet. Hinc est quod hebdomas 
[uyaXri dicitur. Cujus vocabuli causas affert Chrysosto- 
JBUS Horailia 30. in Genesim. Sed vera illius vocabuli 
ratio est quam dixi. Cum enim haec sit hebdomas paschae^ 
<iie8 aiitem paschae appelletur ^ fisyi\ri xvpiotK^ rou vya<^oi, 
recte etiam haec hebdomas sancta et magna cognomina- 
tur. In typico sancti Sabae, singuli dies hujus hebdoma- 
dis sancti et magni vocantur hoc modo : ^ ocylu xu) fji^syixri 
isuTEgoLy et sic deinceps. Incipiebat autem hebdonias illa 
a feria secunda, ut discimus ex Cyrillo et Theophilo in ho- 
mil. paschal. et ex Epiphanio in Aerianis. Porro quamvis a 
quadragesima nonnunquam distingueretur ob eas quas dixi 
causas, revera tamen conjuncta erat quadragesimae, ejus- 
que extrema pars erat et complementum. Certe id mani- 
reste colhgitur ex homiliis paschalibus Cyrilli : in quibus 
haec septimana perpetuo distincta legitur a reliqua qua- 
dragesima ; et septimana paschae vocatur. Eadem tauien 
quadragesimae contribuitur, quippe quas quadraginta die- 
rura numerum adimpleat. Denique illud etiam observan- 
dum est, quod scribit Socrates m lib. v, cap. 22. veteres 
Cfaristianos paschale suum jejunium vocasse quadragesi- 
mam, quamvis non totis quadraginta diebus omnes jeju- 
narent. Ejusque vocabuli varias a variis causas afferri d>r 
cit. Mihi quidem quadragesima dicta yidetur eodepv 
modo, quo quinquagesima quae est post pascha. Nam ut 
quinquagesima seu pentecoste, proprie quidem est die^ 
ultima de quinquaginta illis diebus paschale festum sub- 
sequentibus ; tamen late sumpto vocabulo, interdum signi- 
ficat totum illud spatium dierum, quod ^est a pascha ad 
pentecosten : ut apud Hieronymura in epistola ad Mar- 
i^^llam^ apud Cassianum et coroplures alios. Sic etian} 

pd;» 



40+ ANNOTATIONES 

quadragcstma, proprie qutdcra est dies uhub de quadra- 

finta ; dies ECilicet parasceue, qui quideiii apud Alesan- 
rinos erat quadragesiiiniB, ut ex Cyrilli homiliis naecha- 
libuB coiiHtai. Latiiis tamen Gumpto vocabulo, aesignat 
etiam quadraginta dies jejuniorum qui paseha antecedunt. 
Valesiub. VexatissimuB locus, quem etiam aliomin 
codd. MStorum, nondum iiispectorom ope sanari, veram- 
que ejus Icctionem ac distinctionem restitui posse, dubito. 
NoB mterim ex pturibus malis lectionibus eam elegimu», 
quiE nostro judicio minua est mala, simul tanien antiqtus- 
sima, cteterasque enumerabimus ordiiie. [Vide supra V*- 
lcsii notam ; quod ad CEeteras attinet lectiones a StrothiO 
indicatas, abest ab ed. Steph. n post vocem T,ftapvta;. Eshi- 
bent Lectt. Gruteri, et Marg. exemplaris Jones, allat. a Rea- 
dirigio ad calcem edit. suis mHtpivas al; a^uni^.eTpao'!, receptam 
auteni a Strothio lectioneni, si Bs TnraapaxBiila' mpag ts ^fpi- 
voi na) vvKripnai &c. cxtare ait illc apud Rujinum, Niceph. 
Sav. Christoph. probante Beveregio, sed errat iti lectioi» 
JVicephori Graece impresEi, atque SouHiaai sive Bodleiam 
codids, qui quidem, prout cod, Norjok. cum f^alesianaedi- 
tiorte consentiiitit. Neque etiam Langus Nicephori intef- 
pres Latinus ita vertisse mihi viaus est, ac si alteram leo- 
tioiiein iiivenisset, ciim interpretationem cjus consului, 
quie ante Nicephorura Graece editum typis anRO IsSth 
mandata est. Ex mutata autem Langi Versione a Fron'- 
tone Ducfeo deceptum Valesium fuisse existiiBo.] Quedil 
conjecturie locus esget, quee tiere necessarlo adhiben de- 
bet, quum irviJi.jj.cTpciv cum gemino accusativo, atque adeo 
pro «oisTv seu potius nSEvo/ positum, constructionem efficiat 
nimis BOlcecam ac insolitam, legeremus vel : el U Ttiraa^ 
xatra' xaSi' mfu.; ijfMptvas ts i^ mxripiydi; avp.(i.rrpwn*; t^ ^jiupm>. 
vel ci 2e TvxsapaKivra' &pai; ^jj.tpivai; re i^ mxTi^ivai; <rafi,p,n^' 
Tc; TijV ijpi. vel etiam el ti x^ sMiovas. xa) ol ii.iv npai; tjfUQivau;, 
el 6i i^ WKTtpivdi; <rvii.y.tTpovin nJF ^/i. Ac ne forte alicm hiec 
emendatio nimis violenta videatur, notandum est, rsrffape^ 
xovT», quod unico charactere fif. scribebatur, cum /xh com- 
pendiose scripto facilHme permutarr posse. Atque cum 
in hac particula semel principlum corruptionis factum es-i 
Bet, csetera etiam mutari necesse erat, Quum enim accu- 
sativi prieceBsissent, atque ;*.'. seu Ttsa-tipixwta ad Bequen- 
tes traheretur voces, et jn iis accusativus pro dativo pone- 
batur. Certe in nostra lectione neque geminum accusati^ 
vuin, neque avfifi.eT^uffi concoquere possum, sed potiiA 
parricipium desidero. Cseterum verbum comp<»itum_sig- 
nificationi «implicia ^ihil &re addei^-Mid peuCum-esB*, 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE: 405 

^oniam -ad titriamque vocem ^/xspivfli^ et vwcrepivols referre- 
tur, puto. Quum autem hoc ipsum verbum nonnibil dif- 
ficultatis efficiat, addere lubet loca nonnulla, quas neque in 
vulgatis lexicis, neque in Siephani Thesauro inveniuntur, 
in quifous simili significatu obvium est. Herodotm lib. iv.. 
sect. 15S. ait : xot) rdv xi^Ons^ov rm ^Mgaav Iva. he^iovres oi '^EA* 
Aijys^ ft^ tSoiiVj crviJi*[jLrrpvi(ra[MVOi tyjv wpr^v tvj^ v}fji,epii$f vuxtos vrotp" 
«fjyov. Dionysius Halicarn, Antiqu. lib. vii. cap. 10. vuxri 
ftiv Big ogbfovj ^l^^p^ ^^ ^''^ vuxra <rv[Jt,fji.eTpe7^ai tol^ I^oSou^, et de 
«dmir. vi dicendi in Demosth. c. 10. 6 pijfrmp tov$ jtotipovs 
'ffviuit^pivroJi, Sed de toto loco alii judicent, qui me prae- 
Btant ingenio. Stroth. Haec quidem Strothius; atque 
fiimiliter jam pridem vir doctissimus Samuelis Petltus in 
Var. Lectt. iii. 4. kgendum conjecerat wpais re r^iLeplvaig xolI 
wnTepivaiSj sejuncta voce Te(r<rapuxovToi ab &pai$. Sed pro 
lectione recepta, quam Grseci tuentur codices, et Muscu- 
lus interpres ante Valesium amplexus est, verba apprime 
faciunt veteris cujusdam scriptoris a Beato Rhenano in 
epistola ante Rufinum suum adducta. ^^ Incidi nuperrime 
•* (inquit Rhenanus) in 2yvo\{/*v quandam t^; eway/sXixijj «Vo- 
*^ pla$ Graecam, quam cum evoiverem, occurrerunt forte 
" fortuna Irenaei verba, quae Eusebius cap.23. libri v, citat 
/* de jeiuniorunj diversitate, sic Graece habentia. (fijo-lv oti 
^^ Tm$ Xj Trep) t5 v)jf eusv hapopoog froigeXaSov, ol ftsv ydp pi^iav ju.o- 
-^' wiv tipLepav svrjg-evovy 01 Se $t>o, 0» 8e xa) mKslovag, ol 8e Teo^craga- 
^^ xovra &pas fJLOva$ vjfjLepivatc xou vuxTeqivaSy &pav avr) rjfjjpas vi}- 
^^ fmjovres' xa) vrouri irtjve^oiplQvi (o-yv^copij^) ToTf oi^oLms 
** i^&n ;^pi3<ra^fle/.*' Cum autem exemplar ejusdem, ni fal- 
lor, opusculi in bibliotheca nostra Bodleiana extiterit, 
quod nihil fere aliud est quam Eusebiani operis synopsis, 
locum hunc nonnihil ampliatum bic exhibere potui. Nu- 
mero 2408, hic liber in Catalo^o MStorum signatus est. 
Sed et in veteri De Gestis Concilii Ccesartensis Narraiione, 
quae Bedae temporibus vetustior erat, jejunium quadra^ 
ginta horarum ita commemoratur. Orientales^ sicut histO'^ 
ria Eusebii Ccesariensis narrat, quocunque die mense Mar" 
Jio quartadecima luna evenisset, pascka celehrahant. In Ita" 
lia autem alii plenos quadrasinta diesjejunahant, alii trigin-^ 
ia. Alii dicehant septem diehus, in quihus mundus conclu^ 
-ditur (h. e. absolutus est) sihi sufficerejejunare. Aliiy quia 
Dominus quadraginta dies jejunasset, itli horas quadraginta 
dehereni (for. debere). In Baluzii Nov. CoUect. Concil. p. 14. 
Mihi quidem attento animo consideranti diversas pro 
utraque interpretatione rationes quibus illustres viri je- 
junium, vel quadraginta borarum, vel contra quadraginta 

pd3 



4o6 ANNOTATIONES 

dierum, adstruere solent, horarum illud ab Irenaeo designtf-^ 
tum fuisse, persuasum est. Neoue tamen de uno jejumo 
quadraginta horarum in sancta hebdomada observato bic 
agi censeo, sed modiim potius et formam jeiunandi osten- 
di^ de quo mox infra. Silct enim antiqmtas de hujtis- 
modi jejunio sanct» hebdomadas proprio, si modo excipias 
cum nujus loci interpretamentum a Rhenano memoratum, 
quod quidem a Valesio visum fuisse, non in dubio potesf 
essc, tum verba Narrationis de Concilii Ccesariensis GestiSj 
ad eundem, ni fallor^ locum spectantia^ qus vero nunc 
primum iifhac causa adducta sunt; illa enim TertuIIiani 
de diebus quibus ahlatus est sponsus si quis huc attulerit) 
quaestionem istam non decident. 

Interea haud recte sibi colligit Valesius, necessario con« 
sequi, eos qui quadraginta dies jejunabant, toto illo tem* 
pore nihil prorsus comedere potuisse^ eo quod horas tam 
nocturnas quam diurnas jejunio deputarent. Hoc quidem 
sequeretur, si omnibus quadragesimas diebus superpositum 
fuisset. Sed, antequam Valesius scripsit, ostenderat Petitus 
libro modo laudato, ad pag. operis 92, non omnibus diebus, 
sed quibusdam tantum mtra dies illos quadraginta quacun- 
que ratione homines jejunasse; probat enim vir doctissimus 
jejunium servasse quadragesimale Romanos teraporibus 
Augustini ac Leonis Magni tres tantum ferias singulis il- 
lis hebdomadis ad maximum jejunando. Imo Beveregius 
Annotat. in Canones Apost, Ixix. pag. 34. a Readingio 
ad imam pag. 247. Eusebii sui positus Valesio ita respon- 
det; " In jejuniis celebrandis, praesertim hoc paschali, 
*^ non ab omni prorsus alimento, ut cuique notum est, sed 
*' a carnibus tantum, vel aliis fortasse nonnullis ciborum 
generibus abstinebant, at reliquis vesci licebat. Hoc 
egregie confirmatur ex Concil. Laod. Can. 50.'* Sed 
rursus Beveregio Thomam Ittigium video inconstantiae 
notara inurentem in Dissert. De Hceresiarckis, sect. ii. 
cap, 13. §.9. " Dicit quidem Beveregius lib. iii. cap. 7. 
^^ Can, Apost, p. 397. non onini cibo per quadraginta illos 
*^ dies Christianos abstinuisse, sed jejunasse ^Yjpo^poiyovyru^ 
^^ et pane tantura cum sale et aqua utentes. Postea vero 
^^ p. 419. asserit per ejusmodi xerophagias Jejunium pro- 
prie non celebratum sed solutum potius misse, ^ Si igi- 
tur per xerophagiam jejunium solutum fuit,' quomodo 
per qiiadraginta dies horis diurnis pariter et nocturnis 
pro die coniputatis jejunare potuerunt Christiani?" Haec 
Ittigius. Et cuique non cum Beveregio de jejunio quadra- 
ginta dierum hic agi existimanti^ ipsum illud^ horas diurnas 



Ci 



ii 
<i 

Ci 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 407 

Miaue noctumas, dici videtur haudquaquam de xerophagiis, 
eea de strictissima jejunii forma» superpositione vocata. 

P. 391. 1. 10. frvfji^ixeTpotia-i t^v rjf/i,spoLV auroov] Miror tot ho- 
xnines eruditos, qui hunc Irensei locum in suis libris expo- 
JBuerunt, ejus vitium non animadvertisse. Quis enim est 
sensus horum verborum ? aut quis unquam credat fuisse 
faomines^ qui quadraginta horarum spatio diem metiren- 
tur. Atqui quadraginta horae biduum jejunantibus efiici- 
unt. Equidem non dubito, quin Irenaeus ita scripserit. 
ol ie TWfraqaxovTO. oopa$ rifiegivi$ re xa) wxTepivoi$ (ruiJi,fJi.eTp6v(rt 
r^v vr^felav. Qua scnptura nihil planius esse potest. Quare 
aut Irenaeus omnino ita scripsit, aut certe ita scribere de- 
buit. Sed antiquarii^ vocabulo ex superiore linea huc 
translato locum corruperunt. Valesius. NuIIis, quod 
meminerim, ex erudita civitate, utcunque diversa inter se 
sentientibus, Valesii conjectura se probavit. Neque vero 
omnibus placebit Grabii expositio, qui in Notis ad Iren. 
p. 465. cum vocem ty,$ r^fLepa$ in primo hujus fragmenti 
versu tempus perperam, ni tallor, interpretatus esset, simi- 
liter vocibus tijv ^jxegav avroov, quae hoc loco bfccurrunt, ge- 
neralem temporis notitiam attribuit. Ita enim Irenasus in 
tantulo spatio unam eandemque vocem in plane diversam 
sententiam acciperet, quum ante in his verbis, ol fuev yoLp 
olovTOf fulav rjfji^ipav &c. voci rifji,epa sensus ejus usitatus sub- 
jectus esset. Proptereaque idem doctissimus Grabius, ut 
postquam haec scripseram, vidi, hoc nomine vapulat a Mas- 
sueto Dissert. Prcev. n. in Irenceum p. 87. atque item ab 
Hoopero De Quadragesima^ ad p. 161. ed. Nov. qui tamen 
iidem viri clarissimi, minus rectc, meo quidem judicio^ 
contra Grabium distinctioni post Te<r<ToipaKOVTa a Ruiino 
positas patrocinantur, ut jejunium quadraginta dierum 
apud Irenaeum inveniant, quod quidem tempus nusquam 
apud TertuUianum apparet Irenaeo aequalem, eumque de 
jejuniis in opere justo disserentem. Nec porro a vera loci 
mterpretatione aut Valesius aut Grabius discedere vide- 
tur, dum de superpositione verba exponunt, quse tamen 
non de una tantum, sed de una pluribusve superpositioni- 
bus, prout cuicjue abstinere placuerit, intelligo. Ita ut, 
cum superpositiones, sive jejunia, quae ab hora tertia vel a 
vespera usque ad mane tertii post diei prorogari solebant^ 
verbis ultimis hic notentur, significet auctor, quosdam ex^ 
istimare uno die sihi esse jejunandum, alios auolusj alios 
etiam plurihuSj alios diem quo jejunarenty quadraginta horis 
diumis simul et nocturnts metiri. Quemadmodum ille 
apud Bedam vovisse dicitur, quia in omni septimana diem 

Dd4 



I 



40S ANN0TATI0NE5 

aim nocle jejtinih Irantiret. BedEc Hist, Eccl. lib. t&J 
cap. 27. Epjphanius *[ui.jquo in Haresi xxix. mxm. 5. J 
hrc habet, ubi Essctiorum, tanc]uan) ai revera Christiaiu 1 
luisHint, commemorat nioreR ; iv iiu.i^Bu; yafi tcbc vi-j^aiv isit.] 
Viv^/uvof, tm; ti aurwy oaAiTEi'a[f iSEBtraTa (Philo Judaeus), xd 1 
i( nHf l^efia^a t^v iyiav rm vkyjuy Owteri^iictoi SimADf^.l 
pfUei 8i fwi Suo »i0ieyr(j (aJtcrnis cibum diebua capientes), f 
«XXoi £( xai KoS" iiTJiifsiv. p. 120. ed. Petavii. Conreraa au- i 
tcm Pliilonem ipsum ia lib. De Vila Contemplativa, el ] 
Eusebiuin lib. ii, Hisl. cap. 17. Dc superpositione plum | 
posthac ad Dionysii Ales. Epist, ad Basitidem. 

P. 391. I. 11. isoiKjXiaJ ^ mijxiX/a Nicepk. StbOTH. 

Ibid. I. 12. rcuv «ro^ci to axpiSc; w,' eixa; k^touvtcdv] Hiuic 
locum non intellexerunt interpretes. Solus Musculus sen- 
8um assecutus est, sed ex parte tantum. Sic enim vertit: 
Mt ista jejiinaniium varietas, non nostrf) demttm tempore, 
icd multo anlea per Hlos ccepil qvi anle nos preBler accura- 
tam diligentiam, vt verosiniile eat, rerum habenis potiti, 
simplicem ar milgatam consnelvdmem poslhabuervnt > 
mutanint. EsC certe hic Ireniei locus ' ' 
tUB et obscurus. vult autcm ostendere I 
Bit tauta diversitas j^unii paschalis. Ait igitur e 
esse, non ex legc afiqua ab apostolis aut a Christo data, 
6cd paulatira usu quod.im increbniisse ; ac postea episco- 
pos quosdam, in iis qure ad disciplinam pertinent parum 
ailigetites nec aatis accuratOB, id qaod simplicHer mtrt>- 
ductum foerat, licet singulare et ao aliarum eccleaiarniB 
Inore diversum, in consuetudinem vertisse ac posteris ob- 
Bervandum reliquisse. Reprehendit igitur illos IrenBOS, 
^od m*^k ra cacpiSe( egerint. Est enim diligentis episcomj 
Videre ne quid novum in ecclesiam inducatur prteter Feii- 

?uarum ecclesiarum consuetudinem. Ita Socrates huDC 
rensi locum cepisge videtur in cap. 22. lib. v. ubi post- 
iquam de iejuniorum et hujuscemodi rituum apud varia« 
ccclesias discrepantia abun^ disseniit, ita concludit. eutku 
yitp, euf 4yaiJ/xc(/, t^; ^oiauryjs Siufmilas oi xcitb xcupiv Toiv ixxAq- 
TTjoM' •STptifWTt;' 01 Bi TaureE tra^atXaSotTf;, ta; y6jj.o* niis nriyivs- 
f.ivois niciaeypa^ay. Valesius. Strothius post vocem xp«- 
TBiTaiv suDaudit t^s exxAiitriaj, qul de episcopis loqui Ireme- 
um, juxta ac Valesius, putat. Sed vetus interpres Rufinus 
iocum ita vertit, Qtue varietas ohservantuB non tunc pri- 
mnm neque vostris temporibus ccepit, sed multo ante nos ex 
illis, iit opinor, qui non simpliciter, quod ab initio traditum 
est tenentes, in alium morem vel per negligentiam vel per 
imperitiam postmadam decidere, Et Grawus ait, ad h'*- 



irum naaenis poiin, 

I poslhabuervni ae u 

s sidniodum intrica- ^ 

Irenaeus, unde orti I 

it igitur eam natam J 






IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 409 

n€5um, ubi supra, ^^ Ruffinl potius interpretatiohem secutus 
^* sum, quam Musculi et Valesii, qui per xparSvTois intel- 
^^ lexerunt ecclesiarum prcesidesy ducti auctoritate Socratis 
^^ hunc Irenaei locum, quem, uti conjicere licet, prae oculis 
*^ habuit, ita loco citato imitantis : arrio* yoiqj (0$ ^yS/uwe^, rijy 
'^ roiauTvis ^ia^coviag oi xara xaipov rwv lxxA)}(riah/ «r^osf curs; 8cc. 
^^ Haud memini enim, me uspiam in primaevis scriptonbus 
^* voce xgartivreov ita simpliciter posita episcopos designatos 
** legisse. altera vero significatio in ipso sacro codice 
*^ Marc. vii. 3, 4. et in Patrum monumentis frequentissime 
*^ occurrit, et hoc loco antecedenti verbo mrvipouvrm bene 
respondet. Quocunque autem sensu accipiatur, culpse 
rwv mapa to axpiSes xparsvreovj non ipsa jejunii ante-pas- 
^* chalis religio, sed diversa observandi ratio ab Irenaeo ad- 
" scripta censeri debet.^' De interpretatione vocis xoariv" 
Toov Grabio consentiunt doctissimi praesules Gunningius et 
Hooperus in Tractatt. suis De Quadragesima^ Beveregius 
Cod. Can. lib. vii. c. 3. §.4. Massuetusque, Notis ad Ire" 
ncBum p. 340. et alibi. Loco porro addas S. Scripturse a 
viro cl. aUato illum Apocalypsisy capite ii. comm. l^.^Evsf 
xaii (Tu xparouvrag r^v ^i^op^i^v rwv "SixoKoLirmv, Interea mihi 
oborta est suspicio, imo magis opinio nata est, ex his ver- 
bis, rwv vrapa ro axpiSeg xparsvroovy IreHaei animo versatum 
esse praeter Asianorum alia errata calculum minus accura- 
tum decimae quartae lunae paschatis, quem iisdem adver- 
sarii objecerant. Inter Qlementis Alexandrini libros re- 
censetur ab Eusebio 6 eTnysypafAfLsvog xavdov exxXvitrioLs-Mogy 4 
^pog TOi^ *lovdat^ovragf ov 'AT^^avhpcp rw SeSi)AettjX6va) sTTia^oir^ 
avareb&xev. lib. vi. Hist. cap. 13. Vide et Constantini Imp^ 
Epistolam ad Ecclesias in Eusebii Fita ejusd. Constantini 
lib. iii. cap. 18. et Constit. Apost, v. 17 • 

Ita cum Judaeis non tantum circa diem, sed etiam de 
mense convenisse Asiaticos, docet Scaliger in Op. De 
Emendatione Temporum lib. ii. p. 154. et alibi. Vid. et 
Buxtorfii Epist. ad eund. Scaligerum, in Sylloge Epistola^ 
rum per P. Burmannum edit, vol. ii. p. 363. Utrum vero 
hi quartadecimani, ait Scaligeri adversarius Dion. Peta- 
vius, Judaicum cyclum, an alium quemlibet, tenuerint, 
divinari utcunque potest, pronunciari certo non potest. 
De Doctr. Temp. lio. ii. cap. 58. Certe tamen innuunt Ire- 
naei verba in annuo paschae tempore computando a se in- 
vicem partes istas diversas discrepasse. 

P. 391. 1.13. T^v xa^* aTPXoTVjra xa) IhooTKTfiov (ruv^daav] 
Ad hunc Irenaei locum videtur alludere TertuUianus in 
libro de Virginibus velandis^ cum ait : Ex his enim fere 



4ii AXNOTATIONTS 

/» I r /* • fV« ••. ir-.i '*T "t— -•-■^ ||. — »-.-.— ■r*'"T«'' ""'T^n 

i:a 3cri..i": -r: c^-i 'f-f zp.:r''.:ir.'r ^-^i r.zi"^' -el iz^onizter 

1 ••■■'• ■ ■ -r* 

TT^^H' fi'.-^!- .;—-»*••■ ' i* r»"--',-J^'- *•. ■ '■.•*. - ^--Js'r «••^. 

• . • V . ^ w ■ • ■ • 

p.icrA-.i V. vt . 1k : ' j V w _-r ■•!: z DrrTi.r: ? ; ^ : i * : -. ; .- J . r,- . ixiu. 
p. l^^jtj. td. bcT.tlizz.T.. S:d ir.al- il:: ::. u: M-iiCU-us in- 
terpr«, in bor.*j.m ier.iuni verbi r^ uc" xry^z^x ijl ^- 
Tt^jM ix. ccciplur;?. Certe. cor-:rirl-jir, rerr-j^iszi: sea- 
£um cjm i-jc:orum loc: ir..:^ij idduc:!, r^-. vero Toces 
LatxriX, rjis his Grascii re^por.dtr.: in alio Tert-jIIiani 
opuscuio, Siniplice^ -?;«•,'/: n/.r^^e^ re duceriTr. 'rio^-^^.rntes 
et idiota?, y«^ mnjor ^zr^ip^r crede^^tiuTTi t-z^s c?t icc. -iir. 
Praream. cap. 3. Mendase slr r: .a-ij xsrirsTa pro fl,- n 

«^^irijdj Ideni ait Augustinus in Es):*c- 56. ad CisuLinum. 
i'«/ er^o una fides univence qu€B uLique dilatatur ecclesKB^ 
tanquam intui in mejnlrii, etiam.ii ipiajidei unitas qui!.us- 
dam diveriis olieriaii^^nilus celelratur, quilus nuliz moda 
qvjd in f.dfi rf:rnm Pit, imp^^dltur, VALE^rrs. Locum 
olim ita. e.xr^or.ii: vir docnssiirius Fetrus Gur.r.irg. tlliensis 
cpiscopiis, in Tractat. Ariglice scripro. Dr Qu.idrage^iKia 
p. •lO ; Sciiicet omnes tideni siiam osrendebdut in sponsi 
mortem illam et passionem, cujus memoriam unanimiter 
prae se ferebat consensus eorum in jejunando diebus 

f>roximis ante rcsurrectionis festum. etsi in rebus nonnul- 
is circumsraiitihus intcr se discrepaverint. Ita ille. Porr? 
veruin ct vetns dictum er>t, atque ex hoc ipso Irenaei looo 
fortassc dcsuinptum, Differenticp rituum c^^mmendant uni- 
tatem doctrinr/f. Namque, ut ait Casaubonus, hanc di- 
versitafcni adeo niliil nocere vult Irenaeus summae fidei 
Cliristiana*, ut contra non mediocriter eo pacto consensus 
in pra^xipuis fidci capitibus contirmetur. Confer Exerciit. 
cjiis ad /hmaUs Baronii xiii. 1. p. 210. ed. Genev. Habet 
biL'j>.oy\uy pro h\x'jW\0L'i AIS, Xorjolc. 

W tj(j2. 1. 5. Kou ol Tupo ^xTYif^oc] h olg xou cl xffpo 2. ed, R. 
Steph, Duas priores voces expunxi, quippe quae abessent 
a quatuor nostris codicibus Maz. Med. Fuk. et Savil. nec 
logcrentur in intcrprctatione Rufini. Paulo post in iisdem 
cxcmplaribus Vliov legitur accentu acuto in prima syllaba, 
(jnod ma<!;is placet. Cum enim primam syllabam nabeat 
brc\cm, circumflccti non debet. Valesius. Habet A'i- 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 411 

tephonis quoque Iv olsi ^ed f/xoi^ cum priorlbus conjungtt 
MS, Norfolc. in quo codice, ut ante ad pag. 201 . Scon^pi;^ 
scribitur pro Seor^fo^, qua de re in notis, et mox deest 01 
ante ^^ofavTe$, Caeterum Sixtus, qui antiquissimus est 
episcoporum hic recensitorum, septimus post Petrum ec- 
clesiam rexisse Romanam dicitur, paulo post initia hujus 
«aeculi Becundi ad sedem evectus. 

P. 392. 1. 7. otfrff awTo) l-njgijo-av] Hoc est, lunam quartam 
decimam, qua sacra die ineunte agnum comedebant. 
Confer notam ad Polycratis Fragmentum supra. 

Ibid. otJrff Tols jx€t mrrcov «rerpgiroy] In libro Turnebi ac 
Morsei ad marginem emendatur fur cturm. Atque ita le^ 
git Rufinus, ut ex versione ejus apparet. Sic enim vertit : 
rfeque ipsi ita tenuerunty neque ni qui cum ipsis erant. 
Posset etiam scribi ovre roi^ xm eturosj id est presbyteris 
suis ac diaconis, et populo sibi commisso. Valesius. 
Habent quidem edd. omnes roTj fter* avrouj, quum vero MS. 
Norfhlc. .prsdter Gruteri Lectt. in ed. Genev. marginesquc 
libroruxn, quos Valesius commemoravit, alteram praeter- 
ret lectionem, eam recepi. Grabio quoque probata est. 

Ibid. 1. 10. xa/ roi] xa\ r/ Christopk. Lectt. Stroth. 
Atqui ri encliticum MS. Savil. seu Bodl. Ait vero Petrus 
Coustantius in Notis ad Rom. Pontif. EpistolaSy p. 105. 
magis sibi placere cum Christophorsono Graece Ka\ r/ 
quam xa/ roi, atque ita vertit, et quid magis repugnat quam 
id olservarej quod alii non observantP Neque aliter qui- 
dem interpretatus est Christophorsonus, si interrogatio- 
nem spectes. Verum, ut interrogatio melior sit, quod non 
puto, imperfecta foret oratio, nam particula ^ ante ro njgsiv 
desideraretur. 

Ibid. 1. 11. Tols fjLYj Tvigown'] Amplector emendationem 
quse in libris Turnebi ac Moraei habetur ad marginem, h 
Tol$ ftij rijpoOo-i. Est autem hic hujus loci sensus. Cum ob- 
servantia alicujus moris et inobservantia sint inter se con- 
traria, tamen quoties is qui morem observat quempiam, 
versatur inter eos qui minime observant, tunc ipsa diver- 
sitas magis elucet. Hoc est quod vulgo dicitur in scholis 
philosophorum : contraria juxta se invicem posita magb 
elucescunt. Valesius. Addidit Gruteri Lectt. Strothius, 
in quibus Iv roi^ ft^ Trjpova-i positum est. Optime. Haud 
vero invenit particulam Iv Rtifinu^y qui sic vertit, cum uti-^ 
que et ipsis contrarium videretur, quod non etiam cceteri si^ 
militer ohservarent. Anne ergo ita supplendus sensus ?— 
■quamvis obscrvaniia magis contraria vmebatur non ohser^ 



4iJt ANNOTATIONES 

vaniibusj quam neglectus moris observantibus. Sed nihil 
Affirmo. 

P. 392. 1. 12. airsS^JfiriTatv Tm$] Rufinus hanc vocem plu- 
ribus verbis exposuit^ quse scholii vicem prsstant. , Nun" 
quam tamen oh hoc repulsi sunt ab ecclesice societate, aut 
venientes ah illis partthus non sunt suscepti. uvoSaXXav i^i- 
tur duo significat, aut ejicere ab ecclesia^ quse frequentior 
significatio est, ut in capite ulttmo hujus libri; aut omnino 
jjon admittereYenientem. Valesius. Eruditus Tillemon- 
tius tom. ii. pag. 460. ceteris Victoris decessoribus bic ab 
Irenso memoratis Soterem et Eleutherum ideo non ad- 
jun^ suspicatur^ quia illi primum Asianos in urbe Roma 
"ecclesiarum suarum more pascha celebrare prohibuerint 
£t probabile quidem est, controversiam de pascha Anice- 
tum inter et Polycarpum coeptam, inter utriusque succes- 
sores paulatim magis ac magis exarsisse. Quod si ita est, 
neque respuendum erit quod Beda et Ado tradunt, decre- 
tum ab Eleuthero de pascha editumy quod Victor confir- 
marit ; et cum eadem exceptione intelligendum erit quod 
de Victoris decessoribus generatim dicitur, eos nimirum 
ccclesiarum presbyteris, qui aliter pascha observabant, 
eucharistiam transmisisse. Coustant. At vero obstare 
videtur, nc tale aliquid Soteri atque Eleuthero affingatur a 
mansuetudine prioruin episcoporum diversum, id quod tra- 
dituni in superiore pYjc-ei est, omnes pacem inter se retinuisse 
et adhuc retinerc. Nonnihil interea de duobus hisce an- 
tistibus statim ante in parte litterarum suppressa locutus 
essc Irenaeus videtur. Sed forsitan cum majori veri specie 
ex hoc eodem loco Lampius in Prolegom. Comment, in S, 
Joannis Evang, lib. I. cap. iii. §. 8. et ante eum Pearsonius 
plus semel in Operiius Postiimisy coUegerunt, Xystum, 
sive Sixtum, primum inter praesulcs Romanos fuisse, qui 
pascha cum Judaeis luna quarta decima celebrare desierit. 
Sed hac re in pra^scns missa, quicquid egisse circa pas- 
cham Eleutherus atque Soter censeantur, altum de ausu 
tali silentium prohibet nos credere, conatos esse hos epi- 
scopos homines contra sentientes communione ecclesias- 
tica privarc. 

Ibid. I. 13. e7r=;a7rov £u%apifiav] Solebant olim episcopi, 
tempore paschaHs festivitatis eucharistiam ad alios episco- 
pos eulogiarum nomine transmittere. Idque tandera veti- 
tum fuit concilio Laodiceno capite 14. At Rhenanus hunc 
locum alitcr intellexit. Sic enim adnotavit ad raarginem 
Rufini, Ex hoc Irencei loco apparet, quod si episcopus ali- 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE, 41^ 

quis Romam venisset, Bomanus poniifex eucharistiam hoS'* 
piii solemniter transmittebat, In quo dupliciter fedlitnr j 
tum quod id pontificis Romani privilegium esse sensiti 
tum quod solis hospitibus seu aavenis id praestari existi- 
mavit. Atqui ex concilio Laodiceno discimus^ hunc mo«i 
rem promiscuum fuisse^ et ab omnibus passim episcopid 
usurpatum, ut ad aliarum civitatum episcopos benedictio-* 
nis nomine eucharistiam transmitterent. Putavit scilicet 
Rhenanus, in his Irensei verbis toI§ oto touv zrapoixmv^ sub- 
audiri verbum Ix^oilcn. Quod tamen non est necessariumii 
Nam 01 um tcov tcoLMnxiSiVj sunt episcopi ecclesiarum : quem* 
admodum oano Ae6e\rotjy est episcopus Debelti : «xo EvfM" 
veias episcopus Eumeniae, ut supra obsen^avimus. Porro 
ad hunc morem transmittendae eucharistiae, facit in primis 
locus Justini in prima Apologia, eu;^apis^o-avTOf de tov «rgos- 
S"c5to^, xm\ hrev^YifjLT,(rxvTog vrotVTog t5 Xaou oi xaAwJ/Asvoi Tap* vjfMif 
^iixovoi dihooKTiv kxufco Toov VTotpovTODV ftsTa\a^siv, Serro tov evy^aqir 
frfiivTog apTOv xa) orvow xoi uSaToj, i^ toi^ ov ^apStriv a7ro^ep8(ri* 
Ka) ^ T^o^ij auTij xaXsiTa/ vrap* ij^lv ev^api^ia, Id est : Post'^ 
^uam Antistes gratiarum actionem perfecit^ et populus 
omnis apprecattis est, diaconi ex pane et vino et aqua conse» 
cratis partes dividunt uniniique prcBsentium^ et ad ahsentes 
portant. Hic cibus vocatur eucharistia, Scio quidem Jus* 
tini locum de aegris explicari posse. Sed nostra explicatio 
planior esse videtur. lUustre etiam hujus moris exemplum 
exstat in Actis Luciani raartyris. Notandum porro est in 
loco Justini supra citato, panem consecratum a Christianis 
vulgo dictum esse eucharistiam ; quod confirmat etiam 
Irenaeus tum in hoc loco, tum in libro v. contra haerese» 
cap. xi. Clemens I. Stromat. p. 117« TertuUianus in lib. de 
Pudicitia c. 9. Valesius. Addas his scriptoribus alium 
etiam Justino antiquiorem Ignatium Antiochenum, qui 
duobus locis EpistolcB ad Smyrn, scil. §§. 7, et 8. et semel 
in Ep. ad Philadelph. §.4. nomen eucharistiae hoc sensu 
usurpavit. Rectius vero explicandus est Justini locus de 
T015 dXiSojxsvoi^ h. e. aegrotantibus et infirmis, uti fecerunt 
Grabius et Ashtonus in cditionibus Justini Apologiarum 
8uis^ sub fin. Quippe deportatio S. eucharistiae per diaco- 
nos, inquit Grabius ad Irenceum p. 466. cujus quidem rei 
apud Justinum facta mentio est, saepius et ordinarie, ut 
aiunt, fieri solebat, altera vero, paschali, vel alio extraordi- 
nario tempore. Imo vero nptat Coustantius, loco supra in- 
dicato, Innocentium Romanum episcopum, etiam cum flo- 
reret Christiana religio, a Decentio Eugubino consultum, 
num eucharistiaper paroepias deferenda esset, hoc minime 



4X4 ANNOTATIONIIS 

£eictendum putare se Epist. xxv, n. 8. respondisse ; quta 
nec longe portanda sunt sacramenta, Quapropter hoc qu* 
dem Irenaei loco post verba, eticharistiam miserunt, subau- 
diendum arbitratur Coustantius, cum Romam venissent : et 
ad illos missam eodem modo intelligit, quo Innocentius^ 
in dicta epistola ad Decentium, ubi eara ad presbyteros 
ecclesiarum intra urbem constitutarum die Dominico mit- 
tere se solere significat ; ut se^ inquit, a nostra commU' 
nioncy maxime illa dicj nonjudicent separatos, 

P. 392. I. 14. Ka) Tov fjMxaplou rioXt/xa^ou &C.] Baroniut 
in Annalibus, hunc Polycarpi adventum in urbem Romam 
refert anno 5. M. Aurelii Antonini, eodemque anno ponti- 
ficatum Aniceti orditur : quod nequaquam probabile mihi 
videtur. Hoc enim anno, Polycarpus major erat octoge- 
nario. Mortuus quippe est anno 7. M. Aurelii Imperato- 
ris, cum sextum et octogesimum aetatis annum jam exe- 
^sset. Ita enim scribitur in epistola ecclesise Smymensis 
quam supra retulit Eusebius in lib. iv. oy^OYiKovrm xai Sf erii 
BouXeueu aurw. Id est, Octoginta et sex annos illi servio. 
Quod si annos illos non a primo statim ortu, sed a pueritia 
ordiri lubet, quando prinium homines ratiocinari incipi- 
unt^ sequetur omnino, Polycarpum centenario majorem 
aut proximum, e vivis abiisse. Atque ita juxta computa- 
tionem Baronii necesse erit dicere, illum nonagesimo aeta- 
tis anno venisse Roniam, quod profecto nequaquani credi-» 
bile est. Eusebium vero haec objectio nuUatenus involvit. 
Quippe Eusebius Anicetl pontificatum orditur sub Anto- 
nino Pio, decem fere annis ante Baronium. Idipsum in 
Baronio reprehendit Halloixius in Notationibus ad ca- 
put 10. vitse B. Polycarpi. Valesius. Male Baronius 
Hieronymum reprehendit, quod Polycarpum ad Anice- 
tum Pio imperante Romam venisse scripserit. Nam non 
tantum Eusebius in Chronico id in literas retulit, sed et in 
Historia lib. iv. cap. 23. (14.) eique adhcerent Hieronymus, 
Marianus Scotus, Ado in Chronico, Suidas in Polycarpo, 
ahique, a quibus primus dissensit Baronius, ut observavit 
Halloixius m Notationibus ad Vitam S. Polycarpi, cap. 10. 
^nt. Pagi, Crit, AimaL vol. I. pag. lOO. a Readingio 
allatus. Fasti SicuH (sive Chron. Alex.) docent Polycar- 

Eum Romam venisse sub TertuUo et Sacerdote, qui anno 
>om. CLviii. hoc est Pii xx. consulatum gessere. Pcar- 
son, de Annis priorum Rom. Episc, cap. xiv. initio, ab eo- 
dem Readingio allatus. 

Caeterum addidit particulam le post [iccKoipiou Niceph. 
qui etiam iv 'PwiJi.Yi pro rp Tci/Jtjj similiter atque ed. Siepk. 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 415 

liabet; idemque a Strothio in edit. suam receptum est. 
Consentit MS. auidem Norfolc. sed lectionem Valesianam 
tuetur MS. Bodl. seu Savit. Et scripsit hoc modo cap. 8, 
lib. iii. Contra Hceres. ipse quoque Irenaeus, ubi ejusdem 
rei mentionem facit, de Polycarpo ita locutus, og xa) hrl 
*Ayixjjrov mhifiii^roig r^ 'PcojUri]. 

P.392. 1. 15. %ivTei] sxpneg Niceph. Stroth. Ita et 
MS. Norfolc. 

Ibid. 1. 16. ev^g elptivevtrav] e\§fivev(rav ev^vg Niceph. Idem 
^erba fsfefH toutou toO xg^aX«/ou antecedentibus jungit. Ve- 
rum sMtGrRufin. Stroth. 

Ibid. mep) tovtov tov xefaXalov'] Pessime hunc locuDlL 
interpretatus est Christophorsonus ; cujus versio Baro- 
nium postea in errorem mduxit. Sic enim vertit. Quin 
pro hocfesto olservandoy quod controversice caput videbatur, 
caritatis vincula neutiquam ruperunt. Cui interpretationi 
nimium fidens Baronius ad annum Christi 167. scribit Po- 
lycarpum ideo Romam venisse, ut dissidia quae de paschali 
festo orta fuerant, cum Aniceto componeret : idque Eu- 
sebium et Irenaeum affirmare. Atqui Irenaeus id non di- 
cit, nisi forte ex versione Christophorsoni. Hoc tantum 
ait Irenaeus, cum Polycarpus Romam venisset Aniceti 
temporibus, et leves quasdam cum illo de aliis rebus con- 
troversias habuisset, ambos tamen illico pacem inter sd 
fecisse, ac de festo paschae noluisse inter se contendere. 
Non igitur ob quaestionem de festo paschae, sed ob alias 
quasdam controversias Romam venerat Polycarpus. Scio 
Hieronymum in libro de scriptoribus Ecclesiasticis, Baro- 
nii sententiam confirmare. Sic enim ait de Polycarpo. 
Hic propter quasdam super die paschce qucestiones suh 
Imp^ Antonino Pioy ecclesiam resente AnicetOy Romam 
venit. Ita etiam Eusebius noster m lib. iv. cap. 14. Sed 
cum Hieronymus id ex Eusebio sumpserit ; Eusebius au- 
tem ex Irenaeo ; inquirendum est a nobis, non quid Euse* 
bius dixerit ac Hieronymus, sed potius quid senserit Ire- 
naeus. Valesius. Atqui hoc ipsum Irenaei verba loquun- 
tur, nempe Polycarpum Romam venisse ob qtussttonem 
quandam, quae ae die paschse inciderat, ha ti ^^ttjjx» vrep) 
TYig xara to ira%a ^jxlpaj Euseb* lib. iv. cap. 14, M. Shorting. 
in locum, a Readingio adductus. Sin velit ille, voces 
istas Irenaei esse, non Eusebii, qui Irenaeum quidem iUud 
narrasse scribit, in hoc fallitur. Quin et Grabius et Mas- 
suetus, qui Irenaeum ediderunt, cum Valesio faciunt. Sed 
interea, cum vidissem Melitonem in fragmento operis sni 
De Paschate supra ad pag. 109. co]iocato narrantem, mag- 



«i5 ANNOTATIONES 

nam clrciter illa tempora extitisse controverdam^ «nAAiJf 
{ffnia-w, super hac re ; Irenapique narrationem mecum con- 
siderassem ; haud dubitavi, quin cum ob alia, tum prop- 
ter quaestionem de observatione r^; Tta^a-etpaxoitdsxctnig roly- 
carpus Romam adierit. Profecto dum ioi manebat Poly- 
carpus^ multos ah hceretico errore correxity ut tradit £u-* 
sebms tam in Chronico quam in Historiay teste ejusdem 
rei Irenaeo quoque lib. iii. cap. 3. §. 4. qui hoc notabile de 
viro sancto adjecit; unam et solam hanc veritatem annunti" 
ans ah apostolis percepisse se, auam et ecclesia tradidit. 
Statim post tis katrrovs MSS. BodL et Norfolc. pro vfis 

P. 393. 1. 2. ael] Abest a MS. Norfolc. Sed conjungit 
cum antecedent. Rufinus. 

Ibid. /x^] A Niceph. abest. Stroth. Mox, notante id 
Joanne La Placette viro doctiss. Ohsert). Historico-EccL 
p. 84. verbum nrso-e, persuasity minus recte reddit Valesius 
persuadere conatus est. Rectius habet vetus interpres Ru- 
finus^ neque enim aut Anicetus Polycarpo suadere poterat, 
&c. 

Ibid. I. 4. wpo auTtf] wpo rifioov Niceph. Stroth. Statim 
post addit rij TatJToi ante ^e/Asv MS. Norfolc. sed fhistra. 

Ibid. 1. 6, Tffape^MpYiasy 6 *AvUv}Tog tyjv ev^upis-lotv'] Hunc 
honorem Anicetus pontifex Romanus habuit venerabili 
fieni Polycarpo, ut illum in ecclesia sacra facere sineret, et 
quidem praesente se, quod in primis notandum est. Sic 
Irenaei verba et Rufinus et ceteri interpretes acceperunt. 
Sed Franciscus Florens antecessor Aurelianensis, vir doc- 
tus, et nobis dum vixit amicissimus, haec Irenaei verba ali- 
ter intelligenda esse contendit in tractatu ad Titulum 7. 
Decrctalium de translatione episcopi. Vult enim Anice- 
tum porrexisse duntaxat eucharistiam Polycarpo, non au- 
tem concessissc illi jus sacra mysteria celebrandi. Verum 
si hunc Irenaei locum ita intelligimus, quid honoris tribu- 
tum fucrit Polycarpo ab Aniceto ? Hoc enun diserte notat 
Irenaeus, tum illo verbo ?raps;^aj^>ja-e, quod de suo jure con- 
cedere significat ; tum illis verbis quae addit, xolt evTp07n}¥ 
8>jXovoTi. Id est, honoris causa et contemplatione, ut vertit 
Rufinus. Certe si eucharistiam tantum Polycarpo porrex- 
isset Anicetus, nuUum ei praecipuum honorem detulisset; 
cum omnibus peregrinis episcopis id passim tribui soleret, 
ut cum episcopo civitatis simul communicarent, quemad- 
modura scribit ipse Florens ibidem. Sed et in concilio 
Arelatensi capite 20. decretum est, ut peregrino cpiscopo 
locus sacrificandi detur. Vales.ius. Idem, quod decre" 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 417 

venint Arelatenses, inveniendum est in Constit. Apost. 
lib. ii. cap. 58. Et hsec quidem Valesii mihi magis pla« 
cent, quam Lemoynii illa in Prolegom. ad Var, Sacr. 
fol. 14. et seq. ubi Florentis amplexus est sententiam. De* 
crat praepositio Iv ante t^ |jtxXij(r/a in MS. Norfolc. 

P. 393. !• 8. xou Twv njgouvTcoy xai roov fjt^yj TY^qo6vr(ov\ Cmn 
deesset xal priore loco, et twv posterius in ed, principe sive 
StepK atque Niceph. hos Strothius in ed. sua secutus est, 
Sed Valesii lectionem tuentur MSS. BodL et Norfolc. 
Caeterum Eusebius finitis Irenseanis haec verba addidit: 
Koi 6 jxffy Ei^ijvaio^ ^epcovujXoV ti^ cov r^ "CTpofnfiyoplotj auTco ts t(» 
rp^Trw sipi}V09roio^, TOiaura U7£^ t^^ tcDv ItcxXijo^icov elpYiWjs 'croipexi^ 
Afft Tff xa) snpicSivev. 6 S* auro; o^ jxovov to) B/xto^i* )ca) hafo-' 
poig Sl 'crXffif oi^ a§^ov<nv IxxAijcrioov, t^ xaToAXijXa S/ l^ifoXcov 
tjff^) ToD xffxivijjxlvou ^ijT^jxaToj ooiLiXst. Ac IrencBUS quidem no" 
mini su^ vere respondens^ nec solo nomine sed etiam vitce 
instituto ac proposito pacificus, per ecclesiarum pace hcec 
monutt et allegavit. Nec vero ad Fictorem solum^ sed ad 
multos alios ecclesiarum antistites de qucestione proposita 
literas in eandem senientiam misit^ 

Ibid. 1. 9, Eusebium] Haud propterea secum pugnare 
credendus est EmeliuSy cum Victorem dicit conatum esse 
Asianos alscindere (vid. supra ad pag. 394.). Et alscidit 
enim re vera Asianos, ctim eos a communione sua removit ; 
€t conatu^ est ah ecclesice corpore segresare^ cum ceteris epi^ 
scopis ad idem prcestandum et litteris et exemplo auctor 
Jutt. At plerique eiim potius commonendum censuerunt, ut 
in proposito non permaneret. Quo spectat illud Hieronymi 
de script. eccl. c. 45. Victor multos Asiae et Orientis episcO'^ 
pos, qui XIV. luna cum Judaeis pascha celebrabant, daqof 
nandos crediderat : in qua sententia hi qui discrepabant 
ab illis, Victori non dederunt manus. Immo Victorem vp-^ 
sum his manus dedisse^ atque eorum monitis morem gessisse 
haud temere sentiamus. Et id quidem Anatolius Laodice-^ 
nus episcopus, qui Probo imperatore circa annum Christi 276, 
Jioruit, apud Bucherium pag. 444. diserte asserit. Contentio, 
inquitf quaedam exorta est inter eorum successores, Victo^ 
rem scihcet Romanae urbis eo tempore episcopum, et Po» 
Jycratem, qui tunc in episcopis Asiae primatum gerere vi- 
^lebatur : quse Irenaeo tunc Galliae partis praesule rectissi*- 
me pacata est, utrisque partibus in sua regula perseveran*' 
tibus, nec a coepto antiquitatis more declinantibus. Quow 
circa Flrmilianus epist. 75. edit. PameL ad Cyprianum 
scribit : Scire quis etiam inde potest, quod circa celebran- 
dos dies paschse et circa nmlta ^lia diviiue rei sacrament^ 

yoL. I. s« 



4i8 ANNOTATIONES 

videat esse apud illos (Romanos) aliquas diversitates, nee 
observari illic omnia sequaliteri quae Jerosolymis obser-^ 
vantur. Secundum quod in ceteris quoque provinciis mul^ 
ta pro locorum et nominum diversitate variantur : nec ta- 
men propter hoc ab ecclesias catholicae pace atque unitate 
aiiquando discessum est. Celeritas quippe quuy ut credere 
estf pax ad modicum interturhaia, in mtegrum restituta est^ 
unitatis ruptce oblivionem ita peperity ut ah ea aliquando 
discessum esse Cypriani cetate ne recolereiur quidem. Hic 
tacere nohis non licet Epiphanii atque Sozomeni ex simili 
nominum confusione dissimilia errata. Epiphanius newpe, 
uhi aity {Ep7pk. hcBr. 70. n. 9.) Polycarpi ac Victoris tem- 
poribus Orientales ab Occidentalibus ita divulsos esse, 
ut pacificas a se invicem litteras nullas acciperent^ Po/y- 
cratis loco Polycarpi nomen suhstituisse convincitur. SozO' 
menum veroy (Sozom, lib. vii. c. 19.) quce de Aniceto dicenda 
eranty de Viciore dixisse planum esty cum scripsit, Victori 
et Polycarpo communi consilio placuisse, ut singuli fes- 
tum prout consueverant celebrantes, a mutua inter se 
communione nequaquam discederent. Coustant. Haec 
ille, neque ab sententia ejus de rebus gestis Victoris dis- 
crepat Tillemontius in mern. Eccl. Not.'v. in S. VictOT* 
Confcras porro quse supcr his argiimentis supra annotata 
sunt. Tantum hic addam, Socratem lib. v. Hist. Eai, 
cap. 22. dum optime h. e. docte atque candide, de lioc pas- 
chali ahisque ritibus exponit, ostendere, neutras partes 
ad traditionem confirmaiidam scriptum aliquod testimo- 
nium afferre potuisse, quod de testimonio conscripto 
temporibus apostolicis intelligenduni essc videtur, pas- 
chale autem fcstum singulis locis usu quodam et consue- 
tudine varie celebratum fuisse. Ut, si liceat judicium 
meum hic interponere, dicerem, rem ita quodammodo 
comparatam videri. Cum ex testimoniis Polycarpi atquc 
Polycratis constet, ipsum Joannem aliosque praeterea apo- 
stolos decimo quarto die lunae pascham celebrasse, id 
quoque factum esse fere ubique terrarum existimem ex 
imitatione eorundem apostolorum, qui ipsi non tantum in 
annuo festo, sed et in tempore paschatis Judaeos secuti fiie- 
rant. Eundem autem morem, perinde ac sabbati cultum, 
aliosque ritus Judaicos, non apud Romanam tantum, ve- 
rum etiam alias ccclesias comphires; paulatim in desuetu- 
dinem verisimile est abiisse; apud nonnuUas cito, apud 
alias serius ; dum mos diversus cum honore diei Domini- 
cae atque resurrectionis Domini odioque Judaeorum con- 
junctus postea ita invaluit, ut ritus, in nonnullis saltem ec- 



IN CONCILIUM LUGDUNENSE. 419 

clesiis, vetustioris observatores, prae cseteris jam pauci 
iacti, *lovBat^&y viderentur. Attamen Eusebius diserte ad 
pa^. 360. tum vero ipsi Palaestini episcopi, contrarium 
Asiaticis tempus defendunt, mp) r^^ xareX^ouo^^ eis avris eic 
SiaSo^S Tcov itffrofoXoiiv xsrsp) tov zra<)(a zrapai6<rt(o$ tarXsV^ hakfi* 
f&TMs* Vid. supra ad pag. 36l. Sed in memoriam revoces, 
quanta rerum fieret mutatio in ecclesia quidem Hieroso- 
lymitana^ post victos Judaeos ab Hadriano Imp. per totam 
•fudaeam et alibi rebellantes. Tunc t^j «^Todi exxKr^a-las If «d- 
vwv ovyKpoTfi^eiinfiSy verbis utor ejusdem Eusebii lib. iv. Hist. 
cap. 6, vpooTOg [xsTa Tobs sk tsrepiTOft.rjs I^ktx^ov^ t^v toSv exel<ri 
XaroDpylay eyx&piieTOi Magxos, Imo vero vel nomen Hiero- 
solymae nova urbs JElia ex memoria vicinarum gentium 
cito delevit, quod ex dubitatione Romani praesidis, nomen 
cum ex martyre quodam audivisset, satis constat. Vid. 
Euseb. De Martyr. Palcestinis cap. xi. 

P. 393. 1. 22. *Ey i av t«j Suvairo &c.] Eadem Irenaei sen- 
tentia citata quoque legitur in Claromontano Parallel. Da- 
masceni Codice lit. E. tit. 44. edita ab Halloixio in Vita Ire- 
naei pag. 499. nec non in alia CoIIectione Sententiarum ex 
Patnbus Cod. 143. Barocc. fol. 17. pag. l. et Cod. 238. in 
fiibliotheca Caesarea Vindobonensi. Sed in solo Maximo 
adscriptus est locus, nempe ex Tr,$ «jgoj Blxroopa efn^o\Yj$y ex 
Epistola ad Victorem. Grabius ad IrencBum pag. AdG. 
Apud Damascenum, seu rectius, Joannem Monachum, 
sic variatur pyi^ris ' 'Ev « S.v ti^ SuvaToe/ ext «roieiv Tm v\fi<rioVf ^v 
ftij «To/ij, ah\oTpto$ 8cc. p. 480. ed. Lequien Op, S, Joan, Da^ 
masceni, 

Porro Irenaeum Iv t» 'SFep) toZ ira<^a X^y« adduxit Auctor 
Qucestionum et Respons, ad Orthodoxos inter Opeia Justini, 
Quaest. 145. ex quo constat fragmento consuetum esse ab 
Apostolicis usque temporibus, ut non flectatur genu in ora- 
tionibus, neque die Dominico, neque pentecoste. Quum 
vero non liqueat, desumptum illud esse ex hac Irensei ad 
Victorem epistola, quae nomine fratrum Galliae conscripta 
c6t, sed potius allatum videtur ex alio quodam opusculo 
de pascha quod scripsit idem auctor, arripiendum Irenaei 
illud tanquam synodicum aliquid, et propterea ad rem 
meam pertinens, haud putavi. 



Ee2 




Il 
11 

i! 

1>! 



I 



■ I 



M A X I M U S 



sed 




MAXIMUS. 



S. HiERONYMUS^ Lib. De Viris Illusiribus, 

cap. xlvii. p. 122. 

MAXIMUS sub iisdem principibus (Commodo 
Seyeroque) ^famosam quaestionem insigni volu* 
mine ventilavit, unde malum^ et quod materia a 
Deo facta sit. 

* IlAffira fbty ot/y «rapa «toAXok tla-irh vv9 ro9 toti cu^treti w^ecwp 
xeu ixMXi^iTieir^ituf av^^ut, uei^irov airovi^i vvofjLtifAurei' Zt yifcqy av- 
To« iiiyvuii.it f ttii r» HfeLxkiirov ik tov airoroXoyj xa« r» Ma^tfctf THj/t 
rov «roXt/S^uXX^Tot; rr»^» roT^ al^%crsureLhi ^i^rifAeir^, rov froBiv ri xa- 
xta> xa« irf^i toD yunrti» vveifXjHv rtiit vXvif, £useb. H. C V. 27* ct 
Niceph. iv. 35. Per al^ta-tureti Valentinianos intellige et Mar- 
cioBitas. Fabricius. 

GuL. Cavjus, HisL Lit. tom, I. pag. 95. 

MaxiMUS, «>fc iirTi^os dvii^ f XfifS JtaTfiSijj. ^jir ;«- 

/er Christianos insignis (Euseb. Praep. Evang. lib. vii. 
c. 22. p. 357.) claruit an. 196. Scripsit volumen de 
vulgatissima illa apud philosophos Quaestione, Unde 
sit Malum, sive zsrff * tiii; uAuy, vel, de eo quod Materia sit 
factay et malorum non sit causa. Ex eo amplissimum 
fragmentum exhibet Eusebius (ubi supra) quod in 
Ohgenis etiam dialogo contra Marcionistas totidem 
verbis habetur. Hinc nata viris eruditis dissidii se- 

£ e4 




424 MAXIMUS. 

ges, Vir cl. Wctstenlus in Praefat. ad Origenis Dia- 
log. id e Maxirni Hbro cs-ifl t^; S?.tn acceptum dialogo 
fiuo inseruisse Origenem contcndit. E contra Doc- 
tiss. Huetius, Append. ad Origenian. lib. iii, ^. 9. 
p. 276. censer, Maximum nostrum, quem ad Con- 
stantini tempora detrudit, dialogum istum sub Ori- 
genis nomine composuisse, operique suo wip) tJi! Cxit 
intexuissc, et exinde fragmentum illud ab Eusebio 
deproroptura esse. Caeterum infirmo plane tibicinc 
fulciri mihi videtur scntentia Huetiana, et vix verisi- 
militudinis umbram habere. Si Constantino impe- 
rante scripsisset Maximus, quomodo id Eusebium ia 
conquirendis virorum ecclesiasticorum monumentis 
eo ipso tempore versatissimum cfFugere potuit ? Quid ? 
quod Eusebius Maximum diserte accenset eis, tsij 
liffiTi vZv, de Commodi imperio loquitur, qui tunc 
temporis vixerunt, et plurima laudabilis diligentias 
monumenta post se reliquerunt (Euseb. H. E. v. 27.). 
Et Hieronymus quidem (De Script. cap. 47.) Euse- 
bium de Commodi Severique imperio recte interpre- 
tatur. Immo Easilius et Nazianzenus in Philocalia 
Origeniana cap. 24. in fine, Maximo disertissime 
ascribunt, etsi id totidem verbis in Ongenis dialt^o 
contra Marcionitas se reperisse fateantur. Ut nuUa 
non ratione concludi possit, autorem dialogi, sive 
Origenes sit, seu quis alius, fragmentum illud cx 
Maximi libro vitf) tbe Shtii desumpsisse. 




MONITUM. 



IJT fragmentum Maximi nomine inscriptum vin- 
dicaretur auctori ssculi ecclesis secundi, non quarti, 
quod docuerat illustris Huetius, Cavio in superiori- 
bus optimo jure placuit. Hoc autem simul obserra- 
Tcrim, non omnes, sed tantum paucas isrius longee 
fRo-iNf particulas, dispersorum atque disjectorum mem- 
brorum instar, in Diahgo Origent falso ascripto coq- 
spici ; multo autem plures portiones ejus, in Metho- 
dti, qui post medium tertium sxculum scripsit, appa- 
rcre opusculo De Libero jirbitrio, cujus ftagmenta 
primus edidit Meursius, deinde Combeiisius, Quas 
quidem fragmenta, sed ab excerptore quodam brevi- 
ata atque mutata, una cum aliis pnirfirt ejusdem operis» 
Bibliotheca suse Photius inseruerat. Sed et alia mul- 
ta prseter Maximi Eusebianum fragmentum insunt 
communia illi Dialogo atque Methodio, quse etiamst 
Diahgi auctor ex Methodio desumpsisse censeatur, 
tamen nonnulla sakem eorum vix dubito, quin ad 
eundem Ma:dmum, tanquam primum iltorum auc- 
torem, pertinerent. Cum vero Maximi nomeo ex 
more apud veteres solito supprimatur, neque aliua 
quisquam prseter Eusebium, dum exscribit, eum no- 
minaverit, ista frustula haudquaquam ita ipsi asserere 
conceditur, ut licuit illa ab Eusebio prolata. Ad 
Huetii sententiam quod attinet, vlx ea se sustlnebit ; 
nam ille vir doctissioauk^^fluod Maximi fragmen- 
tum, ut ait is quidcflflHHMMMttnparet, cujus 
tamen fragmenti pa^^^P^^^^^^|^pdem extat, 
Maximum opinatm^^^ 
tulisse, atque operi J 
constat autem S. T 
ravi, martyrem i 




4j6 M A X I M U S. 

tcmpore Dlalogum collocai verbis in eo quibusdam 
nixus Huctius, hocce fragmentum utendum accc- 
pisse, quod Maximi esse ipsc vir praestantissimus 
recte statuit. 

Quid autem est, quod Gilbertus Genebrardus La- 
tlnus Origcnis PhilrjcaUie interpres hoc Maximi ex- 
cerptum, quod SS. Basilius et Gregorius Naz. si 
modo scholium a Cavio memoratum ab illis con- 
scriptum fuerit, ex Eusebio se dcsumpsisse in Phih- 
ealiam ad cap. 24. testantur, hoc titulo signaverit, E 
Tractatu Origenii in primum caput Geneseos ? Pauca 
iUa qu£e jam extant Origenis in Genesin, reliquiEe 
8unt, ut cl. Gaieus in notula quadam ab Wetstenio 
ad Dialogi modo dicti finem edita monuit, plenio- 
rum Commentariorum supcr eodem argumento. Eu- 
sebius porro in Pr^paratione sua Evangelicii paulu- 
lum antequam Maximiana attulit, nonnulla de ipsa 
hac qusstione, quod materia ortu non careat, ex 
Origenis his Commentariis adduxerat. Potuerunt 
igitur hsec Maximi, vei pars saltem eorum, in Ori- 
genis his Commentariis olim extare ; at fateor prEeter 
fnorcm esse Origcnis, ut longiores aliorum scripto- 
nini piwdf proferret, vel ut aliena sua faceret. Verum 
tjunen hsec inaeri Commentariis ejus, ut dixi, potu<j 
trunt, idemque in ca.ueA fuisse sanctis illis PhilocaHse 
eollectoribus, ut libello cclectorum Origenis quic- 
qaam Maximi insererent, prseterea quod ea partim 
in Diahgo eidem Origeni ascripto itli viri invenerint, 
9t modo ipsorum sit schoHum jam dictum, quod ad 
finem notarum transcripsi. Sumptumque esse ex 
Emehiana potius Praparatione fragmentum istud, ut 
omnes, ni fallor, Phitocalia codices testantur, ex eo 
fortasse ortum esc, quod [denius ct perfectius quam 
Origenes, id servavcrat Euaebius. 

Sed vero Melhodius, quocum fere consentit in 
Jectionia vatietate Diahgi contextus, s^epe plenius 
atque correctius quam, vel Eusebit, vel Phiiocalia, 
hodicmi codiccs, partcm fragmenti praestitit, ut vel 
po nomine defietulum 8it> haud extare int^;Tum Mc- 



MAXIMUS. 4117 

thodii De Libero Arhiirio opus^ sed tantum ex Pho* 
tiano excerptore posteriorem ejus partem esse dup^ 
plendam. Istius tamen excerptoris ope oratiotiem 
Maximi in locis quibusdam insigniter augere miht 
licuit. Sin alicui in mentem venerit suspicio prop- 
ter illum a Genebrardo praefixum fragmento titu-- 
lum^ tribui posse ipsum Origeni tanquam primo eju^ 
auctori, potius quam Maximo, is non tantum siin 
objicere dd>ebit Eusebii auctoritatem in rebus gestin 
et scriptis Origenis versatissimi, qui illud Maxima 
attribuit^ verum hoc quoque^ quod omnibus notissi-» 
mum est, tam infensum fuisse Methodium Origeniy 
ut vix credibile sit, illum, quod aiunt, cantus ejuS 
suis carminibus immiscuisse. Ejusdem quoque £ii- 
sebii auctoritas^ tam in Historia Ecclesiasticaj quam 
in Prdeparatione Evangelica^ Maximo opus quoddam' 
de Materia tribuentis^ satis, ni fallor^ valebit contra^ 
alios quoslibet hsec reapse Methodii fuisse autuman^ 
tes» Vel denique^ si quis contra putaverit, fragmentsi 
operis w^i oivri^scria, sive De Arbitrio Libero, sub 
Methodii nomine a Meursio et Combefisio edita, si^ 
mul cum Excerptis ejus a Photio inventis (cui qui-* 
dem critico aliorum quoque Methodii openim com- 
pendia obtigerunt) ^iMiimy^afix. esse, atque a# Maxi*^ 
mianum omnia pertinere opus, obstat huic opinimii 
non tantum Hieronymus in Catalogo tractatum de 
arbitrio voluntatis Methodio ascribens, sed etiam ni* 
tidus ejus compositusque sermo ab eodem Hierony-* 
mo commemoratus, qui cum inest caeteris Methodii 
opusculis; tum maxime in initio fragmentorum vi(i 
A^ri^HirU conspicuus est. 

Sedhaec hactenus, Hujus Fragmenti textfis qua- 
tuor sunt fontes praBcipui^ Eusebii Praparafio Evan* 
gelica, Philocalia Origenis^ Methodiique Retiquiay et 
Dialogus Origeni ascriptus Contra Marcionitas ; quo- 
rum librorum tantum duo priores totam seriem ser- 
monis continent. Ad Eusebium quod attinet, praeter 
Stephanianam editionem anno 1544 impressam, at- 
que Vigerianam illam anni 1.628, unum adhibui co- 



4^8 MAXIMUS. 

dicem scriptum, qui iii bibliotheca CoUegii S. Joan. 
BaplistJE scrvatur, niclioris nota librutn, sed vero 
haud valde antiquum. Philocalia autem tres MSros 
in auxilium vocare mihi hcuit, quorum primi copiam 
fecit CoUegium Novum, et pulchri quidem exempla- 
ris, quod olim celeberrimi Poli Cardinalis fuit; ahe- 
rum autcm bibhotheca tenet splendidi CoUegii SS. 
Trinitatis CantabrigiEe, cujus lectiones discrepantes a 
PA/7oc<j/w Tarini, qui primusGr^caediditanno 1618, 
mihi inde humanissime transmissai sunt, rem procu- 
rante viro ornatissimo Thoma Jones, S. T. B. ejus- 
dem, dum vixit, Coilegii Socio. Codex olim cla- 
rissimi Galei fuit, et testatur Cavius quidem Hist. 
Lit. vol. I. Tit. Origenes, PhilocuUam GrKce MS. ha- 
buisse Galeum emendatam ex variis scriptis codici- 
bus, novaquc versione donatam ; hic vero an liber 
idem sit atque ille in usus meos collatus, quEerant alii. 
Certe illud obstat de lectionibus ex ahis MStis petitis 
a Cavio dictum, quando lectionis varietas in ora hujus 
libri adposita (sed de soio Maximi fragmento loquor) 
editionibus Eusehii ac Phihjcalid: deberi videatur. Ter- 
tium Philacaliat exemplar in bibliotbeca extat Bod- 
leiana, oumero 3036 signatum, hujusmodi tamen in- 
dice wSj^o, CoUectanea ex Variis Origems Operibut, 
Charticeum cst, et rccentiori aevo scripmm. 

Quanquam vero aliud prseterea Phihcaiiie exem- 
pl^ in eadem bibliotheca conservatur, omissa tamen 
ui illo sunt capita sex ultima, in quorum quidem tcr- 
tio, sive capite viccsimo quarto, fragmentum hoc 
.Maximi continetur. Transcripsit exemplar istud 
Geoi^ius Contius natione Grsecus, anno 1627, ex 
codice apud montem Athonem servato, quem vocat 
«utc^raphum Contius in epistola prxmlssa ad Tbo- 
mam Roe equitem auratum, Regis nostri ad Turcam 
legatum. Cui viro de autographo quidem vix credo, 
quippe cum omittantur omnia tissc capita refraganti- 
bus csteris Philocalise codicibus ; quumque omissio 
originem inde suam olim duxisse videatur, quod titu- 
lus sectioois secundse capitis vicesimi primi idem est« 



/ 



MAXIMUS. 499 

aitque ille qui vicesimo septimo^ seu capiti Tulgo uU 
timo^ praeiixus est. Sin vero Contius ipse fasec capita 
omiserit^ eo ma^s vot^of^fAot nobis deflendum foret^ 
quod ita jacturam auxilii ex antiquissimo petendi co- 
dice, imo autographo, (nisi quod indices hujusmodi 
ex alio codice in alium transire solent) fecerimus. 
£st quoque alius quidam codex in Museo Saviliano 
servatus, qui in Bodleiano Catalogo numero 6558 no- 
tatur ; is vero tria tantum capita continet PAilocalut 
Origenis, capp. 21, 25, 27. Quod ad Methodiana 
Fragmenta attinet, Combefisianam editionem anno 
1 644 impressam, una cum Photii opere^ quod inscri- 
bitur Bibliothecaj adhibui. Dialogum autem, qui Ori- 
genis vocatur, contra MarcionitaSy Graece primus cdi- 
dit Basileae Jo. RodolpH. Wetstenius anno 1674. 
Hujus opuscuU extat exemplar MS. in bibliotheca 
Bodleiana, quocum edita, sed parvo cum fructu, con- 
tuli. Neque majorem mihi praebuit opem DclaruaB- 
ana Dialogi apud Origenem editio, quas quidem ad 
verbum ex Wetsteniana illa desumpta nullam varian- 
tem lectionem praeter unam nihiU habendam ex codt- 
cibus scriptis suppeditat. 

Textus vero nostri archetypus est Eusebii Priepara^ 
tio Evangelica^ sed ex Origenis Philocalia caeterisque, 
quos adhibui, operibus mutata et quandoque aucta. 
Ita cum variationes Phtlocalia habeat a textu Eusebi- 
ano ad ducentas, Maximum fere quadragies inde 
emendare potui. Porro saepius soUto ex Methodio 
Dialogoqut orationem totis sententiis ampUficare mihi 
Ucuit, quod quidem non ad ostentationem profero, 
sed ut demonstretur, quanto correctiores tandem pro- 
dire possint. auctores plurium ope Ubrorum, ma:xime 
eorum, qui remotiori inter se cognatione conjungun- 
tur. Quas loca a me mutata ex Ubris fuerint, omnia 
notavi, caetera fere varietate neglecta. Ad versio- 
nem Latinam quod atrinet, Vigeri iUam adjunxi| iis 
tantum locis vel auctam vel mutatam, quos respon-^ 
dere oportebat verbis Graecis quasi postUminio redc- 
— untibus. De his tantum. 



430 MAXIMUS, 

Caetcrum ix antiquorum scriplis colligercest, «iam 
ssculo ecclesia; secundo nccessarium fuisse, ut Chris- 
tiani in hujusmodi quaestionibus de materiEe origine 
diligenter versarentur, quippe cum hsretici ethnicos 

{)hilosophos secuti innatam materiam esse, et, ut ita 
oquar, tnfectam statuerint, Deum qualilatum tantum 
opificem esse asserentes, Quod quidem etiam Irenaei 
fragmentum, trtgi tou ^ii v,v3.\ clyivyinov Tn» uXnv, sive, 
«pi raZ fAt tJvai riy @tcu m^yniv xxkuv, OStendit, non 
tantum Tertulliani multi ac varii tractams. 

Sciat vero lector, hoc Maximi fragmentum a cl. 
Gallandio in tomo ii. Bibliolhecx suee Palrum nuper 
insertum fuisse, sed ex Eusebii Vr.eparatione ad ver- 
bum repetitum. Idcm autem Gallandius in Prolego- 
menis p. xvii. haud spernenda conjcctura statuit, tum 
nominis, tum claritudinis, tum etiam temporis, ra- 
tione ductus, auctorem istum Maximum Hieroso- 
lymaG episcopum fuisse, qui ab Eusebio in Chronico 
ad annum Commodi Imp. sextum, Christi 185. col- 
locatur. Ideni cen^uerac ante Fabricius, ut constat 
ex Deleet. jirgumenl..it.c. Pro Veritate Rel. Ckrist. 
p. 162. sed nulla, ut ait Gallandius, reddita sententiae 
latione. Eusebium quidem Maximl munus ecclesias- 
ticum nusquam commemorasse sentio, sed vero idem 
auctor magnum quoque Dionysium Atexandrinum 
paulo ante in eodem opere Praparationts adductum 
omissa patriEe et officii mentione, qt notat ibidem Vi- 
gerus, satis frigide nominavit. Res tamcn dubia est, 
quam statuere vult Gallandius. 



MAXIMI, 

QUI SUB FINEM SiECUU SECUNDl FliORUITv 

FRAGMENTUM, 

Ab Eusebio libro vii. Frapqarat, Evang, cap. ult. aUatum^ 



5 Ex libro de Materia, 

KJTI fjuv AdvvctToy vTrcipx^ty Aytvvf^A Svo cificL, ovSi tre 
m/yvouv vofju^ooy sl }(^ ri ftci^,tq'a, ^oKslf cr^oAflt6a;y touto 
zr^orr^B^etKBvcLi tw Xoya, oof zjavtoo^ s^ cLvciyKfjf to STe- 
^ov Sfi XeyetVf fj or/ Kexoooic^ajj Tf}$^ v?^r,g- o ©fW, h ctv 
iOzj^A/v, *cTi cLf4.m^of cujrv\s Tvyx^^vet. el fjt^ev ovv iivooS^oLi 
Ti^ ouktL elTreiv sB^eP^oi, ev to kyevvfjfrov ?\,e^€i. eKoLre^ov yJ 
T0VT60V, fJLe^of e^ctf TH wXfia-iov. AXtJ^Xoov ^e fie^ff Tvyx^i^ 
vovlctf itK e<reii iyevvfiTct, ^vo, iXtC ev eK Sia^o^oov avve^o^' 
i^e ycLf tIv AvB^fiooTrov ex^vlot, ^icL^cpu fieXfj KcLTCLKePfict- 



15 



Br. Figeri Interpretatio, 
Ad hanc Fragmenti rccensionem correcta. 



Squidem duo simul qu« or- 
tu careant esse non posse^ quin 
mecum intelligas^ non dubito : 

20licet hoc ponere insuper atque 
addere videaris : quoniam e 
duobus necessarium alterutrum 
est> ut vel segregatus a materia 
^eus, vel cum eadem omnino 

25 conjunctus esse dicatur. Qui 
crgo ea conjuncta esse volet di- 
cere^ is uniuu duntaxat aliquid 



statuet^ quod ortu careat -, tunc 
enim alterius alterum pars uti- 
queforet; qns vero mutuam 
inter se se partis rationem ha- 
bent^ eadem> que ortu care- 
ant, duo simul esse non pos- 
sunt, sed unum ex diversis con- 
sistens. Neque enim hominem 
diversis constantem membri^ 
dividimus in diversa genita }yer 
mm, ut ipsa ratio postuUt, rm 



431 RELIQUT^ SACR^. 

liQfitv eif TnyisM, ym*iTei. a,)i^ i] wf o Xoycf iimafsUf 

ymta^ ^itfitf. ivTcnt a.viiyxti fi ^i) XEj^fJi^a/ r^f i-Mf 
i ©tof, ii' To (iyeiw^ro» tivof AeVejv. (i tJe x,BXfi>^i^af 
^^TH Tir, kmyxn tlvai ri to avo. fMirov a,i*p!rrs^uy, Wejjj 
i^ty TOk x^fiiirfAoy aiircDf dEinnjTty. aavyctrav yup sv Jl*- 
^airti i^era.^tcB-e^ ti iwo' Tiyor, oux oitoe frtpov xaB-' ■ 
^ aia.fairis iitcLTepmj yiveraf, owtp oi/ fttx.fi tovtiiv »9«- 
roj K. fioyov, etMa K 7r?^tWoa» 'oirm. ov ya.^ stt) tc->v oiii 
aytvv^aiv tifrofAcy >J>yoy, Toujoy (£ a.va.yK^g ofAoic^s crpo- W, 
;i;&i^i' (for. addenil. «7), £( Tei a.ytyvi^a, ooBtitj T^tet, 
Ka) yojj (TTi T^uv iaoifcfiv a», tl x.BX^p''^'^ iAijAwi', n 
au ■Traf.iy tKct^ov ijyc^a^ tcu vjXyi^iay. ti fttv yao yivoiS^e^ 
ns tiTTtlv iBt^oi, Toy auTcv aM^a-H toi ■a^c^Tot Aoyov. a 
dlj av ttaXiv )itx^P^^cL(> IV ipiv^CTaj t^v i^ a.vd.yxfls rHis 
Xf^pi^ovros iivo^curiv. 

0'. *Af J^ Ofia Tjf xeif T^iToy ttyoj As|« Xoyer, uf 



undm quidem genitam, variis (luopiam, sed etiam iti plunbns 
tamen ex partibus constitutain, lociim habct. Qik 



hominem a Deo procreatum 
esae dictmus. Sic nccesse plane 
est, si Deum a. mateiia sejunc- 
tum esse negas, uuum duntaxat 
Bli()uid, quod gcnitiini 



agiiOT 






roles, medlum ne- 
cessatio quiddam inter utrum- 
(jue atatuenilum erit, quo u- 
triusque discidiiim osteudatur. 
Nec enim unins ab altero di- 
Tortium constitni, dignoscive 
potest, nisi tertium aliquid sub- 
erit, ex quo divortium illud »- 
■timetur. Atquelixcratio,non 



duobus ortu carentibua dictumJO 
est, id sirailiter valere necesse 
erit, si tria ponentur ortu ca- 
rentia. Nam de illis eodent 
modo quseram, utriim disjuncta 
illa $int, an singula inter se se35 
conjuncta. Si conjuncta quis 
esse volet defendere, idem ego 
contra, quod paulo ante argu- 
mentum opponam. Sin dis- 
tincta fatebitur, nunquam il-30 
lius qiiarti necessitatem efiiigt- 
et, quod hoc discidii genus ef- 

2. Quod si terttum qutddam 



tantum vel in boc, vet in uno existimet, de illis ortu carenti-3i 



MAXIMUS. 433 

xsxfi^iSoLi T^^ ifXfi^ Tov &€oy, fi^T cuj tsaXiv OO^ €V (Jti" 
^ flvcoS^cLiy ilvcLf J( KcLS^a/n-sf Bv TOTTO) T^ t/A»} Tov Qsov, fi 
Hffjf Tfjv vXfiv €v TfiS Qia, to avvixov cDCcuiTCo, on icLv to~ 
S^ev Tot! QicXj Tfiv vXfiv itTrco/^iv, i^ cLva/yKfi^ dmov 9(gif 
X/^^ov Xiyeiv Je7, ic^ tt^o^ tvi^ vXfi^ mpiypcUpifjLivov. 
aXtik fMiv Hgj ofjuoicos currov t^ vXf\ curcbKTco^ ^iPiS^cLj, 

/191 'WclScLI Ti fJDJ^i fliVHV OJUTOV i(ff ieWTOU CLVciyKfJ, Totj, 

iv a i^$v, a,Xt<cT cbi^^ ^icofjLivov. zsco^ ii tovtoi^, k^ 
lOiv xii^oTi yiyovivcn tok Qiov ilwiiv cLvayKfi. ii ya^ fjv 

TTOTi CLKea-fJLOf fl vXfJ, iKOTfJLflTi ^i aJUTflV iW TO K^ilTJoV 

Tfisj/af zs^ocupovfAivo^, fiv woTi 'oTi figLf iv aKoa-fJLffroi^ riv 
i &io^. A^Kuico^ J\| kv yjjj twtov i^oifjLf^v tov Xiyov, 

WOTi^OV iTT/ifl^OV TflV vXflll QiOf, fj iV fJLi^ Uv) Tfl^ V>^^ 
l5flV. i\ fJLiV yOfi iV fJLim TtVl Tfl^ vXfl^ ilTiiV Tlf id^iXoi 

Toy Qiov, TsMl^rov ocov fJuiKcoTiPov ounov t?^ vAV A6y«' 



bas commode satis responderi perpetuo rapiatur. Ad hsc> lo- 

posse, Denm videlicet nec pe- cum in deterioribus Deum ip- 

nitus a materia secretum^ nec sum babuisse concedendum e- 

SOtamen partis in morem^ cum rit. Nam si rudis olim et in- 

eadem esse conjunctumj sed condita materia fuit^ eamque 

yel materii Deura, vel raateri- Deus in elegantiorem et oma- 

am ipsam - Deo^ sic tanquam tiorem speciem conformare sta- 

loco proprio contineri : ex hac tuit, fuit profecto, cum Deus 

%5 opinione consequens illud om* etiam in rudi et incondita mole 

mno fuerit, ut si Dei locum ma- versaretur. Prsterea hunc et- 

teriam esse dicamus, eundem iam in modum urgere liceat, 

necessario et capi ab aliquo, et utrum Deus materiam impleret 

materia ipsa circumscribi posse universam, an in aliqua dun- 

SOfateamur. Quin etiam illum ne- taxat ejus parte collocatus es- 

' cesse erit, perinde ut materiam, set. Nam si in parte solum 

perturbate ferri, nec eundem fuisse volent, mirum quam an- 

in se ipso manere semper im- gustiorem illi nobis materia 

motumque consistere, cum il- Deum faciunt, ciun pars ejus 

35lud, in quo erit, huc illucque aliqua Deum integrum cond- 

VOL. I. ^ f 



,. St ' 



w 



ttLi ftn H »%4P** 










'■«» 








|J|I^ « iV fl^ TWy;» TWf^ ^P..)f -^pi^ '*-iFil| 







tferet. Sin totam ab eo occa- 
patam esse dicent^ et per to- 
tam eum pervadere materiam^ 
dicant ipsi quoque, qaemadmo- 
dam eam elaborare Deos ac 
perpolire potaerit. Siqoidem 
aat se se Deum collegisse ne- 
cesse erit, itaque partem eam 
conformasse^ ex qua secesse- 
rat^ aut quod loci in quem se- 
cederet nihil omnino^superes- 
set> com materia se ipsum una 
conformasse. Jam Tero/ si ma- 
teriam in I>eo esse responde- 
ant^ quaerendum similiter fae- 
rit^ utrum sic in eo statttatur^ 
nt a se ipso quasi disjunctiis 
ille distractusque sit^ quomodo 
sic in aere tot animaBtium ge-» 
ttenr Tersantor^ nt idem ad ea 



capiienda qoae in ipso fimiit, aE* 
quam partium soarom divisk>- 
nem patiatur, an potias^ tan- 
qnam in locq> hoc esty ot aqnaad 
in terra eoUocator. Si qac»- 
admodom in aere^ I>eiim jam 
habemus^ qoi in partes distzahi 
secarique possit. Sin ot aqofr 
in terra est, materia wro pa^^TS 
turbata atqoe indigesta em^ 
adeoqoe mala gremio soo con- 
tinebat^ soperest omnino^ ot 
ipsom qooqoe Deomj ct reram 
imperfectarom et malorom se^SO 
dem ac locom esse dicamos. 
Quod mihi quidem cnm minos 
religiose dici, tum abs te peri-' 
culosios responderi YideretoTr 
Quippe materiam enim yis sf-S5 
mol eadstere^ ne malonim aoo- 



MAXIMUS. 435 

itlf^ TOP ©BOV K^ TWTO ^iuyHV 'PT f 004^00 fMVO^, ^OXMt 

duiTO¥ tZv KctKm elvcti xfyw, 

y . Ei ^sv oh t^p vAfjVy €K tSv xmo^wvTosv yevfjreov 
inrovoZvy ctyivvtfrov vTrcu^xetv sXiysf, xffoXvv kv Tn^t cu/rvi^ 
5 eTroifia-a^fifiv Xoyov, slf ctTroSu^iv tw on ct^vvetTov wreifi'-' 
X^i^ dAm]v cLysvvffTov. STrii M Tfjv toov kclkZv yevetriVy ai- 
fiav &pfi<B'et ilvoj Tfj^ Toictvrfi^ vTrovoicL^, ^ici tout eiri 
Tfjv €^€TcL&iv TOVT60V l^%6o9*a/ JfoKci. ^ctve^ou ycL^ yevo^ 
ftevov Tw xiyovy kclB' ov t^owov S9< ta* Kcuck, 7{ffj ort ix 
lOoToy ti i^iv ctvcuTtov tcov kukcov elwelv t^v &6^ov, vc toIj 

V?\9IV CUUTa VTrOTlBeVCLf, r^V TOlCOUTfJV VWOVOICLV AVCUfieiS^CLf 
fMt ^OKii. 

^* iil^ toiwv d/tOioV v/^fiv (TVWTra^xitv TOt &€ai, i^ fj^ 

ffjv TS^i tS Koa-fjLH yma-tv e^fifjtiou^a-iv. irrco fjuot ^oKii. 

IsOvKouv il ci/Troiof iTvyxaviv fi vXfj, yfyovi Js Koa-fM^ 

tUfo^ Totj &iov, iv ^i Ta Koa-fjua oijj wotoTfiTif, Toov zsotvrfi^ 

Tuv tafdiifT^f yeyoviv o &io^. iiTco^ ex^* 'ETrii ^i « i^ he-^ 



torem Deum esse fateafis^ idem dum existaiit mala^ ac simul 

tamen^ ut hoc ipsum effugias^ qui Deo materiam supponaty 

2K) malorum eum receptaculum ag- ei quoque Deum malorum auc- 

noscere cogeris. torem habendum esse constite- 

3. Et sane si ex rerum geni- rit, tum una suspicionem istam 

tanmi ortu atque naturd in funditus sublatam iri existimo. 

eam te mentem adductum esse 4. Tu ergo materiam ab om- 

%5 diceres, ut ortu cslrere materi- ni qualitate vacuam^ ex qua 

am putafes^ ortu eam carere Deus mundum hunc procrea- 

non pdsse^ phiribus eqnidem rit^ cum eo simul esse conten-' 

rationibus ostenderem. Nunc dis. Ita mihi qnidem videtur. 

quonistm maloruiti procreatio- Ergo si ab omni qualitate va- 

BOnem faanc tibi suspicionem mo- cua materia fuit^ et procreatus 

yisse ais^ singularem propterea a Deo mundus est^ et qualita- 

de illis disputationem institu- tes in mundo sunt^ istarum pro- 

cndam putavi. Nam ubi semel ffecto qualitatum auctor Deus 

liiteUectUBi erit^ qiiemadmo- est. Utiqtte. Quoniam igitur 

rf2 



^f RELIQVLA SACRiS: 

rms r£ ni^fM irminn'^ f^ ^ vsraciifftmiv wwiifM r 
yfyiMMi; AmT. "'Et^ ii^ ri ««^ riir. i^imf vini^0M 
MMf • «nri^ l^iQM. ti fU9 9U9 imm ^ imw$i/§mm tMtal 
Tfwr THT mifririif ihiimiffw». i Qnr, fMrn « i9f > 

»***» 15»/ »\ir » \«f »\ 

W11M9 T^ /•«ii MnMir mBTmf tmat, $m^ /mi f vrMr mmt 
mi Titf Oiw ytymmai mwi^ mHfffumm mjm giyn ii t 
i ^ i i f /Mii Aiy»iy> iMfmm JrAf Jl^|ii^i|9« ^^ WK. mMI 
yi y w m y ri ^^ nr 6iir« aJk $ fU9.Wfi rmnm ^QlM 
mh.ixf^^^ W y^ mmfiftm Su$^fH9 i9Stfmmmif^% 
m» imm mmSnmf um, ii ly^ «ri fui^i^m Axwv «W^ 
2r ri», iiir i» r ifxfnKrimm r$ mmfmikyf^m xiCmtnmi 
K«f ym^ mm$ mamt wHkms mm i» mAiM^^ lyy «mn^ 
ifmMf WK iK ¥etm¥. tl J)^, m rwro^s wieLi wri}mmHf)k 
Mi f^ orrair «arovc roin-A i<Toicrr, a^ijit^ ruk Xiym. m& 
ya^ fi ia-ia i^tv, ly Trotaua-m r^ Tri/uf^ n aZ ^m/av rim 



ex te ipso paulo ante audie- 
hsm, ex nilulo fieri nihil om- 
nino po88e> hoc tu mihi re- 
spondeas yelim. Existimas ta- 
men, ni fallor^ mundi qualita- 
tes haud subjectis ex qualitati- 
bas factas esse. Ita. £t a na- 
turis esse distinctas. Onmino. 
Si ergo. qualitates a Deo^ ne- 
que subjectis ex qualitatibus, 
neque etiam ex naturis pro- 
duct» sint^ qnod natur» non 
tint^ eas ex nihilo certe qui- 
dem productas esse necesse est. 
Quare frustra^ opinor^ rem ita 
se habere dicebas, nihil ut om- 
nino Deus ex nihilo efficere po- 
tttisse crederetur. Qiianquam 



hunc etiam in modum hac ipsa 
de re ^putare licet. Ab hoool- 
nibus interdum yidemus, ez eoji | 
quod nusquam est^ nonnoUft fi- 
eri; ut in alio quopiam suscep- 
tum opus efficere maxime vide- 
antur. Nam ut In architecdi 
exemplum statuamus, orbesiKdf < 
quidem, non tamen ex uibitieij 
templa quoque non ex tem^. 
adificant. Si enim quod sol^ 
stanti» qusedam iis subjectp 
sint^ illos idcirco ex ii» qaffil 
ante jam essent, ista mcdiri exr 
istimes, tuum te fiEdlit aTgomeiir 
tum. Nec enim e^usmodi sob: 
stantia^ tcI urbem^ ^el.tewr 
plom dBcit, sed .ea t^Qjtim.tf^li 



MAXIMUS. 437 

iMfJLiPfl^ uvhs' Bv TfltTf ia-icu^ rex/^fjf yiveroj, aX^^ s^ ovk 
Sff^i^ 6v ourrcCi^ yivncLi. iuTravrriTetv ii fji^oi ioKm ^oo t^ 
Aoya>, or/ o rexviTfi^ e^ ijf %e/ tbxv^S' r ev t^ wiet tbX' 

iBt^ i!ioi€i. xff^f Jff tSto A£ygo9"«/ tSt sv ^e/v fMi SoKiit 
m ioe ev Ta> iyS^fUTra bk Tm^ vTroKStfjLevfi^ Texf^^ wfiotr- 
yiveTcLi. Ov ycLf eve^iv cuiTfjv e(p eouuTfig ia-ccv ^ovvctf t^v 
nxy^* Tfitfv ycL^ avfAJo^flKCTcov e^iV, j(^ Tciv Tore to elvcti 

'AcLfJLfoCLVovTcov, omTCLv Bv io-ict Tivi yivcovToui. fjuev ya^ 

^^vB^^COTTO^ y KgLJ XfiO^ig ^ CL^X^TeKTOV$Kfi^ e<iOUl' fl S^ OVK 

4hctf, eeuv fjLfi mj^oTe^ov oivS^^coTro^ ^. oB-ev tcl^ tb^cl^ e^ 

ifK oVTcov eW cUf^^aTTov^ Tre^Kivcq yiveAoufy Xeyetv cLVOuy'- 

Kcuov. Ei foiwv tSto ^co^ expv s^r' kvB^fooTrcov e^i^UfJLiv, 

"mcof Sx^ tJ^oTfiKe r Qew fifi fjLovov nrosoTfiTOL^ e^ hk ovtcov 

P^^>cilfcLi ^vclS-cli xaoteivy aTi^oL ic^ icioL^ ; tu yoL^ ^oltov 

' MffoLyfflfoui yivetircLf n e^ ovk ovtcov, to f{ffj tcl^ ifcncL^ arco^ 

': iho^y ^eiKWToLf. . 

qmB circft substantiain versa- tia aliqua insunt. Eteniih ut 

b 'tar. Ars ista porro^ non jam architectura nuUa sit, homo 

Pbte ^mili ()^odam artis genere, tamen erit : eadem^ si non pri<» 

qilod iis substahtiis inchidatur, us homo fuerit, esse nulla po« 

'4ezfBtit, sed ex nuUa prorsus an- terit. Ita concludendum neces» 

tegressa in iUis arte perficitur. sario est, ejusmodi artium esie 

»_' JHt enim occurres^ Artificem ex naturam, ut in hominibus ck 

wte dehiuhi qua praeditus arte eo quod nusquam est oriantor. 

ft^, artem in substantia gemi- Quod si verum in hominibus 

iiam efficere. Atqui ne in ipso esse ostendimus, quisquamne 

' ^iiideiti homine, ex antegressa porro negare audeat, ex nihila 

^ qttadam arte ars illa accedit. vel qualitates, tel ipsas quoque 

bSri^ esim fas est artem, quae substantias a Deo Seii ppsse^ 

p6r se ipsa sit^ uilam statuere^ Nam qu» ratio fieri' omnino 

feahi aceidentium> adeoque re- quicquam ex nihilo posse d6- 

rom iUatum ex genere sit^ quae monstrat, eadem in substantiit 

tlun primum alterius beneficio quoque yidere debet. 

knt liicipittnt^ cum ih substan- 

Ff3 



43» 



RELIQUIiE SACR^. 



'Zirii <K j^o^os 



I 



QiTilv, exj ro* Tovvm fXtvTofioj Xeyev. xoj tj-ou /Spaxe» 
rnuB^tS-ai {iivMfieLi. to, xaica, -TroTtpe* iiTieti a-oi ^okm- 
(Tiv tivoLf, >f ■uouiTtfTtf iiintiiv; no(ortfr»f ia-icciy eti i^v Ai- 
ytiv fA.01 ooKti. l\ ^ oAi aTTOJBf tjv Jc <(c^;»j^wtTi?"»S'. Ow»J 
cTcgAaC&ii' i^fmov tu ^cryu. Ovxoijv sl to, xetKo, Trotn^- 
Tif i-Ka.^oufTii issim, *i ^ t/A<f aweiof vjv, r « ■zseiBT^ui 
vJeitTrijv tlwoi tov &m tiva^, kc^ Kffj tuv )ia.Kuv iijfuiSf- 
yas ©eof- OTS toivvv olo\, tfruis avctiTiet tuv Ka.Kuv a- 
fl-eiy Jbcarov tIv Omi', i/Aiii' amw zjfoira-^ftv zTtpiTjctV sliteuiii 

fi,Oi dOKSI. fi Jg Ti ITfW TOUJTO, XSytlV fX^H^, apX,^V TOJ 

Asyou. £1 fisv ycif> tx. (^iAovaxtrtc ^fCtv ij ^^rtio-is tyiveTi, 
evx kv hvTtfev 'ds^i tuv KoLKm *i^iouv o^)^e£&«/. swsi ^i 
^iAiOf tvSKa juaAAok, ^ Tijf ws? toi' crAirrtQV onptMt»! 
Ttiv i^erttffiv ^BivifitB^a, tuv f^av, avoB-tv zatoi T-wroru 
ifi^e^Oi a^ta ovyj^fiiv. T^v fdiii t^peeugtirti' r^ i/u^, 
jx T7eAAH g-oj ^etvipav iiva^ Soku, Hfff t}[v i» rcTr AojfOK 



5. Sed quoniam de malorum jungere snpeiracaai 

procreationealiquidaudireges- cum ne sic qnidem malorum 

tis, io eam deinceps diiputatio- procreatione soluti 

nem ingrediar. Ac primam nem Deum habere possis. Tu, 

pauca ex te sciscitari libet. si quid habes, quod huic u^- 



n ei^o mala «ubstantjas, 
an substaniiarum qualitates es- 
se puta^! Subitaotiarum qua- 
litatet, inquis. Materia ut qua- 
litate, sic figura omni spoliata 
, ^at. Hpc jam aote ppaitum 
declaravi. Igitur si et substan- 
tiarum gualitates mala siuit, et 
materia qualitate omni carebat, 
Deum porro qiiBlitatum auc- 
torem esse confessus es, erit 
idem malomm etiam architec- 
tUB. Itaque Deo materiam ad- 



mento respondeaa, incipe 
etenim si contentionis et pug' 
DEB studio, bxcanobis susc^3S 
ta disputatio foret, malonim 
rationem in quKstionem iteruin 
Tocari non paterer. Sed quo- 
niam amicitia potiua, et prou- 
mi utilitas in hujusmpdi noaSO 
sermouem odduxit, age, hanc 
de integro quxstionem discep- 
tare liceat. Kquidem sensuni 
tibi meum, quidve hac ii 
piftatione sequar, notnm 



MAXIMUS. 439 

tnroo^v, m w zJiS^Avoof eiTrooy '^eu^of vit^toji ^thUy 
uX}^ ietx^Ylvai t^v a^d^etAv fiera AJC^^IocXjf e^ercureco^. 
xetf a-6 Q iiTeo iteucfiS^aji fra/pa^ STrWaiJbCLi. od^cv oud TfiQTrca 
X^l^vo^ vcfJLi^€i$' SvvaS-cli tV cuXfjB^e^ ev^siVy rovrai yj^* 
Straf fJLviSev .SwaTroufJLevo^. ou yap freamov aKpeXfja^et^ fii^ 
vov, ;^a'^jtteyo$' to) Kfeiiloviy aXt<a, Tsavrcof xdfjce mfi iov 
ayvoZ. 

<r . Xa^cof Tffa^a^vcLj fioi ^oKei^ ;C^ rei kclko, ia-ia^ 
vTrei^etv rtvas. ov^e yag eKTO^ ictoov ama, ovra, jiX&Trco. 

-iO eTrei roiwv co cvrog Kj ta kclkcL ia-ias elvaj /isyetf, kvky- 
Kfi r Tfif ia-icb^ e^eraJ^HV hiyw. ioKei troi tviv ia-ia^v a-co-^ 
fianKfiv TivA av^rcta-iv eivaji ; ^oKei. 'H Ji^ a-cofiariKfi av- 
^aa-t^ ourrr, ep eouuTfi^ vTrcLfx^ ^y SeofJLevfi t/vW, ov yevo- 
fjLeva To elvcLf Aff^peroLt ; ifrcof ex^* Aoku St cot tcl kclkcl 

%S evefyeicL^ eivoLi rtvog ; ^co fJLoi ^ouvercLt. kt ^e evepyetoLj 
Tcre To eivoLt hoLfjLQci^vova-iVy OTror oiv o eve^oov 'CUl^; 



de tibi et exploratum esse noH nusquam omnino videantur. 

dubito : hoc me nimirum agere, Ergo, bone vir, cum substan- 

non ut verisimilibus argumen- tias mala esse putes> sequitur 

^ptis falsum extorqueam^ sed ut profecto ut excutienda nobis 

accurata disquisitione iilustra- substantiae natura sit. An tu 

tum et coqfirmatum verum iia- substantiamcorporeae molis cor 

beamus. Nec alio te animo agmentationem aliquam esse 

esse prorsus intelligo ; qua te arbitraris ? Arbitror vero. Ista 

25 ergo ratione verum assequi pos- porro corporea moles num ita 

se arbitraris^ ea tibi libere at- existit ipsa per se se^ nulliuf 

que ingenue utendum statue^ ut opem omnino desideret^ ac 

nam dum eo^ quod melius est^ eo praesente tum esse incipiat? 

•abuteris^ rem utique non tibi Prorsus. Quid ? Num tibi mala 

dO modoj sed et'am mibi^ quem in actione quadam videntur es- 

ignorantia liberabis perutiiem se posita ? Videntur sane. Ac- 

feceris. tione^ autem num esse tunc 

6. Substantias quasdam> o- primum incipiunt^ cum is qui 

pinor, mala esse voles^ quod agit prsesens adfuerit ? Uti- 

35 eaj praeterquam in substantiis^ que. Sin qui aget^ nnllus erit^ 

Pf4 



Mo RELIQUI-fi SACR^. 

irrus sxft. Oi>K enof Je t* iti^inK, ovS^ wre^ ivtfyit 
sg-eu TTOTti ovx eVi»*. Oixtf* ti *! »«« ffafMtrtKij rU K* 
av^ua-it, ti ai a-ufiATmt ffv^eWis eC gtirtu riref, a a 
ym/Atvtj To ilxu Aijyfrat" to. J* xaKet ivi^ticu wra^ 
ajevTi rivof, ai ^i ivi^ueii ^eflwa} Tim, ev « ytnofmafb 
re ilvoi >^(JeaMeuri>i' ein ta-orrof ttficif ra. xttxM. t\ is 
istrta^ TO. KAKet, KaKov <fe o <poyos, ttiria. (?af e <Poies, 
oAAa fMjy i <Pom, in^na- v-tto.^-xJ'^ riyos' evx, kiv a^a. 
iia-ia, i ^ivos. ei <?* t* ivi^ajtra, iiiTtaf iivaf Bf^eis, 
ovfA^fAi Ktly^. siov avB-guTTos i cpoviiis, xa^' ev fuy\o 
hoyov ayB^euTTos fTiy, vTrapx^' isiria' o j, ev Troisi, (pem. 
BVK sTiy ita-ia, a^ tfyov ri Tjjf ito-ias. Aiyoftiv of Tev 
ayBfUTroy, Treri f/,ev Kaicev, ^ia, to ^eveveiV Tnyri J]^ a\i 
traXiv ayaS^ov ^m ro ivepyitv ayaS^ev. i(^ tSfioa-^XfKi- 
Taf Toma ra evofiaTa t)) ii<ria ix toov cvfi.CiQ*lKOTav au- 15 
r^, axaa oux i^tv euir^' liurt yiu <putes i^ir ^ ivM, vr' 



ae id quideni quod ipse «gat si qus agendi Tim habent, e« 

jeMepoterit^Nanpoterit. E^ aubstantiai ease vis; ftteor id 

gi et BnbRtanlia corporex moUs quidem : homo enim cvdis ali- 

coagmentatio quEedam est, nec cujus auctor, quatenua homosQ 

nllius priesentiam requirit cor- est, subatantia quxdam est : 

pore» dolis coagraentatio, in que tamen ceedes ab eo fit, ea 

quo 8«ta existendi nm accipi- non substantia, sed substaDti* 

at; contra vero mala atterina qnoddam opus eat. Ceteriiui 

pujusdam actiones sunt, actio- hominem aliquando malum obu 

nes \stx porro alicujus przsen- ctedem ab illo patratam -, ali- 

tiara postulant, in qiio dum fi- quando bonum, propter bo- 

^nt, tum existcjre primum inci- num ab eotlem efiectum ap- 

piuQt; restat profecto, ut sub- pellamus : quae nomina, prop-. 

etantie mala esse non possint. ter ea qu» substantix costige- 30 

Sin autem subatantiae mala rint, ad ipsam adbsrescunt illa 

sint, et malum sit cxdes, csdes quidem, substantia tamen ipsa 

erit substantia; cxdes tamen non sunt. NeceDJmant catdes, 

alicujus actio est, cxdes igitur aut adulterium, aut aliud quod- 

substantiaessenonpotest. Jam cunque malum, substantis est.3f 



MAXIMUS. 



441 



TTSf CtTTOi Tfl^ y^OfLfMUnKfJ^ yfGLfJLfJLitTlKO^ ^^iTOJI, HgUj 
a/TTO Tfff fflTOfiKfl^» fffTOi^f Hj CUTTO TflS lcLT^lKflf, ^ATfO^y 

Tfis wia,^ euT letTPiKfif ovtni^, oirre fjLfiv ffiro^iKf!^, omre 
5 y^Af4.f4,aT.ixalif' a?OC ojtto tuv avfAJoeQfiKOT&fv aimj Tfiv 

TSfOOTiyO^icLV AAf^JoCLVOVffTl^y (H/^ m iixOd^ OVOfMi^sS^CLI^O" 

kH, ovJ\, OTTOTe^ov cujrrm ov(rcL, ofjLoioo^ fJLOi ^cuveTOf H^f 



» N '^ 



y J V 



OffTO tSv SoKOVVTO^V elyOJI KCLKUV TflV OVCiCLV OVOfJLCL ZSfiOO'^ 

^^AfJoCUveiVy wjS^ oTTvrefov iorcLV cuuroiv. Ka/ fJLOi ofJLoionf 
iQeTr^vofia-ov, et tivcl eTefov clvcltt^tIh^ ev r^ va tcov kclkcov 
Tm MfB^comois cLmoVy m kukuvo^ kclBto ev tovtoi^ evef'* 
yei Kg^ vTroQcL^e^ rroieiv ta kclkcl, h^i H^ cunro^ kclko^ 
e^ m zfoiei. SiCL touto yk^ KdKelvof kclko^ elvcLi XeyercLi, 

m r KCLKciv e^l VfOlflTflf. CL ^ Ti^ TTOtel, OVK e^lV CtJUTO^, 

15 cL?0< o^ eve^euM cu/rS, a/^ m r^v TSforrr^oficLv tov kcl^ 
Ko,^ XeyeS^cLi ?s.cLfJLQcLVH. el.ycL^ ojutov vTreifxiitv eiTrotfJL^, 
CL Troift, woiei ^e ^ovovf, JigLJ fioix^ia^y k^ KXoTrcL^, ^^ 



•t 



ea-cL TovToti ofjLOiCL, airro^ e^cLi tcujtcl. el q toajt e^fiv cuu^ 



^Sed quemadmodum a gramma* 

20 tica grammaticum^ rfaetorem a 
rhetorica^ a medicina medicura 
nominamus^ cum tamen neque 
medidna^ neque rfaetorica^ ne- 
que grammatica substantia sit) 

25 sed tantum ex iis quae sibi eve- 
niunt faanc nominum^ quorum 
ipsa nuUum est^ varietatem sor- 
tiatur : sic ab iis quae vulgo 
mala censentur, substanti» no- 

30men imponi statuo, quorum ta- 
men ipsa nuUnm est. Perinde 
autem pfailosopfaari debes> ut 
alium aliquem faominibus ma- 
lorum auctorem aniino et cogi- 

35 tatioDe fingas ; eumque simili- 



ter^ quatenus in ipsis male a* 
gendi principium et causa quae- 
dam est^ ob iUa ipsa quae agit, 
malum esse. Nam malus uti- 
que dicitur ipse quoque^ quod 
malorum auctor ipse sit 5 quae 
porro quis agit^ ea non jam 
ipse^ sed ipsius tantum actio- 
nes quaedam sunt^ unde maU 
nomen faaurit. £nimyero si 
quae a quoque fiunt, eadem ip- 
sum esse diceremus^ cum cae- 
deSj adulteria^ furta^ aUaque id 
genus s^celera ab aliquo patra- 
rentur^ faaec omnia simul unus 
idemque foret. Ejusmodi por- 
ro si erit) cum istaec omnia 



RELfQUlJl 8ACRJL 

i ngirm mnu iraMTw, yuvrai i$ rmurd tofh^ *i^^ 
iraTj U^nmi npi umm u hd^^mFU OMfraf » iw Tdv a^ 

if imA. IMJMT ^' Jhr§fM Aiyfd^af «uro raf mfiC^S^ 

J f* l / 9f »lf «»./ «iV**»» 

«irM T^ «ritfCy «rim 9u$lM'i» if im«f ai$' ^m nr^ mit^-* 
m^^ ioar^. Ei A i^ w CMi^i, iiMm' urdfxu ntmf, 
^ Jli m^jfS a^y rol mw Art^iCrtWw» n^mn xiniim 
ibmi iMUcW» ^jp^AT» Jti Hfi rm/Ti t» jmm. ti.^ wrmi^ 
ixn^, ix i^of MOfix^ ri/f imucW» uH iymHrm rk xam, 
Tw ymtrrk zsfH offrS timi ^>«iiraf. 

. T«y /ify ?v]pof roy fri^, u.^ikif Xoy^f utuHif /iu 
wnnnixhuf ^Kik. i^ u9 y^ f0^ouA«Cir rS Aiyu, » 
rcvrm avviyuif Hb^a^ xttxZ^* o^ i/jjB^S^ ^, sl Suiruogi^ 
STuyx^v€V fi v?<fi, rav ^e vJUffTfrrav ^/44ou^of tnra^it o 

@lW> TJSOiOTVfTiS ^e TOL KaKOf, t2v XMuiv i<TOLI XSOilfrfl^ 



tum existant modo cum fiunt^ 
ac simul esse desinant^ cum fi- 
eri desinunt^ fiant autem ab 
hominibus 5 homines utique et 
sui ipsorum factores^ et quam- 
obrem modo sint, modo non 
sint^causae ipsimet erunt. Quod 
si ejusdem actiones ista esse 
concedis ^ ex iis tantum quae 
fecerit^ non ex iis quibus sub- 
stantia constat, is habet ut ma- 
lus sit. Mali enim appellatio- 
nem^ ex iis quae substantiae 
contin^nt^ quaeque substantia 
ipsa non sunt, petendum esse 
diximus^ quemadmodum a me- 
dicina medicum nominamus. 
Atqui si ob ea quae quisque fa- 
cit^ malus est^ quae autem facit^ 



principium habent^ ut sint^ ille 
quoque malus esse coepit, ipsa- 
qne adeo mala siOiul esse cce- 20 
perunt. Quod si verum est, 
neque malus malitiae suae prin- 
cipio^ neque mala ipsa ortu ca- 
rebunt, cum ab iUo profecta 
esse dicantur. 25 

7. Praeclare quidem et abun- 
de superioris opinionis erro- 
rem^ o amice, tam iuculenta 
disputatione confutasti : ex iis 
enim quae ante posueras egre-30 
gie confecta res^ est. £nim- 
vero si qualitate omni spoliata 
materia erat, proindeque si et 
qualitatum auctor Deus est, et 
qualitates istae mala sunt^ De- 35 
um piane malorum auctorem 



MAXIMUS, 443 

Qso^. ovTOf /juv ovy o Aoyo^ ts^f sKitm elpfiS^co ko^^, 
ifjLOi ^s \|/arJo$' Joxs? Tfjv t/A^F ciTTOiov eiVcLf Asyeiv. ov^e 
(for. i^evi) yofi eve<^tv elTrelv xffe^t fiarma-duv icia^, m 
ecTiv ciwoio^. Kj yoL^ ev a ATroiov elvcLi hxyeiy r^v 'KOivrifi^a 
5 ouurri\^ fjufivveiy OTroict e<ri fl v^fj ^iay^cc^o/jievofy mef e<^iv 
TTOioTfftos el^o^. oB^ev et coi ^iXov e^tv, civc^B^ev exov tt^os 
ifjue Tw ^oyov. efMi ya^ fi t/Aif cufci^x^^ zsoiorfiTci^ ex^iv 
ioKei' iiTOd^ ya,^ h^ to, kclko, eK Tfi^ cLjroffoicL^ ami^ 
eivcu AeycOy ivcu Tm kolkoov o fiev &eof cLVcLiTiof yi, Tovrav 

lOj!? CL7rcivT0i>V fl vXfl CUTiCL. TflV fJLeV WfoBvfMCLV Tfiv iniv 

CLTToSexofJLcuiy od (p/Af, xa/ (Tciv Tfiv ev TOif Xoyoi^ cttov^v 
eTTouvZ. TS^ooyiKe ya,^ oo^ cL^^Q^cQf Iko^ov Toiv^^iXofMr- 
S^civ, fJLfi cLTT^Mfy H^ af ervxe ovyKcLTCLTiS-eS^oLi Tois 
XeyofjLevoig y cL?iC CLK^iGi woielS-oLf Tfjv e^ercLCiv r Koyoav. 
15 ovSe ycL^ ei o z^^oarJ^ffTcov, wcl^cl hiyov oPio-cifJLevof cUpo^ 
fjuiiv vJcLfie^e Tca TS^oa-SiOLXeyofjLevea avva/yeiv m iBe/sj^, 

esse consequetur. Quare quod simul omnia ex quodam ejus 

priorem illam sententiam atti- defluxu nata esse defendo^ ne 

net^ ab ea sum tua hac ratione Deo caussa malorum assigne- 

20deductus. esto. nunc autem tur^ quae solam in materiam 

falsum iilud mihi videtur^ ma- conferenda sit. Mihi vero tuus 

teriam qualitatibus vacuam fu- hic animus^ o amice^ admodum 

isse. Nam substantia nulla probatur^ placet hoc in con- 

qualitate omni cai'ere dici pot- certationis genere tam studiosa 

25 est : cum eo ipso^ quo materi- contentio. Atque idem profec- 

am quis omni qualitate spolia- to eorum omnium, qui se 'dis- 

tam esse diceret^ propriam ejus cendi cupidos profitentur^ con- 

qualitatem indicaret^ dum qua- silium esse oporteret^ ut non 

lis materia sit expiicaret^ quod simpliciter ac temere quicquid 

30 ipsum utique singularis quae- ab aliis dicitur acciperent^ sed 

dam ratio qualitatis est. De- rationum vim atque pondus suis 

inceps ergo^ nisi molestum est^ accurate acdiligenter momentis 

hanc mihi rursus a capite dis- aestimareut. Nec enim si ilie> 

putationem ai*cesse. Jam enim qui cum aitero disserit^ rem a« 

35materiam qualitatibus ex omni liter ac par est^ definierit^ in- 

aetemitate praeditam^ malaque deque. alteri disputatori ansam 



RELIQUI^ SACRifi. 



rSro K^ r aM^oari^y xfiW iXt< it ri (for. ti S, ri Viger.) 
ibKii ivvetTOP ilveu XiyiS^eu ««Atff, rmjTo Aj^ir ^m 
d^ ^oiv B^OTi^ov s^oj' fj ya^ ts^ (for. vrfoa-^eip) o Xf- 
mS^cLf ^oxu iLXHTttg riXiov i/pih^d^vfTtretJi, ^ riiv vsfo&^ 
ilMKtyofisvov iXiy^ ov r^A^fd^ /JyovreL. 5 

f/. Ov ioKug 3i fjLOi iiovTo^ ilfiiXivcLi r^v v/jfv Mo^iv 
tMoTfiraf ix^iv. il yaf rouQ'* ^o^ir iXl^i rivo^ ^reti TSoni^ 
Ttf 6 0iOf $ itri yoL^ wut^ i^oufjLiv, zs^oilveLf TcM-eLS' {peL" 
fLiv. itr etZ XtitAiv woioTfjTeLf* nfff TaJarreus^ uTreifXlHV Ae- 
yofnv. iKouv irieLf^ n Srti^ t(0f TroiarffroiV^ meiHov cTyofio 
fioi ^oKii ^f44ou^ov Xiynv rov &iov. *ivcL ii /lc^ ifiajura 
KeLTeLTKiuA^etv rivk Jo^o» XiyoVy cujroK^iVc^ fjLOi vuv iDedrd' 
/jLivos, rivi T^o) ^fueufiyov ilvcLj ^^ to¥ &iof ; vsinew 
m r«f ia-icLg srfiy^v iU ro fjLfjKiS'' xnrofXJ^iv iKiiveLr, 
cLiwBo ffa-civ TTOTe, cl)^' erspcLg wclp currcLg yeveS^cLf ; fjoTiis 
TcLf fJiev ia-icL^ e^XcL^ev eKeivcLs, cLiTre^ fia-cLV vsfardu" tcls 



praebuerit, quod volet, conclu- 
dendi, auditori propterea hoc 
persuaserit; sed aliquid tum 
demum is egerit, si quod abs 
se cum ratione dici posse vide- 
bitur, id in medium proferet. 
Nam tum e duobus alterum 
consequetur. Aut enim, qui au- 
diet, quo impelli se se ferrique 
senserit, in eo tandem magno 
cnm suo fructu acquiescet, aut 
adversariura ipse suum erroris 
falsique convincet. 

8. Ergo, ut ad rem veniam, 
equidem sic existimo, minus 
abs te vere qualitatibus ab om- 
ni aevo materiam instrui. Hoc 
enim si verum est, cujus tan- 
dem rei Deum auctorem habe- 



bimus ? Substantiarum ? at eas 
jam priiis extitisse dicimus. 
Qualitatum? at illas quoqoe 
jam ante fuisse agnoscimus. 20 
Cum igitur et substantia per 
se se jam, et qualitates exis- 
tant, quamobrem Deum con- 
ditorem appellemus, superest 
profecto nihil. Verum ne ar-25 
guti quidpiam ipse mihi moliri 
velle videar, dic mihi obsecro, 
qua tu ratione conditorem De- 
um esse putes. An quod sub- 
stantiarum naturam immutarit, 30 
ut quam nactae prius fiierant 
exuentes, novam ipss quan- 
dam et alienam induerent ? An 
potius, quod substantiis inpro- 
pria natur» suae ratione con- 33 



M,AXIMUS. 445 

^ mmffrttf er^sypev cuirav ; Ou n fMi ioKU aXticiyfip 
Tsm ia-im yiyomon. f{^ ya^ atottov twto Xrym fMi 
^aiyfrai. T^OTnfy ^s Ttm Toiv 'UioiOTyjfrav yeyovivc^ ^fjfJLi, 
KoS-' eU (for. x^' ijv) ^fjfjciii^)iv uvcu /<eycd r Qeov, 
5.9f:gf oirTref el tuxoi Myeiv (for. Xeyofjuev) fx P^jB^coy oIkIclv 
yeyovevai, ep m ouk i^iv eiTreiv af ovk m ^jB^oi fjtevowri 
rii ia^ieCf oIk(a^ yevofjuvoi ol AiS^or tH yaf TroioTtfri Tiljf 
avvBea-ecof r olKiav yeyovevajj (pfifJLiy Tfopreiayi^ ^Xovori 

1? TT^OTe^a^ tZv ^Src^V 'CSOlOTflTO^" ^CO fJUOl ^OKei f^ TOV 

10 Qeoy, VTrofjLiviaTif '^ ia^ia^y T^oTrfjv tivcl r Troiarffrcov ouu^ 
t1\^ mTroifiKevaf, KaJd'* fjv r Tou^e tcXj Koa-f^ov yevea-tv TTfiOf 
tS QeS yeyoyevcq Afiy«. 'E^«< Toiwv Tftmiiv uvcl r •crow- 
T^cov TT^of t5 QeS yeyovevctf (pii^f aTroK^ivcti fjLoi ^clxm 
'Gfv3'eS'aj 'a^osu^avfjuevef. Aeye ^. E< ofjLoico^ kclj a-ok 

isioKet! T^Ot ^ULKCL 'TroiOTfjTcLf elvcu T WiZv \ ioKU. ciyc^e¥ 
Jls fia^cbv djj 'Uioiarftreg clvtcli ey r^ vA»|, ^ cLfjffiv e^ov toH 
ilva^ ; avveivcu ^fjLi cLyewffrtof rjf vAt| TovrcLa) tos 



servatis^ earum tamen qualita- 
tes mutarit ? Ego vero nullam 

2pin.8ubstanitiis mutationem con- 
tigisse arbitror. Absurdum e- 
nim id utique fuerit. Qualita- 
tes. ergo mutatas fuisse aip> 
quod mutationis genus condi- 

26 toris Deo nomen indiderit. 
quemadnf odum enim si domum 
aliquam e lapidibus factam esse 
dicamus^ non tamen continuo 
verum sit^ lapides^ exuta priore 

3p substantia, eam in domum esse 
conversos : quippe certo quo- 
dam ex compositionis genere 
domum extitisse cpntendo^ pri- 
ori k^pidum qualitate mutata. 

M Sic Tidetur.mQu Deus, integra 



manente substantia^ quandam 
ipsius qualitatum mutationem 
effecisse» ex qua mundus iste 
hoc habeat^ ut a Deo conditus 
esse dicatur. Cum igitur pecu- 
liarem quandam ejusmodi qua- 
litatum rationem a . Deo pro* 
fectam esse statuas, pauca mihi 
tantum abs te responderi ve- 
lim. Dicamabo. Numtusimi- 
liter qualitates istas substantia- 
rum mala quaedam esse opina* 
ris ? Omnino. Utrum igitur 
qualitates ill» jam inde ab om- 
ni aevo materiae inerant^ an ex- 
istendi principium aliquod ha- 
buere. Inerant vero citra ul- 
luni prtu9 sui priucipium. Quid ? 



44* RELIQtJTJfi SACRJH. 

ii WiMnyrir i^ uAiir t« iuiiBil^ riir Jii itminirm^ miniiHlf 
tl^ itfii^ ii^f^ i e«W, «R»d«r r^ luMu^i ^filfir «MiJMf 

* # ti /M^ tgftr^ mm nrwf ttMoi, m m tw ig i Mi pi y 
*^ Tiu SfdS nir tsftitmt 'nmbcms tM^ r^ oiMr ^f^ 
yiymii ini^«r (pi^9 «lirMr i^mixm xmcSp i Siff \ 
r^^^^ riir wx w-nr «m^iir miMry '##f t^ SHtt, 

iutatacn '■■■-- 

d^. ^H rof /U9 XMKO^ ^r^irfitmf, df r% nifu^m A 
ibiUi 0^ ff€spair Bm¥, rof M ?iioiTif 9(0f /iiMf iiHf 

OiS rrr^aJ^ebi >sMyw. ivm eivcoS^ev i^ov eyei. nekli 
roim amhv w tmv ^cw^v zsoiorftm^ o^ elxoy KcurdM'- 



Num tu idiquam A Deo muta^ 
tionem qualitatum istarum ef- 
fectam esse contendis? Plane. 
TJtrum eam in melins^ an vero 
in deterius factam arbitraris? 
In melius certe quidem. Si ergo 
qualitates materi» mala sunt^ 
esdemque eum melioribns a 
Deo commutats fiierunt : unde 
mala profluxerint^ quaerendum 
necessario est. Non enim qua- 
litates istae quales erant natura, 
tales manserunt : aut si^ cum 
prius malae non essent, illa ta- 
men divinitus facta mutatione^ 
qu« priorem naturam expule- 
rity ejusmodi quas nnnc babet^ 
inustas materie qnalitatea esee 



arbitraris 3 malorum profecto' 
Caussa Deus erit^ qui quae ma^ 
Ise per se se non erant^ eas in20 
maias commutarit. 

9. At forte ne malas qiddiem 
qualitates Deus iTt Ddeliores 
convertit^ sed rdiqusES tantuinj 
hoc est eas^ quibus nibil esset 25 
cum bonis malisve commune, 
ut major e^t ea mutatione or- 
ilatus existei-et. Ita quidem jiam 
inde ab initio sTentiebam. Quo- 
modo igituf qu& male per se 30 
se erant, eas sine ulla mutatio- 
ne relictaS ab eo fuisse ais ? Ah 
quod illais ut tollere similitel* 
ac deiere potuisset, noiuerit ta- 
men l an potius quod id perfi* ^ 



MAXIMUS. 



44? 



' ^mfjuivov Xk^si^, ov l^ou^^i^B^BVTA My amov euuov Tourm 
MrAv kva/fWfiy oti ^vva/JLSvo^ Taov^a-aji fjuvi etvai KAKei, 
tFvv$Xfi^ffl(riv €um fjLivetv oa^ ijv, Kj fM^j<rcL ots ^fjf^iifcyiiv 

MTfiv v^v fi^^cLTo, Ei yk^ f^^^ oXcof sfJLiMv curra t?^ 
^Af/f , ifK civ eunog iiv eov avviXfi^^u fiiviiv. iTret ^e fJLico^ 

fUV U CUITflf i^flfUOVfyit, fJLi^Og ^i Tl ^TCd^ itcL, SvVCLfJLiVO^ 
H^tKHVO TfiTTUV ilf TO KfHlioV, CUricLV 0(phl(rKCLVetV CL^W 
UVOUI fJLOl ^OKiif KeLm?^7rciv fJLi^O^ t/A^f UVOJI WOVflfOV iTF 

\0 oXi^^, ov i^fjnovfyfiori fjLifng. cLXtik fjt^iv i(^ m fJLeyiq-a, 

Xam TWTO^ TO fJLi^O^ fl^iKliS^Ctf fJLOl ^OKHy tSB'' 'oTTiq 

iutTicrKivcLcri i^ v^fi^ fiifo^ eLVTiXcLfjLGcLvofjLivov tclvvv Tciv 

iccLKav. £l ycLf n^ i^im^ot iyr cLK^iQh tcl WfayfJLam, 

XCL?^7rc!mfov vvv evffia-et Tfiv v/^v WiTTovB^vicLv i? TT^ari^as 

iScLKoa^fjLicL^* 'USftv yeL^ amviv ^tcLK^tB^fivcqy to fjLfi^e cueO^i-- 

S-aJf r KCLKCOV WCLPflV OJUT^' wvi ^i iKa/TOV TCOV fliPciv aU" 



cere niillo modo potuerit? Si 
potuisse concedis^ negas vohi- 
isse \ illarum causam in Deum 

llOconferas necesse est^ qui cum 
eas innata malitia liberare pos- 
8et> suam tamen iis conditio- 
nem. relinquere maluerit^ quo 
potissimum tempore materiam 

It5 elaborandam conformandam-^ 
que susciperet. Nam si mate- 
ritlm susque deque habuisset^ 
non jam qualitatum earum^ 
quas integras manere sinebat^ 

^Ocaussa diceretur. Nunc vero^ 
cum ejusdem materi» partem 
expoliret^ partem indigestam 
ac rudem uti erat> relinqueret : 
qui iilud quoque^ melius effi- 

15 cere potuisset^ is mihi quidem 



culpae alicujus affinis videtur 
fuisse^ dum in altera materiaB 
parte nativam etiam tum mali- 
tiam> in eju» quam elaboraret 
exitium^ haerere pateretur. Et 
quidem gravis prorsus hoc in 
genere, huic quam elaboravit 
materiae parti^ eo nomine facta 
videtur injuria^ quod tantam ' 
malorum vim subire ac susti-* 
nere cogatur. Quisquis enim 
accurate rem sstimare volet^ is 
longe deteriorem hoe tempore, 
quam impolita dum esset^ ma-* 
teriae conditionem esse repe<x 
riet. Nam antequam varias di- 
gereretur in partes^ nullum ea 
malorum suorum habebat sen* 
sum> quo nuuc partes ejus sin* . 



»99 





« / 



44» RELIQUIA. SACRiB. 

rf Qm^ AnSyinirif yimmif n^f ng^ iuAiirm 

/MAtF tm t£ xp^^ iBjporj^fPir «m^* d f i» ni 

rmi ^m rm ^vrvi Mnnir wM^giSiiv mmm w^mff^rm^ 
mmAmi rm (pSSm hUukmf§mm w^ rm§f MfJ kd mm g^ m 
/mAr 9m ^>in$ m^^mm rw^/minK mrm, wtft 

xmS^af ^Cm tt^ tS /iti^moff fm^mm i^of. rw &§£ ri 15 

mTOTrev elvmi /ttoi Afycir tsTf^i 6cK JoxiT. Ai€& ri ya^ ixJL 
fjubkKm rmunr sa^nof Ofoi^ vucm Kom rov Xoyof rop trov 



gul» vehementer laborant. At- 
qae at ab homine snmatur ex- 
emplnm. Priusquam animal o- 
pificis arte confonnatum esset» 
a natura hoc habehat, nihil ut 
omnino mali pateretur. £x 
quo autem a Deo procreatus 
homo est^ mali .etiam immi- 
nentis sensu afficitur. Ita, quod 
tu DiTini erga matmam Nu- 
minis benefidum interpretaris, 
hoc ipsi jam in deterius ces- 
sisse reperics. Jam vero» si 
quod mala Deus toUere non po- 
tuerit, eadem perstitisse YcAta, 
Deum ergo impotentem fietcis. 



Impotens autem si erit, aut 
propter nativam imbecillitatein 30 
erit, aut quod servilem in mo- 
dum potentioris alicujns tenro- 
re superetur. Natura imbecil- 
lum> citra manifestum saluds 
periculuni^ affirmare audebis 25 
nunquam. Sin majoris formi- 
dine yictum esse dices, mala 
Deo simul antepones^ qo» rim 
ej us impetumque voluntatis im- 
pediant. Quod sane de natn- 30 
ra Divina praedicari non nisi 
absurde potest. Quidni enim 
mala ipsa potios Deomm loco 
habeantnr^ si et Deomj ut aiB> 



MAXIMUS. 



W9 



Afmfjtnm rhv 6foy> $t7ri^ OvW ixSvi pufuv^ « irif wwiffh^ 

/3ouA«/MCf * KcBi fioi ^^m Aeyg/ yrore^ov i/7r^ ^i^ nv ^ 

f^M ^f ts$fwncr4¥ e^ema-iy m*fe r^ A^/tot/i tl yip icwrAi| 
W iTwy;tJrtyfv ff vXii npj fMyooti^' avvd^ero^ H o xoofLO^^ 
9(0^ eK ^cUpo^oiv iff-im re nm xfcirteov r^v av^ounv ^er 
if^¥00Tov TWTo (cor. TouTov) ij^ uA^f yiyovivoji Aq^w, t^ 

LO ri ovvS^flTrt ^ ow tc f ^ ivo< MroUi t^v ffv<roba-tv lx«v, ro 
y^ av^BTov fMT^Siv Tivm.fju^ fiiiwei. Ei J\,' oti tar^Aiy 
T^ v^ avvd^eronf ?Jyo^ eB^^X^, is^vTaif f^ i^Trhoiv TiVmv 
orwreB^&i^o^ ^ra^-. ei ^ i^ ivr?iav -mveTeS^f fiv xsiffre 
Ho(^\$04fm m iC^A^s ^ irwTeS^evTmVj yf/ovev fi uA^, i^ 

i;54^ ^€$ ^ yfyyifr^ wol Mtoviftouik Et ^ o^d^irra^ i) ^Ai;» m 
jft o-vyd^sm e^ iir/^ r^v cv^eta^iv i)(/Hj mv itvre MMfo^, 

THTi^i "XPi» Tk «mtA^ awe^^Ba^. el ii 



•/ « »/. 



* T 



snperare ^8sinit> «t Deum il- 
lud esse demiitn 6gno9oittiii8^ 

30%ttod suBimam liabeltt . retum 
oanium poiestatem ? 

10. Seid juvat praBtereii uon- 
nulla ex te de materia quierere. 
Dic i^iiurj amabo te, simpli- 

%5e€m ne materiam an compo- 
sitam fuisse putes ? Nam re- 
riim taata diversitas ad hujus 
me difsoeptationem qufestionis 
addocit. Si enim simplex uni- 

SO usque duntaxat form» ac figu- 
rss materia fait> mQndus autem 
compositus et ex diversis sub- 
ttantiis ettemperationibus con- 
stansy fieri non potest ut dica- 

35 tmr boc coHifesUiim ex materia 
VOL. 1. 



factumi eo quod ^ompbsita non 
j^ossint ex uno qualitate bnmi 
spoliato constare : quod enim 
compositnin dicitur^ id sane 
plurium simplicium raixtionem 
involvit. Sin eandem composi- 
tam fuilftse vts> ex simplicibas 
igituT composita fuit. Quod si 
verUtai est, fiieirant jam olim 
simplicia iUa per se se, quorum 
ex compesitione matma con- 
flata est. HiHc porro genitaln 
esse materiam efficitur. Namfti 
composita materia est, compo- 
sita vero eiL simplicibus coag- 
mentata sunt^ tempus illud cer- 
te fuit, quo nulla dum materia 
esset, boc est antequam ea sim- 



4dB 



RELIQVIjB; SACRiB. 



p wmn Mupic» m 9 uAf m» -'v»* mmv m mn Mmnfof^ 

inwSrm i^ai wJisk rm iyimfm^ li ymf fp irjfimfm • 
Sffff fr;A ^Tmifr» i(|M ffi iMrAiri^ w f liAf ratrsdf, 
iii« i^m( Jui JQy. /^m^ r« #y i> Pf iii> im ^m^iTm rk mn^M 

r m fmiSm r errwr tfm uuftm mnuuidTmfy imu^ mm- 
xurmf a Tw mv^ t$ vil^*^ mmmmS^t^ fm ^mmmi^ 

/iif, irf9f JHi nrm^ hm ^? b^^^^^^^Yf^i wmtx/mfM^ 
ibmiL OwA il /miXi TtiKrm iun^ imtrrm imlMm^, 
ijM^Km^ Jfi rtfSr» immmi^ Jm U%m^ «Af /i;i«j mAI 
tjH^ jg «Av pjir. iJMiif aimm^^rwm Ar>w imUaf «r»- 
;^iid^ a^^^fiia^limi. JlmcS^rm rk' fmfi fmi ^M^p#rM» 

Tvp i(^ vMf, urMTa^ €PB H^ Ta ?K0i7ra ; HTmf sxm. T^ 
J)f» k JbxiT ^o< €L¥m4^mK0¥ fiiv ilvcu tS m^^ ro t/J^», rf 



plicium inter se se conjunctio 
fieret. Quod si teropus ejus- 
modi aliquod fuit, quo materia 
necdum esset^ iiuUum autem 
tmquara tempus fuit, quo res 
ortu priucipioque carens^ non- 
dum existeret^ ortu materia ca- 
ruisse non poterit. Caeterum 
phira deinceps ortu carentia 
statuemus. Si enim et Deus^ 
et simplicia ista^ ex quibus con- 
creta materia est^ ortu care- 
bunt^ non jam duo tantum or- 
tu carentia censebuntur ; ut 
prstermittam id quaerere^ quid 
fuerint ipsa simplicia> materia 
an forma. Postremo^ num tu 
rem plane nuUam^ quae secum 
ipsa puguet, esse concedis? 



NuUam. Cum igne vero nam 
aquapugnat? Pugnat sane. Si- 
miUter et luci tenebr», et fii- 20 
g^do caUdum^ et sicco hnmi- 
dum adversatur? Utiqoe. Igi- 
tur si res nuUa secom ipsa pug- 
nat^ haec autem secum pugnant, 
sequitur omnino nec unicam25 
esse materiam istas^ nec unica 
tantum ex materia constare. 
Cui persimUe ac geminum iUud 
est quod sequitur. Qoid enim, 
annon partes aUis alias exitium 30 
ac pestem creare confiteris? 
Equidem. Materi» vero partes, 
ignem, et aquam^ et reUquas 
esse concedis ? EtUbenter. Ig- 
nem porro aqua^ lux tenebras^ 35 
atque ejof modi caBtera^ non tol- 



MAXIMUS. 



45« 



ioKei. OvkSv ti m /ts^ iK B^iv a?i<fi?^y ivcu^mKOL, tol 

fAifti. el M iK iq-iv iXtJi?<^v fis^, ^x igrovroLi vXfi^ fJLiA^. 

S a^ci f4^v, iJ^ cujTci itrovrcn i/Aiy roi fJLfi^iv n tZv ovtcov 

eurro ecurrS cLveuftnKov vTrd^x^^» Ketm tov tS cLvriKeifJLeva 

>Jayov. m yM s<ri n ajira cLvnKiifjLivov tcl yoi^ cLvnKii- 

fJLiVA, iTifOl^ OLVTiKeiSrcLI ^i^KiV. OIOV TO /^iVKOVi CLUTO 

ieurro) Sk cLVTiKSircq, ts^o^ Sb ro fti^cLV amKiif44Vov >Sr 

lOyiTC^. figLJ TO ^cif OfJLoiu^f iCttJTa fd^ pLVnKH^Oj ^iiKW' 

Toif xpor Js ro CTKOTO^ Stoos ix^v ^cc^STc^, i(gt^ cL)i<cL ySv 
ifJLoim tsMl^a oo-cl. El roiwv 9{glj vXff fJUCL Ttf fjv, ifK ^v 

UUTfl CUrnj CLVTiKiirO. StCO Si TCOV CLVTiKGtfJLiVCOy i^OVTCOV, TP 

fjtai ilyai Tfiv t/Aiyv ^wcwtcli. 



15 lere se se mutuo ac perimere 
Tidentur ? Flane. Si ergo par- 
tes nullae mutuum sibi exitium 
afferunt^ partes autem materiae 
mutnum sibi exitium afierunt^ 

20 J^^^ mutuarum ista partium rar 
tionem obtinebunt^nec proinde 
unius tantum materise^ autyero 
materia prorsus esse poterunt^ 
cum res nuUa interitum sibl 

25 pcstemque creet, uti contrariis 
contraria solent. Nec enim 
idem contrarinm est ipsi sibi; 



contraria siquidem aliis duntax» 
at contraria sunt : quemadme- 
dnm nec album albo^ sed nigro 
tantum -, nec luci^ sed tenebri« 
cpntraria lux est^ similiterque 
de aliis pierisqcie philosophari 
potes. Quare^ si materia quo* 
que una quaedam et simplex 
esset^ nunquam secum ipsa 
pugnaret. Ex qua tandem pro- 
pria cpntrariorum ratione con- 
cluditur^ locum omnino isti ma- 
teriae nullum superesse. 



©g2 






t- 



f . 431. 1. 6. "Ori fiiv dSuvKTBv Scc.] Susebius in sua Pr«- 

paratione hiec prEmisit : Kal ra fiw tou <I>jJij8uoj tdDiov ej^erio 

YO» Tgirov. Ma£ifiiai !i t^{ Xpjfou SiaiTpjS^; mx Ar^jiiai avS^i, xot 

}^as ninwi iruyysypamla^ h tnci rr,; Sai);, tf a5 fMi SaicaJ {^ETeia 

' Jff'!''''^** wapa5i50-sfla/, ij ixpiS^ tou wpoffAiifiaTos «X^yj^ov. Ita 

] ^kilo. Ceelerum, guoaiam Maximus profesior Chrisliana 

1 r^liehnis mn ohscurus, librvm qw^que singularem ac pro- 

prium de rnateria scripsit, juvat ex en nonnulla proferre, 

qu<e ad «squisttara proposilee qutestionis disceplalioaea 

conducant, Proxirae post sequitur leniin^ istud, "Ori ft^ 

«yivvijTo; ^ uAi), fiiiSE xaxaiv aiTia. 

Ibid. «■j-evvijTDij ■eyenjTB cum v Gimplict, non focta, hic Ct 
infra podiccs quidam tani scripti quam inipressi prEestaiil- 
-Verum, quamvis ititer has voces, quemadmodum inter illas 
lytnrqrav ot yempav, tbeologi ante et post aynoduin NicKtmin 
-jnsdDX^rint, i& minuB curasBe antiquioreH auctoies, tan 
■cthnifii'^am Christiani, videntur, vel certe librerii ^m 
opers illorum descripaerint. Et &ymiir» hic quidem mehus 
esse videbatur. Sed Liicas tamen Holstenius, Dissert. 
"Seaatdd in Loca Qu^am Concilii Niceeni. ad calcem Va- 
lesiane edit. Hist. Eccl. Tkeodoriii et aliorum posita, cum 
harum vticum confusionem inter legen^un;] animadvertis- 
"set, corrigendas eas suasit. 

Ibid. DuSe 7e] Ita scribitur i^ecrixwf nonnollis in libris 
pro tlSi (Te, quod hoc loco editiones Eusebii Origenisque et 
aliorum pleraque habent. Supra enim posuerat hetero- 
doxus apud Methodum, t&a^t ftJn <rumveipx^^ "" «^^ (^^'•J» 
<p Tvntiut 5Xi|, if )(( Ta ovtoi i8i|fiioupyij(ri Scc. De TAbero Arbi- 
trio p. 355. ed. Combcfisii. Confer et Dial. p. 88. Ita hoc 
Maximi loco dicitur heterodoxus proposuisse adjicere, duo 
nmul existere, quee orlu careant, ^af^at etyitnnjTtit Buo Sfui. 
Ibid. 1. 8. la; BT«vr»f. — 8(1 A»y«v] Ita ex Metkodio edidi, 
adBtipuIante Dialogo Contra Marcionitas, qui vmTtes f'^^ 
iii Xcyav habet, duin apud Eusebium atque in Ongenis 



ANNOtAT. IH UAXiMUM. 45^ 

PMlocalia, ro muvta>s — 8#7v A. scilicet cum antecedentif>us 
conjungendum^ scribitur. Quae quidem lectio, parum ex- 
pemta cum sit, duos interpretes Latinos^ Joan. Tarinum 
jPhilocaliae editorem, atque Eusebii editorem Vigerum, in 
errores duxit. Melias enim convenit cum argumentis, 
quae sequuntur, altera scriptura 00$ vrirrcos &c. 

P. 431. 1. 11. avra] Methodianam praetuli lectionem al-* 
teri Eiisebiance avrov, quas in PrcBparatione Evang, et in 
Origenis Philocalia extat. Habet oturm Dialogus. 

Ibid. 1. 13. aAX' gv — yevvrpri'] Hunc locum usque ad vo- 
cem yevvriTu supplevi itidem ex Methodii opuscuio. Fulgo 
hasc sola ponuntur, 00$ ou$6 hi^goL jttlgij Tvyy^ivovroL xo^raxe^r 
ftaT«f<f|ttgva ils «roXAa yswijri. Utinam longiora! Methooli 
excerpta superessent. Extat autem illud orationis meiix- 
brum, aXA' ev Ix hoKfopoov <ruves-o$^ in Origeni ctscripto Dia^ 
logo^ etsi avvertis ibi legitur, sicut yevrtroi pro yiwrjToi apud 
Methodium^ quae quidem scrijitbra' apud hunc auctorem 
obtinet. 

P. 432. 1, 1 . aXX' ^] Ita Phitocalia et Methodius. Abest 
^ ab Eusebii Prcep. edita^ sed habet aAA* e\ ejusdem codear 
MS. ColL D. Joan. Deficit inter haec nobis Dm/o^2^5, us- 
que dum venerimus ad voces, el le xej^oopl^of fy}(r& ri$, ad 
lin. 4; 

Ibid. I. q: aAAa k mKeiroov oircov] Ait ille, qui Methodium^ 
apiid Photium breviavit, ri 8« ae^oopl&cq odrouTel 6 Acfyof, «/a- 
Mri xap/^ov aw&iT)jTiBdv, ?»? ^v oc^stpoov ^^iCiv' iyevrfraiv e^iuog ocvot" 
fovj. Statim post in illis^ ov yap &c=. vel subaiidiendum 
est xiyofjLev aut f ajutev, aut quid ejusmodi; vel dicendum ex- 
cidisse lel post zrgo^oopelv, 

Ibid. K 14. ehelv l^gAo»] Ita Methodius et Philocalia ple-* 
nius quam Eusebii PrcBparatiby quae praestat solum swroi. 
vide et supra et p. 433. 1. 15. Deficit mter haec Dialogus. 

P. 433. 1. 1. To jMr^Te x.s^aipl^txi] Ita posui ex Methodid 
Dia/ogoque, dum [a^ pro ft^Ts exhibet tam Eusebius in 
I^cepardt. quam PhilocaUa Origenis. 

Ibid l. 2. »j Iv jxlfja] Uniri velut in parte, vel ut pars 
unitur parti. Est altera probatio ab altero raodo unionis 
per modum contigui, locatiqiie et loci, quae et ipsi ad ho- 
minem procedit ; suppo^ita crassa illa aestimatione de Deo, 
in qua erant Valentiniani. Combefisius Notis in Me- 
thodium p. 463. 

Ibid. 1. 6. xcopijTov] Ita MethodiuSy Philocal, Dialogus^ 
que. Sed in Prcep^ Evang. Eusebius vulgo ;^»pijTix^v ha- 
bet, alteram tamen praestante lectionem altero MSto Vi- 
geri^ cui in Notula eadem probata est. 

Gg3 



454 ANNOTATIONES 

P. 433. 1. 13. luii <v axoa-iitint;] Particulacn x«e1 ex Pkilo' 
calia cicsiunps). 

Ibid. I. 15. 11 ftjn yap] Particulatn ytip, quK in Methadiof 
fhilocal. Dialogoquc extat, Eusebiano oSy pr:ptuli, quod 
tamcn lortasse par et tequale est, quodqiie nonnulli eliam 
PhiUcalitp codices, leste Tarino, exhibcbant. 1'orro aimt 
post fuxfisi^v addidj es Melhodio et Dialogo. 

P. 434. I. I. i' f) %ii\ Ita optirae Melkodiu.s. Sed Prce- 
paraiio edila ti £i, ubi monuit Vigerus, tc mutandum in y 
vel 6^, Kxtat S^ in MS. CoU. S. Joan. et Dialogo, yt in 
Philocatia. 

Ibid. I. 2. nai Zt sA)); xi^oi^xiva/ t^; uAi};] Hxc addldi ex 
Methodio Dialogoc\at, duni Jn aeteris solum positum est 
rj uXj cum Jv «xirj constFUCtum, ubl tamen minus apte » 
«art habet Dialoguf. 

Ibid. I. 5. iix ^ovra uwBp^w^ffEi»; two»] Ait Vigerus, An- 
Dott. in Kuseb. Priep. Evang. h^c argumenta nonnisi ad- 
vcrsus eos, qui corporeum Deum fingerent, momenti quic- 
quam habere posse. Firmissima autem iiKC esse adversu» 
omnes, qui Deum in mundo tanquam in loco sibi propriff 
continen, ex opinlone Stoicorum, statueritit, monuit Stil- 
Hngfleetus, Originum Saer, lib. lii. cap. 2. 

rbld. 1, 9. f» aurm] PrEepositiotiem iv, quam deesse nota- 
verat Vigerus, ex Methodio, Phitocalia, Diatogof^a recepi. 

Ibid. L 10. J (u; Iv ToVai] Ait Combefisius, ubi supra, 
" ^eri suppleQdom addito iSIce, nisi leK^ndum sit ayyiUfy 
" cujus continentise exemplum statim m terra poDat, hoc 
" est, vase terreo et lictiu continente aquam. At vero 
verba ipsa, h n^ai iTk^, tn loco sibi peculiari seu proprto 
aliquem ita versari significant, nt ille aYiaa omnes corpofa- 
les substantias eodem loco excludat. 

Ibid. ii 16. 5X:tv yalp rtnftvof $£>«;] mviivaf ex Dialogo fTO 
^vof, quod ctBteri habent, rccepi. Sed apud Hiotium Me- 
thodii epilomalar posuit uAqv i>Ti)ri^fuvof. Putabat VigeniSy 
qui thoi invenit, disputatjonis hujus ordinem postulare, ut 
afyiwrjToy hlc itiseratur. 

P. 435. 1. 3. ix ricv vmffMTani ytnrvm 6«avowv] Apud Me- 
thodiam vwwoav pFO inovsEiv Inveni. Inserit quidem Dialo- 
gus di\as aiite vAvotiv^ et particulam it>) ante Jtyinnrnf sea 
«ycvifriiv, quemadmodum tbl scriptum est, sed mistrapro-' 
fecto. Atque legendum optnatur Combefiisius ad Metho- 
dii^m, ^ai Tuf u*afevTm yfvtirtw, pro ix rwv v. y. quod non 
probo. Mox vocem ayiwt^ror post stdr^ ex eodem Me- 
thodio supplevi, quam hoc toco desideraii Jam viderat VU 
gerus. 



IN MAXIMUM- 455 

' P. 435. 1. 8. ^xt^o/ hxai] ix^cq Eusebius in Prcep. 
Evang. impressay quod tamen corrigend. ex altero suo 
MS, et ipx^otf reponendum^ notavit Vigerus, hancque ait 
lectionem etiam Montacutii lihrum repraesentasse. Quod 
ad vocem Sox6u attinet, in ea Dialogum secutus sum. Prcsp* 
enim Evang. et Philocalia habent jxoi Soxw^ praestatque Me- 
thodius jxoi doKsiy quod nimis cito post sequitur ad lin. 12. 
ubi tamen wei pro jxoi Soxei Philocalia exhibet. 

Ibid. 1. 10. Ix ToD uAi}v oturw v^oridlvo/] olvtov^ quod habet 
PrcBp. Evang. mutavi in a»/rw ex fide cceterorum. Ita infra 
habes ad p. 438. 1. lO. vAijv uurto 'GTfotraTfl&v, Cseterum de 
re ipsa bene TertuIIianus adv. Hermogenem cap. lO. ErgOy 
inquifj (scil. Hermogenes) ex nihilo faceret (Deus), ut 
mala quoque arhitrio ejus imputarentur P Magna^ bona 
Jidcj ccedtas hcereticorum pro hujusmodi argumentatione, 
cum ideo aut alium Deum honum et optimum volunt credi, 
quia mali autorem existiment creatorem^ aut materiam cum 
creatore proponunt, ut malum a materiaj non a creatore de^ 
ducantj quando nullus omnino Deus liberetur ista qjicBsti- 
oncj ut non autor mali videri troinde possit^ quisquis ille 
est, qui malum etsi non ipse Jecit, tamen a quocunque et 
unde passus estjieri. 

Ibid. L 12. jxoi Soxsi] Post haec additum est apud Me^ 
ihodiumf sed ex nota marginali, ni fallor, textui inductum : 
Ori fi reig «roiorijra^ jxi} oo(roi$ ISijjUrioupyijo^sv 6 0eosy i^ rois i(rioi$ 
ofAolois. Spectantur nimirum, quae sequuntur. 

Ibid. 1. 14. T^ Tou$6 Tou xocfj^oo ysveo-iv] Ita ex Philocalia 
edidi. Sed rijvh toO x. y, Prcep, Evang, et njv toO x. y. 
Methodius atque Dialogus, Habes autem infra quoque ad 
pag. 445, lin. 11. T^v Tou^s Toi) xoVjxtr yivt(nv, 

Tbid. 1. 17. croiiiT^^] Ita omnes praeter Proep, Evang, ad 
quam tamen Vigerus ex altero MS, «roiijT^; pro -bdtoiotjj; le- 
gendum monuit. 

P. 436. I. 2. 80x61 (Toi — yeyoviva^ ; SoxeT.] Ita locum ordi- 
nant Methodius Dialogusque ; idque melius quam vel £u- 
sebius qui in Prcep, Evang, habet loTLii^ jxoi— yfyovevot/ 80- 
xf IV, vel Philocaliai ubi extat, xai <roi — yive&cq 8oxf 1. 

Ibid. 1. 5. fi^Tf If] Ita Methodius et Dialogus pro [mj If, 
quod Prcep. Evang, et Philocal, Mox addunt iidem JVfe- 
mod, et Dial, verbum xyKao^xpxxri post illa fA^Tf Ix twv s(rmv, 

Ibid. 1. 9. aSuvarov flvo/ oo0a|fiivj Hoc sine addito Philocal, 
Dialogus, scriptusque Eusebius in CoII. S. Joan. et Metho^ 
diuSj nisi quod ab hoc auctore verbum abeft flvo/. Sed in 
Prcepk Evang. edita praemittitur istud, cvX/iikiy 1^011 Jk ^^9 
ubi notat haec Vigerus : '^ Corrupta ista sunt, nec saniora 

Gg4 



456 ANNOrrATtONES 

" i]la Mauuflcr. truAXiXayiViXf <■; oux >£uvmt9v jf om( oiiTarv 9^ 
" ^iou^oii Tov ®ih», aiCva.Ti)v that ia^a^Bv &.C. Facile tatiKft 
" eiiicndari poisuot, si legcris, ii( ru^AiXoyifov aSuv^rav cimi 
" it^ilni &c," Ita vir doctiss. h*-c vero ex nota maxpr 
nali profecta esge, cUrius Luce constat. 

P. ■136, L 10. i>A' ith wc^ TouTOii Aoyof luB* kj^rcu] Con- 
cetiiiu noii cst, scd quasi traositio. Vioerus. Mihi quio- 
que particula iliii, ut tere fit, ad sermoneiu spectare se- 
quentcm, non prKteritum, videtur. 

Ibid. 1. 15. oux « vaiv] His verbis clauditur Metliodu 
FTaginctitum a Combetisio, post MeursJum, edttuin. Re- 
liqua ejusdcDi Metbodii debentur Photio, qui excerptun 
attulit, in quu valdc brevialur contrahiturque auctor. Cxi 
terum in PkilocalicB MS. Bodl. legitur hoc loco ej ov vaab, 
sicut statim aiite, s^ ou moKiiB» pro duk Ik v. 

Ibid. 1. 17. vaKiv^ Hoc ex Philocalia addidi. Deiicit< 
nobis inter ha;c verba Dialogus Origeni ascriptus a voei- 
biiB Q-po; Tou 0IOU ad I. 10. usque ad illa ovrc yap f)oVof ad 
p.440. 1. 16. 

P. 437. 1, 4. ig S( 6^61 r^v^f T^v f » T^ ouo-la rr);n]v cwiri} 
Pro his omnibus habct rp w rp ouo^ja «X"J' '^oui Melha- 
dii Pkotianus Excerptor, ubi hac Combefisius notavit; 
" QuiEritur, num ars ei prffijacenle arte fiat, in habente, 
" velut ex arte qii.am artifex siibstantialiier habeat, ut ista 
".solutjo contendit; vel ex nibilo sui, t^quain vemiiLaer 
" cidens, quod tantuna sit, cuQi ia Bubgtaotia. aiiqua fuoit. 
". factum, quod Methodiua intendit, ut eo evincat, paaa^ 
" Deum alif^id nmjm.;. nempe e\ njhilo etiam aubjectr et: 
" absolute, nec solum accidentia sed et substantias creai^ 
" eoque non habuisBe qdus materia a(^utrice." 

Ibid> 1. 9. h- iir.U TiviJ Addidi ex Metimdii Excerptar^ 
Ttvi, qui et supra habet lUud vrpwyiitje^ pro ylrtraf. 

Ibid. 1. 10. q S"] Hoc posui pro ^ ^, quod in PreefK 
Evang. extat, nani et Pkilocali^ ct Melhodii Excerptor 
habent i^ U. 

Ibid. i. 11. S^y Ttts Tivvaf if oijjt iirrm &c.] SubtiUor&. 
sunt quam solidior^. Nec enim uAaSa; isti mundum gx> 
alio mundo, sed ex materia &ctum volebant: et satis, opi- 
nor, vidissent, artes illas singulsres.ac proprias non Jam ej^j 
nihilo repente nasci, sed aori studio, continentiuBU, im-. 
probo labore, ac similiiun imitatione paulatim eiscitari ac 
perfici. ViCEiius. Hasc Vigerus ad Eusebii Pr^aparat. 
Legendura monet Tarinus in Notis tn. Pkilocal. mfuidMtf, 
EvvaSof ex Pbilocaiice Codd. Thuam pro m^ uxtwv. yfMdaf» 
ijua tamen mutatione nihU opus vid^ur. 



IN. MAXIMUM. 4Sf 

4 

P. 437» L 15. r« y<ip hmrh'] Ita recte PkihoaHa atque • 
Emebii MS, CoU. iSL Jmn. Sed jProf)^ Evmg. edita Me^ 
ihodii({\)iQ Excarptot Photianus ro yaph. 

P* 438. 1. Sl. oimo xnpQ^iaSoey^ Clarkis eseet oSre» ycip mfo^ 
KoiS. Cseterum hoc argumentum firmius est. Vigsru». 
At vero hoc ipaum ad partes respondentis pertinere vide- 
tur ; confcras emm quae initio ponuntur seetioni» prioii». 
Itaque illa quss^ad sect. septimam seqiiuntur, fortasse ter- 
tio cuidam interlocutori attribuenda sunt. 

Ibid. 1. 12. ffl fiiv ycLpk^ (pi>Mf&}tlai$ &c.] £x PhUocaiia 
particulam yAp addidiy faeec enim ejusdem interlocutoris 
esse, cujus priora sunt, mihi quidem videbantur. Inter 
haec non tantum in Dicdogo ciiversus M<aroioniias omriiB. 
prseterita sunt, verum etiam » Methodii EjM^erptore emissa 
universa sunt^ usque dum vencvis< ad voces, Ttoci vpoc-^xixt^ 
rai, p. 440. I. 14« Plurima interea hmusmodi omamenta' 
quae Platoni sunmio Dialogorura artinci hic debuit Maxi- 
mus, in opuscula sua transrerre amat S. Methodius. 

P. 439. 1. 8^ vrotoet^voti] Usitatius fuent tffoipob^ria^a^. Vi- 
GBRUS. Quod aet maUs Jam statuetur^ dictonmi hrotvip- 
daKTif videtur- esse, quse initio sectionis' prioris de> iisdem 
malis prolata fuerant. 

P. 440. 1. 3. fiii o-fio/Mnrix^ ^otffii] Ita Philocalia explica* 
tius^ auam Pnsp. Evang. in qua.soIum extat o&ni ii. 

Ibia. L 7. xuTdv $f 6 fovoj—- ^'vof] Ita legitur in PAt7(iy- 
cal. et Prceparatione Evang-. CoU. S. Joan. MStU^ proeter'^ 
quam quod in hoc codice xflucoO pro xoxov perperam- poni» 
tur, perinde atque in editis, ubi verba quoque ovo-k i^ajf h 
fovog, aXkot f4))y 6 pol^o^, propter repetitas voces omittuntur ; 
cui quidem lacun8& meden voluit Vigerus legenda, el ie jx^^ 
Ma^ rot. Kotxot, kukov ii 6 f ovo^, hipyuot &c. 

Ibid. 1. 9. »(r/a^] Hoc ex Phuocal, pro Hsutv aoc^-. 
Ibid. 1. 12. «AA* e^ov t) t^j owrlot{\ Ex eodem lihro r) 
sumptum addidi. 

Ibid. 1. 14. ayo^ov ^ia ro ivepyslv oyadov] Ita plenius et 
emendatius PhilocaL pro htot rd euepysrelvf ayot^v. 

Ibid. 1. 15. T^ dcr/a] h. e. homine, qui Ma est. Vid. in^ 
fra. 

Ibid.J. 16. '• artvu auK ifiv avrii.'] ItSL PhilocaL sed aZrff pro 
airfi in Prcep. Evangi extat. Verba omisit Metkodii Ex^ 
cerptor PhotianvSj qui inter haec orationem resumit. 

P. 441. L 10. ff» riva frfjov— «Iriov &c.] Hic rt pro riv« 
habet Methodii Excerptor. Loci sensus videtur esse— — 
utrum cUium quemjingas malorum auctorem^ profter aciio'* 




fftes htmanas, quee accidentia suhjfcti sunt, stKe hotntnij. 
Vide qaod ante et post Btatiiilur. Dcnique xaxtiva; est «y- 
^pttfni i ^wvi, qui supra commemoratur ad I. lO. p. 440. 

P. 441. 1. 18. aurij (fat rayra] Pro sn lectione Pr^, 
Evang. ifoii ex cicteris recepj. 

P. 442. 1. a. Movtai ij iaurto* — DOit]Ta}] Ita locum restitui 
a^Diatoga Contra MaTcionitm. Pro vocibus enim xo) lau- 
raj», priCBtat tmVoiv Prcpp. Evang. aox t. Methodii Excerplor, 
THra autem Philocalta. Unac Vigerus ait " 'AimWiwyifSf 
" videtur ista cunclusio. Retereadum enim potius fuisset, 
" hominis quoque naturam, pro tanta rerum istarum et ac- 
" tionum mutaiioue muiari, quEe sui tantopere dissimilis 
" esse toties et inciperet et desineret." 

Ibid. 1. 9. txarof inrafj^a xaxiu > £' htpytT] Supplevi hxc 
ex Methodii Excerplore sumpta. Quatuor ultima verba, 
xaxof, a E( ii/tpytl, Dialogus quoque prasstat. 

Ibid. I. 11. Ti{} Opc Methodiani Eicerploris additum 
est. 

!bid. I. 13. Tov /ifv Tsrpij tov tTieo» gccj Videtur hic essc 
tertius coliocutor, cujus mendo initio fit, (scil. ad p. 256. 
Methodiani libri De Lii/ero Arbitrio) ut eadem haereai la- 
borantis atque Valent. qui modum alium tuendi errorem, 
gocio pene reviclo, suggerat. Combefis. Notis in Me- 
thodium p. 4S4. Extat in Excerplis Melhodianis, if wv npa- 
AaScv* eSgpxi tb Kayef loco honun, l£ (w vrfwXaSs{ t» taaym. 
Ita Platoni soknne eat, scenae suse unani aut [^ures perso- 
nas inducere, quie alteri diBputatori opem fenmC laboranti 
et ad incitas, ut aiunt, redacto. 

Ibid. ). 14. wmngxnKY 8axi^] Lectio htcc Methodimi 
Excerptoris est atque PIUtocali^B. Extat in Prap. Evang. 
mtwoin&ai imuis. Delicit inter b«c verba Dialogits. 

Ibid. 1. 17. kai\ Hoc ex Methodu Excerptv^et Philocalia 
pro CT' sumpfli, 

P. 443. 1. 3. odSi yoL^ wi(-iv],Propter verbo, qoe ■eguoa- 
tur, xaI y&p h i ixTAigv tltiM >iym, videtur vel legendum 
hScv) yAo mfiv, vel addendum nf ante xfys^prout in LatJms 
vertenoum duxit Vigerus. "Efi pro htr* m libris legitur 
oonnullis. 

Ibid. 1. 3. awrf«f] Pro airftE; habent istud MethodS Ex- 
cerptor, Pkilocolia edita, cum ejusdem Exemplaribus MStiSf 
quse in Collegio Novo et Biblioth. Bodl. servantur ; ad 
tnarg. porro Preep. Evang. a Vigero idem adpositum est, 
Sed «iTi«5 PhilocalitB MS. ColL TVin. Cantalrigi^ et Pr^., 
Evang. cum edita, tum scripta m Colt. S^Joan^Bapt. AU 



(( 



IN MAXIMUM. 459 

teram tamen lectionem in codice suo invenisse videtur 
Georgius Trapezuntius Pnjeparationis vetus Latinus inter- 
pres. 

P. 443. 1. 15. vrotpei Aoyov] Ita ex Philocalia edidi^ etsi 
^oLpiXoyov Prceparationis lectionem in hunc modum expo- 
nit Vigerus comprobante etiam Gul. Spencero, qui Phtlo" 
caJiam post Tarinum edidit. " Hic u<pogiji,riVy'[ ait Vigerus, 
pro eo sumi arbitror^ quod raedium vulgo Logici nomi- 
nant, ejusque tam in majori quam in minori coUocatio- 
*^ nem : moLgakoyov autem a^pftijv, Sophisticam et ^^arijTi- 
^^ xijy argumentandi rationem^ qua quis velut otfopfi^ qua'- 
** dam, ad facilius alterum in errorem inducendum abuta- 
" tur. Quales a^opfiAs Socratici captare vidcbantur." Haec 
Vigerus, sed desideratur hujus usus vocis afogfjLYj ex^iQ- 

f)lum. Et PhilocalicB interpretem Taritmm in hoc quidem 
oco vertendo magis sequendum puto, verbis ab eo ita La- 
tine redditis, etsi enim qui quceritj rem alitery ac par est^ 
definierity indeque altert ansam prcebuerit quodlibet conclu- 
dendiy non idcirco auditori persuadebit, Scribitur autem in 
Philocal. roireo x. t. «• wg/o"» pro toDto, verum aliter ejusd. 
MS. ColL Trin. Cant. 

P. 444. !• 1. de^A' s7 ti ioxsl &c.] Ante a\>A minori tan- 
tum distinctione opus est : pro u ti vero, malim el, S^ rt. 
ViGERUS. Amplectenda est emendatio Vigeri. Clausula 
autem sententise in Philocalia sic legitur. Toiko Xg£& mapwv. 
ivolv yap ^anpov israf. Ejusd. porro duo codd. penes Thua- 
num, Tarino teste, pro xi^o babebant isl^&y quod quidem 
verbum additur in Cod. MS. ColL Trin. Cant. Dencit au- 
tem inter haec nobis non Dialofftis tantum sed et Methodii 
Excerptor ; quod valde deflendum est. 

Ibid. L 3. 1] yoig vpos o xivel&ajf ioxsl &c.] Habet tI ante irpos 
Philocalia. Haud incommode. Sed reponendum puto 

Eropter illa ad 1. 15. superioris pag. ^poo-^ijTeoy pro «rpo^, 
oc sensu, aut enim cum altero disserens atulita qucestione, 
3u€e agitata est, maximum habebit beneficium. Olympio- 
orus Prcefatione Scholiorum in Gorgiam Platonis, quam 
olim ex MSto edidi, posuit evrev^sts 7ca) ^eoopv^fji^aroov xty{i(ra§, 
colloquia et speculationum agitationes^ sive speculationes, 
§• ii. p. 563. et Eunapius, de Chrysanthio philosopho^ 
oStoo^ aKKoiirepi^ rig Iv roii^ \oyixal$ xiVYi(re<n l^iviro p. 151. 
ed. Commelin. Interea legisse, vel. legere voluisse, o3 pro 
Genebrardus videtur^ qui Philocaliam Latine interpreta- 
tus est) sic enim vertit, Nam vel auditor ex quo videtur 
moveri plane prqficiet. 

Ibid. 1. 9. Afyo^y] Hoc ex Philocalia sumiptum addidi. 



P. 444. 1.11. Tv« «! y.^ iiiavr^ xara-ntfuaf.] Ita Philocal 
ct pTfBpnTationis MS. in Colt. D. Joan. Exhibet liber edi- 
lUi, ha ii xai ^i; xaram^ji^. Mox addidi fM>i pOBt a^roKpivof 
«X ead. Phihcaf. 

Ibid. 1. 16. wooTOu] Hanc Philocalice lectionem priEtuli 
alteri pTfppnraUovis vrpi riin. 

P. +M. 1.4. «a9' «sj Anne legendum xay V> quod qui- 
dcm simili in cansa habcs iiilra ad lin. n ? Prccstatque 
)t»S' oirio Dialogas. Sed tamen fcrri potest lectio altera 
xaSf aj, ciuam cseteri exhibent, Videoque Delaruiruni \n 
editionem suam ejusdein Origejiiom Dialogi ex Philocalia 
eandem scripturam qua&i optniiam recepisse, pro xaS' Srfp, 

Ibid. 1, 5. \tysv] RepoTiendum Afyo;<,»v videtur. Statiin 
pOBt 5/ (ov pro ep' » ex Phihcal. Methodii Bxcerptore, Dia- 
iogoque et scripla Prtpparatione Evatig. in Coll. S. Joan. 
rccepi. Mox autem AEyofifvoi habet pro ytvifLtvrn Methodii 
Rrcprptor. 

Ibid. 1. 14. Aiyi ti). Ei 4u.i/cu5 &c.] Ita ordinare locnni 
post Dialogum, ut feccrat Vigerua in Latina interpretati- 
one sua, malui, quam cum Prcpp. Evang. AiyE &)j, sl ifittta; 
&c. in Gra;cis prsstare. Philoc. habet Aeyn SJ, ipoiojf el. 

P. 446. I. 5. fre^l'" ©!»!] Ila Pkilocal. et Methodii 
Excerpior. Sed Prtep. Evang. h-pe-l-t i Ku^iof, cujus AfS. 
iw Co//. S. Jban. verba omisit propter illa r^i «axii hic repe- 
tita 

Md. 1. S. ai ysip] Hdc posui pw^ yip, quod in telttum' 
Praparalionis invexit jpse VigeniB, ut ex Latinx ejus intftr- 
pretatione constat. Certe non tantum Pkilocal. ou prae- 
«tat; sed etiam edita a Rohertb Stephano Eusehii Pr<epa- 
ralio. 

P. 447. 1. 8-. KoxfTvo] Ita omn» prarter Prcep. EvaHg. in 
qu(r emf ieixiim. 

Ibid. 1. 15. £i<xKpi3^vaf] Siaxo(r|:i.i]^vai/, quod' prrestat Me- 
thodii Excerptor, Combefisio magis probatur. 

P. 448. 1. 3. ri ft^' JvSj] Ita PrtBparationis MS. Call. S. 
Jhan. et tS fiijStvoj Philocal. sed td fte5' ivo; Preeparvt. edita, 
ubi Vigerus, " Legendum videtur ftiiy Wj, vel unico verbo' 
«pjSfvof." Nihii ad rem habet Melkddii Exeerptor', veV 
Dittlosus. 

Ibid. 1. 6. hi eisfyw/a] Cunj in PreBparalime' edila ir« 
t6ipy»(r!a hic exstitisset, idcirco, quoa sequitur, nionuit' 
Vigerus. " Sensus postulat iv rfieytfrfa, proxinie cum s6- 
" quitur M ytlfoyt." Extatque Itictio ipsa in MS. Coll. 
S. Joau. necnon in Philocal. Diotogo, Methodiiaae Ex- 
terptore, prscterquam quod Phitocaliee MS. ColL SSi Tfin. 



IN MAXIMUM. 46i 

Cant. in textu suo habet m^ M mendb^e pro tir' fii^ 

P. 44p. 1. 1. ^vvafteva] PrcBparatio SuvajMvoi, ubi Vigeru^,; 
'^ Praestat oomino Suv«cftfva, ut referatur ad rema non ad 
** (3eol" Atque extat haec lectio in Philocal, et Dialoeo. 
Verba hic praeteriit nonnulla Methodii Excerptor^ Statim 
ante restitui tov ante aov, quod omiserat Vigeriana PrtB^ 
parqt, editio. 

Ibid. L 7« <ruvdrro^ li h x6<riJLo$ &c.] Cum verba quse ve» 
quuntur omnia a textu abessent, aSuvarov rour^ cf u^)}^ y«yo- 
vfv^ Xeya v ■ ■ ■ t^v <r6ra<ny «x*V> ^a Methodiard ^cerptoris 
solius ope restitui, in quibus tamen xtfrov malim legere pro 
TodTo, Deerant autem verba in Prceparqtione et Philocalia 
prppte^r fo ^oior?Xnrroy. Pesieratque Maximum describere 
J^ialogus Origeni ascriptus. Ita vero in Annott. ad Pr^gp. 
Evang, Vigerus, ^^ Mutila ista sunt. Commode sic ox- 
" ple^33 Wf ?^ aw/^avDs ^fiv 6 xocTfto^^ xm) &c/' Et Trape- 
zuntii (^uidem versip, qui Eusebianum opus aute Grseoe 
illud edituin interpretatus fuerati Vigeri en^eudationi i^- 
vet^ Codex ipterea PnBparationis in Coll. S. Joan. $erva- 
tus locum hoc modo ordinavit, (ruvdffro^ li o xoirjxo^ xa) m 
hufpopaiv 8. T. X. x. cvvefdosy (Habet (Tuvefco^ Ifiv Methodii Moth 
cerptor) rh <r6v^tTov ^icUfiv tivttv /a/^iv |x>i9yetiii, Cseterum in 
vpcibus, To yoi^ (Tuv^gTov scribitur in Pneparat, edita rJv pro 
ri, ubi tamen Vigerus to rescribendum adnK>nuit. 

Ibid 1. 13. i]v ^ore xccd' ^«tura] Negari facile posset, quOjd 
hic ^ssui?iitur. Vio:Ejiys. 

Ibid. 1* 14. n ^M\ Ita hic et Iqco ac} 1. 17* scribitur in 
Codice ColL $, Jodnn et Philocaliaj sed a PrieparatioHe 
edita utroque loco abest articulus; posteriorem quidem 
omisit Mcthodii Excetptor, 

P. 450. I. 4. i}v $s ayevviira] Hoc supplevit Methodii £«- 
cerptor ; itidem particulan> xal in vocibus ivo i^ fA^va, Ha- 
bes initio Maximiani Fragmenti, Snep ov fJi^ixP^ T(kiTOv Jrea^ 
xui fioyov. pag. 432. lin. 8. Ca&terum desunt plurima in 
ip^is illis Methodiani^ propter ro OjUrO<OTsA#vrov. 

Ibid. I. 3« 7vo( crap^cv— 9 etBoi] Hoc totum cum s\q)pU* 
visset MethQdii Excerptor, cmt% pro ovta legendum cen- 
sui. 

Ibid. 1. 6. ^xei Se (rof fM^lev &c.] Haud ^mpIiiQcm esse 
materiam«, auctor iterum probaturu^ est. 

Ibid* L. 11* Ovxotiiv el fu^fy twv Swmv a^l iwfco &c.} £t 
baec cpnsequeptia oppido quanfi infirma. Tota enim h^oc 
kyriifAyc^^s esl; x^' ^o^ non xa^' vAifv« V}0£^y.$. GeoH- 
npm q])ii4 HMNaw^ ^gI^Ujwi «h Hq»c|9ittip in No^ «d 



46» ANNOTATIONES 

Pkotium pag. 82. allaturo ; fl xctrei r^y vktiv, oKKot fi^ xarei 
raov troiifr^oay (an rois voiinfras ?) ^ arri^trt^ ^v, l<xyp^^* o» 

P. 450. L 12. oXX^Xoj^ ii ravrx knU&TOui] Debeo hoc quo- 
que Methodianis, 

Ibid. 1. 14. ^oxfi o^oi ra ftcpi} /x^ avai^miea &c.] Sibi vult 
illud responderi qusstio, partes materiales non alteram 
alteri ferre exitium. Conferas quae infra occumint ad 
pag. 451. Hn. 2. Rem aliter administravit in interpreta- 
tione Vigerus. 

' Ibid. T. 16. ourcof hc^^ ^^ PhilocaL et Methodii Ex- 
cerptor. pro wrp^ ixj^. Verba conferas quae supra habes 
ad pae. 435. lin. 8. 

Ibid. 1. 17. ayaiperixoy] Ita PhilocaL et Methodii Ex- 
cerptor pro eafefTpnl%%i¥. Saepenumero in verbis ante positis 
iivetiptTiKhv habetur. 

P. 451. I. 2. rei 8« t^^ Sxtj^ — ffiv] Hoc membrum oratio- 
nis Philocalia supplevit. Hodie enim a Prceparatione 
Evang. abestj) olim vero fortasse Georgius Trapezuntius, 
qui Eusebium interpretatus est, in codice suo simile quid 
invenit. Habet quoque MethodH Excerptorj reim-a 8« etvai- 
pmxei Tt>w^s. 

Ibid. 1. 5. ovh' axnoL s(rovraf v\rj] Suspicetur quispiam le- 
gendum esse, ouS* auroi ea-ovraf 3x>j ft/a, ut supra ad lin. 11. 
Et Geiiebrardum video, qui Philocaliam OrigeJiis e codd. 
MStis interpretatus est, ita vertisse, non erunt miius mate- 
ricBf neque una materia, Sed nihil mutandum. Vid. infra. 

Ibid. 1. 13. To iLYj slvui TYjv 5Xy/V hUvurai] Georgius qui- 
dem Trapezuntius, quem ■ plus semel commeraoravi, lo- 
cum ita Latine expressit ; Cum autem alice renim aliis 
opponuntur^ non eadem esse videtur materia onniium, In 
omnibus tamen libris lectio recepta extat, neque etiara 
Genebrardus ille in Philocalia sua hic quidem diversum 
quid posuit. 

Ibid. 1. 14. Ss/xvuTo/.] In Prceparatione Evang, Eusebius 
addidit ; Toa-avra xa) 6 'UTpQ^r}\a)^s)$ avyypaipsvg. In Philoca- 
lia autem scholium hic adjectum est, de quo dixi supra in 
Monito, TauTa aTro t« ^. Koys ttjj EucreS/» t5 Ilaft^/X» svay- 
ysXix^c wpoTrapaa-Ksvrig wa^gx^e&XnjTa/. MaJ/jxoy Be eltnv, oog ^>j- 
(Tiv 6 avTog F,v<rsSiog, ovx a(rv}i/.ov sv rolg XptfiavoTf (rvyyga(psoog 
(in verbis t>j ^^crs* praemissis). avToXs^si 8* svpYiroLf ravra xs/- 
jxeva, xa) sv rco *ilpiysvovg vrpog M.apxioovtfag xa) aKKovg alpsrixig 
SiaXoyo;, "Evrponlov hixa^ovrog, Msye^iov 8f avriXsyovrog. Joan- 
nes Tarinus, qui scholium edidit, ait; summorum theo- 
logorum, Basilii et Gregorii, qui Philocaliam ex variis Ori- 



IN MAXIMUM. 463 

genis comment. excerpserunt, hanc esse, non cxscripto- 
ris alicujus, observationem, sibi satis probari tum form& 
ipsius, tum quod in tribus codicibus (nescit, an et in om- 
nibus) reperiatur. Certe in tribus illis, quos ego in usus 
meos adhibuiy eadem haec annotatio adscripta est. Porro 
alia praster Maximi isthasc prorsus ejusdem argumenti 
a Photiano Methodii abbreviatore afferuntur, quorum for- 
tasse pars saltem eidem Maximo debetur, panter ac non- 
nulla quae in integra parte ejusdem Operis Methodii De 
Lihero Arhitrio comparent. Sed videsis Monitum Maximo 
pnemissum sub init. 



S. SERAPIO. 



TOL. I. 



Hh 



S. SERAPIO. 



S, HiERONYMus, Lib. De Viris IllustribuSy 

cap. xli. p. 115. 

oERAPION, *undecimo Commodi Imp. anno 
Antiochiae episcopus ordinatus, scripsit Epistolam 
ad Caricum et Pontium de haeresi Montani, in qua 
et haec addit : Ut autem sciatis falsi kujus dogma- 
iis, id est, nw(B propheti(£ ab omni mundo insaniam 
reprobari^ misi vobis ApoUinaris beatissimi qui fuit 
in Hierapoli AsicB episcopus litteras. (Euseb. v. 19.) 
Ad Domninum quoque, qui persecutionis tempore 
ad Judaeos declinaverat, volumen composuit, et ali- 
um de Evangelio, quod sub nomine Petri fertur, li- 
brum ad Rhosensem Ciliciae ecclesiam, quae in hae-^ 
resin ejus lectione diverterat. Leguntur et sparsim 
ejus breves Epistolae auctoris sui «(rxtjVft et vitae con- 



gruentes. 



* Annus xi. Commodi postquam solus imperasset^ cum an. 
Christi 190. vel 191. convenit. Hieronymum autem hoc loco 
atque Eusehiura, qui in Chronico ordinationem Serapionis an- 
no X. Commodi apposuit, erravisse ostendit post Lequinium Ori^ 
ent. Christ. tom. ii. p. 703. Gallandius Prolegom. tom. ii. BibliO' 
theca PP. p. xxii. ut Serapionis episcopatus initia in rii. vel viii. 
^everi Imp. annum conferret, sive A. C. 199. 



Hh2 



S. SERAPIONIS 

ANTIOCHENI EPISCOPI, 

QUI FINE SiECUU SECUNDI FLORUIT, 

FRAGMENTA* 



6 , BX EPISTOLA AD CARICUM ET PONTIUM. 

WnilS ^€ ^ tSto uSfjfTi m Tfi^ '^sv^S^ TcwTi\g Tci^ea^ 

Tfi^ eTnKcLXHfjLevfj^ vecL^ TSPo^fjfreicL^ (scil. Montanistarum 

haeresis) eZ^eXvKTo^ jy ive^HcL 'Gta^ci, TTeiaTj rJf ev jcocr/ico 

iu^iX(poTffTty weTTOfi^cL vfMV yjtf K?\M^iov .^ATroXivcLfiov 

10 Tov fJLCLKCt^iooTATii yevofJLevn ev ^le^cLTTo^ Tfi^ 'Aa-icLf €«- 

CKOWOV yfCLfJLfJLCLTCL^ Attulit hsc Eusebius lib. v. Hist, c. 19} 
ubi statim post addit : 

*Ey raxmr^ Se tJ tou SapaTr/wvo/l^iroXjj, xal uTroaijfj^axr&s fi" 
povTcq hoc^opoov efriaxoiFwv iv 6 fLev ti$ oo8e 'srctff dTreO^ijjbb^yaro* 

i5Avpfi}\iW Kvpfivio^ fJLdL^v^ iffaS^cLi vfjLCL^ evxof^cLj' 6 U 

ris TovTOv Tov r^irrov AtXw II^^A/O^ 'I^AiOf cLTTO AeSeXTS 

KoX^veiu^ TiJ^ Q^tiKfjf eTria-Kvro^' ^ o Qm o iv tw 



Atque ut sciatis^ inquit> qua- 
liter universa quie in terris est 

20fratemitas, operatioiiem illam 
simulatde factionis^ quae nova 
prophetia nominatur, aversata 
atque abominata est> beatissi- 
mi patris Claudii Apollinans 

25 qui Hierapolitanae urbis in A- 
sia episcopus fult^ literas ad vos 
miii. 



In eadem Serapionis epistola 
leguntur subscriptiones variorum 
episcoporum. Quorum unus sub- 
scripsit in hunc modum : Aure- 
lius Cyrenius martyr opto vos 
bene valere. Alter autem noc 
modo : .£liu8 Pubiius JiMus 
Deueiti colonise Thracis epi- 
scopas : testor Deum qui in 
csIjs est^ quod beatos Sotfts 



Hha 






^r A^ 







*.% 



■\ ^ 



t 




feff^enm 



S. SERAPIO. 



47« 



,Co/jL€VOI (for. legend. xarffXa^o/xfv) OTToict^ fjV oi^iTeoo^ o 

Ma^^KiAvofy K^ (fbr. 3; %ou) eeuuTa ffvamouTfi /i9j vocov eb 

iXai\i^, A [juf^fia-e^s e^ m v/juv ey^tt^. eSvvyiB^fi/juev ^ 

6 JSA^ aJiSMV r aa^KfiCAVTcov eUfro tSto to evcLyye^jov^ THTef^L 

tsa^cL Tuv SicfJox/uv Tuv KcClcL^^cL/jLevcov eu/rSy k^ AoKfjToL^ 

KAh^/jLev {tcl yk^ zsXeiovcL ^^ovf\/jLGLTA^ eKeivcov e^ii Tff^ 

^i^cLO^KCLXicL^) x^fja-ci/jLSVoi ^TTCL^ cWTCov JifAS^fTv yjif «;- 

felv TO, /jlIv wXeiovcL tou ofiB^du Xiiyov tou XcoTfjoo^' tivol ^ 

10 w^ec^ie^cL/i/jLevcL, ei k vTreroi^cL/jLev v/juv* AttuUt Eqsebiu» 
lib. vL Hist cap. i2. 



tres brevi me exspectate. Cum 
autem deprehenderim cujus o- 
pinionis et sect» fuerit Mar- 

15 cianus^ qui §t sil^i ipse repug- 
nabat pon intelligens qus di- 
ceret, sicut cognoscetis ex iis 
quae ad vos scripta sunt. Mu- 
tuati enira supradictum evan- 

20gelium ab iis qui illud didice- 
raut etcontinua exercitatione 
versaverant, hoc est a succes- 
sorihus ejQrttipi qvil Marcianp 



praeiverunt, quos Aoxi9t«k voca- 
mus (quippe ex horiim schoia 
pleraeque illius opitiiones £ok-^ 
ere) le^e^di copi^fttn pacti su- 
rous : et deprehendimus mulfa 
quidem iii illo eVangetio cuiii 
recta Servatoris nostri ^it cos^<^ 
sentire : nonnuUa vero discre* 
pantia a rectas fidei ratione a4-* 
jiincta 'ess<5, qqi et ves^tr» cn»? 
sa s^pjecim.us. 



»*-*» 



Socratis historici testimonium de recta Serapionis fide circa Christi 
15 animam humanamy vid« topra ad S. Apou.inaris f ragmtnta, p. 153. 



«h4 







^ift fAtr^inir^i BtluAte it m ik n> J9v9 in^m^ifti- 
tsf, ix iyy^iii^ imrrii *.pS^tiim''0^^r*^, JU n rm 
i3fO( rir Ko^ i^j^i^, i^Tt rh helfif^tt4*f i^y nv 

Hoc attillit Eusebius lib. tI. Httt. £ap. 14. 



^am vero Bicut be&Eus dicebat tus Hebr 
Presbyter, qnandoquideiii JDo- 
mmus omnipotentis Dei apo- 
■tolua ftd Hebrxos missus AiC'^ 
nt, prx modestia Paulus, ut- 
ptrte qoi «d gentes erat direc- 



apbstolum te 



inBcribit; tum ob b 
am erga pomiaum rererenti- 
am, tum quod es abuiidaiiti ad'!^ 
Hebrxos ipse gentium pneco 
a apostfdna scribeFet, 



ANNOTATIONES 

IN S. SERAPIONEM ET ANOK. 
PRESBYTERUM. 



P. 469. 1. 6. "Chrmg ii xa) rovro 8<8))r« &c.] Eusebius pf«' 
inisity Tcov ^s 'AvoXiva^lou Kara. t^^ SijXcodeia^j ulps<reeog (sCv 
Montanistarum) jxvi^jxijv mTro/ijTa/ Sa^aTr/flov, ov eTrl twv ^ijXou-' 
j(t?va)v p^i^vMV jEtsTdJ Maf iftivov Mr/crxowoy t^j 'Avtioj^scov lxxX»;o'/a; 
xcLTiyjsi \6yo$ yin^aj* fji,ifjbvriraf de «uto3 Iv *8/a wis-oXj tJ «rpSj' 
Ka^ixov xui riovTixoV' (riovTiov Niceph. Hieron. Eusebtusque 
infra lib. vi. cap. 12.) h ^ hsv^vvoov xa) avrog tijv avrijv tilpstni 
mXiysi ravra' "011122 hl xa) rovro «JSijTg &c. Apollinaris 
autem scriptorum adversus supradictam hceresim mentionern 
facit SercLpioy qui circa hcec tempora Antiochenee ecelesice 
episcopus post Maximinum fuisse dicitur, Nam in epistola 
qvam ad Caricum et Ponticum scripsit, ectndem refellens 
nceresim Apollinarem nominat his verbis : ATQUE ut 
sciatis, inquity &c. 

Ibid. gjSijTg] Hanc JR. Stethani lectionem» quam exhibet 
NicephontSy revocavit Strbtnius. Porro Hieran. et Riifinus 
habent sciatis. Sed Valesio ex scriptis suis, quantum con-f 
jicere licet, iSijt» ponenti, patrocinatur cod. BodL seu SaviU 
et, ni fallor, cod. quoque Norfolc^ 

Ibid. I. 7. iTrixaAoujtAev))^ via^ «rgo^e/a^} Terttdliamis de 
jejuniis initio. Hi Paracleto controversiam faciunt : prop^ 
ter hoc novce prophetice recmantur^ Et in lib. iii. contra 
Marcionem sub iinem de caelesti Hierusaleim loquens. 
Hanc et Ezechiel novit^ et apostolus Jodnnes vidity et qui 
apud fidem nostram ^est^ novce prophetice sermo testatury ut 
etiam effieiem civitatis ante reprcesentationem ejus conspectui 
futurdm tn signum prcedicarit. Et in libfo iv. cap. 22. Et 
in lib. de Resurrectione camis sub finem. Hieronymus ifi 
Catalogo ubi de Gaio. Firmilianus quoque in epistola ad 
Cyprianum. Illi qui Catophrygas appellantur, et noiHu 
prophetias usurpare conantUr. Et rursus in eadem epi* 
stola. Plane quoniam quidam de eorum haptismo duhitmt^ 



474 ASSnSOTATKKSES 






peuat tt Fcnckadft. hmqmt ti m^*. qmi 
ei fuif/mt^ mimu pmiier repftmiumi H 
ramnu (xc. qttam qiikkiD pnrioioacai a M 
dam HTtyuan tmmt mm dMta, Kzm tt 
etid^ obi dicft : Se^ viderimi qmi 
antiau Mrn^/f ^^ aiaiitm.4 jmdiumi 
rtpmimda %int nmniima qmisqme tcc Wrcliik.» 
qtlttUf. VilLEflCf. tVM^Tifbnie^ «di/. &<p^ 

feuio yaUwma CTttar^jy ny apMJ Nictpk, ct 

n ir %fiftf cAik9insr$ t% mta rip BtMmpn^^ bjp rd. RT 
Std fcripci codicef Maz. Med. Fuk. ac Saiilii 
lubent r^ §v xia^ U^K^ir^T^f ec roccs illas qoas 
n ^mI t^ tbimtpiMnif bap^ non agnosciint ; <|ood 
Rufiotif* VAtEf lOf* Nout StrochiuSy kctioaeai 
tam haberi in codicis Feneii htdi. et Nicepkon^ 
mddaii cod» NorfoU. prsrter SaviL illum seu BcdL Habet 
auteiri Su:ffphr/rus h m xiic^iM. Porro vertit Rufinns^ qu&a 

cujiiii interpretatio ita &e habet, ab omni /rattrnitaie qtue 
in univer so mundo est. 

Ibid. J. II. y^o^ftfltra] Fortasse scripta potius verten- 
duni. Vid. supra not. ad Apollinarii Fragmenta, 
p. \0(), 

Ibid. I. 14. ivKrn/xii^aT'^] xrKO<Ti(ye^uzluiTO MS. Norjolc. in quo 
codicc rnox ravTov pro tovtov. 

Ibid. 1. l(i. a^ro AgScAToO KoAovg/aj t^j €>paxr^$] Sic supra 
innoininatus auctor de Zotico episcopo dixit airo Ko^vijf. 
et i^olycrates in epistola ad Victorem Papam Qfourea^ oro 
Eu/xiviia^. ^Juita hujiismodi tbvtxoi efferuntur cum praepo- 
sitionc, ut notavit Stcphanus in libro de urbibus. Debel- 
turn Hcu Devcltiim colonia in Thracia raemoratur a gep- 
graphiH, ct in nummis veteribus quos edidit Joannes Tris- 
tatmti. Anchialus quoque quae postea noi^ninatur, urbs e^t 
l'hraciu! batis nota. Sed non sine causa mirari subit, cur 
in hac cpiHtola Scrapionis Antiocheni episcopi, subscrip- 
tioncH c|)iHcoporum Thraciie fuerint a^ectae. Equidem si 
CQnjccturic indulgere licet, ex,istimo episcopos Thraci^e 
epistolaui scyripsis^e ad ecqlesi^s A^isp et PJiurygi^ ^dYcr&u» 



IN S. SERAPIONEM. 47J 

prophetiam Montani. Eodem plane modo, quo preBbytcri 
Viennensis ac Lugdiinensre ecclesia super eodem negotio 
ad ilks soripserant, sententiam suam de nova iila propbe- 
taa exponentes, ut supra retulit Eusebius. Certe has sub- 
seriptiones ad calcem alicujus epistolae adjectas fuisse do- 
eet vel hasc una Aurelii Cyrenii subscriptio, AureUus Cy^ 
renius martyr^ opto vos bene valere. Porro ipsius Serapio-» 
nis epistolae episcopos illos subsoripsisse, nequaquam ve^ 
risimile est. Primo quia Eusebius id non dicit, sed tan- 
tum subscriptiones plurium episcoporum in illa Serapionis 
epistola tontineri, sicut Apollinaris Hierapolitani epistola 
eidem Serapionis epistol« subjecta fuerat. Hoc enim 
consulto fecerat Serapio, ut plurium episcoporum auctori- 
tate Montani sectam convinceret. Praeterea qua ratione 
fieri posset, ut episcopi Thraciae subscriberent Jiterfs epi- 
scopi Antiocheni? Credibilius itaque est id quod dixi, 
episcopos scilicet Thraciae communi nomine scripsisse ad 
ecclesias Asiae et Phrygise. Quodautem Baronius haec in 
Concilio gesta esse censet in Annalibus ad annum Christi 
173. numero 19. segre id illi concesserim. Neque enim 
subscriptiones illae Synodicas literas sapiunt; nec Eusebius 
ullum concilium vel in Asia ab ApoIIinare, vel in Graecia 
eoactum esse scribit. Sed nec TertuIIiani locus ex libro de 
jguniis quicquam facit pro Baronio. Aguntur prcsterea per 
Qraecias illa certis in locis concilia ex universis ecclesiis^ 
per quce et altiora qucedam in commune tractantury et ipsu 
reprcesentatio totius nominis Christiani^ magna veneratiowe 
celebratur. Hic enim Tertullianus non de conciliis Catho- 
licorum loquitur, sed de conventibus Montanistarum, ut 
sequentia aperte demonstrant. Valesius. Habet Nvceplu 
kao Ttii AswXt^j pro omo AsSeXrov, Tillemontio in Mem. 
EccL tom. iii. Art. S. Serapion^ ut sentiret synodicam fii- 
isse hujus epistolam, idonea causa videbatur episcoporum 
in illa subscriptiones ; quas quidem in tomo ii. BibUothecce 
suae PP. omisit Gallandius, dum Serapionis fragmenta 
una cum Valesii notis repetit. 

P. 469. 1. 17. Irji b &cos 6 ey roi^ o^pavolg] Similis est baec 
jurisiurandi formula verbis conceptis Clementis, non Ro- 
mani sed Aiexandrini, etsi aliter sentiunt^nonnulli, apud 
Basilium Magnum De Sp. Sancto cap. penuit^ quse oni^ 
dem sanctissimam Triadem testantur ; ^ji o 08«^ x«l Kopio; 
*Iij<roO? 'Kpis'0^y xa) ro Tlvsvfia ro «yiov. 

P. 470. 1. 1. 6 h 'Ayp^iaXa)] \d est «piscopus AnchiaKy 
quod est oppidum in Thracia ut dixi. At Chri^phorfio- 
nus h«c ita vertit^ quasi Sotaa in 4irb& Andualo-^daBim^ 



T 



47(S ANNOTATIONES 

nium Priscillie ejicere volufrit, quod falsum est. Neqne 
enini Priscilla Anchialuin vcnit ; aed Sotas episcopus fama 
novie illiita prophetis excitiis, tx Thracia in Phrygiam 
navigaverat, ibicjue Priscitlaiii, non divino Spiritu; sed a 
dnmone agitari ccrnens, tam cxorcismia purgare tentave- 
rat. Non solus autem Saias, sed et plurimi aiii episgopi 
in Phrygiani tunc temporis profecti sunt, ad prophetiam 
illam de propinquo examiiMndani, ut diserte testatur ano- 
nymus ille scripior in cap. Jfi. supra. Porro notanduni est, 
Sotam mortuuin jam tiiisse, cum h^c scribebat ^lius Ju- 
liiM, Quod satis indicat vox illa fiaxapmj, quam Grjeci de 
mortuis solent usurpare. Quod si Sotaa adhuc super- 
fuisset, ipse profecto hanc rem subscriptione sua finnaa- 
»et. Sjc etiam iritdligendum est, qood Serapio Apollina- 
retn ft4xapi»TaTov appellat, quippe qui jam vivere desiisset. 

VaLESIOS. De USU VOcis fiaJtaoiOf ad DlONYSII Co- 

BlNTHii Fragmenta supra ahquio notavi, p. 17:. 

P. -470. 1. 2. T^f nfii!rxi'\A.ijf] Hicc Priscilla, seu Prisca, 
Uti nonnulli cam nomine appellant, alteni liiit ex duabus 
illis vel tribus mulierculis, quE Montanum sectabantur. 
Alteris duabus Maximilla et Quintilla noiiiijia erant. Hu- 
ju8 quoque historife de dfemone Priscillfe mentiotiem duo 
alii scriptores apud Eusebium fectTunt, Apollonius et 
Anonymus contra Cataphrygas. Vide infra. De alia au- 
tem quadam pseudo-prophetissa in Cappadocia similo 

Juid agente mentionem faclt Firmilianus apud Cyprianum, 
Ipisl.jS. ait enim, ab exorcista viro probato convictura 
fuisse spiritum, quo illa ferebatur, mnlum, qiii subtili fal- 
laciaeliam koc patilo unte preedixerat, venturum quendam 
mverSum ei ietitalorem infidelem. p. I4d. ed. fialiizii, seu 
fienedictin. Catholici nimirum spirituin erroneum objur- 
gare ct loqui ulterius prohibere soliti sunt, contra vero 
Montanistse eundem ad iQquendum plura provocabant. 

Ibid. 1.4. i, roi'( in?,t:3iTa> r^a^fis^-»] Forsitan Apollins' 
rii scripta conira Montanistas hic designantur, qus qui- 
dem missa sunt a Serapione, quo certiores Caricus et 
Ponticus lierent, quantopere uniDeraa ecclesia novam de- 
testata sit atque aversata propheiiam. 

Ibid. 1. 12. 'HnjTf yiji aEEAfoi 8cc,] Pnemisit hseo verba 
Euscbius tragmento sequenii : Tstt Vi "SaqaTtiwioi t^; wee! 
t^m a,a%i,aiOJt, xai a?Aa fisv sixo; aaile^af map' hegoi; ira-OfAvi)-' 
fuira' cl; ^fiai is fi.iva xvr^Ai^» tol ■srfios Aoitvm» ix^xnViix.arit 
Tiki w«fi Tsi' TDu liwyfLW Kxipi)' 010 T^f (if Xjjf^y w/s-oio? CTrt 
T^» 'hviaixTjy i^iAoSpijffXiiav' Kai t^ Wfo; llokriov xal Kapixoy 
ixxAijiriaf ixovf e^Spcttf x») ilUaf w^is kriftos ^isVXeil' htfos n 



IN S. SERAPIONEM. 477 

tmjvrerayfji.ivos auToJ Xoyoj tnrsp) toS Xeyofievw Koroi ITrrpoy euay- 
yeXiou* ov vreifoivjraf aTreKiyyoiV roi ^euhaag kv avrm eipY)/xfva, $iflt 
riva^ 6v T^ xaTa 'Pcoo-crov mafo\^ia^ (urbs est Cilicise, notante 
Valesio ad dextram intrantibus Issicum sinuiTi, et alii qui- 
deni cum simplici <r scribunt, inter quos est Stephanus De 
VrbibuSy et Tneodoritus in Religiosa Historia^ cap. 10. et 
11.) 'fsrqo^afrsL t^^ el^ijjxlv)}; yqoL^^g^ elg BTepolo^orjs hiatrxaKia^ 
avoKsiKavTag' ap* o3 eifXoyoy ^gax^siag ^apa^i^ai \e^8t$j $1' coy 
^v el^e mqi t5 j3i§X/tf yvitfwriv 'STooTi^atv «tco y^a^oov* 'HMEIZS 
ydg a^eXpo) &c. Porro Serapionis multa quidem alia doC" 
trincB monumenta penes alios exstare credibile est. Ea /a- 
men ad nos duntuxat pervenerunt, quce scripsit ad Domni^ 
num quemdam qui persecutionis tempore a jide Christi ad 
Judceorum superstit ionem desciverat : Item illa qurB ad 
Pontium et Caricum ecclesiastinos viros exaravit : alice quo- 
que ad alios epistolce, Prceterea liber de evangelio Petri, 
quce in eo falsa erant coarguens. Quem quiaem librum 
composuit in gratiam quorumdum ex Rhossensi paroecia, qui 
occasione illius evangelii ad docfrinam a recta Jlde aliemam 
declinaverant. JSJec vero absurdmn fuerit pauca qucedam 
verba ex eo libro commemorarej quibus ille quid de isto 
evangelio sentiret, exponit in hunc modum : NOS enim 
fratres &c. 

P. 470. 1. 13. Toi^e ovo^jLtaTi] rot Se ovofxaTa ed. Steph, Scri- 
bendum puto IvoikaTi^ ut scribitur in codice Maz. Med. 
Fuk. et Savil. Atque ita legisse videtur Rufinus. Sic in- 
fra loquitur idem Serapion to xns avrwv mpopepofjLevov MfjLari 
XIeT^8 evayyeXm, Hnjus porro evangelii secundum Petrum, 
mentionem facit Ongenes in conunentariis in caput xiii. 
(tom. X. cap. 17.) Matthaei. Fratres autem Jesu putant 
nonnulliy ex traditione Hebrceorum, sumpta occasione e;c 
evangelio quod titulum habet juxta Petrum^ vel ex libro 
Jacobij esse Jitios Joseph ex priore uxore qucB convixerat 
ipsiy antequam duceret Mariam. Va lesi u s. De hoc aliis- 
que Petri apostoli nomine libris confictis, ita Eusebius 
Iib. iii. Hist. cap. 3. to' ye /xijv tmv l9rixexXY)fAeva)v auToS (Petri) 
vrpa^eoov xa) To.xaT avrov «voftafffAgvov ETArFEAION,. Tort 
Xey6i/.evov athou xr,PvyiJLa, xa\ tvjv xaAouft£Vi]V a70xaAt;\[/iy, ovV 
!Xwg ev xa^oXtxolg io-fjLev mapaleMi/^tvov^ ori fAjjTS app^a/ooy, ft^f 
Twv xod' ^fta; Ti; IxxXijo^ias-Mttf (Tuytpajpexjs Tal$ e^ auToov (TW" 
ey^^pr^daTo ftaTu§/aij. Ubi tamen Valesius videndus. Certo 
vero certius est, nullum veterem scriptorem, cujus opera 
nobis adhuc supersunt, hoc Petri evangelium tanquam 
librum dsenrveus-ov adtulisse ; imo rarissime a quoquam 
' etiam prolatum esse. £t nota curam magni prsesuUa de 



<-« 



•* 



^■■? tru a 



frr ■rtfm 'j^zz: 



ji_ .-. • r 



__Z. 3C: 5(ru 



ir i^.jr T-; i« ii »'iTi...- ■ .#i- --•» — ."-& -iSrfTij: ir:. icne flr 

orrrD.": r". -;£".: r .;."'. iri- ••»?....■ r:>-^ ' r-" T/»»«aH- csiV 

L*Gn«-T.r-r! ':'j'y.\jfi *tj=t-^.^-. : :«^"iJ::l rr^; :,— .1:2 ziffic ise- 
tytn .*^*-^'^t*r.T vj: .-■:;?»-:? *r::zi.- !•::•.:- «an= ns-ar^-raLl 

> " » - - - 

• • ' • ■ • • _ r ^ 



• •* 



>■-- -•' 



-=-*- .> ... Ta 






.*.. 




*r ', •• '. : ''* . '7 ' '- r? ;• : : . ■ i-i.i_ rer; 

., «-^ . . . . '. ■ _ ■ ^ C..^ *.. 

t- ^ •. . ' ■, •T t.T. 

* ■ ^ ' ^ ^* ■- - / •- ^.-- .. - .- 

»^ . .. ........ - ... 

»■ « . - f «r ^f 

rr ? '.' '. '. ^r "'" i/' •■'. ^''. '•aIE.t!'. *. .~. ~~ ^T z 

p .'^ • .'•' ' ? r . -r : : - 7 : £;>/•'-'■■• -'•-' * -^' - " " ■ ■■■" ■ t' Z i 'Z 

v.'^'.>r'. .:. .\:- ':' ::. S^;s:::o. ^v -r iTZt!:^ : :l.-i ztxr. 
co'.'.:/.'',':'-* -•;.■ <:'-'.•:-.:■ .^ a - .iCCt=5or:b.-5 z -:'.Lr.i-T. ~. 2PTe- 
t!'',^.'' -f;- ''^ -i '*',y,7T5iu '::'.f.;i'\"--r; c -crj-T- hs:e?:n: 5^::^:::^- 
tu.' Mar^iir. ;'-• N:'.'! hoc iO-'-o ■•id-"'.:r.: :r.:trr-rc:c<. De 
Jjfj^:,*r:'i h'4::'rW.'- r. :i Cr.ri-.iurr. non vere. sc<i orinlc-oe 
tkrr.-.j:. ;rr;-rr}<i^ i.^ri p<-»s'jn^:qv;e eije diccbanr, C-enieriS 
•AJexaridri.Tii'» i:i iio. vii. Strorriarei. e: Theodorl;us in iirro 



IN S. SERAPIONEM. 479 

t divinbrbffi Dect*etorutn dap. 12. Hujus sectak prihceps 
' fuit Julius Cassiatius, ut docet Clemens in lib. iii. De his 
Methodius in convivio pag. 1 10. cog 6 apTefjLoig xa» 0» ^oxiia-u 
i KUTov oiiFo^YiviiMm mfvxevai. Eusebius in libro I. de Eccle- 
as^tica Theologia cap. 7. Hieronynms in capUt i. et iv« 
£pistolae ad GHJatas. Suhrepunt hoc loco cettrce fuereseSy 
qute puiaiwam Christi carnem vindicanteSy Deum aiunt 
Shristum esse, non hominem. Hujusmodi hasreticos Latiidi 
jJPhaintasnjatarios vocarunt teste Prudentio. Hieronymuft 
fn cfkput vi. EpistolsQ ad Galatas Tatianufti hujus sectB^ 
facere videtur auctorem. TatianuSy inquit, tjjui putaiivam 
Christi camefn introducens^ omnem conjuncHonem inascuU 
ad feminam iminundam arbitratur, &c. Sumpsit autem 
hanc loquendi formam Hieronymus ex TertuJliaiio, qui 
initio libri de carne Christi ita dicit : Sed et ^ui camem 
Christi putaiivam tntroduxiiy iecpie potnit nativiiaiem qm^ 
4jue pkaniasfnti confingere, ui et coHceptus et prcegnatus et 
•paritis virginis et ipsius exinde infantis erdoj to Soxsiv kale^ 
ttntur, Hieronymus adversus Joannem Hieros. pag. 245« 
^ ante illum Origenes in commeniariis Epistolce ad Ti^ 
^tutn» ut refertdr in* Apologetico Pamphili. Vide P. Hak 
Idikium in vitla Serapionis. Valesius. Ad Julianum Cas^ 
-tianutn quod attihet, quem ait Clemens AI.tov rvig loKi^trmg 
lietfj(ov fuisse, Valt^ntinique discipulum, is quidem instau» 
fator potius ^uam prinius illius haeresis auctdr, statuendus 
videtur Ittigio in Disseri. de Htsresiarch. sect. ii. cap»ic« 
p. lg3. Sed hac re missa, a Valesii partibus locum Sera- 
pionis, prout vidisti, interpretantis stare opinor sty^ucturam 
V^rbbrum, etsi aliter Dodwellus vocem XS^^^V^^^ inter- 
pfetandam esse doceat ; " xP^J^^f*^^®' i* ^* Xp**W (sfenten- 
tias) excerpentes illud evavgelium potuimus enarrare, Sic 
enim locus" (inquit Dodwelius) " ni fallor, intelligen- 
dus, male alioqui acceptus ab intcrprete Valesio.*' jDis- 
sert.iw in Irenceum, §.xxxvu p. 364. Sed et vetus inter- 
pfes Rufinus vertit, ab ipsis mutuati, xp^^^i'^^ ^rctq aA" 
reov. 

P. 471. 1. iO. «rpoo-^urrt^jM-eva] Cum vi propria ejus con- 
vcnientius verbuni vertendum fiierit, excepttonis nota dis^ 
iincta. 

Ibid. 1.25. FrRpmcnta, p. 152.] Quum alius quidam fti- 
erit Serapio praeter hunc Antiochenum, saecuh quarti in- 
ssgnis scriptor, haud distinguere licet, utri illorum ^o-aif, 
quae in Catenis aliiscjue id genus Hbris hoc nomcn prae se 
ferunt, ascribendae smt ; imo haud constat, an quidquam 
in iisdem ad vetustiorem huAo Serapionem pertineat. 



it 

ii 




P. 472. 1. 5. 'HIti ii &c.] Postquam alia qiiffdam ex Cle- 
mentis Alex. Hypntoposilus Eiisebius protuler.it lib. vi. 
Hifl. cap. 14. hffic de epistola ad HebriBO» posuit ex eo- 
dem opere ClemenliB : Kal t^» wfoj 'ESoaiSuf 8t erirgA^v, 
UauAH f^iiy tlva; ^irl (Clemeos) yty^ai^ai Si 'Eopinioif 'E^jOai- 
xp ^oivp* Aouxiv S> (liXoTi/wuj auT^» ^diffujveujavT-a, ixitivic^ 
ro7j "EW.fjffiv" &S»v «» but9V ^^pira ripiVxi&o; JcaiJ liv iffit]V£i- 
n», Townif T( T^f firifsX^j, x«l r»» «faStajv ^^ ■erpoyiyf.afAof 
8« ro, riauAo; oiofoXof, iIxoTaJC 'E6f;ai'oif yi^ Ctiq.v Exif-^AXu> 
wpiKn^iiiv tlKijfOTi kot' aurou k«1 uiiMltueuiTn auTOV, s^uvirf; vaw 
«i!x in «KcJ awsfpej'!» ccwtou; to owfwt dsif. sl.-a uioSif iTrtX.iya' 
"HAH E» &c. Epislalam aulem ad Hfhra^os Puvli quidem 
esse affirmat, sed Hehraico sermone ut^nle od H^lrteui- pri- 
mum scriplam/uisse : Lucam rero eandtm Grfeto sermone 
shidiose inlerpretalujn., Gripcis kotnifiibu.i «rfiA«!*f. Qitare 
tn ea epistola et in Aclibus Aposlr^lorum eiiudtm diiiiniiis 
colorem reperiri. Hanc vero imcr'plionem Poulus opo^lolus, 
recte alqtie ordine omissam fuUse ob^<.-rmL Cuni tnim He- 
hrteis scriberet qui sinislram de ipso apixinnem muUu aale 
combiherant, ipsumque suspeilum habeliattl : prudetili coh- 
silio usus, illos absterrere slalim ah iiiitio opposila nominis 
sui inscriplione noluil. Deinde aliquanto post his ulilur ver- 
■bis: JAM vero Stc. Ubi ad veroa, /a^ vreoY^ypafitti Bi ri, 
Iitai\as ov^fajLo;, hxc notavit Valesius, *' laeni scribit Hie- 
" ronymus in caput i. Epistolse Pauli ad Galatas : (iib. I.) 
" unde et nos pogsumus intelligere — in Epistola ad He- 
." brseos propterea Paulum solita consuetudine, nec' no- 
*' men suum, nec apostoli vocabuluui pr»posuisse, quia de 
■" Christo erat dictunis ; Hahentes ergo principem sacerdo- 
" tum,et apostolum covfessionis nostr/s Jisum: nec fuisse 
*' congruum, ut ubi Christus apostolus diceiidus erat, ibi 
" etiam Paulus apostolus poneretur." Strothio auiein ad- 
raodum infimna eadem ipsa Presbyteri ratio videtur. Jam 
-Tero cum hoc beato Presbytero SEeculum secundum, qua- 
cunque in parte ejus hic vixerit, absolvo, quoniam iVag- 
mentum illud De Canone S. Scripturce a Muratorio medio 
novissimo scculo e tenebris erutum in aliud tempua dif- 
ferre visum est, dum in manus meas venerit nupera quie> 
dam ejmdem &agmenti editio. 

TOMI I. FINIS. ^ 



CORRIGENDA IN VOL. I. 



In Textu. 

Pag. 47. lin. 27. non huc transferend. a lin. 26. P. 92. 1. 18. 
A»«S». P. 1 1 6. 1. 3. Hodego. P. 1 18. 1. 18. •li^ixiix. P. 203, 
1. 3. KAtftr»». P. 278. 1. 4. Atf7%j^tf. 

7w Interp. 
P. 195. col. 2. 1. 4. eum. P. 275. col. 1. 1. 1 1. ex. 

In jinnotat. 

P. 22. 1. 32. |w». P. 28. 1. 5. didici. 1. 7. forsan. 1. 1 1. de 
rationibus autem^ quibus. P, 35. 1. 15. adde post Regii, St^ 
«^^yaro. P. 65. 1. 5. sed quod ante. P. 119. 1. 2. post pro sub, 
P. 129. 1. 4. adde post Norfolc. qui habet ut Steph. ra, o-i^t wo- 
^imU?. P. 137. 1. 12. dele, fidei. P. 140. 1. 4. prout. P. 142. 
1. 37. delend. comma post Catena. P. 152. 1. 21. 84 pro 83. 
P. 161. 1. 30. vidissem. P. 174. 1. 15. reductione. P. 181. 1. 23. 
commissam esse pro incurobere. P. 183. 1. 12. ab ima pagina, 
adde post avrSff for. Gortynensium. P. 185. 1. 3. ab ima pag. 
conformatio. P. 210. 1. 17. arccssiti. P. 212. 1. 5. Roncal- 
lio. P. 2] 8. 1.27. adde post contradicentibus^ Eandem tamen 
lectionem habet Theodori Metochit» Hist, a Meursio edita, 
p. 62. P. 219. 1. 5. ab ima pag. altiore. P. 225. 1. 22. tan- 
tummodo. P. 229. 1. 30. (babent Uxaroi Syncellus &c.) P. 24 1 « 
1. 14. dele ^xxa. P. 253. 1. 7. ab ima pag. oculos. P. 263. ' 
y ult. adde (for. fAa^v^iv».) P. 305. 1. 17. nusquam asseruerat. 
Esto, non in Notis quidem ; sed tamen, quod me fugerat^ in 
Praefatione. P. 309. 1. 13. ^nte huic^ adde, Rufinianae. P. 315. 
1. 3. myrotheca. P. 332. 1. 10. avxjt^-npZq. P. 373. 1. 18. addc in, 
ante magno. P. 377. 1. 30. uvas^o-u. 1. 33. oi»is^ffnt. P. 396. 1. 1« 
post hasce adde, ante Concilium Nicaenum. P. 416. 1. 20. adde 
post poterat, &c. neqve rursupi Polycarpus persuasit ea deserere. 
P. 41 9. 1. 4. ab ima pag. videatur. P. 476. 1. 24. post infra, adde, 
Sed Maximillte, non PrisciU», nomen habent ille ApoUonios, et 
Anonymiis Auctor. Caeterum tres prophetissas Montani asse- 
clas, et CaratameX Maximillam et Priscillam memorat Joannet 
episcopus Monophysita apud Asseman. ^ Bihl. Qrvent* tom. ii. 
f;ap. 3fi. pag. 8g. 1. 37. Pontiui. 



.'r